Wijziging Burgerlijk Wetboek, de Algemene wet bestuursrecht en de Algemene wet inzake rijksbelastingen; Memorie van Toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31418, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

16-04-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31418 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1. Inleiding2. Europees staatssteunregimeHet EG-verdragDe procedureverordening; het onderzoek door de CommissieEen terugvorderingsbeschikking3. Terugvordering volgens het nationale recht in
Nederland4. Reikwijdte van de grondslagen in Burgerlijk Wetboek
en Algemene wet bestuursrecht5. Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek6.  Aanpassing van de Algemene wet bestuursrecht7. Aanpassing van de Algemene wet inzake rijksbelastingen8.  Relatie met andere (bestuursrechtelijke) wetgeving9. Voorbereiding van het wetsvoorstelARTIKELSGEWIJSArtikel I (wijziging BW)Onderdeel A (artikel 6:119 nieuw lid 4 BW)Onderdeel B (wijziging artikel 6:120 lid 1 BW)Onderdeel C (invoegen artikel 6:212a BW)Artikel 6:212a BWEerste lidTweede lidArtikel II (wijziging Awb)Onderdeel A (wijziging artikel 4:15 Awb)AaOnderdeel B (wijziging artikel 4:46 Awb)Onderdelen C en D (wijziging artikelen 4:48 en 4:49 Awb)Onderdeel E (wijziging artikel 4:57 Awb)Onderdeel F (invoegen artikel 4:80a Awb)Artikel 4:80a AwbArtikel 4:80b AwbEerste lidTweede lidDerde lidVierde lidVijfde lidArtikel III (wijziging Algemene wet inzake rijksbelastingen)Onderdeel A (invoegen artikel 5b Awr)Artikel 5a AwrOnderdeel B (wijziging artikel 16 Awr)Onderdeel C (wijziging artikel 20 Awr)Onderdeel D (invoegen artikel 30l Awr)Artikel 30l AwrArtikel IVOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31418Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 78 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 418Wijziging van het Burgerlijk Wetboek, de Algemene wet bestuursrecht
en de Algemene wet inzake rijksbelastingen in verband met de tenuitvoerlegging
van een beschikking van de Commissie van de Europese Gemeenschappen of een
rechterlijke uitspraak inzake staatssteun, alsmede wijziging van het Burgerlijk
Wetboek om de procedure voor het vaststellen van de wettelijke rente aan te
passen (terugvordering staatssteun)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGALGEMEEN1. InleidingDit wetsvoorstel schept grondslagen in de nationale wetgeving (het Burgerlijk
Wetboek en de Algemene wet bestuursrecht) om uitvoering te geven aan een beschikking
van de Commissie van de Europese Gemeenschappen (hierna: de Commissie) op
grond van Verordening (EG), nr. 659/999 van de Raad van de Europese Unie van
22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing
van artikel 93 (thans: 88) van het EG-verdrag (PbEG L 83) (hierna: de procedureverordening)
of een uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (hierna:
het Hof van Justitie), dan wel van de nationale rechter, tot terugvordering
van staatssteun. Tevens worden nationale bepalingen die aan een effectieve
terugvordering in de weg kunnen staan (in het Burgerlijk Wetboek, de Algemene
wet bestuursrecht en de Algemene wet inzake rijksbelastingen), buiten toepassing
verklaard.Wanneer een instantie van een lidstaat in strijd met de EG-voorschriften
staatssteun heeft verstrekt aan een of meer ondernemingen, kan de Commissie
op grond van haar toezichthoudende bevoegdheid op het terrein van het staatssteunrecht
bevelen dat deze steun, met inbegrip van rente, van de begunstigde wordt teruggevorderd.
De betrokken lidstaat moet de steun onverwijld en in overeenstemming met de
nationaalrechtelijke procedures terugvorderen, voor zover deze procedures
een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de terugvorderingsbeschikking
van de Commissie toelaten (artikel 14, derde lid, procedureverordening). Hoewel
dus het beginsel van procedurele autonomie voorop staat, is duidelijk dat
het nationale recht geen afbreuk mag doen aan de volle werking van het gemeenschapsrecht
(effectiviteitsbeginsel). Gebleken is dat het Nederlandse recht in bepaalde
opzichten de terugvordering van staatssteun bemoeilijkt. Dit geldt in het
bijzonder voor de grondslag voor terugvordering of ongedaanmaking
van steunmaatregelen, de vordering van rente en voor de verjaringstermijnen.
Omdat het beginsel van gemeenschapstrouw (artikel 10 EG) met zich meebrengt
dat Nederland zich als lidstaat moet inspannen om zo goed mogelijk uitvoering
te geven aan de verplichtingen die krachtens het gemeenschapsrecht gelden,
is het wenselijk om te voorzien in een specifieke regeling op nationaal niveau.Hierbij is tevens van belang dat de Commissie op 28 augustus 2007
bij het Hof van Justitie een procedure tegen Nederland heeft aangespannen
(zaak C-401/07), omdat de terugvorderingsbeschikking 2001/521/EG van de Commissie
van 13 december 2000 betreffende de steunregeling die het Koninkrijk
der Nederlanden ten uitvoer heeft gelegd ten gunste van zes mestverwerkingsbedrijven
(PbEG 2002, L 48/20) nog niet volledig is uitgevoerd.Het onderhavige wetsvoorstel komt mede voort uit een rapport van de Interdepartementale
Commissie voor Europees Recht («Trends in de rechtspraak, terugvordering
van staatssteun», Den Haag 2002, hierna: het ICER-rapport) waarin, op
grond van een analyse van de Europese rechtspraak inzake terugvordering van
staatssteun, werd geconstateerd dat het Nederlandse recht geen sluitende regels
bevat die in alle gevallen de mogelijkheid bieden om op last van de Commissie
tot terugvordering van staatssteun over te gaan. Problemen werden gesignaleerd
in de Algemene wet bestuursrecht, de fiscale wetgeving en het Burgerlijk Wetboek.
De problemen betreffen het gebrek aan een wettelijke grondslag in het Nederlandse
recht om een terugvordering mogelijk te maken en bepalingen in de Nederlandse
wetgeving die een volledige terugvordering van staatssteun bemoeilijken. In
vervolg daarop is in 2005 in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek en
Documentatie Centrum (WODC) van het ministerie van Justitie, op verzoek van
de ministers van Justitie, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Financiën,
onderzoek verricht naar de wijze waarop in enkele andere EU-landen op last
van de Commissie ten onrechte verstrekte staatssteun wordt teruggevorderd
en welke handvatten dit biedt om de Nederlandse wetgeving aan te passen (B. W. N.
de Waard, A. J. C. de Moor-van Vugt e.a., Terugvordering van staatssteun.
Een rechtsvergelijkend onderzoek, Nijmegen 2005, hierna: het rechtsvergelijkende
onderzoek).Het rechtsvergelijkende onderzoek richtte zich op Duitsland, Frankrijk,
België, Zweden en Malta. Uit het onderzoek blijkt dat in geen van deze
landen een algemene grondslag voor de terugvordering van in strijd met het
EG-recht verstrekte staatssteun bestaat. Dit geldt ook voor Malta dat weliswaar
een aparte staatssteunwet kent die de melding van en het toezicht op het verlenen
van staatssteun regelt, maar niet de wijze waarop er – op last van de
Commissie – moet worden teruggevorderd indien dit systeem tekort geschoten
is. Verder blijkt dat zich in landen als Duitsland, Frankrijk en België
soortgelijke problemen met terugvordering van staatssteun op last van de Commissie
voordoen als in Nederland. In Frankrijk en Zweden zijn specifieke wettelijke
voorzieningen getroffen die betrekking hebben op de verhouding tot de gedecentraliseerde
overheid in staatssteunkwesties. In België heeft een concrete terugvorderingszaak
geleid tot «gelegenheidswetgeving». In Duitsland zou worden gewerkt
aan een (ontwerp)staatssteunwet maar de onderzoekers hebben, gezien de prille
stand van het wetgevingsproces, niet kunnen achterhalen hoe deze regeling
er uit komt te zien.Voorts verdient vermelding het in het kader van de derde evaluatie van
de Awb in opdracht van het WODC, op verzoek van de ministers van Justitie
en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, door de Universiteit Utrecht
verrichte onderzoek naar de spanningen tussen het EG-recht en de Awb. Eén van de onderzoeksthema’s betrof de subsidietitel van
de Awb en de EG-regels inzake staatssteun, waaronder die inzake terugvordering
(R. J. G. M. Widdershoven, M. J. M. Verhoeven, S.
Prechal, De Europese agenda van de Awb, Den Haag, 2005). De Commissie Evaluatie
Awb III verbond hieraan de aanbeveling dat de subsidietitel van de Awb in
overeenstemming wordt gebracht met het EG-recht inzake staatssteun (Toepassing
en effecten van de Algemene wet bestuursrecht 2002–2006, Den Haag, 2007,
paragraaf 6.5).Deze toelichting is als volgt opgebouwd. Paragraaf 2 bevat een beschrijving
op hoofdlijnen van de EG-staatssteunregels, in het bijzonder de regels die
gelden indien de lidstaat handelt in strijd met de verplichting om nieuwe
steunmaatregelen vooraf bij de Commissie aan te melden. Paragraaf 3 gaat
in op de terugvorderingspraktijk bij de uitvoering van Commissiebeschikkingen
in Nederland. Paragraaf 4 licht de reikwijdte van de terugvorderingsgrondslagen
in Burgerlijk Wetboek en Algemene wet bestuursrecht toe. De paragrafen 5,
6 en 7 gaan achtereenvolgens nader in op de aanpassing van het het Burgerlijk
Wetboek, de Algemene wet bestuursrecht en de Algemene wet inzake rijksbelastingen.
Paragraaf 8 gaat in op de relatie met andere bestuursrechtelijke wetgeving
en paragraaf 9 op de voorbereiding van het wetsvoorstel.2. Europees staatssteunregimeHet EG-verdragControle op overheidssteun aan ondernemingen is een van de belangrijkste
onderdelen van het mededingingsbeleid binnen de Europese Gemeenschap en één
van de exclusieve bevoegdheden van de Europese Commissie. Het doel van de
Europese wet- en regelgeving is het scheppen van gelijke concurrentievoorwaarden
voor alle ondernemingen op de gemeenschappelijke markt. Maatregelen van de
lidstaten die door middel van het gebruik van staatsmiddelen concurrentievervalsend
uitpakken door onterecht voordelen te scheppen voor ondernemingen of bepaalde
producties daarvan, zijn daarom niet toegestaan.De artikelen 87 tot en met 89 EG bevatten inhoudelijke en procedurele
regels over concurrentieverstoringen, veroorzaakt door steunmaatregelen van
lidstaten. Volgens artikel 87, eerste lid, EG zijn steunmaatregelen die de
tussenstaatse handel ongunstig beïnvloeden en de concurrentie (dreigen
te) vervalsen niet toegestaan («onverenigbaar met de gemeenschappelijke
markt»). Het tweede lid voorziet voor de aldaar genoemde maatregelen
in een uitzondering van rechtswege. Een voorbeeld hiervan is een steunmaatregel
tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone
gebeurtenissen (onderdeel b). Het derde lid, dat in de praktijk van veel groter
belang is, geeft de Commissie (met toetsing door het Hof van Justitie) de
bevoegdheid een uitzondering te maken voor de aldaar genoemde maatregelen.
Een voorbeeld hiervan is een steunmaatregel om de ontwikkeling van bepaalde
vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën
te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt
daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt
geschaad (onderdeel c). De Commissie heeft haar beleid terzake uitgewerkt
in kaderregelingen, mededelingen en richtsnoeren.Artikel 88 EG voorziet in toezicht op steunmaatregelen door de Europese
Commissie. De kern van dit toezicht wordt gevormd door de verplichting voor
de lidstaten uit artikel 88, derde lid, om elk voornemen tot invoering of
wijziging van steunmaatregelen ter goedkeuring bij de Commissie aan te melden
en zolang deze geen beslissing heeft genomen over de verenigbaarheid
van de steun met de gemeenschappelijke markt, dit voornemen niet ten uitvoer
te brengen («standstill»-bepaling). Op grond van een verordening
uit 1998 heeft de Commissie een zestal verordeningen vastgesteld waarin bepaalde
soorten steunmaatregelen als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt zijn
aangemerkt en daarom niet onderworpen zijn aan de voorafgaande meldplicht.
Het gaat hierbij onder meer om opleidingssteun, steun ten behoeve van het
midden- en kleinbedrijf, werkgelegenheidssteun, landbouw- en visserijsteun.
Als de voorwaarden van deze verordening zijn vervuld, kan worden volstaan
met een zogenaamde vrijstellingsmelding. Hierbij zendt de lidstaat een formulier
met beknopte informatie aan de Commissie. Op grond van de genoemde verordening
heeft de Commissie tevens een tweetal verordeningen vastgesteld met betrekking
tot zogenaamde «de minimis»-steun. Het betreft verordeningen voor
algemene de minimis-steun en een specifieke verordening voor de minimis-steun
voor landbouw- en visserij. De beide verordeningen geven een drempelbedrag
beneden welke steunmaatregelen niet geacht worden aan alle criteria van artikel
87, eerste lid, EG te voldoen. Derhalve valt de minimis-steun niet onder de
aanmeldingsverplichting van artikel 88, derde lid, EG.De procedureverordening; het onderzoek door de CommissieOp grond van artikel 89 EG heeft de Raad van de Europese Unie in 1999
de procedureverordening vastgesteld. De procedureverordening bevat regels
over de aanmeldingsprocedure voor nieuwe steunmaatregelen, de onderzoeksbevoegdheden
van de Commissie ten aanzien van aangemelde (nieuwe) steun, misbruik van steun
en bestaande steun, alsmede bepalingen over terugvordering van onrechtmatige
en onverenigbare steun.Na de melding van een nieuwe steunmaatregel onderzoekt de Commissie of
de maatregel verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. De onderzoeksprocedure
is neergelegd in de artikelen 4 tot en met 6 van de procedureverordening.
Zij bestaat uit een eerste onderzoek en een formele onderzoeksperiode. In
beide fasen kan de Commissie een eindoordeel geven. De Commissie geeft haar
beslissing over een aangemelde steunmaatregel in de vorm van een beschikking
(artikelen 4 en 7 van de procedureverordening).De Commissie komt niet alleen in actie naar aanleiding van door de lidstaten
aangemelde steunmaatregelen. Ook indien de Commissie, door een klacht van
een concurrent of uit welke bron ook, over informatie beschikt over mogelijke
met het EG-recht strijdige staatssteun, begint zij een onderzoek (vgl. de
artikelen 10, 13 en 20 procedureverordening). Het verloop van de onderzoeksprocedure
is gelijk aan het onderzoek bij aangemelde steun (eerste onderzoek, formele
onderzoeksprocedure). Ook in dit geval legt de Commissie haar (eind)oordeel
neer in een beschikking.Tijdens de formele onderzoeksprocedure in het kader van een vermoeden
van onrechtmatige steunverlening door een lidstaat kan de Commissie, na de
betrokken lidstaat de gelegenheid te hebben gegeven zijn opmerkingen in te
dienen, een beschikking geven waarbij de lidstaat wordt gelast alle onrechtmatige
steun op te schorten of voorlopig terug te vorderen totdat de Commissie een
beschikking heeft gegeven over de verenigbaarheid van de steun met de gemeenschappelijke
markt («opschortingsbevel» of «terugvorderingsbevel»)
(artikel 11, eerste en tweede lid, procedureverordening).Indien een negatieve beschikking wordt gegeven in geval van onrechtmatige
steun beveelt de Commissie dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen
neemt om de steun van de begunstigde terug te vorderen («terugvorderingsbeschikking»).
De Commissie kan de lidstaat eveneens opdracht tot terugvordering geven, wanneer
de begunstigde de staatssteun gebruikt in strijd met een positieve beschikking
van de Commissie; in dat geval is sprake van misbruik van steun (artikel 16
jo. 11 of 14 procedureverordening). Het doel van de terugvordering is
het herstel van de oude situatie, dat wil zeggen het wegnemen van de concurrentievervalsing.
Om die reden wordt ook rentevoordeel over de ten onrechte verleende steun
teruggevorderd (artikel 14 lid 2 procedureverordening). De regels over de
berekening van de rente (o.a het te hanteren rentepercentage) zijn neergelegd
in een afzonderlijke verordening, van de Commissie, op basis van artikel 27
van de procedureverordening (Verordening (EG), nr. 794/2004 van 21 april
2004, PbEG L 140/1).De Commissie kan niet zelf een steunmaatregel wijzigen of intrekken dan
wel tot terugvordering van onrechtmatig verleende staatssteun overgaan. Zij
kan slechts de lidstaat hiertoe opdracht geven. De Commissie verlangt alleen
dan geen terugvordering van de steun indien zulks in strijd is met een algemeen
beginsel van het gemeenschapsrecht (vgl. HvJ EG 20 november 1987, Zaak
nr. 223/85, RSV, Jur. 1987, p. 4617).Artikel 14, derde lid, van de procedureverordening bepaalt dat de terugvordering
onverwijld en in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures van
de betrokken lidstaat dient te geschieden, zij het dat uit de jurisprudentie
van het Hof van Justitie blijkt dat deze procedures niet zodanig mogen zijn
dat daardoor de terugvordering praktisch onmogelijk wordt. Is terugvordering
absoluut onmogelijk, dan dient de lidstaat volgens vaste rechtspraak op loyale
wijze met de Commissie samen te werken, teneinde een bevredigende oplossing
te vinden. Artikel 15 van de procedureverordening bepaalt dat de bevoegdheden
van de Commissie om steun terug te vorderen verjaren na een termijn van tien
jaar. Deze termijn gaat in op de dag waarop de onrechtmatige steun aan de
begunstigde is verleend. Door elke maatregel van de Commissie of een op haar
verzoek optredende lidstaat ten aanzien van de onrechtmatige steun wordt de
verjaring gestuit. Na elke stuiting begint de termijn van voren af aan te
lopen. De verjaring wordt geschorst, zolang over de beschikking van de Commissie
een beroep aanhangig is bij het Hof van Justitie.Een terugvorderingsbeschikkingEen terugvorderingsbeschikking is gericht tot de lidstaat. Uit artikel
249 EG jo. art. 10 EG volgt dat de beschikking verbindend is in al haar onderdelen
voor alle organen van de lidstaat. Voor de lidstaat staat beroep tegen de
terugvorderingsbeschikking open bij het Hof van Justitie op grond van artikel
230 EG. Voor andere partijen die bij de onrechtmatige of onverenigbaar verklaarde
steun zijn betrokken, staat beroep open, als zij door de terugvorderingsbeschikking
rechtstreeks en individueel geraakt zijn. Aan deze vereisten is voldaan in
het geval van de (potentieel) begunstigde en eventueel door een terugvorderingsbevel
getroffen onderneming. Indien de lidstaat de terugvorderingsbeschikking niet
nakomt, kan de Commissie of iedere andere belanghebbende zich, in afwijking
van de artikel 226 en 227 EG, rechtstreeks tot het Hof van Justitie wenden
om de schending met het gemeenschapsrecht te laten vaststellen (artikel 88,
tweede lid, EG).Aangezien uitvoering van een terugvorderingsbeschikking via het nationale
recht geschiedt, kan degene bij wie wordt teruggevorderd (de begunstige van
de steun), indien hij zich verzet tegen een terugvorderingshandeling of terugvorderingsbesluit
van het nationale bestuursorgaan, de rechtsbescherming van het nationale recht
inroepen. 3. Terugvordering volgens het nationale recht in
NederlandIn de afgelopen jaren heeft de Commissie voor uiteenlopende vormen van
onrechtmatige en onverenigbare steun terugvorderingsbeschikkingen gericht
aan Nederland:– beschikking 96/76/EG van 4 oktober 1995 betreffende steun
welke door Nederland is verleend aan de vrachtwagenproducent DAF (PbEG 1996,
L 15/37);– beschikking 98/348/EG van 21 januari 1998 ten aanzien van
de steun die Nederland heeft verleend voor de bouw van een waterstofperoxidefabriek
te Delfzijl (PbEG L 171/36);– beschikking 1999/205/EG van 20 juli 1999 betreffende staatssteun
van Nederland te behoeve van 633 Nederlandse tankstations in de grensstreek
met Duitsland (PbEG 1999, L 280/87);– beschikking 2001/517 EG van 20 februari 2001betreffende de
door Nederland toegekende staatssteun ten gunste van SCI-Systems (PbEG 2001,
L 186/43);– beschikking 2001/521/EG van 13 december 2001 betreffende
de steunregeling die het Koninkrijk der Nederlanden te uitvoer heeft gelegd
ten gunste van zes mestverwerkingsbedrijven (PbEG 2001, L 189/13);– beschikking 2002/142/EG van 18 juli 2002 betreffende de door
Nederland ten uitvoer gelegde steunmaatregel ten gunste van Valmont Nederland
BV (PbEG 2002, L 48/20)1;– beschikking 2003/45/EG van 5 juni 2002 betreffende de maatregelen
van Nederland ter herstructurering en privatisering van de Koninklijke Schelde
Groep (PbEG 2003, L 14/56);– beschikking 2002/901/EG van 19 juni 2002 betreffende staatssteun
van Nederland ten behoeve van activiteiten van Nederlandse sleepboten in zeehavens
en op binnenwateren van de Gemeenschap (PbEG 2002, L 314/97);– beschikking C (2006)2084 def. van de Commissie van 22 juni
2006 betreffende de door Nederland ten uitvoer gelegde ad hoc-financiering
van de Nederlandse publieke omroep in dossier Staatssteun Nr. C 2/2004 (ex
NN 170/2003) (n.n.g).– beschikking 2006/2954/EG van 19 juli 2006 betreffende de
door Nederland aangemelde steunmaatregel ten gunste van KG Holding NV (Kliq)
(n.n.g).Uitvoering van deze terugvorderingsbeschikkingen door Nederlandse bestuursorganen
heeft in vrijwel alle gevallen in nauwe samenspraak met de Commissie plaatsgevonden.
Met uitzondering van beschikking 2001/521/EG en de beschikkingen uit 2006
is de terugvordering volgens het nationale recht – nagenoeg –
afgewikkeld. Het aantal gerechtelijke procedures over de tenuitvoerlegging
van die beschikkingen is, afgaande op de hoeveelheid gepubliceerde uitspraken,
relatief beperkt gebleven.Voor zover nodig is bij de tenuitvoerlegging van een terugvorderingsbeschikking
een beroep gedaan op het effectiviteitsbeginsel en de voorrang van het gemeenschapsrecht
waardoor nationale bepalingen of beginselen, zoals het vertrouwensbeginsel,
die in bepaalde gevallen aan de terugvordering in de weg zouden kunnen staan
buiten toepassing moeten blijven. Op grond van vaste rechtspraak van het Hof
van Justitie komt het risico dat de door een lidstaat – in strijd met
artikel 88 EG verstrekte – staatssteun wordt teruggevorderd in beginsel
geheel voor rekening van de begunstigde van de steun. Ondernemingen kunnen
volgens het Hof van Justitie in beginsel slechts een gewettigd vertrouwen
in de rechtmatigheid van de verleende steun hebben wanneer de steun met inachtneming
van de procedure van artikel 88 EG is toegekend. Een behoedzaam ondernemer
zal volgens het Hof van Justitie normaliter in staat zijn zich ervan te vergewissen
of deze procedure is gevolgd. Dit alles behoudens door de nationale rechter
vast te stellen bijzondere omstandigheden (o.m. HvJ 20 september
1990, Zaak C-5/89, BUG Alutechnik, Jur. 1990, p. I-3453, HvJ 20 maart
1996, Zaak C-24/95, Alcan, Jur. 1997, p. I-1591 en GvEA 14 januari 2004,
Zaak T-109/01, Fleuren Compost n.n.g., AB 2004, 411). De Afdeling bestuursrechtspraak
nam in de zaak Fleuren Compost (11 januari 2006, AB 2006, 208) niet aan
dat er sprake was van bijzondere omstandigheden. Het mogelijk door de minister
gewekte vertrouwen dat de Commissie met de subsidiëring had ingestemd,
vormde voor Fleuren Compost immers geen belemmering om – eventueel direct
bij de Commissie – te informeren of de Commissie op de juiste wijze
in de subsidiëring was gekend (r.o. 2.7.1).Voor de bovengenoemde Commissiebeschikkingen geldt dat de terugvordering
is afgewikkeld door het bestuursorgaan dat de steun had verleend, binnen de
rechtsverhouding waarin de steun vorm kreeg. Dit sluit aan bij de zelfstandige
verantwoordelijkheid die bestuursorganen hebben ter naleving van gemeenschapsrechtelijke
verplichtingen. Een belangrijke vraag die in het subsidierecht opkwam, was
de vraag of Nederlandse bestuursorganen de bevoegdheid om tot terugvordering
van steun over te gaan, rechtstreeks aan het gemeenschapsrecht ontlenen (i.c.
aan de Commissiebeschikking die op grond van art. 230 EG verbindend is in
al haar onderdelen en aan artikel 14, tweede lid, van de procedureverordening).
Met de uitspraken van 11 januari 2006 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State (AB 2006, 208 en JB 2006, 54) duidelijk gemaakt dat
terugvordering ter uitvoering van een Commissiebeschikking van steun in de
vorm van subsidie, een grondslag in het nationale recht vereist. Hetzelfde
geldt voor de vordering van rente.4. Reikwijdte van de grondslagen in Burgerlijk Wetboek
en Algemene wet bestuursrechtNaar het oordeel van de regering verdient het aanbeveling om ter uitvoering
van de procedureverordening wettelijke grondslagen op te nemen in het Burgerlijk
Wetboek (hierna ook: BW) en in de Algemene wet bestuursrecht (hierna ook:
Awb). Daarmee heeft het wetsvoorstel betrekking op alle vormen van steun in
de zin van artikel 87, eerste lid, EG die op rijksniveau of op decentraal
niveau wordt verstrekt door bestuursorganen, dan wel door rechtspersonen of
lichamen waarop de invloed van de rijksoverheid of andere overheden dominerend
is of waarvan de middelen overheidsmiddelen zijn.De grondslag in het BW ziet op terugvordering van privaatrechtelijk vormgegeven
steun, de grondslag in de Awb op terugvordering van bestuursrechtelijke steun.
Door met de grondslag voor terugvordering aan te sluiten bij de aard van de
rechtsverhouding waarin de steunmaatregel vorm heeft gekregen, kan de afwikkeling
binnen de bestaande rechtsverhouding plaatsvinden. Terugvordering sluit op
deze wijze het best aan op het bestaande rechtssysteem (waaronder de rechterlijke
bevoegdheidsverdeling). De grondslag voor terugvordering kan zowel een terugvorderingsbeschikking
van de Commissie zijn als een uitspraak van het Hof van Justitie (daaronder
begrepen het Gerecht van eerste aanleg, vgl. artikel 7 en 220 EG), als een
uitspraak van de Nederlandse rechter.De procedureverordening onderscheidt de volgende terugvorderingsbeschikkingen
van de Commissie:– artikel 11, tweede lid: hangende de formele onderzoeksprocedure
kan de Commissie de lidstaat bevelen tot voorlopige terugvordering van onrechtmatige
steun, totdat de Commissie een beschikking heeft gegeven over de verenigbaarheid
van de steun met de gemeenschappelijke markt.– artikel 14, eerste lid: indien een negatieve beschikking wordt
gegeven in geval van onrechtmatige steun, beschikt de Commissie
dat de steun van de begunstigde wordt teruggevorderd;– artikel 16 jo. artikel 14: in gevallen van misbruik van steun
kan de Commissie de formele onderzoeksprocedure inleiden en kunnen terugvorderingsbeschikkingen
als bedoeld in artikel 11 en 14 worden gegeven.Ook een uitspraak van het Hof van Justitie kan de aanleiding zijn voor
een terugvordering. Denkbaar is immers dat een positieve steunbeschikking
door het Hof van Justitie wegens onverenigbaarheid met de gemeenschappelijke
markt nietig wordt verklaard, waarna de lidstaat tot terugvordering is verplicht.Ook een (onherroepelijke) uitspraak van de nationale rechter kan tot terugvordering
van steun nopen. De nationale rechter is weliswaar niet bevoegd om zelfstandig
te beoordelen of de steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt (dat
is een exclusieve bevoegdheid van de Commissie onder toezicht van het Hof),
maar hij is wel bevoegd tot het uitleggen van artikel 87, eerste lid, EG.
Een Nederlandse rechter kan dus bijvoorbeeld vaststellen dat in een concreet
geval sprake is van steun die bij de Commissie had moeten worden aangemeld.
Aangezien naar vaste jurisprudentie van het Hof staatssteun die ten onrechte
niet is aangemeld, reeds daarom onrechtmatig is, betekent dit dat ook in een
dergelijk geval de steun moet worden teruggevorderd.De terugvorderingsgrondslagen in BW en Awb (artikelen 6:212a BW en 4:80b
Awb) zijn facultatief geredigeerd («kan»-bepalingen). Uiteraard
zijn de nationale bestuursorganen en rechtspersonen of lichamen tot terugvordering
verplicht voor zover het gemeenschapsrecht daartoe dwingt. Hoewel bij de uitvoering
van een Commissiebeschikking of Hofuitspraak daarvan steeds sprake zal zijn,
kan niet geheel worden uitgesloten dat er situaties kunnen zijn waarin de
terugvordering niet onverwijld een aanvang neemt, bijv. hangende een beroep
bij het Hof van Justitie of wanneer de Commissie zou overwegen een beschikking
te herroepen (artikel 9 jo. 14 van de procedureverordening). Een nationale
verplichting om terug te vorderen zou daarmee op gespannen voet kunnen staan.
Uitgangspunt is dat de nationale wetgeving de volle werking van het gemeenschapsrecht
kan verzekeren.5. Aanpassing van het Burgerlijk WetboekPrivaatrechtelijke maatregelen van de overheid dienen te voldoen aan de
regels voor staatssteun (arrest van het Hof van Justitie van 19 september
2002, zaak C-336/00, Huber, overweging 60–64). Voorbeelden van privaatrechtelijke
rechtshandelingen die staatssteun kunnen inhouden zijn het verstrekken van
rentevrije of niet-marktconforme leningen, kapitaalinjecties, schenkingen
of de verkoop van grond of gebouwen tegen een prijs die lager ligt dan de
marktwaarde. Behalve voor privaatrechtelijke steunmaatregelen is een regeling
in het Burgerlijk Wetboek van belang bij steun die voortvloeit uit feitelijk
handelen van een bestuursorgaan en voor vorderingen die voortvloeien uit een
publiekrechtelijke rechtsverhouding, maar bij de burgerlijke rechter aanhangig
worden gemaakt. Er is gekozen voor een afzonderlijke regeling in het BW. Iemand
die een privaatrechtelijke overeenkomst met een overheidsinstantie sluit,
kan hierdoor uit het BW afleiden dat die instantie gerechtigd is tot terugvordering
of ongedaanmaking, indien de in het kader van de overeenkomst verrichte rechtshandelingen
als onverenigbare steun worden aangemerkt. Niet wenselijk is een situatie
waarin men in gevallen die door het BW worden geregeld de bevoegdheid tot terugvordering
of ongedaanmaking uit een publiekrechtelijke regeling zou moeten afleiden. In het privaatrecht bestaan verschillende knelpunten die in de weg kunnen
staan aan een effectieve terugvordering van staatssteun. Ten eerste biedt
het Burgerlijk Wetboek niet altijd een effectieve grondslag voor de terugvordering.
Een vordering uit onverschuldigde betaling zal bijvoorbeeld niet het gewenste
effect hebben, indien de steun terecht is gekomen bij een andere partij dan
degene aan wie is betaald of omdat de steun niet bestond uit een betaling,
maar uit een kwijtschelding. Een vordering uit ongerechtvaardigde verrijking
kan bijvoorbeeld stranden, indien de begunstigde zich met succes beroept op
medeschuld van de steunverlenende instantie. Het wetsvoorstel biedt een oplossing
door in artikel 6:212a lid 1 BW te voorzien in een specifieke titel voor terugvordering
of ongedaanmaking van steunmaatregelen die op grond van een beschikking van
de Commissie of een uitspraak van het Hof van Justitie, dan wel een onherroepelijke
uitspraak van de Nederlandse rechter, onverenigbaar zijn verklaard met de
gemeenschappelijke markt of waarvan is vastgesteld dat de steun is gebruikt
in strijd met de daaraan verbonden voorwaarden of anderszins onrechtmatig
is op grond van het Europese recht.Door te bepalen dat de rechtspersoon jegens de begunstigde gerechtigd
is tot terugvordering of ongedaanmaking van de steunmaatregel wordt aangesloten
bij de terminologie van de regeling voor onverschuldigde betaling in artikel
6:203 BW en, voor wat betreft het begrip ongedaanmaking, tevens bij artikel
6:24 BW en artikel 6:271 BW. Uit overweging 11 van de preambule van de procedureverordening
kan worden afgeleid dat bij steunmaatregelen die in strijd met het EG-verdrag
zijn verleend, de daadwerkelijke mededinging dient te worden hersteld.Van de toepassing van de nationale leerstukken bij een terugvordering
kan voorts een verkeerd signaal uitgaan, omdat het gemeenschapsrecht de begunstigde
weinig ruimte laat voor verweermogelijkheden. Verweermiddelen die de begunstigde
zou kunnen ontlenen aan de wettelijke regelingen voor onverschuldigde betaling
en ongerechtvaardigde verrijking zullen in de meeste gevallen niet kunnen
worden ingeroepen, omdat zij in de weg staan aan een effectieve terugvordering.
Dit heeft te maken met de omstandigheid dat de communautaire staatssteunregels
in de eerste plaats gericht zijn op herstel van de economische situatie zoals
die bestond voor de steunverlening en in veel mindere mate rekening houden
met de juridische verhoudingen op nationaal niveau. De invoering van een specifieke
titel voor terugvordering en ongedaanmaking van steun in artikel 6:212a BW
zorgt ervoor dat de volle werking van het gemeenschapsrecht wordt gerespecteerd.Een ander knelpunt vormen de nationale verjaringstermijnen (artikel 3:306
BW e.v.) die in de weg kunnen staan aan terugvordering of ongedaanmaking van
steun. De bevoegdheden van de Commissie om steun terug te vorderen verjaren
op grond van artikel 15 van de procedureverordening pas na een termijn van
tien jaar vanaf de dag waarop de onrechtmatige steun is verleend. Het voorgestelde
artikel 6:212a lid 2 BW verklaart ten aanzien van terugvordering of ongedaanmaking
van steunmaatregelen de nationale verjaringsbepalingen buiten toepassing.Tot slot bevat de procedureverordening, alsmede de daarop gebaseerde Commissieverordening
van 21 april 2004, nr. 794/2004, PbEG L 140/1, een regeling voor de vergoeding
van rente. Deze regeling verschilt van de nationale regeling inzake de wettelijke
rente in artikel 6:119 BW en verder. In het voorgestelde artikel 6:119 lid
3 BW is bepaald dat voor de berekening van rente niet de nationale regeling,
maar de regeling op grond van de procedureverordening van toepassing is op
een terugvordering of ongedaanmaking van steun. In het rechtsvergelijkende onderzoek is gesteld dat de bewaarplicht van
zeven jaar in het Nederlandse recht (artikel 2:10 lid 3 BW, artikel 4:69,
tweede lid, Awb en art. 52, vierde lid, Awr) een knelpunt zou kunnen zijn,
omdat de terugvorderingsbevoegdheid van de Commissie pas na tien jaar na de
dag van steunverlening verjaart. Om die reden wordt in het onderzoeksrapport
een wettelijke bepaling in overweging gegeven, inhoudende dat in alle gevallen
waarin sprake kan zijn van staatssteun, relevante documenten moeten worden
bewaard tot de termijnen van artikel 15 van de procedureverordening zijn verstreken.
De regering wijst een verlenging van de bewaarplicht bij steunverlening af.
Verlenging van de bewaarplicht – die eerder juist van tien jaar is teruggebracht
naar zeven jaar met het oog op de vermindering van administratieve lasten –
is gelet op de daarmee gepaard gaande verzwaring van de administratieve lasten
een onevenredig zwaar middel dat niet in verhouding staat tot het mogelijke
probleem dat staatsteun niet volgens de procedure van artikel 88 EG is toegekend.
Daar komt bij dat het in het licht van de Alcan-jurisprudentie van het Hof
van Justitie het niet aannemelijk wordt geacht dat de begunstigde van een
steunmaatregel zich op de bewaarplicht zou kunnen beroepen om aan terugvordering
te ontkomen.6.  Aanpassing van de Algemene wet bestuursrechtVoorgesteld wordt om een nieuwe titel 4.2a, direct na de subsidietitel,
in te voegen met als titel Terugvordering van staatssteun. Deze titel is van
toepassing op alle vormen van steun als bedoeld in artikel 87, eerste lid,
van het EG-verdrag die worden verstrekt bij beschikking in de zin van de Awb,
of die voortvloeien uit een wettelijk voorschrift dat een verplichting tot
betaling uitsluitend aan of door een bestuursorgaan regelt (vgl. artikel 4.4.1.1).
Hiermee worden bijvoorbeeld figuren als de omzetbelasting en de accijnzen
bedoeld waarbij de overheid een betalingsverplichting vaststelt zonder dat
er een beschikking aan te pas komt. De nieuwe titel dekt alle vormen van bestuursrechtelijke
steun. Bestuursrechtelijke steun kan zeer uiteenlopende vormen aannemen, zoals
bijvoorbeeld een subsidie, een belastingvoordeel, een heffing of een vergunning.
Steun in de vorm van feitelijk handelen door de overheid valt onder het bereik
van de voorgestelde regeling in het BW (artikelen 6:119 lid 4 en 6:212a).De nieuwe titel biedt een grondslag voor terugvordering naar aanleiding
van een Commissiebeschikking op grond van de procedureverordening of een Hofuitspraak,
dan wel een uitspraak van een nationale rechter, met inbegrip van de door
de procedureverordening vereiste rente. Kenmerkend voor de terugvordering
van bestuursrechtelijke steun is dat het bestuursorgaan dat de steun heeft
verleend, een Awb-besluit omtrent terugvordering neemt. Omdat de terugvordering
wordt afgewikkeld binnen de bijzondere bestuursrechtelijke rechtsverhouding
waarin de steunverlening heeft vormgekregen, zal niet altijd met zoveel woorden
van een «terugvorderingsbesluit» sprake zijn. Zo zal in het belastingrecht
de terugvordering in het in artikel 4:80b Awb geregelde geval kunnen plaatsvinden
in de vorm van een naheffings- of navorderingsaanslag op grond van de Algemene
wet inzake rijksbelastingen (zie ook de voorgestelde aanpassingen van deze
wet). Tegen deze besluiten is bezwaar en beroep bij de belastingrechter mogelijk.Bij een begunstigende beschikking kan een door de Commissie gelaste terugvordering
met zich brengen dat de beschikking wordt gewijzigd of ingetrokken, alvorens
tot terugvordering wordt overgegaan. Dit is in artikel 4:80b, Awb tot uitdrukking
gebracht door te bepalen dat de beschikking waarbij de steun is verleend kan
worden gewijzigd of ingetrokken. Zo kan bij subsidies eerst het besluit tot
verlening of vaststelling van de subsidie worden ingetrokken, waarna de ten
onrechte verleende subsidie kan worden teruggevorderd. In dat
geval zal het intrekkingsbesluit worden gecombineerd met het terugvorderingsbesluit
(zie ook de voorgestelde aanpassing van de subsidietitel).Terugvordering kan plaatsvinden, overeenkomstig artikel 14, eerste lid,
van de procedureverordening, bij de begunstigde van de steun. De begunstigde
behoeft niet altijd de oorspronkelijke ontvanger van de steun te zijn. Hiervan
was bijvoorbeeld sprake bij de subsidieverstrekking aan de grenspomphouders
op grond van de Tijdelijke regeling subsidie tankstations grensstreek Duitsland
van de minister van Financiën. In de beschikking van de Commissie werden
ook de oliemaatschappijen als begunstigden genoemd (Beschikking van 20 juli
1999, 1999/706, PbEG 1999, L 280). Voor zover de terugvordering zich niet
richt tot de geadresseerde van de oorspronkelijke beslissing, maar tot een
derde-begunstigde, zal toepassing van artikel 4:80b leiden tot een zelfstandig
terugvorderingsbesluit.Op een terugvorderingsbesluit op grond van artikel 4:80b Awb zijn de bepalingen
over voorbereiding en motivering van besluiten, alsmede over bezwaar en beroep
bij de bestuursrechter van toepassing. Voorts is titel 4.4 inzake bestuursrechtelijke
geldschulden van toepassing, met uitzondering van de artikelen 4.4.4.2 tot
en met 4.4.2.7 en afdeling 4.4.3. Deze uitzonderingen betreffen de in rekening
te brengen rente (deze wijkt af van de wettelijke rente) en de regeling over
verjaring van de rechtsvorderingen (artikel 15 van de procedureverordening
bevat een afwijkende regeling). In artikel 4:80b Awb wordt voorts bepaald
dat het terug te vorderen bedrag, bij gebreke van tijdige betaling, bij dwangbevel
kan worden ingevorderd. Hiermee is ook paragraaf 4.4.4.2 Awb (invordering
bij dwangbevel) van titel 4.4 van toepassing.7. Aanpassing van de Algemene wet inzake rijksbelastingenDe bevoegdheid tot terugvordering van staatssteun is ook wat betreft de
fiscaliteit geregeld in artikel 4:80b van de Algemene wet bestuursrecht. In
het vijfde lid van dit artikel is vervolgens geregeld dat voor zover het om
terugvordering van «fiscale» staatssteun gaat, dit zal plaatsvinden
met gebruikmaking van het instrumentarium van navordering en naheffing. Hiertoe
wordt in het onderhavige wetsvoorstel wijziging van de Algemene wet inzake
rijksbelastingen voorgesteld. Met «fiscale» staatssteun wordt
gedoeld op staatssteun die in het verleden is verstrekt in de vorm van een
fiscale faciliteit. Een dergelijke fiscale faciliteit zou op diverse wijzen
kunnen zijn vormgegeven; het kan een vrijstelling van winst betreffen, een
eenmalige aftrekpost, een willekeurige afschrijvingsfaciliteit, een bijzonder
belastingtarief of bijzonder accijnstarief, een afdrachtvermindering, etcetera.Hoewel de bepalingen van de Algemene wet inzake rijksbelastingen ingevolge
artikel 1 van die wet in beginsel alleen gelden bij belastingen die van rijkswege
door de Belastingdienst worden geheven, heeft de Algemene wet inzake rijksbelastingen
een ruimer bereik dan alleen rijksbelastingen, omdat de bepalingen van de
Algemene wet inzak rijksbelastingen in diverse organieke wetten van overeenkomstige
toepassing zijn verklaard (zie bijvoorbeeld artikel 227a Provinciewet, artikel
231 Gemeentewet en artikel 123 Waterschapswet). Dit is van belang omdat «fiscale»
steunverlening ook op decentraal niveau kan voorkomen.Het gebruik van het instrument van navordering of naheffing om onrechtmatig
verleende staatssteun terug te vorderen, leidt ertoe dat over de jaren waarop
de terugvordering betrekking heeft, het verschuldigde bedrag aan belasting
opnieuw zal worden vastgesteld. Dit zorgt ervoor dat de situatie
die zou hebben gegolden als geen staatssteun was verstrekt, zoveel mogelijk
wordt hersteld. Dit komt overeen met de zienswijze van de Commissie dat zoveel
mogelijk de oude situatie (van voor het verstrekken van de bewuste staatssteun)
moet worden hersteld. Omdat er in de periode waarin de staatssteun onrechtmatig
genoten is wel van het voordeel gebruik kon worden gemaakt, dient, om de oude
situatie daadwerkelijk te herstellen, tevens rente te worden betaald. De terugvordering
van staatssteun zal vaak tot gevolg hebben dat de winst over het jaar waarover
terugvordering plaatsvindt, hoger wordt (dan wel het verlies kleiner wordt).
Dat komt omdat een fiscale regeling (bijvoorbeeld een vrijstelling of een
aftrekpost) alsnog buiten toepassing wordt gelaten. Een hogere winst betekent
aan de ene kant dat bij het hanteren van inkomensdrempels, bijvoorbeeld bij
de toepassing van de aftrekpost voor buitengewone uitgaven, het inkomen hoger
wordt. Anderzijds kan de belastingplichtige naar aanleiding van de terugvordering
ook de mogelijkheid benutten om enkele keuzes opnieuw te heroverwegen. Zo
kan het zich bijvoorbeeld voordoen dat de belastingplichtige besluit om alsnog
te doteren aan de fiscale oudedagsreserve in verband met zijn door de terugvordering
ontstane hogere winst in het jaar van navordering.Verder is het zo, dat mogelijk alsnog verliezen verrekend zouden kunnen
worden met de hogere winst die ontstaat door de terugvordering van staatssteun.In de Algemene wet inzake rijksbelastingen worden bepalingen opgenomen
die ervoor zorgen dat indien sprake is van terugvordering van staatssteun
de reguliere navorderings- en naheffingstermijnen buiten toepassing worden
gelaten. Toch zal een onbeperkte terugvordering niet plaatsvinden, want de
bevoegdheid van de Commissie om lidstaten te verplichten staatssteun terug
te vorderen is beperkt tot tien jaar terug. Deze termijn kan echter worden
geschorst of gestuit, waardoor de feitelijke terugvorderingstermijn langer
is dan tien jaar.Dit geldt ook voor beschikkingen die door de terugvordering van de staatssteun
zouden moeten worden herzien.Over het terug te vorderen bedrag is overigens rente verschuldigd. De
hoogte van de rente wordt bepaald door de Commissie en wijkt af van de in
de Algemene wet inzake rijksbelastingen geregelde heffingsrente. Daarom wordt
in die wet een artikel opgenomen waarin wordt bepaald dat over een terug te
vorderen bedrag aan staatssteun geen heffingsrente in rekening wordt gebracht,
maar de rente zoals deze wordt bepaald door de Commissie. Dit betreft de rente
zoals omschreven in artikel 14, tweede lid, van de procedureverordening en
de op grond van artikel 27 van die verordening door de Commissie gestelde
regels (Verordening (EG), nr. 794/2004, PbEG L 140/1).8.  Relatie met andere (bestuursrechtelijke) wetgevingVrijwel alle ministeries beschikken over departementale subsidie(kader)wetten
waarin een bepaling is opgenomen die het mogelijk maakt subsidie te weigeren,
lager vast te stellen of in te trekken «voor zover subsidieverstrekking
in strijd is met ingevolge een verdrag voor de staat geldende verplichting»
(bijvoorbeeld artikel 7 Kaderwet EZ-subsidies). Deze bepalingen – hoewel
beperkt tot steun in de vorm van subsidies – zijn ruimer dan het nu
voorgestelde artikel 4:80b in de Awb. Het voornaamste verschil is dat de subsidieverstrekkende
bestuursorganen (meestal de ministers) bij schending van de EG-staatssteunregels,
ook bevoegd zijn een subsidie in te trekken of te wijzigen en daarna terug
te vorderen in de fase voorafgaand aan een eventuele terugvorderingsbeschikking
van de Commissie. Het ligt in de rede dat het subsidieverstrekkende bestuursorgaan
in dat geval, alvorens gebruik te maken van kaderwetbevoegdheid tot intrekking
en terugvordering van een subsidie, overleg voert met de Commissie –
in verband met haar toezichthoudende bevoegdheid – om te bezien of de
zaak valt te repareren. Niet uitgesloten is immers dat bijvoorbeeld alsnog
(gedeeltelijke) goedkeuring van een niet aangemelde steunregeling wordt verkregen,
zodat niet tot intrekking en terugvordering van de steun behoeft te worden
overgegaan. Een tweede verschil met artikel 4:80b Awb is, dat de kaderwetbepalingen
ook betrekking hebben op strijd met het secundaire gemeenschapsrecht terzake
van Europese subsidies. Deze bepalingen behouden derhalve een aanvullende
functie ten opzichte van de voorgestelde titel 4.2a Awb. Aangezien de onderlinge
verhouding daarmee duidelijk is, is er geen noodzaak de tekst van de kaderwetbepalingen
aan de voorgestelde titel 4.2a Awb aan te passen (vgl. aanwijzing 85 van de
Aanwijzingen voor de regelgeving).Ter uitvoering van het kabinetsstandpunt van 7 juli 2004 «De
Europese dimensie van toezicht» (Kamerstukken II 2003/04, 21 109,
nr. 138) worden wettelijke maatregelen voorbereid die beogen zeker te
stellen dat de decentrale overheden hun Europeesrechtelijke verplichtingen
naleven. Daarbij wordt onder andere gedacht aan:– het opnemen van de bevoegdheid voor de verantwoordelijke minister
om een bijzondere aanwijzing te geven ter naleving van het gemeenschapsrecht;– het opnemen van de bevoegdheid voor de verantwoordelijke minister
om een bijzondere aanwijzing te geven als hij tot de overtuiging komt dat
een melding over voorgenomen staatssteun ten onrechte niet of onjuist dreigt
te worden gedaan;– het opnemen van een verhaals- en regresrecht teneinde een ex artikel
228 EG opgelegde boete of dwangsom dan wel overige schade te verhalen op decentrale
overheden, voor zover daarbij sprak is van verzuim van die decentrale overheden.Overwogen is de regeling voor terugvordering van staatssteun op last van
de Commissie in het bovenbedoelde, in voorbereiding zijnde wetsvoorstel op
te nemen. Daartoe zou de reikwijdte van het wetsvoorstel – dat de regeling
van de verhouding tussen bestuursorganen onderling (het interbestuurlijk toezicht)
betreft – kunnen worden verbreed. Gekozen is evenwel voor opname in
het BW en de Awb aangezien het bij terugvordering van staatssteun gaat om
een regeling van de verhouding tussen overheid en burger (bedrijf). Als de
Commissie de terugvordering van steun gelast, zullen de algemene regels en
beginselen uit BW en Awb toegepast moeten worden voor zover die niet in strijd
zijn met het Europese recht. Daarvan is men zich minder bewust indien de regeling
voor terugvordering niet in die codificaties wordt ingevoegd. Die codificaties
zijn juist bedoeld om alle algemene aspecten van de verhouding tussen overheid
en burger en bedrijf te regelen.Tot slot zij vermeld dat artikel 22 van de procedureverordening –
voor de niet reeds door de subsidiekaderwetten of de Algemene wet inzake rijksbelasting
bestreken steunmaatregelen – is uitgevoerd in de nationale wetgeving
door middel van de Wet uitvoering EG-mededingingsverordeningen. Het betreft
de facilitering van controles ter plaatse en het doen vergezellen van Commissieambtenaren
door nationale toezichthouders.9. Voorbereiding van het wetsvoorstelHet wetsvoorstel is voorbereid door een interdepartementale werkgroep
die is ingesteld naar aanleiding van het in paragraaf 1 vermelde ICER-rapport
(Trends in de rechtspraak; terugvordering van staatssteun). Gelet op het verplichte
karakter van de uit het gemeenschapsrecht voorvloeiende aanpassingen is afgezien
van een externe adviesronde. Wel is de Commissie wetgeving algemene regels
van bestuursrecht over het concept-wetsvoorstel geraadpleegd.1 Deze Commissie kon zich vinden in de keuze voor opneming
van de regeling in het BW en de Awb. De overige opmerkingen hebben tot aanpassing
van de tekst van artikel 4:80b Awb dan wel van de memorie van toelichting
geleid.Tevens is het concept-wetsvoorstel ter informatie verzonden aan de Europese
Commissie.ARTIKELSGEWIJSArtikel I (wijziging BW)Onderdeel A (artikel 6:119 nieuw lid 4 BW)De procedureverordening bepaalt in artikel 14 lid 2 dat de op grond van
een terugvorderingsbeschikking terug te vorderen steun rente omvat. Zowel
de hoogte als de duur van de rentevergoeding vloeien voort uit het systeem
van de procedureverordening en op beide punten verschilt de procedureverordening
van de regeling voor de wettelijke rente in artikel 6:119 BW. De hoogte van
de rentevergoeding bestaat in een door de Commissie vastgesteld «passend»
percentage. Ten aanzien van de duur van de rentevergoeding geldt dat de rente
bij een vordering tot ongedaanmaking van steunmaatregelen niet wordt berekend
over de periode waarin de schuldenaar in verzuim is, maar vanaf de datum waarop
de onrechtmatige steun werd verleend tot de datum van daadwerkelijke terugbetaling
van de steun.Gezien deze verschillen tussen de nationale regeling en de procedureverordening
is het vanuit een oogpunt van effectieve terugvordering van steun wenselijk
om de reguliere regeling voor wettelijke rente in artikel 6:119 lid 1 en lid
2 BW buiten toepassing te verklaren en een grondslag voor de vordering van
rente op te nemen die voor de berekeningswijze rechtstreeks verwijst naar
de procedureverordening en de ter uitvoering daarvan gestelde regels. Dit
is vastgelegd in lid 4. Deze keuze is mede ingegeven door het feit dat de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft bepaald dat artikel
14 lid 2 van de procedureverordening weliswaar rechtstreekse werking heeft,
maar niet strekt tot het scheppen van een bevoegdheid van de minister tot
het vorderen van rente bij onrechtmatig verstrekte steun (uitspraak van 11 januari
2006, AB 2006, 208, overweging 2.8.1).Voor de berekeningswijze van de rente bij een terugvordering of ongedaanmaking
van steunmaatregelen is artikel 14 lid 2 van de procedureverordening bepalend
alsmede de op grond van artikel 27 van de procedureverordening door de Commissie
gestelde regels. Verwezen zij naar de artikelen 9 tot en met 11 van Verordening
(EG), nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004, PbEG L 140/1 tot
uitvoering van Verordening (EG), nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling
van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag.
Dit houdt in dat een rentepercentage geldt dat door de Commissie wordt vastgesteld
en dat het bedrag van de rente wordt berekend vanaf de datum waarop de onrechtmatige
steun voor de begunstigde beschikbaar was tot de datum van de daadwerkelijke
terugbetaling van de steun.2De regeling voor wettelijke rente bij handelstransacties (artikel 6:119a
BW) is evenals de gewone wettelijke rente gericht op het terugdringen van
te late betaling van geldvorderingen.Artikel 6:119a BW behoeft niet in de regeling voor staatssteun te worden
betrokken, omdat dit artikel niet van toepassing is op een vordering tot ongedaanmaking
van steunmaatregelen. Artikel 6:119a BW is gebaseerd op een Europese richtlijn
(Richtlijn 2000/35/EG van het Europees Parlement en de Raad van
de Europese Gemeenschappen van 29 juni 2000 betreffende bestrijding van
handelstransacties, PbEU L 200/35). Uit de richtlijn en de wetsgeschiedenis
kan worden afgeleid dat de rente voor handelstransacties slechts geldt ten
aanzien van rechtsverhoudingen die zijn gebaseerd op een overeenkomst tussen
partijen (Kamerstukken II, 28 239, nr. 5, blz. 8–9). Dit betekent
dat artikel 6:119a BW weliswaar van toepassing kan zijn op een handelstransactie
waarbij de overheid partij is (bijv. bij verkoop van onroerend goed tegen
zeer gunstige voorwaarden), maar niet op een daarop volgende terugvordering
of ongedaanmaking als de transactie op grond van een Commissiebeschikking
of hofuitspraak moet worden teruggevorderd. Bij terugvordering of ongedaanmaking
van steun gaat het immers niet om een overeenkomst tussen partijen, maar om
een vordering die rechtstreeks voortvloeit uit de wet en berust op communautaire
verplichtingen (artikel 6:212a van het wetsvoorstel).Onderdeel B (wijziging artikel 6:120 lid 1 BW)Nu de nieuwe regeling voor terugvordering en ongedaanmaking van steun
leidt tot aanpassingen van de regeling inzake de wettelijke rente, wordt van
de gelegenheid gebruik gemaakt om ook de procedure voor vaststelling van het
op enig moment geldende percentage voor de wettelijke rente in artikel 6:120
BW te vereenvoudigen.Bepaald wordt dat het percentage voor de wettelijke rente als bedoeld
in artikel 6:119 BW wordt vastgesteld bij ministeriële regeling. Thans
schrijft de wet voor dat dit bij algemene maatregel van bestuur geschiedt.
Omdat aanpassing van het percentage van de wettelijke rente slechts een technisch
karakter heeft, kan in het vervolg worden volstaan met een regeling van de
minister van Justitie.De wettelijke rente wordt zonodig gewijzigd per 1 januari (peildatum
ultimo oktober) en per 1 juli (peildatum ultimo april). Vaststelling
vindt plaats volgens een vaste systematiek die uitgaat van de formule: herfinancieringsrente
van de Europese Centrale Bank + 2,25%-punt. Om al te grote veranderingen
te vermijden wordt een verlaging of verhoging beperkt tot 2 procentpunten.
Er vindt een afronding plaats van halven of meer naar boven en overigens naar
beneden. Per 1 juli (peildatum ultimo april) is wijziging van het percentage
mogelijk, doch alleen indien de dan geldende wettelijke rente meer dan 1 procentpunt
verschilt van de rente die op dat moment zou gelden op basis van de hiervoor
aangegeven berekeningswijze.De keuze voor een ministeriële regeling bevordert de tijdige publicatie
van wijzigingen en sluit aan bij Aanwijzing voor de regelgeving nr. 26, waarin
is bepaald dat bij de uitwerking van details van een regeling de bevoegdheid
tot vaststelling van algemeen verbindende voorschriften mag worden gedelegeerd
aan een minister.Onderdeel C (invoegen artikel 6:212a BW)Artikel 6:212a BWEerste lidIn het eerste lid is een titel opgenomen voor terugvordering of ongedaanmaking
van steun die op grond van een Commissiebeschikking of uitspraak van het Hof
van Justitie moet worden teruggevorderd. Rechtspersonen of lichamen die staatssteun
hebben verstrekt, kunnen op grond van deze titel van de begunstigde terugvordering
of ongedaanmaking van de steunmaatregelen vorderen. Er is gekozen voor het
in het EG-verdrag gehanteerde begrip steunmaatregelen en niet voor bijvoorbeeld
rechtshandelingen of prestaties, omdat hiermee beter tot uitdrukking wordt
gebracht dat het bij ongedaanmaking van onrechtmatige steun gaat om een bijzondere,
uit het gemeenschapsrecht afgeleide rechtsvordering. Blijkens artikel 87 van het EG-verdrag kan het bij terugvordering gaan
om «steunmaatregelen van de Staten of in welke vorm dan ook met staatsmiddelen
bekostigd». Hoewel steun in de meeste gevallen door publiekrechtelijke
lichamen of rechtspersonen (artikel 2:1 BW) wordt verstrekt, kan er ook sprake
zijn van bekostiging met staatsmiddelen via een privaatrechtelijke rechtspersoon
(artikel 2:3 BW). Door in lid 1 te spreken van een rechtspersoon die, of een
lichaam dat steun heeft verstrekt, worden alle situaties geregeld.De formulering van «terugvordering of ongedaanmaking» in lid
1 sluit aan bij de formulering van de artikelen 6:24, 6:203 en 6:271 BW. Door
naast ongedaanmaking ook het begrip terugvordering te hanteren, komt de Europese
terminologie van terugvordering van staatssteun in de formulering tot uitdrukking.Lid 1 van artikel 6:212a BW bevat een zelfstandige titel voor terugvordering
of ongedaanmaking. Ongedaanmaking van de steunmaatregelen behoeft dus niet
op grond van de regelingen voor onverschuldigde betaling of ongerechtvaardigde
verrijking plaats te vinden. Hiermee kunnen voor de terugvordering gecompliceerde
vragen over de juridische kwalificatie van de rechtshandelingen op nationaal
niveau worden vermeden, zoals de vraag of onrechtmatig verleende steun nietig
is op grond van artikel 3:40 BW. Uit het rechtsvergelijkende onderzoek is
gebleken dat het rechtsgevolg van nietigheid in een aantal landen tot lastige
juridische en praktische vragen heeft geleid. Bovendien wordt de thans bestaande
onduidelijkheid weggenomen omtrent de vraag of de terugvorderingsbeschikking
van de Commissie een toereikende grondslag vormt voor ongedaanmaking van de
steunmaatregel of dat daarvoor een nationale bevoegdheid nodig is.Het zelfstandige karakter van artikel 212a betekent dat de begunstigde
geen verweren kan ontlenen aan de regelingen voor onverschuldigde betaling
en ongerechtvaardigde verrijking. Hiermee wordt ruimte geboden voor de volle
werking van het gemeenschapsrecht. Uit de procedureverordening volgt dat de
toepassing van de nationale procedures van de lidstaten niet in de weg mag
staan aan een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de beschikking.
Voor de begunstigde van onverenigbare steun betekent dit dat hij zeer beperkte
verweermogelijkheden heeft tegen een vordering op grond van lid 1. Het Hof
van Justitie hanteert in zijn jurisprudentie als uitgangspunt dat van een
behoedzaam ondernemer mag worden verwacht dat hij zich ervan vergewist of
de staatssteunprocedures zijn nageleefd (arresten van het Hof van Justitie
van 20 september 1990, C-5/89, BUG-Alutechnik, overwegingen 14–17
en van 20 maart 1997, C-24/95, Alcan, overweging 25).Een en ander heeft tot gevolg dat eventuele verweermiddelen die de begunstigde
inroept, niet moeten worden beoordeeld aan de hand van de nationale wettelijke
regeling, maar overeenkomstig de communautaire jurisprudentie. Daaruit blijkt
dat verweermiddelen slechts in uitzonderlijke omstandigheden met succes kunnen
worden ingeroepen. Het Hof van Justitie heeft niet uitgesloten dat de ontvanger
van onrechtmatige steun zich kan beroepen op uitzonderlijke omstandigheden
die zijn vertrouwen in de rechtmatigheid van de steun konden wettigen (zie
bijv. Hof van Justitie 24 november 1987, C-223/85, RSV, overweging 17,
Gerecht van Eerste Aanleg, 14 januari 2004, T-109/01, Fleuren Compost).
Deze jurisprudentie zal zich in de toekomst verder uitkristalliseren. De algemeen
geformuleerde regeling in artikel 212a heeft als voordeel dat ruimte wordt
gelaten om rekening te houden met de verdere ontwikkeling van de uitleg van
het gemeenschapsrecht. Het in lid 1 gehanteerde begrip begunstigde wordt ook gebruikt in de procedureverordening.
Degene die in de beschikking van de Commissie als begunstigde wordt aangemerkt,
behoeft niet altijd de oorspronkelijke ontvanger van de steun te zijn. Dit
is bijvoorbeeld het geval, wanneer de onderneming is verkocht aan een derde.
De steun moet worden teruggevorderd van de ondernemingen die het uiteindelijke
voordeel hebben genoten. Indien er twijfel bestaat omtrent de identiteit van
de begunstigde, dient de lidstaat overeenkomstige artikel 10 van het EG-verdrag
in loyale samenwerking met de Commissie samen te werken om de problemen op
te lossen (uitspraak van het Hof van Justitie van 21 maart 1991, Italië/Commissie,
C-308/88 overweging 57–58).Tweede lidDe nationale bepalingen inzake verjaring (artikelen 3:306 tot en met 3:326
BW) worden buiten toepassing verklaard. Dit is van belang, omdat de verjaringstermijnen
in het BW een belemmering kunnen vormen bij de terugvordering of ongedaanmaking
van steun, bijvoorbeeld omdat de Commissie pas na het verloop van de in de
artikelen 3:309 of 3:310 BW gehanteerde termijn van vijf jaren overgaat
tot het gelasten van terugvordering. De bevoegdheden van de Commissie om steun
terug te vorderen verjaren pas na een termijn van tien jaar vanaf de dag waarop
de onrechtmatige steun is verleend. De verjaring wordt gestuit door elke maatregel
van de Commissie of een op haar verzoek optredende lidstaat, waarna de termijn
weer van voren af aan begint te lopen (artikel 15 van de procedureverordening).
In de jurisprudentie van het Hof van Justitie is bepaald dat het verstrijken
van een nationale verjaringstermijn niet afdoet aan de verplichting van de
lidstaat om onrechtmatige steun terug te vorderen (arrest van het Hof van
Justitie van 20 maart 1997, C-24/95, Alcan, r.o. 33 e.v.).Nu in artikel 6:212a lid 2 BW de nationale verjaringsbepalingen buiten
toepassing worden verklaard, kan de begunstigde van de steunmaatregelen zich
slechts beroepen op de verjaringstermijn in artikel 15 van de procedureverordening.
Is die termijn verstreken, dan volgt uit lid 3 van dat artikel dat de steun
als bestaande steun wordt aangemerkt en derhalve niet langer als onrechtmatig
wordt beschouwd.Artikel II (wijziging Awb)Onderdeel A (wijziging artikel 4:15 Awb)Op grond van artikel 4:13, eerste lid, Awb wordt de beslissing op een
aanvraag om een beschikking gegeven binnen de in het wettelijk voorschrift
bepaalde termijn of, bij gebreke van zulk een termijn, binnen een redelijke
termijn na ontvangst van de aanvraag. Artikel 4:14 Awb biedt een regeling
voor verlenging van de beslistermijn door het bestuursorgaan indien de beslistermijn
van artikel 4:13, eerste lid, te kort blijkt. Het bestuursorgaan deelt de
aanvrager in dat geval mede wanneer de beschikking wel tegemoet kan worden
gezien. Daarnaast is in artikel 4:15 een regeling gegeven voor opschorting
van de beslistermijn. Deze regeling is in het wetsvoorstel Dwangsom bij niet
tijdig beslissen (Kamerstukken I 2005/06, 29 934, A) aanzienlijk uitgebreid,
onder andere met de bepaling dat de beslistermijn wordt opgeschort indien
noodzakelijke informatie aan een buitenlandse instantie is gevraagd (artikel
4:15, eerste lid, onder b). In aansluiting hierop wordt voorgesteld om aan
het eerste lid van artikel 4:15 een onderdeel toe te voegen, waarin wordt
bepaald dat de beslistermijn eveneens wordt opgeschort indien het bestuursorgaan
het voornemen om een positieve beschikking te geven die als een steunmaatregel
in de zin van het EG-verdrag zou kunnen worden aangemerkt ter goedkeuring
heeft aangemeld bij de Commissie. Deze bepaling zal in de praktijk onder andere voor subsidies van belang
zijn. Het aanmelden van een individuele subsidieverlening bij de Commissie
kan noodzakelijk zijn wanneer deze niet op een goedgekeurde subsidieregeling
berust, maar ook indien de Commissie aan de goedkeuring van een subsidieregeling
de voorwaarde heeft verbonden dat de individuele aanvragen bij haar moeten
worden gemeld. Ingevolge het nieuw voorgestelde onderdeel deelt het bestuursorgaan
de aanvrager mede dat voor de beschikking op de aanvraag om het oordeel van
de Commissie is gevraagd. De beslistermijn is vervolgens opgeschort met met
ingang van de dag na die waarop het bestuursorgaan deze mededeling heeft gedaan,
tot de dag waarop de Commissie haar beslissing – in de vorm van een
beschikking – heeft bekendgemaakt.Met deze wijziging wordt gevolg gegeven aan de aanbeveling terzake in
het eerder genoemde evaluatierapport «De Europese agenda van de Awb».AaArtikel 4:35 van de Algemene wet bestuursrecht bevat een aantal algemene
weigeringsgronden voor subsidies. Dit zijn weigeringsgronden die bij iedere
subsidie kunnen worden ingeroepen. Op advies van de Raad van State wordt voorgesteld
dit artikel aan te vullen met een bevoegdheid om de subsidie te weigeren indien
de Commissie heeft vastgesteld dat de subsidie een met de gemeenschappelijke
markt onverenigbare steunmaatregel oplevert.Onderdeel B (wijziging artikel 4:46 Awb)Artikel 4:46 Awb heeft betrekking op de vaststelling van subsidie, indien
een beschikking tot subsidieverlening is gegeven. Het tweede lid geeft het
bestuursorgaan de bevoegdheid om in een aantal gevallen de subsidie lager –
onder omstandigheden ook op nihil – vast te stellen dan uit de subsidieverlening
zou volgen. Lagere vaststelling dient ook mogelijk te zijn indien uitvoering
wordt gegeven aan een terugvorderingsbeschikking van de Commissie ter zake
van staatssteun of een uitspraak van het Hof van Justitie of de Nederlandse
rechter inzake staatssteun. Daartoe wordt in artikel 4:46, tweede lid, Awb
een onderdeel e van deze strekking voorgesteld.Onderdelen C en D (wijziging artikelen 4:48 en 4:49 Awb)De artikelen 4:48 en 4:49 Awb regelen de intrekking en wijziging met terugwerkende
kracht van de beschikking tot subsidieverlening respectievelijk subsidievaststelling.
Intrekking en wijziging met terugwerkende kracht dient ook mogelijk te zijn
indien uitvoering wordt gegeven aan een terugvorderingsbeschikking van de
Commissie ter zake zake van staatssteun of een uitspraak van het Hof van Justitie
of een Nederlandse rechter inzake staatssteun. Voorgesteld wordt aan het beide
artikelen een onderdeel van deze strekking toe te voegen.Onderdeel E (wijziging artikel 4:57 Awb)Artikel 4:57, derde lid, Awb stelt de termijn waarbinnen onverschuldigd
betaalde subsidiebedragen kunnen worden teruggevorderd op vijf jaar, te rekenen
vanaf de dag waarop de subsidie is vastgesteld dan wel is geconstateerd dat
de ontvanger na de vaststelling niet heeft voldaan aan aan de subsidie verbonden
verplichtingen. Deze termijn kan niet van toepassing zijn indien uitvoering
wordt gegeven aan een terugvorderingsbeschikking van de Commissie ter zake
van staatssteun of een uitspraak van het Hof van Justitie of een Nederlandse
rechter inzake staatssteun. In artikel 15 van procedureverordening
is namelijk bepaald dat de bevoegdheid van de Commissie om steun terug te
vorderen, verjaart na tien jaar. Deze termijn gaat in op de dag waarop de
onrechtmatige steun is verleend en wordt gestuit door elke maatregel van de
Commissie of een op haar verzoek optredende lidstaat ten aanzien van de onrechtmatige
steun. Na elke stuiting begint de termijn van voren af aan te lopen. De verjaring
wordt geschorst, zolang over de beschikking van de Commissie een beroep aanhangig
is bij het Hof van Justitie.Onderdeel F (invoegen artikel 4:80a Awb)Artikel 4:80a AwbDeze bepaling definieert het toepassingsbereik van de nieuwe titel 4a
over terugvordering van staatssteun in de Awb. Zij is van toepassing op alle
vormen van bestuursrechtelijke steun, hier gedefinieerd als steun in de zin
van artikel 87, eerste lid, EG die bij beschikking wordt verstrekt of voorvloeit
uit een wettelijk voorschrift dat een verplichting tot betaling uitsluitend
aan of door een bestuursorgaan regelt (vgl. artikel 4.4.1.1). Voor privaatrechtelijke
steun of steun die de vorm zou hebben van feitelijk overheidshandelen is een
vergelijkbare regeling opgenomen in boek 6 van het BW (artikelen 6:119 lid
4 en 6:212a).Artikel 4:80b AwbEerste lidHet eerste lid creëert een grondslag voor terugvordering van staatssteun
naar aanleiding van een Commissiebeschikking of een uitspraak van het Hof
van Justitie (daaronder begrepen het Gerecht van Eerste Aanleg) of van een
Nederlandse rechter inzake staatssteun. Voor de reikwijdte van de grondslag
wordt verwezen naar paragraag 4 van het algemeen deel van de toelichting.Voor
zover de terugvordering een bestuursrechtelijke betalingsverplichting behelst,
is op de verdere afwikkeling de regeling van titel 4.4 inzake Bestuursrechtelijke
geldschulden van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing alsmede de op
de bijzondere terreinen daarvoor getroffen regelingen.Tweede lidHet tweede lid bepaalt dat de bij beschikking terug te vorderen steun
ook rente omvat en dat deze rente wordt berekend overeenkomstig artikel 14,
tweede lid, van de procedureverordening alsmede de op grond van artikel 27
van de procedureverordening door de Commissie gestelde regels. Verwezen zij
naar de artikelen 9 tot en met 11 van Verordening (EG), nr. 794/2004 van de
Commissie van 21 april 2004, PbEG L 140/1 tot uitvoering van Verordening
(EG), nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor
de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag. De Commissie stelt het rentepercentage
vast. De Commissie hanteert als grondslag voor de marktrentevoet het (jaarlijks
bijgestelde) referentiepercentage dat wordt gebruikt voor de berekening van
het subsidie-equivalent in het kader van regionale steun1. De rente is verschuldigd vanaf de datum waarop de onrechtmatige steun
voor de begunstigde beschikbaar was tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling
van de steun.Derde lidHet derde lid bepaalt dat het terug te vorderen bedrag bij dwangbevel
kan worden ingevorderd. Dit betekent dat indien (terug)betaling van de steun
binnen de voorgeschreven termijn uitblijft, de begunstigde in verzuim is (artikel
4.4.2.1 Awb) en het bestuursorgaan, na aanmaning, een dwangbevel kan uitvaardigen.
Het dwangbevel is in artikel 4.4.4.2.3 Awb aangemerkt als een
executoriale titel die met de voorschriften van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering ten uitvoer kan worden gelegd. Paragraaf 4.4.4.2 Awb
regelt de tenuitvoerlegging van een dwangbevel.Vierde lidAangezien de terugvordering op last van de Commissie een verplichting
tot betaling van een geldsom inhoudt, is titel 4.4 inzake Bestuursrechtelijke
geldschulden van de Algemene wet bestuursrecht daarop van toepassing. Aangezien
deze terugvordering in belangrijke mate door het gemeenschapsrecht wordt genormeerd,
moeten nationale bepalingen die daarmee op gespannen voet staan, wijken. Om
die reden zijn in het derde lid de artikelen 4.4.4.2 tot en met 4.4.4.7 alsmede
afdeling 4.4.3 Awb buiten toepassing verklaard bij terugvordering op grond
van artikel 4:80b, eerste en tweede lid, Awb.De artikelen 4.4.4.2 tot en met 4.4.4.7 Awb (wettelijke rente) zijn uitgezonderd
omdat de procedureverordening een – afwijkende – regeling bevat
voor vergoeding van rente (artikel 14, tweede lid, procedureverordening en
de op grond van artikel 27 van die verordening door de Commissie gestelde
regels (Verordening (EG), nr. 794/2004, PbEG L 140/1).Afdeling 4.4.3 Awb (verjaring) is uitgezonderd aangezien daarin het uitgangspunt
is dat de rechtsvordering tot betaling van een geldsom verjaart vijf jaren
nadat de voorgeschreven betalingstermijn is verstreken en artikel 15 van de
procedureverordening een – afwijkende – regeling bevat. De bevoegdheden
van de Commissie om steun terug te vorderen verjaren («vervallen»)
na verloop van een termijn van tien jaren. Deze termijn gaat in op de dag
waarop de onrechtmatige steun aan de begunstigde is verleend. De verjaring
wordt gestuit door elke maatregel van de Commissie of een op haar verzoek
optredende lidstaat, waarna de termijn weer van voren af aan begint te lopen.
De verjaring wordt geschorst, zolang over de beschikking van de Commissie
een beroep aanhangig is bij het Hof van Justitie. In de jurisprudentie van
het Hof van Justitie is bepaald dat het verstrijken van een nationale verjaringstermijn
niet afdoet aan de verplichting van de lidstaat om onrechtmatige steun terug
te vorderen (HvJ EG 20 maart 1997, C-24/95, Alcan, r.o. 33 e.v.). Is
de vervaltermijn van artikel 15 van de procedureverordening verstreken, dan
volgt uit het derde lid van dat artikel dat de steun als bestaande steun wordt
aangemerkt en derhalve niet langer als onrechtmatig wordt beschouwd.Er is geen aanleiding gezien om de bevoegdheid om uitstel van betaling
te verlenen (artikel 4.4.1.10 Awb) uit te zonderen. Denkbaar is dat onder
omstandigheden, in overleg met de Commissie, uitstel van betaling wordt verleend.Vijfde lidOp advies van de Raad van State is uitdrukkelijk bepaald dat, indien het
gaat om de terugvordering van «fiscale»staatssteun, dit gebeurd
met toepassing van de Algemene wet inzake rijksbelastingen en de Invorderingwet
1990. Dit betekent onder meer dat in die gevallen tegen een besluit dat (mede)
is genomen op grond van artikel 4:80b Awb niet de algemene rechtsgang van
de Awb open staat maar de fiscale rechtsgang. Dit voorkomt dat zowel de algemene
bestuursrechter als de fiscale bestuursrechter moeten oordelen over hetzelfde
feitencomplex. Artikel III (wijziging Algemene wet inzake rijksbelastingen)Onderdeel A (invoegen artikel 5b Awr)Artikel 5a AwrHet in te voegen artikel 5a ziet op de situatie dat er een verplichting
is om staatssteun terug te vorderen als bedoeld in titel 4.2A van de Algemene
wet bestuursrecht. Deze terugvordering kan invloed hebben op de hoogte van
de winst of het verlies welke door de ondernemer gemaakt is in het jaar waarover
teruggevorderd wordt. Het kan nodig zijn dat hierdoor bijvoorbeeld een met
de aanslag samenhangende beschikking gewijzigd moet worden, zoals bijvoorbeeld
de verliesbeschikking die door de inspecteur op grond van artikel 20 van de
Wet op de vennootschapsbelasting 1969 wordt vastgesteld en die op basis van
artikel 20b van diezelfde wet herzien kan worden. In artikel 5a wordt geregeld
dat als de bevoegdheid om de beschikking te herzien bij wet is beperkt, deze
beperking buiten toepassing wordt gelaten voor zover de herziening samenhangt
met de terugvordering van staatssteun. Het kan bijvoorbeeld gaan om een beperking
in de tijd of een beperking dat herziening uitsluitend zou mogen plaatsvinden
indien sprake is van een nieuw feit.Onderdeel B (wijziging artikel 16 Awr)Aan artikel 16, tweede lid, van de Algemene wet inzake rijksbelastingen
wordt een onderdeel toegevoegd dat het mogelijk maakt om na te vorderen als
er te weinig belasting is geheven vanwege in het verleden verstrekte staatssteun
die met toepassing van artikel 4:80b van de Algemene wet bestuursrecht teruggevorderd
moet worden.De Commissie kan de lidstaten verplichten tot tien jaar terug staatssteun
terug te vorderen. Deze verjaringstermijn kan worden geschorst en gestuit,
waardoor de periode waarover steun moet worden teruggevorderd feitelijk verder
teruggaat dan tien jaar. In verband met deze bevoegdheid van de Commissie
is de navorderingstermijn van vijf jaar buiten toepassing verklaard voor zover
het gaat om een navordering die verband houdt met de terugvordering van staatssteun.Onderdeel C (wijziging artikel 20 Awr)De toevoeging van het vijfde lid aan artikel 20 van de Algemene wet inzake
rijksbelastingen houdt verband met het feit dat de Commissie de bevoegdheid
heeft om terugvordering van staatssteun te eisen over een periode van in beginsel
tien jaar. Deze termijn overschrijdt de naheffingstermijn van vijf jaar, die
om deze reden buiten toepassing is verklaard voor zover de naheffing verband
houdt met de terugvordering van staatssteun.Onderdeel D (invoegen artikel 30l Awr)Artikel 30l AwrIn dit nieuw in te voegen artikel wordt bepaald dat over een terug te
vorderen bedrag aan staatssteun rente wordt berekend conform het bepaalde
in artikel 4:80b van de Algemene wet bestuursrecht. In dit artikel is bepaald
dat de rente berekend wordt overeenkomstig het bepaalde bij of krachtens de
artikelen 14, tweede lid, en 27 van de procedureverordening. Artikel IVOm een effectieve uitvoering van de Europeesrechtelijke verplichtingen
te verzekeren, is het van belang dat het wetsvoorstel ook van toepassing is
op staatssteun die voor het tijdstip van inwerkingtreding al verleend is.
Daarom is in het wetsvoorstel gekozen voor onmiddellijke werking. Voor de
wijzigingen in het Burgerlijk Wetboek geldt de Overgangswet nieuw Burgerlijk
Wetboek. Die wet hanteert in artikel 68a eveneens onmiddellijke werking als
hoofdregel, maar maakt hierop ook een aantal uitzonderingen. Om de onmiddellijke
werking ook voor het Burgerlijk Wetboek in alle gevallen te verzekeren, zijn
de relevante uitzonderingen in de Overgangswet NBW buiten toepassing verklaard.De minister van Justitie,E. M. H. Hirsch Ballin XNoot1Deze beschikking is door Valmont Nederland B.V. aangevochten en door het
Gerecht van eerste aanleg op 16 september 2004 nietig verklaard, T-274/01,
n.n.g.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot2De Commissie pleegt hierbij aan te sluiten bij de percentages voor referentierente.
Deze percentages worden gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese
Unie en op het internet: http://europa.eu.int/comm/competition/state_aid/others/reference_rates.html.XNoot1De Commissie publiceert de rentepercentages in het Publicatieblad van
de Europese Unie en op het internet. Zie het overzicht op http://europa.eu.int/comm/competition/state_aid/others/reference_rates.html. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31418-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl