Wet internationale misdrijven; Oorspronkelijke tekst
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28337, nr. A

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

03-05-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28337 nr. A

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. VOORSTEL VAN WETArtikel 8Artikel 10Artikel 16II. MEMORIE VAN TOELICHTING«b. Immuniteiten«Artikel 8
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28337Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 25 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 337Regels met betrekking tot ernstige schendingen van het internationaal
humanitair recht (Wet internationale misdrijven)AOORSPRONKELIJKE TEKST VAN HET VOORSTEL VAN WET EN VAN DE MEMORIE VAN
TOELICHTING ZOALS VOORGELEGD AAN DE RAAD VAN STATE EN VOOR ZOVER NADIEN GEWIJZIGDI. VOORSTEL VAN WET1. Artikel 1, eerste lid, onder c, luidde:c. deportatie of onder dwang overbrengen van bevolking: het onder dwang
verplaatsen van personen door verdrijving of andere dwangmaatregelen uit het
gebied waarin zij zich rechtmatig bevinden zonder dat daartoe krachtens internationaal
recht gronden zijn;2. Het in artikel 1, eerste lid, ingevoegde onderdeel e is nieuw.3. In artikel 2, tweede lid, is «420bis tot en met 420quater»
nieuw.4. Artikel 2, derde lid, is nieuw.5. Artikel 3, eerste lid, onder c, luidde:c. aan de groep levensvoorwaarden oplegt die op haar gehele of gedeeltelijke
lichamelijke vernietiging zijn gericht;6. In artikel 4, derde lid, is het woord «levensomstandigheden»
in de plaats gekomen van: levensvoorwaarden.7. Artikel 8 luidde:Artikel 81. Mishandeling, gepleegd door een ambtenaar of anderszins ten dienste
van de overheid werkzame persoon in de uitoefening van zijn functie aan iemand
die van zijn vrijheid is beroofd, met het oogmerk om inlichtingen of een bekentenis
te verkrijgen, hem te bestraffen, hem of een ander vrees aan te jagen of te
dwingen iets te doen of te dulden, of uit minachting voor diens aanspraken
op menselijke gelijkwaardigheid, wordt, zo deze gedragingen van dien aard
zijn dat zij het beoogde doel kunnen bevorderen, als foltering gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete van de vijfde
categorie.2. Met mishandeling wordt gelijkgesteld het opzettelijk teweegbrengen
van een toestand van hevige angst of een andere vorm van ernstige geestelijke
ontreddering.3. Indien het feit de dood ten gevolge heeft wordt de schuldige gestraft
met levenslange gevangenisstraf of met tijdelijke van ten hoogste twintig
jaren of geldboete van de vijfde categorie.8. Artikel 10 luidde:Artikel 10Met gelijke straffen als gesteld op de in artikel 8 bedoelde feiten wordt
gestraft:a. de ambtenaar of anderszins ten dienste van de overheid werkzame persoon
die door een der in artikel 47, eerste lid, onder 2°, van het Wetboek
van Strafrecht vermelde middelen tot de in artikel 8 bedoelde vorm van mishandeling
uitlokt of die opzettelijk toelaat dat een ander die vorm van mishandeling
pleegt;b. hij die de in artikel 8 bedoelde vorm van mishandeling pleegt, indien
een ambtenaar of een anderszins ten dienste van de overheid werkzame persoon
in de uitoefening van zijn functie zulks door een der in artikel 47, eerste
lid, onder 2°, van het Wetboek van Strafrecht vermelde middelen heeft
uitgelokt of zulks opzettelijk heeft toegelaten.9. Artikel 15 (in het oorspronkelijke voorstel artikel 16) luidde:Artikel 161. Van de misdrijven omschreven in deze wet neemt, behoudens het bepaalde
in de Wet militaire strafrechtspraak, de burgerlijke rechter kennis.2. De arrondissementsrechtbank te Arnhem is bij uitsluiting bevoegd.II. MEMORIE VAN TOELICHTING1. In paragraaf 2 luidden de eerste twee alinea's:«De kern van de voorgestelde wet wordt gevormd door de omschrijving en strafbaarstelling van zogenaamde internationale misdrijven, in het
bijzonder genocide, misdrijven tegen de menselijkheid (waaronder foltering)
en oorlogsmisdrijven. Deze misdrijven worden zo genoemd omdat ze tot zorg
zijn van de internationale gemeenschap als geheel en worden beschouwd als
misdrijven tegen het internationale recht. Ook andere misdrijven, zoals piraterij,
slavernij, misdrijven tegen de vrede en agressie, worden wel tot de internationale
misdrijven gerekend. Hoewel enige verwarring kan ontstaan met andersoortige
misdrijven met een internationaal – in de zin van grensoverschrijdend–
aspect, zoals drugshandel of mensensmokkel, is de regering van mening dat
de term «internationale misdrijven» zo gebruikelijk is dat zij
in deze wet en in haar opschrift kan worden gehanteerd. Het internationale
recht verbiedt niet alleen het plegen van internationale misdrijven maar schrijft
de statengemeenschap tevens voor een effectief systeem van rechtsmachtuitoefening
met betrekking tot deze misdrijven in te stellen en in stand te houden. In
het Nederlandse recht waren totnogtoe genocide, foltering, oorlogsmisdrijven
en vliegtuigkaping expliciet strafbaar gesteld in respectievelijk de Uitvoeringswet
genocideverdrag, de Uitvoeringswet folteringverdrag, de WOS en artikel 385a
Sr. Met betrekking tot misdrijven tegen de menselijkheid bestonden nog geen
formeelwettelijke strafbaarstellingen. Terrorisme als afzonderlijk misdrijf
is in deze wet niet opgenomen, evenmin als overigens in het Statuut van het
Strafhof. Evenals vele andere staten is Nederland steeds van mening geweest
dat daden van terrorisme adequaat kunnen worden bestraft aan de hand van het
commune strafrecht. Dat neemt echter niet weg dat het denkbaar is dat onder
omstandigheden een daad van terrorisme als misdrijf tegen de menselijkheid
of oorlogsmisdrijf kan worden gekwalificeerd.»2. In paragraaf 2, onder a, is de tweede alinea nieuw.3. In paragraaf 2 zijn de subparagrafen b en c in de plaats gekomen
van:«b. Misdrijven tegen de menselijkheid en folteringHet artikel met
betrekking tot de misdrijven tegen de menselijkheid is nieuw. De bepaling
is een vrijwel letterlijke weergave van artikel 7 van het Statuut van het
Strafhof. Aan deze bepaling liggen verscheidene precedenten ten grondslag,
waaronder de handvesten van de tribunalen van Neurenberg en Tokio, de Allied
Control Council Law No. 10, het Verdrag inzake slavernij van 1928, het Folteringverdrag
van 1984, de Statuten van de ad hoc-tribunalen voor Joegoslavië en Rwanda
en de jurisprudentie van de beide ad hoc-tribunalen. Als misdrijven tegen
de menselijkheid zijn slechts die misdrijven opgenomen in het Statuut van
het Strafhof en in deze wet, die tijdens de onderhandelingen over het Statuut
van het Strafhof geacht werden tot het internationaal gewoonterecht te behoren.
De bepalingen met betrekking tot foltering en uitlokking van foltering zijn
afkomstig uit de Uitvoeringswet folteringverdrag (Wet van 29 september 1988,
Stb. 1988, 478). Aan handhaving van deze specifieke bepaling naast het misdrijf
tegen de menselijkheid marteling bestaat behoefte nu de definitie van het
misdrijf foltering afwijkt van de definitie van het misdrijf tegen de menselijkheid
marteling. De definitie van marteling in artikel 7, tweede lid, sub e, van
het Statuut van het Strafhof is weliswaar gebaseerd op de definitie, neergelegd
in het op 10 december 1984 te New York totstandgekomen Verdrag tegen foltering
en andere wrede, onmenselijke of mensonterende behandeling of bestraffing
(Trb. 1985, 69), maar wijkt daarvan op enkele essentiële punten af. Het
Statuut ISH eist, anders dan het Verdrag tegen Foltering, niet dat het folteren
gebeurt van overheidswege. Misdrijven tegen de menselijkheid, zoals neergelegd
in het Statuut, kunnen alle niet alleen gepleegd worden door statelijke actoren,
maar ook door niet-statelijke actoren, met inbegrip van individuele burgers.
Verder eist het Statuut van het Strafhof niet dat de marteling is gepleegd
met een bepaald oogmerk zoals het verkrijgen van inlichtingen of een bekentenis,
het bestraffen van een persoon of het intimideren of discrimineren van een
persoon. Maken deze twee elementen van de definitie van marteling in het Statuut
de bepaling ruimer ten opzichte van de bepaling in het Verdrag tegen Foltering,
de voor misdrijven tegen de menselijkheid in het Statuut geëiste drempel
dat deze misdrijven worden gepleegd «als onderdeel van een wijdverbreide
of stelselmatige aanval gericht tegen de burgerbevolking, met kennis van de
aanval» maakt de definitie in het Statuut in zoverre juist enger dan
die in het Verdrag tegen Foltering. Ondanks deze verschillen met marteling
als misdrijf tegen de menselijkheid is er naar de mening van de regering goede
reden om de foltering zoals omschreven in het Verdrag tegen Foltering, naast
het misdrijf tegen de menselijkheid van marteling, in het onderhavige wetsvoorstel
op te nemen. Het folterverbod wordt namelijk beschouwd als een van de regels
van dwingend recht (of ius cogens) die van zo groot belang zijn voor de bescherming
van de internationale gemeenschap als geheel, dat iedere staat erdoor gebonden
wordt geacht (zie hierover de waarnemend Advocaat-Generaal N. Keijzer in zijn
conclusie in de zaak van de Decembermoorden, HR 18 september 2001, ELRO-nr.
AB 1471 (www. rechtspraak.nl), o.a. in § 91). Zo bezien hoort de
strafrechtelijke sanctionering van deze regel zeker in een Wet internationale
misdrijven thuis. Teneinde het onderscheid met het misdrijf tegen de menselijkheid
van marteling te benadrukken is overigens in artikel 8 de term «foltering»
gehandhaafd.»4. In paragraaf 3, onder a, tweede alinea, is de passage die begint
met «In het op 14 februari jl.», nieuw.5. In paragraaf 3, onder a, derde alinea, is de passage die begint
met «Recent heeft Nederland,», nieuw.6. In paragraaf 3, onder a, luidde de tekst vanaf «Uit het
tweede lid blijkt» tot «Mede gelet op het bovenstaande»
als volgt:«Uit het tweede lid blijkt dat de verdragsstaten zich verbinden
universele rechtsmacht te vestigen voor de betrokken ernstige inbreuken, waar
en door wie ook gepleegd, voor het geval de verdachte wordt aangetroffen op
hun grondgebied. In dat geval hebben ze de keuze tussen zelf berechten of
overleveren aan een andere staat («aut dedere aut iudicare»).
Dezelfde verplichtingen bestaan op grond van artikel 5, tweede lid, van het
VN-Antifolteringverdrag. Het is twijfelachtig of staten nog verder kunnen
gaan en ook universele rechtsmacht kunnen vestigen voor het geval
dat de verdachte zich niet op hun grondgebied bevindt (zie hierover uitvoerig
en gedocumenteerd wnd. A-G bij de Hoge Raad N. Keijzer in de vordering tot
cassatie in het belang der wet in de zaak betreffende de Decembermoorden,
a.w., die in overweging 138 concludeert dat dit naar de huidige stand van
het volkenrecht niet kan). De achtergrond van de beperking van de universele
rechtsmacht tot verdachten die aanwezig zijn op het grondgebied van de staat
is tweeledig: ten eerste wordt berechting bij verstek, zonder enig aanknopingspunt
met de zaak (feit gepleegd op het grondgebied, verdachte is onderdaan e.d.),
over het algemeen niet juist geacht; ten tweede kan berechting bij verstek
gemakkelijk tot jurisdictieconflicten leiden met staten die wel een aanknopingspunt
met de zaak hebben.Het Statuut van het Internationaal Strafhof bevat geen
rechtstreekse verplichtingen voor staten om tot strafbaarstelling van de daarin
omschreven misdrijven en vestiging van universele rechtsmacht over te gaan;
het Statuut gaat immers niet over de nationale vervolging van die misdrijven
maar over de vervolging voor het Strafhof. Wel wordt, zoals gezegd, aangenomen
dat uit het in het Statuut besloten liggende complementariteitsbeginsel volgt
dat de staten die partij zijn, de betrokken misdrijven ook zelf strafbaar
stellen en terzake adequate rechtsmacht vestigen zodanig dat de daders niet
onbestraft blijven. Het blijkt dat de meeste staten overgaan tot de vestiging
van universele rechtsmacht voor oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid
en genocide, zij het dat de vormgeving daarvan van staat tot staat kan verschillen.»7. In paragraaf 3, onder a, luidde de voorlaatste alinea vanaf «Daarbij
kunnen zij elkaar onderling rechtshulp verlenen»:«Daarbij kunnen zij elkaar onderling rechtshulp verlenen, daaronder
begrepen de uitlevering van de verdachte wanneer de staat van vervolging deze
persoon nog niet in handen heeft. Ook Nederland zal, waar dat van haar wordt
verlangd, hierbij rechtshulp verlenen. Naar het oordeel van de regering is
het echter niet realistisch noch redelijk van Nederland te verwachten dat,
wanneer geen van de staten met een direct aanknopingspunt met de zaak en met
bewijsmogelijkheden de vervolging op zich neemt en wanneer de verdachte zich
niet hier bevindt, Nederland in die zaak een vervolging zal instellen met
een redelijke kans op succes.»8. Paragraaf 3, onder b, luidde tot aan de alinea die begint met
«Tegelijk blijft naar de opvatting van de regering»:«b. ImmuniteitenZoals hierboven al is aangegeven is het leerstuk van de universele rechtsmacht
sterk in beweging en rijzen vragen over de precieze grenzen. Een van de belangrijkste
vragen in dat verband is de vraag in hoeverre bijvoorbeeld buitenlandse staatshoofden
en regeringsleiders alsmede andere hoge vertegenwoordigers van staten aanspraak
kunnen maken op in het volkenrecht erkende immuniteit voor de Nederlandse
strafrechter als zij ervan worden verdacht internationale misdrijven te hebben
begaan. De afgelopen jaren zijn strafrechters in verschillende landen geconfronteerd
met deze vraag. De discussie over dit onderwerp is vooral aangezet door de
Pinochet-uitspraken van het Engelse House of Lords, waarin het beroep op immuniteit
van het voormalig staatshoofd van Chili werd verworpen. Mede naar aanleiding
hiervan is in de volkenrechtelijke literatuur en in gezaghebbende internationale
fora een uitgebreide discussie op gang gekomen.Uit de statenpraktijk, jurisprudentie,
internationale discussies en literatuur blijkt naar het oordeel van de regering
het volgende. Vastgesteld kan allereerst worden dat de van oudsher bestaande
volkenrechtelijke immuniteitsregels een minder absoluut en een meer functioneel
karakter hebben gekregen. Zo genieten naar de mening van de regering oud-staatshoofden,
oud-regeringsleiders en voormalige ministers van Buitenlandse Zaken bij de
huidige stand van het volkenrecht weliswaar in beginsel nog steeds immuniteit
ten overstaan van de nationale strafrechter voor handelingen die zij in het
verleden uit hoofde van hun functie hebben verricht (immuniteit ratione materiae), maar moet thans worden aangenomen dat deze immuniteit
in ieder geval niet meer geacht kan worden te bestaan voor de in het Statuut
van het Internationaal Strafhof genoemde internationale misdrijven. Tegelijk
blijft ...»9. Paragraaf 3, onder b, laatste alinea, is nieuw.10. In paragraaf 3, onder d, eerste alinea, luidde de voorlaatste
zin:«Het Hof Amsterdam, waarvan het bevel tot vervolging op grond van
artikel 12 Sv in cassatie ter beoordeling stond, had dit bevel gegrond op
de aanname dat het ongeschreven volkenrecht reeds ten tijde van de Decembermoorden
het misdrijf van foltering als misdrijf tegen de menselijkheid erkende en
staten de bevoegdheid gaf daarover universele rechtsmacht uit te oefenen.»De tweede alinea is nieuw.11. In de opsomming in paragraaf 4, onder a, zevende streepje, («Artikel
25, eerste lid») zijn de laatste twee zinnen nieuw.12. In de opsomming in paragraaf 4, onder a, luidde het onderdeel
«Artikel 31, eerste lid, ...»:– Artikel 31, eerste lid, van het Statuut bevat een aantal strafuitsluitingsgronden,
die de strafrechtelijke aansprakelijkheid van een persoon die ten overstaan
van het Strafhof wordt vervolgd, wegnemen. Het gaat om:a. geestesziekte of geestelijke stoornis, inclusief die veroorzaakt door
onvrijwillige intoxicatie (vergelijkbaar met artikel 39 Sr);b. noodweer (vergelijkbaar met artikel 41 Sr);c. noodtoestand (vergelijkbaar met objectieve overmacht uit artikel 40
Sr).»13. In paragraaf 5 is het woord «gewone (kamer/rechter)»
telkens in de plaats gekomen van: burgerlijke (kamer/rechter).14. In de toelichting op artikel 1 luidde de passage die begint met «De
definitie van marteling»:«De definitie van «marteling», in het eerste lid, onder
d, is gebaseerd op de definitie, neergelegd in het op 10 december 1984 te
New York totstandgekomen Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke
of mensonterende behandeling of bestraffing (Trb. 1985, 69). De oorspronkelijke
definitie, in het Nederlandse strafrecht neergelegd in artikel
1 van de Uitvoeringswet folteringverdrag, wijkt echter op een tweetal onderdelen
af van de definitie in het Statuut en in de onderhavige bepaling. In de eerste
plaats wordt niet de eis gesteld dat het folteren gebeurt van overheidswege.
Het weglaten van deze eis vloeit logischerwijs voort uit het feit dat «misdrijven
tegen de menselijkheid», zoals neergelegd in het Statuut, niet alleen
gepleegd kunnen worden door statelijke actoren, maar ook door niet-statelijke
actoren, inclusief individuele burgers. In de tweede plaats stelt het Statuut
van het Strafhof niet als eis dat de marteling is gepleegd met bepaalde oogmerken
zoals het verkrijgen van inlichtingen of een bekentenis, het bestraffen van
een persoon of het intimideren of discrimineren van een persoon. Nu deze oogmerken
in het verdrag tegen foltering van 1984 niet limitatief waren bedoeld, valt
te betwijfelen of dit tweede verschil in bewoording enig praktisch verschil
zal uitmaken. Belangrijker is dat aan marteling als misdrijf tegen de menselijkheid
de eis wordt gesteld dat het delict gepleegd wordt als onderdeel van een wijdverbreide
of stelselmatige aanval gericht tegen een burgerbevolking, een eis die het
Folteringverdrag uiteraard niet stelt. Het misdrijf foltering zoals dat in
de Uitvoeringswet folteringverdrag was vastgelegd, blijft daarom ook onder
de nieuwe wet een zelfstandig delict.»15. In de toelichting op artikel 3 is de passage aan het slot vanaf «Voor
de volledigheid» nieuw.16. In de toelichting op artikel 5 luidde de eerste alinea:«Artikel 5 betreft de strafbaarstelling van oorlogsmisdrijven gepleegd
in het kader van een internationaal gewapend conflict. In het eerste lid zijn
opgenomen de grove schendingen van de Verdragen van Genève, waarvan
de herkomst hierboven, in het algemeen deel van deze toelichting, is aangegeven.»17. De toelichting op artikel 8 luidde:«Artikel 8Zoals in het algemeen deel van deze toelichting reeds uiteengezet, is
het misdrijf foltering niet alleen opgenomen als species van de categorie
misdrijven tegen de menselijkheid, maar ook, in artikel 8, als zelfstandig
misdrijf zoals het ook strafbaar gesteld was in de Uitvoeringswet folteringverdrag.»18. De toelichting op artikel 15 luidde aan het slot na «op de terechtzitting
zou blijken.»:«Overigens wordt momenteel op het Ministerie van Justitie –
naar aanleiding van verzoeken vanuit de rechterlijke macht – wetgeving
overwogen om de overdracht van zaken tussen rechtbanken in zijn algemeenheid
te vergemakkelijken.»19. De toelichting op artikel 18 is nieuw. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28337-A.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl