Wateroverlast in Nederland; Brief minister met evaluatie van het optreden van de overheid bij de bestrijding van de wateroverlast en haar gevolgen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24071, nr. 28

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

18-10-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24071 nr. 28

06-10-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleiding1. De structuur van de rampbestrijding2. De rol(opvatting) en positie(bepaling) van de burgemeester
en de coördinerend burgemeester, mede in relatie tot de Commissaris van
de Koningin3. De onderlinge afstemming tussen de coördinatiecentra
op regionaal, provinciaal en landelijk niveau4. De aanwijzingsbevoegdheid op grond van de Rampenwet5. Evacuatie en terugkeer6. Informatievoorziening7. Pers- en publieksvoorlichting8. De inzet van operationele dienstenConclusiesOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24071Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 071Wateroverlast in Nederlandnr. 28BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 6 oktober 1995 InleidingOnder verwijzing naar het algemeen overleg van 15 februari jl. (24 071,
nr. 8) en mijn brief van 20 juni jl. (24 071, nr. 24) zend ik u hierbij
de toegezegde evaluatie van het optreden van de overheid bij de bestrijding
van de wateroverlast en haar gevolgen.De evaluatie heeft enige tijd
op zich laten wachten, aangezien ik wilde beschikken over de vastgestelde
evaluatierapporten van de betrokken provinciale en regionale coördinatiecentra.
Zoals eerder gememoreerd, hecht ik grote waarde aan de opvattingen uit het
bestuurlijke veld, dat primair verantwoordelijk was voor de bestrijding van
de wateroverlast. Op dit moment ontbreken nog de evaluaties van de provincies
Gelderland en Zuid-Holland, maar gelet op de komende behandeling van de begroting
van Binnenlandse Zaken heb ik toch gemeend deze evaluatie nu naar Uw Kamer
te zenden. Mochten de evaluaties van de beide betrokken provincies daartoe
aanleiding geven, zal ik de Kamer aanvullende informatie toezenden.Behalve de ontvangen rapporten zijn ook de bevindingen tijdens het gesprek
«met de benen op tafel» dat ik op 27 maart heb georganiseerd met
de meest betrokken Commissarissen van de Koningin en de meest betrokken burgemeesters,
in deze evaluatie verwerkt.Alvorens in te gaan op de specifieke evaluatie-onderwerpen zal ik nogmaals
in het kort de structuur van de rampbestrijding, en met name de rolverdeling
tussen de verschillende bestuurslagen, uiteenzetten.Vervolgens zal in deze brief aandacht worden besteed aan:* De rol(opvatting) en positie(bepaling) van de burgemeesters en de coördinerend
burgemeester, mede in relatie tot de Commissaris van de Koningin* De onderlinge afstemming tussen de coördinatiecentra op regionaal,
provinciaal en landelijk niveau * De aanwijzingsbevoegdheid op grond van de Rampenwet* Evacuatie en terugkeer* Informatievoorziening* Pers- en publieksvoorlichting* De inzet van operationele dienstenEen evaluatie van de schade-afwikkeling zal ik u afzonderlijk toezenden. 1. De structuur van de rampbestrijdingDe bestuurlijke leiding van de rampbestrijding ligt bij de burgemeester.
De brandweer, onder gezag van de burgemeester, is belast met de operationele
leiding. De politie vervult, in het bijzonder waar het gaat om de handhaving
van de openbare orde, een wezenlijke rol bij het scheppen van optimale randvoorwaarden
voor het bestrijden van de ramp.Een ramp die gemeentegrenzen overstijgt, behoeft in eerste instantie een
gecoördineerde, regionale aanpak. Hierin wordt voorzien door het instellen
van een Regionaal Coördinatiecentrum (RCC) waarin de betrokken burgemeesters
te zamen met een coördinerend burgemeester en de regionale brandweercommandant
opereren. Vanuit dit centrum worden alle activiteiten op regionaal niveau
en van alle betrokken diensten (zoals brandweer, GGD, centrale posten ambulancevervoer
en politie) aangestuurd.Wanneer de coördinatie door een RCC op enig moment niet meer toereikend
is, bij voorbeeld door de schaal van het probleem, komt de Commissaris van
de Koningin scherp in beeld. Het Provinciaal Coördinatiecentrum (PCC)
gaat dan aanvullend en ondersteunend funktioneren ten opzichte van de RCC's.De minister van Binnenlandse Zaken coördineert de informatievoorziening
en het overheidsoptreden bij verstoringen van de openbare orde en veiligheid
die naar zijn oordeel een landelijke betekenis hebben. Hiertoe heeft hij de
beschikking over het Landelijk Coördinatiecentrum (LCC). Afhankelijk
van de aard en omvang van de ramp zal zijn betrokkenheid variëren.In de Rampenwet zijn verder twee bijzondere bevoegdheden opgenomen van
zowel de Commissaris van de Koningin als van de minister van Binnenlandse
Zaken. Op grond van artikel 12 Rampenwet is de Commissaris van de Koningin
bevoegd tot het geven van een aanwijzing «in geval van een ramp van
meer dan plaatselijke betekenis in een of meer gemeenten of van ernstige vrees
voor het ontstaan daarvan.» Daarbij gaat het vooral om omstandigheden
waarin het noodzakelijk is om de nodige uniformiteit te bereiken en te komen
tot een juiste prioriteitenstelling ten aanzien van de inzet van personeel
en materieel. Zo kan een aanwijzing uitkomst bieden om er voor te zorgen dat
alle burgemeesters in een bepaald gebied dezelfde noodverordening toepassen.
Ook kan de aanwijzing worden gegeven dat evacuatiebesluiten alleen gezamenlijk
en onder voorzitterschap van de Commissaris worden genomen. Daarnaast kan
ook gedacht worden aan conflictsituaties, waarbij de bevoegdheid kan worden
gehanteerd om knopen door te hakken. Zo beschouwd, werkt het uitoefenen van
die bevoegdheid onder omstandigheden dus structurerend op het besluitvormingsproces.
Afstemming en snelheid zijn dan gewaarborgd. In democratisch perspectief heeft
de uitoefening ervan een herkenbaar voordeel: duidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk
is. De Commissaris dient immers over het door hem gevoerde beleid verantwoording
af te leggen. Alles wat hiervoor over de Commissaris is geschreven, geldt ook voor het
geval de minister van Binnenlandse Zaken van zijn overeenkomstige bevoegdheid
op grond van artikel 13 van de Rampenwet gebruik maakt. In dit artikel is
de medeverantwoordelijkheid van de minister voor rampbestrijding tot uitdrukking
gebracht. Uitgangspunt is, dat de minister de situatie in de geschetste structuur
van de rampbestrijding nauwgezet volgt en slechts dan gebruik maakt van zijn
bevoegdheid om aanwijzingen te geven, als de omstandigheden dat noodzakelijk
maken. Dat klemt te meer omdat artikel 13 spreekt van de mogelijkheid om aanwijzingen
te geven «indien het algemeen belang zulks dringend eist». Hierbij
valt, aldus de Memorie van Toelichting, te denken «aan zwaarwegende
economische en sociale belangen, die prioriteitenstelling op landelijk niveau
vergen, alsmede aan belangen, ontleend aan de noodzaak het beschikbare potentieel
zo doelmatig en doeltreffend mogelijk in te zetten.»Bovenstaande structuur, waarvoor de fundamenten in de tachtiger jaren
zijn gelegd, heeft zijn effectiviteit bij dit hoogwater en bij eerdere gelegenheden
bewezen. Het is een structuur die recht doet aan ieders verantwoordelijkheid;
daarnaast laat zij verantwoordelijkheden daar, waar ze effectief kunnen worden
waargemaakt. Bovendien, en zeker niet het minst belangrijk, is het een structuur
die voortbouwt op de dagelijkse praktijk bij talloze kleinere incidenten op
het terrein van de openbare orde en veiligheid.Tijdens de wateroverlast werd een groot aantal bestuurlijke coördinatiecentra
geactiveerd. Het ging uiteindelijk in totaal om zes provincies met daaronder
ressorterend zestien regionale coördinatiecentra, te weten:* het PCC Limburg; daaronder ressorteerden de RCC's Zuid-Limburg gevestigd
te Maastricht, Midden-Limburg te Roermond en Noord-Limburg te Venlo;* het PCC Gelderland met daaronder de RCC's Nijmegen e.o., Arnhem, Rivierenland
te Tiel en Oost-Veluwe te Apeldoorn.* in de provincie Utrecht fungeerde het RCC Utrecht als provinciaal coördinatiecentrum;
daaronder de RCC's Eemland te Amersfoort en West-Veluwe/Vallei te Ede (hierover
later meer);* het PCC Overijssel met daaronder het RCC IJssel Vecht te Deventer;* het PCC Zuid-Holland met daaronder het RCC Zuid-Holland Zuid te Dordrecht;* het PCC Noord-Brabant met daaronder de RCC's Noord-Oost Brabant te Uden
en West-Brabant te Woudrichem.Daarnaast werd de bestrijding van de wateroverlast en haar gevolgen vanuit
mijn departement gecoördineerd door het Landelijk Coördinatiecentrum.
Verder zijn met name de financiële consequenties (schade-afwikkeling
c.a.) aan de orde geweest in het interdepartementale beleidsteam waarin vertegenwoordigd
waren de ministeries van Algemene Zaken, Binnenlandse Zaken, Financiën,
Defensie, Verkeer en Waterstaat, Economische Zaken, Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij, Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieuhygiëne en Sociale Zaken en Werkgelegenheid.In de volgende paragrafen worden in algemene zin enkele opmerkingen gemaakt
over hoe coördinatie en informatievoorziening tussen de diverse bestuurslagen
feitelijk is verlopen. 2. De rol(opvatting) en positie(bepaling) van de burgemeester
en de coördinerend burgemeester, mede in relatie tot de Commissaris van
de KoninginMet name in de provincies Limburg en Gelderland kwamen de betrokken burgemeesters
vrijwel dagelijks bijeen in de regionale coördinatiecentra. Het merendeel
van de leden kende elkaar nog van de wateroverlast van Kerstmis 1993. Bovendien
werd in veel gevallen voortgeborduurd op bestaande bestuurspraktijken van
intergemeentelijke samenwerking zodat informatievoorziening, advisering en
besluitvorming langs bekende en vertrouwde lijnen tot stand kwam. In de evaluatierapporten
wordt dan ook geconstateerd dat de beleidsteams in het algemeen goed hebben
gefunktioneerd. Wél is gebleken dat de nodige onduidelijkheid is gerezen
over rol en positie van met name de coördinerend burgemeester. Enerzijds
werden door een aantal bestuurders, maar vooral door pers en publiek aan deze
funktionaris taken en bevoegdheden toegedicht die deze rechtens niet heeft.
Anderzijds is in enkele gevallen afgeweken van afspraken, vastgelegd in convenanten,
ten aanzien van de vraag welke burgemeester de coördinerend burgemeester
moest worden.Formeel is de zaak volstrekt helder. Artikel 11, lid 1 van de Rampenwet
luidt: «De burgemeester heeft het opperbevel in geval van een ramp of
van ernstige vrees voor het ontstaan daarvan. Degenen die aan de rampbestrijding
deelnemen, staan onder zijn bevel. Hij doet zich bijstaan door een door hem
samengestelde gemeentelijke rampenstaf.» Individuele burgemeesters kunnen
hun bevoegdheden niet overdragen aan een gezamenlijk beleidsforum of een coördinerend
burgemeester. Iedere burgemeester blijft voor wat betreft zijn gemeente bevoegd
en volledig verantwoording schuldig aan de eigen raad. Daarmee heeft de coördinerend
burgemeester juridisch gesproken als gezagsdrager geen funktie; hij heeft
geen zelfstandige wettelijke positie of bevoegdheden en kan niet uit eigen
gezag besluiten nemen die de andere burgemeesters binden. Dit betekent dat
regionale bestuurlijke beleidsafstemming en het funktioneren van een coördinerend
burgemeester berusten op vrijwilligheid en consensus van de betrokken burgemeesters.
Gezamenlijke besluiten of geaccordeerde besluiten van de coördinerend
burgemeesters zijn juridisch niets anders dan een reeks identieke besluiten
van de individuele burgemeesters.Met deze beperkingen wil ik overigens niet zeggen dat deze regionale coördinatiemogelijkheden
geen nut hebben. Integendeel, in het verleden is het aanwijzen van een coördinerend
burgemeester als centraal bestuurlijk aanspreekpunt voor de regionale operationele
leiding, i.c. de regionale brandweercommandant, vanuit mijn departement altijd
bevorderd. De coördinerend burgemeester kan als zodanig een goede funktie
vervullen, zeker als hij, wat in de rede ligt, tevens optreedt als voorzitter
van het regionale beleidsoverleg. Op die manier wordt tevens de coördinatielast
voor de Commissaris van de Koningin verminderd, met name in provincies die
meer regio's omvatten. In het gesprek «met de benen op tafel» van 27 maart jl. en
in meerdere evaluatierapporten is gebleken dat indien en voorzover de Commissaris
van de Koningin optrad, de positie van de coördinerend burgemeester naar
het provinciale niveau op grond van de Rampenwet niet duidelijk is; daardoor
riep ook zijn positie naar de overige burgemeesters vragen op, met name voor
wat betreft de reikwijdte van de coördinerende taken.De positie en taken van een Provinciaal Coördinatiecentrum dienen
vóóraf helder te zijn. Ik wijs in dit verband op het nuttig
gebleken initiatief van de Commissaris van de provincie Limburg
die, naar aanleiding van de opgedane ervaringen tijdens de vorige wateroverlast,
direct in het begin aan alle betrokkenen een richtlijn heeft gezonden over
de positie en taken van het PCC, alsmede de te volgen procedures voor bijstand.Alles overziend zie ik – daarin gesteund door nagenoeg alle evaluaties –
geen aanleiding om de bevoegdhedenverdeling te herzien, zoals vastgelegd in
met name de Rampenwet en de daarop gebaseerde bestuurlijke en operationele
coördinatiestructuur in de Handleiding Rampbestrijding. De rol van coördinerend
burgemeester is en blijft die van bestuurlijk coördinator; zijn taak
bestaat vooral uit afstemming, maar de burgemeesters blijven ieder voor zich
verantwoordelijk voor het in hun gemeente gevoerde beleid. Hierbij past wel
de aantekening, dat in een aantal gevallen de coördinerend burgemeester
verantwoordelijkheden heeft op het gebied van het beheer over de regiopolitie
en/of de regionale brandweer en/of voorzitter is van de centrale post ambulancevervoer,
zodat deze steeds meer zelf aankan en minder behoefte heeft aan provinciale
ondersteuning en coördinatie.Op zichzelf hoeft een diversiteit aan aansturingsrelaties geen probleem
te zijn. Van belang is dat het geheel harmonieert. Het vergt vooral een andere
manier van omgaan met elkaar en elkaars wettelijke verantwoordelijkheden.
Daar ligt, ook voor de toekomst, een moeilijkheid die eigenlijk alleen maar
in bestuurlijk-psychologische zin door betrokkenen kan worden opgelost en
niet door structuurwijzigingen. Wél acht ik het absoluut noodzakelijk
om in regionale convenanten, rampenplannen en rampbestrijdingsplannen glasheldere
afspraken te maken over de bestuurlijke coördinatie bij bovengemeentelijke
rampen en met name over de taakomschrijving van de coördinerend burgemeester.
Ten slotte spreekt het vanzelf, dat bestuurders zich ook daadwerkelijk aan
de gemaakte afspraken moeten houden. 3. De onderlinge afstemming tussen de coördinatiecentra
op regionaal, provinciaal en landelijk niveauHet grote aantal geactiveerde bestuurlijke coördinatiecentra tijdens
het hoogwater leidde tot een diffuus besluitvormingsproces. Dit geldt niet
alleen de formulering van beleid, maar zeer zeker ook de concrete vertaling
daarvan in maatregelen. In de praktijk blijkt vaak dat – zoals het rapport
van het RCC Rivierenland stelt – de bereidheid tot afstemming en samenwerking
enerzijds toeneemt naarmate bestuurders «er op grond van eigen inzicht
en ervaring van overtuigd kunnen zijn» dat ook hun belangen de aandacht
van het naast hogere niveau krijgen die zij verdienen. Anderzijds bestaat
eerder de bereidheid om gezamenlijke belangen nadrukkelijk mee te wegen naarmate
de ernst van de gemeenschappelijke dreiging toeneemt. Neemt die ernst echter
af, dan wordt het risico van afwijkend individueel bestuurlijk gedrag groter.Daarnaast blijken coördinatiecentra een natuurlijke neiging tot uitdijen
te hebben, waardoor situaties kunnen ontstaan waarbij niet altijd even duidelijk
is wie nu precies waarvoor verantwoordelijk is en wie bij voorbeeld een besluit
tot al of niet evacueren neemt. Zo is er o.a. in het rapport van het RCC Nijmegen
op gewezen, dat in het beleidsteam geen duidelijk onderscheid is gemaakt tussen
adviserende leden enerzijds en beslissende burgemeesters anderzijds. Het RCC
Rivierenland constateert, dat «de omvang van het gezelschap alsmede
het brede scala van uiteenlopende onderwerpen die op het provinciaal niveau
ter bespreking werden aangeboden niet hebben bijgedragen tot efficiënte
beraadslaging.» Bovendien leende het coördinatie-overleg onder
leiding van de Commissaris tussen provinciale rampenstaf, betrokken RCC's
en polderdistricten zich niet voor het bespreken van regiospecifieke
problemen. Daarnaast was het gezelschap te omvangrijk voor adequate besluitvorming.
Ikzelf heb deze ervaringen ook opgedaan tijdens mijn aanwezigheid bij het
bestuurlijk overleg te Arnhem op 31 januari jl.Een complicerende factor bij het hoogwater vormde de overlapping van de
diverse bestuurlijke gebiedsindelingen – gemeentegrenzen, regiogrenzen,
provinciegrenzen, grenzen van waterschappen en polderdistricten: waterstaatkundige
grenzen corresponderen niet met de bestuurlijke indeling of met de brandweer-
en politieregio's. Zo was bij voorbeeld voor de bestuurlijke coördinatie
van de hulpverlening bij een eventuele doorbraak van de Grebbedijk sprake
van gemeenten in twee provincies en in twee verschillende brandweer- en politieregio's
met mogelijke uitstraling naar een derde regio. Op pragmatische gronden is
daarom in goed overleg tussen de betrokkenen op provinciaal en regionaal niveau
gekozen voor een tijdelijke herschikking van bevoegdheden, die afweek van
de wettelijk toegekende: de burgemeester van Ede (provincie Gelderland) trad
op als coördinerend burgemeester, maar gebruikte als aanspreekpunt voor
bijstand en evacuatie de Commissaris van Utrecht, omdat alle aandacht van
diens Gelderse collega uitging naar de bedreigde gebieden rond Nijmegen, Tiel
en Arnhem.Een dergelijke tijdelijke herschikking van bevoegdheden is uit pragmatische
overwegingen begrijpelijk, maar dient met de grootst mogelijke terughoudendheid
te worden toegepast. Ten einde recht te doen aan de eerder geschetste wettelijke
structuur voor de rampbestrijding acht ik het noodzakelijk dat in voorkomende
gevallen een dergelijke herschikking niet kan plaats vinden dan na overleg
met mij. Daarbij zullen in ieder geval duidelijke afspraken moeten worden
gemaakt over de verantwoordingsplicht achteraf.Het grote aantal coördinatiecentra op regionaal, provinciaal en landelijk
niveau noopt in ieder geval tot meer onderlinge afstemming. Deze kan worden
verkregen langs de weg van overleg en/of door middel van het geven van een
aanwijzing. Sommige bestuurders spreken een sterke voorkeur uit voor overleg
in plaats van het gebruik maken van de aanwijzingsbevoegdheid. Deze voorkeur
is m.i. niet onverkort op zijn plaats. Er kunnen zich namelijk omstandigheden
voordoen waarin intensief overleg te veel tijd in beslag zou nemen, terwijl
aanstonds al duidelijk is dat er een spanning is tussen de belangen op de
verschillende niveaus.In zo'n geval moet er derhalve afweging plaatsvinden. Deze afweging kan
worden versneld door het geven van een aanwijzing. Een dergelijke aanwijzing
heeft bovendien tot gevolg dat de verantwoording tijdens of na de ramp zowel
in het parlement als in provinciale staten als in de desbetreffende gemeenteraad
over de bemoeienis van respectievelijk de minister, de Commissaris van de
Koningin en de burgemeester op duidelijker en zuiverder wijze kan plaatsvinden.
Dit betekent dat met overleg niet altijd kan en moet worden volstaan. Het
gaat erom dat wanneer in een bepaalde situatie een afweging gemaakt moet worden
tussen de diverse belangen, duidelijk is wie die afweging – uiteraard
in en na goed overleg – heeft te maken en wie voor de gevolgen daarvan
verantwoordelijk is. Het gebruik maken van de aanwijzingsbevoegdheid op grond
van de Rampenwet kan dan de benodigde snelheid en helderheid scheppen. Ik
wijs erop dat vorenstaande lijn bij de parlementaire discussie over de vergelijkbare
aanwijzingsbevoegdheid van de minister van Binnenlandse Zaken in de Politiewet
met betrekking tot de handhaving van de openbare orde door een van mijn ambtsvoorgangers
is verdedigd en door het parlement aanvaard. 4. De aanwijzingsbevoegdheid op grond van de RampenwetOver de toepassing van artikel 13 bij de bestrijding van de wateroverlast
is reeds veel gezegd en geschreven. Van mijn kant zal ik nogmaals ingaan op
het hoe en waarom.Op woensdagavond 1 februari om 23.00 uur heb ik de betrokken Commissarissen
per faxbericht verzocht grootschalige evacuatiebeslissingen niet te (laten)
nemen dan na overleg met mij. In dat overleg zouden ook praktische aspecten,
zoals bij voorbeeld opvang, voorlichting en politie-toezicht, aan de orde
moeten komen. Aan deze brief is een bijeenkomst op diezelfde middag ten departemente
met de betrokken Commissarissen voorafgegaan. En daaraan is aan het begin
van de avond op dinsdag 31 januari weer een aankondiging per fax van het voornemen
tot het geven van een aanwijzing voorafgegaan. In de loop van de ochtend van
vrijdag 3 februari heb ik de Commissarissen per fax medegedeeld, dat de toepassing
van artikel 13 zich ook uitstrekte tot de terugkeer van de evacués.In de bijeenkomst op het departement met de Commissarissen heb ik benadrukt
dat de reden om toepassing te geven aan artikel 13 zeker niet gelegen was
in een gebrek aan vertrouwen in de capaciteiten van lokale en regionale bestuurders.
Integendeel, de wijze waarop de zaken lokaal en regionaal zijn opgepakt, verdiende
en verdient naar mijn oordeel alle lof. Ik heb duidelijk aangegeven dat het
vereiste overleg tussen minister en Commissarissen er niet toe zou mogen leiden
dat spoedeisende beslissingen onnodig zouden worden vertraagd. Bovendien was
het zeker niet de bedoeling dat de afwegingen op lokaal niveau om al dan niet
te gaan evacueren op centraal niveau zouden worden overgedaan. Er lagen beslissingen
voor op lokaal en regionaal niveau die qua gevolgen de provinciegrens overstegen.
Waar ik mij verantwoordelijk voor voelde, was dat een grootschalige evacuatie-beslissing
in de ene provincie niet een negatieve uitwerking zou hebben op een beslissing
die in een andere provincie moest worden genomen. Hetzelfde gold vervolgens
voor beslissingen over de terugkeer van geëvacueerden.De keuze van het moment waarop ik heb besloten in het kader van de landelijke
coördinatie gebruik te maken van artikel 13 Rampenwet zal – achteraf –
altijd iets arbitrairs in zich dragen. Er is geprobeerd een zo goed mogelijke
inschatting van de situatie en de te verwachten ontwikkelingen te maken. Achteraf
bleek dat verdere grootschalige evacuaties niet meer aan de orde waren en
het vooral over de terugkeer ging.Vervolgens zijn er – ik zou bijna zeggen: onvermijdelijk –
allerlei berichten in de media verschenen dat de minister van Binnenlandse
Zaken, de Commissarissen en de (coördinerend) burgemeesters twistten
over competenties. Er bestond al snel een soort misverstand dat mijn departement
vanaf dat moment bevoegdheden en/of het werk van anderen zou overnemen. Daar
was absoluut geen sprake van. Reeds vanaf de avond van 25 januari was het
LCC op 24-uurs basis operationeel om zo snel mogelijk te kunnen voorzien in
de gevraagde bijstand en zorg te dragen voor de coördinatie van de informatievoorziening
tussen de betrokken instanties op de diverse niveaus. Deze landelijke coördinatie
op een beperkt front is niet in de plaats getreden van, maar juist als aanvulling
gekomen op hetgeen al door de Commissarissen, de burgemeesters en al die anderen
werd gedaan. De rol van mijn departement veranderde dan ook niet wezenlijk;
die rol was primair facilitair en bleef dat. Concluderend stel ik vast, dat
mijn betrokkenheid en verantwoordelijkheid een logisch vervolg was op de verantwoordelijkheid
van de Commissaris van de Koningin voor regio-overschrijdende
problemen. Het is alleen niet als zodanig door iedereen ervaren.Ik stel verder vast dat – in formele zin – geen enkele Commissaris
gebruik heeft gemaakt van zijn bevoegdheid om op grond van artikel 12 Rampenwet
beleidsaanwijzingen te geven aan de betrokken burgemeesters. Wél is
aan deze bevoegdheid in ieder geval materieel inhoud gegeven, zoals ook blijkt
uit de vastgestelde evaluaties. Zo heeft de Commissaris van de Koningin in
Gelderland zich nadrukkelijk bemoeid met de besluitvorming rondom de terugkeer
naar de geëvacueerde gebieden.De discussie heeft zich echter vooral toegespitst op de toepassing van
artikel 13 en kwam pas toen ik mij als minister van Binnenlandse Zaken, genoodzaakt
door de toenemende schaal van de problematiek, verantwoordelijk voelde voor
de behartiging van provincie-overstijgende belangen. Deze «opschaling»
ging in psychologisch opzicht kennelijk sommigen een stap te ver.Zo wordt in het Nijmeegse rapport gesteld dat ik mij «ten onrechte
en op een verkeerde manier bemoeid [heb] met 1. de wijze van besluitvorming
en 2. de besluitvorming over het tijdstip en de bekendmaking van de terugkeer»,
maar dat mijn bemoeienis «niet tot problemen in de uitvoering heeft
geleid». De burgemeesters van de betreffende regio zijn van mening «dat
door het optreden van de Commissaris van de Koningin in Gelderland en de Minister
van Binnenlandse Zaken de indruk is gewekt dat zij onvoldoende vertrouwen
hebben gehad in de vermogens van de gezamenlijke gemeenten om dergelijke rampen
effectief en samenhangend te bestrijden. Er was geen noodzaak noch voldoende
wettelijke grondslag voor de door de Commissaris en de Minister gepleegde
interventies.»Voor wat betreft mijn vertrouwen in het optreden van de lokale en regionale
autoriteiten verwijs ik naar hetgeen ik zoëven en bij eerdere gelegenheden
in uw Kamer daarover heb opgemerkt. Ik sluit niet uit, dat de kennelijk hier
en daar opgetreden vertraging in het ter kennis brengen van de aanwijzing
aan de regionale coördinatiecentra heeft bijgedragen aan deze beeldvorming.
Zo lees ik in hetzelfde rapport van de regio Nijmegen, dat eerst in de loop
van donderdagavond 2 februari (22.30 uur) in het RCC een fax van de Gelderse
Commissaris aan de burgemeesters arriveerde, waarin hij de bedoelde aanwijzing
ter kennisgeving aanbiedt. De voorzitter van het RCC neemt pas op vrijdag
3 februari om 10.00 uur kennis van deze fax. Overigens blijkt uit het rapport
ook, dat het voornemen om artikel 13 toe te passen wel eerder bekend was,
omdat het ter sprake is geweest in het overleg van de Commissaris van de Koningin
in Gelderland met de voorzitters van de RCC's op 2 februari om 12.30 uur.Ook het rapport van het RCC Rivierenland maakt melding van dit bestuurlijk
overleg en concludeert dat het «geruime tijd [heeft] geduurd voordat
duidelijk werd dat er een aanwijzing werd gegeven. Nog later werd duidelijk
op grond van welke overwegingen daartoe was besloten.»De verslagen van het provinciaal coördinerend overleg zijn integraal
als bijlagen bij het Rivierenlandse rapport opgenomen. Uit het verslag van
de bijeenkomst op 2 februari te 12.30 uur: «Bij het ministerie van BiZa isoverwogen art. 13 van de Rampenwet in werking te stellen
en op grond daarvan een aanwijzing te geven. Daarover heeft spoedberaad met
de vijf betrokken CvdK's plaatsgevonden. De reden voor de aanwijzing is dat
de schaal van de situatie zodanig is dat een centraal gecoördineerde
aanpak noodzakelijk lijkt. Ook de voorlichtingsactiviteiten richting
bevolking en media zouden een landelijke coördinatie vergen
en ook de hulpverlening zou landelijk moeten worden gecoördineerd»
[cursiveringen mijnerzijds]. Uit de bewoordingen leid ik af, dat
de aanwijzing op grond van artikel 13 inderdaad slechts besproken is in de
zin van een voornemen en een mogelijkheid, terwijl op dat moment de aanwijzing
feitelijk reeds was uitgegaan, namelijk op woensdagavond om 23.00 uur. Pas
anderhalve dag later – namelijk in het provinciaal overleg op vrijdag
3 februari – wordt de tekst van de aanwijzing door de Commissaris geciteerd,
zo blijkt uit het verslag van die bijeenkomst.De burgemeesters in de regio Nijmegen zijn van oordeel, dat er geen noodzaak
was om gebruik te maken van artikel 13, enerzijds omdat het evacuatie-besluit
reeds was genomen en anderzijds omdat er op het moment van de aanwijzing geen
sprake was van onenigheid tussen de burgemeesters. Ik ben het met deze argumentatie
niet eens.In de eerste plaats strekte de toepassing zich niet uit tot reeds genomen
besluiten, maar was zij gericht op toekomstige beslissingen. In de tweede
plaats is het al of niet bestaan van onenigheid tussen lokale en regionale
bestuurders geen prealabele voor het gebruik maken van de aanwijzingsbevoegdheid.
Terzijde merk ik op, dat het rapport zelf elders memoreert dat mijn bemoeienis
met de besluitvorming rondom de terugkeer «niet onlogisch» was
omdat er wel degelijk onenigheid bestond, namelijk over wanneer de bewoners
over de terugkeer geïnformeerd moesten worden. Overigens strekte de onenigheid
zich ook uit tot de besluitvorming over de vrijgave van de geëvacueerde
gebieden voor terugkeer zelf. Het Rivierenlandse rapport stelt hierover enerzijds,
dat bedoelde besluitvorming «inmiddels [werd] bemoeilijkt door de aanwijzing»,
maar constateert anderzijds, dat de bestuurlijke coördinatie op decentraal
niveau «uiteindelijk niet tot een richtinggevende overeenstemming [heeft]
geleid» en dat uiteindelijk de beslissing van de minister van Binnenlandse
Zaken «de doorslag [heeft] gegeven.» In het begeleidende persbericht
wordt expliciet onderkend dat mijn interventie «er mede toe [heeft]
geleid dat de besluiten over de terugkeer relatief eenvoudig tot stand konden
komen.»Met betrekking tot de rechtmatigheid van de aanwijzing verwijs ik naar
de passages over de aanwijzingsbevoegdheid in paragraaf 1. Het enkele feit,
dat er sprake is van grootschalige provincie-grensoverschrijdende problemen
kan voldoende reden zijn voor toepassing van artikel 13. De afweging zal afhangen
van de concrete situatie en zal iedere keer opnieuw gemaakt moeten worden.
Om die reden onderschrijf ik dan ook niet de aanbeveling in het Nijmeegse
rapport dat het zinnig is om meer concrete afspraken te maken over in welke
situaties de minister van zijn aanwijzingsbevoegdheden gebruik moet maken.
Evenmin kan ik mij vinden in de stelling dat de aanwijzingen zich niet kunnen
richten «op de wijze van besluitvorming en de manier van uitvoering».
De bevoegdheid strekt zich, zoals gezegd, uit tot het inzake de rampbestrijding
te voeren beleid en daarmee dus ook wel degelijk tot de (wijze van) besluitvorming.
Het spreekt vanzelf dat de uitvoering indirect beïnvloed kan worden door
de aanwijzing; immers, zo blijkt uit de Memorie van Antwoord bij de Rampenwet:
«de burgemeester blijft verantwoordelijk voor zijn, met inachtneming
van de ontvangen aanwijzingen, gevoerde beleid en voor de feitelijke uitvoering.»
(EK, 1984–1985, 16 978, nr. 33b, blz. 2) 5. Evacuatie en terugkeerTijdens de wateroverlast zijn in totaal circa 250 000 mensen geëvacueerd.
In de provincie Limburg hebben de bewoners een (nadrukkelijk) advies van de
overheid ontvangen, in de andere gebieden is veelal een evacuatiegebod uitgevaardigd.
In dat laatste geval bleken de bewoners meestal de verplichte evacuatie niet
af te wachten, maar verlieten zij vrijwillig het rampgebied.
Achteraf bezien leidde de exodus van mensen, vee en goederen nergens tot een
echte chaos, maar was er wel sprake van een tijdelijke topdrukte op alle uitvalswegen
van de betrokken gebieden en van grote opstoppingen en langdurige files op
de lokale wegen. Logistieke problemen deden zich met name in de beginfase
voor bij het transport van vee en bedrijfsgoederen.Het overgrote deel van de evacués vertrok met eigen vervoer en
vond onderdak bij familie of vrienden elders in het land. Er is slechts op
beperkte schaal gebruik gemaakt van ter beschikking gesteld openbaar vervoer.
Ook bij de vaak in allerijl van overheidswege in gereedheid gebrachte opvangcentra
bleek – achteraf – sprake van een «overkill» aan capaciteit.
De zelfredzaamheid van de bevolking was groter dan door de overheid ingeschat.
Door snel en adequaat optreden van de landbouworganisaties was het niet nodig
daadwerkelijk gebruik te maken van vorderingsbevoegdheden op grond van de
Vorderingswet 1962 en de Vervoersnoodwet. De in dit verband geslagen koninklijke
besluiten zijn bij Koninklijk Besluit van 6 maart 1995 (Stb. 1995, 175) ingetrokken.Bijzondere vermelding verdient de preventieve evacuatie van ziekenhuis-
en verpleeghuispatiënten waarvoor ambulance bijstand uit het gehele land
is aangevraagd. Circa 1600 patiënten werden opgevangen in o.a. het Calamiteitenhospitaal
te Utrecht, het hospitaalschip Henri Dunant en in een twintigtal verpleegtehuizen.Essentieel bij een (preventieve) evacuatie is een effectieve berichtgeving
aan de bewoners: tijdig, eenduidig en met argumenten omkleed. Met uitzondering
van de acute evacuatie in Ochten, kreeg de bevolking reeds enkele dagen voor
de definitieve en verplichte evacuatie te horen dat bepaalde gebieden ernstig
bedreigd werden. Vrijwel iedereen zag en onderkende het dreigende gevaar en
trof tijdig voorzorgsmaatregelen zodat men goed voorbereid het rampgebied
kon verlaten.Het feit dat de evacuatie nu relatief goed is gegaan zegt zeker niet alles
over het verloop van een soortgelijke grootschalige verhuizing in de toekomst.
Bij de te royale opvangcapaciteit teken ik aan dat de meeste geëvacueerden
nu reeds na een kleine week weer huiswaarts konden keren. In het geval van
een dijkdoorbraak was deze terugkeer tenminste enkele maanden onmogelijk geweest
zodat oplossingen voor langere termijn hadden moeten worden gevonden. Gezien
het zelforganiserend vermogen van de samenleving ligt het m.i. niet direct
in de rede dat de overheid op voorhand databanken gaat opzetten en vullen
met gegevens over vervoers- en opvangmogelijkheden. Deze zullen snel verouderd
zijn en derhalve een geringe meerwaarde hebben tegen waarschijnlijk relatief
hoge kosten. Meer effectief lijkt het in concrete situaties via vertegenwoordigers
van het bedrijfsleven in de provinciale en regionale coördinatiecentra
de (crisis)netwerken van de betrokken koepelorganisaties – Kamers van
Koophandel, landbouworganisaties – aan te spreken zodat de benodigde
gegevens snel ter beschikking kunnen komen.In het overleg met de Commissarissen op 1 februari is besloten bij het
beslissen omtrent al dan niet evacueren binnen de verschillende provincies
eenzelfde lijn te volgen. Hiermee werd bedoeld dat mensen niet alleen in staat
moesten worden gesteld zichzelf in veiligheid te brengen, maar ook hun bezittingen.In de praktijk is gebleken dat dit in gezamenlijk overleg vastgestelde
criterium van «lijf en goed in veiligheid stellen» voor velerlei
uitleg vatbaar is en verfijning behoeft. Bovendien bleken er ook andere belangen
in het geding, zoals de leefbaarheid van niet-geëvacueerd gebied, de openbare orde en de gevolgen voor de bedrijfsvoering in de industriële
en agrarische sector. Met name in de evaluaties van de RCC's Nijmegen en Rivierenland
is een groot aantal vraag- en aandachtspunten gesignaleerd, dat weliswaar
stoelt op aldaar opgedane ervaringen, maar dat – zo bleek tijdens het
gesprek «met de benen op tafel» van 27 maart – in mindere
of meerdere mate ook in de andere geëvacueerde gebieden een rol heeft
gespeeld. De problematiek is veelomvattend en complex, zodat ik het Crisis
Onderzoek Team (COT) van de Rijksuniversiteit Leiden en de Erasmusuniversiteit
Rotterdam opdracht heb gegeven voor een nader onderzoek. Om die reden beperk
ik mij in het kader van deze evaluatie-brief tot een korte opsomming van de
opgetreden knelpunten die ik heb voorgelegd aan het COT.* Er bestaat behoefte aan betere informatie over de waterstanden en een
nader onderzoek naar de veiligheidscriteria voor dijken met het oog op een
(preventieve) evacuatie. Het gaat daarbij om prognoses van de waterstand (hoogte
en duur), gegevens met betrekking tot de conditie van de dijken en de weersomstandigheden.
Een en ander moet leiden tot een nadere precisering van de risico's voor de
bevolking in termen van gevolgen van en het tijdsverloop na een dijkdoorbraak.* Wat zijn de effecten van compartimentering ingeval van een dijkdoorbraak?* Kan de bepaling van het te evacueren gebied ook worden vastgesteld aan
de hand van hoogtelijnen zodat het mogelijk is te nuanceren naar niet en wel
te evacueren dorpen en/of gemeenten?* De wensen en mogelijkheden van een uniform ontheffingsbeleid: moet bij
een toekomstig hoogwater opnieuw iedereen geëvacueerd worden, of kunnen
er (vooraf) uitzonderingen worden bepaald op grond van economische criteria
(bedrijfsleven, agrarisch en niet-agrarisch)?* Wat zijn de mogelijkheden van gefaseerde evacuaties?* De handhaving van de openbare orde en veiligheid in geëvacueerd
gebied: aan wie wordt op grond van welke redenen toegang tot het verlaten
gebied gegeven? Het is evident dat naarmate de evacuatie langer duurt, de
economische gevolgen merkbaarder worden en de druk tot terugkeer steeds groter
wordt. En: moeten mensen die ondanks een evacuatiegebod in het gebied achterblijven,
onder dwang uit het gebied verwijderd worden? Hoe verhoudt dit zich tot het
grondwettelijk huisrecht? Eenmaal vastgesteld beleid bleek in de praktijk
niet altijd gemakkelijk uitvoerbaar en werd bovendien door de betrokken burgemeesters
verschillend geïnterpreteerd.* Moeten evacués worden geregistreerd, en zo ja, dient iedereen
geregistreerd of alleen zij die door de overheid worden opgevangen en/of geherhuisvest?
Of moet er sprake zijn van een «negatieve» registratie, dat wil
zeggen alleen de achterblijvers?* Een betere regeling van de evacuatie van het vee en de praktische aanpak
daarvan.* Hoe moet de verzorging van achtergebleven levende have worden geregeld?* Hoe staat het met de medische voorzieningen voor en tijdens de evacuatie?* Kunnen er met de nutssectoren afspraken worden gemaakt over inschakeling
van postale diensten bij de verspreiding van evacuatie-aankondigingen en het
treffen van (preparatieve) maatregelen met betrekking tot de afsluiting van
gas, water en electriciteit voor en tijdens de evacuatie?* Heeft de pers toegang tot geëvaceerd gebied?Voor de goede orde meld ik, dat de eindrapportage van het COT in de loop
van de maand november gereed is. Al deze aandachtspunten benadrukken het belang van een zo goed mogelijke
afstemming tussen de coördinatiecentra op de verschillende niveaus. Het
besluit tot al of niet evacueren ligt in beginsel op lokaal niveau. Via overleg –
al dan niet verplicht gesteld door een aanwijzing van de Commissaris van de
Koningin en/of de minister van Binnenlandse Zaken – met andere betrokken
bestuursorganen en -lagen kan gekomen worden tot afgestemde evacuatiebeslissingen
en afstemming over de weging van relevante factoren daarbij. 6. InformatievoorzieningBij ieder grootschalig incident is de informatievoorziening tussen de
betrokken coördinatiecentra van vitaal belang. Een goede informatievoorziening
is in algemene zin afhankelijk van twee zaken. Allereerst de kwaliteit van
de beschikbare informatie en in de tweede plaats de (technische) mogelijkheden
voor de overdracht van die informatie.In de regio Arnhem is geconstateerd dat met betrekking tot de opvattingen
en het beleid van de coördinatiecentra op de diverse niveaus bij de terugkoppeling
en de (externe) presentatie niet altijd duidelijk is geweest of het ging om
adviezen, aanwijzingen of enkel en alleen informatie. Ik sluit mij aan bij
de aanbeveling in hun evaluatie. Het is noodzakelijk dat – zeker waar
het om taken en bevoegdheden gaat – volstrekt helder is wat de status
is van de ingenomen standpunten en dat duidelijke afspraken worden gemaakt
op welke wijze betrokkenen in kennis wordt gesteld. De informatie dient de
betrokken bestuurder rechtstreeks te bereiken, zodat deze de hem wettelijk
toegekende bevoegdheden ook daadwerkelijk kan uitoefenen. Publieke berichtgeving
dient eerst plaats te vinden nadat de betrokken bestuurders in kennis zijn
gesteld en vaststaat dat de besluiten ook daadwerkelijk kunnen c.q. zullen
worden opgevolgd.Het LCC heeft uiteraard ook intern haar funktioneren geëvalueerd.
In algemene zin kan vastgesteld worden dat de werkzaamheden naar tevredenheid
zijn verricht. Dat neemt niet weg dat er een aantal onderwerpen is dat nadere
aandacht behoeft. Coördinatie van de informatievoorziening is een van
de kerntaken van het LCC. Zoals gemeld heeft het LCC vanaf 25 januari met
een 24-uursbezetting gewerkt tot maandag 6 februari. De informatiestroom via
situatierapporten van de provincies kwam zeer moeizaam op gang. Het LCC stelde
twee keer per dag, om 08.00 en 16.00 uur een situatierapport op dat onder
meer naar alle betrokken provincies werd gezonden. Lang niet alle provincies
stelden zelf stelselmatig situatierapporten op, waardoor het erg veel moeite
kostte om de juiste informatie boven tafel te krijgen. Hetzelfde gold voor
de informatievoorziening van en naar de betrokken departementen. Toen aan
het begin van de week van 30 januari werd besloten om aan een aantal departementen –
Defensie, EZ, LNV, VenW, VROM en VWS – te vragen een liaison bij het
LCC te plaatsen, werd die situatie aanzienlijk verbeterd. Naast genoemde departementen
werd ook een liaison door het Korps Landelijke Politiediensten uitgebracht.
Het LCC heeft vervolgens zelf liaisons uitgebracht bij de twee meest betrokken
provincies, te weten Gelderland en Zuid-Holland. Zowel naar mijn oordeel als
naar het oordeel van de betrokken Commissarissen der Koningin heeft dat uitstekend
gewerkt. Afgesproken is dan ook dat in voorkomend geval eerder zal worden
gesproken over de noodzaak tot het uitbrengen van een liaison bij de provincie.Een ander punt van aandacht is de wijze waarop met de gegevens rond de
bijstandsaanvragen werd omgegaan. Het bleek vrijwel onmogelijk om op het landelijk
niveau een actueel overzicht bij te houden van de verleende bijstand. Ik vraag
daarvoor de aandacht van alle betrokkenen, te meer daar een dergelijk
overzicht van essentieel belang is voor het kunnen stellen van prioriteiten
in de bijstandsverlening van zowel brandweer, politie als krijgsmacht.Op het gebied van de telefonische informatievoorziening waren er enige
problemen. Het bekend maken van de verplichte evacuatie in een aantal polderdistricten
leidde in de provincie Gelderland tot een totale overbelasting van het reguliere
telefoonverkeer, waardoor de communicatie tussen de coördinatiecentra
tijdelijk werd verstoord en ook hulpdiensten niet meer bereikbaar waren. Op
mijn verzoek heeft het departement van Defensie enkele aanvullende straal-
en satelliet-telefoonverbindingen aangebracht. Verder werden de werkzaamheden
op het LCC enigszins belemmerd doordat door nog onduidelijke oorzaak het incidentennummer
van het LCC openbaar was gemaakt. Een en ander leidde tot honderden telefoontjes
van enerzijds media en anderzijds goedbedoelende burgers die allerlei faciliteiten
aanboden voor evacués, etcetera. Bovendien had het ministerie van Buitenlandse
Zaken abusievelijk hetzelfde nummer aan de Nederlandse ambassades in het buitenland
verstrekt als informatienummer voor Nederlanders in het buitenland.De waterschappen c.q. polderdistricten speelden een cruciale rol, met
name waar het gaat om informatievoorziening over de toestand van de dijken,
gevolgen van waterhoogtes, valscenario's in relatie tot de stabiliteit, etcetera.
In zijn algemeenheid was er sprake van een goede communicatie en werden de
technische adviezen gewaardeerd. Van belang is wel dat de gegevens van Rijkswaterstaat
up to date zijn en ter beschikking staan van zowel de waterschappen als de
coördinatiecentra op de diverse niveaus. Verder is gebleken dat informatie
over zowel de waterhoogtes als over de toestand van de dijken en de daarmee
verband houdende risico's niet altijd eenduidig en soms te grofmazig was;
dit maakte de berichtgeving vatbaar voor meerdere interpretaties vatbaar.
In de provincie Gelderland is het opgevallen dat de polderdistricten en Rijkswaterstaat
niet in alle vergaderingen van de regionale coördinatiecentra en het
PCC waren vertegenwoordigd. Ten slotte bleken de media vaak eerder op de hoogte
te zijn gebracht van de meest recente voorspellingen dan de coördinatiecentra.Ten aanzien van de feitelijke en de bestuurlijke (gezags)relatie tussen
het openbaar bestuur en de waterschappen geldt dat beiden moeten samenwerken
bij het voorkomen of bestrijden van een ramp. Ingeval van onenigheid of conflicterende
belangen heeft de burgemeester de doorslaggevende stem en kan hij het waterschapsbestuur
een bevel («aanwijzing») geven. Dit bestuur dient zich daaraan
te houden, maar houdt wel zijn eigen bevoegdheden en verantwoordelijkheden.
Indien een Commissaris aanwijzingen geeft aan de betrokken burgemeesters hebben
deze in voorkomend geval indirect – via het opperbevel van de burgemeester –
ook betekenis voor het waterschapsbestuur.Ten aanzien van de operationele relaties zijn er in 1992 en 1993 vanuit
mijn departement initiatieven genomen om de contacten met de (leden van de)
Unie van Waterschappen te verbeteren. Zo zijn de Handleiding Rampbestrijding
en het rapport «Het waterschap en de rampen- en ongevallenbestrijding»
uitgewisseld, symposia en regionale bijeenkomsten georganiseerd en vergaderingen
over en weer bezocht. Dit heeft er zeker toe bijgedragen dat met name in Midden-Nederland
de betrokkenen elkaar snel konden vinden en goed samenwerkten. Een aantal
van de gemaakte afspraken waren ook in de rampbestrijdingsplannen voor hoogwater
opgenomen. 7. Pers- en publieksvoorlichtingDe wateroverlast groeide op een gegeven moment uit tot een mediahype van
ongekende omvang. In een dergelijke, moeilijk beheersbare situatie, is het
noodzakelijk dat de coördinatiecentra zoveel mogelijk op elkaar afgestemde
informatie aan pers en bevolking verspreiden. Op 1 februari heb ik besloten
tot de instelling van het Nationaal Voorlichtingscentrum (NVC) ten einde de
voorlichting op rijksniveau te coördineren en af te stemmen met het provinciaal
en lokaal niveau. In eerste instantie richtte het NVC zich vooral op het verzorgen
van voorlichting aan de media. Later in de week (vanaf zaterdagochtend 4 februari)
was er ook sprake van algemene publieksvoorlichting met het oog op de terugkeer
naar de geëvacueerde gebieden.Uit overleg met de provinciale voorlichters is naar voren gekomen dat
zij afstemming over bezoeken van bewindslieden aan de getroffen gebieden wenselijk
achten. Met nadruk is erop gewezen dat bezoeken van zowel H.M. de Koningin
als politici een grote druk leggen op voorlichtingsafdelingen, terwijl juist
zij een belangrijke taak hebben in de regionale voorlichting over de hulpverlening.
Een andere wens van de provinciale voorlichters betrof de ondersteuning bij
de voorlichting aan internationale media. Deze bleken in eerste instantie
vooral geïnteresseerd in de lokale situatie en pas later in het landelijke
beeld. Van mijn kant zal ik erop aandringen dat hierover binnen de Voorlichtingsraad
(Vora) nadere afspraken gemaakt worden. Dit geldt ook ten aanzien van de advisering
inzake bezoeken door politici aan rampgebieden.Voor wat betreft de instelling van een landelijk publieksinformatienummer
stel ik achteraf vast, dat er nadrukkelijker afstemming met de provinciale
en regionale coördinatiecentra had moeten plaatvinden over welke informatie
er via welk nummer aan het publiek zou worden verstrekt. Op het moment van
de instelling van het landelijke nummer funktioneerden er reeds diverse regionale
hoogwaterlijnen op volle sterkte. Bovendien speelden de regionale omroepen
een belangrijke rol bij de voorlichting aan de bevolking. Pas op donderdag
2 februari is begonnen met het opstellen van een communicatiestrategie op
landelijk niveau voor de terugkeer van geëvacueerde gebieden. Op dat
moment werd nog aangenomen dat deze eerst na het weekeinde zou plaatsvinden.
Op vrijdag besloot de Commissaris van Gelderland echter de gebieden al op
zaterdag vrij te geven. Het interdepartementaal beleidsteam besloot vervolgens
tot het opstellen van een publieksinformatienummer. Dit landelijk informatienummer
heeft gefunktioneerd vanaf zaterdagochtend 3 februari 07.00 uur tot vrijdagavond
10 februari 21.00 uur.Achteraf kom ik tot de conclusie dat met het opstarten van het NVC eerder
had moeten worden begonnen. Dit geldt met name voor de contacten met de provincies
en de betrokken gemeenten om hen steun te kunnen bieden bij de voorlichting
aan burgers bij de evacuatie. Op het moment dat het NVC operationeel werd,
was de evacuatie al grotendeels achter de rug. De provincies waren al druk
bezig met het maken van voorlichtingsplannen voor de terugkeer, toen het NVC
zich aandiende. Ik acht het in dit verband wenselijk provincie- en gemeentevoorlichters
in de toekomst prominenter te betrekken bij de oefeningen in het kader van
het NVC. 8. De inzet van operationele dienstenBij de bestrijding van de wateroverlast werden wezenlijke operationele
taken vervuld door brandweer, politie, militairen, geneeskundige diensten,
reddingsbrigades en andere hulpverleners. Er was sprake van een positieve
en flexibele taakopvatting en een zeer grote inzet van alle betrokkenen. Niettemin
zijn enkele kanttekeningen op zijn plaats. Ik beperk mij in het kader van
deze evaluatie tot brandweer, politie en de militairen.De ervaringen in de diverse brandweerregio's hebben andermaal duidelijk
aangetoond dat de organisatorische mogelijkheden van de regionale brandweer
veelal nog te beperkt zijn. Het Afstemmingsorgaan Regionale Brandweer kwam
reeds in 1993 tot dezelfde conclusie. Enerzijds is de basisorganisatie, belast
met de voorbereiding van grootschalige ongevals- en rampbestrijding, smal,
zodat veel werkzaamheden als planvorming en oefenen achterlopen. Anderzijds
zijn de repressieve mogelijkheden snel uitgeput, zeker indien de incident-afhandeling
zoals bij dit hoogwater dagenlang duurt en bij een 24-uurs bezetting van specialistische
funkties problemen gaat opleveren. Weliswaar is dit flexibel opgevangen door
uit het gehele land officieren ad hoc bij de werkzaamheden te betrekken doch
structurele verbeteringen zijn hier een betere oplossing.Juist met het oog daarop heb ik met de besturen van de regionale brandweer
een convenant gesloten inzake het project Versterking Brandweer. Voor dit
project is op 16 maart jl. de officiële aftrap gegeven. Het project richt
zich op een versterking van de intergemeentelijke samenwerking en op een daadkrachtig
optreden van de regionale brandweer bij het voorkomen, beperken en gezamenlijk
bestrijden van ongevallen en rampen. Het project werkt niet vanuit een landelijk
eenheidsmodel; de resultaten er van moeten juist zijn gebaseerd op de lokale
risico's en op de plaatselijke bestuurlijke en operationele mogelijkheden
en beperkingen. Eindresultaat moet daarom zijn dat per regio een brandweerorganisatie
tot stand komt, bestaande uit regionale en gemeentelijke onderdelen, die bij
de rampbestrijding bestuurlijk, operationeel en organisatorisch als één
geheel kan funktioneren. Deze versterking van de brandweer vraagt aandacht,
inzicht, energie en daarnaast natuurlijk financiële middelen.De absolute onmisbaarheid van rampenplannen en rampbestrijdingsplannen
is tijdens het hoogwater nog eens gebleken. Ook in die gevallen waar de plannen
met betrekking tot overstroming en dijkdoorbraak nog niet bestuurlijk waren
vastgesteld, hebben zij richting gegeven aan de organisatie van de rampbestrijding.
Het feit dat er met name in de Nijmeegse regio rampenplannen en een rampbestrijdingsplan
Dijkdoorbraak en overstroming aanwezig waren, is door de betrokken bestuurders
«unaniem als een zegen gezien». Overigens zullen in het kader
van deze plannen de diverse rollen goed moeten worden doorgesproken en vastgelegd.
Hoewel de positie van de brandweercommandant als operationeel leider nergens
echt ter discussie heeft gestaan, blijken achteraf soms vraagtekens te worden
geplaatst bij de meerwaarde daarvan, zeker als het zwaartepunt van de te treffen
maatregelen in de politiële sfeer liggen, zoals de maatregelen ten aanzien
van de openbare orde bij evacuaties uit het rampgebied. Van mijn kant heb
ik geen enkele behoefte om discussies op te rakelen over de vraag wie nu precies
het voortouw moet hebben bij een grootschalige evacuatie.De opgave voor de komende tijd behoort te zijn: gezamenlijk plannen maken
en oefenen, bereid zijn om van elkaar te leren, en vooral de ander laten doen
waar die ander gewoon beter in is. Ik wijs er in dit verband op dat vanuit
mijn departement jaar in jaar uit met klem gewezen is op het belang van het
oefenen van de functies binnen de rampenbestrijding. Toch komt dit slechts
met moeite in beweging en blijft met name het bestuurlijke en interdisciplinaire
karakter van de oefeningen achter. Enerzijds heb ik een appèl gedaan
op het college van de regionale brandweercommandanten om te komen tot een
intensivering van het regionale oefenbeleid. Eén van de
resultaten is de instelling van een visitatiecommissie die de regio's daarbij
ondersteunt. Daarnaast is in maart van dit jaar de commissie Oefenen Rampenbestrijding
onder voorzitterschap van de Commissaris van de Koningin in de provincie Friesland
ingesteld, die de oefenproblematiek in breder perspectief beschouwt, en de
mogelijkheden onderzoekt om het bestuurlijk en multidisciplinair oefenen kwalitatief
beter en structureler vorm te geven en te realiseren. Eind 1995 zal de commissie
advies uitbrengen. Het hoogwater heeft andermaal aangetoond dat vele activiteiten
dermate afwijken van de dagelijkse routine van betrokkenen dat het oefenen
daarin en het op die manier kennis maken met elkaars functies en rollen van
groot belang is. Er is veel bijgeleerd en uitgeprobeerd. Deze lessen moeten
worden gebruikt om niet alleen de organisatie, de werkwijzen en procedures,
maar ook de personele en materiële uitrusting te verbeteren en te optimaliseren.Bij de positieve taakopvatting van de brandweer wil ik ten slotte nog
een kritische opmerking plaatsen. De brandweer gaat – mede door de eerder
geschetste smalle basisorganisatie – niet altijd efficiënt en effectief
om met de bijstandsverlening. Het enthousiasme is vaak zo groot dat men op
eigen houtje op pad gaat. Eigen initiatief is uiteraard prijzenswaardig, maar
komt de overzichtelijkheid – zeker op landelijk niveau – niet
altijd ten goede. Met het brandweerveld zullen afspraken worden gemaakt over
het stroomlijnen en verfijnen van de procedures met betrekking tot de bijstandsverlening.
Ik heb daartoe inmiddels een werkgroep ingesteld. De afspraken die over bijstandsverlening
reeds lang en op grond van ervaring bestaan met de politie, kunnen als richtsnoer
dienen. Een goed overzicht kan ertoe bijdragen dat op regionaal en provinciaal
niveau de eigen mogelijkheden beter en systematischer worden afgetast. Bovendien
is het op landelijk niveau een absolute voorwaarde om het totale in Nederland
beschikbare potentieel zo doelmatig en doeltreffend mogelijk in te zetten.
Overigens wil ik deze kritische noot enigszins nuanceren met de constatering
dat een dergelijk grootschalige inzet van personeel en materieel als bij het
hoogwater nog niet is voorgekomen sinds de inwerkingtreding van de Brandweerwet
1985.De inzet van de politie is adequaat verlopen. Dat is duidelijk mede te
danken aan de organisatie van de nieuwe politieregio's. Vrij snel kon over
een grote regio-capaciteit beschikt worden. Het overgaan naar zogenoemde 12-uurs
diensten heeft die capaciteit nog vergroot, waarbij ik wel aanteken dat de
rekening daarvoor gedeeltelijk bij het rijk wordt gedeponeerd. Het aanvragen
en verlenen van bijstand verliep ook zonder grote problemen, evenals de steun
vanuit het Korps Landelijke Politiediensten.Over de hier en daar gebleken onduidelijkheden met betrekking tot de inzet
van militairen kan ik kort zijn. De procedures en bevoegdheden in geval van
militaire bijstand en steunverlening liggen vast in wet- en departementale
regelgeving. De krijgsmacht fungeert als een soort vangnet wanneer politie,
brandweer en andere hulpverleningsorganisaties een urgente situatie niet aankunnen.
Van inzet van militairen voor bewaking en beveiliging kan geen sprake zijn
aangezien dit een reguliere taak is van de politie.Uitgangspunt van de rampbestrijdingsorganisatie is dat flexibel en multifunctioneel
op een breed scala van scenario's moet kunnen worden gereageerd en dat daarbij
optimaal gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden van de bestaande operationele
diensten. Voor wateroverlast is in beginsel weinig varend materieel bij de
operationele kern-diensten beschikbaar. Daarom wordt gebruik gemaakt van de faciliteiten van de Koninklijke Nederlandse Bond tot het Redden van
Drenkelingen (KNBRD). De KNBRD heeft na de watersnood van 1953 met financiële
steun van het Nationaal Rampenfonds (NRF) de beschikking gekregen over reddingsvletten,
die verdeeld zijn over en gebruikt worden door de lokale reddingsbrigades
en beschikbaar zijn voor assistentie bij rampbestrijding.Deze vletten waren aan vervanging toe. De onderhandelingen hierover waren
reeds gaande, maar door de recente wateroverlast is de besluitvorming in een
stroomversnelling geraakt. Op 18 september jl. is door mij met het NRF en
de KNBRD een overeenkomst ondertekend, waarmee een bedrag is gemoeid van in
totaal circa f 14 mln. over een periode tot 2010. De KNBRD ontvangt van
het NRF investeringsgelden voor aanschaf van nieuwe uitrusting en jaarlijkse
vervanging. Vanuit het NRF en mijn departement wordt jaarlijks gelijkelijk
bijgedragen in de exploitatie voor een bedrag van ruim f 200 000,–.
De KNBRD zal met haar vernieuwde vloot van 90 reddingseenheden (vlet met toebehoren)
in staat zijn om binnen 24 uur ongeveer 40 000 mensen te evacueren. Overeengekomen
is 60 eenheden decentraal te stationeren bij reddingsbrigades in risicogebieden
verspreid over het hele land; 20 eenheden worden centraal opgeslagen in door
mij beschikbaar gestelde opslagruimte; ten slotte zijn 10 eenheden opgenomen
in de zogenoemde beheerspool van de KNBRD voor oefenen, onderhoud, reparatie,
etcetera. De inzet van deze reddingseenheden zal plaatsvinden op mijn verzoek
conform de bijstandsprocedures van de Rampenwet en de Brandweerwet 1985. ConclusiesSamenvattend kom ik tot de volgende conclusies.– De bestaande bevoegdhedenverdeling, zoals vastgelegd in de Rampenwet
en de daarop gebaseerde bestuurlijke en operationele coördinatiestructuur
in de Handleiding Rampbestrijding, is adequaat gebleken en behoeft derhalve
geen herziening.– Eventuele onduidelijkheden over de positie(bepaling) van de burgemeesters
en de coördinerend burgemeester, alsook de reikwijdte van de coördinerende
taken van laatstgenoemde in relatie tot het provinciale niveau, dienen te
worden opgelost door middel van glasheldere afspraken in regionale convenanten,
rampenplannen en rampbestrijdingsplannen. Bestuurders dienen zich uiteraard
aan de gemaakte afspraken te houden.– Een goede onderlinge afstemming tussen de coördinatiecentra
op de verschillende niveaus is een essentiële voorwaarde om de rampbestrijding
succesvol te doen zijn. Deze afstemming geldt zowel het te voeren beleid als
de prioriteitenstelling ten aanzien van de inzet van personeel en materieel.
Het gebruik maken van de aanwijzingsbevoegdheid kan tot een versnelde afweging
van de diverse belangen leiden en structurend werken op het besluitvormingsproces.
Daarnaast kan verantwoording tijdens of na de ramp op duidelijker en zuiverder
wijze plaatsvinden.– Er is nader onderzoek noodzakelijk naar veiligheidscriteria voor
dijken en andere belangen die in het geding zijn bij besluiten tot (preventieve)
evacuatie.– Een snelle en adequate informatievoorziening tussen de diverse
bestuurslagen is belangrijk voor een doeltreffende rampbestrijding. Belangrijke
instrumenten daarbij zijn betrouwbare situatierapporten inclusief overzichten
van de verleende bijstand, alsmede het détacheren van liaisons.– Ten behoeve van op elkaar afgestemde voorlichting aan pers en
publiek dient een eventuele instelling van het Nationaal Voorlichtingscentrum eerder te worden bezien. Bij het opstarten van een landelijk
publieksinformatienummer naast regionale lijnen zal nadrukkelijk afstemming
moeten plaatsvinden over welke informatie via welke nummers zal worden verstrekt.– Met het brandweerveld zullen afspraken worden gemaakt over het
stroomlijnen en verfijnen van de procedures met betrekking tot de bijstandsverlening.Tot slot wil ik niet onvermeld laten dat ik mij als verantwoordelijk minister
voor de rampbestrijding voortdurend de dramatische omvang gerealiseerd heb
van de fysieke en emotionele problemen waarvoor hulpverleners en bestuurders
hebben gestaan bij de daadwerkelijke bestrijding van de wateroverlast en haar
gevolgen. Op ongekend grote schaal is uit alle delen van het land –
en soms over de landsgrenzen heen – personeel en materieel ingezet.
Ik ben zeer onder de indruk van de getoonde inzet en de wijze waarop allen
met man en macht – eensgezind en onvermoeibaar – de strijd tegen
het water hebben gevoerd. Ik spreek daarvoor mijn oprechte dank en waardering
uit.De Minister van Binnenlandse Zaken,H. F. Dijkstal 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24071-28.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl