Wijziging van de Overleveringswet, de Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging strafrechtelijke sancties 2008 en het Wetboek van Strafvordering ter implementatie van kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van de Europese Unie van 26 februari 2009 tot wijziging van kaderbesluit 2002/584/JBZ, kaderbesluit 2005/214/JBZ, kaderbesluit 2006/783/JBZ, kaderbesluit 2008/909/JBZ en kaderbesluit 2008/947/JBZ en tot versterking van de procedurele rechten van personen, tot bevordering van de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op beslissingen gegeven ten aanzien van personen die niet verschenen zijn tijdens het proces (PbEU L 81) ; Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141381
 2009-2010
 
 32 188
 Wijziging van de Overleveringswet, de Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging
strafrechtelijke sancties 2008 en het Wetboek van Strafvordering ter implementatie
van kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van de Europese Unie van 26 februari
2009 tot wijziging van kaderbesluit 2002/584/JBZ, kaderbesluit 2005/214/JBZ,
kaderbesluit 2006/783/JBZ, kaderbesluit 2008/909/JBZ en kaderbesluit 2008/947/JBZ
en tot versterking van de procedurele rechten van personen, tot bevordering
van de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op beslissingen
gegeven ten aanzien van personen die niet verschenen zijn tijdens het proces
(PbEU L 81)
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 5 maart
2010
 De leden van de CDA-fractie wezen er terecht op dat een verdachte, die
op de hoogte is van een tegen hem in het buitenland aangespannen procedure,
zich bij zijn keuze om al dan niet aanwezig te zijn ervan bewust dient te
zijn, dat wanneer hij niet verschijnt de procedure desondanks kan leiden tot
een vonnis dat in bijvoorbeeld Nederland erkend zal worden met het oog op
de tenuitvoerlegging zonder dat de verdachte nog verdedigingsmogelijkheden
heeft. Ik acht het een goede zaak dat verdachten tegen wie in een andere lidstaat
van de Europese Unie een procedure loopt en die daarvan op de hoogte zijn
gesteld, zich niet langer door eenvoudigweg niet te verschijnen, aan de rechtspleging
in dat andere land kunnen onttrekken of deze kunnen belemmeren. Uiteraard
dienen daarbij voldoende rechtswaarborgen te gelden. Beziet men het kaderbesluit,
dan blijkt dat voor de erkenning van een verstekbeslissing noodzakelijk is
dat de verdachte hetzij in persoon is gedagvaard en daarbij is geïnformeerd
dat ook bij zijn niet verschijnen een beslissing kan worden genomen, hetzij
zich door een gekozen raadsman heeft kunnen laten vertegenwoordigen, hetzij
geen gebruik heeft gemaakt van zijn recht op een verzetprocedure of hoger
beroep nadat de beslissing aan hem is betekend, hetzij te kennen heeft gegeven
dat hij de beslissing niet betwist, óf, in geval van overlevering,
hij bij het ontbreken van een betekening van het verstekvonnis na zijn overlevering
alsnog verzet of beroep kan aantekenen. Uit al deze criteria die voor de verschillende
situaties de rechtswaarborgen uitdrukken, blijkt dat deze regeling in overeenstemming
is met artikel 6 EVRM.
 Voor de goede orde wijs ik erop dat uit die opsomming ook blijkt dat de
situatie waarop deze leden doelden, namelijk dat een verstekvonnis moet worden erkend terwijl de veroordeelde nimmer in de gelegenheid is geweest
zich te verdedigen, niet aan de orde kan komen.
 De leden van deze fractie wezen erop dat een verdachte in de onmogelijkheid
kan verkeren om te verschijnen, bijvoorbeeld door een verblijf in het ziekenhuis.
Voor een dergelijke situatie geldt in een buitenlandse procedure hetzelfde
als in een Nederlandse procedure, namelijk dat daarmee door de rechter rekening
kan worden gehouden mits de verdachte zelf of zijn vertegenwoordiger de rechter
daarvan in kennis stelt. Laat hij dit na en wordt de procedure buiten zijn
aanwezigheid behandeld en afgedaan, dan zal de verstekbeslissing aan hem worden
betekend en heeft hij de mogelijkheid om tegen die beslissing verzet of hoger
beroep aan te tekenen.
 
 De vraag van deze leden of alle lidstaten van de Europese Unie hun onderdanen
overleveren, kan bevestigend worden beantwoord voor de gevallen waarin de
overlevering strekt tot een strafvervolging. Een aantal lidstaten, waaronder
Nederland, levert eigen onderdanen niet uit voor de tenuitvoerlegging van
een vonnis, maar is in zodanig geval wel verplicht zelf de executie van de
opgelegde straf ter hand te nemen.
 
 Ik onderstreep de mening van de leden van de SP-fractie dat bij de erkenning
van verstekbeslissingen zorgvuldigheid is geboden. Ik zie evenwel niet goed
waarop deze leden wordt doelden bij hun constatering «dat het vertrouwensbeginsel
tussen de lidstaten verder doorgevoerd, nu de mogelijkheid om verstekbeslissingen
te erkennen wordt beperkt.» Het verder doorvoeren van het vertrouwensbeginsel,
terwijl de omstandigheden voor erkenning scherper worden gedefinieerd, het
kaderbesluit strekt ertoe de rechtszekerheid te verhogen en meer uniformiteit
te bewerkstellingen. Dit geschiedt, door de omstandigheden waaronder een verstekbeslissing
dient te worden erkend nauwkeurig te omschrijven, waarbij telkens het belang
van een verdachte op de mogelijkheid van verdediging voorop staat. De rechtszekerheid
wordt verder vergroot doordat de erkenningsregeling transparant voor de justitiële
autoriteiten maar ook voor de burger is. Die nauwkeurige omschrijving betekent
tegelijkertijd dat vastligt dat in gevallen waarin niet aan deze criteria
wordt voldaan of daarover twijfel bestaat, er geen verplichting tot erkenning
bestaat. De aldus aangescherpte criteria vormen een uniforme standaard voor
alle autoriteiten in de Unie bij hun beslissingen tot erkenning, hetgeen er
toe zal leiden dat erkenningsbeslissingen in de verschillende lidstaten meer
uniform zullen zijn.
 
 In reactie op de vraag van deze leden wat er nu concreet voor de Nederlandse
wet verandert, merk ik op dat de regeling in het kaderbesluit niet noodzaakt
tot een wijziging van de Nederlandse verstekregeling, zoals die in het Wetboek
van Strafvordering is vastgelegd. De in het kaderbesluit gehanteerde criteria
voor verstekvonnissen komen overeen met criteria die ook in Nederland ten
aanzien van verstek worden gehanteerd. De enige wijziging in het Wetboek van
Strafvordering betreft een kleine, technische aanpassing, zo blijkt uit artikel
III van het wetsvoorstel. De overige wijzigingen hebben betrekking op wijziging
van implementatiewetgeving met betrekking tot eerdere kaderbesluiten die strekken
tot erkenning van buitenlandse beslissingen, zoals de Overleveringswet.
 
 De vraag van de leden van de SP-fractie naar de beoordelingsruimte die
lidstaten hebben bij de omzetting van het kaderbesluit vat ik op als een vraag
naar de ruimte die de justitiële autoriteiten in Nederland hebben bij
de erkenning van buitenlandse verstekbeslissingen na invoering van de onderhavige
wet. Zij vroegen zich immers meer concreet af, of indien aan de criteria van
het voorgestelde artikel 12 van de Overleveringswet is voldaan er een verplichting
tot erkenning bestaat. Ik stel voorop dat de kern van de wederzijdse
erkenning van justitiële beslissingen is, dat deze in beginsel onvoorwaardelijk
worden erkend. Voor weigering van erkenning is slechts ruimte indien de regeling
waarop de erkenning is gebaseerd daarvoor ruimte laat. Die ruimte wordt gewoonlijk
omschreven in de vorm van limitatieve weigeringsgronden. Slechts wanneer die
zich voordoen is weigering toegestaan. Toegepast op voornoemd artikel 12 betekent
dit dat wanneer de overlevering wordt verzocht voor een verstekvonnis zal
moeten worden bezien of is voldaan aan een van de criteria die in dat artikel
worden genoemd. Is dat het geval, dan mag de overlevering niet worden geweigerd
op de grond dat er sprake is van een verstekvonnis.
 
 Het antwoord op de vraag van deze leden hoe vaak Nederland aan het buitenland
om erkenning van verstekvonnissen of verstekbeslissingen vraagt luidt dat
de uitvaardiging van een Europees aanhoudingsbevel (EAB) strekkende tot de
tenuitvoerlegging van een vonnis waarbij een vrijheidsstraf is opgelegd, is
geconcentreerd bij het Centrale Justitieel Incassobureau (CJIB). Het is staande
praktijk dat de bevoegde officier van justitie alleen voor onherroepelijke
vonnissen een EAB uitvaardigt. Het heeft verre de voorkeur om eerst, bijvoorbeeld
door middel van rechtshulp, een verstekvonnis te laten betekenen opdat het
onherroepelijk kan worden en pas daarna, voor zover dat nog nodig is, een
EAB uit te vaardigen. Ook bij te innen geldboetes wordt eerst de onherroepelijkheid
van de beslissing waarbij deze is opgelegd nagestreefd, voordat een verzoek
om erkenning wordt uitgezonden. Voor wat betreft inkomende verzoeken heb ik
niet de beschikking over exacte gegevens. Het komt incidenteel voor dat de
overlevering wordt geweigerd, omdat de uitvaardigende autoriteit niet bereid
bleek om de in het bestaande artikel 12 van de Overleveringswet genoemde garantie
te geven dat betrokkene na zijn overlevering alsnog verzet of hoger beroep
mag aantekenen. Zoals uit het voorgestelde artikel 12 blijkt, is onduidelijkheid
over betekening en over de mogelijkheden van een verzet of hoger beroep een
grond voor weigering van de overlevering.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
 Artikel I
 Onderdeel A
 Artikel 12
 De leden van de CDA-fractie schetsten een casus waarin de overlevering
wordt gevraagd voor de tenuitvoerlegging van een verstekvonnis dat is gewezen
terwijl de verdachte niet op de hoogte was van het proces. Zij vroegen of
betrokkene in zo’n geval tijdens de overleveringsprocedure een zogenaamd
onschuldsverweer, als bedoeld in artikel 28, tweede lid, van de Overleveringswet
zou kunnen voeren. Zoals in elke overleveringsprocedure zou de betrokkene
ook in dit geval kunnen proberen onverwijld zijn onschuld, als bedoeld in
artikel 26, vierde lid, van de Overleveringswet aan te tonen. Uit het woord
onverwijld blijkt dat dit onmiddellijk, te weten ter zitting dient te gebeuren.
Ik verwijs hier naar de memorie van toelichting bij de Overleveringswet (Kamerstukken
II 2003–2004, 29 042, nr. 3): «Aanhouding van de zaak
teneinde met het oog op het onschuldsverweer getuigen en deskundigen op te
roepen, is bewust uitgesloten. Dit doet overigens geen afbreuk aan de rechten
van de opgeëiste persoon. Hij kan immers voorafgaand aan het verhoor
zijn verweer zodanig voorbereiden dat eventuele getuigen ter zitting beschikbaar
zijn en ook de officier van justitie verzoeken om bepaalde beweringen vooraf
te verifiëren.» Dat is de hoofdregel, echter zoals ook in de memorie
van toelichting werd onderkend, «sluit het bepaalde in het
vierde lid (van artikel 26) niet uit dat indien de uitlatingen ter zitting
daartoe werkelijk aanleiding geven, de zaak aan te houden teneinde de officier
van justitie in staat te stellen bepaalde uitlatingen te verifiëren.»
 
 De vraag van deze leden of de omschrijving over de kenmerken waaraan een
nieuw proces, na overlevering moet voldoen, aansluit bij de jurisprudentie
van het EHRM, luidt bevestigend. In het voorgestelde artikel 12, onder d,
punt 1° is het nieuwe proces nader omschreven teneinde te voorkomen dat
in een lidstaat zou worden volstaan met een schriftelijke herziening van het
verstekvonnis. Het gaat erom dat een «fair trial» als bedoeld
in artikel 6 EVRM plaatsvindt. De noties van het recht om aanwezig te mogen
zijn en een behandeling ten gronde en de mogelijkheid van het inbrengen van
nieuw bewijsmateriaal vormen de kernelementen daarvan.
 
 De leden van de SP-fractie vroegen of het voorgestelde artikel 12, onderdeel
c, van de Overleveringswet geen beperking voor de betrokkene inhoudt, als
een persoon die geen weet had van de procedure zich pas in hoger beroep zal
kunnen verdedigen en dan dus een rechtsgang minder heeft. Een verdachte tegen
wie een verstekvonnis is gewezen staat in Nederland ook alleen het rechtsmiddel
van hoger beroep ter beschikking. Ik verwijs naar artikel 404, derde lid,
van het Wetboek van Strafvordering. Het rechtsmiddel van verzet, als door
vragenstellers bedoeld, werd bij de Wet van 5 oktober 2006 (Stb. 470)
afgeschaft.
 
 De leden van de SP-fractie gaven aan van oordeel te zijn dat in het voorgestelde
artikel 12, onderdeel d, van de Overleveringswet een verkeerde volgorde wordt
gehanteerd doordat betrokkene pas na de overlevering het vonnis krijgt betekent
en dan beroep of verzet kan aantekenen. De betekening van het vonnis dient
volgens hen altijd vooraf te gebeuren. Ik stel voorop dat het voorgestelde
onderdeel d van artikel 12 rechtstreeks voortvloeit uit het bepaalde in artikel
2 van het kaderbesluit. Nu het kaderbesluit door de Raad is vastgesteld, is
het de nationale wetgever niet toegestaan de daarin opgenomen regels in zijn
nationale implementatiewetgeving te wijzigen. Ik wijs erop dat ten tijde van
de onderhandeling over het ontwerp kaderbesluit dit punt voldoende onder ogen
is gezien.
 Daarnaast teken ik nog aan dat ik het standpunt van deze leden niet kan
onderschijven. In de praktijk is namelijk gebleken, dat de uitreiking/betekening
van een verstekvonnis parallel aan een uitleveringsverzoek en/of EAB tot rechtsonzekerheid
kan leiden over het tijdstip waarop de termijn vóór het instellen
van een rechtsmiddel begint te lopen. In sommige lidstaten is dat het moment
van uitreiking en dus voor de uitlevering of overlevering en in andere lidstaten
pas daarna. Deze onzekerheid is voor de betrokkene onwenselijk. Door de voorgestelde
regeling staat vast dat hij na zijn overlevering en de daarop volgende betekening
van het vonnis, hetzij kan beslissen zich daarbij neer te leggen en de straf
te ondergaan, hetzij zich kan verzetten en opnieuw terecht te staan. De na
de overlevering volgende tenuitvoerlegging van de straf of strafvervolging
zijn beide door een EAB beoogde doelen. De suggestie dat door de overlevering «het
spreekwoordelijke kwaad al is geschied» acht ik dan ook niet passend
in dit verband.
 Op de vragen van deze leden waarom in de gevallen waarin betrokkene om
een afschrift van het vonnis verzoekt, de verstrekking daarvan niet behoeft
te worden afgewacht alvorens de overleveringsprocedure te starten of voort
te zetten, kan worden geantwoord dat dit het logische gevolg is van het feit
dat die verstrekking uitsluitend is bedoeld ter informatie. Het gaat uitdrukkelijk
niet om een betekening waaraan rechtsgevolgen zijn verbonden. Bovendien vindt
de overleveringsprocedure plaats op basis van het EAB en niet op basis van
het verstekvonnis. Het EAB omvat de omschrijving van de feiten
uit het verstekvonnis, zodat ook betrokkene goed in staat wordt gesteld te
begrijpen waarom zijn overlevering wordt gevraagd.
 
 Het antwoord op de vraag van deze leden of de verdere soortgelijke wijzigingsbepalingen
wezenlijke zaken betreffen waarop nader zou moeten worden ingegaan, wordt
ontkennend beantwoord.
 
 Naar ik vertrouw heb ik met het bovenstaande de gestelde vragen naar genoegen
beantwoord.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin