Goedkeuring van het Verdrag van Nice; Verslag wetgevingsoverleg op 12 november 2001, over het Verdrag van Nice
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27818, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

21-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27818 nr. 6

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de algemene commissie
voor Europese ZakenOnderwerpindeling1. Gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming in de Raad2. Europees Parlement: besluitvorming (codecisie, instemming, raadpleging)
en zetelverdeling EP3. Nauwere samenwerking (inclusief titel VI)4. Commissie: omvang, samenstelling, positie voorzitter en
stemmenweging5. Vernieuwing van de rechtspleging6. Europees veiligheids- en defensiebeleid7. Slotakte (toekomst van de Unie, Handvest grondrechten,
IGC 2004)8. Diversen (bijvoorbeeld Europese Rekenkamer en raadgevende
comités, grondrechtenbescherming, Eurojust, protocollen)
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27818Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 181 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 818 (R 1692)Goedkeuring van het op 26 februari 2001 te Nice totstandgekomen Verdrag
van Nice houdende wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie,
de Verdragen tot oprichting van de Europese Gemeenschappen en sommige bijbehorende
akten, met Protocollen (Trb. 2001, 47)nr. 6VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEGVastgesteld 14 november 2001De algemene commissie voor Europese Zaken1
heeft op 12 november 2001 overleg gevoerd met staatssecretaris Benschop van
Buitenlandse Zaken over het Verdrag van Nice.Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de algemene commissie voor Europese Zaken,Te VeldhuisDe griffier van de algemene commissie voor Europese Zaken,MattijssenStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de algemene commissie
voor Europese ZakenMaandag 12 november 2001 11.15 uurDe voorzitter: Van OvenAanwezig zijn 9 leden der Kamer, te weten:Van Baalen, Van den Berg, Cörüz, Karimi, Van Middelkoop, Van
Oven, Scheltema-de Nie, Timmermans en Verhagen,alsmede de heer Benschop, staatssecretaris van Buitenlandse Zaken.Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel
Goedkeuring van het op 26 februari 2001 te Nice totstandgekomen Verdrag van
Nice houdende wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie, de Verdragen
tot oprichting van de Europese Gemeenschappen en sommige bijbehorende akten,
met Protocollen (Trb. 2001, 47) (27818, R1692, nr. 5).Onderwerpindeling1. Gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming in de Raad2. Europees Parlement: besluitvorming (codecisie, instemming, raadpleging)
en zetelverdeling EP3. Nauwere samenwerking (inclusief titel VI)4. Commissie: omvang, samenstelling, positie voorzitter en stemmenweging5. Vernieuwing van de rechtspleging6. Europees veiligheids- en defensiebeleid7. Slotakte (toekomst van de Unie, Handvest grondrechten, IGC 2004)8. Diversen (bijvoorbeeld Europese Rekenkamer en raadgevende comités,
grondrechtenbescherming, Eurojust, protocollen)De voorzitter:Ik heet de staatssecretaris en de hem vergezellende ambtenaren van harte
welkom. De minister van Buitenlandse Zaken is, ongetwijfeld tot zijn spijt,
afwezig wegens bezigheden elders.Ik hecht eraan, met u enige spelregels af te spreken. Dit is een technisch
wetgevingsoverleg, hetgeen betekent dat algemene politieke beschouwingen bewaard
kunnen worden voor de plenaire zitting. Het betekent ook dat er geen tweede
termijn hoeft plaats te vinden, omdat de afronding kan plaatsvinden in het
plenaire debat. Ik zal wel korte interrupties toestaan.Wij hebben deze vergadering verdeeld in een aantal onderwerpen. Ter correctie
merk ik op dat wij de stemmenweging onder agendapunt 1 zullen behandelen en
niet onder punt 4. Ik stel u verder in de gelegenheid om kort voorafgaand
aan agendapunt 1 enige procedurele opmerkingen te maken over het eerste deel
van de nota naar aanleiding van het verslag. Ik wijs erop dat u het ook hier
niet is toegestaan om een algemene beschouwing te houden.Ten slotte verzoek ik u elkaar vooral niet te herhalen. Om dat te bevorderen
zal ik per agendapunt met een andere woordvoerder beginnen. Ik wil u verder
vragen om niet langer dan vier minuten per agendapunt het woord te voeren.
Als wij dat doen, zou het namelijk mogelijk moeten zijn om deze bijeenkomst
voor de dinerpauze af te ronden. Of dat lukt, ligt natuurlijk geheel aan u.De heerVan Baalen(VVD)Voorzitter. Ik kan kort zijn. Het is de bedoeling van dit verdrag de EU
klaar te maken voor de uitbreiding. Ik zal mijn oordeel hierover geven in
de agendapunten die wij hierna behandelen.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Voorzitter. In Amsterdam is, kort gezegd, opdracht gegeven tot Nice. Aan
het Verdrag van Amsterdam is immers een protocol gehecht, waarin in twee leden
uitspraken zijn gedaan over de uitbreiding en de institutionele consequenties
daarvan.Zo wordt in het eerste lid de opdracht gegeven om een voorziening te treffen
in het geval de uitbreiding niet meer dan vijf lidstaten betreft en in het
tweede lid dat er een voorziening moet worden getroffen als de uitbreiding
resulteert in een Unie van meer dan twintig leden. Als dat zou gebeuren, zou
men zich in Nice moeten buigen over de samenstelling en de werking van de
instellingen in die zin dat die volledig moeten worden herzien. Ik zal niet
ontkennen dat de EU gereed is voor een uitbreiding, maar ik vraag mij wel
af of de staatssecretaris van oordeel is dat aan de opdracht uit het tweede
lid van het protocol, het volledig herzien van de instellingen, is voldaan.
Ik denk dat het moeilijk is vol te houden dat dit is gebeurd.Kan de staatssecretaris mij zeggen wat de stand van zaken is rond het
subsidiariteitsbeginsel? Ik trof hierover twee uitspraken aan in de nota naar
aanleiding van het verslag. In de eerste plaats wordt aangegeven dat het begrip
vooral niet negatief moet worden gebruikt, in de zin van bevoegdheidsafbakening.
Dit wordt gesteld in antwoord op een vraag van de fractie van D66 en is in
dat verband te begrijpen. In de tweede plaats wordt gesteld dat het streven
erop gericht is om uiteindelijk tot nauwkeurige bevoegdheids afbakening
te komen. Deze passage betreft het antwoord op vragen van mijn kant en is
ook in dat verband te begrijpen. De antwoorden verhouden zich echter moeilijk
met elkaar.Zal de positie van Ierland aan de orde komen in Laken? Wat is de positie
van Ierland? Mag Ierland meepraten in en over de aanstaande conventie en over
een eventueel nieuw IGC als het niet komt tot een ratificatie van het Verdrag
van Nice?MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter. Met het Verdrag van Nice is bereikt dat er in ieder geval
enige stappen zijn gezet om de toetreding van nieuwe lidstaten mogelijk te
maken. Deze verworvenheid is evenwel mondjesmaat en met zoveel mitsen en maren
bereikt, dat je er moeilijk echt geïnspireerd door raakt. Er is nog een
lange weg te gaan naar een verenigd Europa. Deelt de staatssecretaris mijn
mening dat wij er langzamerhand aan gewend raken dat de vooruitgang met betrekking
tot Europa met heel klein stapjes verloopt? Zal er niet telkens een nieuw
verdrag nodig zijn om het net bereikte niveau als een haas vast te leggen?
Er lijkt wel een soort incrementele procedure te ontstaan.De eerste hoofddoelstelling van Nice, het slechten van obstakels voor
toetreding van Midden- en Oost-Europese landen, is in grote lijnen gehaald.
De resultaten ten aanzien van de tweede doelstelling, het hervormen van de
instituties en de wijze van besluitvorming met het oog op de uitbreiding,
zijn echter nog te weinig inspirerend. Deelt de staatssecretaris deze mening?De heerTimmermans(PvdA)Voorzitter. Indachtig uw verzoek om niet in herhaling te vallen, sluit
ik mij aan mij de opmerkingen van met name de heer Van Middelkoop en mevrouw
Scheltema. Er is bij mij overigens sprake van enige verwarring over de relatie
tussen punt 0 en punt 8. Ik neem aan dat een aantal onderwerpen onder punt
8 behandeld zal worden.Het is van belang dat de regering de Kamer meer inzicht verschaft in het
verloop van de onderhandelingen in Nice. Het behaalde resultaat is waarschijnlijk
vaak af te leiden uit de wijze waarop de onderhandelingen zijn verlopen. Misschien
kan de regering mijn verzoek als algemeen punt meenemen. Ik nodig het kabinet namens mijn fractie uit om naar aanleiding van het
Verdrag van Nice te bekijken of met betrekking tot bepaalde onderwerpen diepgravender
studie kan plaatsvinden. De Wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid
kan over onderwerpen als subsidiariteit en stemmenweging bij een grotere Unie,
fundamentelere analyses maken. Die kunnen van dienst zijn in de dialoog tussen
het kabinet en de Kamer. Een en ander geldt ook voor andere onderwerpen met
betrekking tot de toekomst van de Unie en de voorbereiding van de conventie.MevrouwKarimi(GroenLinks)Voorzitter. Voor het beoordelen van het Verdrag van Nice zijn twee criteria
gesteld: het gereedmaken van de Unie voor uitbreiding en het versterken van
het communautaire karakter van de Unie. Ik hoop dat wij voldoende informatie
krijgen om de twee criteria te wegen.Mijn eerste vraag over de uitbreiding van de Unie sluit aan bij de vraag
van de heer Van Middelkoop in het verslag. Ontstaat er, in juridische termen,
een obstakel voor de uitbreiding als het verdrag niet in werking treedt? In
het antwoord van de regering staat dat inwerkingtreding van het verdrag een
politieke noodzaak is. Hoe wordt dit in juridische zin beoordeeld?De inzet van de Nederlandse regering is het versterken van het communautaire
karakter. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt enige malen gesteld
dat de regering de uitkomst betreurt of het betreurt dat de inzet niet gerealiseerd
is. Mijn tweede vraag is hoe de regering het bereikte resultaat beoordeelt
ten aanzien van het versterken van het communautaire karakter van de Unie.
Wij zijn hier niet gerust op.De heerVan den Berg(SGP)Ik verkeer in verwarring over wat bij punt 0 aan de orde komt. Uit de
inleiding begreep ik dat het om procedurele punten zou gaan, maar ik hoor
nu dat inhoudelijke opmerkingen worden gemaakt. Ook komt het verdrag in bredere
zin aan de orde. Voor de SGP-fractie staan in dit verdrag duidelijke plus-
en minpunten. Zij heeft steeds de uitbreiding gesteund, zij het onder een
aantal condities. Ik denk hierbij aan de discussie die wij meerdere malen
met de staatssecretaris hebben gevoerd over verbreding versus verdieping.
Wij zullen onze eindafweging in het plenaire debat duidelijk maken.Ierland had ik overigens, wat mijn inbreng betreft, onder punt 8 geschaard.
Over de subsidiariteit had ik enkele opmerkingen willen maken bij punt 7,
de toekomst van de Unie. Ik kan op dit ogenblik zeggen dat ik het eens ben
met de benadering op dat punt van de heer Van Middelkoop. Bij het vervolg
van het debat zal ik bezien of ik op deze punten nog nader terugkom, als de
voorzitter dit mij toestaat, uiteraard.De voorzitter:Dat sta ik zeker toe. Ik geef toe dat ik u een bijna onmogelijke opdracht
heb gegeven. Het gaat bij het punt 0 over het algemene gedeelte van de nota
naar aanleiding van het verslag, zonder de onderwerpen die later terugkomen
in de afzonderlijke gedeelten en zonder in algemene beschouwingen te vervallen.De heerVerhagen(CDA)Ook de CDA-fractie wil aan de hand van de uitkomsten van Nice de Unie
gereedmaken voor uitbreiding en dat houdt met name in: slagvaardiger, democratischer
en transparanter. De vraag of dit gelukt is, hebben wij deels in het verslag
beantwoord. De CDA-fractie heeft de indruk dat met dit verdrag niet zozeer
de Unie daadwerkelijk gereed is voor uitbreiding in de zin van slagvaardiger,
democratischer en transparanter, maar dat er een soort minimumformule gevonden
is waarbij het voor de andere lidstaten aanvaardbaar is om voort te gaan met
de uitbreiding. Uiteindelijk is dat het doorslaggevende aspect geweest bij
de totstandkoming van het Verdrag van Nice. Ik zou daarop graag het commentaar
van de staatssecretaris willen horen.Niet alleen door de verschillende media maar ook vanuit het Europees Parlement
is direct na Nice duidelijk geventileerd dat men zelden een zo nationaal getinte
IGC heeft gezien. Bij voorgaande IGC's was de doelstelling een Europese slag
voorwaarts te maken met daarbij de Europese integratie als hoofddoelstelling,
terwijl in Nice de onderhandelingen zijn gevoerd vanuit een nationaal getinte
invalshoek.StaatssecretarisBenschopDe geschiedenis van het Verdrag van Nice is begonnen met het
Verdrag van Amsterdam. In Amsterdam konden immers niet alle vragen met betrekking
tot uitbreiding van de Unie opgelost konden worden. In Amsterdam was al duidelijk
dat juist die leftovers een aantal zeer belangrijke en gevoelige vragen betroffen.
Dat is ook in de aanloop naar Nice wel gebleken. Als de heer Verhagen opmerkt
dat het in Nice een nationaal getinte IGC was, heeft hij daarin ten dele gelijk.
Er was immers een aantal machtsvragen en machtsverdelingsvragen binnen de
Unie aan de orde; onder andere de meerderheidsbesluitvorming, de stemmenweging –
hoeveel stemmen elk land precies heeft en wat zijn wat dat betreft de verhoudingen
binnen de Unie – alsook de zetelverdeling binnen het Europees Parlement
zijn vraagstukken die in Amsterdam niet konden worden opgelost en die nu wel
opgelost moesten worden.Het onderscheid in het kader van het Protocol van Amsterdam tussen artikel
1 en 2 is eigenlijk vervaagd. In die zin is al vroegtijdig vastgesteld dat
er volledig volgens artikel 2 geopereerd zal worden, namelijk het vizier op
een Europese Unie van twintig of meer leden. Zoals u in de regeringsnotitie
steeds hebt kunnen aantreffen, is er gewerkt met de aanname van een Unie van
27 lidstaten. Er wordt nu onderhandeld met twaalf lidstaten. Overigens zijn
er ook discussies en beschouwingen geweest vanuit de gedachte dat de Unie
nog wel eens groter zou kunnen worden. Er is nog een andere kandidaat-lidstaat
en er zijn ook landen die in de toekomst kandidaat-lidstaat willen worden.
Er is duidelijk vanuit dat perspectief gesproken.Wij moeten steeds voor ogen houden dat de bijeenkomst van Nice ten doel
had de Unie klaar te maken voor de uitbreiding. Met alle mitsen en maren en
alle aantekeningen die wij bij het Verdrag van Nice kunnen maken, is nog steeds
de politieke conclusie dat de Unie met het Verdrag van Nice klaar is voor
de uitbreiding. Daarmee zijn de twee voorwaarden zoals die destijds gesteld
zijn ten aanzien van de interne ontwikkeling van de EU met betrekking tot
het uitbreidingsproces, vervuld. De ene betrof het financiële raamwerk
en de financiële perspectieven inclusief de financiële reservering
voor de kandidaat-lidstaten. Dat is in Berlijn in 1999 vastgesteld. De andere
betrof de benodigde institutionele hervormingen. Daarmee is men aangevangen
in Amsterdam en deze zijn voltooid in Nice. Die politieke conclusie staat.
Dat betekent niet dat er niks te wensen overblijft. Ik zal daarover straks
nog iets zeggen als wij spreken over het debat over de toekomst van de Unie.
Dat debat is vóór Nice begonnen en gaat na Nice door. Het is
misschien goed hier reeds te benadrukken dat dit geen evaluatie van Nice inhoudt
in die zin dat wij na Nice nog eens bedacht hebben dat het eigenlijk nog niet
voldoende is en daarom een nieuwe ronde willen beginnen. Er is een bredere
discussie ontstaan over de ontwikkeling van de Unie tijdens de aanloop naar
Nice, waarvan duidelijk was dat de gevolgen niet in Nice zouden kunnen worden
vastgelegd, maar dat er wel behoefte aan was om er gestructureerd mee door
te gaan. In die zin schuiven er twee processen over elkaar heen: de voltooiing
van Amsterdam in Nice en tegelijkertijd een breder debat in het besef dat
de Unie zodanig in beweging is op dit moment dat dit tot bredere vragen aanleiding
geeft dan die voor Nice vanuit Amsterdam waren geagendeerd.De heerVerhagen(CDA)In de memorie van toelichting stelt de regering dat die institutionele
hervormingen zijn bereikt en dat dit noodzakelijk was, omdat je anders halverwege
het uitbreidingsproces een nieuwe IGC zou moeten houden. Doordat die twee
processen nu in elkaar schuiven, krijg je toch halverwege het uitbreidingsproces
een nieuwe IGC. Waarom verhindert deze IGC het uitbreidingsproces niet, zoals
wel het geval zou zijn geweest indien het alleen over die institutionele hervormingen
zou gaan?StaatssecretarisBenschopOp zichzelf verhindert of bevordert een IGC het uitbreidingsproces niet.
De vraag is welke politieke plaatsbepaling zo'n IGC krijgt. In Amsterdam was
afgesproken dat wij, toen nog in het protocol in twee stappen gezien, pas
konden uitbreiden tot twintig of meer lidstaten, indien er een nieuw verdrag
zou zijn waarbij een aantal aspecten werd geregeld die in Amsterdam niet waren
geregeld, alsmede de herziening van de instellingen weer zou zijn nagelopen.
De IGC die nu gepland staat voor 2004, alhoewel de datum nog onzeker is, volgend
op de conventie die naar verwachting in Laken zal worden uitgeroepen, heeft
geen conditionering betreffende het uitbreidingsproces. Het betekent niet
dat de uitbreiding pas kan beginnen, als wij bijvoorbeeld in 2003-2004 weer
een nieuw verdrag hebben. Een IGC op zichzelf bevordert of belemmert de uitbreiding
niet. Het hangt ervan af welke politieke betekenis of welke politieke voorwaarden
daaraan worden verbonden. De politieke betekenis verbonden aan Amsterdam,
gevolgd door Nice, was in dat opzicht zeer helder: het moest er zijn voordat
de uitbreidingsbeslissing kon vallen en het moest ook geratificeerd zijn.
Daarom werken wij toe naar eind 2002. Er is niet zo'n zelfde politieke plaatsbepaling
gegeven aan de komende IGC.De heerVan Baalen(VVD)De staatssecretaris zal het toch met de VVD-fractie eens kunnen zijn dat
het heel veel energie kost om een IGC te organiseren en daaraan bij te dragen.
Die energie kun je niet steken in allerlei belangrijke inhoudelijke zaken,
bijvoorbeeld de integratie van de nieuwe toetreders in de Europese Unie. Gezien
de tijd die hij in de Algemene Raad besteedt aan de IGC, kan ik mij voorstellen
dat dit ten koste gaat van dat integratieproces.StaatssecretarisBenschopIk meen dat dit aspect nog wel kan worden ondervangen, maar je kunt natuurlijk
een verschillende beoordeling geven over het ingezette traject. Een lijn van
denken zou zijn: laten wij eerst Amsterdam en Nice afronden, laten wij vervolgens
de uitbreidingsbeslissing daadwerkelijk nemen en laten wij dan verder gaan
met het institutionele debat. Er is iets voor te zeggen om die zaken achter
elkaar af te werken en de Unie niet in een permanent institutioneel debat
te laten verzeilen. De realiteit gebiedt evenwel om te zeggen dat dit debat
niet voor niets is opgekomen, omdat het debat over de toekomst van de Unie
reflecteert wat er gaande is in Europa. Ik denk aan de verreikendheid van
de ontwikkelingen en de monetaire unie. Zie de dynamiek op het terrein van
Binnenlandse Zaken en van Justitie voor en na 11 september jl. Ik noem de
pogingen om op buitenlandspolitiek terrein en veiligheidsterrein
de Europese identiteit vorm te geven. Dat is natuurlijk niet niks. Tegen die
achtergrond is het debat over de toekomst van de Unie losgebarsten. Er is
vanuit dezelfde overweging om de Unie niet permanent in een institutioneel
debat verzeild te laten raken wat voor te zeggen om dit debat op afzienbare
termijn en misschien wel zo snel mogelijk af te ronden. De werklast voor de
Unie voor de komende jaren is echter niet niks. Ik denk aan de interne ontwikkeling,
het debat over de toekomst– ook in institutionele zin – en het
realiseren van de uitbreiding. Daarnaast zijn er een paar grote vragen op
het terrein van beleidsmatige hervormingen, die deels ook weer met de uitbreiding
samenhangen, zoals op het gebied van het landbouwbeleid. Het vraagt enige
aandacht van het management van de EU om ervoor te zorgen dat het een niet
ten koste van het ander gaat. Een ding steekt daar erg bovenuit, namelijk
dat we een verantwoorde en tijdige beslissing moeten nemen over het uitbreidingsproces.
Dat is een hoofdzaak binnen het geheel. De consequenties van een foutieve
aanpak, hetzij te snel hetzij te langzaam, zouden erg groot zijn voor de Unie
en de kandidaat-lidstaten.Er bestaan gemengde gevoelens over het Verdrag van Nice. Aan de positieve
zijde staat voor de regering de regeling van de versterkte samenwerking, waardoor
dit een veel bruikbaarder instrument is geworden dan voorheen. Verder is het
positief dat de stemmenweging en de zetelverdeling, die nog geregeld moesten
worden, nu geregeld zijn. Nederland heeft er zeker aan bijgedragen dat de
verdragswijziging inzake het EVDB gerealiseerd is, waardoor het EVDB nu een
verdragsmatige basis heeft. Positief is verder de agendering voor de periode
na Nice. De ontwikkeling in de meerderheidsbesluitvorming is bescheiden te
noemen. Ik kan begrijpen dat een aantal leden dat aan de minkant plaatst.
Toch is hier wel het een en ander gebeurd. We komen daar straks nog op terug.
Waar men het besluit over de toekomst van de Commissie positioneert, hangt
af van de visie die men daarop heeft. Het is een soort plus-minbalans. De
Commissie zal nog geruime tijd een vertegenwoordiger per lidstaat bevatten,
terwijl tegelijk het besluit is genomen om dit in de toekomst bij het bereiken
van 27 lidstaten te gaan veranderen.Dan Ierland en de ratificatie van Nice. Er is in Helsinki afgesproken
dat het verdrag eind 2002 geratificeerd zal moeten zijn, waardoor ook eind
2002 de uitbreidingsbeslissingen genomen kunnen worden. Ik zeg in de richting
van mevrouw Karimi dat dit een politieke en geen juridische afspraak is. De
Unie kan uitbreiden, ook al zou het Verdrag van Nice niet geratificeerd worden.
De vraag is alleen of de Unie dat wil. Het antwoord daarop is nee. Alles zal
er dus op gericht moeten zijn om in de loop van volgend jaar in een zodanige
situatie te verkeren dat het Verdrag van Nice is geratificeerd en de beslissingen
over het uitbreidingsproces genomen kunnen worden.MevrouwKarimi(GroenLinks)Ik kan mij voorstellen dat de Unie dit niet wil. Stel echter dat Ierland
geen oplossing kan vinden voor dat probleem, zal dan nog steeds gelden dat
de Unie zonder ratificering niet zal overgaan tot de uitbreiding?De heerVerhagen(CDA)Ik kan me op zich iets voorstellen bij de politieke afspraak dat het Verdrag
van Nice geratificeerd moet zijn. Maar waarom beperkt de Unie de discussie
over het Ierse referendum alleen tot het nog een keer overdoen van het referendum?
Waarom sluit de Unie de mogelijkheden uit voor een oplossing zoals deze destijds
bij Denemarken gevonden is, namelijk dat je nog een protocol toevoegt?StaatssecretarisBenschopEr is teleurstelling uitgesproken over de wijze waarop het Ierse referendum
gehouden is. De Ierse regering heeft aangegeven dat dit nog niet het laatste
woord is. De regering heeft in die zin nog niet laten weten dat Ierland het
Verdrag van Nice niet ratificeert. We kunnen dus verwachten dat er tussen
nu en eind 2002 nogmaals een referendum in Ierland georganiseerd zal worden.
De Ierse regering heeft nog niet bepaald wanneer dit precies zal plaatsvinden.
Wij zijn uiteraard allemaal zeer geïnteresseerd in hoe dit gaat aflopen.
Het is het verstandigst om de planning, de organisatie en het verder voeren
van dat debat aan de Ieren over te laten. Wij mogen ervan uitgaan dat volgend
jaar een nieuw referendum wordt gehouden. Gehoopt wordt dat Ierland via dat
referendum instemt met het verdrag, waardoor Nice kan worden geratificeerd.MevrouwKarimi(GroenLinks)Dat is dus een politieke keuze van de Europese Unie. De uitbreiding zal
dus niet stagneren als de ratificatie niet is voltooid.StaatssecretarisBenschopMen heeft wel eens eerder gevraagd of er alternatieven zijn. Er zijn altijd
hypothetische alternatieven, maar politiek gezien zijn die er niet. Dat is
van belang voor Ierland, maar ook voor de druk die op het proces ligt. Wij
denken nu niet na over wat we gaan doen op de ochtend nadat het tweede Ierse
"nee" heeft geklonken en de Ierse regering komt melden dat Ierland niet ratificeert.
Ik ga ervan uit dat er een nieuw referendum komt. Dat heeft de Ierse regering
ook aangekondigd. De Ierse ratificatie ligt daarmee open, ondanks de grote
teleurstelling die wij bij het eerste referendum hebben ondervonden.De Ierse regering heeft zelf nog niet aangegeven dat zij behoefte heeft
aan een uitzonderingspositie voor Ierland, een protocol of verdere afspraken.
Mocht dat wel het geval zijn, dan zal dat beoordeeld moeten worden, maar daar
valt nu weinig over te zeggen. Wij willen dat in ieder geval niet bevorderen.
Dat maakt het geheel natuurlijk niet overzichtelijker, maar ook dat is in
eerste instantie in handen van de Ierse regering. Tot nu toe is daar geen
sprake van. Wij wachten dus af. Ondertussen mag Ierland in Laken gewoon meepraten
over de conventie. Er zijn immers wel meer lidstaten die wel in Laken meepraten,
maar Nice niet hebben geratificeerd, waaronder waarschijnlijk Nederland. Ik
hoop dat de Kamer vindt dat wij ook mogen meepraten. Dat geldt ook voor Ierland.De heer Van Middelkoop vroeg naar de subsidiariteit. De desbetreffende
formuleringen hebben niet tot doel uit te drukken dat er iets nieuws is gebeurd.
Bij het Verdrag van Amsterdam is het subsidiariteitsbeginsel duidelijk uitgewerkt.
Aan dit beginsel moet ook worden getoetst. Er zal wel gesproken worden over
grootte van de bevoegdheden en de bevoegdhedenverdeling, maar daar komen
wij nog wel op terug in het debat over de toekomst. Het is een van de post-Nice-onderwerpen.
Inmiddels zijn daarbij heel veel Duitse begrippen aan de orde: bevoegdheden,
catalogusbevoegdheden, afbakening. Misschien zijn wij daarin iets verstrikt
geraakt.Op het gebied van de institutionele ontwikkeling zijn in Nice kleine stapjes
gezet. Daarin heeft mevrouw Scheltema gelijk. Ik gaf het al aan: de balans,
de positieve zijde en de minzijde. Het geeft aan dat de institutionele stappen
die in het verleden zijn gezet, in ieder geval tot en met Nice vervangen zijn
door institutionele stapjes. Het fascinerende van het debat over de toekomst
is dat weer wordt gepoogd, grotere stappen te zetten. Ik wijs in dezen op
de Europese grondwet, maar of dat gaat lukken is een tweede. Het geeft het
over elkaar heen schuiven van die twee processen aan. In ieder geval is in
de aanloop naar Nice gebleken dat Amsterdam nog zo slecht niet was. De waardering
voor het Verdrag van Amsterdam is met het klimmen der jaren toegenomen. Wie
weet, is Nice wel hetzelfde lot beschoren.De heerTimmermans(PvdA)Eerder hebben wij andere vertegenwoordigers van het kabinet horen zeggen
dat Nice niet nodig is voor de uitbreiding, maar nu is duidelijk vastgesteld
dat wij Nice wel nodig hebben voor de uitbreiding. Is deze conclusie juist?StaatssecretarisBenschopJa.1. Gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming in de RaadDe heerVan Middelkoop(ChristenUnie)In het verslag heb ik gevraagd welke volkenrechtelijke en politieke beginselen
zijn benut bij het vaststellen van een nieuwe stemmenweging. Dat was niet
bedoeld als een onbenullige vraag en ook niet zo opgevat. Ik heb als antwoord
gekregen dat er geen sprake is van toepassing van volkenrechtelijke beginselen,
maar dat waag ik te betwisten. Hoe je het ook wendt of keert, er is veel buitenland
binnen de Europese Unie. Het volkenrechtelijk beginsel van gelijkheid van
staten geldt ook voor de onderlinge bejegening van de lidstaten binnen de
Europese Unie. Dit is naar mijn gevoel ook van toepassing op de stemmenweging
binnen de Raad. Ik zou die vraag niet hebben gesteld, als niet zo nadrukkelijk
was ontkend dat er sprake is van volkenrechtelijke beginselen, maar uitsluitend
van politieke. Graag hoor ik een reactie of misschien zelfs een herziening
van dat standpunt.Over de uitbreiding van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
kan ik volstaan met één zin; dat de Nederlandse inzet, waarover
wij vooraf uitvoerig hebben gesproken, slechts ten dele is beloond. Ik steun
het standpunt van de regering dat de hoofdregel moet zijn dat in gevallen
waarin de Raad met een gekwalificeerde meerderheid besluit over voorstellen
van wetgevende aard, het Europees Parlement codecisierecht behoort te hebben.
Wat is de aard van het verzet bij andere lidstaten tegen de toepassing van
deze logische hoofdregel? Ik vind deze zo logisch dat ik die vraag niet alleen
uit onnozelheid stel.Het is wel interessant om te zien dat Nederland zeer krachtig heeft gepleit
voor uitbreiding van de meerderheidsbesluitvorming, maar vasthoudt aan de
unanimiteitsregel als het nationaal belang in beeld komt. Dan hebben wij het
over artikel 187 van het EG-verdrag, waarmee de belangen van de Nederlandse
Antillen en Aruba gemoeid zijn. Wij moeten ons niet vromer voordoen dan anderen.
Als het ons belang raakt, blijken wij ineens toch vast te houden aan de unanimiteitsregel.De heerTimmermans(PvdA)Hadden wij dat dan niet moeten doen?De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Nee, ik ben daar erg voor, maar deze interruptie keert zich tegen u. Ik
behoor niet tot degenen die destijds zo'n enorm pleidooi hielden om op meerderheidsbesluitvorming
in te zetten. Als ik mij goed herinner, behoorde uw fractie daar wel toe.
Ik verwacht straks een krachtig pleidooi om artikel 187 alsnog onder de meerderheidsbesluitvorming
te brengen en ik voorspel dat de voorzitter, uw partijgenoot de heer Van Oven,
u dan het woord zal ontnemen.Over belastingzaken heb ik vooraf gezegd dat zij niet onder gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming moeten worden gebracht. Ik herinner mij dat de
heer Verhagen hierbij dezelfde positie innam. Als je de stukken leest, krijg
je de indruk dat de regering dat eigenlijk jammer vindt en heel doctrinair
is, maar ik heb begrepen dat Nederland het maar wat plezierig vond dat de
meerderheid van de andere lidstaten bij de onderhandelingen op dit punt geen
gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming voorstond. Graag hoor ik wat de
juiste positie is van Nederland.Artikel 133 gaat over de internationale overeenkomsten over handel en
diensten, waarover GroenLinks interessante vragen heeft gesteld. Waarom wordt
in Europa, anders dan in Nederland, geen parlementaire betrokkenheid geaccepteerd?
Is dat een soort bewijs van achterlijkheid? Nationaal gezien heeft het heel
lang geduurd, voordat verdragen voor parlementaire goedkeuring in aanmerking
kwamen. De klassieke reflex van iedereen die met het buitenland te maken heeft,
is om de parlementen erbuiten te houden. Zien wij dat nu ook op Europees vlak?
Ik vind dat heel jammer, omdat je dan weinig weerwoord hebt tegenover de antiglobalisten.Mijn allerlaatste vraag betreft artikel 137. Daarin was oorspronkelijk
een bevoegdheid inzake financiële bijdragen ter bevordering van de werkgelegenheid
opgenomen voor de Raad. Dat is eruit gegooid omdat het nooit is gebruikt.
Waarom niet? Is dit belangrijk of niet? Voor het Verdrag van Amsterdam is
er een debat geweest over de sociale en werkgelegenheidsparagraaf. Die mocht
immers wel in het verdrag opgenomen worden, maar mocht vooral geen geld kosten.
Is dit als het ware alsnog een beklemtoning van de juistheid van die opvatting?MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter. Uit de beantwoording in de nota naar aanleiding van het verslag
is duidelijk geworden dat de regering veel meer wilde met het oog op vergroting
van de efficiency. De regering was zelfs een van de grootste voorstanders
van gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming. Dat viel echter niet te bereiken
op dit moment.Mijn eerste vraag is of het tegen de achtergrond van het feit dat Nederland
zich een groot voorstander toonde van dergelijke besluitvorming, niet lastig
is om unanimiteit te bepleiten inzake artikel 159 EG-verdrag en
artikel 187, waarover de heer Van Middelkoop sprak. Van tevoren waren alle
besluiten uitgezonderd die hetzij van quasi-constitutionele aard zijn hetzij
besluitvorming van nationale parlementen vereisen. Wat moet ik mij bij die
quasi-constitutionele besluiten voorstellen?Het op zich jammer dat het zo teleurstellend is verlopen. Nog teleurstellender
is het resultaat ten aanzien van de codecisie van het Europees Parlement.
Zelfs op terreinen waar het Europees Parlement al wordt geraadpleegd, bleek
invoering van codecisie te veel gevraagd.De voorzitter:Daar komen wij nog over te spreken, mevrouw Scheltema.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik kan het echter niet los zien van elkaar. Ik zal dan ook bij het tweede
deel mijn mond houden.De voorzitter:Dat spreken wij af. Anders komt de staatssecretaris in de problemen bij
zijn beantwoording.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik wil deze vraag stellen. Het is echter goed als de staatssecretaris
zegt er liever straks op terug te willen komen. Ik denk overigens dat de andere
woordvoerders hetzelfde probleem hebben. Ik zal uitleggen wat mijn probleem
is.Het Europees Parlement krijgt geen codecisie, zelfs niet op terreinen
waar het nu reeds wordt geraadpleegd. Ik hoor graag een toelichting op de
hierbij gebruikte argumenten. De vraag lijkt mij daarnaast gerechtvaardigd
of op deze manier het democratisch gat niet eerder groter dan kleiner wordt.
Ik vind de beantwoording in de nota naar aanleiding van het verslag niet voldoende.
Bij gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming, zonder codecisie, krijgt het
Europees Parlement geen bevoegdheden terwijl de nationale parlementen een
deel van hun bevoegdheden verliezen. Zonder vetorecht voor Nederland is de
mogelijkheid voor aandrang van het Nederlands parlement om alsnog iets te
bereiken immers aanmerkelijk minder groot.Dit zorgpunt leeft bij mijn partij. Ik vraag de staatssecretaris dan ook
hoe ik mijn achterban kan aantonen dat bij gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
zonder codecisie geen democratisch gat te zien is. Ik heb immers het idee
dat dit wel het geval is.Ik vraag de staatssecretaris ook wat de concrete inzet was van de regering
op dit vlak. Meerderheidsbesluitvorming met in het algemeen "codecisie, tenzij"
of meerderheidsbesluitvorming met codecisie in gevallen waar sprake is van
wetgeving of wetgevende handelingen?In artikel 175 van het EG-verdrag wordt in lid 2 nog steeds eenparigheid
van stemmen geëist als het milieubesluiten betreft die in hoofdzaak van
fiscale aard zijn. Nederland wil dat schrappen. D66 ook. Het is echter niet
gelukt. Bovendien is het zodanig aangepast dat het mij voorkomt dat de reikwijdte
van de unanimiteitseis is vergroot. Het hebben van invloed blijkt nu immers
al voldoende te zijn. Zie ik dat goed? Ik begrijp dan ook niet goed waarom
de regering tot de conclusie komt dat het in de praktijk wel zal meevallen.
Dat moet men nog maar iets duidelijker maken. Nationale belangen wegen bij
het milieubeleid kennelijk heel zwaar. Ik nodig de staatssecretaris uit om
op dit punt wat dieper in te gaan.Ik kom bij de stemmenweging en de blokkerende minderheid in de Raad. Ik
heb het helemaal op een rijtje. De balans tussen groot en klein zou zijn behouden,
aldus de regering. Er is misschien een fractie van een verschil. De transparantie
laat echter te wensen over. Het is een Europa van de rekenmeesters geworden.
Hoe kunnen wij de burger duidelijk maken dat het wel overzichtelijk is? Ik
ben voor leesbare verdragen. Ik zou het prettig vinden als het mogelijk zou
zijn om dit soort ingewikkelde stukken in hapklare brokken aan te bieden.De heerTimmermans(PvdA)Het verdrag kan wat mij betreft naar Jan de Koning vernoemd worden. Het
valt onder het adagium: als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar
zoals het kan. Voor een deel is dat de politieke realiteit, maar het wringt
soms op het punt van de wetgevingsbevoegdheden van de Unie en haar instellingen,
dus onder andere bij de meerderheidsbesluitvorming. Wat de complexiteit nog
verhoogt, is dat je het een niet los kunt zien van het ander. De stemming
bij de ene instelling is verbonden met de stemming in de andere instelling.
De verhoudingen in de Raad hebben natuurlijk een relatie met de verhoudingen
in het Europees Parlement. Als het één ingewikkeld wordt en
het ander ook, dan wordt het totaal een onontwarbare kluwen. Dat is de situatie
waar wij mee te maken hebben. Ik begrijp het al niet, terwijl ik bekend sta
als een pseudo-eurocraat, laat staan dat ik het aan de kiezers kan uitleggen.Mijn voornaamste vraag is of wij op dit punt wel vooruitgang hebben geboekt
en hoe die vooruitgang is te kwalificeren. Op een aantal terreinen gaan wij
verder met meerderheidsbesluitvorming. Daaraan is echter niet automatisch
codecisie door het Europees Parlement gekoppeld, zeker niet voor de oudere
onderwerpen waar al meerderheidsbesluitvorming was. Daarmee verhogen wij in
feite het democratisch deficit. Dat was niet de bedoeling van het Verdrag
van Nice, maar dat lijkt wel het resultaat te zijn van deze wijze van optreden.
Mijn fractie is groot voorstander van het zover mogelijk uitbreiden van meerderheidsbesluitvorming
omdat in een groter wordende Unie met steeds verdergaande bevoegdheden het
belang van landen met minder bevolking het meest is gediend met meerderheidsbesluitvorming.
Wij blijven daar voorstander van, ook al zal het bij sommige onderwerpen wel
eens pijn doen.Er is een aantal uitzonderingen bedongen door een aantal lidstaten. Er
zijn vijftien lidstaten en op acht onderwerpen is geen resultaat bereikt.
Als ik het van de zonnige kant bekijk, betekent het dat niet alle vijftien
lidstaten een uitzondering hebben bedongen. Brengen de acht onderwerpen die
nu zijn uitgezonderd de zaak niet in onbalans? Die acht onderwerpen waren
immers van belang om in het geheel vooruitgang te boeken.MevrouwKarimi(GroenLinks)Schept u nu niet een beetje verwarring? In een vroeg stadium had Portugal
al een aantal artikelen uitgezonderd.De heerTimmermans(PvdA)Het gaat dan om artikelen die te maken hebben met de ratificatie door
nationale parlementen en om artikelen die de bevoegdheid geven tot besluiten
als uitzondering op de normale verdragsregels. Dat zijn al veel
onderwerpen van de wetgevende bevoegdheden van de Unie. Inderdaad was het
aantal van 45 dat in Nice is voorgelegd eigenlijk al te beperkt en van die
45 artikelen zijn er maar 37 akkoord bevonden. Als u daarop doelt, ben ik
het met u eens dat dit een ontzettend mager resultaat is. Dat heb ik trouwens
al vanaf het begin namens mijn fractie uitgedragen. Nu is heel specifiek de
vraag wat de balans is nu van die 45 een aantal belangrijke punten niet is
gerealiseerd en tegelijkertijd moet worden geconstateerd dat deze oplossing
het democratisch deficit niet verkleint, maar misschien zelfs vergroot.De heerVerhagen(CDA)Nu de heer Timmermans namens de PvdA-fractie het resultaat als mager kwalificeert,
wil ik graag zijn oordeel over het feit dat de staatssecretaris in de nota
naar aanleiding van het verslag niet het oordeel van de CDA-fractie onderschrijft
dat de resultaten mager zijn.De voorzitter:Kort een voorlopige reactie van de heer Timmermans, want wij komen nu
echt op het terrein van het plenaire debat.De heerTimmermans(PvdA)Ik herhaal slechts wat ik heb gezegd in het plenaire debat meteen na afloop
van de top in Nice. Ik heb het altijd over magere resultaten gehad. Daarvan
neem ik geen woord terug.Overigens, voordat er misverstanden ontstaan: dat betekent niet dat ik
daarmee afwijk van het adagium van Jan de Koning.De voorzitter:Dat heeft ook niemand verwacht.MevrouwKarimi(GroenLinks)Voorzitter. Allereerst vraag ik of de staatssecretaris nu achteraf een
oordeel kan geven over de methode die het Portugese voorzitterschap heeft
toegepast. Ik begrijp uit de antwoorden in de nota naar aanleiding van het
verslag dat de Nederlandse regering daarvan voorstander is geweest. Graag
hoor ik een oordeel van de regering over het feit dat in een zo vroeg stadium
zoveel artikelen van de "onderhandelingen" uitgesloten waren.Ik wil onder andere ingaan op artikel 175, het milieuartikel. Volgens
mij is er bij de beantwoording van de vragen een foutje geslopen in de nota
naar aanleiding van het verslag. De vragen die op de pagina's 32 en 33 worden
toegeschreven aan de ChristenUnie waren namelijk door de GroenLinks-fractie
gesteld. Het komt vaker voor dat vragen niet aan de juiste fracties worden
toegeschreven.Ik ben niet zo tevreden over de beantwoording. De analyse van de stichting
Natuur en milieu dat de tekstuele wijzigingen in artikel 175, lid 2, een praktische
stap terug vormen in de besluitvorming over milieumaatregelen, wordt niet
door de regering onderschreven. De vraag is natuurlijk waarom enkele lidstaten
het dan toch nodig vonden deze tekstwijziging met meer unanimiteit door te
voeren. Wil de regering alsnog op die vraag antwoorden? Waarom is de meerderheid
van de lidstaten die het unanimiteitsvereiste juist wilden versoepelen of
afschaffen akkoord is gegaan met een wijziging in omgekeerde richting? Nu
wordt het aantal gevallen waarin het unanimiteitsvereiste geldt uitgebreid.De parlementaire controle die wij hier geacht worden uit te oefenen, wordt
bemoeilijkt door het feit dat de regering niet wenst aan te geven welke lidstaten
met welke argumenten aandrongen op de aanpassing van lid 2. Die informatie
is nodig om de praktische betekenis van de tekstuele wijzigingen te kunnen
inschatten. Als ik weet welk land daarop heeft geïnsisteerd, kan ik een
oordeel uitspreken over het antwoord van de regering dat die wijziging in
de praktijk geen betekenis zal hebben. Verwacht de regering eigenlijk boze
reacties uit andere hoofdsteden als zij hier iets meer openheid zou geven?
Zo ja, dan pleit dat sterk voor een andere, minder geheimzinnige wijze van
verdragsherziening. Door te ontkennen dat de wijziging van artikel 175, lid
2, praktische betekenis heeft, ontwijkt de regering onze vraag of hier sprake
is van een triest unicum. Zijn ooit eerder bij een verdragsherziening maatregelen
overgebracht van de categorie die een gekwalificeerde meerderheid vereist
naar de categorie die besluitvorming bij unanimiteit vereist, en omgekeerd?
Daarom formuleer ik de vraag nu anders. Gesteld dat de tekstuele wijziging
onverhoopt wel praktische betekenis heeft, is er dan sprake van een unicum? Mijn fractie meent uit de toekomstnotitie te mogen afleiden dat de regering
van mening is dat de verdere uitbouw van besluitvorming bij gekwalificeerde
meerderheid op de post-Nice-agenda thuishoort. Tijdens het Kamerdebat over
de top van Nice wees de minister-president tot mijn grote teleurstelling dit
idee nog van de hand. Hoeveel kans is er naar de huidige stand van zaken dat
het thema meerderheidsbesluitvorming daadwerkelijk een plaats krijgt in de
verklaring van Laken? Zet de regering zich er dan wederom voor in dat het
thema onlosmakelijk verbonden is met de invoering van medebeslissingsrecht
voor het EP?Ik heb het derde criterium (62% van de bevolking) ook uitgeschreven en
ik denk dat ik het begrijp. Kan op dat criterium willekeurig een beroep worden
gedaan, bijvoorbeeld als het een lidstaat goed uitkomt, of gelden daar bepaalde
regels voor?De heerVan den Berg(SGP)Voorzitter. Zoals u weet, is mijn fractie absoluut geen voorstander van
de uitbreiding van de besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid omdat
dat behoorlijk afbreuk doet aan de nationale bevoegdheden. Dat het resultaat
van Nice wat dit betreft als "mager" wordt gekwalificeerd, is voor ons dus
niet direct een negatieve kwalificatie. Anderzijds wordt bij 39 onderwerpen
besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid mogelijk. Wij hebben gevraagd
naar een nadere motivering. Ik zal de bewindsman nu niet vragen om al die
bepalingen nog eens na te lopen, maar wij vinden de onderbouwing van die uitbreiding
erg mager. Een en ander zal ongetwijfeld moeten worden bezien in de sfeer
van het politieke compromis. Er zijn echter bepalingen bij waarvan ik vind
dat de EU zich begeeft op terreinen die in essentie tot de nationale sfeer
behoren. Ik denk aan antidiscriminatiemaatregelen, bepalingen over burgerschap
en de ontwikkeling in de richting van Europese politieke partijen. Ik kom
daar straks nog op terug. Er dient hierbij ook een relatie te worden gelegd
met het thema van de subsidiariteit. Wij kunnen kortom de ontwikkelingen op
dit punt niet als positief kwalificeren. Het Verdrag van Nice is geen grote
stap voorwaarts in de richting van verdere federalisering, maar het zijn wel kleine stappen in die richting die een sterk compromiskarakter
hebben.Wat betreft de herverdeling van de stemgewichten onderschrijf ik de opmerkingen
van anderen dat het geheel wel erg ondoorzichtig is. De transparantie laat
veel te wensen over en dat moet anders. Het lijkt mij dat wij als klein land
niet positief kunnen oordelen over de bevolkingstoets. Deze maakt het de grote
landen gemakkelijk om een blokkade op te werpen en de praktijk leert dat het
eigenbelang daarbij een belangrijke rol speelt. Ik ben dus niet zo positief
over zowel de inhoud als de transparantie op dit onderdeel van het verdrag.De heerVerhagen(CDA)Voorzitter. Ik heb zelden een PvdA-politicus, in casu de heer Timmermans,
zo dicht tegen het CDA-standpunt zien aanschurken om zijn eigen oordeel te
kunnen rechtvaardigen. Er lopen veel achtenswaardige CDA-politici rond, maar
ik hoop toch dat de PvdA een eigen oordeel gaat geven. De CDA-fractie zal
dit doen waarbij zij uiteraard de wijsheid van de heer De Koning in acht neemt.
Het onderwerp gekwalificeerde meerderheid is zo mager dat ik daarvoor relatief
weinig tijd nodig heb. Desalniettemin wil ik een aantal vragen stellen.Mijn eerste vraag heeft betrekking op het asiel. De regering stelt dat
er een geweldige stap voorwaarts is gemaakt, want het is de verwachting dat
eerst communautaire regels tot stand komen. Dat die met eenparigheid moeten
worden vastgesteld, wordt als het ware achteloos terzijde geschoven met een
verwijzing naar een aantal voorbeelden als de Richtlijn ontheemden. Als ik
bezie wat er na Tampere en in wezen na Amsterdam tot stand is gekomen op het
punt van het asiel, dan vind ik dit niet mager maar ver beneden de maat. Waarop
baseert de regering de verwachting dat de Raad met eenparigheid die communautaire
regels binnen afzienbare zal kunnen vaststellen, opdat daaraan dan uitwerking
kan worden gegeven bij meerderheidsbesluitvorming? De huidige gang van zaken
in de JBZ-raad rechtvaardigt dit optimisme niet.Mijn tweede vraag heeft betrekking op de structuurfondsen. De regering
stelt dat herziening van de structuurfondsen nodig is voor de financiële
haalbaarheid van de uitbreiding. Bij de eerste poging tot discussie van Nederlandse
zijde op dit punt, kreeg het van Duitsland direct de pin op de neus. De vraag
is dan hoe die noodzakelijke hervormingen kunnen worden verwezenlijkt met
de bestaande unanimiteitsregel.Ik sluit mij aan bij de vragen van mevrouw Karimi en mevrouw Scheltema
over het milieu. Ook hier wordt de problematiek gebagatelliseerd. De regering
is van mening dat er in de praktijk niets zal veranderen. Daarom is er geen
sprake van inperking van meerderheidsbesluitvorming. Waarop baseert de regering
die veronderstelling? Er is toch een tekstuele wijziging voorgesteld? Alleen
al het hebben van invloed is voldoende om unanimiteit te eisen. Ik begrijp
echt niet dat de regering veronderstelt dat dit in de praktijk niets zal uitmaken.
Waarom heeft zij zich hiertegen dan eerst verzet? Waarom hechten de andere
lidstaten dan zo aan een wijziging van de tekst op dit punt?De regering stelt in de nota naar aanleiding van het verslag dat het antwoord
op de vraag of er meerdere initiatieven zullen worden genomen om het aantal
terreinen te vergroten waarop met gekwalificeerde meerderheid wordt besloten,
afhankelijk is van de agenda van de IGC. Ik wil graag weten welke inzet de
Nederlandse regering op dit punt kiest. De agenda van de IGC wordt mede bepaald
door de inzet van de regering, met name in Laken. Door nieuwe initiatieven
op het punt van meerderheidsbesluitvorming weg te schuiven naar die agenda
zonder aan te geven welke stappen zullen worden gezet, wordt geen helder antwoord
gegeven op onze vragen.De heerVan Baalen(VVD)Voor mijn fractie geldt als regel voor de besluitvorming binnen de eerste
pijler, dat die besluitvorming moet plaatsvinden op basis van gekwalificeerde
meerderheden. Daarop zijn uitzonderingen mogelijk, bijvoorbeeld op het terrein
van de fiscaliteit, maar de basisregel moet duidelijk zijn. Verder houden
wij, bij wetgeving, vast aan codecisie door het Europees Parlement.Het aantal besluitvormingsprocessen dat is gebonden aan gekwalificeerde
meerderheid is mager. Eigenlijk kun je zeggen dat overal waar een belangrijk –
dus controversieel – onderwerp aan de orde is, er geen gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming is.Het is belangrijk dat artikel 7 is aangepast bij de wijziging van het
EU-verdrag. Dit is immers een politiek controversieel onderwerp. Het is eveneens
van groot belang dat versterkte samenwerking in de tweede en derde pijler
mogelijk is gemaakt.De vereenvoudiging van het EG-verdrag is belangrijk voor de versterkte
samenwerking in de eerste pijler. Bij de structuur- en cohesiefondsen is een
belangrijke stap gezet, helaas wordt een en ander pas van kracht na de herziening
van de perspectieven van Berlijn. Het is echter wel een belangrijke politieke
stap. Dat geldt ook voor de handelspolitiek.Verder zijn de onderwerpen waarover met een gekwalificeerde meerderheid
zal worden besloten, nogal technisch van aard. Ik denk dan bijvoorbeeld aan
de aanstelling van een speciale vertegenwoordiger voor het GBVB. Dat is belangrijk,
maar het is toch vooral een technisch onderwerp. De voorgenomen aanpassing
van een aantal statuten is belangrijk, maar het is de vraag of daar een politiek
probleem lag.De Raad van State stelt dat van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming,
waartoe nu is besloten, niet al teveel mag worden verwacht voor de verbetering
van de slagkracht van de EU. Dat is belangrijk. De Duitsers noemen dat heel
aardig: een handelingsbekwame Unie. Is de regering het eens met de opmerking
van de Raad van State dat wij van dit resultaat weinig moeten verwachten voor
de slagkracht van de Unie?Mijn partij hecht er veel belang aan dat de stemmingen over welke wetgeving
en met welke meerderheid dan ook, openbaar moeten zijn. Dat geldt zeker voor
het wetgevingstraject van de Raad.Voor de weging van de stemmen is men uitgekomen op een zeer Byzantijnse
constructie. De EU kent echter wel meer van dat soort constructies. De vraag
die wel beantwoord moet worden, is hoe deze constructie uitwerkt bij controversiële
dossiers als de hervorming van de structuur- en cohesiefondsen en het landbouwbeleid.
Voor een blokkerende minderheid van 91 stemmen zijn drie grote lidstaten plus
een kleine nodig. Ik kan mij dan ook goed voorstellen dat er
bij de eerder genoemde onderwerpen een blokkerende minderheid ontstaat.Nederland krijgt 13 stemmen. Wij hebben ons daarmee enorm rijk gerekend.
Het is dan ook een fantastisch resultaat; wij hebben nu maar liefst één
stem meer dan België en slechts één stem minder dan Roemenië.
Wij weten nu precies waar wij staan in de pikorde. Ik denk echter toch dat
dit eigenlijk niet zo'n heel belangrijk onderwerp is. Het verlies van zes
zetels in het Europees Parlement is een veel groter verlies dan de winst die
is geboekt binnen de Raad.StaatssecretarisBenschopVoorzitter. Er is gevraagd van welke beginselen men is uitgegaan bij het
vaststellen van de stemmenweging. Hierbij zijn drie aspecten aan de orde geweest.
In de eerste plaats is er uitgegaan van een enigszins volkenrechtelijk beginsel,
te weten de positie van de lidstaten. Dat heeft ertoe geleid dat een van de
criteria bij de meerderheidsbesluitvorming de vraag is of een meerderheid
van de lidstaten voor een bepaald besluit is.In de tweede plaats is uitgegaan van een bevolkingscriterium. Om te voorkomen
dat een besluit wordt genomen met een meerderheid van stemmen, zonder dat
die een meerderheid van de bevolking vertegenwoordigt, is gekozen voor een
toets. Die toets houdt in dat 62% van de bevolking geacht moet worden achter
een besluit te staan. Dat percentage is iets lager dan bij de stemmingen,
want daar is een gekwalificeerde meerderheid van meer dan 70% vereist.De ratio hierachter kan ik volgen, zeker gezien de manier waarop de Unie
zich ontwikkelt. De legitimiteit van de Unie is immers op twee poten gestoeld,
te weten de vertegenwoordiging van de lidstaten en de vertegenwoordiging van
de bevolking. Die zijn nu in de stemmenweging van de Raad tot uitdrukking
gebracht. De meest zuivere wijze waarop dat geregeld had kunnen worden, was
vastgelegd in het voorstel van de Europese Commissie. De Europese Commissie
had namelijk gekozen voor een variant op "one nation, one vote" en "one man,
one vote". Volgens het voorstel van de EC zou elk besluit van de Raad worden
gebaseerd op een meerderheid van de lidstaten en een meerderheid van de bevolking.
Een verdere drempel van gewogen stemmen zou daarbij wegvallen. In de stemmenweging
is momenteel sprake van nog een derde toets: het behalen van de gewogen meerderheid
van stemmen. In die gewogen meerderheid, waarbij het aantal stemmen van een
bepaald land en de drempel waarop de meerderheid tot stand komt van belang
is, komt het spel van de balans tussen groot en klein tot uitdrukking.De eerste terechte angst op dit punt was dat de grote lidstaten gezamenlijk
in de nieuwe Unie overstemd zouden worden door het grote aantal kleine staten;
in de stemmenweging is immers sprake van een grotere representatie van de
kleine lidstaten omdat de stemmenweging niet proportioneel is aan de bevolkingsomvang.
De tweede angst betrof de positie van iedere individuele lidstaat in het geheel;
de optelsom van de kleine lidstaten is weliswaar groot, maar wat heeft een
individuele lidstaat daarbij te winnen? In de verhouding tussen groot en klein
omvatten deze twee angsten het spanningsveld. Met het besluit is geprobeerd
daarin een evenwicht aan te brengen. De stemmenweging is aangepast en de verhouding
tussen groot en klein is daarbij redelijk gerespecteerd. De drempel is wat
hoger gelegd en ten behoeve van de bescherming van kleinere lidstaten is een
nieuwe toets ingevoerd met betrekking tot de meerderheid van lidstaten. Verder
is een toets ingevoerd met betrekking tot "62% van de bevolking". Duitsland
neemt in dit verband een bijzondere positie in omdat het land als enige in
combinatie met twee lidstaten aan dat percentage komt; geen enkele andere
combinatie van drie lidstaten kan 38% bereiken.In de richting van mevrouw Karimi bevestig ik dat het gaat om een vrijwillige
inroeping: de lidstaten die tot de minderheid behoren, moeten zelf besluiten
of zij ervan gebruik willen maken. Over de wijze waarop een en ander in de
praktijk uitvalt, is nog niets te zeggen.De heer Van den Berg vroeg naar de plek van de bevolkingsgewichten. Het
betreft een samenhangend geheel waarbij de bevolking al een zekere rol speelt
bij de stemmenweging. De bevolkingstoets is daarbij van complementerende aard.
Bij de stemmenweging speelt voorts het feit dat iedere lidstaat een bepaalde
plek moet hebben een rol. Tevens is er de bepaling dat de meerderheid van
de lidstaten een besluit moet kunnen dragen. Wij hadden een voorkeur voor
het verlagen van de drempel voor meerderheidsbesluitvorming, maar daartoe
is niet overgegaan.De heerTimmermans(PvdA)Ik ben van mening dat de uitleg van de staatssecretaris over de theoretische
ondergrond klopt. Er is sprake van twee elementen met betrekking tot de Unie:
de positie van de lidstaten, die subject zijn van volkeren en om die reden
de soevereiniteit vertaald willen zien naar Europees niveau, en de Europese
burger, die zijn positie vertaald wil zien in de democratische Unie. De oplossing
waarvoor in Nice gekozen is, heeft echter niets te maken met dat tweede element.
De vertaling van de stem van de burger naar het Europees niveau zou via het
Europees Parlement moeten verlopen en niet via de Raad, die een verzameling
is van de lidstaten. Is de 62%-clausule niet een simpele manier om de belangen
van de lidstaten te benadrukken onder het mom van een democratische motivering,
die in feite niet aanwezig is?StaatssecretarisBenschopIn de beleving van burgers heeft de legitimiteit van de Europese besluitvorming
ook te maken met de positie die het eigen land in de besluitvorming inneemt.
Via die band komen de twee kanten, ook van het eigen land, terug. Ieder land
heeft zijn positie en tegelijk is er iets voor te zeggen om de omvang van
het land in termen van bevolkingsomvang daarbij mee te wegen. Als wij dit
geheel buiten beschouwing zouden laten, kunnen wij wat het aandeel van de
Raad betreft op het punt van de legitimiteit van het besluit nog wel eens
voor verrassingen komen te staan.De heerVerhagen(CDA)De staatssecretaris heeft steeds gezegd dat met dit verdrag de transparantie
en de inzichtelijkheid voor de burgers vergroot worden. Verschillende leden
hebben gevraagd hoe de meerderheidsbesluitvorming met drie zetels de door
mij genoemde transparantie en inzichtelijkheid heeft vergroot. Hoe meent de
staatssecretaris dat te realiseren?StaatssecretarisBenschopDe transparantie niet, denk ik, maar dat geldt al voor de deelnemers aan
de Raad. Het heeft enige tijd geduurd voordat ik in de huidige situatie besefte
met hoeveel stemmen ik aan tafel zat, hoe dit precies moest worden geteld
en welke bruggetjes daarbij golden. Behalve voor de insiders, is dat nu al
niet te volgen. Premier Juncker vertelde ooit dat hij begrotingsminister was
en dat hij urenlang in een Raad op een brugpositie zat. Iedereen zat naar
hem te kijken zonder dat hij door had dat zijn stem de doorslag gaf! Hij zat
daar fris en vrolijk te opereren zonder dat hij besef had van de onderliggende
situatie.Op het punt van de legitimiteit is het aan een Duitse burger in het huidige
systeem moeilijk uit te leggen als het aspect van de omvang van het land in
de stemmenweging niet tot zijn recht zou komen. Inderdaad is hiervoor geen
simpele methode gekozen. De methode van de Commissie zou zowel de legitimiteit
als de transparantie hebben bevorderd, maar dat was een brug te ver. Wie weet!De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Ik vond de interruptie van de heer Timmermans interessant, omdat ik hem
voor het eerst in deze lijn hoorde spreken. Ik heb voor Nice al meer dan eens
gevraagd of, als je de grootte van lidstaten verdisconteert op het niveau
van de Raad en op het niveau van het Parlement, ze op deze manier dubbel worden
beloond bij bijvoorbeeld wetgeving. De staatssecretaris merkte op dat bij
stemmenweging twee criteria een rol moeten spelen. Die logica kan ik nog niet
geheel overnemen.StaatssecretarisBenschopDe vertegenwoordigers van de lidstaten spreken en handelen namens de lidstaten.
De gekozen europarlementariërs spreken niet namens hun lidstaten, maar
namens degenen die hen gekozen hebben. Dit is in het geheel een ander mandaat
met een andere reikwijdte.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Als de Raad en het Parlement samen bij wetgeving betrokken zijn, dan wordt
het gewoon toch tweemaal ingebracht?StaatssecretarisBenschopJa, maar wel met de aantekening die ik maakte wat het betekent om een
Duitse volksvertegenwoordiger in het Europees Parlement te zijn of wat het
betekent om een Duitse regeringsvertegenwoordiger in de Raad te zijn. Er is
sprake van een onderscheid bij de opdrachten en het mandaat dat daarmee gemoeid
is. Ik merk op dat het aandeel van de stemmen dat een individuele Estse burger
in het Europees Parlement of in de Raad straks heeft een stuk groter is dan
dat van de individuele Duitse burger. De correcties in het systeem van de
weging van de verhouding tussen groot en klein komen, zelfs in de optelsom
van Raad en Parlement, ten gunste van de kleinere lidstaten uit en dus van
het individuele gewicht van de burgers in die lidstaten.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Laat ik het eens transponeren naar Nederland. Wij zouden er toch niet
over peinzen om in de ministerraad een besluitvorming te accorderen waarbij
een minister van de PvdA een veel zwaarder stemgewicht krijgt dan die van
D66?StaatssecretarisBenschopDaarom verdelen wij ook de portefeuilles.De heerVan Baalen(VVD)Dat voorstel van de Europese Commissie heeft dus weinig Anklang gehad.
Waarom heeft Nederland dit niet of onvoldoende gesteund? Kan dit nog terugkomen
bij de volgende IGC?StaatssecretarisBenschopHet was vanaf het begin volledig duidelijk dat dit voorstel van de Commissie
het niet zou halen. Het was niet verstandig geweest om de hele Nederlandse
lijn daarop te gaan baseren. Vandaar dat wij op deze manier geopereerd hebben.
Ik gaf al aan dat zowel voor de eenvoud als voor de rechtvaardiging het voorstel
een grote logica in zich heeft. Ik sluit daarom absoluut niet uit dat het
in een volgende ronde – of dat nu 2004 is of later – het geval
zou kunnen zijn. Ik kom daarop terug bij de bespreking van de agenda voor
2004.Er is een moment geweest in Nice waarbij ik op grond van de voorgestelde
stemverdeling het gevoel had dat wij maar alles bij unanimiteit moesten gaan
besluiten. Dat was toen op zaterdagochtend het eerste voorstel van het Franse
voorzitterschap gepresenteerd werd waarbij de getallen en de stemverhoudingen
naar voren kwamen. Daarbij hadden de grote lidstaten 30 stemmen, de middelgrote
lidstaten, waaronder Nederland en België, 10 stemmen en het eindigde
bij Luxemburg op 3 stemmen. Tegen de achtergrond van alles wat ik reeds heb
gezegd, werden daarmee de verhoudingen uit het lood geslagen. Dat heeft in
Nice de inzet van diverse landen, waaronder Nederland, in sterke mate gekleurd.
Als er gevraagd wordt wat wij daar uit het vuur gesleept hebben, wijs ik erop
dat wij in termen van stemmen een verhoging van 10 naar 13 hebben weten te
bereiken alsmede een wezenlijk betere verhouding tussen de lidstaten. Niet
alleen voor Nederland ging het aantal omhoog; België ging omhoog van
10 naar 12, Luxemburg van 3 naar 4 en de grotere lidstaten gingen terug van
30 naar 29 en van 28 naar 27. Dat gaf het hele beeld van de stemmenweging
duidelijk een ander aanzien. Ook het spel rondom de drempel van de gekwalificeerde
meerderheid en de andere wegingen daarbij, heeft een duidelijk ander aanzien
gekregen dan in het eerste voorstel op zaterdagochtend nog het geval was.
Gegeven dit systeem, was dit wel een belangrijk punt. Ik moet er niet aan
denken dat wij met 10 zetels ten opzichte van 30 voor de grote landen uit
Nice teruggekomen waren. Wij hebben er nu 5 ten opzichte van 10 als het gaat
om de verhouding tussen Nederland en de grootste lidstaten. Er werd net gesproken
over een vooruitgang bij de stemmenweging in de Raad, maar er is geen enkele
vooruitgang. Wij gaan erop achteruit. Dat weten en dat wisten wij ook. Het
ging om de mate waarin wij erop achteruit zouden gaan en om de verhoudingen
binnen de Unie op dat punt tussen groot, middelgroot en klein in het algemeen.
Na Nice heeft de Benelux evenveel stemmen als de grote lidstaten, namelijk
29: 13, 12, 4, maar nu heeft de Benelux er veel meer! Dus ook dat is relatief
en gaan wij nog steeds erop achteruit. In het eerste voorstel hadden wij er
maar 23: 10, 10, 3. Wij konden er echt niet onderuit om op dat punt stevig
te keer te gaan tegen het oorspronkelijke voorstel en deze wijzigingen af
te dwingen. Dat hebben ook de Belgische, Griekse en Portugese premiers gedaan.
In dat kader werd het uiteindelijk mogelijk dat de Nederlandse inzet op het
punt van de eigen relatieve omvang ook werd gereflecteerd in
het stemgewicht, alhoewel dat in zeer beperkte mate is gebeurd. Ik zou nog
wel durven te beweren dat zowel Nederland als Roemenië misschien enigszins
ondervertegenwoordigd is.Er is geen gevecht met België geweest. Er was volledige transparantie
tussen Nederland en België op dit punt. Er is wel eens anders beweerd,
maar België wist precies wat Nederland op dat punt deed en zou doen.
Tot het laatste Beneluxoverleg voorafgaand aan Nice is dat ook zo gecommuniceerd,
dus daarover kan er geen misverstand zijn geweest. Voorzover dat tot animositeit
aanleiding heeft gegeven, is dat na Nice rechtgebreid en afgekust, zoals ik
dat toen heb uitgedrukt. De relatieve positie van Nederland en andere lidstaten
op het punt van de stemmenweging maakte het evenwel nodig om te opereren zoals
wij hebben gedaan.De heerVan Baalen(VVD)Het is nog steeds onduidelijk waarop zo'n extra zetel en überhaupt
de hele verhouding is gebaseerd. Hebben zaken zoals het bruto nationaal product
een rol gespeeld? Of is dat in die weging niet echt aan de orde geweest?StaatssecretarisBenschopIk begon de beantwoording bij de beginselen. De economische omvang van
een land maakte daarvan geen deel uit. Dat is ook wel eens besproken in de
gedachtewisseling met de Kamer.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)De heer Van Baalen bedoelt waarschijnlijk: hoe hoger het BNP, hoe geringer
het stemgewicht.De heerTimmermans(PvdA)Wellicht ontstaat de indruk dat de drietrapsraket iets te maken heeft
met de democratische vertegenwoordiging, maar dat is dus niet het geval. In
het algemeen wordt geconstateerd dat door die drietrapsraket het zwaartepunt
bij de grotere lidstaten komt te liggen, wat logisch is bij een zich uitbreidende
Unie én dat wij een richting inslaan waarbij het zwaartepunt in de
hele constructie van de Unie iets meer bij de lidstaten komt te liggen en
minder bij de federatie. Is die constatering juist?StaatssecretarisBenschopDat laatste punt zie ik eerlijk gezegd niet. De regel voor het toedelen
van de stemmen staat los van de vraag hoe de bevoegdheden zijn verdeeld en
of er met meerderheid over wordt besloten. Dat zijn te onderscheiden onderwerpen.
De regel voor het toedelen van de stemmen doet op zichzelf geen uitspraak
over een meer federaal of intergouvernementeel karakter van de constructie.De heer Van Baalen vroeg naar de relatieve positie van lidstaten op dat
punt. Het blijft wat willekeurig hoe je dat precies indeelt, maar je ziet
dat er bij de grootste lidstaten een geringer stemmenaantal is dan bijvoorbeeld
het aandeel in de bevolking. Het omgekeerde geldt voor de kleinste lidstaten.
Het omslagpunt ligt ergens in het midden. Nederland is qua bevolking niet
een echt kleine lidstaat. Wij nemen wat dat betreft een bijzondere positie
in met 16 miljoen inwoners. Dat zie je ook in de lijstjes. Dat is op deze
manier tot uitdrukking gebracht. Het had iets hoger kunnen zijn, maar je kunt
het argument ook omdraaien. Het gaat ons er niet per se om hoeveel stemmen
wij van België afzitten. Ik ben zeer blij geweest met de extra stemmen
voor België en voor Luxemburg. Gezamenlijk hebben wij er zes bij gekregen.
Wij hebben dat niemand misgund.Voorzitter. Bij 27 artikelen in het verdrag is nu meerderheidsbesluitvorming
toegevoegd, in totaal op 39 onderdelen. Bij sommige artikelen is dit direct
na het van kracht worden van het Verdrag van Nice. Ik noem artikel 13 over
de communautaire stimuleringsmaatregelen op het gebied van discriminatie.
Voor andere artikelen is bepaald dat op termijn een meerderheidsbesluitvorming
wordt ingevoerd, waarbij een datum is aangegeven. Ik noem de datum van 1 januari
2004 voor vrij personenverkeer of 1 januari 2007 voor de cohesiefondsen. Dan
is er nog een variant waarbij de mogelijkheid bestaat dat de Raad met unanimiteit
besluit om later alsnog naar meerderheidsbesluitvorming over te gaan, een
soort passerelle. Dit geldt voor het artikel over de handelspolitiek en voor
artikel 175 op milieugebied. Nederland heeft met het schaamrood op de kaken
twee onderwerpen voor unanimiteit willen laten gelden. Het betreft artikel
159 over de bijzondere gelden en artikel 187 over de LGO. Dit was met de Kamer
gewisseld voorafgaand aan de conferentie in Nice. Toen bleek dat hiervoor
bij artikel 159 een duidelijke meerderheid aanwezig was, heeft Nederland dit
verder niet geblokkeerd. Het Nederlandse standpunt met betrekking tot artikel
187 werd door anderen terecht gevonden. Er is op Nederland geen druk meer
uitgeoefend om daar van positie te wijzigen. In die zin heeft Nederland zich
verantwoord opgesteld.De heerVerhagen(CDA)In artikel 159 blijft bij de structuurfondsen vooralsnog unanimiteit gelden.
Bij de andere financieringsbronnen zal nu een meerderheidsbesluitvorming gelden.
Ik zou me kunnen voorstellen dat je deze twee zaken aan elkaar koppelt en
dat je de termijn die je bij de structuurfondsen hanteert, ook hier laat gelden.
Je krijgt nu een meerderheidsbesluitvorming op het punt van de financiering.
Deze kan haaks staan op het beleid dat je voor ogen hebt bij de structuurfondsen.
Waarom heeft Nederland de koppeling met de meerderheidsbesluitvorming op het
vlak van de structuurfondsen niet bij dit artikel gelegd?StaatssecretarisBenschopHet gaat over verschillende zaken. Ik ben in de praktijk ook niet ondersteboven
van de unanimiteit bij artikel 161. Dat is meer het reglement van de fondsen,
terwijl de beslissing over de hoeveelheid geld, de doelstellingen en de programma's
in het kader van de financiële perspectieven en een bijbehorend interinstitutioneel
akkoord met het Europees Parlement wordt genomen. Pas daarna komt besluitvorming
over artikel 161 over de uitvoeringsmaatregelen. De vraag over de hoeveelheid
geld, waarheen dit moet gaan en voor wie het bestemd is wordt bij de financiële
perspectieven bepaald. De besluitvorming daar gaat volgens unanimiteit. Wij
hebben steeds gezegd dat we de balans in de gaten moeten houden en dat wij
daar bij unanimiteit moeten beslissen. Ik vind in die zin artikel 161 in de
materiële betekenis niet zo groot. De gedachte is daarom ook niet opgekomen
om bij artikel 159, dat gaat over bestedingen buiten de structuurfondsen om,
een grootscheepse politieke koppeling te gaan leggen.De werkwijze heeft er inderdaad toe geleid dat een aantal unanimiteits artikelen aan het begin van de IGC al buiten beschouwing werd gelaten.
Mevrouw Karimi vroeg hiernaar. Dat waren besluiten waarbij ratificatieaspecten
aan de orde zijn en daarmee de rol van nationale parlementen. Ik noem artikel
308 dat een heel speciaal artikel is en artikelen van quasi-constitutionele
aard. Volgens deze methode kwamen uiteindelijk 47 artikelen in aanmerking
voor QMV. Zoals gezegd, is in 27 artikelen op 39 onderdelen een besluit daarover
genomen. In de onderlinge discussie is in feite al aangegeven wat er gebeurt
als elke lidstaat enkele onderwerpen wil uitsluiten van meerderheidsbesluitvorming
en waar je op uitkomt als je de wensen van vijftien lidstaten bij elkaar optelt.
Dat is al een eerste verklaring voor het resultaat. Bovendien verschillen
de artikelen van elkaar. Bij de inzet, die de regering tegenover de Kamer
heeft aangegeven, is gesteld dat codecisie van toepassing verklaard dient
te worden op alle aspecten waarbij van wetgeving sprake is. De codecisieprocedure
is immers een typische wetgevende procedure, waarbij Raad en Parlement samen
beslissen. De Raad neemt echter ook andere typen besluiten, waarbij het de
vraag is hoe je de parlementaire betrokkenheid precies moet regelen. De codecisieprocedure
is heel speciaal en gericht op het in meer rondes bereiken van overeenstemming
over teksten met een wetgevend karakter. Nu is bijvoorbeeld het voorstel inzake
de benoeming van de Hoge vertegenwoordiger aangenomen. Dat is een bevoegdheid
van de Raad, maar daarover zal bij meerderheid worden beslist. Je kunt dan
wel stellen dat het niet alleen om de bevoegdheid van de Raad had moeten gaan,
etc., maar dat het een bevoegdheid van de Raad is, is een goed signaal in
de opmars naar meerderheidsbesluitvorming. In theorie heb je dan een democratisch
gat gecreëerd, want een nationaal parlement kan dan geen "nee" meer zeggen,
terwijl het Europees Parlement ook geen "nee" meer kan zeggen, maar ik vind
dit wel iets anders dan een democratisch gat op het gebied van wetgeving.Al die aspecten kom je ook in de handelspolitiek tegen, bij artikel 133.
Een mandaat is ook weer iets anders. Dat zit weer tussen wetgeving enerzijds
en een benoeming anderzijds in. Daarin zitten oriëntaties, maar het biedt
ook ruimte voor onderhandelaars. Er moet flexibiliteit in zitten en er moet
terugkoppeling worden georganiseerd, zoals dat in artikel 133 tussen lidstaten
en Commissie wordt georganiseerd. Enerzijds is het dus teleurstellend dat
de positie van het Europees Parlement niet op alle plekken zo geworden is
als zij moet zijn, zoals bij wetgeving en codecisie. Daar hebben wij zeker
op ingezet. Anderzijds kun je ook niet de omgekeerde som maken en ervan uitgaan
dat er per definitie een groot democratisch tekort is als dat niet het geval
is. Niet elk artikel leidt immers tot hetzelfde soort besluit, niet bij elk
artikel is in juridische en politieke zin dezelfde verhouding tussen Raad
en Parlement in het geding.MevrouwKarimi(GroenLinks)Ik vroeg naar een oordeel over de methode waarbij al in het begin een
groot aantal artikelen wordt uitgesloten. De staatssecretaris legt de methode
alleen nog een keer uit.StaatssecretarisBenschopHet was verstandig om deze methode te hanteren omdat je de uitkomsten
bij deze onderwerpen kon voorspellen. Misschien gold dat zelfs voor onze eigen
positie. Wij zijn immers van mening dat bij unanimiteit besloten dient te
worden over zaken die door nationale parlementen geratificeerd moeten worden
of die quasi constitutioneel zijn. Anders vermindert de gerichtheid op de
artikelen waarbij wel iets mogelijk is.Er is veel kritiek op de IGC geweest, maar er is enorm hard gewerkt aan
de voorbereiding van de meerderheidsbesluitvorming. Dat is echt het kernstuk
van deze IGC geweest, zowel qua tijd als qua belang. Er zijn grote inspanningen
verricht om op onderdelen van de belastingpolitiek of de sociale zekerheid
een vergelijking te maken of wegen te vinden die het mogelijk maken om een
stapje vooruit te zetten. Soms leken daarvoor zelfs contouren aanwezig. In
dat opzicht vond ik de conferentie in Nice teleurstellend. In feite werd daar
alleen maar geconstateerd waarover wel of geen overeenstemming bestond. Daar
is geen stap voorwaarts meer gezet op het terrein van de meerderheidsbesluitvorming.
Er werden in korte tijd een aantal onderwerpen afgevinkt, waaronder enkele
waarbij ik dacht dat er misschien toch nog iets mogelijk was geweest.MevrouwScheltema-de Nie(D66)De staatssecretaris zegt dat codecisie vooral bij wetgeving speelt. Was
de inzet van de regering om bij andere typen besluitvorming ook een sterkere
modaliteit van betrokkenheid van het Europees Parlement te krijgen, zoals
instemming of raadpleging?StaatssecretarisBenschopOver andere modaliteiten, zoals instemming, wil ik straks iets zeggen
bij het Europees Parlement. Bij artikel 133, waar je op twee manieren naar
kunt kijken, heeft de Nederlandse regering voorgesteld om codecisie met het
Europees Parlement in te bouwen bij het mandaat. Over deze stap zeiden de
andere lidstaten dat dit type verdrag niet zodanig anders is, maar dat de
Raad het mandaat dient te hebben om flexibel te kunnen opereren en geen zin
heeft om in maandenlange codecisieprocedures met het EP verzeild te raken,
terwijl hij bezig is met externe onderhandelingen. Dat is een verklaring waarom
codecisie bij lang niet alle artikelen in beeld kwam, laat staan daartoe besloten
is.Afgezien van de vraag of er sprake was van goede bedoelingen ten opzichte
van het EP, is de externe handelingsbekwaamheid van de Unie wel een punt bij
de interne procedures. Ook op nationaal niveau denken wij gedifferentieerd
over de vraag welk mandaat er bij welke onderwerpen aan het kabinet wordt
verleend. Dit is een moeilijke discussie, omdat de Raad en het Parlement geen
politieke verhouding hebben. Die ligt weer tussen de Commissie en het Parlement,
maar hierover wil ik niet te veel uitweiden.Ik zal een aantal artikelen kort langslopen en daarna de vraag over de
meerderheidsbesluitvorming in Laken beantwoorden. De heer Van Middelkoop vroeg
of wij meer dan gemiddeld hypocriet waren bij artikel 93 over belastingen.
Het antwoord is "nee". Wij waren in twee dingen geïnteresseerd. Ten eerste
de secundaire aspecten van de belastingbesluitvorming, die te maken hebben
met regelgeving, openbaarheid en dat soort aspecten. Daarover willen wij graag
meerderheidbesluitvorming, maar dat is nu niet gebeurd. Ten tweede milieu
en belastingen, de ecotaks, een bekend punt waarop ik terugkom bij de nauwere
samenwerking. Dat is hier niet gelukt.Bij artikel 133, de handel, is enige vooruitgang geboekt. De Commissie
wordt bevoegd te onderhandelen op het gebied van intellectueel eigendom en
diensten, waarbij een uitzondering is gemaakt voor bepaalde audiovisuele en
culturele diensten. Na heel veel trekken en duwen is er toch vooruitgang geboekt.
Dat was ook nodig, omdat de grote bulk van de economie tegenwoordig in de
diensten zit, maar nog niet onder het mandaat van de Commissie viel.Ik heb al gezegd dat er niet veel is gebeurd bij het mandaat van het EP.
De verslaglegging van de Commissie aan de Raad en aan het Parlement is een
punt van discussie geweest, waarover de Commissie de nodige beloftes heeft
gedaan.Ik wil over artikel 137 iets zeggen na de middagpauze. Ik moet dat even
nakijken. Over artikel 161 heb ik reeds het nodige gezegd.Artikel 175 betreft het milieu. Daarbij zijn twee dingen gebeurd. Er is
sprake van enige herformulering en herordening in het tweede lid. In antwoord
op een vraag van mevrouw Karimi geef ik aan dat dit onder andere door Spanje
is gekomen. Aan het kwantitatief waterbeheer, wat al in het verdrag staat,
zijn de woorden toegevoegd "of die rechtstreeks dan wel zijdelings betrekking
hebben op de beschikbaarheid van watervoorraden". Dat is een soort specificatie
van het kwantitatief waterbeheer. Ook de bedoelde zin in de aanhef is gewijzigd.
Van ons hoefde het niet. Ik verwacht er echter geen grote consequenties van.
De garantie daarop zal in de praktijk moeten blijken. Ik heb ook niet van
de Commissie de indruk gekregen dat men grote consequenties verwacht.De heerVerhagen(CDA)...De voorzitter:Wij maken deze ronde af. U kunt plenair terugkomen op wat hier eerder
aan de orde is gesteld.StaatssecretarisBenschopAan artikel 175 is een verklaring toegevoegd, waarbij de conferentie de
vastbeslotenheid uitspreekt om zowel binnen de Unie als op internationaal
niveau de milieubescherming te bevorderen. Dat is een duidelijke explicitering
van de doelstellingen van de Europese Unie op milieugebied, zowel intern als
extern. Er is tevens een bestaande voorziening dat onder bepaalde voorwaarden
de Raad kan besluiten om over te gaan tot besluitvorming bij meerderheid,
hetgeen natuurlijk een slap aftreksel is van de inzet van meerderheidsbesluitvorming
op dit gebied.Ik kom bij de vraag over Laken en de meerderheidsbesluitvorming, de post-Nice-agenda.
Het staat als zodanig nog niet op de agenda. Wij hebben in het plenaire debat
na Nice gesproken over welke rol de meerderheidsbesluitvorming in het debat
over de toekomst moet spelen. Ik ben toen erg afhoudend geweest. Dat heeft
te maken met de bescherming van de ratificatie van het Verdrag van Nice. Het
was van belang om ervoor te zorgen dat dit geratificeerd zou worden. Vervolgens
zou de weg vrij komen voor de besluiten over de uitbreiding. Ik wilde niet
in de situatie belanden van "Amsterdam revisited", dat wil zeggen dat er overblijfselen
zijn die eerst opgelost moeten worden. De politieke gevaren van dat scenario
zijn zeer groot. Inmiddels zijn wij, ondanks Ierland, toch weer wat verder
gekomen.Straks zal het Verdrag van Nice geratificeerd worden en ik denk dat het
mogelijk is om in de conventie en in de komende IGC op weg naar 2004 het onderwerp
meerderheidsbesluitvorming inclusief codecisie voor het Europees Parlement
weer aan de orde te stellen. Elke verdragswijziging is er één.
Wij zullen elk moment moeten benutten om vooruitgang te boeken. Dan heeft
het wel een iets andere politieke betekenis dan het in Amsterdam en in Nice
had, niet wat betreft onze inzet, maar wat betreft de consequenties die wij
daaraan verbinden. Ik denk niet dat het mogelijk zal zijn om dit in Laken
expliciet te formuleren. Dat betwijfel ik ten zeerste omdat een aantal lidstaten
de grens van het mogelijke bereikt heeft. Ik denk dat er in Laken een open
formulering voor de agenda van de conventie gekozen wordt. De agenda voor
de IGC wordt natuurlijk nog niet echt vastgesteld. Dat komt later, na de conventie.
Er zullen dus mogelijkheden zijn om dit soort onderwerpen weer op te voeren
in de conventie.De voorzitter:Ik sluit de eerste ronde af. Na de lunchpauze gaan wij door met het Europees
Parlement.De vergadering wordt van 13.10 uur tot 13.55 uur geschorst.2. Europees Parlement: besluitvorming (codecisie, instemming, raadpleging)
en zetelverdeling EPMevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter. De versterking van de rol van het Europees Parlement is aanmerkelijk
minder dan gewenst, maar soms is er een positief puntje te melden, zoals dat
het in 2007 uiteindelijk moet instemmen met de structuurfondsen. Dat is een
typisch voorbeeld van een geval waarin het wel is gelukt. De staatssecretaris
gaf dat in zijn antwoord voor de schorsing al aan. Ook de verruiming van andersoortige
bevoegdheden, zoals instemming en advisering, is niet opzienbarend, helaas.
Dat is juist een belangrijke voorwaarde op weg naar versterking van het communautaire
gedeelte. Het gaat om het democratisch gehalte van het geheel. De D66-fractie
had ook graag gezien dat het Europees Parlement individuele leden van de Commissie
zou kunnen ontslaan, maar ook dat is een brug te ver gebleken. Heeft dat punt
een rol gespeeld in de discussie?Op bladzijde 34 van de nota naar aanleiding van het verslag wordt vermeld
dat de regering vindt dat het Europees Parlement op een aantal terreinen nog
steeds langs de zijlijn staat. De regering komt vervolgens met een aantal
gedachten die mij bijzonder aanspreken, zoals de uitbreiding van de codecisie,
het recht van initiatief voor het Europees Parlement, het correctief referendum
en het vragen van het oordeel van de kiezer in geval van een vertrouwensbreuk
tussen de Commissie en het Europees Parlement. Betekent het laatste ontbinding
van het Europees Parlement? Ik vraag mij af waarom deze onderwerpen nu zo
prominent naar voren zijn gehaald. Is dat gebeurd, omdat er binnen de EU niet
negatief en misschien zelfs positief over werd gedacht? Of is het om te laten
zien dat de regering de situatie nu nog wat vervelend acht, maar een inzet
in deze progressieve richting wil leveren?De heerVan Middelkoop(Christen Unie)Mag ik dit gejuich onderbreken, voorzitter? Ik gun natuurlijk mevrouw
Scheltema de vreugde over allerlei utopische voorstellen, maar voor een van
de voorstellen die zij omhelsde, voelde zij in het verleden niets. Dat is
het voorstel over het recht om het Europees Parlement eventueel te ontbinden.
Het staatsrechtelijk geweten van de D66-fractie zal toch niet deze rare bewegingen
gaan maken?MevrouwScheltema-de Nie(D66)De heer Van Middelkoop weet net zo goed als ik dat er oplossingen moeten
worden gezocht als er sprake is van een patstelling. Ontbinding is één
oplossing in dit geval. Ik haal nu overigens de toekomstvisie van het kabinet
aan. Als het aan de orde komt, zal de heer Van Middelkoop mij ook horen.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)U was ervoor Nice nadrukkelijk tegen.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Toen was dit allemaal nog niet in die mate aan de orde.De heerVerhagen(CDA)Ik ben het met de heer Van Middelkoop eens dat er ten aanzien van het
ontbindingsrecht sprake is van een ander standpunt van de D66-fractie dan
voorheen.De voorzitter:Gaat uw vraag daarover?De heerVerhagen(CDA)De vraag gaat over de juichkreten over de versterking van de bevoegdheden
van het Europees Parlement gerelateerd aan het correctief referendum. Kan
mevrouw Scheltema mij uitleggen wat de verbetering van de positie van het
Europees Parlement is indien er een correctief referendum zou zijn?MevrouwScheltema-de Nie(D66)Het is niet zozeer een verbetering van de positie van het Europees Parlement
als wel een verbetering van de positie van de burger van Europa. In die zin
is het indirect een versterking van de democratie. Ik moet de heren Van Middelkoop
en Verhagen toegeven dat er in het verleden een discussie over het ontbindingsrecht
is gevoerd waarin ik heb gezegd dat ik er op die manier niets voor voelde. Het huidige aantal van 636 zetels wordt teruggebracht tot 535 en als er
nieuwe leden toetreden, mag het maximale aantal 732 zijn. Als niet voldoende
leden toetreden, krijgen de zittende leden nooit meer dan het aantal zetels
dat zij nu hebben. Als in 2004 de 732 zetels op welke manier dan ook gevuld
zijn, kan er tot 2009 nog iets bijkomen. Er zullen eventueel maximaal 839
zetels kunnen worden gevuld. Dat is slechts tijdelijk, want daarna wordt teruggekeerd
naar het aantal van 732. Op welke manier zal dat gebeuren? Welke maatstaf
wordt daarbij aangelegd? Ik vind dit al met al een onduidelijke constructie
en wil graag wat meer helderheid op dit punt. Ik heb overigens sterk de indruk
dat Nederland wat al te gemakkelijk van 31 naar 25 zetels is gegaan.De heerTimmermans(PvdA)Voorzitter. De EU zou als wetgever zuiverder hebben geopereerd als er
een koppeling was gelegd tussen het codecisierecht van het EP en bepalingen
in de wetgevingsdossiers die met gekwalificeerde meerderheid moeten worden
aangenomen. De regering heeft steeds dit uitgangspunt gehanteerd en mijn fractie
kan zich daar volledig in vinden. Wij zijn er erg teleurgesteld over dat het
er niet van is gekomen. Wij moeten het doen met deze politieke realiteit.
Het lijkt mij gewenst dat op dit dossier de nodige vooruitgang wordt geboekt,
want anders gaan straks nog minder dan 20% van de stemgerechtigden stemmen
bij de eerstvolgende verkiezingen van het EP. Het wordt immers voor de burgers
steeds minder duidelijk waar het EP voor staat en welke bevoegdheden het heeft.
Het is al met al erg belangrijk om zijn wetgevende mogelijkheden zo helder
mogelijk in te vullen.Het totale aantal zetels loopt op tot 732, waarbij in theorie een maximum
van 839 zetels wordt gehanteerd. Is het een handicap dat die aantallen niet
in het verdrag maar in het protocol worden opgenomen? Betekent dit dat het
zetelaantal regelmatig onderwerp van onderhandelingen zal worden? Of heeft
de EU als wetgever meer mogelijkheden dan de Nederlandse overheid die te maken
heeft met een absurde regel voor wijziging van de Grondwet? In ons land wordt
het bestuur namelijk soms bijna lamgelegd omdat het welhaast onmogelijk is
de Grondwet te wijzigen.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Spreekt hier de PvdA-fractie of de heer Timmermans?De heerTimmermans(PvdA)De PvdA-fractie.Terecht is geconstateerd dat het aanvaardbaar en zelfs wenselijk is om
de zetelaantallen voor Tsjechië en Hongarije te verhogen. Hoe komt het
eigenlijk dat deze zetelaantallen zo laag zijn uitgepakt? Wat betekent een
verhoging van de aantallen? Wordt dan het hele akkoord weer ter discussie
gesteld?Mijn fractie is niet ontevreden over het aantal Nederlandse zetels in
het Europees Parlement. Dit ligt aan de bovenkant van de doelstelling van
de Nederlandse regering. Die doelstelling van 23 tot 25 zetels is steeds door
de Kamer gesteund.De heerVerhagen(CDA)Die steun was gerelateerd aan het aantal zetels dat de overige landen
zouden krijgen. De heer Timmermans moet het niet mooier voorspiegelen dan
het is.MevrouwKarimi(GroenLinks)De regering schrijft in antwoord op een vraag van de fractie van D66 dat
zij de kans klein acht dat tijdens de eerstvolgende IGC zal worden besloten
tot een bredere invoering van het codecisierecht. Juist gezien het feit dat
Europese en nationale parlementariërs aanwezig zullen zijn bij die conferentie
verwacht ik dat dit punt behoorlijk aan de orde zal worden gesteld bij de
behandeling van de conventie. Zal de Nederlandse regering de inbreng van de
parlementariërs op dit punt steunen?Wij hebben net met de staatssecretaris gediscussieerd over het feit dat
de Nederlandse regering van mening is dat alleen besluiten van wetgevende
aard in aanmerking komen voor codecisie. Ik ben nog niet overtuigd door zijn
argumenten. Ik wil artikel 100 als voorbeeld gebruiken om ons verschil van
mening toe te lichten. Dit artikel heeft onder meer betrekking op maatregelen
bij natuurrampen en buitengewone gebeurtenissen. Hiervoor is gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming ingevoerd zonder codecisie. De regering schrijft
in antwoord op vragen van de SGP-fractie dat bij een dergelijke
gelegenheid snel handelen geboden is. Dit is begrijpelijk, maar waarom kiest
zij dan niet voor instemmingsrecht van het Europees Parlement? Dit is immers
geen tijdrovende procedure.Bovendien intrigeerde het mij dat de regering schrijft dat democratische
controle achteraf altijd mogelijk is. Kan zij dit toelichten? Kan die controle
achteraf er bijvoorbeeld toe leiden dat het raadsbesluit wordt teruggedraaid?Een vergelijkbaar bezwaar geldt voor de artikelen 223, 224 en 225 volgens
welke de Raad bij gekwalificeerde meerderheid de reglementen van procesvoering
bij het Hof, gerecht van eerste aanleg en rechterlijke kamers kan vaststellen.
Waarom rechtvaardigt het feit dat het hier gaat om de inrichting van de instellingen
wel de rol van de Raad en niet een rol van het Europees Parlement? Hoe is
betekenisvolle parlementaire controle nog mogelijk? Ik stel deze vraag vooral
omdat de regering in de antwoorden steeds schrijft dat er geen sprake is van
een democratisch deficit; de staatssecretaris herhaalde dit zojuist.Er is ook gediscussieerd over het handelsbeleid. De opmerkingen van de
staatssecretaris hebben mij nog niet overtuigd van de wijze waarop de problemen
met betrekking tot artikel 133 zullen worden opgelost. De regering geeft toe
dat er verdragen kunnen worden gesloten zonder dat het Europees Parlement
of de nationale parlementen daarover iets te zeggen hebben. Welke conclusie
trekt de staatssecretaris? Vindt hij dat er niets hoeft te veranderen of ziet
hij toch een mogelijkheid voor een correctie?De heerVan den Berg(SGP)Voorzitter. Het is mijn algemene analyse dat het Verdrag van Nice op het
punt van democratische controle en transparantie in de besluitvorming niet
direct als een vooruitgang is te betitelen. Ik maak daarbij de kanttekening
dat mijn fractie nooit een voorstander is geweest van een uitbreiding van
de bevoegdheden van het Europees Parlement. Wij geven de voorkeur aan controle
door de nationale parlementen.Bij een aantal bepalingen waarvoor gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
is ingevoerd, verliest de Staten-Generaal nu zelfs haar instemmingsrecht.
Dat is zeker ongewenst, omdat het Europees Parlement slechts geraadpleegd
wordt en er geen codecisieprocedure wordt ingevoerd. Uit het oogpunt van democratische
controle is dat een behoorlijke achteruitgang.Op bladzijde 24 van de nota naar aanleiding van het verslag antwoordt
de regering op een vraag van mijn fractie dat de systematiek niet is gewijzigd.
Dat geloof ik wel, maar dat is zeker niet de essentie van onze vraag. De essentie
is dat op een aantal besluiten straks helemaal geen parlementaire controle
wordt uitgevoerd, noch op nationaal noch op Europees niveau. Ik vraag de regering
daarom om nogmaals in te gaan op onze vraag.In het debat dat direct na de top van Nice is gevoerd, heb ik al iets
gezegd over de vermindering van het aantal Nederlandse zetels in het Europees
Parlement van 31 naar 25. Ik vind dat een vrij grote terugval die zeker niet
wordt gecompenseerd door die ene extra stem in de Raad. Al met al kan ik hierover
niet echt enthousiast zijn. Om te relativeren is het goed om de gevolgen voor
andere landen hierbij te betrekken en dan blijkt dat het voor Hongarije en
Tsjechië helemaal slecht uitwerkt. Ik vind dit voor deze nieuwe toetreders
geen goede zaak. Kan de staatssecretaris aangeven hoe het zover heeft kunnen
komen en of er nog iets aan te doen is?Mijn fractie staat kritisch tegenover het ingewikkelde besluit om een
tijdelijke overschrijding van het plafond van 732 zetels mogelijk te maken.
In het uiterste geval is een zetelaantal van 839 zetels mogelijk. Dat is een
absurd grote en onwerkbare omvang voor een parlement. Dat laatste heeft waarschijnlijk
ook niet zo zwaar gewogen. De besluiten hierover liggen allemaal al vast en
er is dus weinig aan te doen. Ik vind het wel goed dat het aantal zetels niet
tussentijds kan worden teruggebracht als er lidstaten toetreden in de periode
tussen 2004 en 2009. Gekozen volksvertegenwoordigers zou dan hun mandaat worden
ontnomen en dat is geen goede zaak. De constructie is al met al onhelder en
onwerkbaar.De heerVerhagen(CDA)Voorzitter. De verwarring over de democratische controle wordt door de
nota naar aanleiding van het verslag alleen maar groter. Op een vraag van
mijn fractie antwoordt de regering namelijk dat zij absoluut niet wil spreken
over een democratisch gat, terwijl op een vraag van de D66-fractie wordt geantwoord
dat de regering zo snel mogelijk het bestaande democratische gat wil dichten.
Dit roept de vraag op of de regering nu wel of niet vindt dat er een democratische
gat is dat door het Verdrag van Nice groter is geworden.Mijn fractie heeft schriftelijke vragen gesteld over de ideeën die
bij de regering leven, om het democratisch gat te dichten. In de antwoorden
op die vragen verwijst de regering naar de rol van de nationale parlementen
in de Europese besluitvorming. Het probleem is echter dat in feite alle nationale
parlementen het nakijken hebben als bij meerderheid kan worden besloten, zonder
codecisie van het Europees Parlement. Het Europees Parlement, omdat het geen
codecisie heeft en het Nederlands parlement, omdat het zijn mogelijkheden
voor beïnvloeding verliest.De regering stelt dat de opstelling van een lidstaat in de Raad in belangrijke
mate ingegeven zal zijn door het standpunt van het nationaal parlement. Door
het ontbreken van openbaarheid van de Raad, kunnen de nationale parlementen
echter nooit weten hoe hun ministers zich feitelijk hebben opgesteld. Dit
bezwaar verliest echter zijn relevantie, omdat een lidstaat in een systeem
van meerderheidsbesluitvorming kan worden "overstemd". De nationale parlementen
hebben dan helemaal het nakijken.Hoe moet naar de mening van de regering de democratische controle worden
geregeld voor beleidsterreinen die niet de wetgeving betreffen? Als ik het
niet eens ben met het beleid van de staatssecretaris met betrekking tot Europa,
dan kan ik als Kamerlid proberen om hem via een motie van wantrouwen weg te
sturen. Ik kan in theorie een regering naar huis sturen als ik het niet met
het beleid eens ben. Waarom beperkt de regering haar visie op codecisie tot
wetgeving? Waarom kan een en ander niet gelden voor beleid?Ik herhaal een vraag van de fractie van de SGP in het verslag, aangezien
de regering daarop niet heeft geantwoord. Kan de regering een overzicht opstellen
van de punten waarop het Nederlands parlement haar instemmingsrecht of medezeggenschapsrecht
verliest? De regering heeft hierop geantwoord dat de systematiek
gelijk is gebleven, maar daar gaat het niet om. Wij willen een overzicht hebben
van de punten waarbij het nationaal parlement op dit moment nog wel maar in
de toekomst geen zeggenschap meer heeft, zonder dat daaraan de term "codecisie
van het Europees parlement" aan te pas komt.De heerTimmermans(PvdA)Bedoelt de heer Verhagen met zijn betoog dat hij pleit voor een mogelijkheid
voor het Europees Parlement om de Raad weg te sturen? Dat is de ultieme consequentie.De heerVerhagen(CDA)Bij codecisie heeft het Europees Parlement het uiteindelijk voor het zeggen.
Het Parlement heeft daarbij niet de taak om de Raad weg te sturen want de
invulling van een en ander ligt bij de nationale parlementen. Ten aanzien
van beleidsterreinen waarop aan de hand van meerderheidsbesluiten wordt gewerkt,
mag evenwel niet gelden dat geen enkel parlement uiteindelijk de laatste stem
heeft. Ik heb in de Tweede Kamer de mogelijkheid om beleid te wijzigen door
middel van meerderheidsuitspraken. Op Europees niveau zal daarvan geen sprake
zijn als codecisie wordt beperkt tot wetgeving en meerderheidsbesluitvorming
tot stand wordt gebracht.Nederland levert relatief meer parlementszetels in dan iedere andere lidstaat.
Wat is daarvoor de reden? Ik zie geen logica in deze opzet.Na het aannemen van de motie-Weisglas en de motie-Verhagen over de zetel
van het Europees Parlement moest de regering wel aangeven dat zij getracht
heeft, dit onderwerp ter sprake te brengen. Daar zijn wij mooi klaar mee!
Wat is het verschil tussen trachten en werkelijk doen? Wat wordt bedoeld met
trachten? Is erover gedacht om het ter sprake te brengen of is er meer aan
gedaan? Wat was de reactie van andere lidstaten op het voorstel om de zetel
van het Europees Parlement te koppelen aan één plaats, namelijk
Brussel?De heerVan Baalen(VVD)Voorzitter. Met betrekking tot gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
herhaal ik mijn mening dat het Europees Parlement op het gebied van wetgeving
in de eerste pijler over codecisie dient te beschikken.Een van de leden stelde dat de omvang van het EP tamelijk groot wordt,
maar vergeleken met het Amerikaanse Congres, de Duitse Bondsdag en het Engelse
Lagerhuis valt die eigenlijk wel mee. De wijze waarop het Parlement zijn werkzaamheden
regelt, zal de effectiviteit bepalen.De vermindering van het aantal europarlementariërs van 31 naar 25
kan bestempeld worden als een mager resultaat. Los van de Nederlandse inzet
is het eindresultaat op dit punt niet goed, zeker niet omdat het EP naar onze
appreciatie in belang zal toenemen.Ik ben met mijn collega's van mening dat er aan Tsjechië en Hongarije
een vreemde propositie wordt gedaan. Wij vragen de nieuwe toetreders, te accepteren
dat zij onderbedeeld worden. Dat is niet goed aanvaardbaar. Ik sluit mij aan
bij de vraag van collega Timmermans hierover: als Tsjechië en Hongarije
anders worden bedeeld dan nu wordt voorzien, zal dan niet alles gaan schuiven
zodat er wederom over de totale verdeling van de zetels moet worden gesproken?
Of is dit niet het geval?De samenstelling van een nieuw statuut voor leden van het Europees Parlement
is een langdurige kwestie. Is bij deze IGC overwogen om bijvoorbeeld het Europees
Parlement zijn eigen statuut te laten samenstellen? Hetzelfde geldt voor het
statuut voor de Europese politieke partijen. Wellicht is het beter om dit
aan het Europees Parlement over te laten.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Wat je ook wilt zeggen over het totale aantal leden van het EP, het zijn
er veel. Rond Amsterdam was 700 het maximum en nu zitten wij op 839. Ik zie
echter in dat dit onvermijdelijk is. Als Hongarije en Tsjechië meer zetels
krijgen, gaan wij dan toch over het totaal van 839 heen dat in de stukken
als absolute limiet wordt gezien?Collega Verhagen heeft gelijk met zijn opmerking dat er door Nederland
aardig is ingeleverd. Mag ik het op mijn eigen manier zo stellen dat het mijn
indruk is dat de regering harder heeft geknokt voor haar eigen stemgewicht
dan voor het quotum europarlementariërs. In elk geval mag de tevredenheid
over het eigen stemgewicht groter zijn dan over de "tegenpartij", te weten
de parlementariërs. Ik merk hierbij wel onmiddellijk op dat een aantal
van 25 ook niet erg beroerd is. Het is interessant dat het in 2004 duidelijk
wordt of wij het met 25 moet doen of nog met 31. Zie ik het goed dat de meeste
lidstaten belang kunnen hebben bij een vertraging van de toetreding? Het EP
kan dit niet tegenhouden op grond van de verdragen, maar het is hier wel een
factor in. Het belang kan hieruit bestaan dat, als de nieuwe leden na 2004
toetreden, het aantal niet naar beneden gaat. Klopt deze analyse? Ik neem
aan dat er geen tussentijdse verlaging van parlementariërs mogelijk is.Ik vind het ook interessant dat de regering voor het eerst in stukken
stelt – en dit gebeurt dus ook voor het eerst na Nice – dat er
geen sprake meer is van een democratisch deficit. Die terminologie moeten
wij dus schrappen. Welke politieke conclusie kan hieruit worden getrokken?
Wel ben ik het eens met de staatssecretaris. Ik denk dat het EP zoveel wetgevende
bevoegdheden heeft gekregen in de loop der tijd dat de zware term met zijn
heel eigen historische lading "democratisch gat" in die zin niet meer kan
worden gebruikt, maar dan moeten wij niet de mantra herhalen dat het EP vooral
nieuwe bevoegdheden moet hebben.Ik vind het merkwaardig dat de regering ook nu weer meent te moeten praten
over een correctief referendum en een volksinitiatief. Ik vind dit een zeer
onrijpe gedachte en riskant in de toepassing. Onrijp, omdat naar mijn gevoel
een referendum pas verantwoord en passend is als de afstand tussen politiek
en burger niet al te groot is. Een referendum kan niet worden gebruikt als
een soort educatief middel. Er is een besluitvormingscapaciteit aan een bevolking
gegeven. Dit moet je alleen doen als er een zekere homogeniteit is en een
niet al te grote afstand tussen kiezers en gekozenen. Niet voor niets is dit
fenomeen in kleinere landen als Zwitserland, Denemarken en Ierland tot enige
bloei gekomen en helaas zal dit ook vermoedelijk in Nederland het geval zijn.StaatssecretarisBenschopHet gaat met name om het codecisierecht van het Parlement in relatie tot
de meerderheidsbesluitvorming en de zetelverdeling. Ik vind het
ook echt een vooruitgang dat het Parlement door dit verdrag de mogelijkheid
krijgt om beroep in te stellen bij het Europese Hof van Justitie in geval
een Europese instelling in strijd met het verdrag handelt. Ook krijgt het
Parlement de bevoegdheid, advies in te winnen bij het Hof over de verenigbaarheid
van een voorgenomen internationaal akkoord met de bepalingen van het verdrag.
Dat is duidelijk een verbetering ten opzichte van de huidige situatie waarin
het Parlement, in tegenstelling tot de andere instellingen, alleen maar in
beroep kan gaan als zijn eigen positie aan de orde is. Dat wordt nu verbreed
tot een algemene mogelijkheid om bij het Hof in beroep te gaan. Ik vind dat
een terechte ontwikkeling.Wij hebben zojuist gesproken over de 39 artikelen of subartikelen waarin
de Raad voortaan met gekwalificeerde meerderheid beslist. Daarvan zijn er
11 waarbij het Europees Parlement codecisie verkrijgt, 2 waarbij instemmingsrecht
is toebedeeld, 8 waarbij een adviesrecht is toebedeeld alsmede enkele waarbij
niets is geregeld. Met het oog op de vraag wat dit betekent en hoe de regering
kan stellen dat de structuur niet gewijzigd is, denk ik dat het goed is eens
naar een aantal van die voorbeelden te kijken om duidelijk te maken waarover
wij het hebben.Onder het EU-verdrag heeft het EP geen rol in de benoeming van speciale
vertegenwoordigers door de Raad. Nu verandert er iets op het terrein van de
bevoegdheden van de Raad en gaat de Raad van besluitvorming bij unanimiteit
naar meerderheidsbesluitvorming. Daarbij staat effectiviteit voorop. Er moet
geen situatie ontstaan waarin een enkele lidstaat op grond van wat voor overwegingen
dan ook een bepaalde speciale vertegenwoordiger weigert en daarmee de heleboel
blokkeert. Ik vind niet dat men kan zeggen dat er een democratisch gat ontstaat
vanwege het feit dat Raad van besluitvorming bij unanimiteit naar meerderheidsbesluitvorming
gaat. Wij hebben bij de behandeling van de meerderheidsbesluitvorming al gesproken
over de benoeming van de Hoge vertegenwoordiger, van de adjunct-secretaris-generaal
van de Raad, van de leden van het economisch en sociaal comité en van
de leden van het comité van de regio's. Dat zijn allemaal voorbeelden
waarbij er geen rol voor het EP is en de Raad van besluitvorming bij unanimiteit
naar meerderheidsbesluitvorming gaat. Ook meerderheidsbesluitvorming is een
normale democratische regel. Gezien het karakter van de onderwerpen, zou ik
niet de stelling willen hanteren dat er dus sprake is van een democratisch
gat of van een vergroting van het democratisch gat.Aan de andere kant van het spectrum staat een aantal zeer essentiële
onderwerpen waarop wel codecisie voor het EP ingevoerd wordt. Het gaat daarbij
om artikel 13, tweede lid (maatregelen tegen discriminatie), artikel 62, 2a
(personencontroles aan de grenzen), artikel 62.3 (vrij reizen derdelanders),
artikel 63.1 (maatregelen betreffende asiel, mits de Raad met eenparigheid
communautaire regels heeft vastgesteld), artikel 63.2 (vluchtelingen- en ontheemdenmaatregelen),
artikel 63.3b (illegale immigratie), artikel 65 (civielrechtelijke samenwerking,
met uitzondering van het familierecht), artikel 137k (modernisering stelsel
sociale bescherming), artikel 157 (industriebeleid), artikel 159 (maatregelen
buiten structuurfondsen en cohesiefonds om) en artikel 191 (Statuut Europese
politieke partijen). Dat zijn gebieden die naar hun inhoud belangrijk zijn
en waarvoor de codecisie is vastgelegd. Voorzover er verandering optreedt
op alle wetgevende terreinen op het gebied van het instemmingsrecht van het
Parlement, zoals wij dat in Nederland kennen, treedt er codecisie op. Daarom
hebben wij gezegd wat wij op dat punt hebben gezegd.De heerVerhagen(CDA)Geldt dat ook voor verdragen die op grond van artikel 24 worden gesloten?StaatssecretarisBenschopNee, daarbij is er geen rol van het Europees Parlement. Dat was niet het
geval en dat is zo gebleven. Daarom is de systematiek niet gewijzigd.De heerVerhagen(CDA)Maar daarbij had het nationaal parlement instemmingsrecht. Met andere
woorden, de systematiek is wel degelijk gewijzigd. Je ziet dat op dat punt
het parlement op Europees niveau, of het nu het Europees Parlement of een
nationaal parlement is, buitenspel komt te staan.StaatssecretarisBenschopDat moet ik even bekijken. Ik kom daarop terug.Het instemmingsrecht is op twee bepalingen toebedeeld: de schending van
de grondrechten, artikel 7 en de nauwere samenwerking op de eerste pijler
betreffende het gebied dat onder de codecisieprocedure valt. Het adviesrecht
is gekomen op het punt van bijvoorbeeld de nauwere samenwerking in de derde
pijler, passend bij de systematiek van de derde pijler, de uitgaven in verband
met nauwere samenwerking, de instelling van de rechterlijke kamers, wijziging
van de statuten van de Europese Investeringsbank en dergelijke. Wij hadden
graag gezien dat het op een aantal punten verder was aangezet. Wij hebben
op het gebied van artikel 133 inzake het mandaat een rol voor het Europees
Parlement in beeld gebracht, maar dat is er niet gekomen. Alle bestaande gevallen
waarin het Parlement geen codecisie of geen budgetrecht heeft, bijvoorbeeld
op het punt van landbouwuitgaven, zijn ook niet aan snee gekomen. Als je wat
preciezer kijkt naar de desbetreffende besluiten en de wijze waarop de positie
van het Europees Parlement is geregeld, zie je dat het misschien niet ideaal
is. Het is echter ook geen reden om te zeggen dat hier grote gaten zijn geslagen
of gevallen.Ik kom bij de zetelverdeling en het aantal zetels in het Parlement. Ik
ben het eigenlijk eens met degenen die zeggen dat het wat veel is. Wat ons
betreft, had het tot 700 beperkt mogen blijven. Het was een soort ontsnappingsroute
om uit bepaalde onderhandelingen te komen. Daardoor kom je iets hoger uit,
te weten 732 plus de tijdelijke ophoging voor toetreding tijdens de zittingsperiode
van het Parlement. Dan hoef je geen parlementariërs te verwijderen voor
nieuw gekozen parlementariërs. Dat gebeurt dan na de volgende verkiezingen.
Mevrouw Scheltema heeft gevraagd hoe wij teruggaan bij de eerstvolgende zittingstermijn.
Daarom is het plaatje gemaakt voor 732 zetels met een verdeling per lidstaat.
Dan weten wij bijvoorbeeld bij een unie van 27 lidstaten precies hoeveel parlementariërs
elke lidstaat heeft. Daarmee is verzekerd dat wij teruggaan naar 732.MevrouwKarimi(GroenLinks)De staatssecretaris zegt dat het maximum 839 is, maar ik kom in mijn rekensommetje
uit op 878. De correctiefactor van 28% zal toch ook van toepassing zijn op
de nieuwe lidstaten die tijdens de zittingsperiode toetreden? Zo kom je uit
op 878.StaatssecretarisBenschopDat moet ik even bekijken. Ik begrijp uw redenering, maar volgens mij
wordt die niet gevolgd. Ik zal dat controleren.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Het is helder. Als al die 27 lidstaten zouden zijn toegetreden en het
hun nu toegekende aantal zetels zou zijn uitgekeerd, dan kom je uit op die
732. Maar hoe zit het als Hongarije en Tsjechië wat meer krijgen?StaatssecretarisBenschopIk kan mij voorstellen dat een vraag daarover wordt opgenomen in het kader
van het toetredingsverdrag dat met die landen wordt gesloten. Ik sluit ook
niet uit dat het wordt gehonoreerd. In dat geval komen wij uit op 736.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Begrijp ik goed dat dit alleen voor de eerste periode geldt en dat we
daarna teruggaan naar 732? Ik meende dat de staatssecretaris dat zojuist zei.StaatssecretarisBenschopIk gaf antwoord op de systematiek hoe terug te gaan naar 732. De volgende
vraag betreft de toetredingsonderhandelingen met Tsjechië en Hongarije.
Als in het kader van deze toetredingsonderhandelingen met Tsjechië en
Hongarije een andere afspraak gemaakt wordt, dan kan dat ook tot aanpassing
van het protocol leiden, omdat een toetredingsverdrag overal de status van
verdragswijziging inclusief bijbehorende ratificatie behoeft. Dit staat overigens
in het protocol en niet in het verdrag vanwege de werkwijze. Er is altijd
met lijstjes gewerkt. Deze zijn iets gemakkelijker in een protocol te zetten
dan in het verdrag. De juridische status is exact dezelfde.De heerTimmermans(PvdA)Open je niet de doos van Pandora als je in de richting van Tsjechië
een toezegging doet? Zullen andere landen die ook ontevreden zijn, dan niet
opnieuw gaan onderhandelen? Dit is met een protocol wellicht gemakkelijker
dan met een verdrag.StaatssecretarisBenschopDat is waar, maar sommige bezwaren en sommige eisen zijn redelijker dan
andere. De mogelijkheid om onderscheid te maken blijft aanwezig. Ik formuleer
het daarom op deze wijze.Nederland had van tevoren aangegeven dat het dacht uit te komen tussen
23 en 25 europarlementariërs zoals de heer Timmermans terecht aangeeft.
Het zijn er 25 geworden. Dat is redelijk. Ik misgun niemand zijn europarlementariërs.
Ik vind het niet erg als anderen er ook goed of relatief goed zijn uitgekomen.
Ik heb zelf nog eens zitten turven.De heerVan Baalen(VVD)U zegt net: dat is redelijk. Ik vraag me af op basis waarvan dat redelijk
is. Welke criteria heeft u aangelegd?StaatssecretarisBenschopHet had te maken met het systeem van reductie ten opzichte van de bestaande
systematiek. De modellen die daarvoor in omloop waren, leiden bij ons tot
een ondergrens van 23 en een bovengrens van 25 mensen. Dat is destijds in
die notities ook uiteengezet. Het heeft te maken met de vraag of je overal
iets afschaaft of opnieuw van onderaf begint op te bouwen. Ik heb nog eens
bekeken wat ons aandeel is in de stemmen en de zetels in het Europees parlement.
Nederland heeft met 25 zetels 3,42% van de zetels in het parlement. Dat is
ruim 3% van de bevolking. Wij hebben bij 13 stemmen op 345 stemmen 3,77% van
de stemmen. Dat lijkt veel op elkaar. België heeft met 22 zetels 3,01%
van de stemmen. Dat is minder dan Nederland, maar België heeft slechts
22 zetels en Nederland 25. België heeft met 12 stemmen 3,47% van de stemmen
in de Raad. Wanneer je het aandeel van België in het Parlement en in
de Raad vergelijkt met dat van Nederland, dan klopt dat aardig. Dit is een
andere manier om aan te tonen dat de geledingen in de opbouw zowel bij de
stemmen als bij de zetels redelijk met elkaar in overeenstemming zijn. Wanneer
men wil beweren dat wij bij beide iets meer nodig hebben, ben ik het daar
helemaal mee eens. Als men zou constateren dat het beeld er aanvankelijk bij
beide veel slechter uitzag dan de uitkomst is geweest, ben ik het daar ook
mee eens.De heerTimmermans(PvdA)Er is vaak de suggestie gedaan, ook door mensen hier aan tafel, dat er
een soort uitruil was. Voor een stem meer in de Raad heeft Nederland meer
zetels ingeleverd in het parlement. Is dat waar?StaatssecretarisBenschopNee.Voorzitter. De zetel in Straatsburg is een onderwerp dat je inbrengt in
contacten met andere lidstaten in de aanloop naar de IGC toe. Je ziet dan
aan de applausmeter dat het volstrekt kansloos is. Op een gegeven moment besteed
je daar geen energie meer aan, maar het is wel degelijk in de bilaterale contacten
ingebracht en uitgeprobeerd.Misschien moeten wij deze institutionele ontwikkeling bij de post-Nice-agenda
behandelen.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Dat is wel waar, maar u heeft dit onderwerp niet voor niets opgevoerd.
Hebben deze onderwerpen bij deze onderhandelingen een rol gespeeld?StaatssecretarisBenschopSommige wel. Ik noem bijvoorbeeld de individuele verantwoordelijkheid
van commissarissen ten opzichte van het Europees Parlement en de eventuele
begeleidende ontbinding van het Parlement door de Commissie of door de Raad
op het moment dat de Commissie wordt weggestuurd. Daar is in alle voorbereidende
contacten over gesproken. Dan merk je wel dat dit idee enigszins begint te
leven, maar dat het uiteindelijk niet tot de agenda van de laatste maanden
is doorgedrongen.3. Nauwere samenwerking (inclusief titel VI)De heerTimmermans(PvdA)Voorzitter. Ik ben blij dat ik een onderwerp krijg waarover ik minder
somber hoef te zijn. Dat is weer mooi meegenomen.Bij nauwere samenwerking is het altijd kiezen tussen twee kwaden. Enerzijds
is nauwere samenwerking ontegenzeglijk nodig bij een grotere Unie. Anders
gaan dingen die je veel liever binnen de Unie houdt, buiten de
Unie gebeuren. Anderzijds brengt nauwere samenwerking altijd het risico met
zich van een Europa à la carte, een Europa in twee verdiepingen of
hoe het ook mag heten. Het is de vraag of je door middel van die nauwere samenwerking
de trajecten en besluitvormingsprocessen van de tweede pijler niet importeert
in de eerste en vanaf het begin invoert in de derde pijler. Dat is in feite
de grootste vrees. Nauwere samenwerking heeft immers veel eerder een intergouvernementeel
dan een supranationaal karakter. Kan de staatssecretaris dit toelichten?Ik wil mij vooral concentreren op de artikelen 40, 40a en 40b over de
politiële en justitiële aanpak van strafzaken. Dat onderwerp heeft
de potentie om te communautariseren, maar dat is nog niet het geval. Neem
je door die nauwere samenwerking niet het risico dat dit niet zal communautariseren?
Dat zou in de ogen van mijn fractie een teleurstellende ontwikkeling zijn,
maar misschien wordt daarover wat genuanceerder gedacht.Dan de opt-outs. Hoe garandeer je dat van nauwere samenwerking een katalyserende
en stimulerende werking uitgaat in plaats van een uitsluitende werking? De
regering schrijft dat zij dit ook wenselijk vindt. Het risico bestaat dat
degenen die verder zijn tot uitsluiting overgaan. Het risico dat landen zichzelf
uitsluiten omdat zij denken dat het te veel moeite zal kosten, is nog groter.
Welke mechanismen zijn er om die twee risico's te vermijden?MevrouwKarimi(GroenLinks)Voorzitter. Ik ben positief over de resultaten die op het gebied van nauwere
samenwerking zijn bereikt, maar ik sluit mij aan bij de kanttekeningen die
collega Timmermans heeft gemaakt.Ik heb een vraag over de mogelijkheid om de nauwere samenwerking in praktijk
te brengen. De staatssecretaris heeft al beloofd, op de ecotaks terug te komen.
In het debat over de ratificatie van het Verdrag van Amsterdam heeft de Kamer
de regering in een motie verzocht in Amsterdam gebruik te maken van de mogelijkheid
tot nauwere samenwerking voor het bereiken van resultaat inzake de ecotaks.
Dat is niet gelukt. De regering schrijft in haar antwoord: zolang het mogelijk
is om het op een andere manier te doen, zullen wij daar niet aan beginnen.
Wat is dan de praktische betekenis van die nauwere samenwerking?De heerVan den Berg(SGP)Voorzitter. De heer Timmermans had de interessante stelling dat het instrument
nauwere samenwerking geen supranationaal karakter heeft, maar meer intergouvernementeel.
Ik deel die stelling wel een beetje. Daarom zou ik enthousiast moeten zijn
over vergroting van de mogelijkheden tot nauwere samenwerking, maar dat is
niet het geval. Ik zie ook wel nadelen, zoals men zal begrijpen. De doorzichtigheid
van de besluitvorming wordt hierdoor niet bevorderd en er ontstaan verschillende
lagen van besluitvorming. Wij blijven bevreesd dat er een Europa van meerdere
snelheden ontstaat, waarvan de nieuwe toetreders in mijn visie het meest de
dupe worden, omdat zij voortdurend in het achterschip terechtkomen. Hierop
hoor ik graag een reactie van de regering.Een ander punt waarop ik veel kritiek heb, is dat mede op aandringen van
Nederland de mogelijkheid van het inroepen van het nationaal belang is geschrapt.
De staatssecretaris zal begrijpen dat dit in de visie van mijn fractie een
belangrijk instrument is. Waarom was het nodig om een vorm van nationaal veto
op dit terrein te schrappen? Ik vind het jammer dat Nederland hierbij voorop
heeft gelopen.Ik sprak al over het bezwaar van een Europa van meerdere snelheden. Objectief
bezien kun je er niet omheen dat nauwere samenwerking louter is bedoeld om
met de groep koplopers verder te gaan met de integratie dan de landen die
er niet aan mee kunnen doen, dus per definitie meerdere snelheden. Prof. De
Zwaan heeft er in een artikel in Ars Aequi op gewezen dat er ook minder vergaande
en misschien minder ingrijpende alternatieven zijn, zoals overgangstermijnen
of revisieclausules. Kortom, wij zijn hier niet gelukkig mee, ondanks de opmerking
waarmee ik begon.Hierbij is vooral van belang hoe de kandidaat-lidstaten erover denken,
die niet bij dit proces betrokken zijn, wat wij steeds hebben betreurd. Wordt
in die landen niet terecht gevreesd voor een Europa van meer snelheden, waardoor
zij in de periferie terechtkomen? De argumentatie van de regering op dit punt lijkt niet helemaal consistent.
In een reactie op de Raad van State zegt zij te vertrouwen dat de samenhang
van de Unie niet in gevaar komt door de nauwere samenwerking, pagina 11 van
het nader rapport. Op pagina 50 van de nota naar aanleiding van het verslag
zegt zij dat de verruiming van de mogelijkheden is ingegeven door de toenemende
diversiteit in een uitbreidende Unie. Ik neem aan dat diversiteit ook slaat
op een verschillend niveau van integratie. In welke mate moeten niveaus van
differentiatie en integratie mogelijk zijn? Wij houden vragen hierover.Een concrete vraag tot slot betreft de betrokkenheid van nationale parlementen
bij besluitvorming over deelname aan nauwere samenwerking. Het antwoord op
onze vraag op pagina 52 van de nota naar aanleiding van het verslag vinden
wij niet geheel helder. Moeten wij dit zo lezen dat alleen wanneer op het
gebied van titel IV van het EG-verdrag, visa, asiel, immigratie, tot nauwere
samenwerking wordt besloten, het instemmingsrecht van nationale parlementen
aan de orde is?De heerVerhagen(CDA)Voorzitter. Het kan zijn dat ik een vraag stel die dezelfde is als in
de nota naar aanleiding van het verslag, maar dat is omdat het antwoord niet
bevredigend was. Ik hoop dan ook op een ander antwoord dan in de nota naar
aanleiding van het verslag. Dat geldt ook voor de vorige onderwerpen, maar
daar kom ik nog plenair op terug. Ik stel het nu maar even vooraf vast.Ik begin met een vraag die ook door collega Timmermans is gesteld: hoe
voorkom je permanente opt-outs bij de versterkte samenwerking? Ik denk dat
dit de hoofdvraag is. Daaruit kan worden afgeleid dat het antwoord dat hierop
is gegeven, voor mijn fractie niet overtuigend was.Bij de versterkte samenwerking binnen de tweede pijler is de vraag hoe
kan worden voorkomen dat het Uniebeleid wordt uitgehold doordat een aantal
lidstaten niet meedoen. Wij hebben hierop een procedureel antwoord gekregen
van de regering. Ik ken de voorwaarden voor versterkte samenwerking in de
tweede pijler, maar de vraag blijft wat het effect is voor het buitenlands
beleid, zoals mensenrechtenbeleid, als een beperkt aantal lidstaten
daaraan meedoet.Ik heb nog een vraag met betrekking tot de tweede pijler. Waarom is er
geen toezicht van het Hof in titel V van het verdrag? Dit betekent dat geen
toezicht door het Hof mogelijk is. Ik hoor hierop graag een nadere toelichting.
Zou het Hof niet bevoegd moeten zijn om de machtigingsbeslissing en het besluit
omtrent latere deelneming van een lidstaat te toetsen aan de algemene bepalingen
van titel VII van het EU-verdrag?Ten aanzien van artikel 43A wordt bepaald dat nauwere samenwerking kan
worden aangegaan indien niet binnen een redelijke termijn op grond van de
terzake geldende bepalingen de beoogde doelstellingen kunnen worden bereikt.
Dat is het uitgangspunt. De vraag is wat een redelijke termijn is. Is dat
een half jaar, een jaar of twee jaar? Wie of wat bepaalt deze redelijke termijn
en wat is die redelijke termijn?Ik hoor graag een nadere toelichting op de vraag hoe de Commissie bij
de nauwere samenwerking betrokken wordt. Ik doel niet zozeer op de totstandkoming
maar op het beleid.Mijn laatste vraag op dit punt betreft een nadere reflectie van de regering
op het vraagstuk van de codecisie in relatie tot de nauwere samenwerking.
Ik geef het voorbeeld van een europarlementariër die codecisie heeft
op een beleidsterrein waarop nauwere samenwerking wordt aangegaan. Die heeft
dat ook ten aanzien van het beleid in zijn algemeenheid. Het loopt immers
parallel. Ik kan mij echter niet voorstellen dat een Europees Parlement twee
verschillende opvattingen heeft. Er wordt codecisie gegeven in het kader van
de nauwere samenwerking, waaraan het gehele Parlement meedoet, inclusief parlementariërs
die afkomstig zijn uit lidstaten die niet deelnemen aan de nauwere samenwerking.
Een maand later krijgt men een besluit voorgelegd voor de gehele Unie. Ik
kan mij niet voorstellen dat het Europees Parlement vervolgens een ander standpunt
zal innemen. Met andere woorden, als wij de codecisie serieus nemen, moet
er eenzelfde uitkomst worden verkregen als in het geval van de nauwere samenwerking.
Dat kan een vreemde situatie opleveren, waarbij ofwel geen besluiten meer
voor de gehele Unie worden voorgelegd om juist dit te voorkomen ofwel een
rem ontstaat op de uitkomst van de nauwere samenwerking omdat men nooit verder
kan gaan dan het beleid dat voor de gehele Unie is voorzien.De heerVan Baalen(VVD)Mijn partij staat positief tegenover de versterkte samenwerking in de
drie pijlers, waaronder het mogelijk maken daarvan in de tweede pijler. Mij
valt daarbij op dat de regering stelt dat de uitvoering van een gemeenschappelijk
optreden of een gemeenschappelijke positie geen gevolgen mag hebben op militair
of defensiegebied. Dat lijkt mij voor het gemeenschappelijk buitenlands en
veiligheidsbeleid nogal moeilijk. Ik kan mij voorstellen dat het veiligheidsbeleid
altijd een consequentie op defensiegebied zal hebben. Graag hoor ik een toelichting
hierop.Het is van groot belang dat versterkte samenwerking geen uitsluitend maar
een "insluitend" mechanisme is, waardoor men een voortrekkersrol kan vervullen
op bepaalde gebieden.Aansluitend op wat de heer Verhagen aan het slot van zijn betoog heeft
gesteld, merk ik op dat leden van de Raad die een land vertegenwoordigen dat
niet deelneemt wel mee mogen besluiten. Van landen die niet deelnemen, besluiten
ook de europarlementariërs mee over gebieden waarbij versterkte samenwerking
aan de orde is. Dat is vreemd. Het is een rommelige vorm van besluitvorming.
Ik wil horen of de regering deze visie deelt. Gaat dit er op een gegeven moment
toe leiden, op langere termijn, dat de Raad alleen bijeenkomt in de samenstelling
van de landen die aan de versterkte besluitvorming deelnemen?De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Ik heb niet zoveel moeite om akkoord te gaan met de nauwe samenwerking
zoals die verder is ontwikkeld in de verdragen. Een en ander is immers terecht
aan alle kanten aan banden gelegd. Men moet heel wat overwinnen om voor zo'n
substantieel beleidsgebied voor nauwe samenwerking in aanmerking te komen
of een dergelijke nauwe samenwerking op te kunnen zetten. Ik bevestig overigens
vanuit mijn euroanalyse de diversiteit waarmee wij in Europa in toenemende
mate rekening moeten houden. Er is een ding wat ik niet begrijp, en dat betreft de nauwe samenwerking
binnen de tweede pijler, die van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.
Ik wil geen grote woorden gebruiken, maar als ik mij op het standpunt van
een federalist zou plaatsen, is dit ongeveer het allerlaatste gebied waar
ik een Europa met twee snelheden of twee gezichten zou accepteren. Dat lijkt
mij, zelfs voor de wat kritischere eurowoordvoerders, een merkwaardig fenomeen.
Ik moet het een beetje overdrijven om de staatssecretaris wat te prikkelen,
maar het is volgens de regels van de verdragen formeel mogelijk dat acht landen
besluiten om samen het Midden-Oostenbeleid uit te voeren. Dat is toch een
volstrekt onbestaanbare figuur.De heerTimmermans(PvdA)U bedoelt waarschijnlijk uitvoeren.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Dat woord gebruik ik ook. Ik heb mijn stukken goed gelezen.Nogmaals, formeel is dat mogelijk. Ik weet natuurlijk dat het politiek
zeer irreëel is, maar daar gaat het even niet om. Het is de nekslag voor
de externe presentatie van de Europese Unie.Ik heb nog een vraag over de rol van de Europese Commissie, want de stukken
hebben mij wat in verwarring gebracht. Artikel 43 bevat een tiental voorwaarden
waaraan voldaan moet worden voordat nauwere samenwerking is geoorloofd. Dat
is het keurslijf waarover ik het eerder had. Ik krijg de indruk dat de regering
meent dat de Europese Commissie niet alleen toetst, maar ook zo'n verzoek
tot nauwere samenwerking kan afwijzen, dus daarin een beslissende stem heeft.
Zo staat het in de stukken, maar ik kan het in de verdragstekst niet vinden.
Ik kom de Europese Commissie alleen in een adviesrol tegen. Ik kan mij voorstellen
dat je de Commissie op zo'n terrein geen enorme invloed geeft en het primaat
bij de Raad, oftewel de lidstaten, laat liggen. Dan is de vraag wat die toetsing
nog voorstelt. Het is toch raar dat je toetsingscriteria in een verdrag aangereikt
krijgt die je alleen als adviserende instantie mag gebruiken. Ik vraag de
regering op dit punt om opheldering.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter. De D66-fractie is op zichzelf voorstander van
nauwere samenwerking. Wij vinden dat belangrijk voor de flexibiliteit van
Europa. Europa mag niet aan starheid ten onder gaan. Met de regering verwachten
wij dat van deze bepaling een katalyserende en stimulerende werking uitgaat.
Ik ziet het niet zozeer als een hindermacht voor de communautarisering, maar
eerder als een middel om Europa verder te brengen op het gebied van de communauteit.Terecht heeft Nederland aangedrongen op schrapping van het vetorecht in
artikel 40, tweede lid. Ik denk dat de huidige regeling – een lid van
de Raad kan verlangen dat de nauwere samenwerking eerst aan de Europese Raad
wordt voorgelegd – meer dan voldoende is. Bij het bestuderen van de
voorwaarden die aan de drie vormen van nauwere samenwerking zijn gesteld –
de eerste, tweede en derde pijler – is mij een verschil opgevallen dat
ik niet kan verklaren. Het gaat mij dan om artikel 11 van het EG-verdrag.
Ook daarin wordt het verzoek van de lidstaten aan de Commissie genoemd, maar
ik mis daar het initiatiefrecht van de lidstaten, zoals dat in de derde pijler
is geregeld. Wat is de achterliggende reden daarvoor? Ik begrijp dat eigenlijk
niet goed en ik hoor daarover graag wat meer.Net als collega Verhagen wil ik graag weten hoe ver zo'n nauwere samenwerking
inhoudelijk kan gaan. Ik dacht eigenlijk dat dit de motor was voor de toekomstige
verdergaande samenwerking van de gehele Unie en dat het dus moet kunnen uitstijgen
boven hetgeen nu mogelijk is.StaatssecretarisBenschopVoorzitter. Ik denk dat dit een van de onderdelen van het Verdrag van
Nice is waar wij zeer blij mee kunnen zijn. Versterkte samenwerking is geïntroduceerd
in het Verdrag van Amsterdam. Het wordt daar nog potentieel getroffen door
een veto van elke individuele lidstaat via een beroep op de Europese Raad.
Dat is de reden dat er onder Amsterdam geen nauwere samenwerking op het gebied
van de ecotaks is voorgesteld, omdat die direct door een Spaans veto getroffen
zou zijn. Nu de ratificatie van het Verdrag van Nice naderbij komt, staat
de ecotaks bij veel lidstaten op het lijstje van onderwerpen waarop een nauwere
samenwerking in beeld zou kunnen komen, omdat er al zo lang over is gesproken,
de tegenstellingen muurvast zitten en het noodzakelijk is er iets aan te gaan
doen. Wij hebben het natuurlijk nooit echt uitgebreid over onderwerpen gehad,
maar dit is een onderwerp dat mij te binnen schiet. Misschien geldt het ook
wel voor onderdelen van de asielwetgeving. Misschien dat het mogelijk is om
met een groep relevante landen die groot genoeg is, een stap vooruit te zetten
op dit gebied op het moment dat blijkt dat er over de volle breedte geen overeenstemming
over mogelijk is. Het is natuurlijk altijd een afweging tussen het belang
van het creëren van een voorhoede en het belang van het vooruit bewegen
van de Europese Unie over de volle breedte.De terugblik op bijvoorbeeld Schengen toont eerder een positieve dan een
negatieve uitwerking hiervan. Omdat de versterkte samenwerking niet bestond,
is die buiten de EEG geboren. Er waren zelfs maar vijf of zes landen die eraan
begonnen. Nu is Schengen het model voor de hele Unie en nemen er twaalf lidstaten
aan deel. Bovendien wordt het ook het model voor de kandidaat-lidstaten. Het
is via Amsterdam binnen het verdrag gebracht. Als het maar onder de juiste
randvoorwaarden en op de juiste wijze wordt gedaan, dan kan de versterkte
samenwerking naar mijn overtuiging een belangrijk instrument voor de Unie
zijn, omdat daarmee impasses en verschillen in snelheid kunnen worden doorbroken
en omdat duidelijk is dat de rest zich op den duur ook in de richting van
de versterkte samenwerking zal bewegen. Wij hebben het met de euro en met
Schengen gezien. Het is naar de letter niet allemaal vergelijkbaar, maar ik
ben geneigd tot een positief oordeel over het effect dat uitgaat op andere
lidstaten en de Unie als geheel, in het geval dat groepen van landen stappen
vooruitzetten. Uiteraard hangt dat effect af van de randvoorwaarden. Die zijn
heel duidelijk geformuleerd: het mag niet gaan ten koste van de interne markt
en van de economische en sociale samenhang in de Unie, er mogen op het gebied
van handel geen verstoringen optreden en er moeten minstens acht lidstaten
meedoen.De heerVerhagen(CDA)U noemde de ecotaks als voorbeeld. Kunt u dat uitwerken? Kan het op basis
van die randvoorwaarden? Zo ja, hoe denkt u andere lidstaten ook zover te
krijgen dat zij een ecotaks invoeren op basis van afspraken over nauwere samenwerking?StaatssecretarisBenschopDit is een goed voorbeeld, omdat lidstaten het niet afzonderlijk kunnen
doen. De verhoudingen zijn zodanig dat Nederland de ecotaks voor het grootbedrijf
niet invoert vanwege concurrentieverstorende effecten ten aanzien van de buurlanden.
Voor Nederland zou het uit concurrentieoverwegingen voldoende zijn als geheel
Noordwest-Europa meedeed. Of Spanje dan wel Griekenland in de eerste fase
meedoet, is dan geen essentiële overweging meer. Binnen Europa bestaan
er verschillen in belastingheffing. In die zin is het geen inbreuk op de interne
markt. Er bestaan ook nationale ecotaksen. Dat al die verschillen die op nationaal
niveau bestaan, meer worden geharmoniseerd doet geen afbreuk aan de interne
markt. Ik denk dat een Europese ecotaks er eerder aan zal bijdragen, omdat
in een groot deel van de Unie een tendens tot uniformering zal optreden. Het
gaat erom: wie wordt belast, op welke manier, voor hoeveel et cetera. Ik denk
dus dat een Europese ecotaks de interne markt eerder bevordert dan verstoort.
De invoering moet wel op de juiste wijze geschieden. De Commissie moet het
voorstel doen, anders komt het er niet. Het initiatiefrecht van de Europese
Commissie blijft ook binnen zo'n versterkte samenwerking volop overeind. De
Commissie heeft als hoedster van het verdrag een bijzondere functie bij de
beoordeling van het al dan niet vervuld zijn van de randvoorwaarden. Als de
Commissie het voorstelt, is er een extra controle op de vraag of het in het
algemeen belang van de EU is. Vervolgens kunnen in een noodgeval lidstaten
toch weer naar de Europese Raad toe, maar dan niet meer met de mogelijkheid
om een veto uit te spreken, maar om de rest proberen te overtuigen. Minimaal
acht lidstaten moeten meedoen en verder vervult ook het EP zijn rol conform
zijn bevoegdheden. Als je dat allemaal bij elkaar optelt, lijkt het mij dat
gesproken kan worden van een zorgvuldige procedure. Als in de Raad een punt
van versterkte samenwerking aan de orde is, kunnen alle lidstaten
aanwezig zijn, dus niet alleen de stemgerechtigde lidstaten. Er wordt in volle
openheid over vergaderd. De niet-Schengenleden zitten ook aan tafel bij alle
JBZ-punten die op Schengen betrekking hebben. Die praktijk wordt gecontinueerd.
Lidstaten zijn altijd bang voor regelgeving die is gerelateerd aan het laagste
niveau, maar de praktijk is dat alle lidstaten daar willen zijn waar de andere
zich ook heen bewegen. Lidstaten horen liever bij de snellere dan bij de langzame
groep. Ik wijs er verder nog op dat iedereen die wil meedoen, mee kan doen.
Er is geen enkele drempel ten aanzien van welke (kandidaat-)lidstaat dan ook
opgeworpen. De versterkte samenwerking is interessant vanwege die grotere
EU van 27, maar is niet bedoeld tegen kandidaat-lidstaten. Ik heb ook niet
de indruk dat dit zo wordt ervaren. Het lijkt mij dat er een gedifferentieerd
beeld zal ontstaan dat niet langs de scheidslijnen tussen oud en nieuw zal
verlopen. Dat dient in ieder geval te worden vermeden, want het gaat er niet
om dat de oude club wordt beschermd tegen de nieuwe club.MevrouwKarimi(GroenLinks)Het kan zijn dat landen niet willen of vanwege bijvoorbeeld capaciteitsproblemen
niet kunnen meedoen aan de versterkte samenwerking. Als een land wel wil samenwerken,
maar het niet goed kan vanwege capaciteitsproblemen, zal het toch mee kunnen
doen?StaatssecretarisBenschopJa. De andere lidstaten beoordelen niet wie wel en niet mee kan doen.
Wie meedoet, verplicht zich vervolgens tot uitvoering van het beleid dat in
dat kader wordt uitgesproken. Daar gelden het normale toezicht van de Commissie
en waar nodig het Hof.Voorzitter. Er is dus niet in voorzien dat commissarissen of europarlementariërs
van een bepaalde nationaliteit niet meedoen binnen de besluitvorming binnen
hun instelling over een versterkte samenwerking. Dit zou een vreemd aspect
introduceren in wat zowel de Commissie als het Europees Parlement dienen te
zijn. Wij hebben het er vanmiddag al over gehad dat onderscheid moet worden
gemaakt met de positie die de Raad op dit punt inneemt. Bovendien is het een
check in het systeem dat met de versterkte samenwerking ook de belangen van
andere lidstaten niet worden geschaad.Versterkte samenwerking in de tweede pijler is nieuw in het Verdrag van
Nice; die bestond dus niet onder Amsterdam. Die versterkte samenwerking is
maar heel bescheiden, omdat die zich beperkt tot de uitvoering van een gemeenschappelijk
optreden of een gemeenschappelijk standpunt. Het gaat nog wel iets verder
dan zomaar het beleid, om het zo te zeggen. Het gaat om de uitvoering van
iets dat heel precies in de rechtsvorm van een gemeenschappelijk standpunt
of een gemeenschappelijk optreden is geformuleerd waarbij vervolgens de vraag
aan de orde is wie de uitvoering op zich neemt. Op dit punt zijn er nog nauwelijks
voorbeelden of hypothetische voorbeelden te geven, maar je kunt denken aan
een regionale component van een standpunt of opstelling waarbij buurlanden
in een bepaald gebied gezamenlijk iets uitvoeren wat de Unie als geheel heeft
vastgelegd. Alle andere aspecten als de rol van de Commissie etc. volgen de
rol en de positie van de Commissie en het Hof in de tweede pijler.De heerVerhagen(CDA)De militaire uitvoering is uitgezonderd, dus dit voorstel beperkt zich
tot handel, sancties, het terugroepen van ambassadeurs en dit soort zaken.
Als ergens negatief zal worden geoordeeld als een paar lidstaten tot de uitvoering
van zo'n standpunt zullen overgaan, is het juist op deze punten.StaatssecretarisBenschopDit moet worden meegewogen in het besluit. Dit is ook in het belang van
de lidstaten die zo'n standpunt uitgevoerd willen zien. Over het effect moet
natuurlijk wel worden nagedacht. Ik kan moeilijk voorspellen tot welke voorstellen
dit in de praktijk zal leiden, maar ik meen dat je eerder moet denken aan
onderwerpen die een laag controversieel gehalte hebben, maar wel een praktische
component voor bepaalde landen dan omgekeerd. Dan is het effect op de eensgezindheid
van de Unie des te groter. Zoals gezegd zijn militaire en defensiegebieden
uitgezonderd en dit ontkracht het element natuurlijk. Toch wordt hier nu een
teen in het water gestoken en wij moeten afwachten of dit bevalt. Dit is een
interessante ontwikkeling die precies is ingekaderd in termen van gemeenschappelijk
optreden en gemeenschappelijke standpunten en de uitvoering daarvan.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik heb een concrete vraag gesteld over het verschil in vormgeving van
de nauwe samenwerking tussen de eerste en de derde pijler en heb met name
gewezen op het ontbreken van een eigen initiatief van de lidstaten in de eerste
pijler.StaatssecretarisBenschopDaar hebben wij de Commissie voor, anders zouden wij via de omweg van
de versterkte samenwerking het initiatiefrecht van de lidstaten in de eerste
pijler introduceren. Dit zou een ernstige verzwakking van het communautaire
systeem betekenen.De heer Van den Berg heeft gevraagd waarom de regering op dit punt het
beroep op de Europese Raad, het veto, uit handen heeft willen geven, ook in
het licht van het nationaal belang. Ik denk dat het in het nationale belang
is dat vormen van versterkte samenwerking mogelijk worden. Een land als Nederland
is voor de oplossing van veel problemen afhankelijk van Europese oplossingen,
bijvoorbeeld op milieu-, veiligheids- en asielgebied. Op het moment dat een
Europese oplossing niet tot stand komt doordat niet alle lidstaten daaraan
willen meedoen, kunnen wij er veel baat bij hebben een stap te zetten op weg
daarheen via een versterkte samenwerking op dat gebied. Ik denk verder niet
dat er sprake is van soevereiniteitsverlies voor Nederland. De bevoegdheden
en de verdeling daarvan, zoals die in het verdrag zijn vastgesteld voor de
Unie en de lidstaten, veranderen namelijk niet. Het is alleen de vraag hoe
op basis van die bevoegdhedenverdeling en in het zicht van een grotere Unie
zo effectief mogelijk kan worden geopereerd binnen de randvoorwaarden voor
de besluitvorming in algemene zin en die voor de versterkte samenwerking.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Kan de Europese Commissie op basis van artikel 43 toetsen en versterkte
samenwerking eventueel tegenhouden? Zo ja, geldt dat dan voor alle pijlers?StaatssecretarisBenschopAls de Europese Commissie daartoe geen voorstel doet, komt
er geen versterkte samenwerking in de eerste pijler.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Dat geldt toch zeker niet voor de derde pijler?StaatssecretarisBenschopOok daar wordt de positie van de Commissie in het systeem gevolgd. Als
de Commissie het recht van initiatief heeft en het monopolie daarop op een
bepaald terrein, geldt dat recht ook na de versterkte samenwerking. Binnen
de versterkte samenwerking worden er dus geen andere institutionele verhoudingen
gecreëerd dan binnen de normale samenwerking. Dat is van belang om te
voorkomen dat wij te maken krijgen met forumshopping in de versterkte samenwerking,
doordat de institutionele arrangementen binnen de ene of de andere poot een
lidstaat beter zouden bevallen. De randvoorwaarden voor de samenhang van de
Unie en voor de werkwijze zijn dus van het grootste belang.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Het is mij duidelijk hoe het in de eerste pijler is geregeld. Hoe functioneert
de Commissie echter in de derde pijler? Als zij van oordeel is dat versterkte
samenwerking niet nodig is, kan zij dat dan tegenhouden?StaatssecretarisBenschopIn de derde pijler zal bij bepaalde onderwerpen het initiatiefrecht, zoals
in Amsterdam afgesproken, overgaan van de lidstaten naar de Commissie. In
de versterkte samenwerking loopt deze parallel.De heerVerhagen(CDA)Kan de staatssecretaris reageren op mijn vraag over de relatie tussen
codecisie en het werk van het Europees Parlement?StaatssecretarisBenschopIk heb al aangeven dat de identiteit van de commissarissen en de leden
van het Europees Parlement niet van belang zijn voor het uitoefenen van de
rechten van een bepaalde instelling. Ik denk dat dat terecht is, omdat wij
anders in een zeer gecompliceerde situatie terechtkomen. Als u wilt, kunt
u het ook zien als een extra check op de versterkte samenwerking. Die extra
check vermindert tegelijkertijd het risico dat schade wordt gedaan aan de
belangen van niet-deelnemende lidstaten.De voorzitter:Ik sluit deze ronde af. Wij zullen nu verder gaan met agendapunt 4, de
Europese Commissie. Na deze ronde zal ik een korte pauze inlassen. Daarvoor
zal ik nog een voorlopige tussenbalans van deze dag op te maken.4. Commissie: omvang, samenstelling, positie voorzitter en
stemmenwegingMevrouwKarimi(GroenLinks)Ik vind het moeilijk om op dit moment hierover iets te zeggen. De toekomstige
ontwikkelingen zijn immers heel belangrijk voor de beslissingen die nog over
de Commissie zullen worden genomen.De regering stelt dat het communautaire karakter van de Commissie en de
rol van de Commissie als executieve versterkt zijn. Kan de staatssecretaris
aangeven waaruit dat precies blijkt? Ik vind dat de regering dat tot nu toe
nog niet overtuigend heeft gedaan.In een notitie over de toekomst van de Commissie houdt de regering een
pleidooi voor de directe verkiezing van de voorzitter van de Commissie. In
datzelfde stuk schrijft de regering echter ook dat een direct gekozen Commissievoorzitter
in het geval van een vertrouwensbreuk met het Europees Parlement door de laatste
moet kunnen worden weggestuurd. Daarmee wordt mijn huiver voor een directe
verkiezing van de Commissievoorzitter verminderd. Is er evenwel geen sprake
van een botsing van twee mandaten? Zowel het Europees Parlement als de Commissievoorzitter
heeft een direct eigen mandaat. De vraag is hoe snel een Europees Parlement
een Commissievoorzitter zal wegsturen op het moment dat het zelf wordt weggestuurd.
Op welke wijze ziet de regering de uitwerking van een en ander? Deze toekomstperspectieven
worden ons door de Nederlandse regering voorspeld met betrekking tot het versterken
van de positie van de Commissie.Mijn fractie heeft in de nota naar aanleiding van het verslag naar de
mening van de Nederlandse regering gevraagd met betrekking tot de inzet van
het Commissievoorzitterschap in de Europese verkiezingen. De regering heeft
daarop geantwoord dat dit punt onderzocht wordt. Heeft dat onderzoek tot nu
toe wat opgeleverd?Mijn laatste punt betreft de positie van de Hoge vertegenwoordiger voor
het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, op dit moment de heer
Solana. De Kamer heeft ervoor gepleit om deze positie bij de Europese Commissie
onder te brengen. Uit de antwoorden van de regering maak ik op dat zij daarin
niets ziet. De regering zet in op samenwerking tussen de Commissie en de Hoge
vertegenwoordiger, maar is tegen het onderbrengen van de Hoge vertegenwoordiger
bij de Commissie. Ik heb grote moeite met de gedachtegang van de regering
op dit punt. Er is momenteel nauwelijks sprake van democratische controle
op de activiteiten van de heer Solana. Het af en toe verslag doen aan het
Europees Parlement verschilt van het onder directe democratische controle
staan van en een relatie hebben met het Europees Parlement en de Commissie.
Kan de staatssecretaris daarop ingaan?De heerVan den Berg(SGP)Voorzitter. Naar de mening van mijn fractie wordt in het Verdrag van Nice
de in Amsterdam ingeslagen richting naar een steeds politiekere Commissie
doorgezet. De ontwikkelingen rond de val van de Commissie in 1999 hebben hieraan
bijgedragen. Het is overigens verheugend dat de Nederlandse inzet in de IGC
om het Europees Parlement ontslagrecht toe te kennen, niet op steun kon rekenen
van de andere lidstaten. Mijn fractie heeft zich steeds verzet tegen een soort
politieke controlerelatie tussen Commissie en Europees Parlement. Verder zijn
versterking van de ontslagbevoegdheden van de Commissievoorzitter, versterking
van de bevoegdheden tot wijziging van de interne relatie en bewaking van de
samenhang, tekenen van een steeds politiekere Commissie. Een en ander past
in de ontwikkeling van een steeds sterkere verantwoordingsrelatie met het
EP, waarbij de onafhankelijke positie van de Commissie, waarover in het EG-verdrag
wordt gesproken, meer in het geding komt.Deze lijn leidt uiteindelijk tot een gekozen Commissievoorzitter, zoals
ook de staatssecretaris heeft bepleit. Uiteraard is mijn fractie geen voorstander
van deze richting; haar lijn ligt in de oorspronkelijke artikelen
211 tot 213 van het EG-verdrag, waarin de taken en onafhankelijke positie
van de Commissie zijn vastgelegd. Deze wijze van versterken van de Europese
Commissie ziet mijn fractie als het vormen van een soort Europese regering,
die het aan legitimiteit ontbreekt.Ik heb gemengde gevoelens over de omvang en samenstelling van de Commissie.
Enerzijds is het verheugend dat wij voorlopig onze eigen commissaris kunnen
behouden. Anderzijds is het de vraag of de situatie nog werkbaar is als de
Commissie 27 leden telt. Als de Commissie 27 leden telt, moet de Raad in unanimiteit
een besluit nemen over de definitieve omvang van de Commissie. Kan de staatssecretaris
nog eens uitdrukkelijk ingaan op de interne organisatie en de mogelijke problemen
rond de portefeuilleverdeling?De heerVerhagen(CDA)De staatssecretaris kent mijn standpunt over de commissaris die afkomstig
is uit iedere lidstaat. Met het eerste deel van de conclusies van Nice ben
ik dus blij, met het tweede deel minder. Als het Parlement hier een zwaar
punt van zou maken, kan dan bij de goedkeuring van het toetredingsverdrag
van de 27ste lidstaat hierover nog worden gediscussieerd? Hoe groot is die
mogelijkheid, indien wij onze instemming bij de toetreding van de 27ste lidstaat
al dan niet koppelen aan het handhaven van een commissaris per lidstaat?Het volgende punt betreft de ontslagmogelijkheid van individuele commissarissen.
Ten opzichte van de huidige situatie is wat er nu staat een stap voorwaarts.
Wel hadden wij liever gezien dat het EP de mogelijkheid zou krijgen om de
individuele commissaris naar huis te sturen op basis van een vertrouwensvotum.
In de reactie van de regering stelt de staatssecretaris dat de Commissievoorzitter
rekening houdt met het gevoelen van het EP. Dit is echter niet in de verdragstekst
vastgelegd. Gelet op het feit dat er geen nadere criteria in de huidige tekst
staan opgenomen vraag ik hoe zeker gesteld kan worden dat daadwerkelijk rekening
gehouden wordt met de opvattingen van het EP. De oude situatie is dat, als
het EP dit werkelijk wil afdwingen, eigenlijk de hele Commissie naar huis
moet sturen en u weet dat dit niet of nauwelijks voorkomt.Collega Karimi sprak over een nauwe samenwerking tussen de Hoge vertegenwoordiger
en de commissaris voor externe betrekkingen. De motie die hierover is ingediend
en aangenomen hebben wij medeondertekend. Ik proef een terughoudendheid bij
de regering om die motie uit te voeren. Ik sluit mij aan bij de vragen die
collega Karimi hierover stelde. Ik wijs op de samenhang die nu al op die beleidsterreinen
bestaat. Bij de terrorismebestrijding bijvoorbeeld is een duidelijke samenhang
tussen wat de Hoge vertegenwoordiger in het kader van de buitenlandse betrekkingen
moet ondernemen en wat de Raad moet doen op tal van andere terreinen. De regering
zegt dat er meer moet worden ingezet op synergie, maar het is absoluut niet
duidelijk hoe die tot stand komt. De Commissie was niet bij de informele minitop
in Londen. Wel waren Solana en het voorzitterschap aanwezig, hoewel het onduidelijk
was of deze erbij was als voorzitter of als vertegenwoordiger van België.
Het ging daarbij wel om de toekomst van de regio en de inspanningen van de
Unie op het punt van vluchtelingenopvang. De Commissie wordt daar buiten gehouden
en voorzitter Prodi vond dat niet erg. Dit doet het ergste vrezen voor de
synergie tussen de tweede pijler, de Hoge vertegenwoordiger en de Commissie.
Ik zie geen enkele verbetering op dat punt in het Verdrag van Nice.De heerVan Baalen(VVD)Nadat het aantal van 27 leden van de Unie is bereikt, beschikt niet meer
elke lidstaat over een commissaris. De consequentie zal zijn dat hetzij een
regeling wordt getroffen waarbij de grotere lidstaten een sterkere positie
hebben dan de kleinere, hetzij dat de Commissie aan invloed inboet ten gunste
van de Raad en het raadssecretariaat. Het zal voor de Commissie slecht uitpakken
indien er keuzes tussen landen gemaakt moeten worden. Als Frankrijk of de
Bondsrepubliek Duitsland niet in de Commissie zitten, is dat zeer nadelig
voor de slagkracht daarvan. Ik ben het eens met de vraag van de heer Verhagen
of de discussie over de bezetting van de Commissie opnieuw gevoerd moet worden
als wij bij het 27ste lid zijn aangekomen. Als er dan toch gekozen moet worden,
wordt er gesproken over een roulatiesysteem, over bij toerbeurt, over objectieve
criteria, et cetera. Het zal heel wat vergen om die slag goed te maken. Ik
denk dat het in dat geval verstandig is om met de Beneluxpartners tot een
verdeling te komen waarbij steeds een Beneluxpartner in de Commissie vertegenwoordigd
is.Er wordt gesproken over versterking van de rol van de voorzitter van de
Commissie, met name op het gebied van de organisatie, benoeming van vice-voorzitters
en ontslag van commissarissen. Betekent dit niet dat er naast een organisatorische
versterking van de rol van de voorzitter van de Commissie, in feite een soort
"Richtlinienkompetenz" wordt ingevoerd zoals de Duitse bondskanselier die
heeft? Dan zal de voorzitter van de Commissie veel meer voortrekker zijn dan
de eerste onder zijns gelijken. De Commissie wordt dan met een directie een
directievoorzitter.Het verkiezen van de voorzitter van de Commissie door de voorzitter van
de Europese Unie staat gelijk aan een presidentieel systeem en daarmee komt
de balans tussen alle instellingen op de tocht te staan.Dat leidt mij tot de conclusie dat wij wanneer het aantal van 27 lidstaten
van de EU bereikt wordt, de hele discussie nog eens goed moeten overdoen.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Wat de positie van de Europese Commissie betreft, is de meerderheid van
de lidstaten een stuk verstandiger dan de Nederlandse regering die zeer onnadenkend
de Europese Commissie heeft willen politiseren. Daarvan is nu gelukkig maar
in zeer beperkte mate sprake van. Het rare idee om de voorzitter rechtstreeks
te laten kiezen heeft geen enkele weerklank gekregen.Op bladzijde 53 van de nota staat dat het Verdrag van Nice de rol van
de Commissie als "executieve" versterkt. Ik betwijfel dat. Dat is volgens
mij alleen het geval als in de rolverdeling tussen Commissie, Raad en Europees
Parlement sprake zou zijn van een versterking van de rol van de Europese Commissie.
Daarvan is echter structureel geen sprake. Ik vind niet dat men kan spreken
over een verstevigde rol als "executieve" als het gaat over de samenstelling,
de portefeuille verdeling, enzovoorts, dat is een andere zaak.Gelukkig behouden wij voorlopig onze ene commissaris conform een Kameruitspraak
die ik heb geïnitieerd. Zie ik het nu goed dat voor de langere termijn
de grotere lidstaten in feite een dubbele concessie doen? Zij zijn immers
vrij snel die tweede commissaris kwijt en als de Unie meer dan 27 lidstaten
zal gaan omvatten, moeten zij rekening houden met de mogelijkheid dat zij
in een bepaalde periodes helemaal geen commissaris hebben. Dat betekent dan
een Commissie zonder een Franse, Duitse, Engelse, enzovoorts, commissaris?Ik begrijp best wat er de afgelopen jaren allemaal gebeurd is en het Europees
Parlement daarom beloond wordt met een goedkeuringsrecht als het gaat om de
voordracht door de Raad van de persoon van de voorzitter. Dat betekent dat
er in zekere zin een vertrouwensrelatie wordt geformaliseerd in de verdragen
tussen EP en Commissie. Als het EP tussentijds het vertrouwen opzegt, zou
dat moeten betekenen dat die voorzitter ook moet opstappen. Is dat een consequentie
van de structuurwijziging? Ik heb daarover niemand gehoord.Ik heb de indruk dat het wel meevalt met de versterkte macht van de voorzitter
ten aanzien van de individuele commissarissen die hij mag ontslaan. Zo'n besluit
vergt allereerst goedkeuring van het hele college, de gewraakte commissaris
inbegrepen, zo neem ik aan. Wat is nu de aard van zo'n ontslagbesluit? Ik
lees op bladzijde 57 dat het met redenen moet zijn omkleed zodat daarop rechterlijke
controle mogelijk is. Dan blijven wij dus als het ware binnen de sfeer van
het arbeidsrecht. Is het dan niet vreemd zo niet ongepast als de Nederlandse
regering zegt te verwachten dat de voorzitter rekening zal houden met de opvatting
van het Europees Parlement terzake van het functioneren van individuele commissarissen?
Als dat inderdaad het geval is, betekent het dat de voorzitter van de Commissie
op een gegeven moment kan zeggen dat een commissaris wordt weggestuurd omdat
het Europees Parlement daar dringend om heeft verzocht. Volgens mij zit dat
niet in de verdragen en gaat de regering met deze exegese buiten het verdrag.
Maar dat kan toch moeilijk aan een rechter ter controle worden voorgelegd?
Een rechter kan toch moeilijk een uitspraak doen over een al dan niet bestaande
of al dan niet verbroken vertrouwensrelatie tussen twee instellingen? Ik vind
het een rare redenering van de regering.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Wij kennen in Nederland deze constructie ook. Bij een breuk in de vertrouwensrelatie
op gemeentelijk niveau tussen een wethouder en de raad staat wel degelijk
nog een beroepsgang open naar aanleiding van dat ontslag. Het is weliswaar
een beperkte mogelijkheid, een marginale toetsing of alle zorgvuldigheidseisen
in acht zijn genomen, maar wij kennen die beroepsgang hier ook.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Voorzitter. Mevrouw Scheltema is op dit terrein veel beter thuis dan ik.
Ik leg de vraag toch voor aan de staatssecretaris. Hoe dan ook, het is toch
ondenkbaar dat een commissaris die is ontslagen door de voorzitter via de
rechter zijn positie kan hernemen. Dat lijkt mij een heel rare figuur.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter. De Commissie – de rol, omvang, samenstelling en positie –
was een van de heetste hangijzers voorafgaand aan het Verdrag van Nice. Ik
ben blij dat men er toch uit is gekomen op een manier die ons aanspreekt:
voorlopig ieder een eigen commissaris.Ik ben het met de regering eens dat de Commissie een zwaardere positie
moet krijgen en meer een politieke Commissie moet worden. Daartoe worden de
eerste aanzetten gegeven in dit verdrag. De rol van de voorzitter wordt behoorlijk
versterkt; in de nota naar aanleiding van het verslag wordt duidelijk uiteengezet
op welke punten. Als je een voorzitter een zo duidelijk zware rol geeft in
een politiek gremium, dan wordt de legitimatie steeds belangrijker. Ik ben
het met de regering eens dat je in de toekomst moet streven naar een rechtstreeks
door de bevolking gekozen voorzitter. Is hier bij de Europese lidstaten enig
gevoel voor? De heer Van Middelkoop gaat ervan uit dat wij hierin alleen staan.
Ik vind dat een boude bewering. Ik denk dat ook andere landen die helemaal
niet zo bang zijn voor rechtstreeks gekozenen wel degelijk bereid zijn hiernaar
te streven.Wij zijn veilig als de 27ste lidstaat is toegetreden, maar wat dan? Circuleert
in de wandelgangen al dat wij dan terug moeten naar een kleiner gremium dan
die 27 en, zo ja, welk kleiner gremium? Of is dat allemaal nog opgesloten
in de toekomst en is er geen enkel signaal over ontvangen?De heerTimmermans(PvdA)Voorzitter. De Commissie moet uitgroeien tot een sterke executieve van
de Unie. De Raad moet in die visie een sterke wetgever zijn en de executieve
taken in toenemende mate aan de Commissie overdragen. De wetgevende taken
in de Unie die ik voor de toekomst voor ogen heb, liggen bij de Raad en het
Europees Parlement in een soort tweekamersysteem. Executieve bevoegdheden
zouden dan in toenemende mate bij de Commissie komen te liggen. In die visie
op het toekomstige bestuur, op de toekomstige overheid van Europa, is mijn
fractie voorstander van alle maatregelen die ertoe leiden dat de Commissie
politieker wordt. Een aantal zaken in het Verdrag van Nice maakt de Commissie
politieker. Mijn fractie wil in de toekomst op dat punt graag veel verder
gaan.De heerVan Baalen(VVD)Er is mij een ding niet duidelijk. Als de heer Timmermans de Raad ziet
als een kamer van een wetgevend orgaan, is hij er niet voor om nog een kamer
toe te voegen in de vorm van een Europese senaat.De heerTimmermans(PvdA)Idealiter is de Raad een kamer van een wetgevend orgaan. Alleen zal het
pad daar naartoe lang en doornig zijn. In de tussentijd kunnen wij het ons
ten opzichte van de Europese burgers niet veroorloven om het gat tussen de
burgers en de Europese overheid nog groter te laten worden. In dat verband
zullen de nationale parlementen meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor
het Europese beleid. Een senaat bestaande uit vertegenwoordigers van nationale
parlementen zou dan een denkbare oplossing zijn.Voorzitter. Het aantal leden van de Commissie is een leuk onderwerp om
te laten zien hoe goed een land opkomt voor zijn nationale belang. We willen
echter geen Nederlandse commissaris omdat Nederland per se in
de Commissie vertegenwoordigd moet zijn, maar omdat wij evenals andere landen
willen dat de Commissie kan rekenen op voldoende legitimiteit in de lidstaten.De heerVerhagen(CDA)Dat geldt toch ook als er meer dan 27 lidstaten zijn?De heerTimmermans(PvdA)Ja. Als er meer dan 27 lidstaten zijn, de Commissievoorzitter gekozen
is door de Europeanen, de Commissie op een zodanige wijze is samengesteld
dat de Europeanen zich hierin kunnen herkennen en uit haar bevoegdheden duidelijk
wordt dat zij de executieve is van de Unie, dan zal de druk om een nationale
vertegenwoordiger in de Commissie te hebben veel minder groot zijn dan de
druk van de Europese publieke opinie om een effectieve en slagvaardige Commissie
te hebben die als executieve van de Unie het juiste doet. Als alles zich ontwikkelt
volgens de lijn, zoals ingezet in het Verdrag van Nice, dan zal de discussie
over een eigen commissaris na de toetreding van nummer 27 en in afwachting
van de toetreding van Turkije, misschien tot het verleden gaan behoren.Voorzitter. Tot slot de positie van de Commissievoorzitter. Mijn fractie
is van oordeel dat alles wat ertoe kan bijdragen dat die positie politieker
en sterker wordt ten opzichte van de Raad, welkom is. De Commissie is op dit
moment veel te zwak ten opzichte van de Raad. In dat verband gaat het Verdrag
van Nice ons lang niet ver genoeg. Wij verheugen ons over de inzet van het
kabinet, zoals in de notitie van het kabinet uiteengezet.StaatssecretarisBenschopVoorzitter. Er is in de IGC en met name tijdens de bijeenkomst van de
Europese Raad in Biarritz over de toekomstige invulling van de Europese Commissie
gesproken. Daarbij botsten twee wenselijkheden op elkaar. Die situatie vond
haar weerspiegeling in de discussie hier. Aan de ene kant was daar de wenselijkheid
dat lidstaten iemand uit hun midden in de Commissie hebben. De heer Timmermans
noemde het aspect van de legitimiteit voor het draagvlak van de besluiten
die de Commissie neemt. Anderzijds is daar de wens dat in een effectief functionerende
Europese Unie van zeer veel lidstaten een krachtige, werkbare Commissie aanwezig
is, die de rol van uitvoerende macht en motor van het integratieproces kan
vervullen. De discussie ging over de spanning tussen deze twee doelstellingen,
wanneer deze optreedt en op welke wijze daar vervolgens mee om moet worden
gegaan. De uitkomst is geweest, zoals men kan zien, dat het beginsel van de
vertegenwoordiging uit elke lidstaat tot en met het aantal van 27 in stand
blijft. Daarbij wordt inderdaad de eerste concessie van de grote lidstaten
gevraagd. Ook zonder de uitbreiding zou het overigens op 1 januari 2005 ingaan.
Dan is de tweede commissaris per lidstaat verleden tijd, ongeacht het aantal
leden dat de Unie telt. Voor de periode na 27 lidstaten heeft men anders gekozen.
Dan dient een verkleinde Commissie tot stand te komen. Daarbij is duidelijk
de overweging aangegeven dat een college van 28 tot 30 leden niet de krachtige
rol kan spelen die de Commissie zou moeten spelen. Anders geformuleerd: voor
je het weet, leidt de Commissie dan aan dezelfde potentiële euvels als
de Raad. Dat moet voor de Commissie worden voorkomen. Dan wordt ook de taakverdeling
binnen de Unie voor de toekomst duidelijk.De heerVan Baalen(VVD)Er zijn ook andere mogelijkheden om te voorkomen dat de Commissie niet
meer handelend kan optreden: de interne organisatie, het benoemen van vice-voorzitters.
Niet alleen een beperking in aantal kan de effectiviteit verhogen.StaatssecretarisBenschopNu zijn 20 commissarissen verantwoordelijk voor het takenpakket van de
Unie. Er zijn ook lichtere portefeuilles. Je kunt ook een verdeling nastreven
tot een orde van grootte van 25 of 27, maar op een gegeven moment verwatert
het zodanig dat de commissarissen er alleen maar zijn omdat elk land een commissaris
afvaardigt. Dan ontstaat toch een ander gevoel over de kracht van het lichaam
en de rol van de individuele commissaris daarin. In dat opzicht was er één
alternatief. De heer Van Baalen noemde al de interne organisatie van de Commissie.
Het alternatief was een soort vaste verdeling van het aantal vice-presidenten
en senior- en juniorcommissarissen. De regering was er heel benauwd voor dat
het aantal vice-presidenten gelijk zou worden aan het aantal grotere lidstaten.
Bij de bepaling van senior en junior lopen wij het risico dat een aantal lidstaten
definitief een juniorcommissaris levert. Tel uit je winst. Ik heb liever een
volwaardig aandeel in een sterke Commissie op rotatiebasis dan dit soort zogenaamde
gelijkheidsvarianten, waarmee de ongelijkheid wordt geïnstitutionaliseerd.De heerVerhagen(CDA)Is de staatssecretaris van mening dat met 29 bewindslieden in het Nederlandse
kabinet, de portefeuilles dusdanig verwaterd zijn dat er geen sprake meer
kan zijn van volwaardige kabinetsleden?Waarom is bij de variant roulatie junior en senior commissarissen niet
gekozen voor een volstrekt gelijkwaardig roulatiesysteem?StaatssecretarisBenschopOp de tweede vraag ga ik zo direct in.Er zijn 15 ministers. De staatssecretarissen werken onder de verantwoordelijkheid
van ministers. Dat maakt wel iets uit. Een ministerraad in Nederland van 29
leden zou een field-day voor de oppositie zijn, dat voorspel ik u. Vanuit
welke positie je ook komt, je moet willen nadenken over de problemen die een
te grote Commissie met zich brengt en je afvragen welke alternatieven er zijn.In deze IGC is een alternatief naar voren gebracht met een zeer aantrekkelijke
basis, namelijk een gelijktijdige en gelijkwaardige rotatie tussen lidstaten
in een verkleinde Commissie. Dat moeten wij niet onderschatten. Een aantal
grotere lidstaten was bereid om, met de woorden van de heer Van Middelkoop,
die dubbele concessie op dit moment te doen.De meerderheid hier heeft de wens om de eigen commissaris te behouden.
Daar staat tegenover dat duidelijk is geworden dat dit de Commissie geen goed
doet. Dat heeft de regering mede aanleiding gegeven om nu al het criterium
voor het roulatiesysteem binnen een verkleinde Commissie vast te leggen. Als
wij dat in Nice niet hadden vastgelegd, ben ik ervan overtuigd dat wij het
de volgende keer niet meer op tafel hadden gekregen. Deze kans, die niet vaak
voorbijkomt, moesten wij pakken. Die bereidheid was in deze constellatie aanwezig, omdat president Chirac de nadruk legde op dit punt en bereid was om
daarvoor een prijs te betalen. Als wij dat principe van de gelijkwaardige
rotatie nu niet hadden gepakt, hadden wij er de volgende keer naar kunnen
fluiten, daar ben ik van overtuigd. Dat was natuurlijk alleen maar vast te
leggen bij een afspraak dat er een keer een besluit moet worden genomen.Mevrouw Scheltema vroeg hoeveel het er worden. Daar is niets over vastgelegd.
Wat ik meestal opsnuif, is dat het er weer twintig worden. Als je 28 leden
hebt en 25 commissarissen, is het erg sneu voor drie lidstaten en ook een
beetje vreemd. Als je te diep teruggaat naar tien of twaalf, zoals president
Chirac in Amsterdam voorstelde, is de band met de lidstaten, de vertegenwoordiging
en de legitimiteit doorsneden. Er zal een middenweg uit moeten komen, en dat
is het getal dat ik het meest hoorde.Bij de roulatie is naast gelijkwaardigheid afgesproken dat er een vertegenwoordiging
naar grootte en naar geografisch gebied in de Commissie dient plaats te vinden.
Er zal geen Commissie ontstaan waar Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië
buiten vallen. Er zal geen Commissie ontstaan waar de hele Benelux buiten
valt, omdat de criteria voor representatie dan niet meer aanwezig zijn. Desondanks
is er een systeem van volledig gelijkwaardige rotatie op te stellen. Ik heb
dit al eens op papier gezien.De heerTimmermans(PvdA)Deze toevoeging van de staatssecretaris vind ik ontzettend belangrijk.
Het laatste wat wij moeten hebben, is dat de kleine lidstaten zich herkennen
in de Commissie en de grote lidstaten in de Raad. Dan ben je echt heel ver
van huis. Dit punt moet nadrukkelijk onder de aandacht blijven.De heerVan Baalen(VVD)Bij zo'n gelijkwaardig of gelijk rotatiesysteem komt een commissaris niet
meer voor prolongatie in aanmerking, omdat het land dat hij vertegenwoordigt,
niet meer in de Commissie zit. Daardoor gaat ervaring verloren. In het verleden
is hier ook op gewezen.StaatssecretarisBenschopDe roulatie betekent niet dat een land er een keer in en een keer uit
is. Je bent er meer keren in dan uit. De kans dat zo'n goede commissaris net
valt voor een periode dat het land daarna geen commissaris heeft, is kleiner
dan de kans dat de commissaris valt voor een periode waarin dat land wel een
commissaris levert.Bij de interne taakverdeling van de Commissie heeft een zekere versterking
van de positie van de Commissievoorzitter plaatsgevonden, gericht op de organisatie
van de Commissie; vice-voorzitters en de verdeling van de portefeuilles. Er
is dus geen sprake van een zogeheten Richtlinienkompetenz. Het is niet zo
dat de Commissievoorzitter inhoudelijk de knoop kan doorhakken. In dat opzicht
is hij voorzitter van het college dat bij enkelvoudige meerderheid besluit,
als er sprake is van stemmingen binnen het college van commissarissen.Bij de benoeming van commissarissen zijn een aantal wijzigingen doorgevoerd,
waarover verder niet is gesproken, zoals meerderheidsbesluitvorming in de
Raad. Dat is een interessant punt wat betreft de voorzitter. Bij het ontslag
is de lex-Prodi in het verdrag opgeschreven, dat commissarissen op voordracht
van de voorzitter na een besluit van het college ontslagen kunnen worden.
Die mogelijkheid doet zich voor ingeval van incompetentie, fraude of wetsovertreding.
Ik denk dat daar de vermelding van de wet vandaan komt. Er kunnen vormen van
disfunctioneren zijn waar een gerechtelijk vervolg aan vastzit, waarbij de
zorgvuldigheid van het ontslag getoetst moet kunnen worden. Er zit ook een
politieke kant aan, namelijk de relatie met het Europees Parlement. Nu is
in ieder geval de mogelijkheid gecreëerd dat, als de voorzitter het wil
en het college het goedkeurt, een commissaris, bijvoorbeeld vanwege het wegvallen
van het vertrouwen in het Europees Parlement, ontslagen wordt. Het is geen
automatisme. Er zit altijd de stap van de voorzitter en de goedkeuring van
het college tussen. Het is niet zo dat een individuele commissaris, tegen
de wil van het Parlement, de collega-commissarissen en tegen de wil van de
voorzitter in, zijn of haar positie kan behouden vanwege de wijze van zijn
of haar benoeming.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Waar staat dat als het gaat om het Europees Parlement? De staatssecretaris
heeft volstrekt gelijk als hij stelt dat een commissaris niet kan blijven
zitten tegen de wil van de voorzitter en het college. Waar staat in de verdragstekst
dat ook het Europees Parlement een dergelijke bevoegdheid heeft?StaatssecretarisBenschopDat staat er niet. De lex-Prodi is echter geboren vanuit het probleem
dat bij een vertrouwensbreuk tussen een commissaris en het Europees Parlement,
of als er mogelijk zelfs sprake is van een motie van wantrouwen tegen een
individuele commissaris, de voorzitter in de gelegenheid moet zijn om een
definitieve beoordeling te maken en die vervolgens aan het college als geheel
ter beoordeling voor te leggen. Vanuit die casus is de lex-Prodi en de vastlegging
daarvan geboren. De vorige keer heeft het immers het leven aan de gehele Commissie
gekost.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)De voorzitter zit er dus altijd tussen.StaatssecretarisBenschopHet loopt via de beoordeling van de voorzitter. Die kan overigens het
gevoelen in het Parlement naast zich neer leggen.De heerVerhagen(CDA)In het verleden heeft het Europees Parlement vaker een motie van wantrouwen
aanvaard. Is de voorzitter van de Commissie in dat geval verplicht om zich
te verantwoorden voor het Europees Parlement als hij aan die motie geen conclusies
verbindt?StaatssecretarisBenschopNiet op grond van dit artikel. De relaties zijn echter zodanig dat de
Commissie en haar voorzitter vaker uitleg geven aan het parlement. Daar is
echter in deze zin niet in voorzien. Het Parlement wordt hierbij ook helemaal
niet genoemd. Het is echter duidelijk aan welke situaties men moet denken:
het in ernstige mate disfunctioneren of een politiek disfunctioneren. Dat
heeft veel te maken met de vertrouwensrelatie met het parlement. Uiteraard
is de lex-Prodi ook van toepassing op de voorzitter zelf, zo zeg ik tegen
de heer Van Middelkoop.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Er moet sprake zijn van een één-op-éénsituatie.
Als er een parlementaire uitspraak over is, dan is de voorzitter
vervolgens weg. Het bijzondere van de voorzitter is dat er bij de benoeming
een vertrouwensrelatie wordt gecreëerd omdat het EP een goedkeuringsrecht
heeft gekregen. Het is vervolgens logisch dat als het Europees Parlement uitspreekt
dat de voorzitter weg moet, hij geen keuze heeft en gewoon weg gaat.StaatssecretarisBenschopEr is sprake van een investituur door het Europees Parlement, maar er
wordt geen gevolg aan die vertrouwensrelatie gegeven in de zin dat het Parlement
de mogelijkheid heeft, de voorzitter van de Commissie weg te sturen. Het Parlement
heeft alleen de mogelijkheid om de Commissie als geheel weg te sturen. In
de nieuwe situatie heeft de voorzitter de mogelijkheid om zichzelf voor ontslag
bij het college voor te dragen.De verdere opmerkingen en vragen zijn gericht op de toekomst van de Commissie,
niet in de zin van samenstelling maar in de zin van de rol binnen de Europese
Unie, gekoppeld aan het debat over de toekomst, Laken en verder. Ik verwijs
naar de opvattingen die wij daaromtrent hebben opgeschreven en hier hebben
vertegenwoordigd, ook onlangs nog. Dat raakt niet direct aan de ratificatie
van Nice, maar aan de post-Nice-discussie.Tot slot maak ik een opmerking over de positie van de Hoge vertegenwoordiger.
Ook dit is een onderwerp waarbij je op een gegeven moment merkt of het tot
leven komt, of het de agenda haalt en of het tot serieuze voorstellen komt.
Bij de andere lidstaten bestond er geen bereidheid om een voorstel te bespreken
om de Hoge vertegenwoordiger onderdeel te laten uitmaken van de Europese Commissie.
Hiertoe is wel alle aanleiding en onze inzet is erop gericht om waar mogelijk
de samenwerking tussen Commissie en Hoge vertegenwoordiger te bevorderen,
omdat dit van groot belang is. Een en ander moet niet afhankelijk zijn van
de persoonlijkheden. Dat gaat op dit moment eigenlijk helemaal niet zo slecht.
De institutionele spanning is in theorie veel groter dan de spanning in de
dagelijkse praktijk. Het gaat echter niet zozeer om deze twee personen of
om deze Hoge vertegenwoordiger, maar om het instituut en de toekomst. Ik sluit
dus niet uit dat dit onderwerp in het debat over de toekomst weer op de agenda
komt, maar het werd in het kader van deze IGC niet actueel bevonden. De Hoge
vertegenwoordiger – zeg ik tegen mevrouw Karimi – wordt overigens
gecontroleerd door de Raad, want de Raad verstrekt de opdrachten aan de Hoge
vertegenwoordiger. De Hoge vertegenwoordiger brengt met en namens het voorzitterschap
waar nodig verslag uit aan het Europees Parlement.De vergadering wordt van 16.02 uur tot 16.20 uur geschorst.De voorzitter:Allen in deze zaal zullen inmiddels hebben begrepen dat er een ernstig
vliegtuigongeluk in New York heeft plaatsgevonden. Het is veel te vroeg om
de oorzaak ervan te duiden. Het mag ons uiteraard niet afhouden van onze parlementaire
werkzaamheden hier. Wij gaan daarmee dan ook door.5. Vernieuwing van de rechtsplegingDe heerVan den Berg(SGP)Voorzitter. Het is treffend dat ik als eerste het woord krijg over een
blokje waarover ik, misschien bij uitzondering, behoorlijk positief kan zijn,
maar dat mag ook wel eens. Ik kan er ook vrij kort over zijn.Wij beoordelen voorstellen op dit terrein positief. Nice heeft geen ingrijpende
wijzigingen aangebracht in de bestaande structuur, maar wel enkele praktische
verbeteringen gerealiseerd. Het gerecht van eerste aanleg is opgenomen in
het EG-verdrag en ook is de instelling van aparte rechterlijke kamers mogelijk
gemaakt om zo een snellere doorlooptijd van zaken te garanderen. De werkdruk
op het Hof werd immers zo langzamerhand onaanvaardbaar hoog en daarmede werden
de doorlooptijden zo langzamerhand onaanvaardbaar lang. De oude regel van
plenaire zitting wordt met het oog daarop ook verlaten. De plenaire zitting
zal tot de uitzonderingen gaan behoren. Dat zal zijn nut ook bewijzen na toetreding
van de kandidaat-lidstaten, die elk één rechter zullen krijgen
bij het Hof. De invoering van de bevoegdheid voor het gerecht van eerste aanleg
om een uitspraak te doen in prejudiciële vragen kan naar onze mening
ook de druk op het Hof doen afnemen. Het Hof beslist dan alleen nog maar in
meer principiële zaken.Er is nog wel een enkele vraag over de nieuwe structuur. Door verschillende
fracties is in de schriftelijke voorbereiding van deze behandeling ook zorg
uitgesproken over de rechtseenheid. Hoe kan de rechtseenheid worden gegarandeerd?
Kan de staatssecretaris daarover nog iets zeggen?Ik denk dat er in de komende IGC een fundamentele gedachtewisseling moet
plaatsvinden over de bevoegdheidsverdeling tussen Hof en gerecht. Die is nu
enigszins pragmatisch bejegend. De vraag van de SGP-fractie is dan ook of
de in Nice vastgelegde structuur de meest doorzichtige is. Prof.mr. Kapteijn
heeft in het NJB een voorstel gedaan tot instelling van gespecialiseerde gerechten.
Of ziet de regering in dat voorstel, nog meer dan in het resultaat van Nice,
het gevaar van divergerende Europese rechtspraak? De SGP-fractie zou zich
dat ook kunnen voorstellen.Kortom, er liggen nog wel enkele vragen, maar meer voor de toekomst. Wat
nu voorgesteld is, is wat ons betreft een verbetering.De heerVerhagen(CDA)Voorzitter. Zoals collega Van den Berg heeft geconstateerd, is er sprake
van een praktische verbetering van de rechtsgang. Met name is positief dat
snellere doorlooptijden zullen kunnen worden gerealiseerd. Tegelijkertijd
leven er ook bij mijn fractie enkele zorgen, met name over de mogelijke divergentie
en de complexiteit van de communautaire rechtspraak. Die is door de Raad van
State buitengewoon helder aangetoond in zijn reactie.De vraag is daarom eigenlijk waarom niet is gekozen voor de instelling
van gespecialiseerde kamers en waarom niet is gekozen voor positionering van
de rechterlijke kamers naast het gerecht in plaats van ondergeschikt daaraan.
Er zijn nu in wezen drie gerechtelijke instanties. Enerzijds wordt de toegang
tot het Hof niet uitgesloten, anderzijds staat die toegang niet in elke zaak
open. Het gevaar bestaat van divergentie en complexiteit. Graag wil ik met
name een reactie op het advies van de Raad van State om bij de volgende IGC
een meer fundamentele herbezinning te laten plaatsvinden op het gebied van
de rechtspleging, en om ingrijpender maatregelen door te voeren
dan nu zijn voorgesteld, opdat het hoofd kan worden geboden aan de te verwachten
verdere toestroom van zaken. Mijn fractie neemt dat advies buitengewoon serieus.
In wezen heeft men nu een stapje gezet om de ergste druk van de ketel te halen.
Het is de vraag of datgene wat is gedaan voldoende is.De heerVan Baalen(VVD)Voorzitter. Evenals mij voorafgaande sprekers heb ik punten van zorg en
waardering. Het kabinet schrijft dat het Hof de beslissing van het gerecht
in eerste aanleg kan heroverwegen, namelijk als er een ernstig risico bestaat
dat de eenheid of de samenhang van het gemeenschapsrecht wordt aangetast.
In hoeverre kan worden voorkomen dat de procedures daardoor aanzienlijk langer
worden.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Voorzitter. Ik kan mij aansluiten bij de analytische en ook positieve
bewoordingen van collega Van den Berg op dit punt. De regering schrijft dat
beduchtheid voor de aantasting van de rechtseenheid niet al te groot hoeft
te zijn. Wanneer en door wie kan dat op een gegeven moment worden geconcludeerd?
Ik zie ook wel in dat het niet zo zinvol is om terzake van die soort onderwerpen
een evaluatiebepaling in het verdrag op te nemen, maar de staatssecretaris
zal begrijpen waar mijn gedachten naar uitgaan.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter. Ook mijn fractie is op zich positief over de voorgestelde
vernieuwing van de rechtspleging. In de stukken wordt gerept van een taak
van de lidstaten om de kennis van het Europese recht bij de nationale rechters
te vergroten. Dat is kennelijk erg hard nodig, want in het jongste Juristenblad
staat dat 85% van onze rechters meent dat de Europese regelgeving niet is
bij te benen. Men weet er dus veel te weinig van en de vraag is hoe dat kan
worden verbeterd.Wat mij zorgen baart, is dat een deel van de zaken in gespecialiseerde
kamers kan worden behandeld maar dat daarna het gerecht in eerste aanleg daarover
mag oordelen. Dat betekent dus ook dat het Hof in tweede instantie een oordeel
kan vellen. Het kan dus zijn dat drie instanties een oordeel vellen. Als de
gespecialiseerde kamers niet worden ingeschakeld, zijn er dus twee instanties.
Ik begrijp dan ook niet dat de regering zo positief is ten aanzien van de
verkorting van de procedures. Ik denk dat de Raad van State gelijk heeft dat
de procedures langer zullen worden.De taak van het Hof is in zijn werkwijze niet beperkt. Dat zal naar mijn
gevoel onontkoombaar zijn als je werkelijk kortere procedures wilt. Is de
beperking van de taak van het Hof tot een soort cassatieachtige rechtspraak
overwogen?Het is mij opgevallen dat de diversiteit van het taalgebruik aan het Hof,
die zal toenemen als de EU wordt uitgebreid, nergens aan de orde komt. Is
dat totaal aan de aandacht ontsnapt?Het is een goede zaak dat het EP nu rechtstreeks naar het Hof kan gaan
om het wetgevend karakter van Europese maatregelen aan te vechten en de eventuele
onverenigbaarheid van internationale verdragen met Europese verdragen aan
de orde te stellen.De heerTimmermans(PvdA)Voorzitter. Het is een goede zaak dat er een begin wordt gemaakt met een
vernieuwing van de rechtspleging. Dat is inderdaad dringend nodig. Is er gevaar
verbonden aan het laten wijzigen van het statuut door de Raad in plaats van
per verdrag? Zou dat niet kunnen leiden tot een te snelle aanpassing?De heerVerhagen(CDA)De heer Timmermans heeft eerder gepleit voor het mogelijk maken van veranderingen
zonder dat er een verdragswijziging inclusief allerlei ratificatieprocedures
aan te pas komt. Dit lijkt mij daar nu een uitgelezen voorbeeld van.De heerTimmermans(PvdA)Ik blijf dat principe onderschrijven, maar deze versimpeling gaat vooraf
aan de verdragsversimpeling. De vraag is of daartussen wellicht enige spanning
zou kunnen bestaan. Ik heb al eerder gezegd dat de splitsing en vereenvoudiging
van verdragen zeer dringend nodig is.Ik sluit mij aan bij de vragen die eerder zijn gesteld over de rechterlijke
kamers.De overbelasting van het Hof is een belangrijk punt. In dit kader is nog
niet gesproken over de nog zwaardere belasting na de toetreding van de nieuwe
lidstaten. De rechters in de toetredingslanden beschikken over nog minder
kennis dan de rechters in de huidige lidstaten, al is het alleen maar door
gebrek aan ervaring. Wellicht moet een groot actieplan worden opgesteld. Wij
zouden niet alleen in Nederland moeten nadenken over de vraag hoe wij onze
rechters naar een hoger niveau van kennis over het Europees recht kunnen tillen,
maar dit zou op gemeenschapsniveau moeten worden aangepakt teneinde alle lidstaten
te helpen het gewenste niveau te bereiken, ook de lidstaten die kampen met
financiële achterstanden. Een aantal van die landen heeft nog nauwelijks
afscheid genomen van een procuratura rechtspraak. Na die enorme omschakeling
in hun nationale rechtspraak, moeten zij op korte termijn gaan werken met
het Europese recht en de Europese regelgeving. Het hele systeem zal compleet
vastlopen als bij iedere rechtszaak een prejudiciële vraag wordt gesteld,
omdat de rechter er nationaal niet verder uitkomt. Hoe denkt de staatssecretaris
over de gedachte van een Europees actieplan?De voorzitter:Ik deel mee dat mevrouw Karimi zich tot haar spijt moet verontschuldigen
voor het vervolg van deze vergadering wegens dringende werkzaamheden elders.StaatssecretarisBenschopDit onderwerp heeft niet de krantenkoppen gehaald, maar voor het toekomstig
functioneren van de Unie is het van wezenlijk belang. Het past bovendien in
het kader van het onderwerp waarmee wij deze middag zijn begonnen, namelijk
het doorlopen van het functioneren van alle instellingen. Het is duidelijk
dat er knelpunten zijn bij het Hof en dat er in de toekomst nog veel grotere
knelpunten dreigen. In dit opzicht heeft Nice een aantal belangrijke besluiten
opgeleverd. Er is een zekere toekomstige flexibiliteit voor besluitvorming
ingebouwd doordat de wijze waarop het statuut van het Hof kan worden gewijzigd
nu is veranderd. Het nieuwe artikel 245 EG-verdrag voorziet erin dat na ratificatie
van Nice het hele statuut door een raadsbesluit kan worden gewijzigd, met
uitzondering van artikel 1. Dit betekent dat in de toekomst een
snellere wijziging van het statuut van het Hof mogelijk is.Ook in de organisatie zijn belangrijke wijzigingen doorgevoerd. De belangrijkste
doelstelling hiervan is een veel grotere capaciteit te creëren, zowel
bij het Hof als bij het gerecht. Dit kan verlopen via de gespecialiseerde
kamers die kunnen worden ingesteld, maar ook het aantal rechters kan bij unaniem
besluit van de Raad worden uitgebreid – het gerecht kan meer rechters
krijgen dan het aantal lidstaten – evenals het aantal advocaten-generaal.
Daarmee zijn in de constellatie van de capaciteit veel meer mogelijkheden
gecreëerd dan het systeem nu kent.Daartegenover stond de afweging van de rechtseenheid, zoals terecht door
de Kamer is genoemd. Dit heeft geleid tot de voorliggende opzet, waarbij gespecialiseerde
kamers mogelijkheden krijgen die vervolgens tot een hoger beroep bij het gerecht
kunnen leiden en eventueel een heroverweging bij het Hof. Ook directe beroepen
kunnen deels naar het gerecht toe met een hoger beroep bij het Hof en in prejudiciële
zaken kan het gerecht optreden met een eventuele heroverweging bij het Hof.
Daarmee zijn voldoende waarborgen voor de rechtseenheid ingebouwd. Die waarborgen
vragen echter wellicht om zoveel capaciteit en tijd dat wij daarmee "terugkomen
bij het andere been".Het is in dit verband wel van belang om het verschil in het oog te houden
tussen een hoger beroep en een heroverweging. Tot een heroverweging in de
rechtspleging tussen gerecht en Hof en een heroverweging voor prejudiciële
zaken die door het gerecht worden behandeld, moet door het Hof worden besloten
in overleg met de advocaten-generaal. Daarbij zal de nadruk liggen op de vraag
of er een belangrijke rechtsvraag aan de orde is die moet worden behandeld
en niet zozeer op een herbehandeling van de individuele zaak.Verder hoeft de advocaat-generaal niet in een zaak te concluderen, namelijk
als het niet gaat om een nieuwe rechtsvraag. Een en ander betekent dat het
zeker geen automatisme is dat wij te maken krijgen met de trits: gespecialiseerde
kamer, hoger beroep bij het gerecht en een heroverweging door het Hof. Dat
zal niet geval zijn. Duidelijk zal nu wel zijn dat de capaciteit over de volle
breedte enorm wordt uitgebreid.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Is dit "wishful thinking" van de staatssecretaris of wordt die beperking
van de rechtsmacht van het Hof formeel vastgelegd? Ik heb nu het gevoel dat
de staatssecretaris hoopt dat het Hof in al zijn wijsheid besluit om zich
terughoudend op te stellen. Ik heb niets gelezen over de beperking van die
rechtsmacht of over de mogelijk van cassatie die ik suggereerde.StaatssecretarisBenschopDat klopt. Wat de rol is van het gerecht is bij de directe beroepen en
de prejudiciële zaken, moet nog in overleg met de Raad door het Hof worden
uitgewerkt. Uiteindelijk moet het Hof wel zelf kunnen beoordelen of de rechtseenheid
hierdoor in gevaar komt. Het Hof heeft op dit moment daarvoor alle mogelijkheden
in handen. Een en ander wordt nu aangevuld met de mogelijkheid voor het Hof
om die gevallen waar in de voorafgaande procedures al voldoende rechtszekerheid
is geboden, niet te beoordelen op de gevolgen voor de rechtseenheid. Welke
gespecialiseerde kamers er komen, wat de rol van het gerecht zal zijn en hoe
het Hof daar vervolgens in heroverwegingsprocedures mee omgaat, zal de praktijk
moeten uitwijzen. De mogelijkheid voor een meer flexibele aanpak is er nu
en de capaciteitsuitbreiding over de volle breedte is zeker groot te noemen.
Er zijn dan ook redenen om het schrikbeeld van de Raad van State niet bij
voorbaat te delen. Maar ook hier geldt dat wij zullen moeten afwachten hoe
een en ander in de praktijk uitwerkt.Het systeem is in ieder geval zo opgezet dat het geen onvermijdelijkheid
is en dat het Hof samen met de advocaten-generaal een belangrijke rol speelt.
De vooruitzichten zijn volgens mij dan ook goed. De WRR en de heer Kapteijn
geven echter terecht aan dat er nog veel kan worden gediscussieerd over de
ontwikkeling van het Europese rechtsstelsel. Ik denk dan bijvoorbeeld aan
de wenselijkheid van gespecialiseerde gerechten. Daarmee zou nog een stap
verder worden gegaan dan met de gespecialiseerde kamers die onder het gerecht
vallen.Ik spreek nu welhaast op persoonlijke titel, maar de lijn-Kapteijn spreekt
mij meer aan dan de lijn van de WRR. De WRR stelt voor om nationale rechters
Europees recht te laten doen. Daardoor zou de verhouding tussen capaciteit
en rechtseenheid ten nadele van de rechtseenheid doorslaan. Daarom geef ik
de voorkeur aan gespecialiseerde rechten voor groepen van landen met niet-nationale
of roulerende rechters. Daarmee zouden volgens mij betere waarborgen voor
de rechtseenheid worden ingebouwd.Verdere capaciteitsvergroting kan als dat ooit nodig blijkt op deze manier
worden gerealiseerd. Ik zal echter zeker mijn oor bij het Hof te luisteren
leggen om er achter te komen of dit bij de IGC in 2004 aan de orde zou moeten
komen. Nederland heeft met betrekking tot de posities van de Rekenkamer en
het Hof nauwgezet overleg gevoerd met de betrokkenen om de situatie vanuit
hun ervaring te bezien. Ik beloof dat wij deze praktijk zullen doorzetten.Nederland heeft het probleem van de kennis van de nationale rechters geconstateerd.
De minister van Justitie heeft besloten een kenniscentrum Europees recht in
te richten om daarmee te pogen de kennis van het Europees recht te vergroten
zodat er minder overbodige prejudiciële vragen gesteld zullen worden.
Ik verwacht dat zich ook in andere landen dergelijke initiatieven zullen ontplooien.Het Hof bereidt zich voor op het gebruik van nieuwe talen met een uitbreiding
van capaciteit. Verder wordt via de jaarlijkse begroting fors in het apparaat
geïnvesteerd.De heerTimmermans(PvdA)Ik heb concreet gevraagd naar de situatie in de toetredingslanden: is
daarvoor bijzondere aandacht nodig ten aanzien van de rechtspleging?StaatssecretarisBenschopHet gehele functioneren van de rechtspraak is een bijzonder aandachtspunt
in de beoordeling van het gereed zijn voor toetreding. Speciale initiatieven
gericht op de kennis van het Europees recht staan mij op dit moment niet voor
ogen. Ik zal de Kamer daarover graag nader informeren.6. Europees veiligheids- en defensiebeleidDe heerVerhagen(CDA)Een gedeelte van dit onderwerp is al aan de orde geweest
in relatie tot de positie van de Commissie. Wij zullen daarover nader komen
te spreken in de toekomst. De Nederlandse deelname aan de IGC is in zoverre
succesvol geweest dat dit punt specifiek in het verdrag is opgenomen. Het
comité heeft nu een rechtsbasis die meer mogelijkheden biedt voor de
verdere ontwikkeling van het Europees veiligheids- en defensiebeleid. Naar
de mening van mijn fractie was een en ander reeds mogelijk op basis van het
Verdrag van Amsterdam, maar het punt is nu meer verankerd waardoor zich geen
discussies over nut en noodzaak zullen voordoen. In dit verband vraag ik de
regering in hoeverre dit element van doorslaggevende betekenis is geweest
ten aanzien van het"nee" bij het referendum. Als dit element doorslaggevend
is geweest, zal ook het tweede referendum een negatieve afloop hebben.Is het mogelijk om met de bestaande financiële middelen en nationale
budgetten daadwerkelijk een EVDB op poten te zetten? Verdragsteksten hebben
alleen maar zin als ze realiseerbaar zijn doordat lidstaten bereid zijn om
te financieren. Een ander element betreft de beschikbaarheid van militaire
middelen. In dit kader is al eerder met de regering van gedachten gewisseld
over de toegang tot de NAVO-middelen en de Turkse positie in dezen. Ik zal
de vraag namens mijn fractie herhalen tot er een antwoord op komt dat bevredigend
is: hoe staat het met het Turkse veto en wanneer zal op dit punt een doorbraak
plaatsvinden?De heerVan Baalen(VVD)Wij delen de opvatting dat de institutionele verankering van het EVDB
belangrijk is en wij prijzen de Nederlandse regering dat zij dit heeft weten
te organiseren. Ik kijk nog even naar het politiek en veiligheidscomité.
De regering schrijft dat dit comité de politieke controle en strategische
leiding van crisisbeheersingsoperaties uitoefent onder verantwoordelijkheid
van de Raad. Kan de minister ingaan op de verhouding tussen dit comité
en de Raad? Het komt mij voor dat er wel erg veel nadruk op het comité
wordt gelegd.Wij spraken al over de mogelijkheid om versterkte samenwerking in de tweede
pijler te organiseren maar niet waar dit raakt aan de militaire en de defensiecomponent.
Hoe verhoudt zich dit? Ik kan mij niet voorstellen dat je binnen het GBVB
versterkt samenwerkt zonder dat het een consequentie op militair of veiligheidsgebied
heeft.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Ik heb meer dan eens de wens uitgesproken om het legaliteitsbeginsel in
zoverre te honoreren dat het politiek en veiligheidscomité een plaats
in de verdragen zou krijgen. Dit is gebeurd, maar dit laat onverlet de bezwaren
die ik eerder uitte over de verdere ontwikkeling van het EVDB. Hierover hebben
wij echter al gesproken bij de Staat van de Unie. Er is één
punt van zorg. Het comité moet volgens de nota samenwerken met de Hoge
vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
en de commissarissen voor externe betrekkingen en ontwikkelingssamenwerking.
Deze samenwerking is nodig in situaties waarin dat comité onder meer
belast is met de strategische leiding van crisisbeheersingsoperaties. Wij
hebben in het verleden in een heel andere situatie wel eens gesproken over
de narigheid met dubbele sleutels. Je moet er niet aan denken dat dit comité
leiding moet geven aan een operatie en met dit institutionele gedoe geconfronteerd
wordt, laat staan dat je gerust kunt zijn op de politieke verantwoording van
het een en ander. Ik ben wat dat betreft zeer ongelukkig met dit institutionele
breiwerk.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik sluit mij aan bij de vraag van de heer Verhagen over de toegang van
Europa tot de NAVO-middelen en over de blokkade van Turkije in dit opzicht.Is het wenselijk om meer met strategische concepten voor het EVDB te werken?
Moet in het GBVB meer met gemeenschappelijke strategieën worden gewerkt?De heerVerhagen(CDA)Nog meer dan nu? Ik bedoel dit cynisch, gelet op de ietwat tegenvallende
kwaliteit van de gemeenschappelijke strategieën in relatie tot een effectief
buitenlands beleid.MevrouwScheltema-de Nie(D66)De kwaliteit is niet geweldig, maar ik meen dat het als middel verdient
om te worden uitgebouwd, maar dan beter functionerend.Wil de staatssecretaris met het oog op de kosten van het GBVB reageren
op de wens van het EP dat zich liever in een overlegprocedure wil doen gelden?
Kom je dan niet in een eindeloos getouwtrek terecht? Tot slot maak ik een
opmerking over de versterkte samenwerking. Het risico van een veto in dat
verband klonk ons overtuigend in de oren. Graag hoor ik hoeveel gezamenlijke
optredens er in 2001 waren.De voorzitter:Dit gaat eigenlijk het bestek van deze bespreking te buiten.De heerTimmermans(PvdA)Het EVDB is een belangrijke ontwikkeling in de tweede pijler en domineert
op dit moment zelfs de discussie aldaar. Uiteraard is het niet aan de orde,
dit punt in de eerste pijler onder te brengen. Als dat de situatie is, is
hetgeen nu in Nice is bereikt een goede stap voorwaarts. Ik prijs daarvoor
het kabinet, want een jaar voordat het zover was, was Nederland zo'n beetje
de enige die erom vroeg. Ik moet in alle eerlijkheid bekennen dat ik nooit
veel vertrouwen heb gehad in een resultaat terzake.Het grootste gevaar van de huidige constructie is dat de grote politieke
aandacht nu naar die tweede pijler uitgaat en de tweede pijler als het ware
de eerste pijler gaat besmetten. Wij zien bijvoorbeeld dat de Europese Raad
zich zeker in de huidige internationale situatie erg op die tweede pijler
concentreert en dat alles wat intergouvernementeel is en behoort tot de tweede
pijler langzaam zijn weg vindt in de eerste pijler. Daarmee wordt in feite
een stap teruggezet in de Europese integratie. Om in computertermen te spreken,
het lijkt op het introduceren van een virus in de eerste pijler. Dat krijg
je er nooit meer uit, laat staan dat je erin slaagt om de derde pijler te
communautariseren. Het Verdrag van Nice moet er niet alleen voor zorgen dat
het EVDB wordt verankerd, maar ook dat er zo min mogelijk overloop is van
de tweede pijler naar de andere pijlers. Het moet eigenlijk andersom gaan.
Er moet een soort klep zijn die dichtgaat op het moment dat het van de tweede
pijler naar de eerste pijler gaat en opengaat als er een beweging in omgekeerde
richting plaatsvindt. Dat kan ook voorkomen dat discussies over
de inzet van middelen die in de toekomst steeds vaker zullen plaatsvinden,
niet meteen ertoe leiden dat de Hoge vertegenwoordiger, het PC of anderen
gaan graaien in de middelen van de eerste pijler zonder de juiste bevoegdheden
te handhaven. Wij hebben daarvan reeds voorbeelden gezien. Ik wil daarvoor
waarschuwen.De heerVan den Berg(SGP)Ik moet helaas melden dat op het punt van het Europees veiligheids- en
defensiebeleid onze fractie het Verdrag van Nice negatief waardeert. Dat zal
de regering niet verbazen. Wij hebben daarover eerder verschillende discussies
gehad. De integratie van een groot aantal delen van het WEU-acquis in het
Europees verdragsrecht en de omzetting van het tijdelijke politiek-strategisch
en het militair comité in permanente comités met verdragsbasis
markeren voor ons een grote stap op de reeds bij het Verdrag van Amsterdam
ingeslagen weg naar een eigen Europese defensiecapaciteit en defensiebeleid.
Wij hebben ons daartegen altijd stringent verzet. Wij zien hier geen taak
voor de Europese Unie. Wij willen onze defensiebelangen ondergebracht blijven
zien in de NAVO. Wij vrezen dat dit nu onder druk komt te staan. Ik kan onze
bezwaren niet beter samenvatten dan gebeurt in het advies van de Raad van
State. Ik zal dat niet herhalen maar de Raad van State heeft helder vijf op
dit punt zeer zwaarwegende kanttekeningen gemaakt die onze mening geheel weergeven.
Die kanttekeningen snijden voor ons nog steeds hout en het antwoord van de
regering vinden wij niet bevredigend. Wij willen in ieder geval geen formele
erkenning van eigen zwaardmacht voor Europa. Wij zijn het daarmee principieel
niet eens en vinden dat ook voor onze positie in de NAVO alsmede voor onze
Atlantische relaties een slechte zaak. Dit is voor ons een zeer negatief onderdeel
van het verdrag.StaatssecretarisBenschopVoorzitter. Ook dit onderdeel staat op de positieve zijde van de balans
van Nice. Zoals aangegeven door de heer Timmermans, zag het er lange tijd
niet naar uit dat dit resultaat kon worden geboekt. De Nederlandse regering
heeft er in alle bescheidenheid aan bijgedragen dat dit kon worden gerealiseerd.
Dat is van belang, omdat het verdrag wordt aangepast aan de feitelijke besluiten
die daarover in de afgelopen jaren in Keulen en Helsinki zijn genomen, bijvoorbeeld
dat Petersbergtaken niet langer aan de WEU worden uitbesteed, maar nu onder
de verantwoordelijkheid van de EU zelf zullen worden uitgevoerd. Het is van
belang dat het politiek en veiligheidscomité zijn basis in het verdrag
krijgt, net als andere comités en dat er wordt ingegaan op de vraag
naar de verantwoordelijkheidsverdeling.In artikel 25 is gesproken over de leiding die het comité uitoefent
ten tijde van crisisbeheersingsoperaties. De besluitvorming en politieke verantwoordelijkheid
ligt ten volle bij de Algemene Raad, maar ten tijde van crisisbeheersingsoperaties
moet op basis van die besluiten zo'n operatie worden geleid, dag en nacht.
Er dient een mogelijkheid te worden geschapen voor een orgaan om die leiding
uit te voeren. Het is beter om dat zodanig vast te leggen in het kader van
het verdrag dat het onder de verantwoordelijkheid van de Raad plaatsvindt
dan dat het in het midden wordt gelaten. Ik meen dat het belangrijk is om
het zo te expliciteren, want dan weten wij allemaal waar wij aan toe zijn.Bij de crisisbeheersingsoperaties komen verschillende aspecten aan bod.
De heer Van Middelkoop en de heer Timmermans hebben gevraagd naar de relatie
met de Commissie en andere pijlers. De realiteit is dat wij te maken hebben
met dergelijke operaties. Het is goed dat de samenwerking tussen de verschillende
organen die zich daarmee bezighouden, zoals de Commissie, de Hoge vertegenwoordiger
en het politiek en veiligheidscomité, in dat opzicht wordt beschreven
en dat de noodzaak van samenwerking wordt onderschreven. In hoeverre dat leidt
tot een vervuiling, zoals de heer Timmermans zegt, durf ik niet precies te
zeggen. Wel zullen wij pijleroverstijgend moeten leren werken met de middelen
die wij in huis hebben om te zorgen voor een consistente en coherente aanpak
van crises. Kijk maar eens los van het EVDB naar de huidige crisis in de wereld
en de fronten waarop een antwoord moet worden gegeven, politiek, militair,
financieel, diplomatiek en humanitair. De vraag van coördinatie geldt
voor de Amerikaanse regering, voor de Verenigde Naties, voor de Europese Unie
en voor de Nederlandse regering. Op alle plekken waar je met dergelijke operaties
bezig bent, waarbij het per definitie gaat om de inzet van meerdere middelen
op de korte, middellange en lange termijn in crisis- en postcrisissituaties,
zul je daarmee leren werken. Maar goed, gelukkig staat in artikel 25 dat de
bevoegdheden in dat opzicht onverlet zijn. Maar het is goed dat er opmerkingen
worden gemaakt over coördinatie en samenwerking.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Wil de staatssecretaris ingaan op een concrete situatie waarin daadwerkelijk
sprake is van een operatie die strategisch moet worden geleid door het comité,
zoals in artikel 25 wordt geformuleerd? Wat betekent het in die situatie dat,
zoals in de nota staat, er moet worden samengewerkt met de Commissie en met
de Hoge vertegenwoordiger? Het kan toch niet de bedoeling zijn dat de leiding
aan handen en voeten gebonden is?StaatssecretarisBenschopVoorzover we het ons nu kunnen voorstellen, zullen de besluiten genomen
worden door die instellingen die daartoe bevoegd zijn. Als er in de eerste
pijler een besluit moet worden genomen over de bevriezing van tegoeden, dan
gebeurt dit door de Raad, op voorstel van de Commissie. Er zijn ook procedures
met betrekking tot de humanitaire en de militaire inzet. Het is van belang
dat afstemming plaatsvindt tussen deze zaken, zonder dat bevoegdheden kunnen
worden uitgeoefend die bij andere instellingen thuishoren. Dat is de angst
van de heer Timmermans. De angst van de heer Van Middelkoop is meer dat de
Unie niet slagvaardig genoeg zal zijn. De functie van het politiek en veiligheidscomité
is erin gelegen dat het, in zoverre het optreedt, de Raad daar vervolgens
van op de hoogte stelt, zodat er op het niveau van de Raad in overleg met
de Commissie adequate maatregelen genomen kunnen worden.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)De zorgen van de heer Timmermans en die van mij kunnen rustig naast elkaar
blijven bestaan. Het is echter onbestaanbaar dat er in een concrete situatie
geen eenduidige leiding zou bestaan. De staatssecretaris kan
nu wel verwijzen naar de Raad, die de uiteindelijk bevoegde instantie is.
Maar eerder zei de staatssecretaris, niet ten onrechte, dat in zo'n concrete
situatie de bevoegdheid tot handelen gedelegeerd is aan dat comité.
Daar is dat comité ook voor.De heerVerhagen(CDA)Het punt dat de heer Van Middelkoop naar voren brengt is essentieel, mede
gelet op onze ervaringen met dubbele sleutels, waar hij in eerste termijn
naar verwees. Ik krijg de indruk dat de staatssecretaris ons nu niet het antwoord
kan geven, dat wij wenselijk achten. Ik stel voor dat wij op dit punt nadere
informatie krijgen voor de plenaire behandeling.StaatssecretarisBenschopEr is vastgelegd wat er is vastgelegd. Daarover bestaat niet veel onduidelijkheid.
De vraag is natuurlijk altijd hoe dat in de praktijk precies gaat werken.
De portee ervan is echter duidelijk. Aan de ene kant wordt het belang van
samenwerking en afstemming benadrukt. Dat is in dat artikel vormgegeven. Tegelijkertijd
wordt niet getreden in de bevoegdheden, zoals deze bestaan. Niet elk onderwerp
heeft dezelfde tijdsdruk in geval van crisisoperaties. De afstemming tussen
militaire en humanitaire actie ligt heel sterk voor de hand, maar tussen noodhulp
en reconstructie zitten verschillende fasen. Tussen begeleidende acties op
diplomatiek of financieel gebied en militaire acties zit ook een ander tijdsverband.
Om een effectieve operatie uit te voeren, is het niet per se nodig dat alles
wat daarmee direct of indirect van doen heeft, vervolgens door het politiek
en veiligheidscomité besloten wordt. Dat zou ook niet terecht zijn.
De twee aspecten die daar van belang zijn, zijn beide benoemd en vastgelegd.
Vervolgens is het aan de wijsheid van degenen die daarmee omgaan, ervoor te
zorgen dat dit een rijdend geheel wordt. We zullen hier en daar zeker wat
oefening nodig hebben, maar zo is de situatie.De heerVerhagen(CDA)Wij hebben het nu over een militaire operatie in het kader van de Petersbergtaken.
Wie neemt in een crisissituatie uiteindelijk het besluit? Is dan een overleg
nodig zoals dat zojuist is beschreven? Wie heeft op een gegeven moment de
leiding over de militaire operatie? Daar komt het op neer. Je moet ja of nee
krijgen, wil je bepaalde middelen in kunnen zetten.StaatssecretarisBenschopOp basis van de besluitvorming en de mandatering door de Raad heeft het
politiek en veiligheidscomité de leiding over het militaire deel van
de operatie. Daar is geen enkel misverstand over. Dat betekent echter niet
dat het comité midden in de nacht zonder voorstel van de Commissie
een reconstructieplan gaat opstellen, waarvoor de geldmiddelen van de Commissie
worden ingezet. Daar gaat de Commissie over. Dat probeer ik aan te geven door
te spreken over eigen verantwoordelijkheden en helderheid over de samenwerking
die georganiseerd moet worden. In Nederland is dat ook zo. Nu is er bijvoorbeeld
een stuurgroep op het gebied van terrorismebestrijding, maar dat betekent
niet dat de onderscheiden ministers hun verantwoordelijkheden verliezen. De
samenwerking wordt georganiseerd op een zodanige wijze dat het geheel doet
wat het moet doen.De heerTimmermans(PvdA)Om problemen zoveel mogelijk te voorkomen kan Nederland ervoor zorgen
dat de Commissie er zoveel mogelijk bij betrokken wordt. Dat lijkt mij in
het belang te zijn van een coherente aanpak.StaatssecretarisBenschopBij zoiets moet iedereen betrokken zijn die daarbij een rol speelt. Dat
vind ik het belangrijkste criterium. Dan denk ik niet zozeer aan de institutionele
aanwezigheid, want daar hebben wij altijd al genoeg "last" van. Het moet vooral
gekoppeld zijn aan de functionele behoefte. Dat lijkt mij van groot belang.De kwestie van de financiering van het EVDB is nog niet opgelost. Er zijn
verschillende mogelijkheden: communautair, door de deelnemende landen, costs
lie where they fall, of een mengvorm. Daarover wordt nog steeds gediscussieerd.
Nederland heeft zich voor een mengvorm uitgesproken.Ook is gevraagd naar de ontwikkeling van de capaciteiten. Wij zijn van
de capabilities conference van vorig jaar op weg naar de capabilities improvement
conference, die 19 en 20 november wordt gehouden. Dat geeft duidelijk aan
tot welke uitdaging het EVDB leidt. Nederland heeft daar al een antwoord op
gegeven. Wij gaan nu kijken wat het antwoord op Europees niveau is en welke
verbeteringen (improvements) doorgevoerd dienen te worden. Dat is nu ook expliciet
de titel van de operatie rond de capaciteit geworden.De kwestie van de Turkse positie en de toegang tot NAVO-middelen is nog
niet opgelost. Wij hopen de komende weken wel een stuk verder te komen. Er
wordt druk bilateraal overleg gevoerd, met name door het Verenigd Koninkrijk
met Turkije. Gezien onze eerdere inzet op dat punt houden wij contacten met
de betrokken partijen. Volgens mij heeft noch de uitbreiding noch het EVDB
in het verdrag de doorslag gegeven in het Ierse referendum. Dat was niet het
hoofdprobleem.Gemeenschappelijke strategieën zijn er een heel aantal. Of ze goed
zijn, is een tweede. Een strategisch concept voor het EVDB is een gedachte
die de ronde doet, maar ik kan nu niet zeggen of dit tot een formulering zal
leiden. Daarop zullen wij ongetwijfeld terugkomen bij de verdere feitelijke
ontwikkelingen van het EVDB.In 2001 waren er ongeveer tien gemeenschappelijke optredens.7. Slotakte (toekomst van de Unie, Handvest grondrechten,
IGC 2004)De heerVan Baalen(VVD)Voorzitter. In het begin van dit wetgevingsoverleg spraken wij over een
aantal punten dat eigenlijk onder dit punt thuishoort.Mijn fractie constateert dat het van groot belang is dat Ierland in tweede
instantie het Verdrag van Nice ratificeert. Ratificatie van Nice is immers
een politieke voorwaarde voor de uitbreiding. Wij moeten dus trachten, de
Ieren te accommoderen. Uit de opmerkingen van de staatssecretaris begreep
ik dat de Nederlandse regering daartoe bereid is.Dan de IGC 2004. Mijn fractie vindt het onwenselijk dat wij in een soort
permanent Weens congres verzeild raken waarbij constant de verdragsbasis van
de Europese integratie ter discussie wordt gesteld en aangepast. Nu wordt
gesproken over een conventie die het te sluiten verdrag van 2004 moet voorbereiden.
In het algemeen overleg over de Europese Raad van Laken op 13
december komen wij hierover nog te spreken naar aanleiding van een advies
van de AIV. Mijn fractie zal dan haar definitieve standpunt over die conventie
formuleren. Dat wij kritisch zijn en belangrijke vragen hebben, is bekend.Er wordt een aantal punten genoemd dat op de IGC 2004 aan de orde moet
komen, onder andere de nadere bevoegdheidsafbakening. Wij wijzen in dezen
op het advies van de Raad van State, die waarschuwt voor een stilstand in
het integratieproces. Het is goed om te bekijken waar bevoegdheden kunnen
worden afgebakend, niet om ze definitief vast te leggen. Wij zullen ook nog
spreken over het Handvest grondrechten, de rechtspersoonlijkheid van de Europese
Unie en toetreden tot het EVRM. Dat laatste is voor onze fractie van groter
belang dan het verder verankeren van het handvest. Wij zijn het eens met het
vereenvoudigen van verdragen, maar dat wordt een hele procedure. Over de rol
van de nationale parlementen zullen wij later nog spreken.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)De conventie behoort als zodanig niet tot het Verdrag van Nice, dus daar
zwijg ik over. In de nota staat wel het een en ander over het opsplitsen van
de verdragen in een constitutioneel en een operationeel deel, een bekende
discussie. Op het eerste gezicht lijkt dat heel logisch, maar even verderop
staat een waarschuwing van de regering dat de doelstellingen in het constitutionele
deel onlosmakelijk verbonden zijn met de uitwerking daarvan in het operationele
deel. Toen ik dat las, dacht ik: wat willen zij nu eigenlijk?Waaruit bestaat dat onderscheid? Is dat te vergelijken met onze nationale
wetgeving, waar AMvB's onder hangen, waarbij het verschil vooral procedureel
van aard is? In AMvB's worden ook de zaken gestopt die zo gedetailleerd zijn
dat zij niet in de wetgeving passen. Of is het uitsluitend een procedureel
onderscheid, in die zin dat het constitutionele deel bij de nationale parlementen
langs moet gaan, als het gewijzigd moet worden, en de rest niet? Hierover
proef ik enige onzekerheid bij de regering. Ik krijg graag een wat meer zeker
antwoord. Ik heb met instemming de reactie van de regering op de vragen van de fractie
van de Partij van de Arbeid over eigen gemeenschapbelastingen gelezen. Ik
herinner mij nog heel wel de zeer resolute antwoorden van de minister-president
bij de Staat van de Unie, te weten dat hij geen behoefte had aan en geen grond
zag voor eigen Europese belastingen. Daar maak ik graag melding van in dit
debat.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik ben blij dat verklaring 23 aan de slotakte is verbonden, dat er een
breder en diepgaander debat over de toekomst van de Unie nodig is, waarbij
de kandidaat-lidstaten worden betrokken. Anders dan de heer Van Baalen denk
ik dat dit dringend noodzakelijk is. Wij hebben nu een klein stapje gezet,
maar bij een grotere Unie is een integraal debat over waar wij op de langere
termijn en in een groter concept naartoe willen, belangrijk.De heerVan Baalen(VVD)Zo'n groot debat kan ook leiden tot de conclusie dat wij het bij kleine
stappen laten.MevrouwScheltema-de Nie(D66)Ik kan nog niet zeggen dat het dan ineens stukken verder komt. Ik ben
realist en ik zie ook wel hoe het met Europa gaat. Als er perspectief op een
verdere toekomst is, denk ik dat de tussentijdse stappen misschien ook wat
gemakkelijker gaan, want ik ben een optimist.Volgens de afspraken in Nice zullen vier onderwerpen onderdeel uitmaken
van het toekomstdebat: de competentietoedeling, de rol van nationale parlementen,
de vereenvoudiging van verdragen en de toekomstige status van het Handvest
grondrechten.De regering vraagt terecht aandacht voor iets extra's, te weten de democratische
legitimiteit en voorstellen tot versterking van het externe optreden van de
EU. Deze twee punten worden genoemd door de regering, maar ik las in de nota
naar aanleiding van het verslag nog verschillende andere dingen. Op bladzijde
56 stond versterking van de rol van de Europese Commissie. Wij hebben aan
het begin van dit debat al gesproken over de toekomstnota die ook wordt ingebracht.
Waarom worden er twee punten uitgelicht en worden de andere niet genoemd? Ik denk dat vereenvoudiging van verdragen buitengemeen nuttig is. Ik hoor
graag een antwoord op de vragen van de heer Van Middelkoop. Ik heb zelf altijd
gedacht dat een meer constitutioneel deel niet zo gemakkelijk te wijzigen
is en wat moeilijker tot stand komt en dat een meer operationeel deel vergelijkbaar
is met onze wetten en wat gemakkelijker tot stand te brengen en te wijzigen
is. Ik zou dat overigens een heel goede gedachte vinden. In een dergelijk
constitutioneel deel zouden de grondrechten en het handvest ondergebracht
kunnen worden. Ik ken de moeilijkheden die daarbij bestaan. Een en ander vergt
natuurlijk de nodige aanpassingen. Ik denk echter dat dit een goede en werkbare
noemer kan zijn om een en ander onder te brengen.Tot slot wijs ik op de weg naar de volgende IGC. Er wordt gedacht aan
een conventie- of forummodel. De regering bepleit in die fase terecht een
ruimere deelname van maatschappelijke geledingen, het Europees Parlement en
de nationale parlementen. Dat steunt de D66-fractie van harte. Ik vind het
jammer dat de Adviesraad voor internationale vraagstukken deze fase wil reserveren
voor politici. Ik vind dat een stap terug. Juist verbreding van de Europese
discussie vind ik een heel belangrijk gegeven. Ik hoop dat er een goede vorm
kan worden gevonden in een soort conventiemodel.De heerTimmermans(PvdA)De discussie na Nice zal gaan over de omgang met het politieke tekort
in Europa, het probleem waarmee wij allemaal worden geconfronteerd. Het is
helder dat de lijst met de vier in Nice genoemde punten niet limitatief is.
Ik ben blij dat de regering aangeeft dat er ook andere zaken op de lijst rond
het politieke tekort terecht kunnen komen.Men kan analyseren waarom, bijvoorbeeld, de Ieren in het Ierse referendum
"nee" hebben gezegd. De eerste reden is "If you don't know, vote no". Dat
is een probleem waarmee de gehele Unie te maken heeft. Men weet niet meer
waarmee de politici bezig zijn. De Unie ontwikkelt zich zo snel dat het de
burgers kwijt is geraakt. Dat moet een centraal thema zijn in de post-Nice-discussie.
Daarbij spelen zes andere vraagstukken een rol: de soevereiniteitsoverdracht,
de subsidiariteit, de dominante positie van de grote landen en
de verhouding groot-klein, de tweede pijler en de vraag wat de Unie wel of
niet mag doen, de uitbreiding en onderwerpen van ethische en morele aard,
die te weinig in de aandacht zijn geweest. Ik bedoel overigens niet dat op
het laatste punt direct een bevoegdheid van de Unie als resultaat moet worden
bereikt. Dit zijn echter onderwerpen die de burgers in de Unie bezighouden.
De relatie tussen die onderwerpen en de Unie moet in de komende tijd helder
worden gemaakt, ook in Nederland.De heerVerhagen(CDA)Sommige dingen, in de zin van cultuur en eigenheid, kunnen verbonden zijn
aan soevereiniteit. Juist op het punt van ethiek en moraal zien de burgers
dan ook een enorme bedreiging vanuit Europa ontstaan. Dat zegt het nodige
over het draagvlak van de Unie en haar legitimiteit. Als de heer Timmermans
de Ieren voor altijd tegen verdergaande Europese integratie wil hebben, moet
hij dan ook juist op dit punt een discussie voeren! Ik noem als voorbeeld
de discussie over abortus. Ik snap dan ook niet hoe de oproep van de heer
Timmermans kan samengaan met een versterking van het draagvlak onder de burgers
voor Europese eenwording.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Ik denk toch dat u wat duidelijker moet zijn. Er wordt natuurlijk al over
ethische en morele vraagstukken gesproken, bijvoorbeeld over genetische manipulatie,
maar u zult waarschijnlijk op andere zaken doelen. U zult verstaan dat ik
niet de enige ben die dan denkt aan onderwerpen die in de afgelopen jaren
door Paars aan de orde zijn gesteld. U moet wel zeggen wat u echt wilt. Als
u vindt dat de structuur van de familiewetgeving moet worden veranderd, wat
wij in Nederland hebben gedaan, dan moet u dat zeggen. Dan moet dit deel van
het familierecht in Europees verband behandeld worden. Hetzelfde geldt voor
bepaalde medisch-ethische zaken. Als u vindt dat deze zaken ook in Europees
verband geregeld moeten worden, moet u dat zeggen. Dat heb ik nog niemand
horen bepleiten.De heerTimmermans(PvdA)Dat hoort u mij ook zeker niet bepleiten.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Het is fijn om dat te horen.De heerTimmermans(PvdA)Bij veel Europeanen bestaat de vrees dat zij bepaalde essentiële
elementen van hun levenswijze – die verschilt van land tot land –
niet meer op hun eigen manier kunnen organiseren, omdat Europa zich op dat
terrein gaat begeven. Door de onduidelijkheid daarover is het mogelijk dat
een bepaalde groep mensen een anti-Europese stemming kweekt. Het is van belang
dat ook deze kwesties aandacht krijgen, zodat duidelijk wordt waar de Europese
overheid zich wel en niet mee bemoeit. Ik pleit absoluut niet voor een Europese
bevoegdheid op die onderwerpen. Ik wil juist dat duidelijk wordt waar Europa
zich niet over zal buigen. Het is even belangrijk om duidelijk te maken waar
Europa wel over gaat als om duidelijk te maken waar Europa niet over gaat.
Onduidelijkheid daarover voedt de soms ongefundeerde angst bij bevolkingsgroepen,
waardoor een verdrag wordt afgewezen.De heerVan Baalen(VVD)In de beperking toont zich de meester. Daar ligt het schone van de Europese
Unie.De heerTimmermans(PvdA)Door het Ierse referendum worden wij natuurlijk met een gigantisch probleem
opgezadeld. Wij gaan er wel erg gemakkelijk van uit dat de Ieren wel een nieuw
referendum zullen organiseren en dat men dan "ja" zal zeggen. Dat zal een
heel groot probleem blijven. Wij moeten ons natuurlijk niet met de binnenlandse
politiek in Ierland bemoeien, maar iedere creatief idee dat de Ieren de helpende
hand kan bieden lijkt op zijn plaats. Wij moeten meer onze nek durven uitsteken
met Europa. Wij moeten niet alles stiekem willen doen, want dat zit nog te
veel in de Europese systematiek. Als wij dan een keer een teleurstelling hebben,
dan is dat altijd nog te prefereren boven die sluipende onduidelijkheid. Dat
werkt uiteindelijk eroderend op het draagvlak voor Europa.Ik maak tot slot nog een korte opmerking over een van de vier onderwerpen,
een onderwerp dat ons zeer ter harte moet gaan. Dat is de rol van de nationale
parlementen. Dat komt al heel snel aan de orde bij de uitwerking van de conventiegedachte
waar mijn fractie in beginsel voor is. Nationale parlementen kunnen dan al
hun verantwoordelijkheid nemen. Ik pleit er ook voor om zo'n conventie open
te stellen voor alle dertien kandidaat-lidstaten.De heerVerhagen(CDA)Alle dertien? Inclusief Turkije?De heerTimmermans(PvdA)Ja, inclusief Turkije.De heerVan den Berg(SGP)Voorzitter. Ik sluit mij aan bij de opmerkingen van de collega's over
de transparantie van het verdrag en de noodzaak van een heldere verdragstekst.Ik maak nog een drietal korte opmerkingen, waarbij ik opmerk dat een deel
al aan de orde is geweest tijdens het debat over de Staat van de Unie. Wij
betreuren het zeer dat zaken als het takenpakket van de Unie en het subsidiariteitsbeginsel
eigenlijk nauwelijks aan de orde zijn geweest. Dat is een fundamentele discussie
die wij altijd gekoppeld hebben aan steun voor de uitbreiding. Als de Unie
zich zo blijft ontwikkelen, dan moet alles wel vastlopen. Wij pleiten dan
ook op bepaalde terreinen voor renationalisatie. Ik noem onderwijs, jeugdbeleid
en sociaal beleid. Daar moet de Europese Unie zich wat ons betreft niet mee
bezig houden.In de schriftelijke beantwoording staat dat het thema "subsidiariteit"
vrijwel zeker aan de orde zal zijn in het kader van de IGC 2004. Ik vind dat
wat voorzichtig uitgedrukt. Dat zal zeker aan de orde moeten zijn. Ik neem
aan dat de regering die visie met mij deelt en daar ook de noodzakelijke stappen
voor zal ondernemen.Over het Handvest grondrechten hoef ik niet veel te zeggen. Daar hebben
wij al vele malen over gediscussieerd. Duidelijk is dat de onrijpe tekst die
nu als politieke verklaring is aangenomen een eigen werking krijgt. Wij vrezen
dat zij ook een eigen dynamiek heeft ontwikkeld. Onze voorkeur gaat uit naar
toetreding van de EU tot het EVRM; wij wensen geen constitutionalisering van
de EU.Wat betreft de IGC 2004 wil ik opmerken dat de conventiemethode niet op
onze instemming kan rekenen. Als zoiets er komt, moet dat gebeuren met volledige
participatie van de kandidaat-lidstaten. Nice was over u en zonder
u, maar dat is niet de juiste gang van zaken.De heerVerhagen(CDA)Voorzitter. Als iets duidelijk is geworden door Nice dan is het wel dat
het draagvlak en legitimiteit van verdergaande Europese integratie onder druk
staan. In het debat over de toekomst van de EU moeten wij ons met name buigen
over de vraag hoe dat draagvlak kan worden verbreed. Een breed en diepgaand
debat, zoals voorgesteld, klinkt heel aardig maar het is de vraag of dit voldoende
response zal hebben bij de doorsnee burger in Nederland. Het is buitengewoon
lovenswaardig dat de staatssecretaris meedeed aan de debatten in de Europatrein
en natuurlijk is het een prima zaak dat internetdebatten worden gehouden.
Daarmee moet natuurlijk worden doorgaan, maar het is de vraag of dit voldoende
is om een breed publieksdebat te realiseren. Draagvlak en legitimiteit staan
of vallen met de vraag of de doorsnee burger zich herkent in de Europese besluitvorming
en de beleidsterreinen waarop die besluitvorming zich richt. Duidelijkheid
over het subsidiariteitsbeginsel (wie doet wat?) is van essentieel belang
om de herkenbaarheid van de Europese besluitvorming te vergroten. Wat dit
betreft vind ik de nota naar aanleiding van het verslag enigszins teleurstellend.
De regering schrijft dat er algemene criteria moeten komen voor de subsidiariteit
en dat daarop niet kan worden vooruitgelopen omdat de Raad de uitwerking ervan
ter hand zal moeten nemen. Wat is de Nederlandse inzet op dit punt in de Raad?
De regering kan niet verwijzen naar de Raad, want dan doet zij alsof zij daarbuiten
staat. Dat is nu juist een van de redenen waarom het draagvlak voor de Europese
besluitvorming steeds smaller wordt. De regering moet zich niet verschuilen
achter iets ongrijpbaars, want zij kan wel degelijk een zekere invloed uitoefenen.Wat betreft draagvlak en legitimiteit zou ook een grotere inzet mogen
worden verwacht als het gaat om de vertaalslag die nationale parlementen moeten
maken. Hoe denkt de regering die parlementen meer bij de Europese besluitvorming
te betrekken. Ik denk dus niet aan de conventiemethode. De VVD-fractie heeft
de discussie over die methode willen uitstellen tot de voorbereiding van de
top van Laken; tijdens het debat over de Staat van de Unie en het overleg
van vandaag wilde zij er niet over praten. Die houding houdt in dat die conventie
er is, wat de VVD-fractie ook roept. Het debat zal derhalve vooral moeten
gaan over de wijze waarop het nationaal parlement zijn instemmingsrecht kan
behouden in een constellatie waarbij regering, vertegenwoordigers van nationale
parlementen en vertegenwoordigers van het EP samen de IGC voorbereiden. Ik
constateer daarnaast dat de controlerende bevoegdheden van de Tweede Kamer
ten aanzien van de inzet die de regering zal kiezen bij de komende IGC, mede
door de opstelling van de VVD-fractie onder druk komen te staan.De voorzitter:Ik geef het woord aan de heer Van Baalen om u iets te vragen, maar ik
merk wel op dat de beslissing om daarover in december te spreken, in de procedurevergadering
van de commissie is gevallen.De heerVerhagen(CDA)Mede door de inzet van de VVD-fractie in de procedurevergadering.De voorzitter:Daarover doen wij hier geen nadere mededelingen.De heerVan Baalen(VVD)Zou de heer Verhagen het acceptabel vinden dat de Kamer een uitspraak
doet over de conventie zonder kennis te hebben genomen van en te hebben gesproken
over het advies van de AIV, wetende dat de Kamer met instemming van het CDA
om dat advies heeft gevraagd?De heerVerhagen(CDA)Het advies van de AIV is er al. Ik heb het zelfs bij mij. In de onderliggende
stukken bij het Verdrag van Nice wordt gerept van de conventiemethode. Bovendien
hebben wij een brief van de regering gekregen over deze methode en de invulling
daarvan. Met andere woorden, alle noodzakelijke informatie is beschikbaar.
Het is derhalve uw keuze het debat daarover aan te gaan op een tijdstip waarop
de facto het debat in de conventie met inbegrip van vertegenwoordigers van
regeringen en nationale parlementen en het Europees Parlement al is gevoerd
en het besluit al is genomen. Ik constateer dat alleen maar. Wij moeten dan
op 8 december een andere discussie voeren. Wij zullen dan niet moeten discussiëren
over de vraag of wij een conventiemethode willen hanteren, want die hebben
wij geaccepteerd. Wij zullen dan moeten praten over de wijze waarop wij het
draagvlak in en de betrokkenheid van nationale parlementen bij toekomstige
verdragen kunnen optimaliseren. Dat zal in ieder geval niet gebeuren op het
moment dat de uitkomst is dat het Handvest grondrechten de facto wordt opgenomen
in het komende verdrag.StaatssecretarisBenschopAls wij uitgaan van de stelling dat de Europese Unie zowel effectiever,
efficiënter als legitiemer dient te worden, dan zouden wij kunnen zeggen
dat met het Verdrag van Nice op het gebied van de effectiviteit, en op onderdelen
ook op het gebied van de efficiëntie, een aantal stappen is gezet en
dat het verdere debat over de toekomst na Nice sterk zal worden gedomineerd
door het aspect legitimiteit, maar dan wel breed op te vatten, zo zeg ik in
de richting van mevrouw Scheltema. Een heleboel aspecten van de positie van
de grondrechten, de constitutionele ontwikkelingen van de Unie, het basisdeel
van het verdrag tot en met de verdere ontwikkeling van de positie van het
Europees Parlement, de vraag of de Commissievoorzitter dient te worden gekozen
via verkiezingen voor het EP of direct, al deze vraagstukken hebben van doen
met het vraagstuk van de legitimiteit.Het is ook door de regering zo aangeduid, omdat het preciezer aangeeft
wat de denkrichting is in het kader van het debat over de toekomst van de
Unie, want het droge lijstje van vier onderwerpen dat in Nice is geformuleerd
voor post Nice doet de harten niet direct sneller kloppen.Het is voorts van groot belang dat elke institutionele discussie drijft
op de werkelijke behoefte van de Europese Unie. Vandaar dat wij het aspect
van het externe optreden van de Unie hebben geëxpliciteerd. Zeker sinds
11 september is een wezensvraag voor Europa en de Europese samenwerking wat
de positie van Europa in de wereld is en welke bijdrage wij leveren op een
veelheid van gebieden. Het is natuurlijk een terrein waarvan al heel lang
heel veel verwachtingen bestonden die de laatste jaren ingevuld
beginnen te raken en waaraan wij de komende jaren nog veel zullen moeten doen.
Vandaar dat wij het zo benoemd hebben. Op zich is de agenda enerzijds vastgelegd
(met de vier onderwerpen van Nice), maar anderzijds open gehouden, omdat iedereen
inziet dat wij enige flexibiliteit moeten behouden om te bereiken dat onderwerpen
aan de bespreking waarvan behoefte is, ook daadwerkelijk op de agenda verschijnen.In dit opzicht verwacht ik in Laken een herbevestiging van het feit dat
wij in ieder geval zullen spreken over de onderwerpen die in Nice zijn aangegeven.
Daarnaast zal er een opening blijven, eerst voor de conventie, om nog andere
onderwerpen te bespreken. Vervolgens zal de Europese Raad in de periode tussen
conventie en IGC een agenda voor de IGC 2004 moeten formuleren. Dit is natuurlijk
het moment om spijkers met koppen te slaan en een besluit te nemen over de
vraag waarover een volgende IGC precies zal gaan. Wij nemen een open instelling
in ten opzichte van hetgeen daar aan de orde kan en moet komen. Ook elementen
van de huidige ronde die wij vandaag hebben besproken, verdienen het om terug
te komen of eventueel terug te komen en er zijn natuurlijk evergreens als
de hiërarchie der normen waaraan de Eerste Kamer mij altijd herinnert.
Het aspect van de bevoegdhedenverdeling zal in ieder geval aan de orde komen.
De voorstanders van de bevoegdhedencatalogus stellen hun denken bij in de
richting van een bevoegdhedenafbakening. Ik denk dat wij dan op vruchtbaar
terrein komen waarvan wij ons niet verre moeten houden, integendeel. Dan gaat
het ook over zaken als de details die op Europees niveau moeten worden vastgesteld
en de mate waarin uitvoeringsbevoegdheden op Europees niveau moeten worden
geregeld. Het vergt nog veel nadenken over de vraag wat in zo'n grote Unie
precies de rol in wetgevende en vastleggende zin zal zijn van het centrum
Brussel ten opzichte van de implementatie in de lidstaten. Het witboek over
de governance dat de Commissie heeft afgescheiden, is nog niet de grote stap
vooruit die verwacht mocht worden. Op dit terrein dient echter nog wel het
een en ander besproken te worden, want dit bevat ook een element van zelfbeperking
of herweging van wat waar precies moet gebeuren. Wij moeten hiernaar zeer
serieus kijken.Er is gevraagd naar de splitsing van verdragen in een basisdeel en een
beleidsdeel. Dit is een exercitie die op bijval kan rekenen, maar die bij
het uitschrijven duizend en een vragen zal oproepen. De hoofdgedachte is –
en daarbij lopen inhoud en procedure door elkaar – dat die delen die
een constitutioneel karakter hebben alleen kunnen worden gewijzigd op grond
van unanieme besluitvorming en ratificatie door nationale parlementen. De
vraag is of er dan een tweede deel kan komen waarin die onderdelen van het
verdrag zijn opgenomen, waarover ook met unanimiteit dient te worden besloten,
maar bijvoorbeeld de ratificatie door het Europees Parlement kan geschieden
in plaats van door de nationale parlementen. Hoe dit precies uitpakt, is een
tweede, maar dit vraagstuk betreft dus de zwaarte van de bepaling en de procedure
die voor wijziging daarvan noodzakelijk is.In antwoord op de vraag van de heer Van den Berg over bevoegdheden wijs
ik erop dat dit ook over subsidiariteit gaat. Ik denk dat dit onderwerp volop
aan de orde komt.Ik voel mij op het punt van de rol van de nationale parlementen sinds
een jaar toch wel ernstig gehandicapt, omdat het Nederlands parlement heeft
uitgesproken dat een senaat bestaande uit parlementariërs niet gewenst
is. Wij zullen dus moeten nagaan welke ideeën verder nog circuleren.
Frankrijk heeft een idee geopperd voor een assise, een jaarlijks congres.
Wij zullen daarover nog verder spreken. De Nederlandse regering signaleert
in internationale contacten wel dat dit vraagstuk voorligt, maar meet zich
daarin geen actieve rol toe.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Kan de staatssecretaris aangeven hoe ernstig die handicap is? Zijn er
landen die dit idee voor een senaat serieus overwegen?StaatssecretarisBenschopDie zijn er zeker. In het Verenigd Koninkrijk wordt hierover nagedacht,
maar ook bijvoorbeeld Duitsland geeft de voorkeur aan een senaat van parlementen.
Het is een levensvatbaar idee, omdat het een dimensie biedt voor controle
door en betrokkenheid van de nationale parlementen. Die worden dan niet alleen
in de eigen hoofdstad vormgegeven, maar ook op Europees niveau. Ik denk daarbij
aan het subsidiariteitsbeginsel of de controle op het GBVB en het EVDB.De heerTimmermans(PvdA)Ik neem aan dat vooral in de tweede pijler wat meer muziek zit. Ik ben
er zelf zeker geen voorstander van om hiervan een overlevingsstrategie voor
de WEU-assemblee te maken, ook al ben ik zelf lid van die assemblee. Op zichzelf
is het idee van zo'n senaat die zich richt op de tweede pijler en de subsidiariteitstoets,
niet zo'n slecht idee. Als die senaat in Straatsburg wordt gevestigd, is het
probleem rond het Europees Parlement in Brussel gelijk ook opgelost. Is dit
een pad dat volgens de staatssecretaris de moeite waard is om af te lopen?StaatssecretarisBenschopDe heer Van Baalen heeft gesuggereerd dat het Europees Parlement zijn
eigen statuut en een reglement voor de Europese politieke partijen moet kunnen
vaststellen. Er kan zeker worden bezien of die suggesties ingepast kunnen
worden. Er wordt momenteel gewerkt aan een groslijst en pas op de top van
Laken zal een voorsortering plaatsvinden. Aan de hand van de conventie en
de overgang van de conventie naar de IGC kunnen wij bepalen hoe de echte agenda
eruit zal moeten gaan zien.De Kamer heeft een brief over de conventie ontvangen. Verder heeft de
Kamer om advies gevraagd. De Kamer horende, begrijp ik dat wij binnenkort
op dit onderwerp terug zullen komen. De regering is daar graag toe bereid.8. Diversen (bijvoorbeeld Europese Rekenkamer en raadgevende
comités, grondrechtenbescherming, Eurojust, protocollen)De voorzitter:Dit is het laatste rondje. De staatssecretaris moet in dit rondje nog
op twee vragen van de heer Van Middelkoop ingaan. Dat zijn zijn vragen over
artikel 137, de gekwalificeerde meerderheid bij werkgelegenheidsbesluiten
en de rol van nationale parlementen en het Europees Parlement bij het sluiten
van verdragen. Wellicht zijn er echter nog enkele andere vragen
blijven liggen.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Voorzitter. Ik wil mijn voldoening uitspreken over artikel 2 van de goedkeuringswet.
Daar staat dat wij niet alleen het verdrag goedkeuren, maar ook de daarbij
gevoegde verklaringen, voorzover die een nadere uitleg bevatten van de bepalingen
van het verdrag. Ten tijde van Maastricht was de regering daartoe niet bereid.
Dat heeft geleid tot het amendement van de heren Jurgens en Van der Linde.
De regering was daar ten tijde van Amsterdam evenmin toe bereid en dat was
de reden dat de heer Van Middelkoop exact hetzelfde amendement heeft ingediend.
Voilà, na een positief advies van de Raad van State over ons amendement
heeft de regering nu besloten dat het verstandiger is om de tekst van artikel
2 in de goedkeuringswet op te nemen. Ik hoop dat u mij deze lol gunt, voorzitter.Artikel 7 van het Unieverdrag, het Oostenrijkartikel, is nu aangevuld.
Ik ben het met de regering eens dat het moeilijk is om de politieke betekenis
van dit artikel voor de toekomstige praktijk te wegen. De betekenis van dit
artikel gaat echter verder dan de speciale casus dat in Oostenrijk een politiek
bedenkelijke groepering aan de regering deelneemt. Er kan zich ook de situatie
voordoen dat de regering van een lidstaat wetgeving aanneemt, waarvan een
andere lidstaat zich afvraagt of daarmee de goede weg wordt ingeslagen.Als die bepaling nu al had bestaan en bijvoorbeeld Duitsland zou via het
nieuwe artikel 7 Nederland hebben gevraagd zich te verantwoorden voor onze
euthanasiewetgeving, waarin het recht op leven in het geding is, wat was er
dan gebeurd. Ik probeer het zo neutraal mogelijk te formuleren. Is de staatssecretaris
van mening dat de Duitse regering in dat geval via artikel 7 volstrekt legitiem
daartoe over mag gaan?MevrouwScheltema-de Nie(D66)Voorzitter. Het valt mij op dat het ook dit keer niet gelukt is om aan
de Europese Raad in het verdrag de positie toe te kennen die hij in de praktijk
verworven heeft, namelijk de taak van richtinggevende in het gehele Europese
beleid. Kan de staatssecretaris nader ingaan op de gevoeligheden op dat punt?
Zijn er in de toekomst ontwikkelingen in deze richting te verwachten?De heerTimmermans(PvdA)Voorzitter. Ik vraag de staatssecretaris om een reactie op de mogelijkheid
dat Nederland in de discussie over de komende IGC en de afronding van het
Verdrag van Nice, een soort openbaarheidstoets aan de orde stelt. Bij Europese
aangelegenheden spelen te veel zaken zich buiten de openbaarheid af; er is
te weinig aandacht voor de noodzaak om maximale openbaarheid, zeker op het
punt van wetgeving, na te streven. De hervorming van zowel de Raad als de
Europese Raad kan worden bekeken vanuit de redenering dat alles in principe
openbaar moet zijn. De Raad kan in twee handelingsbevoegdheden worden opgesplitst:
de Raad als executive en de Raad als wetgever. De eerste handelingsbevoegdheid
kan niet altijd in het openbaar worden uitgevoerd en daarmee kan ik leven.
De handelingsbevoegdheid van wetgever kan echter altijd in het openbaar worden
gehanteerd. In het belang van de openbaarheid zou het goed zijn als de Europese
Raad wordt ingebed in de verdragenstructuur en aan de openbaarheidstoets onderhevig
is.De heerVan den Berg(SGP)Voorzitter. Ik zal nog twee concrete punten aan de orde stellen. In de
eerste plaats wijs ik op verklaring 18 over de samenwerking tussen de Europese
Rekenkamer en de nationale rekenkamers. Die is op zich heel goed en begrijpelijk.
In het verleden is door ons vaak aandacht gevraagd voor een goede controle
op de besteding van de Europese gelden en in dat verband is samenwerking zeker
noodzakelijk. Een en ander wordt echter wat vrijblijvend omschreven. Wat is
de inzet van de regering met betrekking tot het verbeteren van de samenwerking
en het bereiken van goede resultaten?Mijn tweede vraag is informatief van aard en betreft de onderlinge verhouding
tussen verklaringen 2 en 3, waarvan de conferentie te Nice akte heeft genomen,
betreffende de toekomst van de structuur- en cohesiefondsen. De zuidelijke
staten interpreteren het woordje "meerjarig" zodanig dat de per 1 januari
2007 geldende financiële afspraken dezelfde geldigheidsduur hebben als
de huidige, zodat pas in 2014 sprake zal zijn van besluitvorming en gekwalificeerde
meerderheid. In reactie daarop wordt gesteld dat Nederland en een paar andere
staten erop wijzen dat deze verklaring van de zuidelijke lidstaten de werking
en het initiatiefrecht van de Commissie onverlet laten. Wat beogen Nederland
en die andere staten met deze verklaring?De heerVerhagen(CDA)Voorzitter. Ik ben van mening dat de staatssecretaris bij het vorige blok
buitengewoon behartigenswaardige woorden heeft uitgesproken over de senaat.
Ik hoop dat een voortgaande discussie daarover zal volgen.Op basis van de uitspraken van de heer Van Baalen, collega Timmermans
en mijzelf, constateer ik dat een meerderheid van de Kamer voorstander is
van openbaarheid van de Raad op het punt van wetgeving. Er wordt een knip
gemaakt in wetgeving en uitvoering. Wat is de mening van de staatssecretaris
in dezen? Op welke wijze zal hij met de uitdrukkelijke wens van de Kamer omgaan?De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Ik ben er vrijwel zeker van dat er reeds een motie is ingediend over de
openbaarheid van wetgevende raadsvergaderingen. Ik dacht dat deze motie onder
mijn naam en die van de heer De Graaf is ingediend.De heerVerhagen(CDA)Die motie wordt dus Kamerbreed ondersteund. Ik ben dan ook benieuwd op
welke wijze de regering daarmee zal omgaan.De voorzitter:Dat kan nog voor de plenaire vergadering worden bezien.De heerVerhagen(CDA)Mijn laatste opmerking betreft de positie van de ECB. Artikel 48, lid
2, schrijft expliciete raadpleging van de ECB voor in geval van institutionele
wijzigingen op monetair gebied. Is, gelet op de verklaringen, de ECB om advies
gevraagd? Zo ja, wat was de inhoud van dat advies en wat is daarmee gedaan?De heerVan Baalen(VVD)Ik kan volstaan met het herhalen van de woorden van mevrouw Scheltema
ten aanzien van de Europese Raad. Nogmaals, het is heel belangrijk dat die
beter gereguleerd wordt.StaatssecretarisBenschopDe Kameruitspraak uitgelokt door de heer Van Middelkoop bij het Verdrag
van Amsterdam, is inderdaad gevolgd. Dat duidt erop dat in ieder geval het
institutioneel geheugen van het departement redelijk op orde is ook al wisselen
de personen wel eens.De heer Van Middelkoop sprak over artikel 7, de Nederlandse euthanasiewetgeving
en eventuele initiatieven van lidstaten. Artikel 7 verwijst naar een ernstige
schending van de in artikel 6, lid 1, genoemde beginselen van vrijheid, democratie,
eerbiediging van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden van de
rechtsstaat. Naar het oordeel van de Nederlandse regering voldoet het Nederlandse
beleid aan die normen en is er geen reden voor een dergelijk voorstel vanuit
andere lidstaten. Ik verwacht dat ook niet. Mochten wij wel in een situatie
verzeild raken dat wij inbreuk maken op artikel 7, dan verwelkom ik acties
van andere lidstaten, de Commissie of het Parlement. Ik denk echter niet dat
dit in het voorbeeld van de heer Van Middelkoop het geval is.Er is in Nice verder niet gesproken over de positie van de Europese Raad.
In de aanloop heb ik mij wel eens afgevraagd of wij de Europese Raad, zoals
dat destijds wel is uitgedrukt, niet zouden moeten "verraden" in de zin van
verheffen tot een raad met een eigen specifieke bevoegdheden en besluitvormingsmodaliteiten.
Die kant gaan wij niet op. Ik denk wel dat het van het grootste belang is
dat de hele inbedding van de Europese raden in termen van voorbereiding en
follow-up beter geregeld wordt. Het probleem ligt niet bij de Europese Raad
zelf maar bij het voorzitterschap. Wij zitten in een situatie waarin wij voor
de precieze invulling en agendering van een Europese Raad te afhankelijk zijn
van een voorzitterschap. Gegeven de cruciale functie van de Europese raden
moet daaraan iets gebeuren. Heel veel verschillende voorstellen doen daarvoor
de ronde. Dat punt staat op de agenda. Ook als dat niet tot verdragswijziging
leidt, moet het wel op een andere manier bij het functioneren van de Raad
inclusief de Europese Raad aan de orde komen.De heerTimmermans(PvdA)Gelet op de woorden van de staatssecretaris, neem ik aan dat wij van het
kabinet voorstellen kunnen verwachten voor wijziging van het systeem van het
roulerend voorzitterschap alsmede wellicht ook voor de knip tussen de Algemene
Raad, de Raad voor buitenlandse zaken en een nieuw te vormen Raad voor Europese
zaken.StaatssecretarisBenschopIk zou daarvoor graag willen verwijzen naar het antwoord dat ik bij het
debat over de Staat van de Unie op precies die punten gegeven heb.Naar de openbaarheidstoets wil ik graag verder kijken in het kader van
de groslijst 2004. U kent onze inzet op dat punt.De heer Van den Berg vroeg naar verklaring 2 en verklaring 3. Verklaring
2 is ontstaan vanuit de angst van een aantal lidstaten dat de nieuwe financiële
perspectieven bijvoorbeeld voor één jaar zouden worden afgesloten
en er dan opnieuw onderhandeld zouden moeten worden waarna het uitvoeringsbesluit
conform artikel 161 met meerderheid zou kunnen worden besloten. Daarom hebben
zij de verwachting uitgesproken dat het weer voor zeven jaar zal zijn. Ik
ga ervan uit dat het dat in principe ook zal worden. Daarmee traden zij wel
in het initiatiefrecht van de Commissie. Daarom is verklaring 3 afgelegd,
die aangeeft dat de Commissie mag voorstellen wat zij wil op dat punt en dat
in Nice niet is vastgelegd dat de Commissie alleen met een voorstel voor zevenjarige
perspectieven mag komen, maar dat dit volledig ter beoordeling van de Commissie
blijft.De heer Verhagen spreekt over de openbaarheid van wetgeving. Ik begin
er steeds meer een voorstander van te worden dat wij die kant opgaan, waarbij
wij onderscheid maken tussen de wetgevende en de overige functies van de Raad.
Daarbij zal de wetgevende functie ook in het openbaar worden uitgeoefend.
Er zijn allerlei mitsen en maren aan te geven, maar ik vind dat die uiteindelijk
tegen het principiële punt moeten wegvallen. Daar is wel enige evolutie
in het denken.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Ik wil dat even markeren en tegelijkertijd een correctie aanbrengen. Bij
Amsterdam is een motie van mij en anderen aangenomen waarin dit is gevraagd.
Ik markeer dat de staatssecretaris nu een stap verder zet dan hetgeen in de
stukken staat. Daarin is nog naar die flauwekulbijeenkomsten verwezen die
even openbaar zijn bij het begin van een nieuw voorzitterschap.StaatssecretarisBenschopDat klopt. Maar in hoeverre ik op 21 november daarin word gevolgd, zal
nog moeten blijken.Ik kom bij de ECB. De heer Verhagen heeft gewezen op de tekst over de
mogelijkheid om in de toekomst de samenstelling van de bestuursraad aan te
passen. Die tekst is in overleg met de ECB tot stand gekomen. In de komende
tijd gaat de discussie over de vraag hoe dat moet gebeuren. Ik denk dat het
erg op de toekomst van de Commissie gaat lijken. Dat lijkt mij een heel goede
invalshoek.De heerVerhagen(CDA)Er is dus ook sprake van volstrekte gelijkwaardigheid als er eventueel
een roulatieschema gaat gelden?StaatssecretarisBenschopJazeker. Overigens werken wij bij de ECB altijd met een model waarin alle
presidenten van de centrale banken zitting hebben en vertegenwoordigd zijn.
Het gaat nu echt om het stemrecht. Ik zeg dit ter relativering, zodat u niet
het idee heeft dat je daar niet aan tafel zit, dat je mening niet wordt gehoord
of dat je verstoken bent van informatie. Welk besluitvormingsmodel wordt gevolgd?
Wij spreken altijd over een bestuursraad waarin alle centrale banken uit het
stelsel aanwezig zijn en volledig spreekrecht en dergelijke hebben. Dat relativeert
het vraagstuk. Mijn vergelijking met de Commissie is ongelukkig, omdat lidstaten
zonder commissaris ook geen waarnemend commissaris hebben. Maar het ging even
over de vraag welk principe je hier zou moeten volgen. Ik heb aangegeven dat
het principe van volstrekte gelijkwaardigheid van lidstaten dient te worden
gevolgd. Als er een praktische grens is, leidt dat tot een gelijkwaardige
rotatie. Ik denk dat elk ander idee binnen de Europese context in verband
met kiesgroepen en dergelijke niet goed toepasbaar is. Dan moet je maar leentjebuur
spelen bij andere institutionele arrangementen die eigenlijk al de weg wijzen.
Ik denk dat wij die kant opgaan. Dat zou ook mijn voorkeur hebben.De correcties waarover mevrouw Karimi heeft gesproken, worden alleen
toegepast tot de 732 leden en daarboven niet meer, ook niet voor de lidstaten
die dan toetreden.De heer Verhagen heeft gesproken over artikel 24. Wanneer dit een internationale
overeenkomst tot uitvoering van een gemeenschappelijk optreden of een gemeenschappelijk
standpunt betreft, rust hierop een vetoberoep op de Europese Raad. Dat is
daarin aanwezig. In die zin verandert er niet veel. Tot een gemeenschappelijk
optreden of standpunt kan bij meerderheid worden besloten op basis van een
gemeenschappelijke strategie die bij unanimiteit door de Europese Raad is
vastgesteld. Er is een beroep op de Europese Raad ingebouwd. Wij spreken bij
artikel 24 niet over instemmingsrecht. Het instrument van artikel 24 is tot
nu toe een keer gebruikt. Dat was bij de overeenkomst tussen de Unie en Joegoslavië
over waarnemers.De heerVerhagen(CDA)Als wij dus als Tweede Kamer zouden vinden dat de Nederlandse regering
een veto moet inroepen, dan is dat nog mogelijk.StaatssecretarisBenschopDat kan. Maar je moet altijd bedenken dat er tegenover je eigen veto vele
veto's van anderen staan. We hebben het daar al over gehad.De heer Van Middelkoop heeft een vraag gesteld over artikel 137, waarin
een onderdeel is weggevallen over de financiële bijdrage ter bevordering
van de werkgelegenheid. Dat is gebeurd op voorstel van de Commissie, die dit
een onnuttig artikel vond. Wie zijn wij dan om ons daartegen te verzetten?De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Dat zou ik ook niet hebben gedaan. Het gaat mij om de portee van wat hier
is gebeurd. Wij hebben voor de conferentie te Amsterdam heel wat debatten
gehad en overigens ook moties van de heer Weisglas in de trant van: verdragen
creëren geen banen en de nieuwe sociale paragraaf mag vooral geen geld
kosten. Heeft dat hiermee te maken? Dit onderdeel werd voor Amsterdam nog
als een vitaal punt aan de verdragen toegevoegd. Is dit onderdeel nu, omdat
het niet gebruikt wordt, er weer uitgehaald?StaatssecretarisBenschopDe Commissie ziet niet dat zij van dit artikel gebruikt dient te maken
als het gaat om werkgelegenheidsbijdragen op Europees niveau. We hebben het
ESF, structuurgelden en allerlei andere fondsen. De Commissie zoekt het in
die richting en niet in de verdragsbasis. Daarom is dit onderdeel weggevallen.De voorzitter:Hartelijk dank. Ik stel vast dat de toezegging is gedaan dat de Kamer
zal worden geïnformeerd over de vraag of er bijzondere aandacht wordt
besteed vanuit Nederland en de Unie aan de kennis die bestaat op het gebied
van het Europees recht bij de kandidaat-lidstaten. Ik stel verder vast dat
wij voldoende gereed zijn voor de plenaire behandeling van de goedkeuringswet,
die morgen kan plaatsvinden voorzover de agenda van de Kamer dat zou toelaten.De heerVan Middelkoop(ChristenUnie)Voorzitter. De behandeling is geagendeerd voor volgende week woensdag,
voordat er misverstanden ontstaan.De voorzitter:Ik dank de staatssecretaris en de hem begeleidende ambtenaren heel hartelijk
voor hun inzet vandaag. Hetzelfde geldt voor de aanwezige Kamerleden en hun
medewerkers, de griffier, de stenografen en de bodes. Niet in de laatste plaats
wil ik de Europese burgers die hier aanwezig zijn geweest, voor hun bijzondere
aandacht danken.Sluiting 18.02 uur.XNoot1 Samenstelling: Leden: Te Veldhuis (VVD), voorzitter, Weisglas (VVD), Scheltema-de Nie
(D66), Van Middelkoop (ChristenUnie), Van Oven (PvdA), ondervoorzitter, Voûte-Droste
(VVD), Hessing (VVD), Hoekema (D66), Marijnissen (SP), Verhagen (CDA), Rouvoet
(ChristenUnie), De Haan (CDA), Koenders (PvdA), Van den Akker (CDA), Ross-van
Dorp (CDA), Karimi (GroenLinks), Bussemaker (PvdA), Timmermans (PvdA), Vendrik
(GroenLinks), Weekers (VVD), Albayrak (PvdA), Eurlings (CDA), Van Baalen (VVD)
en Molenaar (PvdA). Plv. leden: Verbugt (VVD), Blaauw (VVD), Dittrich (D66), Van den Berg
(SGP), Valk (PvdA), Wilders (VVD), Remak (VVD), Ter Veer (D66), Van Bommel
(SP), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), De Graaf (D66), Van der Hoeven (CDA),
Waalkens (PvdA), Balkenende (CDA), Cörüz (CDA), M.B. Vos (GroenLinks),
Feenstra (PvdA), Zijlstra (PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Geluk (VVD), Visser-van
Doorn (CDA), Örgü (VVD), Gortzak (PvdA) en Crone (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27818-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl