Alerteringssysteem Terrorismebestrijding; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31499, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

03-07-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31499 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudDEEL I: CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN BESTUURLIJKE REACTIES1 OVER DIT ONDERZOEK1.1 Aanleiding1.2 Het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding1.3 Het onderzoek2 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN2.1 Algemeen2.2 Positie Alerteringssysteem TerrorismebestrijdingOverzicht 1 Sectoren die betrokken zijn bij BVI en het
ATbAanbeveling2.3 RegierolAanbevelingen3 BESTUURLIJKE REACTIE EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER3.1 Bestuurlijke reactie op hoofdlijnen3.1.1 Algemeen3.1.2 Positie Alerteringssysteem Terrorismebestrijding3.1.3 Regierol3.2 Nawoord Algemene RekenkamerOverzicht conclusies, aanbevelingen, reactie bewindspersonen
en nawoord Algemene RekenkamerDEEL II: ONDERZOEKSBEVINDINGEN1 INLEIDING2 HET ALERTERINGSSYTEEM2.1 Achtergrond2.2 Aansluiting van sectoren2.3 Als de dreiging toeneemtOverzicht 1 Door sectoren te nemen maatregelen bij de
verschillende dreigingsniveaus2.4 Oefeningen2.5 Bruikbaarheid en toegevoegde waarde3 POSITIE ALERTERINGSSYSTEEM3.1 Bescherming Vitale InfrastructuurSamenloop met ATbOverzicht 2 Sectoren die betrokken zijn bij BVI en het
ATb3.2 Nationaal Adviescentrum Vitale InfrastructuurSamenloop met ATb3.3 Strategie Nationale VeiligheidSamenloop met ATb3.4 Terroristische dreigingen en de reactie daarop4 REGIEROL NATIONAAL COÖRDINATOR TERRORISMEBESTRIJDING4.1 Lokale afstemming4.1.1 Verantwoordelijkheid4.1.2 Communicatie4.1.3 De praktijk4.2 Uitvoerbaarheid van de maatregelen4.2.1 Sectorale maatregelenOverzicht 3 Opzet van de maatregelenmatrix voor sectoren4.2.2 Politiemaatregelen4.3 Leerpunten uit oefeningenOverzicht 4 Uitgevoerde oefeningen per sectorMETHODOLOGISCHE VERANTWOORDINGAFKORTINGENLITERATUUR
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31499Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 545 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 499Alerteringssysteem Terrorismebestrijdingnr. 2RAPPORTInhoudDEEL I: CONCLUSIES,
AANBEVELINGEN EN BESTUURLIJKE REACTIES5   1Over dit onderzoek71.1Aanleiding7 1.2Het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding7 1.3Het onderzoek8   2Conclusies en aanbevelingen102.1Algemeen10 2.2Positie Alerteringssysteem Terrorismebestrijding10 2.3Regierol12   3Bestuurlijke reactie en nawoord Algemene Rekenkamer143.1Bestuurlijke reactie op hoofdlijnen14 3.1.1Algemeen14 3.1.2Positie Alerteringssysteem Terrorismebestrijding143.1.3Regierol15 3.2Nawoord Algemene Rekenkamer16     Overzicht conclusies,
aanbevelingen, reactie bewindspersonen en nawoord Algemene Rekenkamer18   DEEL
II: ONDERZOEKSBEVINDINGEN21   1Inleiding23   2Het Alerteringssyteem Terrorismebestrijding242.1Achtergrond242.2Aansluiting van sectoren25 2.3Als de dreiging toeneemt25 2.4Oefeningen262.5Bruikbaarheid en toegevoegde waarde27   3Positie alerteringssysteem283.1Bescherming Vitale Infrastructuur28 3.2Nationaal Adviescentrum Vitale
Infrastructuur29 3.3Strategie Nationale Veiligheid30 3.4Terroristische dreigingen en de
reactie daarop30    4Regierol Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding324.1Lokale afstemming32 4.1.1Verantwoordelijkheid324.1.2Communicatie33 4.1.3De praktijk334.2Uitvoerbaarheid van de maatregelen354.2.1Sectorale maatregelen354.2.2Politiemaatregelen35 4.3Leerpunten uit oefeningen36     Methodologische verantwoording37    Gebruikte afkortingen38    Literatuur39DEEL I: CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN BESTUURLIJKE REACTIES1 OVER DIT ONDERZOEK1.1 AanleidingTerrorisme wordt sinds de aanslagen in de Verenigde Staten op 11 september
2001 en in Madrid op 11 maart 2004 gezien als een belangrijk maatschappelijk
probleem. Er is de overheid veel aan gelegen om met maatregelen de risico’s
op een terroristische aanslag te verminderen en/of de gevolgen van een aanslag
zoveel mogelijk te beperken. Vooral de bescherming van vitale bedrijfssectoren
heeft haar aandacht. Het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding is een voorbeeld
van zo’n maatregel.Veiligheid is een van de drie onderzoeksdomeinen uit de Strategie 2004–2009
van de Algemene Rekenkamer. Hierbinnen hebben we het onderwerp terrorismebestrijding
als specifiek speerpunt benoemd (Algemene Rekenkamer, 2003). Ons onderzoek
naar het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding (ATb) komt voort uit dit
strategische uitgangspunt.In deel I van deze rapportage geven we eerst een korte uitleg over het
ATb (§ 1.2) en over de opzet van het onderzoek (§ 1.3).
In hoofdstuk 2 volgen de conclusies en aanbevelingen en in hoofdstuk 3 de
bestuurlijke reacties op het onderzoek. Deel II gaat over de bevindingen uit
ons onderzoek.1.2 Het Alerteringssysteem TerrorismebestrijdingIn reactie op de aanslagen in Madrid in 2004 gaven de ministers van Justitie
en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) in september 2004 aan
dat er een Nationaal Alerteringssysteem (NAS) moest komen dat overheden, bedrijfsleven
en publiek zou informeren over actuele dreigingen en risico’s (Justitie
en BZK, 2004b).1 Uit dit voornemen is (nog) geen
NAS voortgekomen, maar wel het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding (ATb).Met het ATb kunnen zowel belangrijke (bedrijfs)sectoren als gemeenten
en politiekorpsen worden gewaarschuwd voor een verhoogde terroristische dreiging.
Alle betrokkenen moeten onderling afspraken maken, zodat zij bij een verhoogde
dreiging goed voorbereid zijn. Het gaat daarbij om afspraken over A-locaties
(locaties die een potentieel doelwit zijn voor een terroristische aanslag)
en over mogelijke beveiligingsmaatregelen.De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) heeft de centrale
regie en is verantwoordelijk voor de ontwikkeling en het beheer van het ATb.
De NCTb is de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de ministers van Justitie
en van BZK, maar valt beheersmatig onder de minister van Justitie. De minister
van Justitie is verantwoordelijk voor de terrorismebestrijding in Nederland.Het ATb onderscheidt drie dreigingsniveaus (licht, matig en hoog) boven
het basisniveau. Op- of afschaling geschiedt na inschatting van de ernst en
waarschijnlijkheid van een potentiële terroristische aanslag. Hierover
verzamelt de NCTb informatie, daarbij ondersteund door inlichtingen- en opsporingsdiensten.
De minister van Justitie stelt het dreigingsniveau vast. Zijn besluit heeft
de status van dringend advies aan het lokaal bevoegd gezag (de burgemeester
en de officier van justitie) en de betrokken sector(en). Deze besluiten vervolgens
over de te nemen maatregelen in eigen gebied dan wel de eigen sector.Naast het ATb, werkt de minister van BZK aan de bescherming van de vitale
infrastructuur (BVI) en heeft zij het Nationaal Adviescentrum Vitale Infrastructuur (NAVI) opgericht. Met beide systemen wil de minister
van BZK uitval of verstoring van vitale sectoren voorkomen (zie figuur 1).1.3 Het onderzoekIn ons onderzoek zijn we nagegaan of het ATb daadwerkelijk bijdraagt aan
het snel treffen van maatregelen bij alertering. We hebben de opzet en werking
van het ATb onderzocht, evenals de inbedding ervan in bestaande structuren
en processen.Onze normen baseerden we op hetgeen daarover is vastgelegd bij het verantwoordelijke
departement. Het gaat hierbij om:• een alertering dient te leiden tot een hoger veiligheidsniveau;• de werking van het ATb dient beproefd te worden;• de leerpunten uit alerteringen en oefeningen dienen te leiden tot
bijstelling van zwakke punten in het systeem;• het ATb dient afgestemd te zijn op andere systemen en processen
voor de bescherming van vitale bedrijfssectoren.Ons onderzoek bestond uit een analyse van de beschikbare documentatie
over het ATb, een dossieronderzoek en gesprekken met betrokken actoren als
de NCTb, vakdepartementen, regionale politiekorpsen en lokale overheden. Daarnaast
voerden we gesprekken met vertegenwoordigers van de volgende vier bedrijfssectoren:• spoor;• financiële kerninfrastructuur van het betalings- en effectenverkeer
(deze wordt verder aangeduid als «financieel»);• elektriciteit;• drinkwater.In bijlage 1 van deel II is een methodologische verantwoording opgenomen.2 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN2.1 AlgemeenWij hebben vastgesteld dat het ontwerp van
het ATb op hoofdlijnen voldoet aan de eisen. Ook zijn er al aansprekende resultaten
bereikt met de uitwerking van de plannen. Zo zijn dertien sectoren aangesloten
op het systeem, zijn voor deze sectoren de A-locaties bepaald en is vastgesteld
welke maatregelen bij welk dreigingsniveau genomen zouden moeten worden.Wij constateerden dat het functioneren van
het ATb in de praktijk nog niet optimaal is. Zo is de lokale afstemming niet
bij één partij neergelegd en verschilt deze per regio. Ook is
de uitvoerbaarheid van de voorgenomen maatregelen niet onderzocht. Een echte
toets van het ATb in de praktijk heeft pas één keer, kort na
de oprichting, plaatsgevonden, bij de alertering in de sector spoor in september
2005. Voor het overige moet de praktische bruikbaarheid van het ATb getoetst
en op peil gehouden worden met oefeningen. In de uitvoering daarvan zijn nog
verbeteringen mogelijk.Het ATb waarschuwt uitsluitend tegen terroristische dreigingen. Andersoortige
bedreigingen van de veiligheid worden in het systeem niet betrokken. Ondanks
voornemens van het kabinet om te komen tot een NAS is dit nog niet van de
grond gekomen. In de praktijk blijken er, gelukkig, slechts sporadisch situaties
op te treden waarin een alertering voor een terroristische dreiging noodzakelijk
is. Dit levert op termijn het risico dat betrokkenen het systeem niet actueel
houden.In dit hoofdstuk gaan we dieper in op twee van de hierboven genoemde aspecten:• de positie van het ATb in het bredere verband van alertering tegen
diverse soorten bedreigingen van de veiligheid (§ 2.2);• het functioneren van het systeem in de praktijk en de wijze waarop
de NCTb zijn regierol invult (§ 2.3).2.2 Positie Alerteringssysteem TerrorismebestrijdingAanvankelijk was het de bedoeling dat er een eenduidig, voor alle crisistypen
geldend NAS zou komen dat overheden, bedrijfsleven en publiek zou informeren
over actuele dreigingen en risico’s. Na de aanslagen in Madrid in 2004
heeft de regering besloten om – in afwachting van het bredere NAS –
het alleen op terroristische dreigingen gerichte ATb in het leven te roepen.
Met het ATb kan een selectie van bedrijven en overheden, maar niet het publiek,
gewaarschuwd worden voor een vergrote terroristische dreiging. Dit stelt hen
in staat om vooraf afgesproken (preventieve) maatregelen op vastgestelde plaatsen
in de praktijk te brengen.Wij vinden het begrijpelijk dat de overheid allereerst de weerbaarheid
tegen terroristische dreigingen heeft aangepakt. Daarbij stelde ze nadrukkelijk
in het vooruitzicht dat een nadere uitwerking voor alle crisissituaties zou
plaatsvinden (BZK, 2007c). Tot nu toe heeft het Ministerie van BZK echter
geen NAS ontwikkeld.Het ATb is ten dele uniek. Het verzamelen van dreigingsinformatie door
de NCTb en het opzetten van een communicatiesysteem met relevante (bedrijfs)sectoren
bestaat niet voor andersoortige bedreigingen. Het aanwijzen van kwetsbare
plekken en het bepalen welke maatregelen genomen zouden moeten
worden bij een ramp of crisis zijn echter onderdelen van het ATb die ook bij
andere initiatieven van de rijksoverheid worden uitgevoerd om de veiligheid
van vitale sectoren te vergroten.Uit ons onderzoek blijkt dat lokale partijen en (bedrijfs)sectoren het
naast elkaar bestaan van verschillende preventieve projecten of structuren
voor verschillende soorten bedreigingen onduidelijk en onhandig vinden.Hieronder volgt een overzicht van de bij het ATb en BVI betrokken sectoren.Overzicht 1 Sectoren die betrokken zijn bij BVI en het
ATb Sector is betrokken bij BVISector is
niet betrokken bij BVI Sector is betrokken bij ATb– Energie (elektriciteit, aardgas, olie) – Drinkwater – Financieel
(betalings- en effectenverkeer) – Keren en beheren oppervlaktewater
(waterkwantiteit) – Transport (luchthavens, zeehavens, spoor) – Chemische
en nucleaire industrie– Transport (tunnels en waterkeringen)1– Stads- en streekvervoer – Hotels Sector is niet betrokken bij ATb– Telecommunicatie en ICT – Voedsel – Gezondheid – Financieel
(financiële overdracht overheid) – Keren en beheren oppervlaktewater
(waterkwaliteit) – Openbare orde en veiligheid – Rechtsorde – Openbaar
bestuur – Transport (overige onderdelen hoofdwegennet
en hoofdvaarwegennet)– Alle
overige sectoren, producten en diensten1 De sector Transport (wegverkeer) en de sector Keren
en beheren oppervlaktewater (waterkwantiteit) zijn door het Ministerie van
Verkeer en Waterstaat benoemd als sector Transport (hoofdwegen en hoofdvaarwegen).
De onder Transport benoemde diensten hoofdwegen en hoofdvaarwegen is op het
ATb aangesloten onder de naam Tunnels en Waterkeringen.Inmiddels is de Strategie Nationale Veiligheid (SNV) vastgesteld (BZK,
2007a). In deze kabinetsvisie op de nationale veiligheid staat onder meer
dat de overheid voor het gehele veiligheidsbeleid op dezelfde manier te werk
wil gaan. Bescherming van Nederland tegen terrorisme valt daar ook onder.In het kader van BVI werken de sectoren onder verantwoordelijkheid van
de eigen vakminister aan een crisisaanpak en speelt het Ministerie van BZK
een coördinerende rol. Bij het ATb ligt de coördinatie niet bij
de minister van BZK, maar bij Justitie (i.c. de NCTb). Dat bevordert een integrale
aanpak niet.AanbevelingDe rijksoverheid moet zich inspannen om een zo eenduidig mogelijke werkwijze
voor alle betrokkenen tot stand te brengen. Daarom ligt het voor de hand dat
de ministers van Justitie en van BZK vergelijkbare onderdelen van het ATb
en de BVI (aanwijzen kwetsbare locaties, maatregelen bij alertering voorbereiden)
zoveel mogelijk samen laten optrekken. Het Ministerie van Justitie (de NCTb)
zou hierbij als vakdepartement betrokken moeten blijven, terwijl het Ministerie
van BZK de coördinerende taken voor zijn rekening zou kunnen nemen. In
dat geval sluit de werkwijze van het ATb zoveel mogelijk aan bij BVI. Dit
in overeenstemming met de in de Strategie Nationale Veiligheid geformuleerde
uitgangspunten. Zo krijgen lokale en sectorale partijen niet telkens te maken met verschillende partijen van de rijksoverheid die alle de
veiligheid willen bevorderen vanuit een eigen invalshoek.2.3 RegierolIn het ATb werkt een groot aantal organisaties uit de publieke en private
sector samen. De onderlinge samenwerking vindt plaats op basis van vrijwilligheid.
Of met het ATb daadwerkelijk aanslagen kunnen worden voorkomen of de effecten
van een aanslag verminderd, is mede afhankelijk van goede samenwerking van
de diverse partners in de keten. Een ketenregisseur is daarom onmisbaar. Volgens
het Instellingsbesluit NCTb is deze regierol toebedeeld aan de NCTb. Wij concluderen
echter dat de NCTb zijn regierol nog onvoldoende invult.Bij het uitrollen van het ATb heeft de NCTb ervoor gekozen om zich in
eerste instantie te richten op de bedrijfssectoren. Het was de bedoeling dat
de sectoren het initiatief zouden nemen voor afstemming met de gemeenten en
politie. Dit initiatief werd in de praktijk maar beperkt genomen. Doordat
de gemeenten niet direct bij de aansluiting van de sectoren aan het ATb waren
betrokken, was het voor hen lastig om een actieve rol te spelen. In een later
stadium heeft de NCTb de gemeenten wel geïnformeerd over het bestaan
van A-locaties op hun grondgebied. Ook heeft de NCTb regiobijeenkomsten georganiseerd.
Ons is echter gebleken dat het de lokale overheidspartijen nog niet altijd
duidelijk is wat er van hen wordt verwacht.De NCTb heeft verder niet bepaald welke partij de lokale of regionale
regie over het ATb moet voeren. De afstemming tussen bedrijfssectoren, overheden
en politie is in de praktijk dan ook in wisselende mate opgepakt. In de vier
grote gemeenten zijn in ieder geval de eerste contacten tussen (een deel van
de) sectoren, gemeenten en politiekorpsen gelegd en weet men elkaar dus, indien
nodig, te vinden. In andere gemeenten is men nog niet altijd zo ver. Ook in
het afstemmen van maatregelen voor A-locaties valt nog werk te verrichten.De bij het ATb betrokken sectoren en regionale politiekorpsen hebben de
maatregelen voor de verschillende dreigingsniveaus nader uitgewerkt. Geen
enkele betrokken partij heeft de uitvoerbaarheid van deze maatregelen getoetst.
Ook heeft de NCTb hieraan geen eisen gesteld.Op initiatief van de NCTb, vakdepartementen of (bedrijfs)sectoren worden
oefeningen gehouden om de werking van het ATb te testen. Dit is een krachtig
instrument om van te leren en verbeteringen aan te brengen. Wij hebben echter
niet kunnen waarnemen dat partijen structureel lering trekken uit de gehouden
oefeningen. De NCTb pakt de meeste aanbevelingen die betrekking hebben op
de eigen taken wel op. Het (toezicht op het) doorvoeren van leerpunten voor
de overige partijen is echter minder sterk verankerd in het systeem.AanbevelingenWij bevelen de ministers van Justitie en van BZK aan zorg te dragen voor
invulling van de rol van ketenregisseur. Deze rol vereist dat:• zicht wordt gehouden op de werking van het ATb;• maatregelen worden genomen om het functioneren te verbeteren;• wordt aangegeven wie waarvoor verantwoordelijk is.De regierol moet zich uitstrekken over de gehele keten van activiteiten
en partijen waaruit het ATb is opgebouwd. Dit houdt volgens ons ook in dat
de lokale samenwerking waar nodig actief dient te worden bevorderd. In ieder geval zou de verantwoordelijkheid voor de lokale afstemming
bijéén partij neergelegd dienen te worden.Wij bevelen de minister van Justitie aan om de voorgenomen maatregelen
op uitvoerbaarheid te beoordelen, bijvoorbeeld de situatie waarin meer sectoren
een beroep zullen doen op dezelfde middelen.Tot slot bevelen wij de minister van Justitie aan ervoor te zorgen dat
de leerpunten uit de oefeningen worden benut voor verbeteringen in de opzet
en uitvoering van het ATb.3 BESTUURLIJKE REACTIE EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMERDe ministers van BZK en van Justitie hebben op 2 juni 2008 gereageerd
op dit rapport, mede namens de ministers van Financiën, van Economische
Zaken, van Verkeer en Waterstaat en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer. De reactie van de bewindspersonen is op hoofdlijnen weergegeven
in dit hoofdstuk (§ 3.1). De volledige tekst van de reacties is
te vinden op www.rekenkamer.nl. De reacties waren voor ons aanleiding om een
nawoord op te nemen in dit hoofdstuk (§ 3.2). Naar aanleiding van
de bestuurlijke reacties hebben wij overigens ook enkele tekstuele wijzigingen
doorgevoerd in de tekst van dit rapport.3.1 Bestuurlijke reactie op hoofdlijnen3.1.1 AlgemeenDe ministers van BZK en van Justitie geven aan met belangstelling kennisgenomen
te hebben van ons rapport en vinden dat daarin nuttige aanbevelingen zijn
opgenomen. Zij delen onze conclusie dat de planvorming van het ATb voldoet
en dat er aansprekende resultaten zijn bereikt. Met de uitvoering van onze
aanbevelingen is inmiddels gestart. Zo zijn bijvoorbeeld nieuwe rondes van
regionale bijeenkomsten georganiseerd in samenwerking met het NAVI om de regionale
samenwerking te bevorderen.De ministers zijn van mening dat het ATb niet, zoals we in ons rapport
wel vermelden, uitsluitend gericht is op bedrijven en overheden. De communicatie
bij de voorbereiding op een terroristische dreiging is volgens hen primair
gericht op sectoren uit de vitale infrastructuur en de daarbij betrokken overheden.
In de normale uitvoering van het ATb gaat het vooral om afstemming, voorbereiding
en preventie. In deze normale uitvoering is het moeilijk het publiek blijvend
alert te houden, zo blijkt uit onderzoek van de Rijksvoorlichtingsdienst.
Wanneer er bij verhoogde dreiging sprake is van het daadwerkelijk alerteren,
dan is ook publiekscommunicatie een onderdeel van de werkwijze.Ook vinden de ministers dat het verschil tussen het ATb en het project
bescherming van de vitale infrastructuur (BVI) verklaarbaar is uit hun verschillende
doelen. ATb richt zich op de bescherming van diensten en producten vanuit
de terroristische dreiging. BVI richt zich op bedrijfscontinuïteit en
op de robuustheid van vitale producten en diensten in de samenleving.3.1.2 Positie Alerteringssysteem TerrorismebestrijdingDe ministers delen onze opvatting dat vergelijkbare onderdelen van het
ATb en van BVI zoveel mogelijk samen op zouden moeten trekken. Overigens menen
zij dat dit ook geldt voor andere onderdelen van het beleid inzake nationale
veiligheid en crisisbeheersing. Zo zijn er bijvoorbeeld op het terrein van
waterveiligheid en volksgezondheid alarmeringssystemen om betrokken partijen
te informeren over komende dreigingen. De ministers vinden het naast elkaar
bestaan van verschillende systemen niet zonder meer onhandig en onduidelijk,
maar brengen dit in verband met de onderscheiden verantwoordelijkheden en
taken. Zij menen dat er goede afspraken gemaakt zijn over de samenhang bij
het informeren van vitale sectoren en overheden. Zo is afgesproken
dat het communicatiesysteem Quick Alert ook gebruikt wordt om de aangesloten
sectoren te kunnen informeren over relevante informatie buiten het domein
van terrorisme. Ook zijn de maatregelen die in het kader van ATb genomen kunnen
worden afgestemd met de maatregelen die in het kader van de vitale infrastructuur
genomen kunnen worden. Zo is volgens de ministers een integrale aanpak gewaarborgd
en zijn verschuivingen van taken en verantwoordelijkheden tussen de ministers
van Justitie en BZK niet nodig, ook al omdat de minister van Justitie de coördinerend
bewindspersoon voor terrorismebestrijding is.De ministers menen verder dat het onderscheid dat wij maken tussen de
coördinerende rol (van de coördinerend minister) en de gezagsrol
(van de vakminister) kunstmatig is, omdat in de praktijk de bevoegdheden op
het gebied van strafrechtelijke handhaving en openbare orde in elkaar overlopen.
Bij het toenemen van de dreiging of het wijzigen van de omstandigheden wisselt
de grondslag voor het nemen van dezelfde beveiligingsmaatregelen van openbare
orde naar strafrechtelijke handhaving. Mede hierom ligt volgens de minister
de positionering van het ATb bij de NCTb voor de hand, omdat de NCTb werkzaam
is onder verantwoordelijkheid van beide ministers.3.1.3 RegierolDe ministers delen onze mening dat het afstemmen van maatregelen voor
bijvoorbeeld specifieke A-locaties verder kan worden verbeterd. De ministers
menen echter dat het verder formaliseren van de werkwijze in het ATb op gespannen
voet staat met de vrijwillige aard van de deelname aan het ATb. Zij willen
uitgaan van de eigen bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Een meer centrale
sturing zou hieraan volgens de ministers afbreuk doen. De NCTb focust op adviseren,
stimuleren en regisseren. Zo zijn alle bedrijfssectoren door de NCTb verzocht
om in contact te treden met het lokale bevoegd gezag. Ook is aan de burgemeesters
in een brief aandacht gevraagd voor het maken van afspraken voor A-locaties
in hun gemeenten.De ministers menen dat een verdere verdieping van de regierol van de NCTb
de lokale samenwerking niet zou bevorderen of zelfs zou frustreren. Ook vanuit
BVI worden de contacten met lokale autoriteiten bevorderd. Hier is afstemming
noodzakelijk om te voorkomen dat verwarring ontstaat over met wie lokale autoriteiten
moeten communiceren in het geval van een crisis.De ministers zijn met ons van mening dat schaarste kan ontstaan bij de
uitvoering van de beveiligingsmaatregelen, vooral bij hogere en langduriger
dreiging. De ministers willen echter niet mathematisch bezien of er voldoende
middelen zijn voor de gewenste beveiligingsmaatregelen. Zij achten dit namelijk
op macroniveau nauwelijks haalbaar voor alle objecten en alle sectoren. Daarom
is gekozen voor een brede overeenstemming tussen betrokken deskundigen. Mocht
een dreiging lang gaan duren dan moet vertrouwd worden op de door oefening
opgedane expertise van de professionals in het veld en op de beleidsmakers
op centraal niveau voor het stellen van de juiste prioriteiten. Door beraadslaging
bij de voorbereiding en door te testen tijdens oefeningen, is er voldoende
zekerheid over de uitvoerbaarheid van de maatregelen. Wel onderschrijven de
ministers onze aanbeveling om de voorgenomen maatregelen op uitvoerbaarheid
te toetsen en de leerpunten te benutten voor de verbetering van
het ATb. De ministers willen hierbij wel de sectoren en de vakdepartementen
betrekken.3.2 Nawoord Algemene RekenkamerWij stellen met genoegen vast dat de ministers van BZK en van Justitie
onze aanbevelingen nuttig vinden en dat zij onze conclusie delen dat de planvorming
van het ATb voldoet en er aansprekende resultaten zijn bereikt. Wij stellen
het op prijs dat de ministers aangeven dat in de praktijk is gestart met de
uitvoering van aanbevelingen. Wij blijven het functioneren van het ATb met
interesse volgen.De constatering van de ministers dat het ATb niet uitsluitend is gericht
op bedrijven en overheden onderschrijven wij. Wij hebben onze opmerking gemaakt
in de context van de aansluiting en het voorbereiden van een aanpassing van
het dreigingsniveau. Daarmee hebben wij niet willen uitsluiten dat publiekscommunicatie
(uiteindelijk) deel kan uitmaken van de werkwijze.De ministers geven aan dat er voldoende afspraken gemaakt zijn om de samenhang
te borgen bij het informeren van vitale sectoren en decentrale overheden vanuit
de verschillende waarschuwingssystemen. Uit ons onderzoek blijkt echter dat
de sectoren en decentrale overheden dat anders ervaren. Zij kwalificeren het
naast elkaar bestaan van verschillende preventieve projecten of structuren
voor verschillende soorten bedreigingen als onduidelijk en onhandig. Het is
mede vanuit deze achtergrond dat wij de ministers hebben gevraagd om hun verantwoordelijkheidsverdeling
te heroverwegen, conform de wijze waarop dit binnen BVI heeft vorm gekregen.
Bij BVI wordt namelijk een onderscheid gemaakt tussen de coördinerende
rol (ingevuld door de minister van BZK) en de gezagsrol (ingevuld door de
vakdepartementen).Wel stellen wij met tevredenheid vast dat de ministers van BZK en van
Justitie de aanbeveling onderschrijven – en zelfs in een nog breder
perspectief plaatst – dat het opzetten van «systemen voor veiligheid
en bescherming» moet gebeuren met oog voor overeenkomst en samenhang
tussen die systemen. Wij geven de bij de Strategie Nationale Veiligheid betrokken
ministers in overweging, dit punt nadrukkelijk te betrekken bij het verder
vormgeven van deze strategie.Wat betreft de regierol van de NCTb gaan de ministers in hun reactie niet
geheel in op de kern van onze aanbeveling. Uiteraard hebben wij geconstateerd
dat de NCTb de betrokken sectoren en overheden gevraagd heeft overleg te voeren.
Dit biedt in onze ogen echter geen garantie dat die lokale afstemming ook
daadwerkelijk tot stand komt. Onze aanbeveling om de regierol nadrukkelijker
in te vullen is er overigens niet alleen op gericht dit type problemen aan
te pakken: het gaat om regie over de hele keten van activiteiten en partijen
waaruit het ATb is opgebouwd. In onze ogen houdt het voeren van regie niet
in dat taken van de decentrale overheden en sectoren worden overgenomen door
de NCTb. Wel menen wij dat de NCTb zicht moet houden op de werking van het
ATb (netwerken, informeren en overleggen) en zo nodig maatregelen treft of
zijn invloed aanwendt om de werking van het ATb te (doen) verbeteren. Naar
onze inschatting kan de regierol ook binnen de huidige taakbeschrijving en
bevoegdheden van de NCTb worden ingevuld.Het goed inschatten van benodigde middelen om vast te stellen of er een
kritische schaarste ontstaat in geval van een alertering is, zoals de ministers
zeggen, lastig mathematisch vast te stellen. Daar pleiten wij dan ook niet
voor. Wel denken wij dat er vooraf betere inschattingen gemaakt kunnen worden.
Zo kan worden voorkomen dat de schaarste die bij een alertering verdeeld moet
worden, onverwacht groot is. De ministers vertrouwen er op dat dit zodanig
geoefend is dat er bij langdurige crises voldoende expertise in het veld beschikbaar
is om de juiste prioriteiten te stellen. Gezien de korte duur van de oefeningen
zien wij niet hoe gehouden oefeningen hebben bijgedragen aan het opbouwen
van deze expertise.Overzicht conclusies, aanbevelingen, reactie bewindspersonen
en nawoord Algemene RekenkamerZie deel IConclusiesAanbevelingenReactie bewindspersonenNawoord Algemene Reken- kamer  § 2.1De planvorming van het ATb voldoet op hoofdlijnen. Er zijn al
aansprekende resultaten bereikt met de uitwerking van de plannen.    § 2.2ATb is deels uniek, maar deels hetzelfde in opzet als andere systemen voor
veiligheid en bescherming. Dit naast elkaar bestaan van verschillende systemen
is onhandig en onduidelijk voor betrokken partijen. Inmiddels is de Strategie
Nationale Veiligheid vastgesteld. In deze kabinetsvisie op de nationale veilig-
heid staat onder meer dat de overheid voor het gehele veiligheidsbeleid op
dezelfde manier te werk wil gaan.Het ligt voor de hand dat de ministers van Justitie en van BZK vergelijkbare
onderdelen van het ATb en de BVI (aan- wijzen kwetsbare locaties, maatregelen
bij alertering voorbereiden) zoveel mogelijk samen laten optrekken.Vergelijkbare onderdelen van het ATb en van
BVI moeten zoveel mogelijk samen optrek- ken. Overigens geldt dit ook voor
andere onderdelen van het beleid inzake nationale veiligheid en crisisbeheersing.  Wij zijn tevreden dat de ministers
de aanbeveling in een nog breder perspectief plaatsen. Wij geven de bij de
Strategie Nationale Veiligheid betrokken ministers in over- weging, dit punt
nadrukkelijk te betrekken bij het verder vormgeven van deze strate- gie.         De coördinatie van het ATb en die van BVI ligt bij verschillende departementen
(respectievelijk Justitie en BZK); dat bevordert een integrale aanpak niet.Het Ministerie van Justitie
(de NCTb) zou hierbij als vakde- partement betrokken moeten blijven, terwijl
het Ministerie van BZK de coördinerende taken voor zijn rekening zou
kunnen nemen.Het naast
elkaar bestaan van verschillende systemen is niet zonder meer onhandig en
onduidelijk maar een gevolg van de onderscheiden verant- woordelijkheden en
taken. Er zijn goede afspraken gemaakt over de samenhang bij het informeren
van vitale secto- ren en overheden. Een inte- grale aanpak is gewaarborgd. Verschuivingen
van taken en verantwoordelijkheden tussen de ministers van Justitie en BZK
zijn niet nodig, ook al omdat de minister van Justitie de coördinerend
bewinds- persoon voor terrorismebestrijding is. Het onderscheid tussen de
coördinerende rol (van de coördinerend minis- ter) en de gezagsrol
(van de vakminister) is kunstmatig, omdat in de praktijk de bevoegdheden op
het gebied van strafrechtelijke handhaving en openbare orde in elkaar overlopen.
Mede hier- om ligt de positionering van het ATb bij de NCTb voor de hand omdat
deze werkzaam is onder verantwoordelijkheid van beide ministers.De ministers vinden dat er voldoende
afspraken gemaakt zijn, uit ons onderzoek blijkt echter dat de sectoren en
decentrale overheden dat anders ervaren. Zij vinden het naast elkaar bestaan
van verschillende preventieve projecten of structuren ondui- delijk en onhandig.
Wij heb- ben de ministers gevraagd om hun verantwoordelijk- heidsverdeling
te heroverwegen, conform de wijze waarop dit binnen BVI heeft vorm gekregen.  § 2.3De NCTb heeft zijn regierol nog onvoldoende ingevuld. Lokale partijen weten
niet altijd wat van hen wordt verwacht. De NCTb heeft niet bepaald wie de
lokale/regio- nale regie moet voeren. Er valt nog veel te doen bij afstemmen
van maatregelen voor specifieke A-locaties.De
ministers van Justitie en van BZK moeten zorg dragen voor invulling van de
rol van ketenregisseur. De regierol houdt volgens ons ook in dat de lokale
samenwerking waar nodig actief dient te worden bevorderd.Het afstemmen van maatregelen voor bijvoorbeeld speci- fieke
A-locaties kan verder worden verbeterd. Het verder formaliseren van de werkwijze
in het ATb staat op gespannen voet met de vrijwillige aard van de deelname
aan het ATb. Een verdere verdieping van de regierol zou de lokale samenwerking
niet bevorderen of zelfs frustreren. Ook vanuit BVI worden de contac- ten
met lokale autoriteiten bevorderd. Hier is afstemming noodzakelijk om te voor-
komen dat verwarring ont- staat over met wie lokale autoriteiten moeten communiceren
in het geval van een crisis.Het door
de NCTb gevraagde overleg tussen sectoren en overheden biedt in onze ogen
geen garantie dat de lokale afstemming daadwerkelijk tot stand komt. Ook vinden
wij dat de regierol breder inge- vuld moet worden en de hele ATb-keten moet
betreffen. Het voeren van regie houdt niet in dat taken van andere partijen
worden overgenomen. Wel menen wij dat de NCTb zicht moet houden op de werking
van het ATb en zo nodig maat- regelen treft of zijn invloed aanwendt om de
werking van het ATb te (doen) verbeteren.         De uitvoerbaarheid
van maat- regelen is niet getoetst. De NCTb heeft hieraan ook geen eisen gesteld.Beoordeel de voorgenomen maatregelen op uitvoerbaarheid.Schaarste kan ontstaan bij de uitvoering
van de beveili- gingsmaatregelen, vooral bij hogere en langduriger drei- ging.
De ministers willen echter niet mathematisch bezien of er voldoende mid- delen
zijn voor de gewenste beveiligingsmaatregelen. Zij achten dit namelijk op
macro- niveau nauwelijks haalbaar voor alle objecten en alle sectoren. Daarom
is gekozen voor een brede overeenstemming tussen betrokken deskundigen. Mocht
een dreiging lang gaan duren dan moet vertrouwd worden op de door oefening
opgedane expertise van de professionals in het veld en op de beleidsmakers
op centraal niveau voor het stellen van de juiste prioriteiten. Door beraadslaging
bij de voorbereiding en door te testen tijdens oefe- ningen is er voldoende
zekerheid over de uitvoerbaarheid van de maatregelen.Het goed inschatten van benodigde middelen is lastig mathematisch
vast te stellen. Daar pleiten wij dan ook niet voor. Wel denken wij dat er
vooraf meer inschattingen gemaakt kunnen worden. Zo kan worden voorkomen dat
de schaarste die bij een alertering verdeeld moet worden onverwacht groot
is. De ministers vertrouwen erop dat dit zodanig geoefend is, dat er bij langdurige
crises voldoende expertise in het veld beschikbaar is om de juiste prioriteiten
te stellen. Gezien de korte duur van de oefeningen zien wij niet hoe gehouden
oefeningen hebben bijgedragen aan het opbou- wen van deze expertise.        Partijen trekken niet
structureel lering uit oefeningen; verbeterpunten worden niet doorgevoerd.
Toezicht daarop ontbreekt ook.Zorg dat leerpunten
uit de oefeningen worden benut voor verbeteringen in de opzet en uitvoering
van het ATb.Wel onderschrijven de
ministers onze aanbeveling om de voorgenomen maat- regelen op uitvoerbaarheid
te toetsen en de leerpunten te benutten voor de verbetering van het ATb. De
minister wil hierbij wel de sectoren en de vakdepartementen betrekken.  DEEL II: ONDERZOEKSBEVINDINGEN1 INLEIDINGDeel I van dit rapport bevat in het kort onze conclusies en aanbevelingen
over het functioneren van het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding (ATb),
gevolgd door de bestuurlijke reacties. In dit deel gaan we uitgebreider in
op de bevindingen uit ons onderzoek.In hoofdstuk 2 schetsen we de achtergrond en ontwikkeling van het ATb.
Het bevat informatie over de structuur van het ATb en over het proces van
alertering.Hoofdstuk 3 geeft inzicht in de positie van het ATb ten opzichte van andere
projecten en systemen ter bescherming van de nationale veiligheid.De regierol van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb)
staat centraal in hoofdstuk 4. We beschrijven hoe deze regierol in de praktijk
invulling krijgt en hoe de betrokken sectoren, gemeenten en politiekorpsen
hierover oordelen.Een methodologische verantwoording van ons onderzoek is te vinden in de
bijlage.2 HET ALERTERINGSSYTEEMIn dit hoofdstuk geven we een korte uitleg over het ATb. Eerst gaan we
in op de achtergrond en de ontwikkeling ervan (§ 2.1). Daarna beschrijven
we de aansluiting van de sectoren (§ 2.2), het proces van alertering
bij toenemende terroristische dreiging (§ 2.3) en typen oefeningen
(§ 2.4). Ten slotte gaan we in § 2.5 in op de bruikbaarheid
van het ATb en de mening van de betrokkenen over de toegevoegde waarde van
het ATb.2.1 AchtergrondIn reactie op de aanslagen in Madrid (11 maart 2004) gaven de ministers
van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) in september
2004 aan dat er een nationaal alerteringssysteem moest komen dat overheden,
bedrijfsleven en publiek zou informeren over actuele dreigingen en risico’s
(Justitie en BZK, 2004). Het systeem moest bedrijfssectoren en betrokken overheden
waarschuwen bij een toenemende dreiging. Die waarschuwing diende te leiden
tot een onmiddellijke en eenduidige reflex bij overheden,
operationele diensten en relevante sectoren/bedrijven. Dit houdt
in dat zij vooraf afgesproken maatregelen op vastgestelde plaatsen uitvoeren.De NCTb kreeg de taak om het alerteringssysteem te ontwikkelen en te beheren.
De NCTb moet het risico van terroristische aanslagen in Nederland zoveel mogelijk
verkleinen en schade door een mogelijke aanslag beperken. De NCTb is de gezamenlijke
verantwoordelijkheid van de ministers van Justitie en van BZK, maar valt beheersmatig
onder de minister van Justitie. Binnen het kabinet is de minister van Justitie
verantwoordelijk voor terrorismebestrijding. Binnen de NCTb is de Eenheid
Bewaking en Beveiliging (EBB) verantwoordelijk voor de uitvoering en het beheer
van het ATb.Onderstaande tekstkader bevat een overzicht van alle taken van de NCTb.Taakomschrijving van de NCTbDe NCTb heeft als taak het risico van
terroristische aanslagen in Nederland zoveel mogelijk te verkleinen en schade
door een mogelijke aanslag te beperken. Tot het werkterrein van de NCTb behoren
kort gezegd: 1. ontwikkelen van beleid voor terrorismebestrijding;2. regisseren
en bevorderen van de samenwerking van de verschillende partijen bij terrorismebestrijding
via structurele (procesgerichte) en incidentele (actiegerichte) activiteiten;3. maken van analyses en dreigingsbeelden
inzake terrorisme;4. beveiligen van de burgerluchtvaart
tegen terrorisme;5. toezicht houden op de beveiliging
van de burgerluchtvaart;6. onderhouden,
uitvoeren en vernieuwen van het nationaal stelsel van bewaken en beveiligen; 7. regisseren van de voorlichting
en woordvoering over terrorismebestrijding.De kosten van het ATb kan de NCTb alleen schatten. Hij geeft aan dat de
eigen kosten van de ontwikkeling van het systeem ruim € 1 miljoen
zijn geweest (gespreid over drie jaar). Hoeveel kosten de andere betrokken
organisaties (vakdepartementen, gemeenten, politiekorpsen en bedrijfssectoren)
hebben gemaakt, is onbekend.De NCTb heeft de ontwikkeling van het ATb projectmatig aangepakt. Het
eerste project startte in 2004 en werd afgerond in de zomer van 2007. De NCTb
startte op 1 september 2007 met een vervolg op het ATb-project. Doel
daarvan is zaken die in het vorige project niet konden worden afgerond
of die aanvullende aandacht behoefden, verder te ontwikkelen en te implementeren.
Het gaat bijvoorbeeld om het geven van een impuls aan de regionale samenwerking
en de implementatie van ATb-procedures bij diverse externe partners (gemeenten,
politie en sectoren).1 Op 1 januari 2009
moet dit project zijn afgerond.2.2 Aansluiting van sectorenBegin 2008 waren volgens de NCTb dertien sectoren aangesloten op het ATb.2 De NCTb heeft de sectoren geselecteerd en heeft ook
het initiatief genomen de aansluiting van de sectoren voor te bereiden.Bij het ATb zijn behalve (bedrijfs)sectoren ook gemeenten en politie betrokken.
Zij moeten onderling afspraken maken, zodat zij bij een verhoogde dreiging
goed voorbereid zijn. Het gaat daarbij onder meer om afspraken over A-locaties
(locaties die een potentieel doelwit zijn voor een terroristische aanslag)
en over mogelijke beveiligingsmaatregelen. Verder zijn afspraken nodig over
het aantal te houden oefeningen.De aansluiting van een sector op het ATb verloopt volgens een standaard
stappenplan. Van vier sectoren hebben wij de aansluitingsdossiers opgevraagd
bij de NCTb (drinkwater, elektriciteit, financiën, spoor). Door de beperkte
dossiervorming bij de NCTb hebben wij echter niet kunnen vaststellen of voor
iedere sector het aansluitingsproces volgens het stappenplan is verlopen.2.3 Als de dreiging toeneemtHet ATb onderscheidt drie dreigingsniveaus (licht, matig en hoog), boven
het standaard basisniveau. Op- of afschaling geschiedt na inschatting van
de ernst en waarschijnlijkheid van een potentiële terroristische aanslag.
Bij elk dreigingsniveau hoort een aantal beveiligingsmaatregelen. Enkele voorbeelden
hiervan zijn opgenomen in overzicht 1.Overzicht 1 Door sectoren te nemen maatregelen bij de
verschillende dreigingsniveausDreigingsniveauSoort maatregelen1. Basisniveau– goed huisvaderschap – reguliere bedrijfsvoering 2. Lichte dreiging– alert maken personeel – intern
toezicht verscherpen – surveillance politie3. Matige dreiging – ingangscontroles – verscherpt
toezicht door politie – stoppen/omleiden bepaalde processen 4. Hoge dreiging– toegang blokkeren – ontruiming – stopzetten
dienstverlening – zwaar bewapende controlesDe NCTb heeft uitgewerkt hoe het proces van alertering in zijn werk gaat.
Hij verzamelt informatie over mogelijke dreigingen en bepaalt op basis daarvan
of er aanleiding is voor het starten van de procedure ATb. Bij alertering
worden de betrokken actoren uitgenodigd voor het Uitvoeringsoverleg Alerteren
(UOA). Dit zijn de betrokken politiekorpsen, de vertegenwoordiger(s) van de
sector waar de dreiging op is gericht, het vakdepartement en zo nodig de vier
grote gemeenten (G4).Het UOA beraadt zich onder meer over de ernst en de waarschijnlijkheid
van de dreiging en over de te nemen maatregelen. Het legt zo nodig aan de
minister van Justitie een conceptbesluit voor verandering van het dreigingsniveau
voor. De minister van Justitie stelt, zo mogelijk na overleg met de minister
van BZK, het nieuwe dreigingsniveau vast. Zo mogelijk vindt het besluit plaats
in het Bewindspersonenoverleg Terrorisme (BOT). Nadat het besluit eenmaal
is genomen, informeert de NCTb de betrokken partijen. Dit besluit heeft de
status van dringend advies aan het lokaal bevoegd gezag (de burgemeester en
de officier van justitie) en de betrokken sector(en). Deze besluiten vervolgens
over de te nemen maatregelen in eigen gebied dan wel de eigen sector en voeren
deze uit.Figuur 1 toont hoe het proces van alertering in zijn werk gaat (Justitie,
2007). De cijfers aan de linkerkant staan voor de fasen die achtereenvolgens
doorlopen worden.2.4 OefeningenOp 9 september 2005 heeft de enige alertering vanuit het ATb plaatsgevonden.
In de sector spoor is het dreigingsniveau verhoogd tot «lichte dreiging».
Door dit beperkte gebruik van het systeem in de praktijk kunnen weinig leerpunten
voor verbetering worden afgeleid. Om de werking van het ATb toch te toetsen
vinden oefeningen plaats. Zo kan het systeem waar nodig verbeterd worden.
Hierover heeft de NCTb afspraken gemaakt met elke aangesloten
sector. Richtlijn is dat er elke vijf jaar twee oefeningen plaatsvinden. Er
zijn drie soorten oefeningen:• Workshop – begin van de oefencyclus,
kennismaking met de procedures, de taken en verantwoordelijkheden;• Table top – naspelen van het
UOA, het oefenen van de besluitvormingsstructuur en het kennismaken met de
werkelijke gang van zaken tijdens een opschaling;• Operationele oefening – een combinatie
van table top en veldactiviteiten om de effectiviteit van de beveiligingsmaatregelen
in de praktijk te testen.Workshops worden volledig geïnitieerd en georganiseerd door de NCTb.
Dat geldt ook voor de eerste serie table tops per sector. Bij operationele
oefeningen ligt het zwaartepunt vaak bij de sector en organiseren de NCTb,
sector en vakdepartement samen de oefening.2.5 Bruikbaarheid en toegevoegde waardeDe NCTb stelt voor iedere aangesloten sector twee keer per jaar een dreigingsanalyse
op. Als basis hiervoor ontvangt de NCTb informatie van de Algemene Inlichtingen-
en Veiligheidsdienst (AIVD), de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
(MIVD) en het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). Tussentijdse relevante
informatie geven de diensten direct door aan de NCTb. Welke informatie relevant
is, is deels omschreven en wordt deels ingeschat door de toeleverende partijen.De NCTb verzamelt zelf ook informatie, vooral trends die worden gezien
in incidenten en dreigingen die zich internationaal tegen relevante sectoren
hebben voorgedaan. Wat in internationaal verband gebeurt, kan namelijk zicht
geven op doelwitselectie, motivatie en aanslagmethoden die mogelijk een inspiratiebron
vormen voor anderen (bijvoorbeeld terroristen in Nederland). Iedere dag scant
de NCTb de open bronnen, zoals openbare databases en het internet.De NCTb veredelt de informatie. Dit houdt in dat hij alle informatie vergelijkt
en checkt op verbanden en/of tegenstrijdigheden. Zo wordt geprobeerd een zo
compleet mogelijk beeld te schetsen. De sectoren krijgen volgens de NCTb altijd
een terugkoppeling van de halfjaarlijkse update van de dreigingsanalyse.Voor alertering via het ATb moet een verband gelegd kunnen worden tussen
de dreigingsinformatie en een sector. Wanneer er echter concrete informatie
is over een dreiging, zal in beginsel direct worden ingegrepen en is het waarschuwen
van een sector via het ATb niet nodig.De door ons geïnterviewde vertegenwoordigers van aangesloten sectoren
zien duidelijk toegevoegde waarde van (hun aansluiting bij) het ATb. Zij merken
op dat het ATb de overheid dwingt kennis te delen met de sectoren. Daarmee
kunnen individuele bedrijven hun voordeel doen. Ook helpt het ATb de sector
kritisch te kijken naar beveiliging tegen mogelijke aanslagen. Het ATb werkt
afschrikwekkend voor terroristen. Nu het ATb er is, kan de overheid bij een
aanslag aantonen er alles aan gedaan te hebben om deze te voorkomen. Ook heeft
het ATb mensen van verschillende organisaties samengebracht (binnen en tussen
sectoren, overheden en politie), wat wordt gewaardeerd. Velen verwachten dat
juist dit ertoe leidt dat organisaties effectiever zullen samenwerken. Hierbij
benadrukken ze wel steeds dat dit onderhoud vergt.3 POSITIE ALERTERINGSSYSTEEMHet ATb is niet het enige project op het gebied van nationale veiligheid
in Nederland. Zowel nationaal als internationaal zijn er enkele projecten
die het ATb raken. Internationale voorbeelden zijn het Crisis Response System
van de NAVO en een programma voor bescherming van vitale infrastructuur en
bijbehorend waarschuwingsnetwerk van de Europese Unie. Op deze systemen gaan
we hier niet verder in.In dit hoofdstuk gaan we wel in op de werkzaamheden van het Ministerie
van BZK voor de bescherming van de vitale infrastructuur (§ 3.1),
de oprichting van het Nationaal Adviescentrum Nationale Veiligheid (§ 3.2)
en de onlangs tot stand gekomen Strategie Nationale Veiligheid (§ 3.3).
We sluiten het hoofdstuk af met een overzicht van de terroristische dreiging
en de overheidsreacties daarop (§ 3.4).3.1 Bescherming Vitale InfrastructuurSinds 2002 werkt het Ministerie van BZK aan het beschermen van de vitale
infrastructuur (Bescherming Vitale Infrastructuur, BVI). De belangrijkste
doelen van BVI zijn (BZK, 2005):• het voorkomen van uitval of verstoring;• het voorbereiden op de gevolgen van uitval of verstoring;• schade van uitval of verstoring minimaliseren.Aan BVI wordt gewerkt in een samenwerkingsverband tussen twaalf departementen.
Ieder vakdepartement is verantwoordelijk voor zijn eigen sectoren. Het Ministerie
van BZK heeft een coördinerende verantwoordelijkheid. Ook de NCTb is
bij het project betrokken en richt zich hierbij op de terroristische dreiging.Infrastructuur wordt als vitaal aangeduid als:• verstoring of uitval ontwrichting veroorzaakt;• verstoring of uitval tot veel slachtoffers leidt;• ontwrichting van lange duur is, herstel veel tijd kost en er geen
reële alternatieven voor handen zijn.In Nederland zijn er twaalf vitale sectoren met daarbinnen 33 vitale producten
en diensten. Het gaat bijvoorbeeld om energie, transport, telecommunicatie
en zorg. Per sector zijn alle mogelijke risico’s in kaart gebracht.
Een deel daarvan heeft betrekking op terrorisme.In overleg met de sectoren zijn de te treffen maatregelen opgesteld. Deze
maatregelen nemen de sectoren zelf, op basis van vrijwilligheid en vrijblijvende
samenwerking. Hiervoor worden geen middelen beschikbaar gesteld vanuit het
Rijk (BZK, 2005).Samenloop met ATbHet ATb en BVI richten zich beide op bescherming van vitale infrastructuur.
Toch verschillen beide projecten op enkele essentiële punten van elkaar:• verschillende invalshoeken –
het ATb is een systeem waarmee over de ernst van een terroristische dreiging
gecommuniceerd kan worden en dat zich richt op tijdelijk en direct te nemen
maatregelen. BVI beoogt het veiligheidsniveau structureel op een hoger peil
te brengen;• verschillen in reikwijdte – BVI
richt zich op de bescherming tegen allerlei soorten bedreigingen, het ATb
is alleen gericht op terrorisme;• verschillende definities – bij
het ATb zijn sectoren betrokken die een aantrekkelijk doelwit kunnen zijn
voor terroristen, bij BVI zijn sectoren betrokken als verstoring of uitval
langdurig ontwrichtend werkt en tot veel slachtoffers leidt.
De sectoren voor BVI en ATb overlappen elkaar ten dele, zoals overzicht 2,
laat zien.Overzicht 2 Sectoren die betrokken zijn bij BVI en het
ATb Sector is betrokken bij BVISector is
niet betrokken bij BVI Sector is betrokken bij ATb– Energie (elektriciteit, aardgas, olie) – Drinkwater – Financieel
(betalings- en effectenverkeer) – Keren en
beheren oppervlaktewater (waterkwantiteit)– Transport
(luchthavens, zeehavens, spoor) – Chemische en nucleaire industrie – Transport
(tunnels en waterkeringen)1– Stads- en streekvervoer – Hotels Sector is niet betrokken bij ATb– Telecommunicatie en ICT – Voedsel – Gezondheid – Financieel
(financiële overdracht overheid) – Keren en beheren oppervlaktewater
(waterkwaliteit) – Openbare orde en veiligheid – Rechtsorde – Openbaar
bestuur – Transport (overige onderdelen hoofdwegennet
en hoofdvaarwegennet)– Alle
overige sectoren, producten en diensten1 De sector Transport (wegverkeer) en de sector Keren
en beheren oppervlaktewater (waterkwantiteit) zijn door het Ministerie van
Verkeer en Waterstaat benoemd als sector Transport (hoofdwegen en hoofdvaarwegen).
De onder Transport benoemde diensten hoofdwegen en hoofdvaarwegen is op het
ATb aangesloten onder de naam Tunnels en Waterkeringen.Uit onze gesprekken met bedrijfssectoren, lokale overheden en politieregio’s
blijkt dat deze de verschillende werkwijzen van ATb en BVI niet altijd logisch
vinden:• een onderscheid tussen de voorbereiding op een terroristische dreiging
en overige typen rampen of crises vindt men niet relevant;• het ATb wordt in de praktijk zoveel mogelijk geïncorporeerd
in al bestaande crisisbeheersingsplannen en structuren;• bedrijven vinden het onduidelijk wanneer zij vanuit verschillende
overheidsdiensten worden benaderd voor vergelijkbare onderwerpen, zij weten
niet altijd goed tot welke instantie zij zich moeten richten;• gemeenten en politieregio’s ontvangen regelmatig informatie
over zowel ATb als BVI, zij vinden deze verschillende informatie verwarrend
en soms zelfs tegenstrijdig.3.2 Nationaal Adviescentrum Vitale InfrastructuurOmdat de minister van BZK (2005) van mening is dat een hoger structureel
veiligheidsniveau bij het bedrijfsleven gerealiseerd kan worden, heeft zij
in april 2007 het Nationaal Adviescentrum Vitale Infrastructuur (NAVI) opgericht,
voorlopig voor twee jaar.Het NAVI heeft als doel een bijdrage te leveren aan de bescherming van
de vitale infrastructuur. De kerntaken zijn (BZK, 2007b):• informatie-uitwisseling tussen overheid en vitale sectoren;• ondersteunen van sectoren bij het verbeteren van de veiligheid;• ontwikkelen en ontsluiten van sectoroverstijgende kennis;• vergaren en ontsluiten van kennis en expertise van buitenlandse
instituten.Samenloop met ATbHet NAVI en het ATb raken in 2008 met elkaar verweven. Er komt namelijk een gezamenlijk project van NAVI en NCTb, waarbij het NAVI een rol
gaat spelen bij de uitvoering van de afspraken tussen bedrijven in de vitale
sectoren en lokale partners.Volgens betrokkenen, zo blijkt uit onze gesprekken, leidt het telkens
oprichten van nieuwe structuren of organisaties op het terrein van veiligheid
tot een onoverzichtelijk geheel en daarmee tot onduidelijkheid en inefficiëntie.3.3 Strategie Nationale VeiligheidHet kabinet heeft ervoor gekozen het overheidshandelen rond nationale
veiligheid te stroomlijnen en te coördineren. Dit geldt ook voor de fase
voorafgaand aan een incident (BZK, 2007a). Daartoe heeft het kabinet in mei
2007 de Strategie Nationale Veiligheid (SNV) aan de Tweede Kamer aangeboden.Met de SNV kiest de overheid voor een integrale aanpak die uitgaat van
gemeenschappelijke kenmerken van rampen in plaats van één dreiging
of vitaal belang. De SNV richt zich op vijf vitale belangen van twaalf sectoren
(die reeds voor BVI waren gedefinieerd):• territoriale veiligheid (aantasting van het grondgebied);• ecologische veiligheid (leefomgeving);• economische veiligheid (ongestoord handelsverkeer);• fysieke veiligheid (volksgezondheid);• sociaal-politieke stabiliteit (respect voor kernwaarden).Doel van de SNV is meer samenhang in de aanpak van nationale veiligheid
te brengen. Eerst moeten de risico’s in kaart worden gebracht en beoordeeld
op kans en effect. Vervolgens wordt nagegaan of er voldoende capaciteit (mensen,
materieel) is om de dreiging het hoofd te bieden. Op basis hiervan kan een
advies worden gegeven of en hoe (onderdelen van) de nationale veiligheid versterkt
moet worden. Deze aanpak moet het kabinet in staat stellen om onderbouwd prioriteiten
te stellen. Deze aanpak zal in 2009 zijn ingevoerd (BZK, 2007a).Het kabinet stelt dat om optimaal in nationale veiligheid te voorzien
heldere afspraken over regie en aansturing een voorwaarde zijn. Daartoe definieert
de SNV vier beginselen van regie en aansturing, die alle betrokken partijen
dienen te onderschrijven:• heldere rolverdeling en rolvastheid;• unité de doctrine: alle partijen hanteren één
doctrine voor alle soorten dreigingen (begrippenkader, regelen informatie-uitwisseling
etc.);• op elkaar afgestemde werkwijzen;• alle betrokken partijen moeten aangesloten zijn op hetzelfde communicatienetwerk.Samenloop met ATbDe SNV is later dan het ATb en BVI tot stand gekomen. Het naast elkaar
bestaan van BVI en ATb voldoet niet aan het tweede uitgangspunt van de SNV,
unité de doctrine. Ook is de in de SNV voorgestane afstemming tussen
alle betrokken publieke en private partijen bij het ATb in veel gevallen nog
niet aanwezig.3.4 Terroristische dreigingen en de reactie daaropIn figuur 2 geven we een overzicht van enkele belangrijke maatschappelijke
gebeurtenissen die ertoe hebben geleid dat de overheid een antiterrorismebeleid
is gaan voeren. Deze gebeurtenissen staan aan de linkerkant van de tijdlijn;
aan de rechterkant van de lijn staan de maatregelen van de overheid
in de afgelopen jaren om de vitale infrastructuur van ons land te beschermen
tegen de terroristische dreiging.4 REGIEROL NATIONAAL COÖRDINATOR TERRORISMEBESTRIJDINGIn dit hoofdstuk gaan wij nader in op de regierol van de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding (NCTb) en hoe deze in praktijk invulling krijgt jegens
de lokale en sectorale partijen. Achtereenvolgens komen de lokale afstemming
aan bod (§ 4.1), de uitvoerbaarheid van de voorgenomen maatregelen
(§ 4.2) en de in het kader van het ATb gehouden oefeningen (§ 4.3).4.1 Lokale afstemming4.1.1 VerantwoordelijkheidIn het instellingsbesluit van de NCTb staat dat deze verantwoordelijk
is voor «het regisseren van de samenwerking van de verschillende partijen
op het specifieke terrein van terrorismebestrijding». De NCTb heeft
aangegeven de samenwerking tussen de sector, gemeenten en politie op lokaal
niveau te willen bevorderen en desgewenst te faciliteren. De afstemming zelf
blijft volgens de NCTb echter een lokale verantwoordelijkheid. Wel heeft de
NCTb een aantal regionale informatiebijeenkomsten georganiseerd voor vertegenwoordigers
van de sectoren, gemeenten en de politie.De NCTb heeft de verantwoordelijkheid voor de regionale en lokale afstemming
rond het ATb niet bij één partij neergelegd. Verschillende sectoren,
gemeenten en politieregio’s vinden dat de NCTb duidelijk zou moeten
maken wie die verantwoordelijkheid moet dragen.Lange tijd ging de NCTb ervan uit dat de sectoren moesten beslissen over
de verdere verspreiding van relevante ATb-informatie onder betrokken actoren,
zoals gemeenten en politie. Omdat deze informatie onvoldoende verspreid werd,
heeft de NCTb in de zomer van 2007 de betrokken gemeenten en politieregio’s
op de hoogte gesteld van de A-locaties in hun grondgebied.De NCTb heeft geen overzicht van hoe het staat met de lokale afstemming.
Wel heeft hij signalen ontvangen dat deze nog niet overal goed loopt. De NCTb
gaat in 2008 met het NAVI alle politieregio’s bezoeken en nodigt daarbij
ook gemeenten en sectoren uit om zo de lokale afstemming te stimuleren.In de praktijk blijken overwegend politiekorpsen het initiatief te hebben
genomen voor de lokale en regionale afstemming. In een enkel geval is het
de gemeente of sector die hierin het voortouw neemt. In twee gemeenten uit
ons onderzoek is nog geen overeenstemming over de verantwoordelijkheidsverdeling
voor de lokale afstemming.Uit ons onderzoek komt naar voren dat niet altijd duidelijk is wie tijdens
een alertering lokaal de regie gaat voeren. Dit is niet geregeld in de opzet
van het ATb. Het gevolg is dat iedere regio hiervoor een oplossing moet bedenken.
In vijf regio’s is afgesproken dat de politie de lokale coördinatie
op zich neemt bij een alertering. In de overige regio’s is dat nog niet
duidelijk.De alertering in de sector spoor (9 september 2005) kwam op het moment
dat het ATb pas enkele maanden functioneerde. De evaluatie van deze alertering
leverde vele verbetersuggesties op. Een belangrijk leerpunt was dat het cruciaal
is dat de afstemming tussen sector, politie en bestuur op lokaal niveau heeft
plaatsgevonden. Dit leerpunt is nog onvoldoende opgepakt.Ook uit de operationele oefeningen kwam als aandachtspunt naar voren dat
de rolverdeling tussen het nationale en regionale niveau nog onvoldoende helder
was. Dat geldt tevens voor de samenhang tussen alertering en andere vormen
van dreiging en tussen alertering en crisisbeheersing.4.1.2 CommunicatieDe communicatie binnen het ATb met alle betrokkenen is van groot belang.
De NCTb heeft een overzicht van de betrokken sectoren, bedrijven en contactpersonen
met de adresgegevens. Vooralsnog is het de verantwoordelijkheid van de relaties
zelf om de mutaties te melden. Wij hebben geconstateerd dat vooral de gegevens
van de contactpersonen van gemeenten en politieregio’s verouderd waren.Om de communicatie te verbeteren heeft het NCTb het informatiesysteem
Quick Alert (QA) laten ontwikkelen. Doel van dit systeem is het snel informeren
en/of bijeenroepen van de bij het ATb betrokken actoren. Daarnaast is het
systeem bedoeld om contactgegevens actueel te houden en biedt het een mogelijkheid
om in een beveiligde omgeving geautoriseerde gebruikers van informatie te
voorzien. Momenteel vindt communicatie nog vooral plaats per telefoon of e-mail.
Echter, bij meervoudige dreiging (dreiging tegen meer sectoren) blijkt het
voornemen om alle betrokkenen snel op te roepen nauwelijks haalbaar te zijn.
Met QA kunnen grote groepen «eindgebruikers» (contactpersonen)
tegelijkertijd bereikt en geïnformeerd worden. Ook kan gebruik worden
gemaakt van diverse media (sms, fax of e-mail).Het QA-systeem is in de zomer van 2007 gestart voor een pilotgroep. Zowel
de implementatie van de tweede versie van QA als het aansluiten van extra
actoren op het ATb is voorlopig opgeschort. Oorzaak daarvan zijn technische
problemen, waardoor het gebruik van QA op dit moment niet voor alle actoren
uit de pilotgroep mogelijk is.4.1.3 De praktijkIn de door ons bezochte regio’s en gemeenten is de regionale en
lokale afstemming nog in volle gang. De wijze waarop gemeenten en korpsen
hun rol in het ATb invullen, hangt in belangrijke mate samen met al bestaande
contacten, bijvoorbeeld voor de lokale rampenbestrijding. In de praktijk is
de afstemming nog beperkt; ze is het verst gevorderd in de vier grote gemeenten.
In gemeenten en regio’s met meer dan één sector betreft
de in gang gezette afstemming meestal slechts een deel van de betrokken sectoren.De gemeenten waren niet betrokken bij de aansluitingsprocedure van sectoren,
het opstellen van maatregelenmatrices of het vaststellen van A-locaties. Ook
de politieregio’s waren niet betrokken bij de ontwikkeling van de maatregelenmatrices
van de sectoren. Dit hebben zij als een gemis ervaren, zo blijkt uit onze
gesprekken. Sommige afgesproken maatregelen bleken namelijk niet goed uitvoerbaar.
Ook bestond vaak een verschil van perceptie over de rol van de politie bij
de uitvoering van de maatregelen van de sector. Een voorbeeld daarvan was
de misvatting dat de politie surveillances kon verzorgen op het terrein van
een particulier bedrijf. Drie van de acht korpsen in ons onderzoek gaven daarbij
nog aan onvoldoende capaciteit te hebben om zich voldoende te kunnen prepareren
op het ATb. Dit waren korpsen buiten de Randstadregio.In de praktijk werden de gemeenten en politie kort voor de feitelijke
aansluiting van de individuele sectoren geïnformeerd. Ze vonden het een
belemmering dat zij soms pas enkele weken voor de aansluiting van een sector op de hoogte werden gesteld en dat ze geen informatie hadden
over bijvoorbeeld contactgegevens van aangesloten bedrijven, overzichten van
A-locaties en de maatregelenmatrices.In de grote gemeenten overlegt een deel van de aangesloten bedrijven met
de politie (en in drie gevallen ook de gemeenten) over de wijze waarop per
locatie maatregelen kunnen worden genomen bij een dreiging. Toch zijn er binnen
de grotere gemeenten en regio’s ook sectoren waarmee nog geen afstemming
is bereikt of contact is geweest.Anders is het bij kleinere gemeenten en regiokorpsen. Zij staan verder
af van het ATb en hebben minder kennis van hoe te handelen in situaties van
dreiging. In veel (kleine) gemeenten is vaak sprake van een beperkte formatie
voor crisisbeheersing en rampenbestrijding. Nog niet in alle gevallen zijn
contacten met de sectoren gelegd. Uit ons onderzoek komt naar voren dat vooral
de kleinere gemeenten nog niet helder hebben wat de NCTb, de sector of het
regiokorps van hen verwacht. De regiobijeenkomsten van de NCTb hebben voor
meer duidelijkheid gezorgd.Voor een aantal van de landelijk opererende ondernemingen (bijvoorbeeld
de NS en banken) is het maken van afspraken lastig, omdat zij te maken hebben
met een groot aantal gemeenten en politieregio’s. In de praktijk kiezen
zij ervoor af te stemmen met de G4 en de betrokken politieregio’s en
proberen zij dezelfde afspraken zoveel als mogelijk ook in andere regio’s
te hanteren. Dit leidt in sommige gevallen tot afstemmingsproblemen. Voor
gemeenten blijkt het dan ook soms lastig om met individuele bedrijven zaken
te doen.De betrokkenheid van gemeenten is van belang, omdat de burgemeester verantwoordelijk
is voor openbare orde en veiligheid. De feitelijke uitvoering van maatregelen
bij alertering is grotendeels een gemeentelijke en regionale aangelegenheid.
De gemeenten zouden willen dat de NCTb meer vanuit het perspectief van de
lokale verantwoordelijkheid voor openbare orde en veiligheid invulling geeft
aan het ATb.In de praktijk werken de G4 en de politie voor de lokale uitwerking van
het ATb met een uitgebreidere lijst van kwetsbare locaties dan de voor het
ATb aangewezen A-locaties. Dat komt doordat deze gemeenten en korpsen al bezig
waren met de implementatie van soortgelijke initiatieven. Een andere oorzaak
is dat geen onderscheid wordt gemaakt tussen objecten die bij terroristische
dreiging als vitaal worden beschouwd en objecten die vitaal zijn in het licht
van andere typen dreigingen (bijvoorbeeld overstromingen).Het ATb beperkt zich tot de preventie op terroristische dreiging. De politie
en gemeenten zien terrorisme echter als één van de mogelijke
oorzaken voor een ramp of crisis. Ze bezien het ATb, als preventief systeem,
daarom in samenhang met de responsfase, zoals dat bij andere ramptypen ook
het geval is. Volgens de gemeenten en korpsen is het van belang dat al bij
dreiging wordt nagedacht over de respons op een eventuele aanslag, zodat het
aantal slachtoffers kan worden beperkt. De regiopolitie en lokale overheden
kiezen er daarom voor om beide (preventie en responsfase) samen te nemen.
Dit voorkomt ook informatieachterstand van een van de andere hulpdiensten
op het moment van een terroristische aanslag.4.2 Uitvoerbaarheid van de maatregelen4.2.1 Sectorale maatregelenDe op het ATb aangesloten sectoren hebben, in samenwerking met de NCTb,
een matrix van maatregelen opgesteld, de zogeheten sectormatrix. Deze matrix
is opgebouwd naar alerteringsniveau en naar type maatregel (zie overzicht
3).Overzicht 3 Opzet van de maatregelenmatrix voor sectorenType maatregelCrisismanage- mentmaatre- gelenPersonele maatregelenInformatie en analyseBewakingsmaatregelenEffectvermin- derende
maatregelenMaatregelen voor klant en
publiekBasisniveau             Lichte dreiging             Matige dreiging             Hoge dreiging      Wij constateerden dat de maatregelen in de sectormatrices veelal algemeen
van aard zijn en gericht zijn op de fysieke beveiliging van objecten. Zo kunnen
bepaalde vormen van toezicht geïntensiveerd worden of wordt periodiek
overleg gevoerd met bepaalde partijen.Over de uitvoerbaarheid van de maatregelen bestaat geen zekerheid. Dit
is niet systematisch onderzocht door sectoren, door de NCTb of door derden.
Vooral als het gaat om bijvoorbeeld extra inzet van particuliere beveiligingsdiensten
of om specifieke middelen (zoals detectiepoortjes, scanapparatuur of explosievenhonden)
heeft geen van de geïnterviewden een beeld van de beschikbaarheid van
deze middelen. Het is bijvoorbeeld goed voorstelbaar dat bij een dreiging
verschillende bedrijven een beroep doen op extra particuliere bewaking en
er dus schaarste optreedt. Het is onbekend hoe en door wie de inzet wordt
geprioriteerd.Het Ministerie van Justitie twijfelt overigens niet aan de uitvoerbaarheid
van de maatregelen. De duur ervan is gekoppeld aan de mate van dreiging. Bij
lichte dreiging zijn de maatregelen maanden vol te houden, bij matige dreiging
weken en bij hoge dreiging enkele dagen.Volgens de vertegenwoordigers van de politiekorpsen die wij spraken, nemen
de sectoren over het algemeen wel de juiste maatregelen. Het is volgens hen
wel de vraag of de maatregelen, zeker bij hogere dreigingniveaus of bij dreiging
tegen meer sectoren, lang kunnen worden volgehouden. Er gaan vermoedelijk
capaciteitsproblemen ontstaan. Voor het bedrijfsleven gaan in dat geval daarnaast
ook de kosten een belangrijke rol spelen.Ook is het de vraag of de maatregelen voldoende beveiliging vormen tegen
terroristische dreiging. Bedrijven zouden hiervoor eigenlijk meer informatie
nodig hebben over de concrete dreiging of scenario’s daarvoor. Daarnaast
bestaan er geen normen waarmee een voldoende veiligheidsniveau gegarandeerd
kan worden.4.2.2 PolitiemaatregelenDe NCTb heeft een landelijke politiematrix opgesteld in samenwerking met
het KLPD en uitgerold over de politieregio’s. De toegevoegde waarde
van de matrix is volgens het KLPD dat het een eerste aanzet geeft tot mogelijke maatregelen bij een terroristische dreiging. Alle politieregio’s
hebben deze maatregelen geaccepteerd, zodat enige standaardisatie bestaat
voor de te nemen maatregelen. Het is tevens de bedoeling dat de regio’s
de matrix zelf aanpassen aan de lokale situatie.Ook de politieregio’s hebben geen analyse gemaakt van de uitvoerbaarheid
van de regionale politiematrices. De geïnterviewde korpsen geven aan
dat bij maatregelen voor langere tijd of dreiging op verschillende locaties,
de verdeling van capaciteit op basis van prioriteiten gerealiseerd moet worden.
Een tekort aan capaciteit, in de vorm van menskracht en/of (specifieke) middelen
is in zulke gevallen vrijwel zeker. Voor extra capaciteit kan nog wel om bijstand
worden gevraagd, bijvoorbeeld door de inzet van defensiepersoneel.4.3 Leerpunten uit oefeningenNog niet in alle aangesloten sectoren zijn oefeningen gehouden. In overzicht
4 is opgenomen welk type oefeningen per sector heeft plaatsgevonden.Overzicht 4 Uitgevoerde oefeningen per sectorSoort oefeningSectorGeen oefeningTunnels en waterkeringen Alleen workshopOlie Hotels Chemie Workshop en table topStads- en streekvervoer Zeehavens (Rotterdam) Gas Financieel
Elektriciteit Workshop, table top en operationele oefeningSpoor Luchthavens (Schiphol) Nucleair (oefening loopt
nog) DrinkwaterDit overzicht toont dat er voor een van de dertien aangesloten sectoren
nog geen oefening is geweest. Uit de evaluaties van de wel gehouden workshops
(Justitie, 2006) hebben wij niet kunnen afleiden of deze tot aanpassing van
het ATb hebben geleid. Van negen table tops zijn evaluaties beschikbaar (Trimension,
2006). Van slechts een deel van de aanbevelingen is aangegeven welke acties
daaruit voortvloeien en door wie die acties ondernomen moeten worden.Van drie van de vier operationele oefeningen is een evaluatie beschikbaar.
Deze bevatten een groot aantal bevindingen en aanbevelingen. Wij hebben niet
kunnen vaststellen wat de NCTb hiermee heeft gedaan. Ook constateerden wij
dat er nog maar in beperkte mate – zowel in aantal als in complexiteit –
is geoefend.METHODOLOGISCHE VERANTWOORDINGDe probleemstelling van het onderzoek luidde:Draagt het ATb ertoe bij dat de aangesloten sectoren
en de betrokken overheid (rijk en gemeenten) op grond van een genomen beslissing
tot alertering snel de gewenste maatregelen kunnen nemen?Deze probleemstelling is uitgewerkt in de volgende onderzoeksvragen:1. Is er in opzet een goede procedure om van dreiging tot alertering te
komen?2. Werkt de gekozen procedure van het ATb?3. Hoe verhoudt het ATb zich tot andere, aanpalende projecten en processen?
Is er sprake van overlap of zijn er lacunes?Conform deze vragen is het onderzoek onderverdeeld in een aantal stappen:1. De analyse van het ATbHet gaat hierbij om de opzet van de alerteringsprocedure en (het proces
van) de aansluiting van de sectoren. Dit vanaf de beoordeling van de periodieke
dreigingsanalyses tot en met de implementatie van de afgesproken maatregelen.
Hiervoor hebben we dossieronderzoek en documentanalyse gedaan en gesprekken
gevoerd met bij het systeem betrokken actoren (zoals NCTb, vakdepartementen,
sectoren).2. De analyse van de uitwerking in de praktijkHet gaat hier om de manier waarop de sectoren de afspraken met de NCTb
hebben uitgewerkt, hoe zij zich voorbereiden op de verschillende alerteringsniveaus
en in welke mate het systeem getest is. Van bijzonder belang is hierbij de
afstemming met de regionale en lokale actoren (zoals politieregio’s,
gemeenten, regionale onderdelen van departementen). Centraal staan de vragen
of betrokken actoren weten wat van hen wordt verwacht en of de vooraf bedachte
maatregelen ook uitvoerbaar zijn. Ook hier bestond ons onderzoek uit dossieronderzoek,
documentanalyse en gesprekken.3. De analyse van de positionering van het ATbWij zijn in ons onderzoek nagegaan waar overlap bestaat tussen verschillende
projecten en processen en of dat leidt tot inefficiëntie. Bij dit onderdeel
is ook aandacht geschonken aan de Europese en NAVO-dimensie.We konden niet alle aangesloten sectoren in ons onderzoek betrekken. Om
een goed beeld te kunnen vormen van het ATb hebben wij onderzoek gedaan bij
vier sectoren, met als belangrijk selectiecriterium spreiding over verschillende
vakdepartementen. Daarnaast wilden we ook de enige sector waar tot nu toe
een alertering heeft plaatsgevonden, namelijk het spoor, in het onderzoek
betrekken. Deze criteria leidden tot de volgende vier te onderzoeken sectoren:• spoor (Ministerie van Verkeer en Waterstaat);• financieel, bestaande uit de kerninfrastructuur van het betalings-
en effectenverkeer (Ministerie van Financiën);• elektriciteit (Ministerie van Economische Zaken);• drinkwater (Ministerie Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer).Voor het veldonderzoek bezochten wij de vier grote gemeenten (G4) en vier
middelgrote en kleine gemeenten plus bijbehorende regionale politiekorpsen.AFKORTINGENAIVDAlgemene Inlichtingen-
en Veiligheidsdienst ATbAlerteringssyteem
TerrorismebestrijdingBOTBewindspersonenoverleg
Terrorisme BVIBescherming Vitale
Infrastructuur BZKMinisterie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties EBBEenheid Bewaking en
BeveiligingG4De vier grote gemeenten:
Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht KLPDKorps Landelijke
Politie DienstenMIVDMilitaire Inlichtingen-
en VeiligheidsdienstNASNationaal AlerteringssysteemNAVINationaal Adviescentrum
Vitale Infrastructuur NCTbNationaal Coördinator
Terrorismebestrijding QAQuick Alert SNVStrategie Nationale
Veiligheid UOAUitvoeringsoverleg
AlerterenLITERATUURAlgemene Rekenkamer (2003). Presteren en functioneren
van het openbaar bestuur: slagvaardig en transparant. Strategie Algemene Rekenkamer
2004–2009. Den Haag: eigen beheer.BZK (2003). Beleidsplan Crisisbeheersing 2004–2007. Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 668, nr. 1.
Den Haag: Sdu.BZK (2005). Beleidsbrief Vitale Infrastructuur.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 26 643, nr. 75. Den
Haag: Sdu.BZK (2007a). Strategie Nationale Veiligheid. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 821, nr. 3. Den Haag: Sdu.BZK (2007b). NAVI Werkprogramma 2007. Den
Haag: eigen beheer.BZK (2007c). Brief met de tweede voortgangsrapportage
over de uitvoering van het beleidsplan Crisisbeheersing 2004–2007.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 668, nr. 14. Den
Haag: Sdu.Justitie en BZK (2004). Aanscherping van het terrorismebeleid. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 754, nr. 1.
Den Haag: Sdu.Justitie (2005). Projectplan Ontwikkeling & Uitbreiding
Alerteringssysteem Terrorismebestrijding. Den Haag: eigen beheer.Justitie en BZK (2005). Tweede voortgangsrapportage
over de uitvoering van de maatregelen ter bestrijding van het terrorisme.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 754, nr. 24.Justitie (2006). Evaluatie Eerste Oefencyclus ATb. NCTb: Directie Regie.Justitie (2007). Beschrijving hoofdproces Alerteringssysteem
Terrorismebestrijding, versie 4.1. Den Haag: eigen beheer.Trimension (2006). Eindevaluatie table-top oefeningen
ATb 2006. Delft: eigen beheer.XNoot1De ontwikkeling van dit systeem was al eerder aangekondigd (BZK, 2003).XNoot1Dit blijkt uit een interne nota van september 2007 van het Ministerie
van Justitie.XNoot2Enige onduidelijkheid is ontstaan over de aansluiting van de sector Publieksevenementen.
In juli 2007 is aan de Tweede Kamer gemeld door de minister van Justitie dat
deze sector aangesloten was, in januari 2008 heeft de NCTb ons laten weten
dat dit toch niet het geval was. In dit rapport gaan we daarom uit van een
ATb met dertien aangesloten sectoren, dus zonder de sector Publieksevenementen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31499-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl