Financiële verantwoordingen over het jaar 2001; Rapport bij de financiële verantwoording 2001 van het Ministerie van Economische Zaken en het Fonds Economische Structuurversterking
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28380, nr. 31

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

05-06-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28380 nr. 31

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSAMENVATTINGFinanciële verantwoordingBevindingenOordeelBeleidsinformatieBedrijfsvoeringCentraal Bureau voor de StatistiekDirectie Personeel, Organisatie en InformatiemanagementAansturing EVD en bedrijfsvoering Directoraat-Generaal
Buitenlandse Economische BetrekkingenAanbevelingen en aandachtspunten voor de volgende kabinetsperiodeAanbevelingenCentraal Bureau voor de StatistiekDirectie Personeel, Organisatie en InformatiemanagementAansturing EVD en bedrijfsvoering bij het Directoraat-Generaal
Buitenlandse Economische BetrekkingenReactie ministerNawoord Algemene RekenkamerAUDIT ACTION LIST 2002ALGEMEEN1 INLEIDING1.1 Het rechtmatigheidsonderzoek1.2 Onderzoeksmethoden1.3 OordeelsvormingFinanciële verantwoordingBeleidsinformatieBedrijfsvoering (financieel beheer, materieelbeheer en
overige onderdelen)1.4 Leeswijzer2 HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN2.1 Inleiding2.2 Risico's2.3 De afgelopen kabinetsperiodeAutomatiseringToezicht op Europese geldstromenCentraal Bureau voor de StatistiekAansturing EVD en bedrijfsvoering Directoraat-Generaal
Buitenlandse Economische BetrekkingenOverig2.4 VooruitblikFINANCIËLE VERANTWOORDING3 FINANCIËLE VERANTWOORDING3.1 Inleiding3.2 Oordeel over financiële verantwoordingBevindingenOordeel3.3 Rekening met toelichtingOverzicht 1Oordeel3.4 Saldibalans met toelichtingOverzicht 2Oordeel3.5 Financiële verantwoording agentschap SenterOordeelReactie ministerNawoord Algemene Rekenkamer3.6 Financiële verantwoording EVDOordeel4 BEZWAARONDERZOEK EN VERVOLGONDERZOEK OP BEZWAAR4.1 Bezwaaronderzoeken4.2 Bezwaaronderzoeken en vervolgonderzoek op bezwaarBELEIDSINFORMATIE5 BELEIDSINFORMATIE5.1 Inleiding5.2 De voortgang van VBTBReactie minister5.3 KengetallenInleidingBevindingenConclusie5.3.1 Beleidsprioriteiten5.3.1.1 BevindingenBeleidsprioriteiten in de verantwoordingAdministratieve lastenDoelmatigheid exportinstrumentariumICT-beleidRelatie tussen doelen, prestaties en middelenAdministratieve lastenExportinstrumentariumICT-beleidOntwikkelingen 1999–2001Conclusie5.4 Informatie van derden5.4.1 Rechtspersonen met een wettelijke taak5.4.1.1 Begrotingsgefinancierde RWT's5.4.1.2 Toezichtvisie5.4.2 Informatie over specifieke uitkeringen5.5 Beleidsintensiveringen5.5.1 Inleiding5.5.2 Afbakening5.5.3 Uitkomsten5.5.4 ConclusieBEDRIJFSVOERING6 BEDRIJFSVOERING6.1 Inleiding6.2 Departementale accountantscontrole6.2.1 Accountantscontrole financiële verantwoording6.2.1.1 Artikelgewijze oordeelsvorming6.2.1.2 Naleving Europese aanbestedingsrichtlijnen6.2.1.3 Baten-lastendiensten6.2.1.4 Conclusies accountantscontrole financiële
verantwoording6.2.2 Accountantscontrole financieel beheer en materieelbeheer6.2.2.1 Conclusie accountantscontrole financieel beheer
en materieelbeheer6.3 Financieel beheer6.3.1 Administratieve systemen en uitvoeringssystemen6.3.1.1 Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksoverheid
(VIR)BevindingenConclusieReactie minister6.3.1.2 Beschrijving en de onderhoudsorganisatie van de
administratieve organisatieBevindingenConclusieReactie ministerNawoord Algemene Rekenkamer6.3.1.3 Centraal Bureau voor de StatistiekBevindingenConclusieReactie ministerNawoord Algemene Rekenkamer6.3.1.4 Directie Personeel, Organisatie en Informatiemanagement
(POI)BevindingenConclusieReactie ministerNawoord Algemene Rekenkamer6.3.2 Beheer van overdrachtsuitgaven/-ontvangsten6.3.2.1 Borgstellingsregeling Midden- en kleinbedrijfBevindingenConclusie6.3.2.2 Toezicht en controle specifieke uitkeringenWettelijke grondslagVerantwoordings- en controlestructuurSanctiebeleidBeleidsinformatieConclusieReactie MinisterNawoord Algemene Rekenkamer6.3.2.3 Aansturing van de EVDBevindingenConclusieReactie minister6.3.2.4 Compensatie kolenvergasser Demkolec en stadsverwarmingsprojectenReactie ministerNawoord Algemene Rekenkamer6.3.3 Transactie-uitgaven en -ontvangsten6.3.3.1 Mijnwetontvangsten6.3.3.2 Europese aanbestedingsrichtlijnenBevindingenConclusie6.3.3.3 ContractbeheerBevindingenConclusie6.3.4 Conclusies en aanbevelingen6.4 MaterieelbeheerBevindingenConclusieReactie minister6.5 Planning- en controlcyclusBevindingen6.6 InformatievoorzieningBevindingenConclusies en aanbevelingen6.7 Overige (beheer)onderzoeken6.7.1 Verdiepend onderzoek Europese geldstromenBevindingenConclusieReactie minister6.7.2 Inventariserend onderzoek Europese geldstromenBevindingen6.7.3 Milieu ActieplanBevindingenConclusie6.7.4 Interne controle financiële transactiesBevindingenConclusie6.7.5 Consultant Trust Funds bij de WereldbankReactie ministerNawoord Algemene Rekenkamer7 BASELINE FINANCIEEL BEHEER EN MATERIEELBEHEER7.1 BevindingenProces van implementatieOntwikkelingen van subnormenToepassingsresultaatBaseline materieelbeheer7.2 Conclusies en aanbevelingenReactie ministerNawoord Algemene RekenkamerBIJLAGE 1BEDRIJFSVOERING, BASELINE EN IJKPUNTEN FINANCIEEL BEHEERBIJLAGE 2VERKLARENDE WOORDENLIJSTAccountantsrapportAccountantsverklaringAdministratieve systemenAgentschap (zie baten-lastendienst)Artikelgewijze oordeelsvormingBaseline financieel beheer en materieelbeheerBaten-lastendienstBedrijfsvoeringBeleidsintensiveringenBeleidsprioriteitenBezwaaronderzoekBudgetrecht Tweede KamerDepartementale accountantsdienst (DAD)Deugdelijke weergaveEuropese aanbestedingsrichtlijnenFinancieel beheerFinanciële verantwoording (van een minister)Financiële verantwoording van het RijkFoutenKengetalMaterieelbeheerM&O-beleidOnzeker/onzekerhedenOnvolkomenheidOverdrachtsuitgavenPotentieel bezwaargevalRechtmatigheidReviewRekening en toelichting (departementale)Rekening van het RijkRechtspersoon met een wettelijke taak (RWT)Saldibalans (departementale-)Saldibalans van het RijkSlotwetSpecifieke uitkeringTransactie-uitgavenUitvoeringssystemenVBTBBIJLAGE 3OVERZICHT FOUTEN, ONZEKERHEDEN EN GECONSTATEERDE ONVOLKOMENHEDEN
IN HET FINANCIEEL BEHEER 2001 BIJ HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (BEDRAGEN
X 1 MILJOEN)Rapport bij de financiële verantwoording 2001 van
het Fonds Economische StructuurversterkingINHOUD SAMENVATTINGFinanciële verantwoordingBevindingenOordeelBeleidsinformatieBedrijfsvoeringAanbevelingen en aandachtspunten voor de volgende kabinetsperiodeReactie ministerAUDIT ACTION LIST 2001 bij het Fonds Economische StructuurversterkingBedrijfsvoering ALGEMEEN1 INLEIDING1.1 Het rechtmatigheidsonderzoek1.2 Onderzoeksmethoden1.3 Oordeelsvorming1.4 LeeswijzerFINANCIËLE VERANTWOORDING2 FINANCIËLE VERANTWOORDING2.1 Oordeel over de financiële verantwoordingBevindingenOordeel2.2 RekeningOverzicht 12.3 Toelichting bij de rekening2.3.1 Inleiding2.3.2 Oordeel toelichting bij de rekening2.4 Saldibalans met toelichtingOverzicht 2BEDRIJFSVOERING3 BEDRIJFSVOERING3.1 Inleiding3.2 Accountantscontrole3.2.1 Accountantscontrole financiële verantwoordingInleidingBevindingenConclusie3.2.2 Accountantscontrole financieel beheerInleidingConclusie accountantscontrole financieel beheer3.3 Beheer en interne controleBevindingenConclusieReactie minister3.4 Wet- en regelgeving3.5 Conclusies over de bedrijfsvoeringBIJLAGE 4Lijst van gebruikte afkortingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28380Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 693 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 380Financiële verantwoordingen over het jaar 2001nr. 31RAPPORT BIJ DE FINANCIËLE VERANTWOORDING 2001 VAN HET MINISTERIE
VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN HET FONDS ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKINGINHOUD SAMENVATTING3    AUDIT ACTION LIST
200210    ALGEMEEN15   1Inleiding171.1Het rechtmatigheidsonderzoek17 1.2Onderzoeksmethoden171.3Oordeelsvorming20 1.4Leeswijzer23   2Het Ministerie van Economische Zaken252.1Inleiding25 2.2Risico's25 2.3De afgelopen kabinetsperiode26 2.4Vooruitblik27    FINANCIËLE
VERANTWOORDING29   3Financiële verantwoording313.1Inleiding31 3.2Oordeel over financiële verantwoording31 3.3Rekening met toelichting323.4Saldibalans met toelichting32 3.5Financiële verantwoording
agentschap Senter33 3.6Financiële verantwoording
EVD33    4Bezwaaronderzoek en vervolgonderzoek op bezwaar354.1Bezwaaronderzoeken35 4.2Bezwaaronderzoeken en vervolgonderzoek
op bezwaar36    BELEIDSINFORMATIE37   5Beleidsinformatie395.1Inleiding39 5.2De voortgang van VBTB405.3Kengetallen40 5.3.1Beleidsprioriteiten415.4Informatie van derden44 5.4.1Rechtspersonen met een wettelijke
taak44 5.4.2Informatie over specifieke uitkeringen47 5.5Beleidsintensiveringen485.5.1Inleiding48 5.5.2Afbakening485.5.3Uitkomsten48 5.5.4Conclusie50    BEDRIJFSVOERING51   6Bedrijfsvoering536.1Inleiding53 6.2Departementale accountantscontrole54 6.2.1Accountantscontrole financiële
verantwoording54 6.2.2Accountantscontrole financieel
beheer en materieelbeheer55 6.3Financieel beheer556.3.1Administratieve systemen en uitvoeringssystemen556.3.2Beheer van overdrachtsuitgaven/-ontvangsten616.3.3Transactie-uitgaven en -ontvangsten676.3.4Conclusies en aanbevelingen696.4Materieelbeheer70 6.5Planning- en controlcyclus71 6.6Informatievoorziening716.7Overige (beheer)onderzoeken72 6.7.1Verdiepend onderzoek Europese
geldstromen72 6.7.2Inventariserend onderzoek Europese
geldstromen74 6.7.3Milieu Actieplan75 6.7.4Interne controle financiële
transacties75 6.7.5Consultant Trust Funds bij de
Wereldbank76    7Baseline finacieel beheer en materieelbeheer777.1Bevindingen77 7.2Conclusies en aanbevelingen78    Bijlage 1Bedrijfsvoering, baseline en ijkpunten financieel beheer80Bijlage 2Verklarende woordenlijst82Bijlage 3Overzicht fouten, onzekerheden en geconstateerde onvolkomenheden
in het financieel beheer 200187Bijlage 4Lijst van gebruikte afkortingen108SAMENVATTINGDe Algemene Rekenkamer voert jaarlijks haar rechtmatigheidsonderzoek uit
bij alle ministeries. Ze is daartoe wettelijk verplicht (artikel 51 van de
Comptabiliteitswet). Het rechtmatigheidsonderzoek bestaat uit drie onderdelen:1. Financiële verantwoording: voldoet
de financiële verantwoording van de minister aan wettelijke eisen?2. Beleidsinformatie: wat is de kwaliteit
van de beleidsinformatie in de financiële verantwoording?3. Bedrijfsvoering: voldoen de bedrijfsprocessen
alsmede de sturing en beheersing daarvan aan de daaraan te stellen eisen?In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2001 heeft de Algemene Rekenkamer
tevens de – financiële – balans opgemaakt van de afgelopen
kabinetsperiode. Ze heeft voor elk ministerie onderzocht welke ontwikkelingen
het de afgelopen vier jaar heeft doorgemaakt, en heeft op basis daarvan aandachtspunten
voor de volgende kabinetsperiode opgesteld.Het rapport opent met een «audit action list» (zie na de samenvatting).
Dit overzicht laat zien op welke punten de Algemene Rekenkamer op grond van
haar onderzoek vindt dat er actie genomen moet worden. Het overzicht meldt
ook de verbetermaatregelen die de minister heeft aangekondigd en de termijn
waarbinnen ze moeten leiden tot verbetering. Tevens biedt de lijst inzicht
in de voortgang van verbeteracties die de minister eerder is gestart.Financiële verantwoordingHet Ministerie van Economische Zaken (EZ) heeft een belangrijke regulerende
en toezichthoudende taak op gebied van marktwerking en energiebeleid. Daarnaast
vervult het ministerie met de inzet van subsidies een stimulerende rol op
het gebied van kennis- en innovatie, exportbevordering en ondernemerschap.
De uitvoering van deze laatste taak berust voornamelijk bij het agentschap
Senter en andere uitvoeringsinstellingen zoals Syntens en de Nederlandse onderneming
voor energie en milieu bv (Novem bv).De minister van EZ draagt voorts eindverantwoordelijkheid voor de besteding
van de gelden die Nederland ontvangt uit het Europees Fonds voor Regionale
Ontwikkeling (EFRO).Ten slotte is de minister van EZ is (samen met de minister van Financiën)
verantwoordelijk voor het Fonds Economische Structuurversterking (FES). Over
de verantwoording van dit fonds heeft de Algemene Rekenkamer een apart rapport
bij de financiële verantwoording uitgebracht.Het ministerie kent een aantal buitendiensten: het Centraal Bureau voor
de Statistiek (CBS), het Centraal Planbureau (CPB), de Nederlandse Mededingingsautoriteit
(NMa) en het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). De Dienst uitvoering en toezicht
Energie (DTe) is als kamer ondergebracht bij de NMa. Het Bureau voor het Industriële
Eigendom (BIE) heeft per 1 januari 2002 status van baten-lastendienst
gekregen. De Economische Voorlichtingsdienst (EVD) heeft deze status per 1
januari 2001. De Nederlandse organisatie voor energie en milieu (Novem) is
per 1 januari 2002 opgericht als tijdelijk agentschap. Er bestaat het voornemen
om Novem bv in het tijdelijk agentschap te brengen. Er worden inmiddels ook
voorbereidingen getroffen voor omvorming van de NMa en het CBS tot zelfstandige
bestuursorganen (ZBO's) per medio 2002 respectievelijk 1 januari 2004.De uitgavenstroom van het ministerie bedroeg over 2001 € 4,0
miljard1. In 2000 bedroegen deze uitgaven € 2,1
miljard. De stijging wordt met name veroorzaakt door aankoop van het landelijke
hoogspanningsnet (TenneT) ad € 0,8 miljard en de aankoop van certificaten
Energiebeheer Nederland BV ad € 1,2 miljard. Afgezien van personeels-
en apparaatskosten (f 0,4 miljard) bestaan de uitgaven bijna geheel uit
subsidies. Voor deze overdrachtsuitgaven geldt dat de minister maatregelen
moet treffen om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen.De ontvangsten in 2001 bedroegen € 2,8 miljard. Hiervan was € 2,3
miljard afkomstig van aardgasbaten. Deze baten bedroegen in 2000 nog € 1,7
miljard. De stijging wordt met name veroorzaakt door de hogere koers van de
dollar en de olieprijs.Omdat van de aardgasbaten 41,5% wordt uitgekeerd aan het Fonds Economische
Structuurversterking (FES) was de bijdrage aan het FES in 2001 € 0,5
miljard hoger dan in 2000, in totaal € 1,6 miljard.BevindingenDe Algemene Rekenkamer heeft geen belangrijke fouten2 en onzekerheden aangetroffen in de aangegane verplichtingen, uitgaven,
ontvangsten en verantwoorde afgerekende voorschotten.OordeelOp grond van haar onderzoek is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de financiële verantwoording van het Ministerie van EZ aan de te stellen
eisen voldoet. De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten
van het financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften.BeleidsinformatieHet ontwikkelingstraject «Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording»
(VBTB) dat op initiatief van de Tweede Kamer in 1999 is ingezet, moet leiden
tot departementale verantwoordingen waarin ministeries per beleidsterrein
aangeven wat ze hebben bereikt, wat ze daarvoor hebben gedaan en wat het heeft
gekost. Hiervoor is inhoudelijke informatie over beleid nodig.Ten behoeve van de gebruiker van deze informatie, in casu de Tweede Kamer,
dient deze informatie aan bepaalde eisen te voldoen. Dit is geëxpliciteerd
in het wijzigingsvoorstel Comptabiliteitswet 2001 van april 2002, waarin staat
dat de informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering (in de verantwoording)
deugdelijk moet worden weergegeven. Bij de nadere uitwerking van het begrip
«deugdelijke weergave» zal rekening moeten worden gehouden met
het feit dat het normenkader voor financiële informatie niet gelijk behoeft
te zijn aan het normenkader voor de niet-financiële informatie. In het
wetgevingsoverleg met de Tweede Kamer is de regering (motie-Van Walsem, 15
april 2002) derhalve verzocht om een nieuw normenkader te ontwikkelen voor
de deugdelijkheid van niet-financiële informatie en een groeitraject
te koppelen aan de invoering daarvan.De eerste verantwoording-nieuwe-stijl verschijnt volgend jaar. Ministeries
bereiden er zich nu op voor.De afgelopen jaren heeft de Tweede Kamer een aantal beleidsprioriteiten
aangewezen waarover de minister zich nader moest verantwoorden. De Algemene
Rekenkamer heeft onderzocht in hoeverre de minister daarin slaagt.De Algemene Rekenkamer constateert dat de betrouwbaarheid van een substantieel
aantal prestatie-indicatoren van de begroting 2002 en jaarverslag nog niet
is gewaarborgd. De borging van de betrouwbaarheid kent evenwel grote belangstelling
binnen het Ministerie van EZ. Er wordt een stappenplan uitgevoerd die de onzekerheid
omtrent de betrouwbaarheid dient weg te nemen en er zijn normen ontwikkeld
voor die aan kengetallen en prestatie-indicatoren worden gesteld. De Algemene
Rekenkamer zal de implementatie van dit stappenplan met belangstelling blijven
volgen.Bij de presentatie van de beleidsprioriteiten in de financiële verantwoording
zet de Algemene Rekenkamer kanttekeningen. De algemene informatie en de prestatie-indicatoren
hebben veelal betrekking op activiteiten en in mindere mate op de effecten.
Tevens vormen de gepresenteerde gegevens een ontoereikende weergave van de
effectbereiking. Ten slotte ontbreekt bij de beleidsprioriteiten een expliciete
koppeling van ingezette middelen met de bereikte doelen.De Algemene Rekenkamer concludeert dat de informatie in de begroting van
EZ over beleidsintensiveringen in veel gevallen uitsluitsel geeft over nagestreefde
doelen en instrumenten, maar in mindere mate over prestaties. De vermelding
van streef-/realisatiewaarden voor doelen en prestaties blijft daarbij achter.
De koppeling tussen begroting en verantwoording laat te wensen
over. Hierdoor is minder duidelijk of de beleidsintensiveringen hebben opgeleverd
waar zij voor bedoeld waren.BedrijfsvoeringOnder de bedrijfsvoering van een ministerie vallen eigenlijk alle onderdelen
die ervoor zorgen dat een ministerie functioneert. De Algemene Rekenkamer
hecht veel waarde aan een goede bedrijfsvoering. Immers, een adequate bedrijfsvoering
is een redelijke waarborg voor het voorkómen van onrechtmatigheden
en vormt een basis voor een goede verantwoording.De Algemene Rekenkamer heeft onderzoek gedaan naar de departementale accountantscontrole,
het financieel beheer, het materieelbeheer, de planning- en controlcyclus
en de informatievoorziening. De belangrijkste bevindingen op het gebied van
bedrijfsvoering zijn:Centraal Bureau voor de StatistiekHet financieel beheer en het materieelbeheer bij het CBS vertonen gebreken.
De Algemene Rekenkamer constateert tijdens de afgelopen kabinetsperiode jaarlijks
gebreken in de interne controle. De gebreken hebben met name te maken met
het werk voor derden, de verbijzonderde interne controle en gebreken in de
financiële administratie. Met de eliminatie van de geconstateerde gebreken
in het beheer is in de kabinetsperiode weinig voortgang gemaakt, hetgeen de
Algemene Rekenkamer kwalificeert als een ernstige onvolkomenheid.Directie Personeel, Organisatie en InformatiemanagementDe Algemene Rekenkamer constateert ernstige risico's bij de interne controle
op de salarisverwerking door de directie Personeel, Organisatie en Informatiemanagement
(POI). Daarnaast constateert zij gebreken in de salarisadministratie en in
het bugdetbeheer bij deze directie. De Algemene Rekenkamer kwalificeert de
gebreken als een onvolkomenheid.Aansturing EVD en bedrijfsvoering Directoraat-Generaal
Buitenlandse Economische BetrekkingenDe Algemene Rekenkamer kwalificeert de gebrekkige aansturing van de EVD
door het Directoraat-Generaal Buitenlandse Economische Betrekkingen (DG BEB)
als een onvolkomenheid. Er ontbreekt een beleidskader en de opdracht over
2001 is pas laat verstrekt.Voorts constateert de Algemene Rekenkamer evenals in haar rechtmatigheidsonderzoek
over 2000 vertragingen in het opstellen van een kader voor het toezicht op
intermediaire organisaties.Tevens heeft de Algemene Rekenkamer vastgesteld dat bij het DG BEB actuele
beschrijvingen van de administratieve organisatie voor drie subsidieregelingen
ontbraken.Recapitulerend kan het volgende overzicht van geconstateerde onvolkomenheden
in de bedrijfsvoering worden gegeven.Aanbevelingen en aandachtspunten voor de volgende kabinetsperiodeDe kwaliteit van het financieel beheer van het Ministerie van EZ is ten
opzichte van 2000 overwegend gelijk gebleven. Op verschillende terreinen is
er sprake van een vooruitgang ten opzichte van vorig jaar. De Algemene Rekenkamer
constateert echter blijvende onvolkomenheden, en nieuwe onvolkomenheden op
diverse onderdelen.De belangrijkste aandachtspunten voor 2002 zijn voor het Ministerie van
EZ:– de administratieve organisatie;– de naleving van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksoverheid
(VIR);– het financieel beheer bij het CBS;– de aansturing van de EVD;– de bedrijfsvoering bij de directie POI en het DG BEB.– de specifieke uitkering niet-fysieke stadseconomie.In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 kwalificeerde de Algemene Rekenkamer
gebreken in de beschrijving en het onderhoud van de administratieve organisatie,
de naleving van het VIR en het financieel beheer bij het CBS als onvolkomenheden.
Op deze punten is in 2001 nog steeds sprake van gebreken. Het Rekenkameroordeel
bij het CBS is zelfs aangescherpt.Bij het DG BEB en de directie POI zijn nieuwe onvolkomenheden geconstateerd.
Voorts merkt de Algemene Rekenkamer het ontbreken van een adequate verantwoordingsstructuur
bij de specifieke uitkering niet-fysieke stadseconomie aan als een onvolkomenheid.De Algemene Rekenkamer constateert bovendien dat in de slotwet 2001 een
voorziening wordt getroffen voor een garantie inzake kosten van een mogelijke
sociaal plan bij Demkolec ad € 13 miljoen. De Algemene Rekenkamer
meent dat hier sprake is van een intensivering, dit is niet toegestaan in
een slotwet. De Algemene vraagt hiervoor de aandacht.Daarenboven vraagt de Algemene Rekenkamer specifiek aandacht voor de kwaliteit
van het nieuwe begroten en verantwoorden en voor de Europese middelen.AanbevelingenDe Algemene Rekenkamer doet de volgende aanbevelingen:Centraal Bureau voor de StatistiekHet CBS zal met de geplande omvorming tot ZBO per 1 januari 2004 overgaan
naar een baten-lastenstelsel. Deze ontwikkeling zal veel aandacht vragen van
het financieel beheer bij het CBS, met als risico dat de beoogde verbeteringen
van reguliere bedrijfsprocessen niet gerealiseerd worden. De Algemene Rekenkamer
dringt daarom aan op het, binnen zeer korte termijn, opstellen van een plan
van aanpak om de benodigde verbeteringen in het financieel beheer te kunnen
realiseren. In dit plan dienen voor elke omissie in de interne controle de
maatregelen, de tussenproducten en het tijdpad te worden vermeld.Directie Personeel, Organisatie en InformatiemanagementBij de directie POI zijn de gebreken in het financieel beheer en materieelbeheer
reeds in een plan van aanpak verwerkt. De Algemene Rekenkamer beveelt aan
het opgestelde plan van aanpak alsnog met voortvarendheid uit te voeren.Aansturing EVD en bedrijfsvoering bij het Directoraat-Generaal
Buitenlandse Economische BetrekkingenDe vertragingen in het opstellen van een kader van toezicht voor intermediaire
organisaties en het actualiseren van de administratieve organisatie zijn het
gevolg van een onderbezetting van de financiële functie bij het dienstonderdeel.
De Algemene Rekenkamer beveelt het DG BEB aan de geconstateerde achterstanden
met voortvarendheid weg te werken. Tevens beveelt zij aan in de op te stellen
raamafspraken voor de EVD een bepaling op te nemen inzake de afrekeningsystematiek
(inclusief meer- en minderwerk).Reactie ministerDe minister geeft in haar reactie aan dat zij in materiële zin uitvoering
geeft aan de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer. Zij wijst in dit verband
op drie punten:1. Er is bij het CBS een plan van aanpak opgesteld, waaraan thans uitvoering
wordt gegeven voor de verbetering van het financieel beheer bij het CBS.2. De uitvoering van het plan van aanpak voor de verbetering van het financieel
beheer bij POI is erop gericht dat de geconstateerde gebreken aan het eind
van dit jaar opgeheven zullen zijn.3. De achterstanden in het actualiseren van de administratieve organisatie
bij het DG BEB zijn weggewerkt en in de raamafspraken zal een bepaling worden
opgenomen inzake de afrekeningssystematiek.De opmerkingen van de minister worden steeds vermeld in de betreffende
paragraaf van dit rapport.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer is verheugd dat met eliminatie van de door haar
geconstateerde onvolkomenheden is gestart. In het rechtmatigheidsonderzoek
2002 zal de Algemene Rekenkamer de ontwikkelingen volgen en hierover rapporteren.AUDIT ACTION LIST 2002ALGEMEEN1 INLEIDING1.1 Het rechtmatigheidsonderzoekDit rapport bevat de belangrijkste resultaten van het rechtmatigheidsonderzoek
2001 dat de Algemene Rekenkamer op grond van artikel 51 van de Comptabiliteitswet
heeft uitgevoerd bij het Ministerie van Economische Zaken (EZ). Het is haar
wettelijke taak om dit onderzoek jaarlijks uit te voeren en een oordeel te
geven over het gevoerde financiële beheer en de verantwoording daarover.
Voorts wordt het materieelbeheer en de daarvan bijgehouden administratie onderzocht.In het rechtmatigheidsonderzoek besteedt de Algemene Rekenkamer in toenemende
mate aandacht aan de kwaliteit en toereikendheid van de beleidsinformatie
die is opgenomen in de financiële verantwoording en aan de bedrijfsvoering
van de minister.Het onderzoek dat de Algemene Rekenkamer over 2001 heeft uitgevoerd valt
uiteen in onderzoek naar de financiële verantwoording, de rechtmatigheid
van de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, respectievelijk de baten,
lasten, kapitaaluitgaven en -ontvangsten, de beleidsinformatie en de bedrijfsvoering.
Het onderzoek resulteert in een totaaloordeel over de financiële verantwoording
en oordelen over onderdelen van de bedrijfsvoering. De Algemene Rekenkamer
kan nog geen oordeel geven over de kwaliteit van de beleidsinformatie, gezien
het huidige niveau ervan en het nog ontbreken van uitgekristalliseerde normen.Er is over 2001 bij het Ministerie van EZ geen bezwaaronderzoek uitgevoerd.
Wel heeft de Algemene Rekenkamer onderzoek uitgevoerd naar de onvolkomenheden
die over het jaar 2000 waren geconstateerd. De bevindingen van dit onderzoek
zijn opgenomen in hoofdstuk 6.1.2 OnderzoeksmethodenDe Algemene Rekenkamer onderzoekt niet alle onderwerpen met dezelfde diepgang.
In het rechtmatigheidsonderzoek maakt de Algemene Rekenkamer onderscheid tussen
«inventariserend» en «verdiepend» onderzoek.Inventariserend onderzoek voert de Algemene Rekenkamer uit bij nieuwe
onderwerpen waarvoor nog geen normenkader beschikbaar is. Zij geeft hier een
beschrijving van hetgeen zij heeft aangetroffen, oordeelt niet en rapporteert
niet in termen van onvolkomenheden, tenzij de departementale accountantsdienst
onvolkomenheden rapporteert en de Algemene Rekenkamer heeft vastgesteld dat
ze kan steunen op de uitkomsten van de accountantscontrole voor haar eigen
oordeelsvorming.Van inventariserend onderzoek is in dit rapport bijvoorbeeld sprake bij
het onderzoek naar de planning en controlcyclus (hoofdstuk 6) en het onderzoek
naar de implementatie van de «baseline financieel beheer en materieelbeheer»
(hoofdstuk 7).Verdiepend onderzoek vindt plaats door eigen waarnemingen van de Algemene
Rekenkamer al dan niet in combinatie met het – na toetsing – overnemen
van de bevindingen van de departementale accountantsdienst. In deze situatie
beschikt de Algemene Rekenkamer over een normenkader. De conclusies van dit
verdiepend onderzoek luiden in termen van onvolkomenheden en totaaloordelen.Van verdiepend onderzoek is dit rapport sprake bij de onderdelen beleidsinformatie
(kengetallen), accountantscontrole, financieel beheer, materieelbeheer,
het toezicht op Europese geldstromen en het toezicht op de uitvoering van
beleid door intermediaire organisaties.Over de financiële verantwoording spreekt de Algemene Rekenkamer
een totaaloordeel uit. Daarnaast geeft zij een afgerond oordeel over de vraag
of zij al dan niet heeft kunnen steunen op de accountantscontrole van de financiële
verantwoording.1.3 OordeelsvormingFinanciële verantwoordingDe Algemene Rekenkamer sluit haar rechtmatigheidsonderzoek af met een
oordeel over de financiële verantwoording. Dit oordeel wordt gegeven
met «redelijke zekerheid»; de Algemene Rekenkamer onderzoekt namelijk
niet alle verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, respectievelijk de baten,
lasten, kapitaaluitgaven en -ontvangsten. De Algemene Rekenkamer maakt vanuit
doelmatigheidsoverwegingen zoveel mogelijk gebruik van de voorcontrole door
de departementale accountantsdiensten.De Algemene Rekenkamer hanteert kwantitatieve en kwalitatieve tolerantiegrenzen
om te bepalen welke fouten en onzekerheden belangrijk zijn. Kwantitatieve
tolerantiegrenzen geven een financiële grens aan. Dat kan een grens zijn
op het niveau van een begrotingsartikel, een grens voor de totale rekening,
per individueel saldo op de saldibalans of voor het totaal van de saldibalans.De Algemene Rekenkamer stelt in haar onderzoek het begrotingsartikel van
een begroting centraal. De Algemene Rekenkamer rapporteert daarom alle belangrijke
fouten en onzekerheden op het niveau van ieder afzonderlijk artikel.Op artikelniveau onderscheidt de Algemene Rekenkamer drie kwantitatieve
tolerantiegrenzen, te weten:1. Bij begrotingsartikelen met een realisatiebedrag van kleiner dan € 50
miljoen mag de som van de fouten en onzekerheden niet meer zijn dan 10% van
het bedrag van het artikel.2. Bij begrotingsartikelen met een realisatiebedrag van € 50
miljoen tot € 500 miljoen mag de som van de fouten en onzekerheden
niet meer zijn dan € 5 miljoen.3. Bij begrotingsartikelen met een realisatiebedrag van € 500
miljoen of meer mag de som van fouten en onzekerheden niet meer zijn dan 1%
van het realisatiebedrag.Indien de som van fouten en onzekerheden groter is dan de genoemde grenzen
dan rapporteert de Algemene Rekenkamer hierover. Ook voor de afzonderlijke
saldibalansposten gelden deze kwantitatieve tolerantiegrenzen.Kwalitatieve tolerantiegrenzen zijn niet gebonden aan een bepaald bedrag,
maar aan de aard van de fouten of onzekerheden. Een ministerie overschrijdt
een kwalitatieve grens als ze bijvoorbeeld toezeggingen aan de Algemene Rekenkamer
of de Tweede Kamer niet is nagekomen, als er gebreken zijn in de ordelijkheid
en controleerbaarheid van het financieel beheer of als ze opzettelijke fouten
maakt in haar financiële verantwoording.BeleidsinformatieMinisteries nemen beleidsinformatie steeds vaker op in hun begroting en
verantwoording. Rijksbreed zijn er nog steeds geen duidelijke regels en normen
voor het verantwoorden over beleid. De Algemene Rekenkamer is dan ook nog
niet in staat om een afgerond oordeel te geven over de kwaliteit van de beleidsinformatie
in de financiële verantwoording. De Algemene Rekenkamer heeft inventariserend
onderzoek uitgevoerd naar de beleidsinformatie in de verantwoording en de
processen die ten grondslag liggen aan de totstandkoming hiervan. Op basis
van het onderzoek doet zij aanbevelingen ten aanzien van de inhoud en de totstandkoming
van de beleidsinformatie in de financiële verantwoording. Zo wil zij
ministeries stimuleren kwalitatief goede beleidsinformatie op te nemen in
de financiële verantwoording.Bedrijfsvoering (financieel beheer, materieelbeheer en
overige onderdelen)De Algemene Rekenkamer hanteert als uitgangspunt dat de ministers hun
bedrijfsvoering op orde dienen te hebben. Onder bedrijfsvoering verstaat de
Algemene Rekenkamer de sturing en beheersing van bedrijfsprocessen binnen
een ministerie om de beleidsdoelstellingen te kunnen realiseren. Het betreft
sturing en beheersing van zowel de primaire processen als van de processen
die hiervoor faciliterend zijn1.Overschrijdt een ministerie een (kwalitatieve) tolerantiegrens in (een
onderdeel van) de bedrijfsvoering, dan noemt de Algemene Rekenkamer dit een
«onvolkomenheid».De Algemene Rekenkamer onderscheidt in de rapportage drie gradaties van
onvolkomenheden:• «Geen of geringe onvolkomenheden geconstateerd». Dit
betekent dat de geconstateerde onvolkomenheden de door de Algemene Rekenkamer
gehanteerde tolerantiegrenzen niet overschrijden.• «Onvolkomenheden». Dit betekent dat uit het onderzoek
onvolkomenheden zijn gebleken die de tolerantiegrenzen van de Algemene Rekenkamer
overschrijden.• «Ernstige onvolkomenheden». Hiervan spreekt de Algemene
Rekenkamer in de volgende situaties: uit het onderzoek zijn onvolkomenheden
gebleken, die:– kunnen leiden of hebben geleid tot disfunctioneren van het financieel
beheer;– betrekking hebben op kritische processen;– wijdverbreid zijn binnen het ministerie;– tot aanzienlijke risico's voor de rechtmatigheid van zeer grote
bedragen kunnen leiden of al hebben geleid; of– voor de Algemene Rekenkamer aanleiding zijn geweest om bezwaaronderzoek
in te stellen of bezwaar te maken.De Algemene Rekenkamer geeft tevens aan welke risico's voor rechtmatigheid
en/of doelmatigheid zij aan de gesignaleerde onvolkomenheden verbonden acht
en welke mogelijkheden tot verbetering zij ziet.1.4 LeeswijzerDit rapport bij de financiële verantwoording van het Ministerie van
EZ omvat, naast de samenvatting en het deel «Algemeen», drie onderdelen:
«Financiële verantwoording», «Beleidsinformatie»
en «Bedrijfsvoering».Het rapport opent met een «audit action list» (zie na de samenvatting).
Dit overzicht laat zien op welke punten de Algemene Rekenkamer op grond van
haar onderzoek vindt dat er actie genomen moet worden. Het overzicht meldt
ook de verbetermaatregelen die de minister heeft aangekondigd en de termijn
waarbinnen ze moeten leiden tot verbetering. Tevens biedt de lijst inzicht
in de voortgang van verbeteracties die de minister eerder is gestart.Het deel «Financiële verantwoording» beschrijft het oordeel
van de Algemene Rekenkamer over de financiële verantwoording van het
Ministerie van EZ. Behalve het totaaloordeel van de Algemene Rekenkamer worden
alle fouten en onzekerheden in de verplichtingen, uitgaven, ontvangsten en
de saldibalansposten die de kwantitatieve tolerantiegrenzen overschrijden
weergegeven.Onderdeel van dit deel is tevens het bezwaaronderzoek (hoofdstuk 5). Wanneer
de Algemene Rekenkamer fouten en onzekerheden in de financiële verantwoording
of onvolkomenheden in het financiële beheer niet aanvaardbaar vindt,
kan zij daartegen bezwaar maken. Het overzicht in bijlage 1 bevat alle fouten,
onzekerheden en onvolkomenheden die kunnen leiden
tot het maken van bezwaar door de Algemene Rekenkamer.Het deel «Beleidsinformatie» is met de huidige ontwikkeling
naar meer transparantie en het ontwikkelingstraject VBTB steeds belangrijker
geworden. Dit deel gaat niet alleen in op de kwaliteit van de kengetallen
en andere prestatiegegevens, maar behandelt ook beleidsprioriteiten, beleidsintensiveringen
en informatie van derden (waaronder gemeenten en begrotingsgefinancierde RWT's1 ). Over deze onderwerpen geeft de Algemene Rekenkamer
nog geen oordelen, maar doet zij aanbevelingen om een bijdrage te leveren
aan de ontwikkelingen.Het laatste deel van dit rapport betreft de bedrijfsvoering van het Ministerie
van EZ. De Algemene Rekenkamer hecht veel waarde aan een goede bedrijfsvoering.
Immers, een adequate bedrijfsvoering is een redelijke waarborg voor het voorkómen
van onrechtmatigheden en vormt een basis voor een goede verantwoording. Onder
de overkoepelende term «bedrijfsvoering» vallen tal van onderwerpen.
De Algemene Rekenkamer onderscheidt hier de departementale accountantscontrole,
het financieel beheer, het materieelbeheer, de planning- en controlcyclus
en de informatievoorziening van het Ministerie van EZ. Op al deze terreinen
is onderzoek verricht.Ook komt in dit deel de implementatie van de «Baseline financieel
en materieelbeheer» aan de orde. De baseline kan worden gezien als een
nadere uitwerking van en toelichting op artikel 22 en 25 van de ontwerp-Comptabiliteitswet
2001, waarin wordt bepaald dat het financieel beheer en materieelbeheer moet
voldoen aan de eisen van rechtmatigheid, ordelijkheid en controleerbaarheid
en dat deze overigens zo doelmatig mogelijk wordt ingericht. Het Ministerie
van Financiën heeft de baseline vorig jaar als handleiding aan de ministeries
aangeboden met het verzoek dit kader vanaf 1 juli 2001 toe te passen.
De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht in hoeverre de ministeries hierin
slagen.2 HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN2.1 InleidingDit hoofdstuk geeft een beeld van de kritieke processen van het Ministerie
van Economische Zaken (EZ) en de mogelijke risico's die zich voor kunnen doen.
Uitgaande van deze karakteristiek beschrijven we de ontwikkelingen die zich
binnen het kader van het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene Rekenkamer
bij het ministerie in de afgelopen kabinetsperiode hebben voorgedaan en laten
we zien welke onderwerpen volgend jaar en de komende kabinetsperiode aandacht
moeten hebben.2.2 Risico'sHet Ministerie van EZ geeft het overgrote groot deel van zijn middelen
uit aan subsidies. Voor deze overdrachtsuitgaven geldt dat de minister maatregelen
moet nemen om misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) van deze gelden te
voorkomen. Subsidies kunnen namelijk verstrekt worden op basis van gegevens
die moeilijk controleerbaar zijn, bijvoorbeeld gegevens van derden. De juistheid
van die gegevens dient daarom gewaarborgd te worden.Belangrijk startpunt voor de inrichting van de organisatorische beheersingsmaatregelen
is de risicoanalyse. Het ministerie onderkent de volgende risico's voor de
inrichting van haar toezicht op de begrotingsuitvoering:• mate van complexiteit regeling: de toegankelijkheid en éénduidigheid
van regelingen;• discretionaire ruimte in begrippen en voorwaarden: de vrije ruimte
in de uitleg van gebruikte begrippen en voorwaarden;• discretionaire ruimte gemandateerde: de vrijheid die de gemandateerde
heeft bij de goedkeuring van subsidieaanvragen doordat bijvoorbeeld beleid
uitsluitend in de begrotingswet of administratieve organisatie (AO) is weergegeven;• gevoeligheid voor M&O: de mate waarin verplichtingen en afrekeningen
afhankelijk zijn van moeilijk te controleren (derden)gegevens;• politieke belangstelling: de mate waarin het beleid in de Tweede
Kamer belangstelling geniet of anderszins in de publiciteit is;• piekbelasting: perioden waarin sprake is van tenders, seizoenspatronen,
vakantie- of eindejaarsproblematiek;• financieel belang transacties binnen het object: de mate waarin
sprake is van een of meer grotere dan wel kleine transacties bij een bepaalde
regeling.Daarnaast wordt een deel van het begrotingsgeld besteed door uitvoeringsorganisaties
zoals Senter en door diverse rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT's).
Dit maakt adequaat toezicht op deze organisaties noodzakelijk.Toezicht is ook relevant voor gelden buiten begrotingsverband; het gaat
dan met name om Europese geldstromen. Het Ministerie van EZ is eindverantwoordelijk
voor de rechtmatige en doelmatige besteding van gelden uit het Europees Fonds
voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). In het verleden heeft de Algemene Rekenkamer
geconstateerd dat dit toezicht gebrekkig was.Een aantal stafafdelingen Financiële Zaken binnen het Ministerie
van EZ ontbeert een heldere doelstelling en een uitgebalanceerde formatie,
gebaseerd op een risicoanalyse van de beleidsterreinen. Deze stafafdelingen
voeren de controlefunctie uit voor een dienstonderdeel.In het kader van VBTB is een belangrijke rol weggelegd voor prestatie-indicatoren.
Deze kunnen de beoogde doelen concretiseren en maken het mogelijk over het
al dan niet realiseren daarvan verantwoording af te leggen. De betrouwbaarheid
van de informatie inzake prestatie-indicatoren voor de begroting en jaarverslag
2002 is bij het Ministerie van EZ nog niet geheel gewaarborgd.De Algemene Rekenkamer heeft binnen haar onderzoek aandacht besteed aan
de risico's. In het hoofdstuk Bedrijfsvoering gaat zij nader in op de geïdentificeerde
risico's, de maatregelen van de minister en de kwaliteit hiervan.2.3 De afgelopen kabinetsperiodeIn het rechtmatigheidsonderzoek zijn bij het Ministerie van EZ sinds 1998
geen substantiële fouten en onzekerheden geconstateerd in de financiële
verantwoording of de saldibalans. Het financieel beheer kende echter in de
afgelopen kabinetsperiode verschillende onvolkomenheden.Zo heeft de Algemene Rekenkamer tot driemaal toe aandacht gevraagd voor
onvolkomenheden in de automatisering, voor onvolkomenheden in het toezicht
op Europese geldstromen en voor onvolkomenheden bij het Directoraat-Generaal
Buitenlandse Economische Betrekkingen (DG BEB). Bij het Centraal Bureau voor
de Statistiek (CBS) constateerde de Algemene Rekenkamer tot vier keer toe
onvolkomenheden in het financieel beheer.AutomatiseringDe onvolkomenheden in de automatisering betroffen onder meer de toereikendheid
van het informatiebeveiligingsbeleid (Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksoverheid).
Dit jaar zijn hierin ook onvolkomenheden geconstateerd.Daarnaast heeft de Algemene Rekenkamer in 2000 een bezwaaronderzoek verricht
naar het autorisatiebeheer bij het Financieel Administratief Systeem (FAS,
een begrotingsadministratiesysteem). Aanbevelingen naar aanleiding van dit
onderzoek bleken in 2000 in voldoende mate door het departement te zijn opgepakt.
(Zie verder hoofdstuk 6, § 6.3).Toezicht op Europese geldstromenDe uitvoering van het toezicht door het Ministerie van EZ op de rechtmatige
besteding van EFRO-gelden en het financieel beheer daarvan door de provincies,
is volgens de Algemene Rekenkamer in het verleden gebrekkig geweest. In 1998
bracht zij dit in haar rapport bij de financiële verantwoording als aandachtspunt
naar voren. In 1999 concludeerde de Algemene Rekenkamer dat het ministerie
als eindverantwoordelijke, provincies onvoldoende aansprak op eventuele gebreken
in het financieel beheer. In haar rapport over 2000 stelde de Algemene Rekenkamer
vast dat de tweedelijns financiële controles van het ministerie nog steeds
onvoldoende mogelijkheden boden om zich een zelfstandig oordeel te vormen
over de toereikendheid van het financieel beheer en de controles in de regio's.In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2001 concludeert de Algemene Rekenkamer
dat het Ministerie van EZ voldoende actie heeft ondernomen om
de gebreken in het toezicht op het EFRO op te heffen. (Zie verder hoofdstuk
6, § 6.7).Centraal Bureau voor de StatistiekBij het CBS zijn de afgelopen vier jaar onvolkomenheden in de werking
van de interne controle geconstateerd. De accountantsdienst diende in het
kader van de jaarafsluiting extra werkzaamheden te verrichten om achterstanden
in het financieel beheer in te lopen en voldoende zekerheid te krijgen over
de rechtmatigheid van de verantwoorde transacties. In 2001 is net als in voorgaande
jaren weinig voortgang geboekt met de eliminatie van de geconstateerde onvolkomenheden.
De Algemene Rekenkamer merkte het gebrekkige financieel beheer, mede gezien
de weinige voortgang die de afgelopen jaren is gerealiseerd, aan als een ernstige
onvolkomenheid. (Zie verder hoofdstuk 6, § 6.3).Aansturing EVD en bedrijfsvoering Directoraat-Generaal
Buitenlandse Economische BetrekkingenIn haar rechtmatigheidsonderzoek over 1998 merkte de Algemene Rekenkamer
op dat het Directoraat-Generaal Buitenlandse Economische Betrekkingen (DG
BEB) onvoldoende toezag op zijn uitvoeringsorganisaties buiten het ministerie,
hetgeen als een onvolkomenheid werd aangemerkt. Door capaciteitsgebrek, departementsbrede
acties en evaluaties die speelden bij de intermediaire organisaties van het
DG BEB werden in 1999 en 2000 acties die zouden moeten leiden tot opheffing
van de onvolkomenheid, opgeschort. De Algemene Rekenkamer kon dit billijken.
Over 2001 constateert de Algemene Rekenkamer wederom vertragingen.Voorts merkt de Algemene Rekenkamer de gebrekkige aansturing van de EVD
aan als een onvolkomenheid. Er ontbreekt een beleidskader en de opdracht over
2001 is pas laat verstrekt. (Zie verder hoofdstuk 6, § 6.3).OverigOnvolkomenheden die de Algemene Rekenkamer in de afgelopen kabinetsperiode
heeft geconstateerd bij de naleving van Europese aanbestedingsregels en het
financieel beheer bij EVD en de beschrijving en onderhoud van de administratieve
organisatie zijn inmiddels door het Ministerie van EZ adequaat opgepakt. De
Algemene Rekenkamer constateert evenwel nieuwe achterstanden in het actualiseren
van de administratieve organisatie en merkt dit aan als een onvolkomenheid.
(Zie verder hoofdstuk 6, § 6.3).Samenvattend kan geconcludeerd worden dat de kwaliteit van het financieel
beheer in de afgelopen kabinetsperiode verbeterd is, maar dat bij een aantal
punten en bij een aantal dienstonderdelen nog steeds onvolkomenheden worden
geconstateerd.2.4 VooruitblikDe Algemene Rekenkamer vraagt aandacht aan de door haar geconstateerde
onvolkomenheden. Met name de bij het CBS geconstateerde gebreken in het financieel
beheer doen zich al verscheidene jaren voor.In het kader van VBTB is een belangrijke rol weggelegd voor prestatie-indicatoren
als middel om de beoogde doelen te concretiseren en daarover
verantwoording te kunnen afleggen. De betrouwbaarheid van de informatie inzake
prestatie-indicatoren voor de begroting en het jaarverslag 2002 is bij het
Ministerie van EZ is voor een substantieel aantal indicatoren nog niet gewaarborgd,
en dient derhalve verbeterd te worden (zie hoofdstuk 5).FINANCIËLE VERANTWOORDING3 FINANCIËLE VERANTWOORDING3.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer geeft jaarlijks een totaaloordeel over de financiële
verantwoording van het ministerie. Dit totaaloordeel van de Algemene Rekenkamer
is opgebouwd uit deeloordelen over de rekening, de toelichting bij de rekening,
de saldibalans, de toelichting bij de saldibalans en per agentschap de financiële
verantwoording.De Algemene Rekenkamer maakt ten behoeve van haar oordeel mede gebruik
van de voorcontrole door de departementale accountantsdienst. Deze brengt
immers een intern accountantsrapport met een accountantsverklaring uit over
de verantwoording van het ministerie respectievelijk begrotingsfonds. Om haar
eigen verantwoordelijkheid voor de oordelen te kunnen dragen, stelt de Algemene
Rekenkamer door middel van een review vast of zij kan steunen op de controlewerkzaamheden
van de departementale accountantsdienst.Dit hoofdstuk gaat achtereenvolgens in op het oordeel over de financiële
verantwoording, de rekening, de saldibalans en de financiële verantwoording
van de agentschappen.3.2 Oordeel over financiële verantwoordingDe Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de financiële verantwoording
2001 van het Ministerie van EZ, waarin opgenomen de financiële verantwoording
van het agentschappen Senter en de EVD, voldoet aan de volgende eisen:• de verantwoording 2001 van het Ministerie van EZ is een deugdelijke
weergave van de uitkomsten van het financieel beheer en is opgesteld volgens
de voorschriften;• de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, respectievelijk de
baten, lasten, kapitaaluitgaven en- ontvangsten die in de verantwoording zijn
opgenomen zijn rechtmatig, dat wil zeggen: tot stand gekomen in overeenstemming
met de begrotingswetten en andere wettelijke regelingen.De Algemene Rekenkamer stelt in haar onderzoek het begrotingsartikel van
een begroting centraal. Zij rapporteert alle belangrijke fouten en onzekerheden
op het niveau van het afzonderlijke artikel.BevindingenDe Algemene Rekenkamer heeft geen belangrijke fouten1 en onzekerheden aangetroffen in de aangegane verplichtingen, uitgaven,
ontvangsten en verantwoorde afgerekende voorschotten.OordeelOp grond van haar onderzoek is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de financiële verantwoording van het Ministerie van EZ aan de te stellen
eisen voldoet. De verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten
van het financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften.3.3 Rekening met toelichtingOverzicht 1 laat de totaalbedragen zien waaruit de rekening 2001 van het
Ministerie van EZ is samengesteld (exclusief agentschappen). Daarnaast zijn
de totalen opgenomen van bedragen die niet deugdelijk zijn weergegeven of
onrechtmatig zijn, of waarover onzekerheid over de deugdelijke weergave of
onzekerheid over de rechtmatigheid bestaat.Overzicht 1Bedragen van de rekening 2001 , Ministerie van Economische
Zaken (x 1 miljoen euro) Verplichtingen1Uitgaven1OntvangstenTotaal4 738,24 021,72 780,6Belangrijke fouten/onzekerheden000Onvolledigheden0001 Het bedrag aan verplichtingen en uitgaven bevat in totaal € 61,9
miljoen respectievelijk € 53,1 miljoen aan overschrijdingen. Indien
de Staten-Generaal niet akkoord gaan met de desbetreffende slotwetmutaties,
zal de Algemene Rekenkamer haar positieve oordeel op dit punt moeten herzien.OordeelDe rekening en de toelichting bij de rekening 2001 van het Ministerie
van EZ voldoet aan de eisen. De Algemene Rekenkamer heeft geen belangrijke
fouten, onzekerheden of onvolledigheden geconstateerd. 3.4 Saldibalans met toelichtingOverzicht 2 laat de totaalbedragen zien waaruit de saldibalans 2001 van
het Ministerie van EZ is opgebouwd. Jaarlijks beoordeelt de Algemene Rekenkamer
de bedragen op de saldibalans, met uitzondering van:• Uitgaven en ontvangsten: de Algemene Rekenkamer heeft deze al beoordeeld
bij het onderzoek van de rekeningen. De Algemene Rekenkamer heeft alleen de
aansluiting tussen de totalen van de rekening met de saldibalans vastgesteld.• De bedragen die op tegenrekeningen staan: deze hebben geen inhoudelijke
waarde.Daarnaast zijn de totalen opgenomen van bedragen die niet deugdelijk zijn
weergegeven, of waarover onzekerheid over de deugdelijke weergave bestaat.Overzicht 2Bedragen van de saldibalans per 31 december 2001, Ministerie
van Economische Zaken (x 1 miljoen euro) DebetCreditTotaal16 394,316 394,3 -/- uitgaven respectievelijk ontvangsten en tegenrekeningen9 639,19 527,1Beoordeeld6 755,26 867,2 Belangrijke fouten/onzekerheden00 Onvolledigheden00OordeelDe saldibalans en de toelichting bij de saldibalans voldoet aan de eisen,
er zijn geen belangrijke fouten, onzekerheden en onvolledigheden geconstateerd.3.5 Financiële verantwoording agentschap SenterSenter is een in 1994 ingesteld agentschap met een stelsel van baten en
lasten. Over 2001 bedroeg het totaal van de baten € 45,9 miljoen.
Het totaal van de lasten bedroeg € 43,9 miljoen. Het voordelig resultaat
over 2001 bedroeg € 1,9 miljoen.De totale kapitaaluitgaven en -ontvangsten waren respectievelijk € 1,4
miljoen en € 24 duizend. De totalen van de balans per 31 december
2001 bedroegen € 24,9 miljoen.De rekening van baten en lasten en de balans bevatten geen belangrijke
fouten en onzekerheden. De toelichting bij de financiële verantwoording
van het agentschap voldoet aan de eisen. Wel constateerde de Algemene Rekenkamer
bij de financiële verantwoording van Senter dat de afdracht van het exploitatieresultaat
over 2000 ad € 1,8 miljoen niet heeft plaatsgevonden conform het
gestelde in artikel 4, lid 8 van de Regeling Vermogensvoorschriften Baten-lastendiensten
2001. Aangezien het exploitatieresultaat bestemd is voor het moederministerie,
heeft deze niet verrichte afdracht volgens de Algemene Rekenkamer alle schijn
van het «parkeren» van begrotingsgeld over de jaargrens heen.
Inmiddels staat dit bedrag op de balans van Senter als kortlopende schuld.De Algemene Rekenkamer betreurt deze nalatigheid en beveelt het ministerie
aan om conform het gestelde in de Regeling Vermogensvoorschriften Baten-lastendiensten
2001 te handelen.OordeelDe rekening van baten en lasten, de balans en de bijbehorende toelichting
voldoen aan de eisen. Wel beveelt de Algemene Rekenkamer het ministerie aan
om conform het gestelde in de Regeling Vermogensvoorschriften Baten-lastendiensten
te handelen.Reactie ministerEr is volgens de minister geen sprake van het parkeren van begrotingsgeld,
maar van een omissie. Het parkeren van begrotingsgeld betreft het ten onrechte
uitputten van de begroting. De ontvangst van Senter zal normaal onder de ontvangsten
worden verantwoord en leidt dus niet tot uitgaven.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer zal nagaan hoe in de financiële verantwoording
over 2002 de afstorting uit 2000 heeft plaatsgevonden.3.6 Financiële verantwoording EVDDe EVD is een in 2001 ingesteld agentschap met een stelsel van baten en
lasten. Over 2001 bedroeg het totaal van de baten € 24,5 miljoen.
Het totaal van de lasten bedroeg € 24,3 miljoen. Het voordelig resultaat
over 2001 bedroeg € 0,2 miljoen.De totale kapitaaluitgaven en -ontvangsten waren respectievelijk € 0,4
miljoen en € 1,2 miljoen. De totalen van de balans per 31 december
2001 bedroegen € 8,9 miljoen.De rekening van baten en lasten en de balans bevatten geen belangrijke
fouten en onzekerheden. De toelichting bij de financiële verantwoording
van het agentschap voldoet aan de eisen.OordeelDe rekening van baten en lasten, de balans en de bijbehorende toelichting
voldoen aan de eisen.4 BEZWAARONDERZOEK EN VERVOLGONDERZOEK OP BEZWAAR4.1 BezwaaronderzoekenOp grond van artikel 55 van de Comptabiliteitswet kan de Algemene Rekenkamer
bezwaar maken met betrekking tot het gevoerde financiële beheer of de
verantwoording daarover. Alle fouten en onzekerheden en onvolkomenheden die
de Algemene Rekenkamer in haar rapporten bij de financiële verantwoordingen
opneemt, acht zij belangrijk; ze overschrijden haar tolerantiegrenzen. Zij
vindt het nog niet opportuun om ook in al deze gevallen bezwaar te maken.
De Algemene Rekenkamer heeft een bezwaarbeleid geformuleerd.In grote lijnen wordt het bezwaarbeleid van de Algemene Rekenkamer gekarakteriseerd
door de volgende regels:• Alle onvolkomenheden die de kwalitatieve of kwantitatieve tolerantiegrenzen
overschrijden, worden beschouwd als potentiële bezwaargevallen (in bijlage
1 zijn alle fouten en onzekerheden per begrotingsartikel en/of onvolkomenheden
in het financieel beheer opgenomen). De Algemene Rekenkamer maakt in het algemeen
niet bij eerste constatering van onvolkomenheden bezwaar, omdat het vaak gaat
om ingewikkelde processen en systemen die niet op korte termijn te veranderen
zijn. Een factor die ook een rol speelt is dat duidelijk moet zijn dat onvolkomenheden
van structurele aard zijn.• De eerste en tweede maal dat een onvolkomenheid wordt gesignaleerd,
beperkt de Algemene Rekenkamer zich tot rapportage aan de Staten-Generaal
in de rapporten bij de financiële verantwoording. Alleen bij een zeer
ernstige overschrijding van een kwalitatieve norm zal zij overwegen in het
eerste jaar van constatering bezwaar te maken of een bezwaaronderzoek te starten.• Onvolkomenheden die al in twee opeenvolgende jaren gesignaleerd
zijn, kunnen leiden tot een onderzoek aan de hand waarvan de Algemene Rekenkamer
besluit of zij bezwaar zal maken, het zogeheten bezwaaronderzoek. Een belangrijke
rol bij de beslissing om bezwaar te maken speelt de mate waarin het een minister
kan worden verweten niet tijdig of geen maatregelen te hebben genomen om de
oorzaken van de grond voor het maken van het bezwaar op te heffen. De Algemene
Rekenkamer beoordeelt of de geconstateerde onvolkomenheden structureel zijn
opgelost. Is dit niet het geval, dan beoordeelt zij tevens of er sprake is
van bijzondere omstandigheden die opheffing van de onvolkomenheden op korte
termijn verhinderen. Deze doen zich bijvoorbeeld voor wanneer de oplossing
van problemen veel tijd kost. De Algemene Rekenkamer verwacht dan wel dat
er een verbeterplan met tijdpad is en dat de maatregelen concreet en controleerbaar
zijn.Als de minister geen maatregelen neemt of toezegt die de Algemene Rekenkamer
afdoende lijken, zal zij het bezwaar handhaven. Het vervolg van de procedure
is afhankelijk van de aard van het bezwaar.Wanneer het bezwaar inhoudt dat bepaalde verplichtingen, uitgaven en ontvangsten
onrechtmatig zijn, dan kan de Algemene Rekenkamer de Rijksrekening niet goedkeuren.
In dat geval moet de regering op voordracht van de desbetreffende minister
binnen twee maanden een voorstel van wet tot opheffing van het bezwaar aan
de Tweede Kamer zenden. Een dergelijke wet heet indemniteitswet. Als de Staten-Generaal
dit voorstel overnemen, sanctioneren zij daarmee achteraf de onrechtmatigheden.
Wanneer het gehandhaafde bezwaar onvolkomenheden in het financieel beheer
betreft die niet tot onrechtmatigheden hebben geleid, moet de minister zijn
standpunt over dit bezwaar aan de Staten-Generaal meedelen in de financiële
verantwoording. De Algemene Rekenkamer kan bij een dergelijk gehandhaafd bezwaar
een aantekening plaatsen bij de financiële verantwoording van het Rijk.4.2 Bezwaaronderzoeken en vervolgonderzoek op bezwaarEr is over 2001 bij het Ministerie van EZ geen bezwaaronderzoek uitgevoerd,
alsmede geen vervolgonderzoek op bezwaar.BELEIDSINFORMATIE5 BELEIDSINFORMATIE5.1 InleidingHet nieuwe begroten en verantwoorden (VBTB) leidt tot een verantwoording
waarbij ministeries per beleidsterrein aangeven wat ze hebben bereikt, wat
ze daarvoor hebben gedaan en wat het heeft gekost. Hiervoor is inhoudelijke
informatie over beleid nodig.Ten behoeve van de gebruiker van deze informatie, in casu de Tweede Kamer,
dient deze informatie aan bepaalde eisen te voldoen. Dit is geëxpliciteerd
in het wijzigingsvoorstel Comptabiliteitswet 2001 van april 2002, waarin staat
dat de informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering (inde verantwoording)
deugdelijk moet worden weergegeven. Bij de nadere uitwerking van het begrip
«deugdelijke weergave» zal rekening moeten worden gehouden met
het feit dat het normenkader voor financiële informatie niet gelijk behoeft
te zijn aan het normenkader voor de niet-financiële informatie. In het
wetgevingsoverleg met de Tweede Kamer is de regering (motie-Van Walsem, 15
april 2002) derhalve verzocht om een nieuw normenkader te ontwikkelen voor
de deugdelijkheid van niet-financiële informatie en een groeitraject
te koppelen aan de invoering daarvan.Ministeries bereiden zich momenteel voor op die nieuwe manier van verantwoorden.
De verantwoording over 2001 is de laatste waarbij beleidsinformatie wordt
gepresenteerd bij de «oude» artikelindeling.De Algemene Rekenkamer heeft in het rechtmatigheidsonderzoek 2001 aandacht
besteed aan de voortgang van VBTB en de ontwikkeling van de verantwoording
in het kader van VBTB. Inhoudelijk onderzoekt de Algemene Rekenkamer kengetallen,
beleidsprioriteiten en beleidsintensiveringen. Kengetallen kunnen informatie
geven over activiteiten, prestaties en effecten. In VBTB-termen valt dit type
beleidsinformatie onder prestatiegegevens. Beleidsprioriteiten zijn door de
Tweede Kamer reeds enige tijd geleden aangewezen als eerste gebieden waarop
de nieuwe verantwoordingssystematiek wordt toegepast. De Algemene Rekenkamer
is nagegaan of er voortgang is bereikt ten aanzien van de kwaliteit van de
beleidsprioriteiten in de periode 1999–2001 en of de ontwikkelingen
in het kader van VBTB in de verantwoording worden gemeld. Daarnaast is onderzocht
in hoeverre de minister beleidsinformatie heeft over de uitvoering van beleid
op afstand. Voor het Ministerie van EZ geldt dit voor de volgende begrotingsgefinancierde
rechtspersonen met een wettelijke taak: het Centraal Orgaan Voorraadvorming
Aardolieproducten (COVA), het Nederlands Instituut voor Vliegtuigontwikkeling
en Ruimtevaart (NIVR), het Nederlands Meetinstituut (NMi) en de Nederlandse
onderneming voor energie en milieu (Novem).Ten slotte heeft de Algemene Rekenkamer dit jaar aandacht besteed aan
de transparantie van de extra prestaties die met middelen inzake beleidsintensiveringen
zijn behaald. Beleidsintensiveringen zijn verhogingen van collectieve uitgaven
ten opzichte van de begroting en/of meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing
ten grondslag ligt. Achtergrond is dat de extra middelen een positieve impuls
geven op de betreffende beleidsterreinen.5.2 De voortgang van VBTBDe belangrijkste ontwikkelingen in de voortgang van VBTB bij het Ministerie
van EZ zijn de aanpassing van de planning- en controlcyclus en de aanpassing
van de geautomatiseerde systemen voor de VBTB-indeling van de begroting.De bestaande planning- en controlcyclus is aangepast, zodat deze resultaatgericht
management ondersteunt en een doorvertaling maakt van de strategie van het
Ministerie van EZ naar de VBTB begroting. Voor meer details hieromtrent wordt
verwezen naar hoofdstuk 6, § 6.5.Behalve aan deze zaken werkt het Ministerie van EZ tevens aan het waarborgen
van de kwaliteit van de prestatie-indicatoren voor de begroting en jaarverslag
2002 (zie volgende paragraaf).Reactie ministerIn haar reactie aan de Algemene Rekenkamer geeft de minister aan dat in
2002 en 2003 de nodige stappen zullen worden gezet om in het jaarverslag 2002
verantwoording af te kunnen leggen over het bereiken van de beoogde beleidsdoelstellingen.
Net als voor het opstellen van de eerste VBTB-begroting (begroting 2002) zal
hier intern de nodig voorbereiding aan vooraf moeten gaan.Het Ministerie van EZ heeft getracht in de financiële verantwoording
2001 al zoveel mogelijk effect gegevens op te nemen. Aangezien de begroting
2001 nog op de oude leest geschoeid is, is de koppeling van ingezette middelen
met de bereikte doelen moeilijk te maken.5.3 KengetallenInleidingHet gebruik van kengetallen kan een belangrijke bijdrage leveren aan de
verbetering van de kwaliteit van de financiële verantwoording waar het
gaat om het bieden van inzicht in de relatie tussen doelen, prestaties en
middelen.BevindingenNet als vorig jaar is de Algemene Rekenkamer van mening dat de toelichting
in de financiële verantwoording over 2001 voor het onderdeel informatievoorziening
en kengetallen voldoet aan de eisen. De kengetallen in de verantwoording zijn
volledig, de kengetallen in de begroting komen terug in de verantwoording.
Daarnaast wordt in de verantwoording zowel de waarden voor de raming als de
realisatie vermeld. Tevens wordt in de artikelgewijze toelichting in de verantwoording
verschillen tussen de raming en realisatie toegelicht.Evenals over 2000 constateerde de Algemene Rekenkamer over 2001 dat het
tijdstip waarop de kengetallen tot stand zijn gekomen de accountantsdienst
hebben belemmerd bij de controle. De accountantsdienst toetst kengetallen
in de financiële verantwoording daarom met name op aanvaardbaarheid (vooral
systeemgericht).Wel heeft de accountantsdienst in 2001 een audit verricht op de borging
van de betrouwbaarheid van de informatie inzake prestatie-indicatoren (de
benaming van kengetallen in 2002) voor de begroting en jaarverslag 2002. Uit
de audit blijkt dat de controleerbaarheid van een substantieel aantal indicatoren
nog niet is gewaarborgd. De borging van de betrouwbaarheid kent evenwel grote
belangstelling binnen het Ministerie van EZ. Er wordt een stappenplan uitgevoerd
die de onzekerheid omtrent de betrouwbaarheid dient weg te nemen
en er zijn normen ontwikkeld voor de eisen die aan de administratieve organisatie/interne
controle voor kengetallen en prestatie-indicatoren worden gesteld. Zie § 6.2
voor nadere bevindingen inzake de departementale accountantscontrole.ConclusieDe Algemene Rekenkamer constateert bij het onderdeel kengetallen geen
of geringe onvolkomenheden. De uitkomsten van de in 2001 verrichte audit van
de accountantsdienst moeten in het licht van de invoering van VBTB worden
gezien, hetgeen een groeitraject is dat verscheidene jaren zal vergen. De
onderstaande tabel geeft een overzicht van het onderdeel kengetallen.  Geen of geringe onvolkomenheden geconstateerdOnvolkomenheden geconstateerdErnstige onvolkomenheden
geconstateerd 200120002001200020012000Kengetallenxx    5.3.1 BeleidsprioriteitenMinisteries werken aan de verbetering van de kwaliteit van de beleidsinformatie.
In de ontwerp Comptabiliteitswet 2001 is opgenomen dat ministeries per beleidsartikel
inzicht moeten geven in de doelstellingen die ze nastreven, in de mate waarin
deze zijn gerealiseerd alsmede in de instrumenten die ze hierbij hebben ingezet.
De relatie tussen doelen, prestaties en middelen wordt hierdoor transparanter.
Dit dient zowel in de begroting als in de verantwoording tot uitdrukking te
komen. De afgelopen jaren is door de leden van de Tweede Kamer een aantal
beleidsprioriteiten aangewezen waarover de minister zich conform deze nieuwe
systematiek nader moest verantwoorden.In 1999 en 2000 heeft de Algemene Rekenkamer aandacht besteed aan de door
de Tweede Kamer geformuleerde beleidsprioriteiten. Dat gebeurde op verzoek
van de Tweede Kamer. Dit jaar besteedt de Algemene Rekenkamer opnieuw aandacht
aan de weergave van de beleidsprioriteiten door de minister. De Algemene Rekenkamer
gaat na of de ministeries wel de informatie leveren die de Tweede Kamer van
hen gevraagd heeft over de beleidsprioriteiten 2001. Zij wil daarmee bijdragen
aan de realisatie van de doelstellingen van VBTB: verbetering van de kwaliteit
van begrotings- en verantwoordingsinformatie bij de rijksoverheid. De weergave
van de beleidsprioriteiten vormen immers een belangrijke voorbereiding daarop.Het onderzoek heeft niet tot doel gehad een oordeel te geven over de beleidsprioriteiten.
De nadruk ligt op een analyse van de stand van zaken om daarmee de VBTB-ontwikkelingen
te ondersteunen.Bij het Ministerie van EZ zijn de volgende beleidsprioriteiten door de
Tweede Kamer aangewezen:• instrumentarium en tijdpad om te komen tot een vermindering van
de administratieve lasten (hierna te noemen administratieve lasten);• doelmatigheid exportinstrumentarium;• ICT-beleid (waaronder Twinning).De Algemene Rekenkamer is nagegaan of en in hoeverre de gegevens opgenomen
zijn in de financiële verantwoording en of de ministeries met de gepresenteerde
gegevens ook het oorspronkelijke doel bereiken: het verhelderen van de relatie
tussen de doelen, prestaties en middelen.5.3.1.1 BevindingenBeleidsprioriteiten in de verantwoordingDe informatie over de drie beleidsprioriteiten is opgenomen in de toelichting
bij de drie desbetreffende artikelen. Daarnaast wordt aan de beleidsprioriteit
administratieve lasten apart aandacht besteed in een bijlage.Administratieve lastenDe Minister van EZ heeft bij brief aan de Tweede Kamer1 informatie gegeven over de gerealiseerde besparingen sinds 1994. Over
het tijdpad voor de implementatie van de vermindering van de administratieve
lasten met 25% ten opzichte van een basisjaar is geen informatie geleverd.
Wel heeft het Economisch Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf (EIM)
op basis van een partieel bestand een reductie van administratieve lasten
van 6,2% per 2000 berekend.Doelmatigheid exportinstrumentariumDe beantwoording van de vragen over de doelmatigheid van het exportinstrumentarium
is ten opzichte van het jaar 2000 licht vooruitgegaan. Deze verbetering is
te danken aan de meer uitgebreide toelichting bij de GOM- en de SENO-faciliteit2.ICT-beleidDe door de Tweede Kamer gevraagde informatie is in de financiële
verantwoording 2001 grotendeels verschaft. De vraag naar de benodigde overheidsbijdrage
na 2000 tot het moment waarop de overheid zich terugtrekt wordt niet volledig
beantwoord.Relatie tussen doelen, prestaties en middelenDe gegevens over de beleidsprioriteiten, zowel de prestatie-indicatoren
als de algemene informatie, hebben veelal betrekking op activiteiten en in
mindere mate op prestaties of effecten. De behaalde resultaten van het beleid
zijn niet expliciet vermeld. Om deze reden is de relatie tussen doelen, prestaties
en middelen niet even duidelijk.De positieve uitzondering hierop is de beleidsprioriteit ICT-beleid. Dit
was al zo in de financiële verantwoording 2000. Wel wordt in de brief3 opgemerkt dat niet alle beleidsaannames uit 1998 zijn
uitgekomen. Dit komt mede door de ingrijpende marktomslag die in de ICT-markt
heeft plaatsgevonden.Hierna komt per beleidsprioriteit een aantal knelpunten aan de orde die
een rol spelen bij het leggen van de relatie tussen doelen prestaties en middelen.
Deze zijn gelegen in de concreetheid en meetbaarheid van de doelen, de relevantie
van de verstrekte informatie en de koppeling van de inzet van de middelen
aan de beleidsprestaties.Administratieve lastenDe mate waarin de administratieve lasten worden teruggedrongen is lastig
meetbaar. De gepresenteerde gegevens geven daardoor (slechts) een indicatie
van de mate van effectbereiking.De Algemene Rekenkamer stelt vast dat een expliciete koppeling van de
ingezette middelen met de bereikte doelen of prestaties in de financiële
verantwoording 2001 niet wordt gegeven.ExportinstrumentariumOok bij de beleidsprioriteit «exportinstrumentarium» stelt
de Algemene Rekenkamer vast dat er een geringe aansluiting bestaat tussen
de gevraagde gegevens en de beleidsdoelen. Dit werd ook al geconstateerd in
het rapport van de Algemene Rekenkamer Ambitieus maar haalbaar. In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 beval de Algemene Rekenkamer
aan voortaan in de financiële verantwoording gegevens over het aantal
uitstaande garanties op te nemen. De Algemene Rekenkamer stelt vast dat het
aantal uitstaande garanties onduidelijk blijft, omdat alleen informatie wordt
gegeven over de mutaties in het garantiebestand in 2001. Ook stelde zij voor
om uitvoeriger verslag te doen over de bereikte effecten. Voor de bereikte
effecten wordt verwezen naar de evaluatie van de SENO-faciliteit1. Hierin wordt onder meer gesteld dat het merendeel van de onder SENO/GOM
gerealiseerde export anders niet zou hebben plaatsgevonden. Het gepresenteerde
gegeven over de met garanties gerealiseerde export geeft daarom informatie
over doelbereiking.De Algemene Rekenkamer stelt vast dat een expliciete koppeling van de
ingezette middelen met de bereikte doelen of prestaties in de financiële
verantwoording 2001 niet wordt gegeven.ICT-beleidHet ICT-beleid (waaronder Twinning) beoogt een coachings- en financieringsmechanisme
te creëren voor startende en groeiende ondernemingen in de ICT die zich
richten op het voortbrengen van exporteerbare producten en diensten. In de
verantwoording is weliswaar informatie opgenomen over deelnemende bedrijven.
Concrete informatie welke aangeeft in hoeverre de deelnemende bedrijven exporteerbare
producten voorbrengen, ontbreekt evenwel.De Algemene Rekenkamer stelt vast dat een koppeling van de ingezette middelen
met de bereikte doelen of prestaties in de financiële verantwoording
2001 niet expliciet wordt gegeven. Wel wordt aangegeven wat de kosten per
investering per onderneming bedragen. De beoogde doelen of prestaties zijn
evenwel geen investeringen, maar exporteerbare producten.Ontwikkelingen 1999–2001De informatie die door de minister van EZ wordt verstrekt over de beleidsprioriteiten
is enigszins verbeterd. Met name voor de administratieve lasten wordt over
2001 meer informatie verstrekt dan over 1999 het geval was. De vragen over
de relatie tussen middelen en prestaties worden in alle drie de gevallen nauwelijks
beantwoord. De geformuleerde beleidsprioriteiten bij het Ministerie van EZ
hebben betrekking op specifieke instrumenten. Het valt op dat het merendeel
van de vragen over de beleidsprioriteiten wel een antwoord wordt gegeven,
maar dat noch vragen en antwoorden noch de verdere toelichting ingaan op de
bijdrage van het instrument aan de realisatie van de beoogde beleidsdoelen.ConclusieDe presentatie van de beleidsprioriteiten in de financiële verantwoording
laat te wensen over.Zowel de algemene informatie als de prestatie-indicatoren hebben veelal
betrekking op activiteiten en in mindere mate op de effecten. Deels wordt dit veroorzaakt door het ontbreken van meetbare doelen. Tevens vormen
de gepresenteerde gegevens een ontoereikende weergave van de effectbereiking.
Ten slotte ontbreekt bij twee van de drie de beleidsprioriteiten een expliciete
koppeling van ingezette middelen met de bereikte doelen. Wel is er inhoudelijk
een lichte vooruitgang geboekt bij de vermindering van de administratieve
lastendruk en het exportinstrumentarium ten opzichte van vorig jaar.5.4 Informatie van derden5.4.1 Rechtspersonen met een wettelijke taakDe uitvoering van wetten en de bijbehorende inning en besteding van publieke
middelen vindt vaak op afstand van het ministerie plaats door rechtspersonen
met een wettelijke taak (RWT's). In dat geval dient het ministerie in haar
verantwoording ook informatie over de beleidsresultaten van deze RWT's op
te nemen.Over de prestaties van de begrotingsgefinancierde RWT's dient de minister
zich in de financiële verantwoording te verantwoorden. Door middel van
toezicht op het functioneren van de RWT's dient de minister zich te verzekeren
van de betrouwbaarheid van deze informatie. Belangrijke elementen voor de
inrichting van toezicht door de minister zijn:• informatievoorziening/informatieverzameling (zowel verzamelen van
controle-informatie als van verantwoordingsinformatie);• oordeelsvorming (over controle- en verantwoordingsinformatie);
en• ingrijpen/bijsturen.Er zal sprake moeten zijn van een sluitende controle- en verantwoordingsstructuur.De Algemene Rekenkamer verbindt nog geen oordeel aan eventuele afwijkingen
van haar eigen inzichten. De volgende paragraaf dient om inzicht te verschaffen
in de aard en omvang van de begrotingsgefinancierde RWT's alsmede de wijze
waarop het toezicht dat de minister uitoefent is vormgegeven.5.4.1.1 Begrotingsgefinancierde RWT'sBij het Ministerie van EZ zijn vier begrotingsgefinancierde rechtspersonen
met een wettelijke taak (RWT's):• het Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten (COVA) heeft
tot taak om, met inachtneming van de vereiste zekerheid van voorziening van
olieproducten, haar wettelijke voorraad tegen zo laag mogelijke kosten aan
te houden, en alles te doen hetgeen daarvoor bevorderlijk kan zijn. Het COVA
wordt bekostigd uit wettelijke heffingen op olieproducten. De minister van
EZ stelt de heffingen vast; deze worden geïnd door het Ministerie van
Financiën.• het Nederlands Instituut voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart
(NIVR) heeft tot taak om in een internationale context wetenschappelijke,
industriële en dienstverlenende activiteiten in Nederland op het gebied
van vliegtuigbouw, vliegtuiggebruik en ruimtevaart te bevorderen. Hiertoe
geeft het NIVR adviezen, functioneert het als platform, vertegenwoordigt het
de overheid, verstrekt het opdrachten en voert het subsidieregelingen uit.• het Nederlands Meetinstituut (NMi), een holding van drie maatschappijen,
heeft in het kader van de IJkwet tot taak om meetmiddelen te keuren en te
certificeren (Certin), meetapparatuur (zoals benzinepompen) in de markt op
juiste werking te controleren (Verispect), en nationale tandaarden te beheren
(VSL). In het kader van de Wet op de kansspelen verzorgt Certin de typekeuring
van speelautomaten en Verispect het toezicht op uitstaande speelautomaten
en exploitanten. Jaarlijks sluit het Ministerie van EZ voor de
werkzaamheden van Verispect en het VSL contracten af met deze NMi-dochters.• de Nederlandse Onderneming voor Energie en Milieu bv (Novem) stimuleert
de duurzame ontwikkeling van de samenleving op het gebied van energie en milieu,
onder andere door het vertalen van beleid in concrete projecten en activiteiten,
het stimuleren en begeleiden van technologische samenwerking en het uitvoeren
van subsidieregelingen. De Novem voert niet alleen voor het Ministerie van
EZ programma's uit, maar ook voor andere departementen.De stichting COVA heeft in 2001 € 73,6 miljoen ontvangen van
het Ministerie van EZ ten laste van artikel 09.21 van de financiële verantwoording
2001, dat bedoeld is ter financiering van de exploitatiekosten voor het aanhouden
van een noodvoorraad aardolieproducten. Als dekking voor deze kosten zijn
voorraadheffingen geïnd door het Ministerie van Financiën, die in
de financiële verantwoording 2001 van ontvangsten van het Ministerie
van EZ zijn verantwoord onder artikel 09.03, «Ontvangsten COVA».Het NIVR heeft in 2001 een deel van € 42,4 miljoen ontvangen
van het Ministerie van EZ ten laste van artikel 02.07 («Internationale
ruimtevaartprogramma's») van de financiële verantwoording 2001,
dat bedoeld is voor programma's voor het Europese Ruimte Agentschap (ESA)
en voor subsidies aan enkele nationale en bilaterale programma's die via het
NIVR worden verstrekt. Daarnaast heeft het NIVR € 30,4 miljoen ontvangen
ten laste van artikel 02.08 («Bevorderen van de vliegtuigindustrie en
ruimtevaart») van de financiële verantwoording 2001, dat bedoeld
is voor de exploitatiekosten en projectbijdragen van het NIVR.Het NMi heeft in 2001 € 67 000 ontvangen van het Ministerie
van EZ ten laste van artikel 02.06, onderdeel 515, («Subsidies in het
belang van de industriële ontwikkeling», NMI) van de financiële
verantwoording 2001, dat bedoeld is voor projectsubsidies. Daarnaast heeft
het NMi € 14,4 miljoen ontvangen ten laste van artikel 05.22 («Bijdrage
Nederlands Meetinstituut») van de financiële verantwoording 2001,
dat bedoeld is voor de uitvoering van een aantal taken en activiteiten die
voortvloeien uit de IJkwet, de Wet op de kansspelen en de Waarborgwet. Daarnaast
omvat dit artikel het budget dat bestemd is voor de deelname aan internationale
organisaties.De Novem bv heeft in 2001 € 60 miljoen ontvangen van het Ministerie
van EZ ten laste van artikel 09.01 («Energiebesparingstechnologie»)
van de financiële verantwoording 2001, dat bedoeld is voor het verstrekken
van subsidies binnen het Besluit Subsidies Energie (besluit BSE) door Novem.
Hierin zijn tevens de kosten van uitvoering door Novem meegenomen. Ten laste
van artikel 09.02 («Duurzame energie») van de financiële
verantwoording 2001, dat bedoeld is voor het verstrekken van subsidies binnen
het besluit BSE door Novem, ontving de Novem € 40 miljoen van het
ministerie. Hierin zijn tevens de kosten van uitvoering door Novem meegenomen.
Daarnaast zijn op artikel 09.32 en 09.33 uitgaven verantwoord op verplichtingen
die tot en met 1995 met Novem zijn aangegaan voor respectievelijk € 4,4
miljoen en € 2,2 miljoen.Het voornemen bestaat de organisatie van Novem bv in de loop van 2002
in te brengen in het tijdelijk agentschap Novem (Nederlandse Organisatie voor
Energie en Milieu) dat op 1 januari 2002 is ingesteld. Volgens de Comptabiliteitswet
bestaat een tijdelijke agentschap formeel niet. Dit heeft als consequentie
dat de instellingsvereisten voor agentschappen (of baten-lastendiensten)
in de Comptabiliteitswet niet van toepassing zijn. De Tweede Kamer is evenwel
akkoord gegaan met deze constructie1.5.4.1.2 ToezichtvisieHet Ministerie van EZ heeft in juni 2000 een visie geformuleerd op het
toezicht op «intermediaire organisaties», waartoe de RWT's worden
gerekend. In deze Eindrapportage van het EZ-project Sturingsprioriteiten
intermediaire organisaties (afgekort tot «SPRINT») werden
«tien geboden» geformuleerd als richtlijnen voor het toezicht
op EZ-intermediairs. Volgens de planning zouden de betreffende organisatieonderdelen
van het ministerie in de tweede helft van 2000 een plan van aanpak maken voor
elke intermediair. Deze uitwerkingen voor de RWT's zijn op dit moment nog
in ontwikkeling. Per RWT wordt een plan van aanpak geschreven en voor het
NIVR wordt hierbij aangesloten op de evaluatie die in 2002 is voorzien. Daarbij
zal onder meer aandacht worden besteed aan de samenstelling van het NIVR-bestuur,
die momenteel niet aansluit bij de uitgangspunten van SPRINT omdat er vertegenwoordigers
van departementen in zitten. De toezichtsrelatie tussen de minister van EZ
en het NIVR is recentelijk opnieuw vormgegeven en formeel geregeld in de Raamovereenkomst
Staat – NIVR en in de statuten van het NIVR.5.4.2 Informatie over specifieke uitkeringenHet Ministerie van EZ voert over het jaar 2001 negen specifieke uitkeringen
uit. Het gaat om de volgende regelingen:• Tender Investeringsprogramma's Provincies (hierna te noemen TIPP);• Ruimtelijk Economisch Ontwikkelingsprogramma Noord Nederland-Kompas
voor het Noorden (hierna te noemen REONN);• Bijdrage in het kader van het Integraal Structuurplan noorden des
lands (hierna te noemen ISP);• Besluit cofinanciering EFRO-programma's 2000–2006;• Besluit cofinanciering EFRO-programma's 1995–2001;• Bijdrage aan fysieke stadseconomie Grotestedenbeleid;• Bijdrage aan niet-fysieke stadseconomie Grotestedenbeleid;• Bijdrage regiogelden;• Subsidies Projecten Noord Limburg regulier (PLN regulier).In de verantwoording 2001 wordt de realisatie van de uitgaven bij deze
specifieke uitkeringen weergegeven. Bij de regeling REONN worden bovendien
prestatiegegevens vermeld die overeenkomstig zijn met het doel van de specifieke
uitkering. Bij de specifieke uitkering TIPP wordt eveneens inhoudelijke informatie
verstrekt. De verantwoordingsinformatie in het kader van het ISP wordt verstrekt
onder de noemer van REONN.In de nieuwe opzet van de begroting 2002 wordt eveneens voorzien in beleidsinformatie
voor de specifieke uitkeringen. Zo worden er in het beleidsartikel 3 «Bevorderen
ondernemingsklimaat» in de operationele doelstelling 3.2.1 «Fysieke
ruimte» effectindicatoren met streefwaarden en instrumenten genoemd
die betrekking hebben op de specifieke uitkeringen. Dit is geheel in overeenstemming
met de opzet van de begroting volgens VBTB.Twee uitzonderingen hierop zijn de Bijdrage regiogelden en de Subsidies
PNL regulier. De specifieke uitkering Subsidies PNL regulier heeft voor het
laatst uitgaven in 2002 en wordt dan geheel afgesloten. Anders ligt het bij
de Bijdrage regiogelden. Onder deze regeling worden projecten uitgevoerd voor
voornamelijk herstructurering van gebieden in de provincie Limburg.
Ofschoon het de bedoeling was deze projecten uiterlijk in 2001 af te rekenen,
zijn er drie nieuwe projecten opgestart waarvan eréén een maximale
uitloop heeft tot ultimo 2008.De Algemene Rekenkamer constateert dat over deze specifieke uitkering
geen beleidsinformatie is voorzien in de begroting 2002.5.5 Beleidsintensiveringen5.5.1 InleidingIn een rijksbreed onderzoek heeft de Algemene Rekenkamer onderzocht hoe
de extra beleidsintensiveringen 2001 in de departementale begrotingen en verantwoordingen
zijn toegelicht. Deze vraag is van belang in verband met de overgang naar
VBTB. Bovendien heeft de Tweede Kamer de extra beleidsintensiveringen uit
de Miljoenennota 2001 aangemerkt als een rijksbrede beleidsprioriteit.Nagegaan is in hoeverre uit begrotings- en verantwoordingsinformatie valt
af te lezen welke prestaties met de extra middelen worden beoogd en gerealiseerd.
Met deze inventarisatie worden aandachtspunten voor de verdere implementatie
van VBTB opgespoord. De eisen van VBTB zijn echter pas van toepassing op het
begrotingsjaar 2002.5.5.2 AfbakeningOnder «beleidsintensivering» wordt in de Miljoenennota verstaan:
«verhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten
ten opzichte van de begroting en/of meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing
ten grondslag ligt». Op basis van de verticale toelichting (uitsplitsing
per ministerie van de begrote budgettaire veranderingen) uit de Miljoenennota
2001 en de departementale begrotingen zijn de beleidsintensiveringen geïdentificeerd.
Autonome wijzigingen heeft de Algemene Rekenkamer niet in haar onderzoek betrokken.In totaal zijn 22 beleidsintensiveringen van het ministerie van EZ onderzocht
met een totaalbedrag van € 63,9 miljoen.Het rijksbrede beeld wat de extra intensiveringen 2001 betreft zal worden
opgenomen in de VBTB-publicatie Zicht op beleidsintensiveringen die de Algemene Rekenkamer tegelijk met haar rapporten bij de financiële
verantwoording 2001 uitbrengt.5.5.3 UitkomstenOnderstaande grafiek geeft het percentage weer van de beleidsintensiveringen
waarover de toelichting in de begroting en/of de verantwoording informatie
verstrekt op het punt van middelen, doelen, instrumenten, en/of prestaties.
De verschillende kolommen worden vervolgens onder de grafiek toegelicht.De gegevens uit de begroting van het Ministerie van EZ voor beleidsintensiveringen
sluiten aan op de verticale toelichting uit de Miljoenennota 2001. De Memorie
van toelichting bevat een tabel waarin de majeure mutaties naar begrotingsartikel
zijn uitgesplitst. Het belangrijkste thema (kennis en innovatie) wordt in
een vervolgtabel nader gespecificeerd. De koppeling met de artikelgewijze
toelichting is in het merendeel van de gevallen eenvoudig te leggen.In de verantwoording zijn de intensiveringsbedragen daarentegen niet expliciet
herkenbaar in de algemene noch in de artikelgewijze toelichting.Door de uitgebreide toelichting in de begroting op het thema «kennis
en innovatie» wordt voor vrijwel alle beleidsintensiveringen duidelijk
welk algemeen doel wordt nagestreefd en voor 70% ook welk operationeel doel.
Aan deze doelen worden nauwelijks streefwaarden verbonden.In de verantwoording wordt voor 40% van de intensiveringen het algemeen/operationeel
doel toegelicht.Voor 90% van de intensiveringen blijkt uit de begroting en voor 50% uit
de verantwoording welke instrumenten worden ingezet.Uit de begroting blijkt slechts voor 30% van de intensiveringen welke
prestaties worden beoogd. Voor de verantwoording ligt dit percentage 10% hoger.
Voor een groot deel van de vermelde prestaties worden streef- en realisatiewaarden
gepresenteerd. Daarbij dient te worden vermeld dat de gerealiseerde prestaties
en streefwaarden in een aantal gevallen deel uitmaken van de verantwoording
van een bedrag dat de intensivering omvat.Het Ministerie van EZ monitort de beleidsintensiveringen niet apart maar
volgt de uitvoering van het beleid waaraan de intensiveringen bijdragen.Het overzicht van de intensiveringen in de EZ-begroting en de verwijzing
naar de relevante artikelen is inzichtelijk. In de artikelgewijze toelichting
is de relevante informatie over doelen en prestaties, hoewel aanwezig, minder
toegankelijk.5.5.4 ConclusieDe Algemene Rekenkamer concludeert dat de informatie in de begroting van
het Ministerie van EZ over beleidsintensiveringen in veel gevallen uitsluitsel
geeft over nagestreefde doelen en instrumenten maar in mindere mate over prestaties.
De vermelding van streef-/realisatiewaarden voor doelen en prestaties blijft
daarbij achter. De koppeling tussen begroting en verantwoording voor doelen
en middelen laat te wensen over.De Algemene Rekenkamer beveelt aan extra aandacht te besteden aan het
benoemen van prestaties bij beleidsintensiveringen en van streef-/realisatiewaarden
bij doelen en prestaties. Ze is van mening dat uit de verantwoording duidelijk
moet worden of de beleidsintensiveringen hebben opgeleverd waar zij voor bedoeld
waren.BEDRIJFSVOERING6 BEDRIJFSVOERING6.1 InleidingDit hoofdstuk gaat over de bedrijfsvoering van het Ministerie van EZ.
Het begrip «bedrijfsvoering» krijgt in de toekomst een centrale
plaats in de openbare financiën. In 2003 verschijnen de eerste jaarverslagen
(verantwoordingen-nieuwe-stijl) van de departementen, vergezeld van een zogenoemde
«mededeling over de bedrijfsvoering». Van de Algemene Rekenkamer
wordt verwacht dat ze de mededeling bij de bedrijfsvoering beoordeelt.De bedrijfsvoering van een ministerie wordt gedefinieerd als de sturing
en beheersing van bedrijfsprocessen binnen een ministerie om de beleidsdoelstellingen
te kunnen realiseren. Het betreft sturing en beheersing van zowel de primaire
processen als van de processen die hiervoor faciliterend zijn1. Onder bedrijfsvoering vallen dus veel verschillende onderwerpen.
De Algemene Rekenkamer maakt binnen de bedrijfsvoering onderscheid naar de
volgende onderwerpen: departementale accountantscontrole, financieel beheer,
materieelbeheer, planning- en controlcyclus en informatievoorziening. De Algemene
Rekenkamer heeft op al deze terreinen onderzoek verricht binnen het ministerie.Dit jaar wordt voor het eerst gebruikgemaakt van de «Baseline financieel
beheer en materieelbeheer». Deze is opgesteld door het Ministerie van
Financiën en vormt een referentiekader van algemene normen en daarvan
afgeleide criteria ten behoeve van de inrichting en de controle van het financieel
beheer en materieelbeheer binnen de rijksdienst. De Algemene Rekenkamer sluit
zich aan bij deze baseline en rapporteert haar bevindingen volgens dit stramien.
Los van de bevindingen kijkt de Algemene Rekenkamer dit jaar ook naar de mate
van implementatie van de baseline bij de ministeries (zie hoofdstuk 7).Daarnaast heeft de Algemene Rekenkamer de onvolkomenheden onderzocht die
ze vorig jaar bij het ministerie moest constateren. De uitkomsten van dit
onderzoek zijn tevens opgenomen in dit hoofdstuk. Het ging bij het Ministerie
EZ om de volgende onvolkomenheden:• administratieve systemen en uitvoeringssystemen: ontbreken van
aanwezigheids- en kwetsbaarheidsanalyses (A&K-analyses) bij het personeelsinformatiesysteem
(PIV) en bij systemen van het CBS, en het ontbreken van een vastgesteld informatiebeveiligingsplan
bij het DG Buitenlandse Economische Betrekkingen (§ 6.3);• administratieve systemen en uitvoeringssystemen: het ontbreken
van (actuele) beschrijvingen van de administratieve organisatie bij het DG
Energie, thans het DG Marktordening en Energie (§ 6.3);• administratieve systemen en uitvoeringssystemen bij het CBS: gebreken
bij het toerekenen van uren aan werk voor derden, de controle op de vergoeding
voor interviewers en de introductie van de euro (§ 6.3);• beheer van overdrachtsuitgaven en -ontvangsten: gebrekkige informatievoorziening
in het kader van de Borgstellingsregeling Midden- en Kleinbedrijf (§ 6.3);• transactie-uitgaven en -ontvangsten: gebrekkig financieel beheer
inzake de ontvangsten uit hoofde van de mijnwetgeving (§ 6.3);• Europese geldstromen: gebrekkig toezicht op besteding EFRO-gelden
door ministerie (§ 6.7);• Toezicht op stromen buiten het Rijk: onvoldoende toezicht op de
inning en besteding van MAP-gelden door de energiedistributiebedrijven (§ 6.4);• financiële functie: ontbreken van heldere doelstellingen en
een uitgebalanceerde formatie voor financiële stafafdelingen (§ 6.7).Tevens worden nieuwe onvolkomenheden in dit hoofdstuk beschreven.6.2 Departementale accountantscontroleDe Algemene Rekenkamer maakt bij haar onderzoek zoveel mogelijk gebruik
van de voorcontrole door de departementale accountantsdiensten. Om vast te
stellen of deze voorcontrole van voldoende kwaliteit is, voert de Algemene
Rekenkamer van te voren een review uit op de planning, uitvoering en afsluiting
van de controle. Deze review is gericht op de accountantscontrole van de financiële
verantwoording, het financieel beheer en het materieelbeheer.In het kader van de review van de accountantscontrole van de financiële
verantwoording heeft de Algemene Rekenkamer expliciet aandacht besteed aan
controle op het niveau van begrotingsartikelen, de controle op naleving van
Europese aanbestedingsrichtlijnen en de controle van baten-lastendiensten
(de vroegere agentschappen).6.2.1 Accountantscontrole financiële verantwoordingDe departementale accountantsdienst heeft een goedkeurende accountantsverklaring
afgegeven bij de financiële verantwoording van het Ministerie van EZ
over het begrotingsjaar 2001.6.2.1.1 Artikelgewijze oordeelsvormingDe Algemene Rekenkamer hecht vanuit het budgetrecht van de Tweede Kamer
aan een artikelgewijze oordeelsvorming. Dat wil zeggen dat ze per begrotingsartikel
nagaat of er fouten en/of onzekerheden in voorkomen.De Algemene Rekenkamer heeft door middel van haar review van de departementale
accountantscontrole vastgesteld dat de controlewerkzaamheden van de accountantsdienst
voldoende grondslag biedt voor haar oordeelsvorming op artikelniveau.6.2.1.2 Naleving Europese aanbestedingsrichtlijnenDe Algemene Rekenkamer besteedt ook dit jaar specifiek aandacht aan de
implementatie en naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen. De controle
van de accountantsdienst op de naleving van deze richtlijnen is toereikend.6.2.1.3 Baten-lastendienstenDe accountantsdienst heeft bij haar controle aandacht besteed voor het
Bureau voor het Industriële Eigendom (BIE), dat per 1 januari 2002 de
status van baten-lastendienst heeft verkregen. Uitkomsten van de controle
zijn een goedkeurende accountantsverklaring en dat in het financieel beheer
bij het BIE over 2001 geen noemenswaardige gebreken kende.6.2.1.4 Conclusies accountantscontrole financiële
verantwoordingDe Algemene Rekenkamer stelt vast dat de controle door de departementale accountantsdienst voldoende basis vormt voor haar oordeelsvorming
over de financiële verantwoording 2001 van het Ministerie van EZ. Haar
oordelen zijn dan ook mede tot stand gekomen op basis van de rapportages van
deze accountantsdienst. De controle vertoonde geen noemenswaardige onvolkomenheden.6.2.2 Accountantscontrole financieel beheer en materieelbeheerTot de algemene controletaak van de departementale accountantsdienst behoort
mede de controle van het financieel beheer en het materieelbeheer. De Algemene
Rekenkamer heeft inventariserend onderzoek gedaan naar de wijze waarop de
accountantsdiensten de controle van het financieel beheer en materieelbeheer
vormgeven. Hierbij heeft de Algemene Rekenkamer de systematiek van de baseline
financieel beheer en materieelbeheer betrokken. De uitkomsten van het inventariserende
onderzoek naar de voortgang van de implementatie van de baseline, de omvang
en spreiding van de controlewerkzaamheden, de gehanteerde toetsingscriteria
en de oordeelsvorming zijn opgenomen in § 7.3.6.2.2.1 Conclusie accountantscontrole financieel beheer
en materieelbeheerDe Algemene Rekenkamer heeft gebruik kunnen maken van de resultaten van
de accountantscontrole voor haar onderzoek naar het financieel beheer en materieelbeheer.6.3 Financieel beheerIn hoofdstuk 2 is aangegeven dat bij het Ministerie van EZ onder andere
de volgende kritieke processen van belang zijn: het verstrekken van subsidies,
de interne controle binnen het departement, het toezicht op intermediaire
organisatie en het toezicht op Europese geldstromen. In de volgende paragraaf
zijn de bevindingen van het onderzoek naar het financieel beheer weergegeven.
Hierbij is zoveel mogelijk aangesloten bij de kritieke processen.6.3.1 Administratieve systemen en uitvoeringssystemen6.3.1.1 Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksoverheid
(VIR)Belangrijke aspecten van de baselineonderdelen Administratieve en uitvoeringssystemen
zijn adequate administratieve organisatie en de beveiliging, integriteit,
continuïteit en controleerbaarheid van deze systemen.In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 constateerde de Algemene Rekenkamer
onvolkomenheden in de naleving van het Voorschrift Informatiebeveiliging
Rijksoverheid (VIR). Er ontbraken voor het Personeelsinformatievoorzieningssysteem
(PIV) en voor een aantal statistische systemen van het CBS aanwezigheids-
en kwetsbaarheidsanalyses (A&K-analyses). Daarnaast ontbraken bij Directoraat-Generaal
Buitenlandse Economische Betrekkingen (DG BEB) en het CBS (vastgestelde) informatiebeveiligingsplannen.
De Algemene Rekenkamer merkte het ontbreken van de VIR-producten aan als een
onvolkomenheid.BevindingenOver 2001 constateert de Algemene Rekenkamer dat weinig voortgang is gemaakt ten aanzien van de eisen van het VIR. Het uitwerken van de
actiepunten voortkomend uit de VIR-audit 2000 van de accountantsdienst is
opgepakt, maar dit heeft mede als gevolg van de reorganisatie nog niet tot
concrete resultaten geleid. Ten aanzien van het VIR is afgesproken dat de
dienstonderdelen per 1 april 2002 zorgdragen voor een adequate en zoveel mogelijk
uniforme implementatie van het VIR. Als gevolg van de achterstanden heeft
de accountantsdienst heeft de uitvoering van de VIR-audit 2001 uitgesteld
tot het tweede kwartaal 2002.ConclusieDe Algemene Rekenkamer kwalificeert het ontbreken van actueel vastgestelde
A&K-analyses en informatiebeveiligingsplannen als een onvolkomenheid.
Zij beveelt het ministerie de onvolkomenheden met voortvarendheid alsnog weg
te werken.Reactie ministerDe minister geeft aan dat de reorganisatie, naast de prioritering van
enkele projecten, een belangrijke oorzaak is van de achterstanden bij de implementatie
van het VIR.In haar reactie deelt de minister mede dat de A&K-analyse en het beveiligingsplan
bij DG BEB zeer binnenkort zullen worden vastgesteld. Voorts geeft de minister
aan dat voor het departementale bedrijfsvoeringssysteem (waarin onder andere
het financieel administratief systeem en het PIV zijn opgegaan) een A&K-analyse
is opgesteld, maar nog niet is vastgesteld. Dit zal tezamen met een nog op
te stellen beveiligingsplan voor 1 juli 2002 geschieden. Het CBS zal uiterlijk
1 september 2002 aan de eisen van het VIR voldoen.6.3.1.2 Beschrijving en de onderhoudsorganisatie van de
administratieve organisatieEen actuele beschrijving van de administratieve organisatie is een belangrijk
instrument voor de sturing, beheersing en controle van de beheersaspecten
rondom de financiële zaken en daarnaast ook voor processen op andere
terreinen, zoals het materieel- en het personeelsbeheer. Als waarborg voor
een volledige en actuele beschrijving van de administratieve organisatie is
een goede onderhoudsorganisatie onontbeerlijk. De Algemene Rekenkamer heeft
evenals voorgaande jaren onderzoek gedaan naar de beschrijving en naar de
onderhoudsorganisatie van de administratieve organisatie.De Algemene Rekenkamer constateerde in haar rechtmatigheidsonderzoek over
2000 achterstanden in het onderhoud van de administratieve organisatie bij
diverse dienstonderdelen. Dit waren het DG Energie, de directie Personeel,
Organisatie en Informatiemanagement (POI), het DG Economische Structuur en
de directie Financiering en Deelnemingen. Het ontbreken van (actuele) beschrijvingen
van de administratieve organisatie bij het DG Energie werden door de Algemene
Rekenkamer als een onvolkomenheid aangemerkt.BevindingenOver 2001 constateert de Algemene Rekenkamer dat de achterstanden in de
beschrijving van administratieve organisatie met betrekking tot het oude DG
Energie zijn weggewerkt door het thans verantwoordelijke DG Marktordening
en Energie.De Algemene Rekenkamer constateert echter over 2001 achterstanden in de
beschrijving van de administratieve organisatie bij negen andere dienstonderdelen.
De achterstanden hangen vooral samen met het aanpassen van de administratieve
organisatie als het gevolg van de reorganisatie in 2001. Achterstanden zijn
aangetroffen bij het DG Ondernemingsklimaat, het DG Buitenlandse Economische
Betrekkingen, het DG Innovatie, de EVD, het CBS, de directie Communicatie,
de directie Interne Zaken, wederom bij de directie POI en de directie Algemene
Economische Politiek.Met name bij het DG Ondernemingsklimaat dient nog een forse inhaalslag
gepleegd te worden. Dit betreft enerzijds het bijstellen van de voor het DG
Ondernemingsklimaat relevante delen van de bestaande administratieve organisatie
van de oude DG's Economische Structuur en Industrie en Diensten, en de oude
directie Financiering en Deelnemingen als gevolg van de reorganisatie. Anderzijds
dient nog een aantal administratieve organisaties voor nieuwe instrumenten
te worden beschreven, waaronder fysieke en niet-fysieke stadseconomie. Het
DG Ondernemingsklimaat heeft een plan van aanpak voor de aanpassing van de
administratieve organisatie vastgesteld. De voortgang van de realisatie is
echter achtergebleven bij de verwachtingen.Als gevolg van een onderbezetting in de financiële functies bij het
DG Buitenlandse Economische Betrekkingen in 2001 is achterstand ontstaan in
het onderhoud van de administratieve organisatie voor onder andere de verwerking
van wijzigingen in de instrumenten Programma Starters op Buitenlandse Markten
(PSB), Trustfunds en de subsidieregeling Investeringsbevordering en Technische
Assistentie Oost Europa (IPTA).Bij het CBS gaan onder andere huidige beschrijvingen van de administratieve
organisatie beperkt in op systeemtransacties met controlehandelingen.ConclusieDe Algemene Rekenkamer merkt de achterstanden in het actualiseren van
de administratieve organisatie bij het DG Ondernemingsklimaat en DG Buitenlandse
Economische Betrekkingen aan als een onvolkomenheid. De achterstanden in de
administratieve organisatie bij directie POI en het CBS worden meegewogen
in het oordeel over het financieel beheer bij deze dienstonderdelen (zie § 6.3.1.3
en § 6.3.1.4 ). De Algemene Rekenkamer beveelt het departement aan
om de achterstanden weg te werken.Reactie ministerIn haar reactie deelt de minister mede de conclusie van de Algemene Rekenkamer
over de achterstand bij het DG Ondernemingsklimaat niet te delen. De minister
geeft aan dat op basis van een plan van aanpak in de loop 2001 voortvarend
begonnen is met het actualiseren van de beschrijvingen. Slechts een marginaal
deel van enkele objecten (waaronder stadseconomie) kende op 31 december 2001
geen beschrijving. Dit deel zal in 2002 met even grote voortvarendheid worden
opgepakt om het kwalitatief goede financieel beheer bij het DG Ondernemingsklimaat
te handhaven.Voorts geeft de minister aan dat de aanpassing van de administratieve
organisatie bij DG BEB met behulp van externe inhuur eind 2001 en begin 2002
is opgepakt. De achterstanden zullen hierdoor in het tweede kwartaal van 2002
geheel zijn weggewerkt.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer blijft van mening dat de achterstand bij het DG
Ondernemingsklimaat in het actualiseren van de administratieve organisatie
over 2001 zodanig was, dat dit – tezamen met de achterstanden
bij DG BEB – gekwalificeerd moet worden als een onvolkomenheid. 6.3.1.3 Centraal Bureau voor de StatistiekVanaf haar rechtmatigheidsonderzoek over 1998 constateert de Algemene
Rekenkamer jaarlijks onvolkomenheden in het financieel beheer bij het CBS.
In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 constateerde de Algemene Rekenkamer
gebreken bij de kostentoerekeningen van uren aan werk voor derden, de controle
op de vergoeding voor interviewers en de introductie van de euro. Deze onvolkomenheden
werden eveneens over 1999 geconstateerd.BevindingenDe Algemene Rekenkamer constateert over 2001 dat het CBS weinig vooruitgang
heeft geboekt met de eliminatie van de geconstateerde onvolkomenheden bij
de werken voor derden. Evenals over 2000 constateert de accountantsdienst
van het Ministerie van EZ onzekerheden in volledigheid en juistheid van de
ontvangsten samenhangende met de projecten werk voor derden, door een onvoldoende
werking van de interne controle. Het financieel belang van deze ontvangsten
was in 2001 € 10,6 miljoen.Tijdens het overleg over de verzelfstandiging van het CBS in het kader
van artikel 63 Comptabiliteitswet wees de Algemene Rekenkamer erop dat bij
werk voor derden gewaakt moet worden tegen vermenging van publiek en privaat
geld1. Kosten voor werkzaamheden voor private
partijen mogen niet ten laste komen van de rijksbegroting. De minister heeft
dit in een reactie destijds onderschreven. Bij een gebrekkige interne controle
en administratie meent de Algemene Rekenkamer dat deze gewenste scheiding
niet kan worden gerealiseerd.Bij de vergoedingen aan interviewers was over 2001 eveneens de interne
controle gebrekkig.De achterstanden met betrekking tot de implementatie van de euro zijn
grotendeels weggenomen. Wel dienen de zogenoemde jaarstatistieken nog omgezet
te worden naar de euro.Naast de gebreken in de interne controle van vergoedingen aan veldinterviewers
en werk voor derden, constateert de Algemene Rekenkamer over 2001 nog een
aantal andere gebreken in de interne controle:• Er is sprake van functievermenging bij de afdeling Inkoop en Crediteuren.
De mogelijkheid bestaat dat eenzelfde persoon zowel de inkoopopdracht verstrekt
als de factuur hierbij betaalbaar stelt. De Algemene Rekenkamer is van mening
dat deze bevoegdheden binnen deze afdeling gescheiden dienen te worden.• De verbijzonderde interne controle bij het CBS is ondergebracht
bij een afdeling met lijn- en staffuncties. Hiermee is de afdeling die de
interne controle verricht geen onafhankelijk interne controleorgaan meer.
Dit kan invloed hebben op de wijze waarop de accountantsdienst van de werkzaamheden
gebruik kan maken.• De verbijzonderde interne controle voert geen controle in de lijn
uit op individuele financiële transacties, maar oefent themagewijs toezicht
uit op de naleving van procedures. Bovendien konden niet alle voorziene werkzaamheden
worden uitgevoerd, mede door het tijdsbeslag dat het ZBO-traject vraagt (het
CBS wordt per 1 januari 2004 een zelfstandig bestuursorgaan).• Voor het voeren van de hoofdadministratie bestaat nog een aantal verbeterpunten. Het gaat hier met name om de gehanteerde boekingsgangen
(waaronder het gebruik van dagboeken en correctieprocedures), fouten in de
rubricering van kosten en opbrengsten die te laat zijn gesignaleerd en maar
ten dele zijn gecorrigeerd, tijdige afsluiting en aansluiting van het grootboek
met subgrootboek-administraties en nevenadministraties (met name de projectadministratie)
en controle op de uitgevoerde boekingen.Behalve deze gebreken worden bij het materieelbeheer (§ 6.4)
en de beschrijving en onderhoud van de administratieve organisatie (§ 6.3)
ook gebreken geconstateerd.ConclusieDe Algemene Rekenkamer meent dat het CBS de laatste jaren weinig vooruitgang
heeft geboekt met de eliminatie van geconstateerde onvolkomenheden.Ook gezien de achterstanden in het actualiseren van de administratieve
organisatie en de gebreken in het materieelbeheer, merkt de Algemene Rekenkamer
de geconstateerde gebreken bij het CBS aan als een ernstige onvolkomenheid.De Algemene Rekenkamer dringt, mede gezien de voorgenomen overgang naar
een baten-lastenstelsel en de overgang naar een zelfstandig bestuursorgaan
(ZBO) per 1 januari 2004, aan op een substantiële vooruitgang in 2002
met de eliminatie van de geconstateerde gebreken.Reactie ministerDe minister wil de kanttekening plaatsen dat de accountantsdienst in zijn
rapport opmerkt dat de kwaliteit van het financieel beheer in 2001 werd beïnvloed
door de organisatorische veranderingen in 2000. Verder merkt de accountantsdienst
op dat uiteindelijk een redelijk niveau van interne controle is bereikt om
als grondslag voor haar werkzaamheden te dienen.Voorts geeft de minister aan dat eind 2001 een verbeteractie is gestart
voor de interne controle op de projecten voor derden. De uitwerking hiervan
wordt in 2002 verwacht.Met ingang van 2002 zijn interviewers in dienst van het CBS gekomen; hiermee
is het probleem van de gebrekkige interne controle op vergoedingen opgeheven.De minister meent dat het CBS de noodzakelijk geachte verbeteringen in
het financieel beheer doorvoert en dat er goede stappen vooruit zijn gemaakt.
Voorts accordeert de minister de overgang van het CBS naar de ZBO-status alleen
indien het financieel beheer op orde is.Door participatie van medewerkers van de accountantsdienst en de directie
Financieel-Economische Zaken in de voorbereiding van de overgang naar de ZBO-status
zal de voortgang op het vlak van financieel beheer nauwgezet worden gevolgd.
De gebreken in het financieel beheer zijn in een plan van aanpak geïnventariseerd
en zullen voor zover mogelijk in 2002 worden opgelost. De Algemene Rekenkamer
zal op de hoogte worden gehouden van de verbeteringen in het financieel beheer.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer onderschrijft dat er ook verbeteringen in het financieel
beheer over 2001 zijn gerealiseerd. Zij vraagt evenwel specifiek de aandacht
voor de gebreken in het financieel beheer die zich al verscheidene jaren –
zelfs voor de reorganisatie – voordoen.De Algemene Rekenkamer is verheugd dat de minister de gebreken aanpakt
en de voortgang monitort.6.3.1.4 Directie Personeel, Organisatie en Informatiemanagement
(POI)Naast de reeds geconstateerde achterstanden in de administratieve organisatie
(§ 6.3.1.2) constateert de Algemene Rekenkamer gebreken in het financieel
beheer bij de directie POI.BevindingenAls gevolg van tijdgebrek en capaciteitstekort heeft de directie POI weinig
gevolg kunnen geven aan de implementatie van de adviezen van de accountantsdienst.
Hoewel de adviezen in een plan van aanpak zijn verwoord, is bij de uitvoering
van het plan grote achterstand opgelopen.De gebreken in het financieel beheer hebben betrekking op het volgende:• In de salarisverwerking zijn ernstige risico's geconstateerd. Bij
de werking van salarismutaties was sprake van onvoldoende interne controle
en bleken aanwezigheidscontroles over 2001 onvoldoende te worden uitgevoerd.• Er is sprake van een gebrekkige interne controle op de salarisadministratie,
bijbehorende personele processen en waren rapportages over de uitkomsten van
de interne controle summier.• Er is geen actieve controle op de tijdige afwerking van dossiers
inzake de centrale personeelsuitgaven en de centrale uitgaven voor informatie-
en communicatietechnologie (ICT). Als gevolg hiervan kunnen verplichtingen
ten onrechte openstaan.• Er is sprake van een gebrekkige informatievoorziening bij de uitputting
van de budgetten centrale personeelsuitgaven en centrale ICT-uitgaven. Totalen
van budgetten sluiten niet aan op deelbudgetten in de financiële administratie.• In 2001 heeft geen afstemming plaatsgevonden tussen de financiële
stromen volgens de extracomptabele administratie en de verrekeningen met het
salarissysteem.ConclusieMede gezien achterstanden over 2001 in het actualiseren van de administratieve
organisatie merkt de Algemene Rekenkamer de geconstateerde gebreken bij de
directie POI aan als een onvolkomenheid. De Algemene Rekenkamer beveelt aan
het opgestelde plan van aanpak alsnog met voortvarendheid uit te voeren.Reactie ministerHet plan van aanpak «financieel beheer» dat in 2001 is opgesteld
en waarin rekening is gehouden met de opmerkingen van de Algemene Rekenkamer
over 2000, is inmiddels grotendeels uitgevoerd.Om de resterende punten uit te voeren, alsmede verdere verbeteringen aan
te brengen, is inmiddels per 1 maart 2002 een projectmanager aangesteld. Eén
van de reeds voorgenomen verbeteringen behelst het inrichten van een financiële
staffunctie die interne controle op alle financiële stromen binnen de
directie POI zal uitoefenen. De verdere uitwerking zal in overleg met de accountantsdienst
en directie FEZ plaatsvinden. De verbeteringen zijn erop gericht dat de geconstateerde
onvolkomenheden aan eind van dit jaar zullen zijn opgeheven.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer is verheugd over de door de minister reeds ondernomen
acties.6.3.2 Beheer van overdrachtsuitgaven/-ontvangsten6.3.2.1 Borgstellingsregeling Midden- en kleinbedrijfBelangrijke aspecten van het baselineonderdeel «Beheer van overdrachtsuitgaven
en -ontvangsten» zijn de toetsing op uitvoerbaarheid en controleerbaarheid
van nieuwe wet- en regelgeving, en de aansturing van het veld (beheersingsinstrumentarium,
controleprotocollen, reviewbeleid).In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 stelde de Algemene Rekenkamer
vast dat de banken bij de uitvoering van de Borgstellingsregeling MKB niet
altijd aan het ministerie de benodigde (en verplichte) informatie opsturen.
Voorbeelden hiervan waren het niet tijdig melden van kredietopeisingen, het
treffen van schuldregelingen met cliënten zonder voorafgaande toestemming
van de (toenmalige) directie Financiering en Deelnemingen en het niet altijd
melden van vervroegde aflossingen. Het ministerie had deze gebreken intern
gesignaleerd, maar bleek de banken daarop niet altijd aan te spreken. Als
gevolg van het niet tijdig aanleveren van de benodigde informatie was de administratie
van de verstrekte kredieten (gevoerd met behulp van het geautomatiseerd systeem
«Boris») op het ministerie niet actueel. Er bleek ultimo 2000
een verschil van circa € 118 miljoen te bestaan tussen het totaalsaldo
uit de Boris-administratie en de door de banken jaarlijks verstrekte informatie
over de uitstaande borgstellingskredieten. Dit is circa 10% van het totaalbedrag
ad € 1,2 miljard. De oorzaken van dit verschil zouden door het ministerie
nog nader worden onderzocht.De Algemene Rekenkamer was van mening dat het bedrag in de saldibalans
zou moeten aansluiten met de in het Boris-systeem gevoerde administratie.
Waarbij de eindejaarsopgaven van de banken hierbij gebruikt dienden te worden
ter verificatie. De Algemene Rekenkamer kwalificeerde het beheer door de directie
Financiering en Deelnemingen, mede gezien het financiële belang, als
een onvolkomenheid.BevindingenDe directie Financiering en Deelnemingen is inmiddels opgegaan in het
DG Ondernemingsklimaat, en de regeling is per 1 oktober 2001 overgedragen
aan het agentschap Senter. Het Ministerie van EZ heeft de verschillen in de
loop van 2001 nader geanalyseerd. De conclusie van de analyse luidt de administratie
van het Ministerie van EZ (Boris) en de registratie van de banken per definitie
van elkaar verschillen. Boris administreert de maximale garantiestand waarover
de Staat risico loopt. De banken registreren de feitelijk opgenomen kredietstanden
en rapporteren jaarlijks over de stand per 31 december. Het Ministerie van
EZ acht een vergelijking van de standen daarom niet meer zinvol. Daarnaast
bleek dat de verschillen ook het gevolg waren van geheel vervroegde afgeloste
kredieten die (nog) niet door de banken aan het ministerie waren gemeld.Het Ministerie van EZ heeft besloten met ingang van 2001 in de verantwoording
de maximale garantiestanden ultimo verslagjaar op te nemen, ontleend aan de
administratie van Boris. In de toelichting worden de feitelijke kredietstanden
opgenomen, ontleend aan de opgaven van de banken. De Algemene Rekenkamer heeft
geconstateerd dat het Ministerie van EZ in 2001 hierover verslag heeft gedaan.
Daarnaast onderneemt het ministerie maatregelen om melding van vervroegd afgeloste
kredieten door de banken te bespoedigen.ConclusieDe Algemene Rekenkamer concludeert dat het Ministerie van EZ voldoende
actie heeft ondernomen om de gebreken in de informatievoorziening op te heffen
en kwalificeert de informatievoorziening in het kader van de Borgstellingsregeling
MKB niet langer als een onvolkomenheid.6.3.2.2 Toezicht en controle specifieke uitkeringenIn het kader van het rechtmatigheidsonderzoek over 2001 heeft de Algemene
Rekenkamer een rijksbreed onderzoek uitgevoerd naar het beheer en de rechtmatigheid
van de specifieke uitkeringen. Ter waarborging van een rechtmatige besteding
van de specifieke uitkeringen dient het ministerie te beschikken over een
toereikend beleid ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O).
De volgende aspecten zijn hierbij van belang:1. Regelgeving: De regelgeving dient zo weinig mogelijk ruimte te bieden
voor M&O door bijvoorbeeld heldere definities en een nauwkeurige omschrijving
van doel en doelgroep. De wet zal duidelijk aan moeten geven welke gegevens
wanneer van de belanghebbende worden vereist teneinde de recht- en doelmatigheid
van de uitgaven of ontvangsten vast te kunnen stellen (controle- en verantwoordingsstructuur)
en de sancties die getroffen worden indien de voorwaarden niet worden nageleefd.
De Algemene Rekenkamer neemt voor haar uiteindelijke oordeelsvorming de specifieke
wet als uitgangspunt. Indien in de wet onvoldoende voorwaarden zijn gesteld
om M&O voldoende af te dekken zal de Algemene Rekenkamer dit bekritiseren,
maar het niet doorvertalen naar onzekerheid over de rechtmatigheid van de
uitgaven.2. Voorlichting: Actieve voorlichting is noodzakelijk om door kennis,
houding of gedragsverandering de beleidsdoelen van wetten of regelingen zo
goed mogelijk te bereiken. Voorlichting heeft een preventieve werking ter
voorkoming van M&O.3. Controlebeleid: Voor de bestrijding van M&O is de controle op de
gegevens van belanghebbenden van werkelijk belang. Het ministerie is verantwoordelijk
voor de invulling van het controlebeleid. De mate van controle kan beperkt
worden door wettelijke bepalingen en door het feit dat het nut van extra controle-inspanning
niet opweegt tegen de kosten die daarmee zijn gemoeid. In de praktijk wordt
veelal gekozen voor het gebruik van verantwoordingsinformatie vanuit de gemeenten
en provincies en daarop betrekking hebbende verklaringen van externe accountants.
Ter waarborging van een goede controle hecht de Algemene Rekenkamer dan belang
aan duidelijke explicitering van de controle-eisen (via controleprotocollen)
en een reviewbeleid.4. Sanctiebeleid: Het sanctiebeleid dient aan te sluiten op de regelgeving
en heeft een preventieve werking. De Algemene Rekenkamer gaat ervan uit dat
bij misbruik ten minste het behaalde voordeel wordt weggenomen.Uiteindelijk dient er op basis van voorgaande aspecten sprake te zijn
van een sluitende verantwoordings- en controlestructuur. Indien gelden door
de provincie/gemeente worden doorgegeven aan intermediairs en instellingen
dan dienen de gemeenten en provincies ook inzicht te hebben op de rechtmatige
besteding tot aan de eindgebruiker.De door de Algemene Rekenkamer geconstateerde onvolkomenheden in het M&O-beleid
kunnen leiden tot onzekerheid over de rechtmatigheid van de desbetreffende
uitgaven of ontvangsten. Indien het M&O-beleid van het ministerie toereikend
is zal een resterende onzekerheid de minister niet worden aangerekend. De
minister dient zich bij voorkeur in de toelichting bij de financiële
verantwoording te verantwoorden over zijn M&O-beleid en de uitkomsten
van dit beleid in het desbetreffende jaar.Het Ministerie van EZ voert over het jaar 2001 de volgende negen specifieke
uitkeringen uit. De Algemene Rekenkamer heeft vijf ervan nader onderzocht.• Bijdrage in het kader van het integraal structuurplan noorden des
lands t/m 1999 (hierna te noemen ISP), begroot € 20,7 miljoen, gerealiseerd € 22,3
miljoen in 2001.• Besluit cofinanciering EFRO-programma's 1995–2001 (hierna
te noemen Besluit EFRO), begroot € 9,5 miljoen, gerealiseerd € 11,9
miljoen in 2001.• Bijdrage aan niet-fysieke stadseconomie Grotestedenbeleid (hierna
te noemen niet-fysieke stadseconomie), begroot € 4,6 miljoen, gerealiseerd € 4,6
miljoen in 2001.• Bijdrage regiogelden, begroot € 23,1 miljoen, gerealiseerd € 3,4
miljoen in 2001.• Subsidies Projecten Noord Limburg (PNL) regulier, begroot € 0,2
miljoen, gerealiseerd € 0 miljoen in 2001.Wettelijke grondslagDe hierboven vermelde specifieke uitkeringen zijn gebaseerd op de Kaderwet
EZ-subsidies, Stb. 1996, nr. 180. Daarnaast ligt aan de regelingen ISP, EFRO
en niet-fysieke stadseconomie een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) ten
grondslag. De regelingen «Bijdrage regiogelden» en «Subsidies
PNL-regulier» hebben geen AMvB ten grondslag. De uitkering «Subsidies
PNL-regulier» is thans beëindigd. Onder de uitkering «Bijdrage
regiogelden» zijn thans nieuwe verplichtingen aangegaan met een looptijd
tot 2009. Dientengevolge kan er geen sprake meer zijn van een tijdelijke regeling
en dient de wettelijke grondslag conform het gestelde in de Financiële
Verhoudingenwet (artikel 17 lid 2) met een verwijzing naar de Algemene wet
bestuursrecht, (artikel 4:23, derde lid) te worden aangepast. De minister
van EZ stelt zich op het standpunt dat de verplichtingen reeds allemaal zijn
aangegaan en verantwoord en zodoende de wettelijke grondslag niet behoeft
te worden aangepast. De Algemene Rekenkamer kan dit standpunt billijken. Mocht
onverhoopt de expiratiedatum van de projecten worden verlengd of zouden er
nieuwe committeringen plaatsvinden, dan dient naar de mening van de Algemene
Rekenkamer de wettelijke grondslag onverwijld te worden aangepast. Deze urgentie
wordt benadrukt vanwege het feit dat de regeling «Bijdrage regiogelden»
in feite al bestaat sinds het begin van de jaren negentig en nog steeds in
de boeken staat van het Ministerie van EZ als tijdelijke regeling.Verantwoordings- en controlestructuurDe verantwoordingen worden opgesteld door de gesubsidieerde. Hierbij worden
accountantsverklaringen afgegeven. Deze accountantsverklaringen zijn in alle
gevallen specifieke accountantsverklaringen bij de verleende uitkeringen.
De verantwoording die worden opgesteld over de specifieke uitkeringen heeft
betrekking op zowel financiële als kwalitatieve voortgangsinformatie.De accountantsverklaringen worden veelal afgegeven door openbare accountants.
De strekking van de accountantsverklaringen is in alle gevallen goedkeurend.
De accountantsverklaringen hebben allemaal betrekking op de rechtmatigheid.
Controleprotocollen zijn in slechtséén van de onderzochte specifieke
uitkeringen voorgeschreven. Aangezien de committeringsbrieven met de bijlagen
het karakter dragen van een controleprotocol is de Algemene Rekenkamer van
mening dat de rechtmatigheidsverklaring voldoende is gewaarborgd.De accountantsdienst reviewt de accountant van de gesubsidieerde.De Algemene Rekenkamer handhaaft de norm dat er jaarlijks een verantwoording
voorzien van accountantsverklaring dient te worden opgesteld waaruit blijkt
in hoeverre en op welke wijze de specifieke uitkering is aangewend. Bij de
specifieke uitkering niet-fysieke stadseconomie is voorzien in een verantwoordingsstructuur
waarbij aan het einde van de looptijd een accountantsverklaring wordt afgegeven
(2004/2005). Hierdoor is naar de mening van de Algemene Rekenkamer sprake
van ontoereikend M&O-beleid. Aangezien de wet geen jaarlijkse verantwoording
over de rechtmatige besteding eist vertaalt de Algemene Rekenkamer dit niet
door naar het oordeel onzekerheid over de rechtmatigheid van de specifieke
uitkering.Over 2001 hebben reviews plaatsgevonden ten behoeve van de Bijdrage ISP
en het Besluit EFRO. Volgens de accountantsdienst kan worden gesteund op de
controle van de externe accountant.SanctiebeleidDe mogelijkheid om bij niet-naleving een sanctie te kunnen opleggen vergroot
de handhaafbaarheid van het subsidie-instrument. Bij constatering van misbruik
en oneigenlijk gebruik dient ten minste het behaalde voordeel te worden weggenomen.
In beginsel leidt een ontoereikend M&O-beleid tot onzekerheid over de
rechtmatigheid van de desbetreffende uitgaven. Het Ministerie van EZ heeft
in 2001 het beleid ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik aangepast1. Het sanctiebeleid bij het Ministerie van EZ dient evenwel
nog nader te worden uitgewerkt. Dit geldt ook voor het beleid rond voorlichting
M&O, controle van de werking van het M&O-beleid en het uitwerken van
de M&O-review. Het door het Ministerie van EZ gehanteerde sanctiebeleid
is ontleend aan de Algemene Wet Bestuursrecht (ABW) en de Kaderwet EZ-subsidies.
In dit geval staat de mogelijkheid open om een subsidieverlening in te trekken
of ten nadele van de subsidieontvanger te wijzigen, dan wel de subsidie lager
vast te stellen. Indien een subsidie wordt verstrekt welke niet ontleend kan
worden aan de AWB of de Kaderwet EZ-subsidies wordt in de toekenningsbrief
altijd melding gemaakt van de maatregelen van gelijke strekking in de AWB.
Het Ministerie van EZ bekijkt per geval in hoeverre sancties moeten worden
toegepast. De Algemene Rekenkamer meent dat het sanctiebeleid in opzet toereikend
is. De Algemene Rekenkamer heeft geen gevallen aangetroffen waarbij de minister
een sanctie had moeten treffen.BeleidsinformatieDe verantwoording van het Ministerie van EZ voorziet behalve in verantwoordingsinformatie
ook in informatie over de uitkomsten van het beleid. Voor de bijdragen ISP
en niet-fysieke stadseconomie zijn in de EZ-begroting 2002 effectindicatoren
en streefwaarden vermeld. De bijdrage EFRO staat als instrument vermeld. De
doelstelling hierbij valt onder de doelstelling 1 en 2 van de EU. In de financiële
verantwoording 2001 zijn bij de bijdrage ISP prestatiegegevens vermeld. Deze
aanvullende beleidsinformatie vormt een goede samenhang met de voorwaarden
van de specifieke uitkering. Voor de bijdragen regiogelden en subsidies PNL
regulier is niet voorzien in aanvullende beleidsinformatie.ConclusieHet beleid ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik inzake specifieke
uitkeringen is op één specifieke uitkering na voldoende gewaarborgd
en daardoor toereikend. De uitzondering hierop wordt gemaakt bij de specifieke
uitkering niet-fysieke stadseconomie. De verantwoordingstructuur bij deze
specifieke uitkering voorziet niet in een jaarlijkse accountantsverklaring
bij de uitgaven, maar aan het einde van de totale looptijd. De Algemene Rekenkamer
meent dat de op de bestaande wetgeving gebaseerde verantwoordings- en controlestructuur
bij deze specifieke uitkering de risico's van M&O van de als voorschot
verstrekte gelden op gemeentelijk niveau in de tussenliggende periode onvoldoende
afdekt. De Algemene Rekenkamer merkt dit aan als een onvolkomenheid.De verantwoordings- en controlestructuur is voor de overige uitkeringen
in opzet voldoende, zij het dat een controleprotocol slechts bij één
uitkering is voorgeschreven. Het M&O-beleid dient op onderdelen (met name
het sanctiebeleid) nog verder te worden geoperationaliseerd binnen het departement.Het sanctiebeleid is wel in opzet voldoende gewaarborgd. De Algemene Rekenkamer
heeft geen gevallen aangetroffen waar de minister een sanctie had moeten treffen.Reactie MinisterDe minister geeft in haar reactie aan dat het beleid inzake de niet-fysieke
stadseconomie zijn grondslag vindt in de convenanten die het Rijk en steden
voor de periode 1999–2003 hebben afgesloten. Deze kenmerken zich door
een integrale resultaatgerichte meerjarige benadering van de problematiek
en de potentie van de steden. In de filosofie van het Grotestedenbeleid ligt
het accent meer op prestaties en de meetbare effecten van de meerjarenontwikkelingsprogramma's.Bij het Grotestedenbeleid is heel bewust gekozen voor een gezamenlijke
aanpak met BZK en VROM om te komen tot een programmatische aanpak en inzet
van middelen. Afspraken over te behalen prestaties in ruil voor vrijheid bij
de uitvoering waren daarbij belangrijke aspecten.Om inzicht te krijgen in de (voortgang van de) prestaties van de steden
is besloten tot een tussentijdse peiling. In dat kader is in het voorjaar
van 2002 de Tussenstand GSB uitgebracht en besproken met de Tweede Kamer.
In aanvulling hierop wordt in 2002 een benchmark gemeentelijk ondernemingsklimaat
uitgevoerd, waardoor inzicht wordt verkregen in de prestaties op het terrein
van de niet-fysieke stadseconomie. Bij onvoldoende voortgang is daardoor bijsturing
halverwege de uitvoering mogelijk.In de afspraken met de steden is vastgelegd dat de uitgaven zichtbaar
in de administratie worden verantwoord en dat aan het eind van de periode
verantwoording plaatsvindt over de gehele periode, inclusief accountantsverklaring.
In dit door het kabinet geformuleerde beleid past dus accountantscontrole
aan het eind van het programma. Dit is op zichzelf niet ongebruikelijk voor
specifieke uitkeringen aan medeoverheden.Daarnaast heeft het Kabinet op 6 september 2001 besloten tot harmonisering
van de financiële verantwoordingen van de regelingen in het grotestedenbeleid.
Het uiteindelijke doel van de harmonisering is een bij de uitgangspunten van
het Grotestedenbeleid passende programmatische verantwoording (stroomlijning
en verbeterde afstemming in de verantwoording tussen convenant en regeling).Voorts merkt de minister op dat betaling van de jaartranches (in de administratie
opgenomen als voorschotten) overigens nauwelijks verschilt van het verstrekken
van voorschotten op subsidies, waarbij verificatie van de rechtmatigheid
eveneens aan het einde van de subsidieperiode plaatsvindt.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer blijft van mening dat redelijke zekerheid over
de rechtmatigheid van de bestedingen bij voorkeur jaarlijks moet worden verkregen.
Dit concludeerde de Algemene Rekenkamer reeds in haar rapport Grotestedenbeleid van 22 maart 2001 (Tweede Kamer, vergaderjaar
2000–2001, 27 650, nrs. 1–2), waarin beoordelingscriteria
zijn opgesteld voor de relatie tussen gemeenten en Rijk bij specifieke uitkeringen.6.3.2.3 Aansturing van de EVDDe EVD ondersteunt het Nederlandse bedrijfsleven bij internationale handel.
Hiertoe voert de EVD onder andere opdrachten uit van verschillende ministeries.
Het Ministerie van EZ is «eigenaar» van de EVD, daarnaast is het
DG Buitenlandse Economische Betrekkingen (DG BEB) de opdrachtgever van de
EVD binnen het Ministerie van EZ.BevindingenDe Algemene Rekenkamer constateert dat de aansturing van de EVD door DG
BEB over 2001 gebrekkig was. Zo ontbrak een beleidskader en was de opdracht
over 2001 te laat verstrekt. Het beleidskader vormt mede de basis voor de
opdrachtverstrekking. Ter vervanging van het ontbrekende beleidskader hanteert
het DG BEB de «exportbrief» als voorlopig beleidskader.Het hiervoor genoemde beleidskader wordt ontwikkeld bij de uitvoering
van het project «Sturingsprioriteiten intermediaire organisaties»
(Sprint)1. Hierbij worden ook nieuwe raamafspraken
ontwikkeld.In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 vroeg de Algemene Rekenkamer
reeds aandacht voor achterstanden in het ontwikkelen van een instrumentarium
voor toezicht op de intermediaire organisaties bij het DG BEB. De EVD wordt
beschouwd als een intermediaire organisatie. Ook over 2001 is weinig voortgang
geboekt bij de uitvoering van het project Sprint door DG BEB. De plannen van
aanpak per uitvoeringsorganisatie zijn in 2001 niet gereed gekomen.ConclusieDe Algemene Rekenkamer rekent de gebrekkige aansturing van de EVD aan
als onvolkomenheid. Thans zijn er besprekingen gaande over nieuwe raamafspraken.
De Algemene Rekenkamer adviseert hierin tevens op te nemen een bepaling inzake
de afrekeningssystematiek (inclusief meer- en minderwerk).Reactie ministerDe minister geeft aan dat een project is gestart ten behoeve van het opstellen
van een beleidskader voor de EVD. Daarnaast geeft de minister aan dat bij
de nieuw op te zetten raamafspraken een bepaling inzake afrekeningssystematiek
zal worden meegenomen.Inmiddels zijn de plannen van aanpak voor de uitvoering van het project
Sprint vastgesteld en is met de uitvoering van de plannen gestart.6.3.2.4 Compensatie kolenvergasser Demkolec en stadsverwarmingsprojectenIn 2001 zijn verplichtingen en uitgaven geraamd ad € 161,1 miljoen
voor tegemoetkomingen aan elektriciteitsproductiebedrijven inzake niet-marktconforme
kosten bij het vervreemden en overdragen van aandelen van de NV Demkolec en
bij overeenkomsten met betrekking tot stadsverwarmingsprojecten. Hiervoor
onbrak formele wetgeving. De Europese Commissie keurde namelijk de voorgenomen
wet, de Overgangswet Elektriciteitsproductiesector, af; de wetgeving voldeed
volgens haar niet aan eisen die aan de compensatie van niet-marktconforme
kosten worden gesteld. Inmiddels is een wetsontwerp ter reparatie van de overgangswet
ingediend en behandeld in de Tweede Kamer. De bijbehorende ministeriële
uitvoeringsregeling dient nog te worden afgerond.De Algemene Rekenkamer vraagt aandacht voor een spoedige afronding van
de ministeriële uitvoeringsregeling, teneinde de betrokken elektriteitsproductiebedrijven
de noodzakelijke zekerheid te bieden bij de verleende compensatie.De Algemene Rekenkamer constateert bovendien dat in de slotwet 2001 een
voorziening wordt getroffen voor een garantie inzake kosten van een mogelijke
sociaal plan bij Demkolec ad € 13 miljoen. De Algemene Rekenkamer
meent dat hier sprake is van een intensivering, dit is niet toegestaan in
een slotwet. De Algemene Rekenkamer vraagt hiervoor de aandacht.Reactie ministerInzake de Overgangswet Elektriciteitsproductiesector merkt de minister
op dat de ontwerp-wijziging nog niet is behandeld in de Tweede Kamer; zoals
het er nu naar uitziet zal dit ook niet meer voor het zomerreces kunnen plaatsvinden.
De ministeriële uitvoeringsregeling kan pas in werking treden als deze
behandeling heeft plaatsgevonden. Uiteraard wordt gestreefd naar spoedige
afronding.Naar aanleiding van de voorziening die wordt getroffen in de Slotwet 2001
deelt de minister mee dat het gaat om een garantie voor de kosten van een
eventueel sociaal plan als de experimentele kolenvergassingscentrale een meer
traditioneel karakter zal krijgen. Er moeten dan mensen worden ontslagen en
het Ministerie van EZ draagt hier maximaal € 13 miljoen aan bij.
Daar is een verplichting voor aangegaan. Een en ander is een onderdeel van
de kosten die verbonden zijn aan het vervreemden en overdragen van de aandelen
van de NV Demkolec of van de experimentele kolenvergassingsinstallatie Demkolec
en is als zodanig naar de mening van de minister geen beleidsintensivering.Nawoord Algemene RekenkamerNaar de mening van de Algemene Rekenkamer weerlegt de minister onvoldoende
waarom er geen sprake is van een intensivering in de Slotwet 2001. Evenmin
geeft de minister aan waarom deze mutatie niet eerder in een wijzigingsvoorstel
had kunnen worden toegelicht.6.3.3 Transactie-uitgaven en -ontvangsten6.3.3.1 MijnwetontvangstenIn haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 kwalificeerde de Algemene Rekenkamer het ontbreken van interne controle op de juistheid en volledigheid
van de Mijnwetontvangsten, waardoor achteraf een aanvullende controle door
de accountantsdienst nodig was, als een onvolkomenheid. Voorts gaf zij de
aanbeveling het toezicht van de directie FEZ op ontvangsten nader in te vullen
en beval zij aan meer aandacht te besteden aan de mogelijke gevolgen van de
eventuele uitbesteding van de werkzaamheden inzake de Mijnwet, in termen van
toezicht, verantwoording en controle.De Algemene Rekenkamer heeft van het departement vernomen dat de accountantsdienst
de interne controle tot 1 januari 2003 zal verrichten. Op die datum zal naar
verwachting de nieuwe Mijnbouwwet van kracht worden. Na de invoering van de
nieuwe wet zullen uitvoerende taken, met uitzondering van het verstrekken
van vergunningen, door het Ministerie van Financiën worden verricht.
Tegen deze achtergrond heeft het departement ervoor gekozen de aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer niet op te volgen. De Algemene Rekenkamer kan deze
lijn volgen en kwalificeert het ontbreken van interne controle door het verantwoordelijke
DG Marktordening en Energie niet langer meer als een onvolkomenheid.6.3.3.2 Europese aanbestedingsrichtlijnenNormen voor de beoordeling van de kwaliteit van het beheer van de transactie-uitgaven
hebben betrekking op naleving van regelgeving bij het aangaan van verplichtingen,
aanvaardbaarheid aangegane verplichtingen en naleving regelgeving bij betaling
van verplichtingen.In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 constateerde de Algemene Rekenkamer
dat de Europese aanbestedingsregels niet altijd door de diverse dienstonderdelen
werden nageleefd. Het betrof de dienstonderdelen directie POI, het CBS, het
DG Economische Structuur en het agentschap Senter.BevindingenRegels voor Europese aanbesteding zijn door het Ministerie van EZ inmiddels
verwerkt in een leidraad Europese aanbesteding. Dienstonderdelen dienen volgens
deze leidraad de directie Wetgeving en Juridische Zaken (WJZ) in een voorkomend
geval te consulteren. Dit sluit aan bij de filosofie van integraal management.
Zowel de directie FEZ als de accountantsdienst gaan na of de directie WJZ
in de volgens de regelgeving vereiste gevallen geconsulteerd is.Ondanks deze in te schakelen «juridische versterking» en ondanks
het integrale voorafgaande toezicht van de directie FEZ, zijn er ook in 2001
fouten en onzekerheden aangetroffen inzake Europese aanbesteding. Het betrof
de dienstonderdelen: het CBS, het DG Innovatie en de NMa.ConclusieDe naleving van de regelgeving inzake Europese aanbesteding blijft ook
in de komende jaren de aandacht vragen.6.3.3.3 ContractbeheerIn de Regeling Contractbeheer 1996 zijn voorschriften opgenomen voor de
totstandkoming en het beheer van inkoopcontracten.BevindingenHet contractbeheer voldeed in 2001 niet geheel aan de eisen van de regeling contractbeheer. Zo ontbraken bij de dienstonderdelen DG Ondernemingsklimaat,
CBS, het Centraal Planbureau (CPB), de EVD, Staatstoezicht op de Mijnen, directie
Communicatie en de directie WJZ contractenregisters waarin alle lopende contracten
waren opgenomen, en waren contractdossiers bij de genoemde dienstonderdelen
niet geheel volledig. Hierdoor ontstaat het risico dat het departement contractanten
niet kan aanspreken op de naleving van overeengekomen verplichtingen.ConclusieAlgemene Rekenkamer kwalificeert het niet voldoen aan de Regeling Contractbeheer
1996 niet als een onvolkomenheid. Wel beveelt zij het Ministerie van EZ aan
maatregelen te nemen ter verbetering van de naleving van de regeling contractbeheer.6.3.4 Conclusies en aanbevelingenDe Algemene Rekenkamer constateert dat er sprake is van onvolkomenheden
in het financieel beheer. Ten opzichte van vorig jaar meent de Algemene Rekenkamer
dat de kwaliteit van het financieel beheer overwegend gelijk is gebleven.
Er zijn verbeteringen geconstateerd, onder meer in het toezicht op het EFRO,
het toezicht op gelden inzake het Milieu Actieplan (§ 6.7) en de
interne controle op financiële transacties. De Algemene Rekenkamer constateert
evenwel blijvende onvolkomenheden, en nieuwe onvolkomenheden op diverse onderdelen.
Recapitulerend kan het volgende overzicht van de diverse onderdelen van het
financieel beheer worden gegeven.  Geen of geringe onvolkomenheden geconstateerdOnvolkomenheden geconstateerdErnstige onvolkomenheden
geconstateerd 200120002001200020012000Accountantscontrolexx    Administratieve en uitvoeringssystemen:      Informatiebeveiliging (VIR)  xx  AO  xx  CBS   xx Directie POI xx   Overdrachtsuitgaven:      Borgstellingsregeling MKBx  x  Misbruik en oneigenlijk gebruik specifieke uitkeringen:      – Integraal Structuurplanxx    – EFRO-programma's 95–01xx    – Niet-fysieke stadseconomie xx   – Bijdrage regiogeldenxx    – Subsidies PNL regulierxx    Aansturing EVD xx   Transactie-uitgaven:      Mijnwetontvangstenx  x  Europese aanbestedingenxx    Contractbeheerxx    Overige beheersonderzoeken:*      EU-geldstromen: toezicht EFROx    x Milieu Actieplanx  x  Financiële functie: interne controle financiële transactiesx  x  * Zie § 6.7 overige (beheer)onderzoeken.6.4 MaterieelbeheerDe minister is op grond van het Besluit Materieelbeheer 1996 verantwoordelijk
voor een recht- en doelmatig beheer van de materiële activa bij het departement.
Een goede organisatie van het beheer, met uitgangspunten die op risicoanalyse
zijn gebaseerd, adequate registratie van de goederen, voldoende toezicht en
controle op het beheer en een afdoende informatievoorziening over het beheer
zijn daarbij volgens de Algemene Rekenkamer eisen waaraan minimaal moet worden
voldaan.BevindingenIn haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 concludeerde de Algemene Rekenkamer
dat het Centraal Bureau voor de Statistiek(CBS)
een groot aantal activiteiten had ontplooid ter verbetering van het beheer
van materiële activa. Niettemin behoefde het materieelbeheer nog veel
aandacht. Zo was er nog steeds geen centrale voorraadadministratie, was er
gedurende het jaar 2000 niet systematisch geïnventariseerd en had er
geen decharge van voorraadbeheerders plaatsgevonden.Thans constateert Algemene Rekenkamer dat deze verbeteringen bij het CBS
ook in 2001 niet zijn opgetreden. De in de administratieve organisatie opgenomen
beheerprocedures, die onder meer betrekking hebben op inventarisaties en een
uniforme centrale administratie, worden niet nageleefd. Bovendien sluiten
deze beheerprocedures niet aan op de financiële administratie.Ook bij de directie POI heeft de Algemene Rekenkamer gebreken in het materieelbeheer
vastgesteld. Met ingang van 2001 is de directie POI verantwoordelijk voor
het materieelbeheer van de automatiseringsactiva van het Ministerie van EZ.
Voor deze activa wordt binnen de administratie geen rechtstreekse relatie
gelegd tussen de aanwezigheidsregistratie en de uitgaande geldstromen (facturen).
Daarnaast is slechts voor een deel van de activa een aanwezigheidscontrole
uitgevoerd.ConclusieHet feit dat het CBS en de directie POI niet voldoen aan het Besluit Materieelbeheer
1996 laat de Algemene Rekenkamer meewegen in haar oordeel over het (financieel)
beheer bij deze dienstonderdelen (zie § 6.3). Mede gezien het meerjarig
karakter van deze gebreken bij het CBS beveelt de Algemene Rekenkamer hierin
structurele verbetering aan te brengen.  Geen of geringe onvolkomenheden geconstateerdOnvolkomenheden geconstateerdErnstige onvolkomenheden
geconstateerd 200120002001200020012000Materieelbeheer* xx   * Gebreken in het materieelbeheer worden in het oordeel over het financieel
beheer bij het CBS en directie POI meegewogen en niet afzonderlijk als onvolkomenheid
gekwalificeerd.Reactie ministerDe minister onderschrijft in haar reactie de opmerkingen van de Algemene
Rekenkamer. Het beheer is goed in opzet, maar laat in de praktijk soms te
wensen over. Zo was er in 2001 niet systematisch geïnventariseerd. Dat
zal in 2002 integraal plaatsvinden in het kader van het opstellen van de openingsbalans
voor de ZBO-status van het CBS.6.5 Planning- en controlcyclusIn haar rechtmatigheidsonderzoek 2001 heeft de Algemene Rekenkamer een
inventariserend onderzoek uitgevoerd naar de sturing en beheersing van de
primaire en ondersteunende processen binnen de ministeries. Invalshoek bij
dit onderzoek is de planning- en controlcyclus zoals die wordt uitgevoerd
op het niveau ter ondersteuning van de departementale leiding. Het onderzoek
was hierbij met name gericht op de aanpassingen van de planning- en controlcyclus,
als voorbereiding op de implementatie van VBTB en de mededeling over de bedrijfsvoering
in het begrotingsjaar 2002.BevindingenDe besturingsfilosofie van het SG/DG-model wordt ondersteund door de binnen
het Ministerie van EZ bestaande werkplancyclus. De Algemene Rekenkamer, evenals
het ministerie, beschouwt deze werkplancyclus als een planning- en controlcyclus.De werkplancyclus heeft aansturing van de interne organisatie ten doel.
Hierbij zijn alle dienstonderdelen van het ministerie betrokken: de directoraten-generaal,
de daaronder ressorterende beleidsdirecties, de stafdirecties en de buitendiensten.In 2000 zag het departement mogelijkheden ter verbetering van de werkplancyclus.
Deze hadden met name betrekking op een verdergaande koppeling tussen input
en output van processen binnen het departement in het kader van VBTB en mogelijke
aanpassingen als gevolg van wijzigingen in de besturingsfilosofie.In 2001 heeft het Ministerie van EZ aan deze mogelijkheden ter verbetering
gewerkt. In 2002 zal een planning- en controlcyclus gehanteerd worden, waarbij
de producten van die cyclus (werkplannen, halfjaarrapportages en jaarrapportages)
gekoppeld worden aan de VBTB-begroting, suppletore wetten en het jaarverslag.
Op deze wijze kan de planning- en controlcyclus ook een basis leggen voor
de mededeling bedrijfsvoering bij het jaarverslag 2002. Met de aangepaste
planning- en controlcyclus kan worden nagegaan of de geplande activiteiten
zijn uitgevoerd met in achtneming van de vastgestelde kaders en de beschikbaar
gestelde middelen. Hierover kan dan een mededeling worden gedaan.6.6 InformatievoorzieningDe Algemene Rekenkamer heeft in het kader van het onderdeel informatievoorziening
onder andere onderzoek verricht naar de stand van zaken betreffende de inhoudelijke
uitwerking van VBTB en de daarmee verband houdende aanpassingen aan informatiesystemen.BevindingenVoor het administreren van de prestatie-indicatoren die in de begroting
en verantwoording 2002 worden opgenomen, worden bij het Ministerie van EZ
informatiesystemen niet aangepast. Dit is niet nodig omdat de administratieve
verwerking van deze informatie kan gerealiseerd worden met bestaande systemen.
Voor het registreren van een relatief groot deel van de gedefinieerde indicatoren
behoeft namelijk geen geautomatiseerd systeem gebruikt te worden; dit zijn
bijvoorbeeld ja/nee-indicatoren of indicatoren met een beperkte looptijd in
verband met de doelrealisatie. Daarnaast worden de prestatie-indicatoren gedeeltelijk
aangeleverd door derden, waardoor een koppeling met de geautomatiseerde systemen
van die derde meer voor de hand ligt. Ook is het departement van mening dat de waarde van de gedefinieerde prestatie-indicatoren zich nog moet
bewijzen.Bij het Ministerie van EZ is een conversie gemaakt naar de VBTB-indeling
van de begroting.Alle activiteiten in het Ministerie van EZ voor het doorvoeren van de
aanpassingen in het kader van VBTB zijn in 2001 opgenomen onder de reguliere
lijnactiviteiten van begrotingsvoorbereiding, -uitvoering en- verantwoording.
In het verdere traject zullen de verantwoordelijke dienstonderdelen voor de
hen betreffende indicatoren nader bezien in hoeverre afzonderlijke administraties
nodig zijn om de noodzakelijke informatie te leveren.Uit § 5.3 bleek reeds dat de borging van de betrouwbaarheid
van de informatie inzake prestatie-indicatoren voor de begroting en jaarverslag
2002 een aandachtspunt is bij het Ministerie van EZ. Essentieel bij de borging
van de betrouwbaarheid van informatie zijn de geautomatiseerde systemen die
deze informatie leveren.Conclusies en aanbevelingenVBTB is inhoudelijk reeds uitgewerkt in informatie-eisen. In aansluiting
daarop heeft het ministerie plannen uitgewerkt voor het doorvoeren van aanpassingen
in de administratieve organisatie/interne controle bij informatiesystemen.
De borging van de betrouwbaarheid van informatie inzake prestatie-indicatoren
is een aandachtspunt, maar de Algemene Rekenkamer concludeert dat het Ministerie
van EZ deze problematiek onderkent en ter hand neemt.6.7 Overige (beheer)onderzoekenIn haar rechtmatigheidsonderzoek over 2001 heeft de Algemene Rekenkamer
zowel een verdiepend als een inventariserend onderzoek verricht op het gebied
van Europese geldstromen. Het verdiepende onderzoek (zie § 6.7.1)
heeft betrekking op de gebreken die de Algemene Rekenkamer over het jaar 2000
constateerde in het toezicht van de minister van EZ op het Europees Fonds
voor de Regionale Ontwikkeling (EFRO).Het inventariserende onderzoek (zie § 6.7.2) betreft de aanwezigheid
en de omvang van Europese geldstromen en de hierop gerichte controle- en toezichtstructuur
voor die geldstromen waarvoor de minister van EZ verantwoordelijkheid draagt.6.7.1 Verdiepend onderzoek Europese geldstromenBevindingenIn haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 concludeerde de Algemene Rekenkamer
dat het toezicht door het Ministerie van EZ op de rechtmatige besteding van
EFRO-gelden, alsmede het financieel beheer door de provincies van de EFRO-projecten
gebrekkig was. De controles van de ministeries boden naar het oordeel van
de Algemene Rekenkamer onvoldoende mogelijkheden om zich een zelfstandig oordeel
te vormen over de toereikendheid van het financieel beheer en de controle
in de regio's. Zij merkte dit aan als een ernstige onvolkomenheid.Om een einde te maken aan het gebrekkige toezicht beval de Algemene Rekenkamer
de minister van EZ aan:– in het Comité van Toezicht een provincie aan te spreken
op eventuele gebreken in het financieel beheer en op een mogelijk gebrekkige
controle door haar accountant;– een intensivering van de controlemaatregelen van de accountantsdienst
in overweging te nemen;– projecten waarvan het realisatiemoment de fatale datum naderde,
met verhoogde aandacht te (laten) monitoren.In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2001 constateert de Algemene Rekenkamer
dat het Ministerie van EZ een aantal controlemaatregelen heeft genomen om
het inzicht in de complexe structuur bij de uitvoering van projecten te verbeteren.In het Comité van Toezicht worden provincies aangesproken op eventuele
gebreken in het financieel beheer en op een mogelijk gebrekkige controle door
hun accountants. Hiertoe is een instructie opgesteld voor de vertegenwoordigers
van het Ministerie van EZ. De provincies Flevoland en Overijssel zijn inmiddels
op deze wijze aangesproken. Het aantal controles ter plaatse door de programma-accountant
(de zogenoemde 5%-controles) dient volgens het ministerie te worden verhoogd.
Tevens zijn deze provincies aangesproken op het feit dat de controles uitgevoerd
door de programma-accountant over 2000 nog niet geheel zijn uitgevoerd. Deze
vertraging is te wijten aan de trage oplevering door de provincie van de te
controleren verantwoording. Daarmee heeft het Ministerie van EZ nog geen zicht
of het beheer, het toezicht en de controle door deze provincies over 2000
toereikend is geweest.Bij de accountantdienst van Ministerie van EZ is extra capaciteit aangetrokken
voor de controle op de EFRO-gelden. Dit heeft de accountantsdienst over 2001
onder meer in staat gesteld om controlebezoeken ter plaatse aan EFRO-projecten
uit te voeren. Ook wordt in overleg met de beleidsafdeling op gestructureerde
wijze de follow-up van de aanbevelingen van reviews besproken.Voorts heeft het Ministerie van EZ met de provincies afgesproken dat zij
een beleidslijn gaan opstellen over het volledig respecteren van de uiterlijke
datum tot wanneer eindbegunstigden verplichtingen konden aangaan (31 december
1999), en dat zij de concrete implementatie van deze beleidslijn zullen opnemen
in de eindverantwoording. Mede op basis van deze beleidslijn heeft het Ministerie
van EZ de mogelijkheid zich een oordeel te vormen over de rechtmatigheid van
de declaraties.Daarnaast heeft het Ministerie van EZ de provincies opgedragen extra maatregelen
te nemen om ervoor te zorgen dat de einddatum van het programma (31 december
2001) wordt gerespecteerd. Deze maatregelen kunnen inhouden dat het programmamanagement
of de externe accountant (lopende) projecten bezoeken. Daarbij dient worden
vastgesteld dat alle kosten uiterlijk 31 december 2001 zijn betaald en dat
de ingediende einddeclaratie van het project in overeenstemming is met de
werkelijke stand van het project.ConclusieDe Algemene Rekenkamer concludeert dat binnen een jaar tijd een flinke
vooruitgang is geboekt op het gebrekkig toezicht en concludeert dat het Ministerie
van EZ voldoende actie heeft ondernomen om de gebreken in het toezicht op
het EFRO op te heffen. De Algemene Rekenkamer kwalificeert het toezicht niet
langer als een (ernstige) onvolkomenheid.Voor een aantal getroffen maatregelen zal de goede werking echter nog
moeten worden vastgesteld. De Algemene Rekenkamer zal in haar rechmatigheidsonderzoek
over 2002 hier aandacht aan besteden.Reactie ministerDe minister geeft aan dat gedurende het jaar 2001 de staatssecretaris
van EZ er hard aan gewerkt heeft om de taken en verantwoordelijkheden op het terrein van EFRO nader te expliciteren en uit te werken en het
toezicht nader in te vullen. De minister is verheugd dat ook de Algemene Rekenkamer
tot de gevolgtrekking kon komen dat op dit terrein belangrijke vooruitgang
is geboekt.6.7.2 Inventariserend onderzoek Europese geldstromenIn het kader van het rechtmatigheidsonderzoek 2001 heeft de Algemene Rekenkamer
de aanwezigheid en de omvang van Europese geldstromen en de hierop gerichte
controle- en toezichtstructuur geïnventariseerd voor die geldstromen
waarvoor de minister van EZ verantwoordelijkheid draagt.Bij de beschouwing van deze geldstromen is de volgende driedeling gehanteerd:1. gelden die meegenomen worden in de verantwoording van de rijksbegroting
of bijbehorende stukken;2. gelden die decentraal worden ontvangen en beheerd en waarvoor de minister
financieel aansprakelijk is;3. EU-gelden waarvoor de minister niet financieel aansprakelijk is.In dit onderzoek zijn alleen de eerste twee categorieën in beschouwing
genomen.De Wet Toezicht Europese Subsidies (TES), die 1 mei 2002 van kracht is
geworden, geeft de minister meer toezichtsbevoegdheden (inlichtingenrecht,
aanwijzingsrecht en verhaalsrecht) voor de EU-gelden uit categorie 2. Daarnaast
krijgen decentrale bestuursorganen die EU-geld ontvangen een informatieplicht.
De minister dient hierover eenmaal per jaar aan de Tweede Kamer te rapporteren.BevindingenIn de begroting van het Ministerie van EZ zijn slechts enkele Europese
geldstromen terug te vinden. EU-subsidies worden onder meer verleend in het
kader van de «Borgstellingsregeling Midden- en Kleinbedrijf» en
de regelingen «Konver II» en «MKB-initiatief». Deze
laatste twee regelingen zijn communautaire initiatieven uit de periode 1994–1999.
Eindbegunstigden hebben tot uiterlijk eind maart 2002 de tijd gehad om hun
einddeclaratie bij het Ministerie van EZ in te dienen.Voor de «Borgstellingsregeling MKB» (zie ook § 6.3)
geldt dat het garantieplafond voor het verstrekken van kredieten in de periode
1999–2002 jaarlijks met € 68 miljoen wordt verhoogd vanuit
het Europees Investeringsfonds (EIF), dat door de Europese Commissie wordt
gefinancierd. Over 2001 heeft het Ministerie € 0,8 miljoen ontvangen
uit het EIF voor verliesdeclaraties.Over alle projecten die met (mede) gefinancierd worden met deze geldstromen,
dient het departement direct of indirect verantwoording af te leggen aan de
EU. De verantwoordingen, voorzien van accountantsverklaringen bij de programma's
«Konver II» en «MKB-initiatief» dienen uiterlijk 30
juni 2002 bij de Europese Commissie te zijn.Voor de «Borgstellingsregeling MKB» dient het Ministerie van
EZ jaarlijks verliesdeclaraties bij het EIF in te dienen. Op basis hiervan
ontvangt het Ministerie van EZ haar geld van het EIF.Voor gelden die decentraal worden ontvangen en beheerd en waarvoor de
minister van EZ financieel aansprakelijk is, kan worden verwezen naar § 6.7.1.6.7.3 Milieu ActieplanDe Algemene Rekenkamer concludeerde in haar rechtmatigheidsonderzoek over
2000 dat de minister van EZ onvoldoende zekerheid heeft over de rechtmatigheid
van de inkomsten en uitgaven en onvoldoende inzicht heeft in de doelmatigheid
van het Milieu Actieplan (MAP). De minister van EZ heeft toezeggingen gedaan
om maatregelen te zullen treffen aangaande het toezicht op de inning en besteding
van de MAP-gelden door de energiedistributiebedrijven.BevindingenDe Algemene Rekenkamer heeft geconstateerd dat de minister in 2001 nadere
uitwerking heeft gegeven aan de gedane toezeggingen. De minister heeft aanwijzingen
gegeven inzake de wijze waarop het beheer in de komende tijd dient te geschieden.
Ook zijn eisen geformuleerd voor de te leveren verantwoordingsinformatie.
Hiermee voldoet de minister aan haar gedane toezeggingen. De Algemene Rekenkamer
zal in het kader van haar meerjarige onderzoek naar rechtspersonen met een
wettelijke taak en het rapport bij de financiële verantwoording over
2002 de effecten van deze acties actief monitoren.ConclusieDe Algemene Rekenkamer concludeert dat door het nakomen van de toezeggingen
van de minister niet meer sprake is van een onvolkomenheid ten aanzien van
de inning van MAP-gelden door de energiedistributiebedrijven.6.7.4 Interne controle financiële transactiesIn haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 constateerde de Algemene Rekenkamer
onvolkomenheden in de financiële functie van het Ministerie van EZ. Een
aantal stafafdelingen Financiële Zaken ontbeerde een heldere doelstelling
en een uitgebalanceerde formatie, gebaseerd op een risicoanalyse van de beleidsterreinen.
De Algemene Rekenkamer merkte dit aan als onvolkomenheid. Hierbij gaf zij
de minister van EZ in overweging bij de herinrichting van de organisatie van
het departement te zorgen voor goed toegeruste stafafdelingen Financiële
Zaken. Deze afdelingen dienen te beschikken over een heldere doelstelling
en een uitgebalanceerde formatie, gebaseerd op een risicoanalyse van de (nieuw
geformeerde) beleidsterreinen.BevindingenIn 2001 heeft het Ministerie van EZ een intern onderzoek uitgevoerd naar
de controlefuncties bij de vier directoraten-generaal (DG's), mede in het
in licht van de reorganisatie van het kerndepartement. De conclusie uit dit
onderzoek luidt dat de opzet en uitvoering van de controlefunctie per DG onderling
verschillen. In het zogenoemde Bedrijfsvoeringscollege is afgesproken dat
een EZ-brede werkgroep de inrichting en de werkwijze van de controlefunctie
nader zal onderzoeken op mogelijkheden voor uniformering en verbetering. Uitgangspunt
daarbij is dat de controlefunctie van een DG alleen kan verschillen wanneer
daar inhoudelijke redenen aan ten grondslag liggen.In 2002 zal tot de implementatie van de resultaten van de werkgroep worden overgegaan. Bij de actie wordt rekening gehouden met de aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer zoals geformuleerd in haar rapport Interne controle van de financiële transacties van het Ministerie van
Economische Zaken van 15 februari 2001.ConclusieGezien de actie die het departement heeft ondernomen en gezien de lopende
herinrichting van de organisatie van het kerndepartement, die per 1 april
2002 nog een formele status dient te krijgen, merkt de Algemene Rekenkamer
het ontbreken van een heldere doelstelling en een uitgebalanceerde formatie,
gebaseerd op een risicoanalyse van de (nieuw geformeerde) beleidsterreinen
over 2001 niet aan als een onvolkomenheid.Wel geeft de Algemene Rekenkamer de minister van EZ in overweging overige
dienstonderdelen eveneens mee te nemen bij het nadere onderzoek naar de controlefunctie.6.7.5 Consultant Trust Funds bij de WereldbankEind 2001 is het Ministerie van Economische Zaken in kennis gesteld dat
zich onregelmatigheden hebben voorgedaan bij het beheer van Consultant Trust
Funds bij de Wereldbank. Volgens een voorlopig rapport van de Internal Auditing
Department is bij het EZ-Trust Fund sprake van uitgaven, die voor USD 1,3
miljoen als onrechtmatig worden aangemerkt. Daarnaast bestaat voor USD 1,8
miljoen onzekerheid over de rechtmatigheid. Het management van de Wereldbank
zal een voorstel doen om tot afwikkeling van deze kwestie te komen. Mede gelet
op deze problematiek zal de opzet van het beheer van de overige trustfunds
in overleg met de uitvoerder Senter worden geëvalueerd.De Algemene Rekenkamer is van mening dat als het functioneren van dit
soort organisaties als de Wereldbank, waar de Nederlandse Staat gezien zijn
lidmaatschap en donaties mede aandeelhouder is, ter discussie staat de betrokken
ministerie acties dienen te ondernemen in de vorm van lessons learned. De
Algemene Rekenkamer gaat ervan uit dat zij in het vervolg daarbij zo spoedig
mogelijk zowel van het disfunctioneren als de door de minister genomen maatregelen
op de hoogte wordt gesteld.Reactie ministerDe minister merkt op dat de relatie met deze organisaties deel uitmaakt
van de reguliere bedrijfsvoering. Indien beleidswijzigingen van materieel
belang worden doorgevoerd, gelden daarvoor de reguliere beleids- en begrotingsprocedures,
waarover ook verantwoording wordt afgelegd. De minister is bereid de Algemene
Rekenkamer van alle gevraagde informatie te voorzien.Nawoord Algemene RekenkamerJuist omdat het hier specifiek gaat over het eventueel disfunctioneren
en de genomen maatregelen wil de Algemene Rekenkamer in een zo vroeg mogelijk
stadium hierover worden geïnformeerd. Indien dit zou gebeuren via de
reguliere beleidsen begrotingsprocedures en de verantwoording die daarover
wordt afgelegd, bereikt deze informatie haar te laat om daarop tijdig te kunnen
inspelen.7 BASELINE FINANCIEEL BEHEER EN MATERIEELBEHEERDe baseline financieel beheer en materieelbeheer is een handleiding voor
ministeries om beheersingsmaatregelen voor het financieel beheer en materieelbeheer
te identificeren en te implementeren. Het Ministerie van Financiën heeft
de baseline medio 2001 als handleiding aan de ministeries aangeboden met het
verzoek deze vanaf 1 juli 2001 toe te passen.De baseline financieel beheer bestaat uit drie hoofdonderdelen, te weten
de begrotingsvoorbereiding, de begrotingsuitvoering en het afleggen van verantwoording.
Per hoofdonderdeel zijn minimumnormen (criteria) voor het financieel beheer
geïdentificeerd en toegelicht. Omdat de criteria vrij algemeen van aard
zijn, is het noodzakelijk om ze, waar nodig, uit te werken tot subcriteria
die zijn toegesneden op de aard van de (departement)specifieke processen en
activiteiten.Voor de baseline materieelbeheer gelden dezelfde opmerkingen als voor
de baseline financieel beheer. De baseline materieelbeheer bestaat uit de
hoofdonderdelen voorraadbeheer, risicobeheer en administraties.Bij ieder ministerie zijn reeds voor de introductie van de baseline, in
meer of mindere mate, beheersingsmaatregelen ter waarborging van het financieel
beheer en materieelbeheer geïmplementeerd. De noodzaak hiertoe vloeide
voort uit de reeds langer bestaande wet- en regelgeving inzake het financieel
en materieelbeheer. De baseline biedt hiervoor nu, in de vorm van een handleiding,
een gestructureerd beoordelings- en toetsingskader. Aan de hand van de baseline
zullen de ministeries de reeds bestaande beheersingsmaatregelen en de daarbij
geldende (sub)criteria op volledigheid en noodzakelijke diepgang moeten beoordelen
en, waar nodig, aanvullen en nader uitwerken. De Algemene Rekenkamer verwacht
dat de ministeries hiermee per 1 januari 2002 duidelijke voortgang hebben
geboekt. In het kader van haar rechtmatigheidsonderzoek heeft zij deze voortgang
onderzocht. De Algemene Rekenkamer spreekt nog geen oordelen uit over de kwaliteit
van de aanvullingen en de uitgewerkte (sub)criteria.Tevens heeft de Algemene Rekenkamer het oordeel van ministeries over de
bruikbaarheid van de baseline gepeild. Deze informatie kan van pas komen bij
de komende evaluatie van de baseline.7.1 BevindingenBij het Ministerie van EZ wordt de implementatie van de baseline gezien
als een ontwikkeling binnen de gehele bedrijfsvoering. Op dit moment houden
verschillende project- en werkgroepen zich bezig met diverse aspecten van
de bedrijfsvoering. Het merendeel van deze project- en werkgroepen bestond
reeds vóór de vaststelling van de interdepartementale baselines
en vloeide voort uit reeds langer bestaande wet- en regelgeving inzake financieel
en materieelbeheer.Proces van implementatieDe implementatie van de baselines financieel en materieelbeheer van mei
2001 zijn in november 2001 besproken in het AO-coördinatieteam. In de
notulen van dit overleg staat dat de baseline een sjabloon is voor toezicht
en controle rond financiën en materieel, gebaseerd op bestaande regelgeving.
De directie Financieel-Economische Zaken (FEZ) zal de baseline gaan vergelijken
met hetgeen binnen het Ministerie van EZ tot nu toe rond het financieel beheer
en het materieelbeheer is geregeld.In januari 2002 zijn de baselines ter kennisname aangeboden aan het Bedrijfsvoeringscollege.
Dit college is onder meer verantwoordelijk voor de aansturing van de ontwikkelprojecten
binnen de bedrijfsvoering van het Ministerie van EZ. De plaatsvervangend secretaris-generaal
is voorzitter.Behalve het Bedrijfsvoeringscollege vervult ook het Audit Committee een
rol bij de bedrijfsvoering van het Ministerie van EZ. Het Audit Committee
is onder meer de kwaliteitsborger en vervult de regierol van de departementale
bedrijfsvoerings- en beleidsprocessen. Ook hiervan is de plaatsvervangend
secretaris-generaal voorzitter. In de loop van 2002 zullen enkele reeds langer
bestaande werkgroepen rapporteren over een aantal onderwerpen die de bedrijfsvoering
in de brede zin betreffen.Het Ministerie van EZ heeft in 2001 geen inventarisatie gemaakt van de
bestaande beheersingsmaatregelen bij dit departement, afgezet tegen de interdepartementale
baselines van mei vorig jaar. Derhalve heeft het ministerie op dit moment
ook geen plan van aanpak voor aanpassing en aanvulling c.q. nadere uitwerking
van de bestaande beheersingsmaatregelen.Ontwikkelingen van subnormenIn de baseline zijn minimumnormen vastgesteld ten aanzien van eisen waaraan
de onderwerpen van de baseline moeten voldoen. Het is aan de ministeries overgelaten
om verdere subnormen te ontwikkelen. Het Ministerie van EZ heeft de uitwerking
van de subnormen nog niet ter hand genomen.ToepassingsresultaatEind 2001 had het Ministerie van EZ nog weinig activiteiten ontplooid
om de baseline op enigerlei wijze te implementeren.Baseline materieelbeheerHet Ministerie van EZ doet geen mededelingen over de stand van zaken omtrent
de implementatie van de baseline materieelbeheer. De Algemene Rekenkamer spreekt
hierover haar zorg uit, omdat blijkt dat de uitvoering van het Besluit Materieelbeheer
gebrekkig is (zie § 6.4). De Algemene Rekenkamer vindt dit reden
te meer om de implementatie van de baseline materieelbeheer voortvarend ter
hand te nemen.7.2 Conclusies en aanbevelingenDe Algemene Rekenkamer concludeert dat het Ministerie van EZ geen vergelijking
heeft gemaakt van de interdepartementale baselines met hetgeen binnen het
ministerie tot nu toe hierover heeft geregeld. Eind 2001 was er nauwelijks
iets geïmplementeerd van de baseline. De Algemene Rekenkamer beveelt
het departement aan dit in 2002 alsnog te doen.Reactie ministerDe minister merkt in haar reactie over de invoering van de baselines financieel
beheer en materieelbeheer op, dat deze onderwerpen op zichzelf geen nieuwe
activiteiten zijn, maar zaken die reeds langdurig in de organisatie zijn verankerd.
VBTB en de baselines hebben geleid tot het opstarten van een groot aantal
projecten om bestaand instrumentarium en procedures aan te passen. Naar de
mening van de minister worden op dit terrein ruimschoots activiteiten ontplooid.Voorts geeft de minister in haar reactie aan dat in maart 2002, mede op
verzoek van de Algemene Rekenkamer, een overzicht is opgesteld inzake de door het Ministerie van EZ genomen acties. Dit overzicht is behandeld
in het Bedrijfsvoeringscollege en geeft de huidige stand van zaken en de lopende
c.q. nog te ondernemen acties per onderwerp van de baseline weer.Nawoord Algemene RekenkamerDe minister stelt dat er ruimschoots activiteiten zijn ontplooid. De Algemene
Rekenkamer benadrukt dat het Ministerie van EZ niet duidelijk heeft kunnen
maken wat de inspanningsschuld is om aan te sluiten bij de (minimum)eisen
van de baselines.BIJLAGE 1BEDRIJFSVOERING, BASELINE EN IJKPUNTEN FINANCIEEL BEHEERDe Algemene Rekenkamer introduceert dit jaar de term «bedrijfsvoering»
in haar rapporten bij de financiële verantwoording. Hiermee loopt zij
vooruit op de implementatie van VBTB in het jaarverslag 2002, waarin bedrijfsvoering
een aparte paragraaf krijgt toebedeeld.Onder bedrijfsvoering wordt verstaan de sturing en beheersing van bedrijfsprocessen
binnen een ministerie om de beleidsdoelstellingen te kunnen realiseren. Het
betreft sturing en beheersing van zowel de primaire processen als van de processen
die hiervoor faciliterend zijn1. Volgens de ontwerp-Comptabiliteitswet
2001 vallen onder de bedrijfsvoering in ieder geval het financieel beheer,
het materieelbeheer alsmede de administraties die ten behoeve van dat beheer
worden bijgehouden.In 2001 is binnen het Interdepartementaal Overlegorgaan van Departementale
Accountantsdiensten (IODAD) en het Interdepartementaal Overlegorgaan van de
centrale directie Financieel-Economische Zaken (IOFEZ) overeenstemming bereikt
over een baseline financieel beheer en materieelbeheer. Hierdoor is een belangrijke
stap voorwaarts gemaakt om te komen tot (departementaal vastgestelde) normen
voor het beoordelen van beide onderwerpen. De Algemene Rekenkamer heeft positief
gereageerd op deze ontwikkeling en heeft om dit verder te stimuleren besloten
om zich aan te sluiten bij de baselinesystematiek.Tot vorig jaar maakte de Algemene Rekenkamer onderscheid naar dertien
«ijkpunten» aan de hand waarvan zij het financieel beheer van
een minister beoordeelde en haar bevindingen rapporteerde. De meeste ijkpunten
zijn grotendeels opgenomen in de baseline. Daarnaast zijn er enkele van de
ijkpunten die vallen buiten het kader van de baseline, maar een duidelijke
plaats innemen binnen de bedrijfsvoering. Deze onderdelen vormen voor de Algemene
Rekenkamer een afzonderlijk object van onderzoek.In haar rapport bij de financiële verantwoording over 2001 maakt
de Algemene Rekenkamer binnen de bedrijfsvoering onderscheid naar de volgende
onderwerpen:• departementale accountantscontrole;• financieel beheer;• materieelbeheer;• planning- en controlcyclus;• informatievoorziening.Onderstaande figuur geeft weer op welke wijze de diverse onderdelen van
de bedrijfsvoering en de tot vorig jaar door de Algemene Rekenkamer gehanteerde
ijkpunten tot elkaar in relatie staan.BIJLAGE 2VERKLARENDE WOORDENLIJSTHieronder vindt u in alfabetische volgorde een aantal veel voorkomende
belangrijke woorden en begrippen uit het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene
Rekenkamer. Van iedere term wordt de betekenis omschreven. Waar relevant wordt
ook het gebruik van de term in het onderzoek uitgelegd.AccountantsrapportSchriftelijk verslag van een accountant over de bevindingen naar aanleiding
van het onderzoek naar de financiële verantwoording.AccountantsverklaringSchriftelijke mededeling van een accountant inhoudende een oordeel over
de deugdelijkheid. De accountantsverklaring bij de departementale financiële
verantwoording betreft behalve de getrouwheid en de opstelling overeenkomstig
de voorschriften, ook een expliciete uitspraak over de rechtmatigheid.Administratieve systemenSystemen waarin de uitkomsten van de uitvoeringssystemen aan de hand van
boekingsdocumenten worden vastgelegd en worden verwerkt tot deugdelijke informatie
over het beheer.Agentschap (zie baten-lastendienst)Artikelgewijze oordeelsvormingOm het budgetrecht van de Staten-Generaal voor de afzonderlijke begrotingsartikelen
tot zijn recht te laten komen, hanteert de Algemene Rekenkamer kwantitatieve
tolerantiegrenzen op het niveau van begrotingsartikelen.Baseline financieel beheer en materieelbeheerDe algemene normen en de daaruit afgeleide criteria voor het financieel
en materieelbeheer. De baseline is door het Ministerie van Financiën
op 13 juni 2001 aan alle directeuren van de departementale accountantsdiensten
en van de directies FEZ toegezonden met het verzoek deze vanaf 1 juli
2001 als handleiding toe te passen en in deze toepassing tevens het management
te betrekken.Baten-lastendienstOnderdeel van de rijksdienst met een grotere zelfstandigheid dan de departementale
(buiten)diensten. De ministeriële verantwoordelijkheid en het budgetrecht
van de Tweede Kamer worden niet ingeperkt door de instelling van baten-lastendiensten.
Een baten-lastendienst heeft een afzonderlijke plaats in de begroting en de
financiële verantwoording en voert een administratie los van de begrotingsadministratie
van het moederministerie.BedrijfsvoeringDe bedrijfsprocessen alsmede de sturing en beheersing van deze processen
teneinde de door de minister geformuleerde doelstellingen te bereiken.BeleidsintensiveringenVerhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten
ten opzichte van de begroting en/of meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing
ten grondslag ligt.BeleidsprioriteitenDoor de Tweede Kamer aangewezen beleidsterrein waarover men – bij
wijze van vingeroefening met het oog op de invoering van VBTB – in het
bijzonder prestatiegegevens opgenomen wil zien in de verantwoording.BezwaaronderzoekOnderzoek ten behoeve van de besluitvorming door de Algemene Rekenkamer
over het al dan niet maken van bezwaar. De Algemene Rekenkamer kan bezwaar
maken op grond van artikel 55 van de Comptabiliteitswet. De Algemene Rekenkamer
hanteert een selectief bezwaarbeleid.Budgetrecht Tweede KamerRecht van het parlement om van tevoren toestemming te verlenen aan de
regering voor het aangaan van verplichtingen, het doen van uitgaven en het
innen van ontvangsten (belastingen).Departementale accountantsdienst (DAD)Onderdeel van het ministerie dat belast is met de controle van het financieel
beheer van het departement en de verantwoording daarover. De DAD voert een
wettelijke taak uit. De Algemene Rekenkamer beschouwt de DAD principieel als
een interne accountant, zij het een relatief onafhankelijke. Een waarborg
voor deze relatieve onafhankelijkheid vormt het feit dat de taak en de plaats
van de DAD wettelijk geregeld zijn. De plaats, direct onder de secretaris-generaal,
waarborgt de onafhankelijkheid ten opzichte van de te controleren afdelingen
en diensten.Deugdelijke weergaveDe financiële verantwoording dient het gevoerde beheer deugdelijk
weer te geven. Dit houdt in dat de informatie betrouwbaar, aanvaardbaar en
toereikend moet zijn, zodat de Staten-Generaal als gebruiker van de informatie
een oordeel over de uitkomsten kan vormen.Europese aanbestedingsrichtlijnenRichtlijnen voor het openstellen van overheidsopdrachten voor leveranciers
uit alle Europese lidstaten gebaseerd op de beginselen: non-discriminatie,
transparant proces en objectieve selectie- en gunningscriteria.Financieel beheerConform de begripsomschrijving in de Comptabiliteitswet (CW 2001) wordt
onder financieel beheer verstaan het geheel van beslissingen, handelingen
en regels die zijn bedoeld voor de sturing en beheersing van, alsmede de verantwoording
over, de financiële transacties en de saldi waarvoor de minister (mede)verantwoordelijkheid
draagt.Financiële verantwoording (van een minister)Bevat de uitkomsten van het gevoerde financieel beheer en verschaft inzicht
in de uitvoering van de begroting van het achterliggende jaar. Ze bestaat
uit vier delen: de rekening van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten;
de toelichting bij deze rekening; de op de rekening aansluitende saldibalans
per 31 december en de toelichting bij deze saldibalans.Financiële verantwoording van het RijkDe financiële verantwoording van het Rijk bevat de rekening van uitgaven
en ontvangsten van het Rijk en de op deze rekening aansluitende saldibalans
van het Rijk per 31 december. De financiële verantwoording van het Rijk
wordt opgesteld door de minister van Financiën.FoutenFouten zijn afwijkingen van de criteria rechtmatigheid en deugdelijke
weergave. Rechtmatigheidsfouten en deugdelijke weergave fouten worden beide
onderscheiden in «onjuistheden» en «onvolledigheden».KengetalEen verhoudingsgetal dat inzicht geeft in beleids- of productieprocessen,
met name in de effectiviteit en/of efficiency daarvan.MaterieelbeheerHet besluit Materieelbeheer 1996 definieert materieelbeheer als de zorg
voor niet-geldelijke zaken vanaf het moment van ontvangst tot aan het moment
van afstoting.M&O-beleidHet geheel van maatregelen genomen door ministers om misbruik en oneigenlijk
gebruik van regelingen zoveel mogelijk te beperken.Onzeker/onzekerhedenHet oordeel «onzeker» wordt gegeven wanneer de Algemene Rekenkamer
door onvolkomenheden in het financiële beheer niet kan vaststellen of
de betreffende bedragen al dan niet rechtmatig of al dan niet deugdelijk weergegeven
zijn.OnvolkomenheidOverschrijding van de kwalitatieve tolerantiegrens van de Algemene Rekenkamer.OverdrachtsuitgavenHieronder vallen de subsidies en specifieke uitkeringen.Potentieel bezwaargevalTekortkomingen in het financiële beheer of in de financiële
verantwoording die de kwalitatieve of kwantitatieve tolerantiegrenzen van
de Algemene Rekenkamer overschrijden.RechtmatigheidDe verantwoording is opgesteld overeenkomstig de wijze waarop dat in wettelijke
regelingen is voorgeschreven en de in de verantwoording opgenomen bedragen
bij de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten zijn tot stand gekomen in overeenstemming
met de begrotingswetten en andere wettelijke regelingen.ReviewOnder «review DAD» verstaat de Algemene Rekenkamer de beoordeling
van de DAD-controle. Deze review dient om vast stellen of de DAD-controle
zodanig wordt uitgevoerd dat de Algemene Rekenkamer gebruik kan maken van
de resultaten ervan.Rekening en toelichting (departementale)Het jaarlijkse overzicht per begroting van verplichtingen, uitgaven en
ontvangsten. Per begrotingsartikel geeft het overzicht aan: aanvankelijke
raming, wijzigingen in de raming, gerealiseerde bedrag en slotwetmutaties.
De toelichting geeft daarbij onder meer aan waarom eventuele afwijkingen van
de ramingen zich hebben voorgedaan. In die zin speelt de toelichting een belangrijke
rol in de controle door de Staten-Generaal.Rekening van het RijkHet samenstel van de rekeningen van een bepaald begrotingsjaar van alle
ministeries, begrotingsfondsen en staatsbedrijven, dat na de goedkeuring door
de Algemene Rekenkamer door de minister van Financiën aan de Staten-Generaal
ter verlening van decharge wordt overgelegd.Rechtspersoon met een wettelijke taak (RWT)Rechtspersonen voor zover die een bij of krachtens de wet geregelde taak
uitoefenen en daartoe geheel of gedeeltelijk worden bekostigd uit de opbrengst
van bij of krachtens de wet ingestelde heffingen. (Begrotingsgefinancierde
RWT's zijn RWT's die bijdragen vanuit de begrotingen van de ministeries krijgen.
Het betreft hier dus niet premie- of tariefgefinancierde RWT's).Saldibalans (departementale-)Het overzicht van de financiële activa en passiva behorende bij een
begroting.Saldibalans van het RijkDoor de minister van Financiën opgestelde balans waarin een overzicht
wordt gegeven van de saldi van de financiële posten uit het voorgaande
jaar die naar het volgende jaar moeten worden overgebracht.SlotwetLaatste wijzigingswet van de begroting, uitgebracht uiterlijk op de derde
dinsdag van september na het begrotingsjaar, waarbij de geraamde verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten formeel in overeenstemming worden gebracht met de
werkelijke verplichtingen, uitgaven en ontvangsten.Specifieke uitkeringSpecifieke uitkeringen zijn uitkeringen van het Rijk aan provincies en
gemeenten voor de bestrijding van de in de specifieke uitkeringsregeling aangeduide
kosten van provincies en gemeenten. Hieronder vallen ook uitkeringen aan derden,
ter bekostiging van activiteiten van die derden, waarbij de verstrekking afhankelijk
is van de verstrekking van een uitkering door provincies of gemeenten aan
die derden (koppelsubsidies).Transactie-uitgavenUitgaven met betrekking tot de aanschaf van goederen en diensten. UitvoeringssystemenUitvoerende (veelal geautomatiseerde) systemen richten zich op de primaire
activiteiten van een ministerie, bijvoorbeeld het toekennen van subsidies
en sociale uitkeringen, het heffen van belastingen, de verwerving van goederen
en diensten en dergelijke.VBTBVan beleidsbegroting tot beleidsverantwoording: voorstel van de regering
om informatiewaarde van de begrotings- en verantwoordingsstukken te vergroten.
In de verantwoording worden de volgende drie vragen in onderling verband beantwoord:1. Wat hebben we bereikt?2. Wat hebben we hiervoor gedaan?3. Wat heeft het gekost?BIJLAGE 3OVERZICHT FOUTEN, ONZEKERHEDEN EN GECONSTATEERDE ONVOLKOMENHEDEN
IN HET FINANCIEEL BEHEER 2001 BIJ HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (BEDRAGEN
X 1 MILJOEN)Geconstateerde onvolkomenheidJaar van eerste constateringFoutenOnzekerhedenArtikelToelichting in paragraaf     Nr.Omschrijvingomvang Administratieve systemen en uitvoeringssystemen: het
Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksoverheid (VIR), het ontbreken van A&K-analyses
alsmede het ontbreken van een vastgesteld informatiebeveiligingsplan (inclusief
de A&K-analyses). 1999–––––6.3Administratieve systemen en uitvoeringssystemen: beschrijving
en de onderhoudsorganisatie van de administratieve organisatie, het ontbreken
van (actuele) beschrijvingen.2000–––––6.3Administratieve systemen en uitvoeringssystemen: gebreken
in de interne controle, het materieel beheer, alsmede achterstand in het actualiseren
van de AO bij Centraal Bureau voor de Statistiek (ernstig). 1998–––––6.3Administratieve systemen en uitvoeringssystemen: gebreken
in de interne controle, de salarisverwerking, het materieel beheer, alsmede
achterstand in het actualiseren van de AO bij de directie Personeel, Organisatie
en Informatiemanagement.2001–––––6.3Beheer van overdrachtsuitgaven/-ontvangsten: er is
sprake van ontoereikendheid M&O-beleid bij de specifieke uitkering niet-fysieke
stadseconomie2001––04.10.040De uitkering is gericht op economische structuurversterking
in Grotestedenbeleid-steden–6.3Beheer van overdrachtsuitgaven/-ontvangsten: de aansturing
van de EVD door het DG Buitenlandse Economische Betrekkingen (BEB) was in
2001 gebrekkig.2001–––––6.3Rapport bij de financiële verantwoording 2001 van
het Fonds Economische StructuurversterkingINHOUD  SAMENVATTING90    AUDIT AUCTION LIST
200292    ALGEMEEN93   1Inleiding951.1Het rechtmatigheidsonderzoek95 1.2Onderzoeksmethoden951.3Oordeelsvorming95 1.4Leeswijzer96    FINANCIËLE
VERANTWOORDING97   2Financiële verantwoording992.1Oordeel over de financiële
verantwoording992.2Rekening99 2.3Toelichting bij de rekening1002.3.1Inleiding100 2.3.2Oordeel toelichting bij de rekening100 2.4Saldibalans met toelichting100    BEDRIJFSVOERING103   3Bedrijfsvoering1053.1Inleiding105 3.2Accountantscontrole1053.2.1Accountantscontrole financiële
verantwoording1053.2.2Accountantscontrole financieel
beheer1053.3Beheer en interne controle106 3.4Wet- en regelgeving106 3.5Conclusies over de bedrijfsvoering107SAMENVATTINGDe Algemene Rekenkamer voert jaarlijks haar rechtmatigheidsonderzoek uit
bij alle ministeries. Ze is daartoe wettelijk verplicht (artikel 51 van de
Comptabiliteitswet). Het rechtmatigheidsonderzoek bestaat uit drie onderdelen:1. Financiële verantwoording: voldoet
de financiële verantwoording van de minister aan wettelijke eisen?2. Beleidsinformatie: wat is de kwaliteit
van de beleidsinformatie in de financiële verantwoording?3. Bedrijfsvoering: voldoen de bedrijfsprocessen
alsmede de sturing en beheersing daarvan aan de daaraan te stellen eisen?In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2001 heeft de Algemene Rekenkamer
tevens de – financiële – balans opgemaakt van de afgelopen
kabinetsperiode. Ze heeft voor elk ministerie en voor elk begrotingsfonds
onderzocht welke ontwikkelingen het de afgelopen vier jaar heeft doorgemaakt,
en heeft op basis daarvan aandachtspunten voor de volgende kabinetsperiode
opgesteld.Het rapport opent met een «audit action list». Dit overzicht
laat zien op welke punten de Algemene Rekenkamer op grond van haar onderzoek
vindt dat er actie genomen moet worden. Het overzicht meldt ook de verbetermaatregelen
die de minister heeft aangekondigd en de termijn waarbinnen ze moeten leiden
tot verbetering.Financiële verantwoordingOp 21 december 1995 is met de Wet Fonds Economische Structuurversterking
het FES ingesteld, met terugwerkende kracht tot 1 januari 1993. Het FES is
een begrotingsfonds als bedoeld in artikel 2, eerste lid, van de Comptabiliteitswet
en heeft als doel het financieren van investeringsprojecten van de economische
structuur van Nederland.Het FES wordt beheerd door de ministers van Economische Zaken (EZ) en
Financiën, en gecontroleerd door de accountantsdienst van het Miniserie
van EZ.Voor 2001 bedroegen de uitgaven van het FES circa € 2,2 miljard
en de ontvangsten circa € 2,0 miljard. Het saldo van het FES bedroeg
ultimo 2001 circa € 2,1 miljard.BevindingenDe Algemene Rekenkamer heeft geen belangrijke fouten of onzekerheden aangetroffen.OordeelOp grond van bovenstaande bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel
dat de financiële verantwoording van het FES voldoet aan de te stellen
eisen.BeleidsinformatieGelet op de doelstelling van het FES – verdelen van gelden –
is het onderwerp beleidsinformatie niet van toepassing op het FES zelf, maar
op de diverse begrotingen waar de gelden beschikbaar worden gesteld.BedrijfsvoeringVoor de beoordeling van de bedrijfsvoering van het FES heeft de Algemene
Rekenkamer zich beperkt tot de specifieke punten van financieel beheer die
bepalend zijn voor het beheer van het FES.De Algemene Rekenkamer constateert evenals over 2000 dat de interne controle
door de FES-beheerder niet altijd adequaat is geweest. De Algemene Rekenkamer
vraagt aandacht voor de zorgvuldigheid bij de interne controle door de FES-beheerder.De Algemene Rekenkamer constateert verder geen bijzonderheden ten aanzien
van de bedrijfsvoering.Aanbevelingen en aandachtspunten voor de volgende kabinetsperiodeOp 27 november 2001 is een voorstel van wet tot wijziging van de wet Fonds
Economische Structuurversterking ingediend. Dit voorstel betreft in hoofdzaak
de gewijzigde voedingssystematiek met betrekking tot de veiling van frequenties.
Met ingang van 2001 zal het FES niet meer gevoed worden uit de structurele
rentevrijval die het gevolg is van het in mindering brengen op de staatsschuld
van de opbrengsten van de veiling, maar uit een zogenaamde annuïteit
op basis van deze opbrengst met een looptijd die gelijk is aan de looptijd
van de geveilde rechten. Dit voorstel moet nog worden goedgekeurd door de
Staten-Generaal.Reactie ministerDe minister heeft mede namens haar ambtsgenoot van Financiën meegedeeld
met voldoening te kunnen vaststellen dat de Algemene Rekenkamer van mening
is dat de verantwoording van het FES voldoet aan de te stellen eisen.De minister merkt op dat in de afgelopen jaren veel aandacht is besteed
aan het verbeteren van het financieel beheer en de interne controle en in
de toekomst zal hieraan blijvend aandacht worden besteed.AUDIT ACTION LIST 2001 bij het Fonds Economische StructuurversterkingDe Audit Auctionlist bevat aandachtspunten die de Algemene Rekenkamer
de komende tijd nadrukkelijk in haar onderzoek zal betrekken.Bedrijfsvoering Bevindingen/onvolkomenhedenRisico'sAanbevelingen
Algemene RekenkamerToezeggingen ministerJaar van constateringStand van zaken Zorgvuldigheid Interne ControleRechtmatigheidNagaan hoe de zorgvuldigheid vergroot
kan wordenDe minister heeft in haar reactie meegedeeld
dat in de afgelopen jaren veel aandacht is besteed aan het verbeteren van
het financieel beheer en de interne controle en in de toekomst zal hieraan
blijvend aandacht worden besteed. 2000 en 2001–ALGEMEEN1 INLEIDING1.1 Het rechtmatigheidsonderzoekDit rapport bevat de belangrijkste resultaten van het rechtmatigheidsonderzoek
2001 dat de Algemene Rekenkamer op grond van artikel 51 van de Comptabiliteitswet
heeft uitgevoerd bij Fonds Economische Structuurversterking (FES). Het is
haar wettelijke taak om dit onderzoek jaarlijks uit te voeren en een oordeel
te geven over het gevoerde financiële beheer en de verantwoording daarover.Het onderzoek dat de Algemene Rekenkamer over 2001 heeft uitgevoerd valt
uiteen in onderzoek naar de financiële verantwoording, de rechtmatigheid
van de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, en de bedrijfsvoering. Het
onderzoek resulteert in een totaaloordeel over de financiële verantwoording
en oordelen over onderdelen van de bedrijfsvoering.Het rechtmatigheidsonderzoek 2001 bij het FES heeft zich gericht op de
volgende onderdelen:• de financiële verantwoording 2001 van het FES en de toelichting
daarbij;• het samenvattend accountantsrapport 2001 van de accountantsdienst
van het Ministerie van Economische Zaken (EZ) bij deze financiële verantwoording;• het accountantsrapport bij het FES;• het afsluitmemorandum bij het FES.1.2 OnderzoeksmethodenDe Algemene Rekenkamer onderzoekt niet alle onderwerpen met dezelfde diepgang.
In het rechtmatigheidsonderzoek maakt zij onderscheid tussen «inventariserend»
en «verdiepend» onderzoek.Verdiepend onderzoek vindt plaats door eigen waarnemingen van de Algemene
Rekenkamer al dan niet in combinatie met het – na toetsing – overnemen
van de bevindingen de departementale accountantsdienst.De conclusies van dit verdiepend onderzoek worden geformuleerd in termen
van onvolkomenheden en totaaloordelen. Van verdiepend onderzoek is in dit
rapport sprake bij het onderdeel accountantscontrole.Over de financiële verantwoording spreekt de Algemene Rekenkamer
een totaaloordeel uit. Daarnaast geeft zij een afgerond oordeel over de vraag
of zij al dan niet heeft kunnen steunen op de accountantscontrole van de financiële
verantwoording.De conclusie van het verdiepend onderzoek luidt dat de accountantscontrole
voldoende basis biedt voor de oordeelsvorming over de financiële verantwoording
2001 van het FES.1.3 OordeelsvormingZie voor een uiteenzetting over de oordeelsvorming van de Algemene Rekenkamer
§ 1.3 in het rapport bij de financiële verantwoording van het
Ministerie van EZ.1.4 LeeswijzerDit rapport bij de financiële verantwoording van het FES omvat naast
de samenvatting en het deel «Algemeen» twee onderdelen: «Financiële
verantwoording» (hoofdstuk 2) en «Bedrijfsvoering» (hoofdstuk
3).Het rapport opent met een «audit action list». Dit overzicht
laat zien op welke punten de Algemene Rekenkamer op grond van haar onderzoek
vindt dat er actie ondernomen moet worden. Het overzicht meldt ook de verbetermaatregelen
die de minister heeft aangekondigd en de termijn waarbinnen ze moeten leiden
tot verbetering.Het deel «Financiële verantwoording» beschrijft het oordeel
van de Algemene Rekenkamer over de financiële verantwoording van het
FES.Gezien de doelstelling van het FES – verdelen van gelden –
is het onderwerp beleidsinformatie niet van toepassing op het FES maar op
de diverse begrotingen waar de gelden beschikbaar worden gesteld.Het laatste deel van dit rapport betreft de bedrijfsvoering van het FES.
De Algemene Rekenkamer heeft zich beperkt tot de specifieke punten van financieel
beheer die van toepassing zijn op het FES.FINANCIËLE VERANTWOORDING2 FINANCIËLE VERANTWOORDINGDe Algemene Rekenkamer geeft jaarlijks een totaaloordeel over de financiële
verantwoording van het FES. Dit totaaloordeel van de Algemene Rekenkamer is
opgebouwd uit deeloordelen over de rekening, de toelichting bij de rekening,
de saldibalans en de toelichting bij de saldibalans.De Algemene Rekenkamer maakt ten behoeve van haar oordeel mede gebruik
van de voorcontrole door de departementale accountantsdienst. Deze brengt
immers een intern accountantsrapport met een accountantsverklaring uit over
de verantwoording van het ministerie respectievelijk begrotingsfonds. Om haar
eigen verantwoordelijkheid voor de oordelen te kunnen dragen, stelt de Algemene
Rekenkamer door middel van een review vast of zij kan steunen op de controlewerkzaamheden
van de departementale accountantsdienst.Dit hoofdstuk gaat achtereenvolgens in op het oordeel over de financiële
verantwoording, de rekening en de saldibalans.2.1 Oordeel over de financiële verantwoordingDe Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de financiële verantwoording
2001 van het begrotingsfonds FES voldoet aan de volgende eisen:• de verantwoording 2001 van het FES is een deugdelijke weergave
van de uitkomsten van het financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften;• de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten die in de verantwoording
zijn opgenomen zijn rechtmatig, dat wil zeggen: tot stand gekomen in overeenstemming
met de begrotingswetten en andere wettelijke regelingen.De Algemene Rekenkamer stelt in haar onderzoek het begrotingsartikel van
een begroting centraal. De Algemene Rekenkamer rapporteert alle belangrijke
fouten en onzekerheden op het niveau van het afzonderlijke artikel.BevindingenDe Algemene Rekenkamer heeft geen belangrijke fouten of onzekerheden aangetroffen.OordeelOp grond van bovenstaande bevindingen is de Algemene Rekenkamer van oordeel
dat de financiële verantwoording van het FES aan de te stellen eisen
voldoet.2.2 RekeningOverzicht 1 laat de totaalbedragen zien waaruit de rekening 2001 van het
FES. Daarvan is afgetrokken het gedeelte waarvan de Algemene Rekenkamer met
redelijke zekerheid heeft kunnen vaststellen dat het geen fouten of onzekerheden
bevat die de tolerantiegrenzen overschrijden. Wat overblijft is het totaal
aan fouten en onzekerheden die de tolerantiegrenzen wel overschrijden.Overzicht 1Bedragen van de rekening van uitgaven en ontvangsten
2001, Fonds Economische Structuurversterking (x € 1 miljoen) UitgavenOntvangstenTotaal2 173,61 988,2 Geen belangrijke fouten/onzekerheden2 173,61 988,2 Belangrijke fouten/onzekerheden00 Onvolledigheden002.3 Toelichting bij de rekening2.3.1 InleidingIn haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000 constateerde de Algemene Rekenkamer
dat in afwijking van het gestelde in de Wet FES de rentetarieven werden ontleend
aan het CBS-overzicht obligatierendementen. Volgens de Wet FES dient het rendement
op tienjaars obligaties te worden gebruikt. De Algemene Rekenkamer constateert
thans over 2001 dat bij het ontvangstenartikel 01.06 «Rentebesparing»
het voorgeschreven rentepercentage wordt gehanteerd. 2.3.2 Oordeel toelichting bij de rekeningDe toelichting bij de rekening 2001 van het FES voldoet aan de eisen.2.4 Saldibalans met toelichtingJaarlijks beoordeelt de Algemene Rekenkamer een deel van de bedragen op
de saldibalans. De bedragen die zij niet beoordeelt zijn samengesteld uit:– de uitgaven en ontvangsten die de Algemene Rekenkamer al beoordeeld
heeft bij het onderzoek van de rekeningen; deze zijn niet opnieuw beoordeeld
bij het onderzoek van de saldibalans waar zij als post op staan;– de bedragen die op tegenrekeningen staan; deze worden niet beoordeeld
omdat ze geen inhoudelijke waarde hebben.Van de overige bedragen onderzoekt de Algemene Rekenkamer of deze fouten
of onzekerheden bevatten die haar tolerantiegrenzen overschrijden.Overzicht 2 geeft het totaalbedrag van de saldibalans per 31 december
2001. Daarvan worden afgetrokken:– het totaal van de niet-beoordeelde bedragen;– het totaal van de bedragen waarvoor met redelijke zekerheid is
vastgesteld dat deze geen fouten of onzekerheden bevatten.Dit resulteert in een totaal van bedragen met fouten of onzekerheden die
de tolerantiegrenzen overschrijden (belangrijke fouten en onzekerheden).Overzicht 2Bedragen van de saldibalans per 31 december 2001, Fonds
Economische Structuurversterking (bedragen x € 1 miljoen) DebetCreditTotaal4 278,64 278,6 Niet beoordeeld2 173,61 988,2Beoordeeld2 105,02 290,4 Geen belangrijke fouten/onzekerheden2 105,02 290,4 Belangrijke fouten/onzekerheden00De toelichting bij de saldibalans voldoet aan de eisen.BEDRIJFSVOERING3 BEDRIJFSVOERING3.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer hanteert als uitgangspunt dat de ministers hun
bedrijfsvoering op orde dienen te hebben. Zij onderscheidt in de rapportage
drie gradaties onvolkomenheden:• «Geen of geringe onvolkomenheden geconstateerd.» Dit
betekent dat uit het onderzoek geen onvolkomenheden zijn gebleken die de tolerantiegrenzen
van de Algemene Rekenkamer overschrijden.• «Onvolkomenheden». Dit betekent dat uit het onderzoek
onvolkomenheden zijn gebleken die de tolerantiegrenzen van de Algemene Rekenkamer
overschrijden.• «Ernstige onvolkomenheden». Hiervan spreekt de Algemene
Rekenkamer in de volgende situaties. Uit het onderzoek zijn onvolkomenheden
gebleken, die:– kunnen leiden of hebben geleid tot disfunctioneren van het financieel
beheer;– betrekking hebben op kritische processen;– wijdverbreid zijn binnen het ministerie;– tot aanzienlijke risico's voor de rechtmatigheid van zeer grote
bedragen kunnen leiden of hebben geleid; of– die voor de Algemene Rekenkamer aanleiding zijn geweest om bezwaaronderzoek
in te stellen of bezwaar te maken.De Algemene Rekenkamer geeft tevens aan welke risico's voor rechtmatigheid
en/of doelmatigheid zij aan de gesignaleerde tekortkomingen verbonden acht
en welke mogelijkheden tot verbetering zij ziet.3.2 Accountantscontrole3.2.1 Accountantscontrole financiële verantwoordingInleidingOm vast te stellen of de Algemene Rekenkamer gebruik kan maken van de
door de accountantsdienst verrichte werkzaamheden, voert zij een review uit.
De review is opgebouwd uit drie fasen, die aansluiten op het proces van de
accountantscontrole, te weten de planning, de uitvoering en de afsluiting
van de controle. Over de bevindingen en de deeloordelen per fase communiceert
de Algemene Rekenkamer met de accountantsdienst.BevindingenDe accountantsdienst heeft een goedkeurende verklaring bij de financiële
verantwoording van het FES over het begrotingsjaar 2001 afgegeven. Gezien
de doelstellingen van het FES – verdelen van gelden – zijn geen
kengetallen in de financiële verantwoording 2001 opgenomen.ConclusieDe Algemene Rekenkamer heeft vastgesteld dat de accountantscontrole voldoende
basis vormt voor haar oordeelsvorming over de financiële verantwoording
2001 van het FES. Haar oordelen zijn dan ook mede tot stand gekomen op basis
van de accountantsrapportages.3.2.2 Accountantscontrole financieel beheerInleidingTot de algemene controletaak van de accountantsdienst behoort mede de controle van het financieel beheer. De Algemene Rekenkamer heeft
in het rechtmatigheidsonderzoek 2001 een inventariserend onderzoek verricht
naar dit onderdeel van de accountantscontrole. De uitkomsten van dit onderzoek
bieden de Algemene Rekenkamer inzicht in de wijze waarop de accountantsdienst
de controle van het financieel beheer vormgeeft. Binnen de rijksdienst streeft
de Algemene Rekenkamer er naar om, controle van het financieel beheer door
de accountantsdienst, als basis te kunnen hanteren voor haar oordeelsvorming
over het financieel beheer.Conclusie accountantscontrole financieel beheerDe Algemene Rekenkamer heeft gebruik kunnen maken van de resultaten van
de accountantscontrole voor haar onderzoek naar het financieel beheer.3.3 Beheer en interne controleBevindingenDe Algemene Rekenkamer constateerde in haar rechtmatigheidsonderzoek over
2000 dat de interne controle door de FES-beheerder niet altijd adequaat is
geweest. De Algemene Rekenkamer beval aan de zorgvuldigheid te bewaken.De Algemene Rekenkamer constateert thans dat de accountantsdienst wederom
op enkele accuratessefouten stuitte. Ook constateert de Algemene Rekenkamer
dat de FES-beheerder alerter dient te reageren daar waar het gaat om het bewaken
van deadlines.ConclusieDe Algemene Rekenkamer constateert geen of geringe onvolkomenheden bij
het beheer en interne controle. Zij beveelt aan na te gaan hoe de zorgvuldigheid
vergroot kan worden, daarbij gebruikmakend van de kennis van de accountantsdienst.Reactie ministerDe minister heeft in haar reactie medegedeeld dat in de afgelopen jaren
veel aandacht is besteed aan het verbeteren van het financieel beheer en de
interne controle en in de toekomst zal hieraan blijvend aandacht worden besteed.
De fouten die door de accountantsdienst zijn geconstateerd betreffen vier
in getal en zijn na constatering onmiddellijk gecorrigeerd.Voorts merkt de minister over het bewaken van deadlines op dat er een
zware inspanning wordt geleverd om deze te halen, maar dat dit sterk afhankelijk
is van het tijdig versturen van gegevens door andere departementen. Daartoe
wordt steeds intensief contact onderhouden met deze departementen.3.4 Wet- en regelgevingIn haar rapport bij de financiële verantwoording 2000 merkte de Algemene
Rekenkamer op dat niet het rentepercentage werd gehanteerd dat wordt voorgeschreven
met de Wet FES (rendement tienjaars obligaties).Thans is in het wetsvoorstel opgenomen het rendement op langlopende staatsobligaties.
Hiermee wordt tegemoet gekomen aan de door de Algemene Rekenkamer aangereikte
gegevens bij de Nederlandsche Bank. De Nederlandsche Bank publiceert onder
het opschrift «jongste tienjarige staatsleningen» het rentepercentage
dat doorgaat voor het bij wetsvoorstel aangehaalde rendement
op langlopende staatsobligaties. In feite wordt met «langlopend»
bedoeld: tienjarig. De Algemene Rekenkamer kan hiermee instemmen. Mocht onverhoopt
de looptijd veranderen, dan kan nog steeds volstaan worden met de term langlopende
staatsobligaties.De Algemene Rekenkamer stelde in haar rechtmatigheidsonderzoek over 2000
vast dat de administratieve organisatie nog niet helemaal was aangepast aan
de gewijzigde Wet FES van 27 november 2001.De Algemene Rekenkamer stelt thans vast dat de beschrijving van de administratieve
organisatie over 2001 geheel is aangepast aan de gewijzigde Wet FES. De beschrijving
houdt nog geen rekening met de consequenties uit hoofde van de in 2001 naar
de Staten-Generaal gestuurde nieuwe wijzigingen in de Wet FES. In 2001 is
een wetsvoorstel ingediend strekkende tot wijziging van de Wet Fonds Economische
Structuurversterking. In 2001 wordt echter al vooruitgelopen op de wijziging
van de Wet FES op het punt van de behandeling van de opbrengsten van de in
2000 geveilde UMTS-frequenties. Het betreft ontvangstenartikel 01.06 «Rentebesparingen
uit incidentele baten». Op dit artikel wordt de UMTS-annuïteit
uit de verkoop in 2000 toegevoegd. Volgens de huidige Wet FES wordt de rentebesparing
uit de verkoop van UMTS toegevoegd.In 2001 is bij de eerste wijziging van de begroting van de uitgaven en
de ontvangsten van het FES voor het jaar 2001 (1e suppletore begroting 2001)
een wetsvoorstel ingediend. Dit wetsvoorstel is goedgekeurd en gepubliceerd
in het Staatsblad 2001, nr. 473.3.5 Conclusies over de bedrijfsvoeringRecapitulerend kan het volgende overzicht van geconstateerde onvolkomenheden
van de voor het FES relevante onderwerpen voor 2001 én 2000 worden
gegeven.  Geen of geringe onvolkomenheden geconstateerdOnvolkomenheden geconstateerdErnstige onvolkomenheden
geconstateerd 200120002001200020012000Accountantscontrolexx    Beheer en interne controlexx    Wet- en regelgevingxx    De Algemene Rekenkamer constateert dat er in 2001 sprake is van eenzelfde
kwaliteit van de bedrijfsvoering als in 2000.BIJLAGE 4Lijst van gebruikte afkortingenAOAdministratieve OrganisatieAWBAlgemene Wet Bestuursrecht   BBMKBBesluit Borgstellingsregeling
MKB BIEBureau voor Industriële
EigendomBSEBesluit Subsidies
Energie BZKMinisterie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties   CBSCentraal Bureau voor
de Statistiek COVAStichting Centraal
Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten CPBCentraal PlanbureauCWComptabiliteitswet   DG BEBDirectoraat-Generaal
Buitenlandse Economische Betrekkingen DteDienst uitvoering
en toezicht energie   EFROEuropees Fonds Regionale
OntwikkelingEIFEuropees Investeringsfonds ESAEuropese Ruimte Agentschap EUEuropese Unie EVDEconomische Voorlichtingsdienst EZMinisterie van Economische
Zaken  FASFinancieel Administratief
Systeem FESFonds Economische
Structuurversterking FMOFinancieringsmaatschappij
voor Ontwikkelingslanden N.V.   GSBGrote StedenbeleidGOMGarantiefaciliteit
Opkomende Markten  IBTAInvesteringsbevordering
en Technische AssistentieICTInformatie- en Communicatie
Technologie ISPIntegraal Structuurplan
noorden des lands   MAPMilieu ActieplanMKBMidden- en kleinbedrijf M&OMisbruik en oneigenlijk
gebruik   NIBNationale investeringsbankNIVRNederlands Instituut
voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart NmaNederlandse MededingsautoriteitNmiNederlands Meetinstituut NovemNederlandse onderneming
voor energie en milieu  PIVPersoneelsinformatiesysteem POIDirectie Personeel,
Organisatie en Informatiemanagement PNLProjecten Noord-Limburg PSBProgramma Starters
op Buitenlandse Markten  REONNRuimtelijk Economische
Ontwikkelingsprogramma Noord-NederlandRWTRechtspersoon met
een wettelijke taak  SENOStichting Economische
Samenwerking Nederland Opkomende markten SodMStaatstoezicht op
de MijnenSPRINTSturingsprioriteiten
intermediaire organisaties  TESWet Toezicht Europese
Subsidies TIPPTender Investeringsprogramma's
Provincies   USDAmerikaanse dollar  VBTBVan Beleidsvoorbereiding
tot BeleidsverantwoordingVIRVoorschrift Informatiebeveiliging
Rijksoverheid VNO/NCWVerbond van Nederlandse
Ondernemingen en Nederlands Christelijk Werkgeversverbond   WJZdirectie Wetgeving
en Juridische Zaken  ZBOZelfstandig bestuursorgaanXNoot1De bedragen in dit rapport bij de financiële verantwoording zijn
in principe afgerond op één cijfer achter de komma.XNoot2Van «belangrijke» fouten en onzekerheden is sprake als de
tolerantiegrenzen op artikelniveau worden overschreden.XNoot1Deze definitie is door het Ministerie van Financiën opgenomen in Het Referentiekader mededeling over de bedrijfsvoering. Het
referentiekader is op 8 februari 2002 door de Ministerraad geaccordeerd en
op 21 februari 2002 verzonden naar de Tweede Kamer.XNoot1Een RWT is een rechtspersoon met een wettelijke taak.XNoot1Van «belangrijke» fouten en onzekerheden is sprake als de
tolerantiegrenzen op artikelniveau worden overschreden.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002 24 036, nr. 229.XNoot2GOM staat voor Garantiefaciliteit Opkomende Markten en SENO voor Stichting
Economische Samenwerking Nederland Opkomende markten.XNoot3Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 26 143, nr. 2.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 400 XIII, nr. 21.XNoot1Staatscourant. nr. 5, d.d. 8 januari 2002, p. 10.XNoot1Deze definitie is door het Ministerie van Financiën opgenomen in Het Referentiekader mededeling over de bedrijfsvoering. Het
referentiekader is op 8 februari 2002 door de Ministerraad geaccordeerd en
op 21 februari 2002 verzonden naar de Tweede Kamer.XNoot1Zie Brief Algemene Rekenkamer aan de minister van EZ, d.d. 20 november
2001, inzake de verzelfstandiging van het CBS.XNoot1EZ-beleid ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik
van subsidies.XNoot1Zie ook § 5.4.1.2.XNoot1Deze definitie is door het Ministerie van Financiën opgenomen in Het Referentiekader mededeling over de bedrijfsvoering. Het
referentiekader is op 8 februari 2002 door de Ministerraad geaccordeerd en
op 21 februari 2002 verzonden naar de Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28380-31.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl