Wijziging Wet hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek i.v.m. invoering accreditatie in het hoger onderwijs; Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27920, nr. A

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

25-09-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27920 nr. A

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Een verplichte of een vrijwillige regeling2. Niveau van regelstelling3. De taken van het accreditatieorgaana. Het oordeel over visitatie en accreditatieb. Het oordeel over de bekostigingc. Het oordeel over het starten van een nieuwe opleiding;
macrodoelmatigheid4. Rechtspositie en rechtsbescherming5. Financiële gevolgen6. Overige opmerkingenOndertekeningLichaamOndertekeningBijlage bij het advies van de Raad van State van 5 juli 2001, no. W05.010166/III,
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27920Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 920Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek in verband met de invoering van accreditatie in het hoger onderwijsAADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 5 juli
2001 en het nader rapport d.d. 11 september 2001, aangeboden aan de Koningin
door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, mede namens de minister
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. Het advies van de Raad van State is
cursief afgedrukt.Bij Kabinetsmissive van 29 maart 2001, no. 01.001606, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, mede
namens de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, bij de Raad van
State ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet met memorie van
toelichting houdende wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoek in verband met de invoering van accreditatie
in het hoger onderwijs.Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw Kabinet van 29 maart 2001,
nr. 01.001606, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies inzake
het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.
Dit advies, gedateerd 5 juli 2001, nr. WO5.01 0166/III, bied ik u hierbij,
mede namens mijn ambtgenoot van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, aan.Met het wetsvoorstel wordt beoogd in de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek (WHW) een basis te leggen voor accreditatie van
opleidingen in het hoger onderwijs. Onder accreditatie wordt in dit wetsvoorstel
verstaan het verlenen van een «keurmerk» dat aangeeft dat de kwaliteit
van een opleiding van een bekostigde of aangewezen instelling aan de maat
is. Accreditatie voorziet in een toets door een onafhankelijk orgaan –
een zelfstandig bestuursorgaan – met twee raden voor respectievelijk
het hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk onderwijs. Het accreditatieorgaan
stelt voor beide de accreditatiekaders vast, waaronder de zogenoemde accreditatiecriteria.
Het wetsvoorstel bevat een vijftal basiskwaliteitskenmerken waarop de accreditatiecriteria
in elk geval betrekking moeten hebben. Voor de beoordeling van de kwaliteit
van een bestaande opleiding baseert het accreditatieorgaan zich op de bevindingen
van onafhankelijke deskundigen, die bij hun beoordeling ten minste de accreditatiekaders
in acht moeten nemen. Daarnaast voert het accreditatieorgaan de toets nieuwe
opleiding uit, waarbij onder meer rekening wordt gehouden met het opleidingsprogramma
en het didactisch concept van de nieuwe opleiding, het benodigde personeel
en een prognose van het aantal studenten. De toets of een nieuwe opleiding
doelmatig is, gelet op het aanbod aan bestaande opleidingen, vervalt. De accreditatie
of toets nieuwe opleiding is vijf jaar geldig. Het verstrijken
van deze periode heeft tot gevolg dat het recht op onder meer bekostiging
en verlening van getuigschriften vervalt.Na de aanhangigmaking heeft de Raad van State het advies van de Onderwijsraad
van 29 mei 2001 over dit wetsvoorstel ontvangen, evenals de reactie van de
regering daarop van 1 juni 2001. Van beide stukken heeft de Raad kennisgenomen.
De Raad onderschrijft de doelstelling van het wetsvoorstel, namelijk de versterking
van de competitiviteit en de kwaliteit en het bevorderen van internationale
erkenning van het hoger onderwijs, maar maakt een aantal opmerkingen over
onder meer:– het verplichte karakter van de regeling;– het niveau van regelstelling;– het oordeel over visitatie en accreditatie;– het oordeel over de bekostiging;– het oordeel over het starten van een nieuwe opleiding; macrodoelmatigheid;– de rechtsbescherming;De Raad is van oordeel dat het voorstel in verband daarmee nader dient
te worden overwogen.De Raad van State geeft u in overweging het voorstel van wet niet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal dan nadat met het advies rekening
zal zijn gehouden.Op de opmerkingen van de Raad ga ik, mede namens mijn ambtgenoot van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij, in het navolgende in.1. Een verplichte of een vrijwillige regelingDe memorie van toelichting formuleert, samenvattend, dat accreditatie
meerwaarde ten opzichte van de huidige situatie heeft vanwege een grotere
eenduidigheid in het kwaliteitsoordeel, een onafhankelijker positionering
van het kwaliteitsoordeel en een grotere variëteit omdat verschillende
organisaties de visitaties kunnen uitvoeren. Bovendien zal de accreditatie
systematisch bijdragen aan een gewenste grotere dynamiek wat betreft het aanbod
van opleidingen, aldus de memorie van toelichting. Het wetsvoorstel verbindt
aan deze doelstellingen een verplichte regeling van accreditatie, waaraan
vervolgens het recht op bekostiging wordt gekoppeld.Volgens de Raad rechtvaardigen de beoogde meerwaarde en dynamiek niet
zonder meer het verplichtende karakter van de voorgestelde regeling. Een rechtvaardiging
ligt evenmin in de bekostiging door de overheid van het onderwijs; het verschaffen
van overheidsfinanciën impliceert niet per definitie zeggenschap van
de overheid over de betrokken maatschappelijke sector. Een systeem dat functioneert
op basis van grotere vrijwilligheid zou wellicht evenzeer in staat kunnen
worden geacht de beoogde meerwaarde en dynamiek te bereiken; wellicht zelfs
beter dan een verplichtend, opgelegd systeem, dat tegelijkertijd een voorwaarde
voor bekostiging vormt.In de voorgestelde accreditatiesystematiek is accreditatie voorwaarde
voor de verlening van wettelijke rechten. In een dergelijke systematiek past
het niet accreditatie een vrijwillig karakter te geven. Wel is het zo dat
waar geen aanspraak wordt gemaakt op wettelijke rechten, ook geen verplichting
tot accreditatie geldt.In de memorie van toelichting is aangegeven dat het wetsvoorstel voortkomt
uit het in het HOOP 2000 geformuleerde beleidsuitgangspunt sterker te sturen
op de kwaliteit van opleidingen in het hoger onderwijs. Dit om in de context
van een grotere autonomie van de instellingen voor hoger onderwijs recht te
doen aan mijn verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs. Daarnaast
moet voor ogen worden gehouden dat de accreditatiesystematiek voortbouwt op
de externe kwaliteitszorg zoals die de afgelopen jaren tot stand is gekomen.
In het HOOP 2000 is daarbij aangegeven dat het wenselijk is te komen tot een
kwaliteitszorgsysteem dat in de beoordeling scherper en meer onderscheidend
is en zodanig gepositioneerd is dat de onafhankelijkheid meer is gewaarborgd.
Het ligt in de rede, dat waar ook de huidige kwaliteitszorg een verplichtend
karakter heeft, de breed onderschreven wenselijkheid van een aanscherping
daarvan geen vrijblijvend karakter te geven. 2. Niveau van regelstellingDe rechtstreekse koppeling tussen het kwaliteitsoordeel van het accreditatieorgaan
en onder meer de continuering of beëindiging van de bekostiging en afgifte
van getuigschriften heeft als bezwaar dat de door het accreditatieorgaan vastgestelde
criteria voor de kwaliteitsbeoordeling het karakter krijgen van deugdelijkheidseisen.
De Onderwijsraad concludeert, dat de vaststelling van deze eisen dient te
worden voorbehouden aan de formele wetgever. Vaststelling door een zelfstandig
bestuursorgaan is naar zijn oordeel niet in overeenstemming met het grondwettelijk
vereiste dat deugdelijkheidseisen bij de wet worden geregeld. De Raad acht
de weerlegging van de minister onvoldoende. Noch het enkele feit dat de accreditatiekaders
goedkeuring van de minister behoeven, noch het feit dat – overige –
deugdelijkheidseisen in hoofdstuk 7 van de WHW zijn neergelegd, acht het college
overtuigend. De Raad adviseert, indien gekozen wordt voor een regeling die
bepalend is voor de bekostiging en afgifte van getuigschriften, de hiergenoemde
eisen neer te leggen in een formele wet. In de op te nemen regeling zal niet
alleen de academische vrijheid maar ook de vrijheid van onderwijs moeten worden
gerespecteerd.De Raad van State heeft bezwaar tegen de wijze waarop de accreditatiekaders
worden vastgesteld. Als gevolg van de rechtstreekse koppeling enerzijds tussen
de accreditatie of het met positief gevolg doorlopen van de toets nieuwe opleiding
en anderzijds het verkrijgen van bekostiging en het recht om getuigschriften
uit te reiken waaraan de wet civiel effect verbindt, zouden de accreditatiekaders
het karakter van deugdelijkheidseisen krijgen. Deze eisen moeten door de formele
wetgever worden vastgesteld, aldus de Raad.De Raad van State refereert aan het advies van de Onderwijsraad van 29
mei 2001 (kenmerk 20 010 265/616) over het wetsvoorstel. De Onderwijsraad
stelt dat vaststelling van kwaliteitseisen in het algemeen voorbehouden zou
moeten zijn aan de formele wetgever, aan de regering bij wege van een voorhang
amvb dan wel in een enkel geval bij ministeriële regeling. De in het
wetsvoorstel opgenomen regelstelling van kwaliteitseisen (deugdelijkheidseisen)
door een niet aan parlementaire controle onderworpen zelfstandig bestuursorgaan,
acht de Onderwijsraad niet in overeenstemming met het grondwettelijk vereiste
dienaangaande. De Onderwijsraad was daarom van mening dat het voor de hand
zou liggen dat de accreditatiekaders – analoog aan artikel 7.24 en volgende
van de WEB – op voorstel van het accreditatieorgaan worden vastgesteld
door de minister.In mijn reactie op het advies van de Onderwijsraad heb ik aangegeven dat
ook nu reeds op grond van artikel 1.18, eerste lid, van de WHW, de instellingen
verplicht zijn de kwaliteit van de werkzaamheden van de instellingen regelmatig
te laten beoordelen. Hierbij is een praktijk gegroeid waarbij opleidingen
regelmatig worden gevisiteerd door zogeheten visitatiecommissies. Ook in het
huidige systeem is er derhalve sprake van toetsing aan de hand van criteria
die niet door de wetgever zijn vastgesteld en die uiteindelijk zouden kunnen
leiden tot het ontnemen van rechten op grond van het huidige eerste lid, onderdeel
a, van artikel 6.5 WHW. Dit systeem is in overeenstemming met de Grondwet.Naar aanleiding van de kritische opmerkingen van de Raad van State heb
ik ten eerste besloten een aantal wijzigingen aan te brengen in het wetsvoorstel
ten aanzien van de beslissing omtrent de bekostiging van geaccrediteerde opleidingen
of opleidingen die de toets nieuwe opleiding met positief gevolg hebben ondergaan.
De koppeling tussen het accreditatiebesluit en het verkrijgen of behouden
van rechten wordt genuanceerd; het besluit waarin een opleiding wordt geaccrediteerd,
wordt door de aangebrachte wijzigingen één van de voorwaarden
voor bekostiging en voor het recht om getuigschriften uit te reiken waaraan
de wet civiel effect verbindt. Daarnaast kan de minister op grond van artikel
6.5 besluiten dat ondanks het accreditatiebesluit het recht op bekostiging
en het recht om getuigschriften uit te reiken waaraan de wet civiel effect
verbindt, wordt ontnomen (zie artikel 6.5). Ook de omgekeerde situatie is
mogelijk (zie hiervoor artikel 5a.12, vijfde lid). Door deze doorbreking van
het automatisme dat na accreditatie steeds de rechten, bedoeld in artikel
1.9, eerste en tweede lid, van de WHW zouden ontstaan, is het bezwaar van
de Raad ondervangen dat er sprake zou zijn van deugdelijkheidseisen
die op het niveau van de formele wet geregeld zouden moeten worden.Ik heb de redactie van artikel 5a.8, waarin een aantal wettelijke instructies
is vervat omtrent de vast te stellen accreditatiekaders, opnieuw bezien. Door
een precisering van de redactie van dit artikellid wordt bereikt dat de kwaliteitseisen
door de formele wetgever nauwkeuriger worden vastgesteld. Door het samenstel
van deze wijzigingen, mijn reactie op het advies van de Onderwijsraad, de
waarborgen waarmee de totstandkoming van de accreditatiekaders zijn omgeven
en de bevoegdheden van de minister ter zake, is tegemoet gekomen aan de bezwaren
van de Raad van State.3. De taken van het accreditatieorgaanHet accreditatieorgaan is direct of indirect verantwoordelijk voor een
viertal oordelen. Het accreditatieorgaan beoordeelt de kwaliteit van de visitatiecommissies
opdat in belangrijke mate gewaarborgd wordt dat een visitatie een bruikbare
rapportage oplevert. Het verleent op basis van de visitatierapporten een Nederlands
kwaliteitskeurmerk ten behoeve van het internationale prestige van het Nederlands
hoger onderwijs. Het is indirect verantwoordelijk voor het al dan niet verlengen
van de bekostiging en de mogelijkheid om getuigschriften af te geven. Ten
slotte beoordeelt het accreditatieorgaan of een instelling een bepaalde opleiding
mag starten. De Raad heeft over deze voorgestelde taken en daarmee samenhangende
beoordelingen een drietal opmerkingen.a. Het oordeel over visitatie en accreditatieDe verwachte internationalisering van het hoger onderwijs is op zichzelf
een belangrijk argument om accreditering toe te voegen aan het bestaande stelsel
van kwaliteitszorg. Accreditatie betekent een positief keurmerk, wat eraan
kan bijdragen om nationaal en internationaal de kwaliteit van het Nederlandse
hoger onderwijs voor het voetlicht te brengen. In het wetsvoorstel is accreditatie
vooral een nationaal gebeuren. Het accreditatiekader is blijkens artikel 5a.8
gericht op nationale kwaliteitsnormen, zij het dat in de toelichting wordt
aangegeven dat de criteria voor accreditatie internationaal zullen moeten
aansluiten en dat dit de internationale vergelijkbaarheid ten goede zal komen.
Verder wordt aan buitenlandse deskundigen de mogelijkheid geboden om, na goedkeuring
door het accreditatieorgaan, Nederlandse opleidingen te beoordelen, maar dit
dient te gebeuren aan de hand van ten minste de in Nederland geldende criteria.
Tot slot ligt, blijkens de toelichting, de ontwikkeling van een Europees systeem
van accreditatie in het verschiet, maar over de ontwikkeling van een internationaal
systeem van accreditatie wordt niet gesproken. De Raad is daarom van mening
dat het internationale aspect in het wetsvoorstel onvoldoende uit de verf
komt. De Raad meent dat in het wetsvoorstel zou kunnen worden voorzien in
acceptatie van buitenlandse, wellicht aan specifieke opleidingen gebonden
accreditaties, waarbij de rol van het accredititieorgaan er in zou kunnen
bestaan een oordeel te geven over de waarde van de buitenlandse accreditatie
in de Nederlandse onderwijssituatie.b. Het oordeel over de bekostigingSinds 1993 zijn instellingen op grond van artikel 1:18 WHW verplicht de
kwaliteit van het onderwijs regelmatig te laten beoordelen. Op basis van deze
bepaling zijn de visitatiecommissies werkzaam. Is het oordeel van de visitatiecommissie
negatief, dan kan de minister, na eerst een waarschuwing te hebben gegeven,
de rechten aan die opleiding ontnemen.1 Uit artikel
5a.9 van het wetsvoorstel volgt dat de accreditatie of toets nieuwe opleiding
na vijf jaar vervalt, tenzij binnen die termijn een nader positief accreditatiebesluit
wordt genomen. De beslissing om de bekostiging om kwaliteitsredenen te beëindigen,
ligt daarmee niet langer bij de minister, maar bij het accreditatieorgaan.
Een en ander berust op de gedachte dat bij de beoordeling van de kwaliteit
van het onderwijs en bij het beëindigen van opleidingen van onvoldoende
kwaliteit, geen andere belangen mogen meespelen dan de kwaliteit van het onderwijs
zelf. De Raad is van oordeel dat de minister de bevoegdheid tot het nemen
van bekostigingsbesluiten als hier aan de orde, niet uit handen moet geven.
Hij wijst daarbij op het volgende:– Met het verbinden van bekostigingsgevolgen aan de beslissing van
het accreditatieorgaan, wordt dit orgaan belast met een oneigenlijke besluitvorming,
namelijk besluitvorming die niet thuishoort bij een zuivere kwaliteitsbeoordeling.– Uit een oogpunt van ministeriële verantwoordelijkheid is
het niet gewenst dat de minister buitenspel komt te staan. Daarbij gaat het
er niet zozeer om dat het kwaliteitsbelang in bepaalde gevallen zou moeten
wijken voor andere belangen, maar om een marginale toetsing van de beslissing
van het accreditatieorgaan mogelijk te maken. Een dergelijke toets behoeft
in geen enkel opzicht afbreuk te doen aan de voorspelbare gevolgen van een
accreditatiebeslissing.– Verder is het van belang dat de minister de mogelijkheid heeft
om in bijzondere situaties, ondanks een negatief oordeel van het accreditatieorgaan,
een bekostigingsbeslissing te nemen. Dit kan van belang zijn voor het instandhouden
van een doelmatig onderwijsaanbod.– Beëindiging van de bekostiging van rechtswege heeft nadelige
gevolgen voor de rechtspositie van de instellingen en voor de rechtsbescherming
(zie hierna onder punt 4). In een stelsel waarin sprake is van een bevoegdheid
tot het nemen van bekostigingbeslissingen, kunnen deze gevolgen aanmerkelijk
worden verzacht.In aansluiting hierop merkt de Raad op dat in het wetsvoorstel de koppeling
tussen accreditatie en bekostiging niet zo volkomen is als de toelichting
suggereert. Artikel 5a.12, tweede lid, voorziet erin dat na verlies van accreditatie
de aanspraak op bekostiging nog een redelijke termijn doorloopt, hoewel dat
uit een oogpunt van kwaliteit niet voor de hand ligt. Omgekeerd geeft artikel
6.5 de minister de bevoegdheid aan een bestaande, dus kwalitatief in orde
bevonden opleiding, de rechten te ontnemen op grond van doelmatigheidsoverwegingen.
Wat betreft het argument dat de minister op grond van artikel 5a.15 de bevoegdheid
heeft om individuele accreditatiebeslissingen te vernietigen en daarmee de
gevolgen van het verlies van accreditatie opzij kan zetten, benadrukt de Raad
dat alleen een positief oordeel van het accreditatieorgaan aanspraak geeft
op bekostiging. De minister kan niet rechtens bepalen hoe het accreditatieorgaan
moet handelen. Een vernietiging van een negatief accreditatiebesluit leidt
niet tot herstel van alle rechten met betrekking tot de opleiding en lost
dus niets op. De Raad, kortom, adviseert de bekostigingsbeslissing aan de
minister voor te behouden.c. Het oordeel over het starten van een nieuwe opleiding;
macrodoelmatigheidIn het wetsvoorstel komen de artikelen 6.3 en 6.4 WHW te vervallen. In
artikel 6.3 is bepaald dat er een onafhankelijke adviescommissie onderwijsaanbod
(ACO) is, die onder meer belast is met de beoordeling van de macrodoelmatigheid
van nieuwe opleidingen. In het verlengde daarvan geeft artikel 6.4 de minister
de bevoegdheid aan een nieuwe opleiding de rechten te onthouden om redenen
van macrodoelmatigheid. Uitgangspunt van het nieuwe stelsel is dat de instellingen
gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen voor het totale onderwijsaanbod. De
in artikel 6.2 WHW opgenomen verplichting voor het instellingsbestuur van
bekostigde instellingen om bij het starten en beëindigen van opleidingen
een doelmatige taakverdeling tussen de instellingen in acht te nemen, blijft
daarom gehandhaafd. Daarnaast wordt een inhoudelijke toets vooraf ingevoerd,
waarbij de instelling onder meer aannemelijk moet maken dat de opleiding van
voldoende kwaliteit is. De landelijke numerus fixus blijft bestaan en de minister
behoudt zijn bevoegdheid om, achteraf, aan een bestaande opleiding de rechten
te ontnemen als de verzorging van de opleiding, gelet op het totale onderwijsaanbod
in het hoger onderwijs, in redelijkheid niet of niet meer doelmatig kan worden
geacht.Het voorstel geeft op dit punt aanleiding tot het volgende commentaar.– Gegeven het feit dat het Rijk de opleidingen van bekostigde instellingen
voor het hoger onderwijs bekostigt, is het niet meer dan redelijk om bij de
toewijzing van nieuwe opleidingen, de behoefte daaraan, afgezet tegen het
totale onderwijsaanbod, in acht te nemen. De wetgever is er in de WHW van
uitgegaan dat de verantwoordelijkheid daarvoor in de eerste plaats bij de
instelling en de instellingen gezamenlijk berust. De toets op macrodoelmatigheid
die in artikel 6.2 is verwoord, veronderstelt dat door de instellingen
afspraken worden gemaakt over de taakverdeling, opdat de gevarieerdheid van
het aanbod en het aantal instellingen dat een opleiding verzorgt, wordt beheerst.
De met dit stelsel opgedane ervaringen zijn niet hoopgevend. De ACO, daarin
gevolgd door de minister, heeft in een toenemend aantal gevallen een negatief
advies gegeven, op grond van een naar haar oordeel onvoldoende argumentatie
inzake de doelmatigheid. Uit beschouwingen van de ACO hierover blijkt dat
de reden hiervoor moet worden gezocht in het gegeven dat van de individuele
instelling niet kan worden verwacht dat het een nieuwe opleiding, die naar
eigen beoordeling voor de instelling doelmatig is, op macrodoelmatigheidsgronden
achterwege zal laten. Verder brengen de onderlinge verhoudingen en het belang
dat een instelling erbij heeft om een eigen initiatief niet geblokkeerd te
zien door zusterinstellingen met zich dat ook veronderstelde gezamenlijke
verantwoordelijkheid niet wordt genomen, of zelfs het overleg achterwege wordt
gelaten. De Raad wijst in dit verband op de toelichting bij het wetsvoorstel
tot vereenvoudiging van de WHW1, waarin wordt
aangegeven dat het denkbaar is dat het overleg op basis van artikel 6.2 door
een instelling achterwege wordt gelaten. Doordat in dat voorstel universiteiten
als gevolg van het laten vervallen van artikel 7.17 bovendien de mogelijkheid
wordt geboden het onderwijs buiten de plaats van vestiging te verzorgen, neemt
het gevaar van een ondoelmatig onderwijsaanbod verder toe. Alleen al vanuit
dit oogpunt bezien acht de Raad het niet raadzaam de verantwoordelijkheid
voor het onderwijsaanbod allereerst en in hoofdzaak bij de instellingen zelf
te leggen.– Een nieuwe opleiding kan worden geaccrediteerd nadat die opleiding
de toets nieuwe opleiding met goed gevolg heeft ondergaan.2Dit is een«papieren toets» vooraf, waarbij in ieder geval
rekening wordt gehouden met het opleidingsprogramma en didactisch concept
van de opleiding, de benodigde middelen en het benodigde aantal personeelsleden
en hun kwalificatie. Onderdeel van deze toets is verder een door de instelling
verstrekte prognose van het in redelijkheid te verwachten aantal studenten
dat bij de opleiding zal worden ingeschreven. Het laatste element, aangeduid
als marktanalyse, moet uitwijzen of aan de opleiding, gezien het bestaande
aanbod, behoefte bestaat. Hoewel de Raad het niet uitgesloten acht dat deze
vorm van«versterkte zelfregie» tot een betere ordening van het
onderwijsaanbod binnen een sector kan leiden en zo een bijdrage kan leveren
aan de macrodoelmatigheid, wordt op deze wijze geen oplossing geboden voor
het vraagstuk dat een te groot aantal instellingen dezelfde opleiding verzorgt.
Een overaanbod aan opleidingen is bepaald niet uitgesloten. Weliswaar kan
de minister op grond van artikel 6.5 achteraf ingrijpen, maar hij kan niet
verhinderen dat een opleiding die niet doelmatig is, wordt gestart. Omdat
de rechten van de zittende student worden gerespecteerd, loopt, zo wordt in
artikel 6.5, derde lid, bepaald, de bekostiging nog een redelijke tijd door.3 De risico's die de instellingen lopen door een ondoelmatige
spreiding van de onderwijsvoorzieningen, komen zo uiteindelijk weer bij het
Rijk te liggen. Verder blijft onduidelijk uit welke elementen de marktanalyse
exact zal bestaan en hoe deze meewegen in het oordeel van het accreditatieorgaan.De Raad adviseert op deze bedenkingen nader in te gaan.– Eén van de bezwaren die tegen de doelmatigheidstoets wordt
ingebracht is, dat het weinig meer is dan een toets of een opleiding, gelet
op het aanbod aan opleidingen, iets toevoegt. Het gevolg kan zijn dat een
nieuwe opleiding, die op papier meer kwaliteit biedt dan een bestaande, of
een bijzondere culturele of wetenschappelijke waarde vertegenwoordigt, toch
als ondoelmatig moet worden afgewezen. Dit klemt temeer omdat door het accreditatiesysteem
ruimte ontstaat voor aangewezen opleidingen, die zonder doelmatigheidstoets
kunnen beginnen en op die manier de bekostigde instellingen naar de kroon
kunnen steken. Dit is een ander bezwaar dan dat waarop het wetsvoorstel zijn
pijlen richt, namelijk dat de omvang en aard van het totale bekostigde onderwijsaanbod
in laatste instantie centraal worden bepaald. De redenering is immers dat
de instellingen heel goed voor zichzelf en met elkaar een doelmatig onderwijsaanbod
kunnen bepalen. Naar de mening van de Raad zou het mogelijk moeten zijn beide
doelstellingen te combineren, door bij de beoordeling of een opleiding nuttig
en nodig is, ook het bestaande onderwijsaanbod door te lichten. In deze gedachte
zou de ACO (of het accreditatieorgaan) bij zijn oordeel over een
nieuwe opleiding ook de kwaliteit van de bestaande opleidingen moeten betrekken.
Hiermee zou enerzijds worden bereikt dat de centrale overheid de grenzen van
het onderwijsaanbod blijft bepalen, maar zou anderzijds binnen die grenzen
voluit rekening kunnen worden gehouden met de kwaliteit van het onderwijsaanbod.– Blijkens de toelichting wordt het instrument van versterkte zelfregie
inzake initiatieven voor nieuwe opleidingen door middel van de toets nieuwe
opleiding direct van toepassing op het hoger beroepsonderwijs (hbo). De doelmatigheidstoets
in het hbo wordt, gezien de positieve ervaringen eerder afgeschaft dan in
het Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 2000 (HOOP 2000) was voorzien.1 Tot nog toe is steeds sprake geweest van een apart traject
voor het hbo. In dit licht verdient het aanbeveling in de toelichting aan
te geven waaruit de positieve ervaringen bestaan die tot dit oordeel hebben
geleid.– De instellingen krijgen de vrijheid bij het starten van nieuwe
opleidingen. Deze vrijheid geldt niet voor opleidingen waarvoor een landelijke
numerus fixus geldt.2 In de toelichting wordt
deze uitzondering niet gemotiveerd. De Raad adviseert de toelichting op dit
punt aan te vullen.In hoofdstuk 1 van de memorie van toelichting heb ik benadrukt dat de
beoogde accreditatie in Nederland nu reeds een duidelijke internationale dimensie
kent. Zo zullen de criteria voor accreditatie internationaal moeten aansluiten
en krijgen internationale kwaliteitszorgorganisaties een plaats in het Nederlandse
kwaliteitszorgsysteem.Met de Raad ben ik van oordeel dat een verdere internationalisering, waarbij
primair aangesloten kan worden bij de «Bologna-landen», op termijn
niet alleen wenselijk, maar tevens noodzakelijk is. De vorenbedoelde aansluiting
is op dit moment nog niet goed mogelijk maar zal, op het moment dat deze ontwikkelingen
in de overige «Bologna-landen» in voldoende mate uitgekristaliseerd
zijn, ook zeker plaatsvinden. In de bijeenkomst van Europese ministers op
19 mei 2001 in Praag zijn nadere voorstellen gedaan voor betere afstemming
van procedures en standaarden voor kwaliteitszorg en accreditatie in de diverse
landen. Daarvan moet eerst sprake zijn om in de toekomst mogelijk te kunnen
overgaan tot acceptatie van buitenlandse accreditaties, zoals de Raad adviseert.
De wettelijke mogelijkheid zou daartoe dan gecreëerd moeten worden.Ik acht het van belang om initiatieven te ontplooien teneinde te voorkomen
dat Nederland onder invloed van (internationale) ontwikkelingen nog slechts
zou kunnen doen wat zich als norm aan ons opdringt. Naar mijn mening kan daarmee
een voorbeeldwerking uitgaan van de Nederlandse ontwikkelingen. Overigens
wil ik er hier in dit verband op wijzen dat in het voorliggende wetsvoorstel
niet is voorgeschreven dat de visitatie geschiedt door een Nederlandse organisatie.
Het is zeer wel denkbaar dat een opleiding een visitatie ondergaat door een
buitenlandse visitatiecommissie. Het accreditatieorgaan zal bij een positief
eindoordeel van zo'n visitatie tot accreditatie moeten overgaan. Wel zal deze
visitatiecommissie zich hierbij moeten houden aan de accreditatiekaders die
op grond van het onderhavige wetsvoorstel zijn vastgesteld. Hoewel dit weliswaar
minder vergaand is dan de Raad voorstelt, acht ik het echter een belangrijke
stap in de voortschrijdende internationalisering.In hoofdstuk 1 van de memorie van toelichting is een en ander nog iets
aangescherpt en geactualiseerd.De Raad van State heeft een aantal overwegingen op grond waarvan hij tot
de conclusie komt dat de bekostigingsbeslissing zou moeten worden voorbehouden
aan de minister. Ook de Onderwijsraad komt tot dezelfde conclusie. Naar aanleiding
van deze opmerkingen, wil ik een aantal aspecten van het voorgestelde stelsel
benadrukken waaruit blijkt dat er niet in alle gevallen een automatische koppeling
bestaat tussen accreditatie enerzijds en bekostiging en getuigschriften waaraan
de wet civiel effect verbindt, anderzijds. Daarnaast heb ik naar aanleiding
van de opmerkingen van de Raad van State en de Onderwijsraad een aantal nuanceringen
in het stelsel aangebracht.Ten eerste wil ik wijzen op artikel 1.9 van de wet waaruit blijkt dat
accreditatie dan wel de toets nieuwe opleiding weliswaar één
van de belangrijkste voorwaarden is voor bekostiging en het verlenen van getuigschriften
waaraan de wet civiel effect verbindt, maar dat een instelling
aan nog meer voorwaarden moet voldoen. Die voorwaarden zijn genoemd in het
derde lid van artikel 1.9 en verder uitgewerkt in de overige bepalingen in
de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek.Daarnaast heeft de minister op grond van het gewijzigde artikel 6.5 de
bevoegdheid te besluiten dat – ondanks een accreditatiebesluit dan wel
een besluit waaruit blijkt dat de toets nieuwe opleiding met positief gevolg
is ondergaan – een opleiding niet in aanmerking komt voor bekostiging
en afgifte van getuigschriften waaraan de wet civiel effect verbindt, indien
dit in redelijkheid niet of niet meer doelmatig wordt geacht. Bij onderdeel
c ga ik nader in op de wijze waarop ik voornemens ben hier invulling aan te
geven.Een ander punt waar de Raad op heeft gewezen, is dat de minister de mogelijkheid
moet hebben om in bijzondere situaties een besluit tot bekostiging te kunnen
nemen, ondanks een negatief oordeel van het accreditatieorgaan over de kwaliteit
van die opleiding. In artikel 5a.12, tweede lid, was dit reeds geregeld voor
die gevallen waarin een opleiding niet opnieuw geaccrediteerd wordt, maar
de zittende studenten nog wel de mogelijkheid moeten hebben om de opleiding
te kunnen voltooien. Mede naar aanleiding van het advies van de Raad is hetzelfde
geregeld voor de situaties dat een positief besluit van het accreditatieorgaan
met toepassing van artikel 5a.15 wordt vernietigd. Om die reden is aan dat
artikel een nieuw tweede lid toegevoegd. Daarnaast is de suggestie van de
Raad overgenomen om aan artikel 5a.12 een lid toe te voegen waardoor de minister
de bevoegdheid heeft om toch een opleiding te blijven bekostigen indien het
belang van een doelmatig onderwijsaanbod dit vordert.Vervolgens heeft de Raad beargumenteerd dat het van rechtswege beëindigen
van de bekostiging nadelige gevolgen heeft voor de rechtspositie van de instellingen
en voor de rechtsbescherming. Door aanpassing van artikel 5a.9 is tegemoet
gekomen aan het advies van de Raad (zie verder hierna onder punt 4). De bescherming
van de rechtspositie van de instellingen acht ik hiermee met goede waarborgen
omkleed.Ten slotte maakt de Raad in dit kader de opmerking dat vernietiging van
een negatief accreditatiebesluit niet leidt tot herstel van alle rechten met
betrekking tot de opleiding. Naar aanleiding van deze opmerking van de Raad
en zoals hiervoor ook is aangegeven, is artikel 5a.15 zodanig aangepast dat
de minister kan besluiten dat de aanspraak op bekostiging van een opleiding
en het recht om getuigschriften uit te reiken waaraan de wet civiel effect
verbindt, voor een bepaalde periode blijft bestaan. Gedurende deze periode
kan de instelling trachten opnieuw accreditatie te verwerven.Samenvattend: na het aanbrengen van de wijzigingen, ontstaat het volgende
stramien. Na accreditatie volgt voor de bekostigde instellingen in principe
bekostiging, een aanspraak die rechtstreeks uit de wet voortvloeit en waar
dus geen aparte besluiten van de minister voor nodig zijn. In een aantal in
de wet omschreven gevallen komt de minister nu wel beslissingsbevoegdheid
toe.De Raad van State stelt dat – gegeven het feit dat het Rijk de opleidingen
van bekostigde instellingen voor het hoger onderwijs bekostigt – de
minister verantwoordelijk blijft voor een doelmatig onderwijsaanbod.Mede naar aanleiding van het advies van de Raad van State is in het wetsvoorstel
de verantwoordelijkheid van de minister voor de doelmatigheid nader vorm gegeven.
Uitgangspunt is daarbij enerzijds de wenselijkheid dat universiteiten en hogescholen
als autonome instellingen kunnen inspelen op de voortdurend veranderende maatschappelijke
vraag naar hoger onderwijs, anderzijds de uiteindelijke verantwoordelijkheid
van de minister voor een doelmatige besteding van overheidsmiddelen en in
het verlengde daarvan de doelmatige inrichting van het bestel.In het wetsvoorstel krijgt dit nu als volgt vorm. Instellingen krijgen
een grote mate van planningsvrijheid. Maar deze planningsvrijheid wordt langs
drie lijnen ingekaderd, waarmee de minister invulling geeft aan zijn verantwoordelijkheid
voor een doelmatig aanbod van hoger onderwijs.In de eerste plaats is voor het starten van een nieuwe opleiding een positief
oordeel over de kwaliteit door het accreditatieorgaan vereist. In het oorspronkelijke
wetsvoorstel was voorzien dat het accreditatieorgaan bij de toets vooraf ook
zou beoordelen of de instellingen op goede wijze invulling geven aan de doelmatigheidsafweging
op grond van artikel 6.2. Daartoe zou het accreditatieorgaan een marginale
toets uitvoeren op een door de instelling op te stellen marktanalyse.
De commissie Franssen wijst in haar advies een dergelijke vermenging van taken
af. Naar haar oordeel dient het accreditatieorgaan alleen kwalitatieve beoordelingen
uit te voeren. Vermenging van deze taak met beoordelingen van doelmatigheid
zou zelfs ten koste kunnen gaan van de scherpte van het kwalitatieve oordeel.
Wij nemen deze aanbeveling over. In het wetsvoorstel is daartoe geregeld dat
de toets vooraf exclusief betrekking zal hebben op de kwaliteit. Een goede
afweging van de doelmatigheid hebben wij in het wetsvoorstel op andere wijze
vormgegeven.In de tweede plaats is voor nieuwe opleidingen de verplichting tot afstemming
met andere instellingen over het opleidingenaanbod op grond van artikel 6.2
aangescherpt, door het regelen van een procedure voor het beslechten van geschillen.
De bekostigde instellingen dienen zich aan te sluiten bij een voor dit doel
in het leven te roepen geschillencommissie die het recht krijgt bindende uitspraken
te doen. De ervaringen in het hbo in het afgelopen jaar geven aan dat een
groter beroep op zelfregulering terecht is, maar dat een eenduidige regeling
van arbitragemechanismen noodzakelijk is om zelfregulering af te dwingen.
Een verplichte geschillenregeling met een bindend karakter kan hierin bij
uitstek voorzien.Op deze wijze wordt gewaarborgd dat de zelfregulering tussen de instellingen
een niet vrijblijvend karakter heeft. Ik ben van mening dat aldus tegemoet
wordt gekomen aan de opmerkingen van de Raad dat van de individuele instelling
niet kan worden verwacht dat de individuele instelling een nieuwe opleiding
op macrodoelmatigheidsgronden achterwege zal laten en dat ook het nemen van
de gezamenlijke verantwoordelijkheid tussen die instelling en zusterinstellingen
achterwege gelaten zou worden.In de derde plaats wordt het ingrijpen van de overheid in het gehele onderwijsaanbod
aangescherpt. Deze mogelijkheid krijgt concreet vorm door het laten plaatsvinden
van periodieke doorlichtingen van het gehele opleidingenaanbod in een bepaalde
sector of deelsector binnen het hbo of wo. Periodieke doorlichtingen vormen
de basis voor beleidsuitspraken van de overheid over gewenste verbeteringen
in de doelmatigheid van het opleidingen aanbod. Indien deze doorlichtingen
daartoe aanleiding geven kan de minister ingrijpen, in het uiterste geval
door middel van het sluiten van voorzieningen. Het is evenwel goed denkbaar
dat de instellingen zelf in overleg komen tot acties om de doelmatigheid in
een bepaalde sector te verhogen.Het belangrijkste voordeel van deze nieuwe benadering acht ik dat de doelmatigheidsafweging
zich niet primair uitstrekt tot nieuwe opleidingen, maar tot het gehele aanbod.
Zoals de Raad in zijn advies terecht aangeeft, is het zeer wel denkbaar dat
een nieuwe opleiding die op papier meer kwaliteit biedt dan een bestaande
opleiding, bij een toets op voorhand als ondoelmatig zou moeten worden afgewezen.
In de in dit wetsvoorstel neergelegde benadering krijgt deze opleiding de
mogelijkheid zich te bewijzen, waarna de doelmatigheid achteraf in relatie
tot de andere opleidingen wordt bezien. Dynamische vernieuwing enerzijds en
doelmatigheid anderzijds gaan zo hand in hand.De verantwoordelijkheid van de overheid voor de doelmatigheid strekt zich
dus uit tot het gehele aanbod. Dat sluit echter niet uit dat deze verantwoordelijkheid
direct van toepassing kan zijn op nieuwe opleidingen. De beleidsuitspraken
die worden gedaan op basis van de sectorgewijze doorlichtingen zullen worden
meegegeven als beleidskader aan de geschillencommissie die wordt ingesteld
om conflicten tussen instellingen bij het starten van nieuwe opleidingen te
beslechten. Op deze wijze is sprake van een directe terugkoppeling naar nieuwe
opleidingen.Hoofdstuk 5 van het algemeen gedeelte van de memorie van toelichting is
in bovenstaande zin aangepast.4. Rechtspositie en rechtsbescherminga. De accreditatie wordt afgegeven voor de duur van vijf jaar. Instellingen
hebben dus vijf jaar om hun «kwaliteit» waar te maken of kwaliteitsbehoud
te tonen. Om dit voor de instellingen en de studenten belangrijke oordeel
te verkrijgen, dient de periode waarbinnen de zelfstudie, de visitatie en
de accreditatieprocedure moet plaatsvinden, een reële te zijn. Binnen
deze periode moet ruimte zijn, bij het niet verkrijgen van een positieve beoordeling,
om de opleiding te verbeteren, opnieuw te laten visiteren en vervolgens te accrediteren. De Raad vraagt zich af of de termijn van vijf jaar niet
te krap gekozen is. Een duur van zes jaar bijvoorbeeld, kan eerder aanspraak
maken op een zekere internationale convergentie.1
De Raad adviseert de duur van de accreditatietermijn te heroverwegen.b. Wil het systeem van kwaliteitsborging door het afgeven van in duur
beperkte accreditaties en periodieke visitatie werken, dan zal een nieuwe
accreditatie niet al te lang voor het verstrijken van de accreditatietermijn
kunnen worden afgegeven. Niet alleen heeft een opleiding tijd nodig om zich
te bewijzen, maar bovendien gaat de accreditatietermijn in op het moment dat
het accreditatieorgaan een besluit heeft genomen. Omdat bovendien voorkomen
moet worden dat het visitatierapport gedateerd is, ligt het voor de hand dat
instellingen pas tegen het einde van de accreditatietermijn om een beslissing
vragen. Slaagt het accreditatieorgaan er vervolgens niet in binnen de resterende
tijd van de termijn van vijf jaar een besluit te nemen, dan treden de rechtsgevolgen
in, verbonden aan het verlies van accreditatie.De Raad acht dit weinig gelukkig. Hij adviseert het wetsvoorstel aan te
vullen met een beslistermijn voor het accreditatieorgaan, bij overschrijding
waarvan de accreditatie wordt geacht te zijn verleend voor een bepaalde periode.c. Zoals hiervoor is aangegeven, zal een accreditatiebeslissing veelal
tegen het einde van de accreditatietermijn worden genomen. Ook indien het
accreditatiebesluit geruime tijd voor het verstrijken van de accreditatietermijn
afkomt, zal, gegeven de in de Algemene wet bestuursrecht opgenomen termijnen,
het bestuur of de rechter in veel gevallen niet in staat zijn zich voor de
afloop van de accreditatietermijn een definitief oordeel te vormen over de
rechtmatigheid van het accreditatiebesluit. Een voorlopige voorziening kan
het van rechtswege vervallen van de accreditatie niet tegengaan. Dit betekent
dat er effectief geen rechtsbescherming is. Dit acht de Raad niet aanvaardbaar.
De redenering in de toelichting, dat het niet zo'n vaart loopt omdat de instelling
na een eerste negatieve visitatie nog voldoende tijd zou hebben om de opleiding
te verbeteren, miskent dat de rechtsbescherming de vraag betreft of terecht
is geoordeeld dat de opleiding verbetering behoeft. De Raad adviseert aan
het vragen van een voorlopige voorziening schorsende werking toe te kennen.d. In de toelichting wordt geen aandacht besteed aan de gevolgen voor
de instelling indien deze door het accreditatieorgaan of de rechter in het
gelijk wordt gesteld terwijl de accreditatie inmiddels is vervallen. Te vrezen
valt dat de instelling in de periode tot aan de beslissing op het bezwaar
of de uitspraak, wegens het wegvallen van het recht op studiefinanciering,
op slechts weinig nieuwe studenten mag rekenen. Denkbaar is dat een instelling
schadevergoeding kan ontvangen van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen wegens gederfde inkomsten of verlies van prestige. Voor de instelling
zijn immers ten onrechte alle rechtsgevolgen van het verlies van accreditatie
ingetreden. De Raad adviseert de toelichting aan te vullen.a. Mede naar aanleiding van het advies van de Raad van State is de duur
van de accreditatietermijn heroverwogen. Ik heb besloten deze termijn met
een jaar te verlengen en nu te stellen op zes jaar. Artikel 5a.9, zesde lid,
van de WHW is daartoe aangepast, alsmede de memorie van toelichting. Tevens
is ook de termijn, waarbinnen een opleiding geaccrediteerd moet zijn, met
een jaar verlengd. Zie hiervoor artikel 17.2 van de WHW.b en c. Ook het advies van de Raad het wetsvoorstel aan te vullen met
een termijn waarbinnen het accreditatieorgaan op een accreditatieverzoek moet
beslissen is overgenomen. Hieraan is eveneens een termijn toegevoegd waarbinnen
een instelling accreditatie dient aan te vragen. De situatie kan zich voordoen
dat een instelling binnen de wettelijke termijn accreditatie aanvraagt, maar
op het moment van het vervallen van de accreditatie heeft het accreditatieorgaan
nog geen besluit genomen of een bezwaar- of beroepsprocedure is nog aanhangig.
In dat geval wordt de accreditatie verlengd tot het moment dat het besluit
onherroepelijk is geworden. Doordat voor dit soort besluiten, op grond van
artikel 14.1 van de WHW, sprake zal zijn van beroep in één instantie,
is de totale duur van de procedure beperkt. Door deze procedure is de rechtspositie
van de instellingen verbeterd en de rechtsbescherming meer gewaarborgd.
Een regeling over het vragen van een voorlopige voorziening is in dit geval
niet meer nodig.d. Naar aanleiding van het advies van de Raad van State is in de toelichting
bij artikel 5a.9 een passage opgenomen over de situaties waarin instellingen
een verzoek tot schadevergoeding zouden kunnen indienen als gevolg van het
ten onrechte intreden van het verlies van accreditatie. Door de wijzigingen
op het punt van de rechtsbescherming verwacht ik dat dit soort situaties zich
nauwelijks zal voordoen.5. Financiële gevolgenIn de toelichting wordt vermeld dat de overheid de vaste kosten van het
accreditatieorgaan, die worden begroot op vier miljoen gulden, zal dragen.
De variabele kosten – de beoordeling van de visitatierapporten en het
uitvoeren van de toets nieuwe opleiding – komen voor rekening van de
instellingen zelf.De Raad adviseert in de toelichting een nadere uiteenzetting te geven
van de (geschatte) hoogte van deze kosten en daarbij ook een vergelijking
te maken met de kosten die de instellingen op dit moment moeten maken voor
het opzetten van nieuwe opleidingen en het visiteren van bestaande.Ik heb het advies van de Raad van State overgenomen in de toelichting
aandacht te besteden aan de (geschatte) hoogte van de vaste en variabele kosten
van het accreditatieorgaan en daarbij een vergelijking te maken met de kosten
die de instellingen op dit moment moeten maken voor het opzetten van nieuwe
opleidingen en het visiteren van bestaande opleidingen. Hoofdstuk 11 van de
toelichting is derhalve aangevuld.6. Overige opmerkingena. Het accreditatieorgaan krijgt de vorm van een zelfstandig bestuursorgaan
waarop het wetsvoorstel Kaderwet zelfstandige bestuursorganen van toepassing
zal zijn.1 In dit verband wijst de Raad op artikel
2 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen. Daarin is bepaald dat alleen
die zelfstandige bestuursorganen onder de Kaderwet vallen waarvoor dat in
de desbetreffende instellingswet uitdrukkelijk is bepaald. Derhalve dient
in artikel 5a.2 (artikel I, onder E) van het wetsvoorstel een dergelijke bepaling
te worden opgenomen.b. Volgens de toelichting wordt het accreditatieorgaan samengesteld uit
leden die deskundig zijn op het gebied van hoger onderwijs, beroepspraktijk
en kwaliteitszorg.2 De Raad adviseert deze vereisten
in de tekst van het voorstel zelf op te nemen.c. Ingevolge het voorgestelde artikel 1:18, derde lid, worden bij de beoordeling
door de visitatiecommissie ten minste de accreditatiekaders, bedoeld in artikel
5a.8, eerste lid, in acht genomen. Dit betekent dat de visitatiecommissie
hogere kwaliteitsnormen kan hanteren dan het basiskwaliteitsniveau dat als
norm geldt voor accreditering. Indien de instelling niet voldoet aan deze
hogere normen maar wel aan de basisnormen, zou naar de mening van de Raad
niettemin een positief accreditatiebesluit moeten volgen. De Raad adviseert
hieraan in de toelichting aandacht te besteden.d. Accreditatie is het centrale begrip in het wetsvoorstel. Mede gelet
op aanwijzing 121, eerste lid, van de Aanwijzingen voor de regelgeving verdient
het aanbeveling in artikel 1.1 WHW, voor onderdeel r, een definitie op te
nemen van het begrip accreditatie.e. Ingevolge artikel 5a.8 van het wetsvoorstel wordt in het tweede lid
een aantal voorschriften gegeven waar de criteria die bij accreditatie worden
gehanteerd in ieder geval betrekking op hebben. Deze voorschriften worden
in het derde lid nader uitgewerkt. Het derde lid bevat geen uitwerking van
het voorschrift «de opbrengsten van het onderwijs aan de opleiding».
De Raad adviseert dat alsnog te doen.f. In het wetsvoorstel worden wijzigingen voorgesteld met betrekking tot
de artikelen 6.8, 6.11, 6.13, 6.14 en 6.15 WHW. Een toelichting hierop ontbreekt. Gelet op de duidelijkheid en de systematiek van de regeling verdient
het aanbeveling deze wijzigingen, voorzover nodig, toe te lichten in het artikelsgewijze
deel van de memorie van toelichting.g. Onlangs is door de Raad advies uitgebracht over het wetsvoorstel houdende
wijziging van de WHW, gericht op vermindering en vereenvoudiging van regelgeving
en op verdere zelfregulering in het hoger onderwijs (no.W05.00 0586/III).
In dit voorstel worden bepalingen aangepast die ook een rol spelen bij het
voorstel accreditatie (onder meer de artikelen 6.4, 6.5, 6.10, 6.11, 6.13,
6.14, 6.15 en 6.16). Het verdient aanbeveling in de toelichting aandacht te
besteden aan de relatie van dit wetsvoorstel vereenvoudiging WHW tot het voorstel
accreditatie en de afstemming van beide voorstellen op elkaar.h. Gelet op de systematiek in de nummering van de Wet op het onderwijstoezicht
verdient het aanbeveling in artikel II, onder B, van het wetsvoorstel het
nieuw in te voegen artikel 9a te nummeren als artikel 10. Vervolgens dient
het bestaande artikel 10 te worden vernummerd tot artikel 10a.a. Het advies van de Raad van State in het wetsvoorstel op te nemen dat
de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen van toepassing is, neem ik niet over.
Het genoemde wetsvoorstel (Kamerstukken II, 2000/2001, 27 426) bevat
in artikel 2 de bepaling dat de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen van
toepassing is, indien dit onder meer in een wet als zodanig is opgenomen.
Aangezien dat wetsvoorstel nog in behandeling is bij de Tweede Kamer, heeft
mijn ambtgenoot van Binnenlandse Zaken er op aangedrongen deze bepaling niet
op te nemen in het onderhavige wetsvoorstel. Dit zal op een later moment in
een afzonderlijke invoeringswet geschieden. Ook zullen dan een aantal bepalingen
in het nieuwe hoofdstuk 5a WHW worden gewijzigd die ook in de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen worden geregeld.b. Naar aanleiding van het advies is in artikel 5a.3, tweede lid, opgenomen
dat leden van het accreditatieorgaan deskundig zijn op het gebied van het
hoger onderwijs, beroepspraktijk of kwaliteitszorg.c. Overeenkomstig het oordeel van de Raad, kan een visitatiecommissie
bij de visitatie hogere normen hanteren dan de normen die zijn opgenomen in
het accreditatiekader. In dit geval moet de visitatiecommissie in haar eindoordeel
niet alleen aangeven of de opleiding voldoet aan de hogere normen die deze
commissie wenst te hanteren, maar ook of de opleiding voldoet aan de normen
die in accreditatiekader zijn vastgelegd. Dit accreditatiekader geeft immers
het basiskwaliteitsniveau. Indien de opleiding voldoet aan de eisen van het
accreditatiekader moet het accreditatieorgaan daarna een positief accreditatiebesluit
nemen.d. Aan artikel 1.1 is een definitiebepaling toegevoegd van het begrip
accreditatie. Tevens is in deze bepaling een begripsbepaling opgenomen voor
het begrip toets nieuwe opleiding dat evenals het begrip accreditatie een
centraal begrip is in het wetsvoorstel.e. In het wetsvoorstel is in artikel 5a.8, derde lid, het element «de
opbrengst van de opleiding» nader uitgewerkt. f en g. In de memorie
van toelichting is in het artikelsgewijze gedeelte een toelichting op de wijzigingen
van de artikelen 6.8, 6.11, 6.13, 6.14 en 6.15 opgenomen. Daar is tevens aandacht
geschonken aan de relatie met wijzigingen die worden aangebracht in deze artikelen
op grond van het voorstel van wet tot wijziging van de Wet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoek, gericht op vermindering en vereenvoudiging
van regelgeving en op verdere zelfregulering in het hoger onderwijs (Kamerstukken
II, 2000/2001, 27 848).h. Het advies van de Raad van State de nummering van de artikelen van
de Wet op het onderwijstoezicht logischer te laten plaatsvinden heb ik niet
overgenomen. Ik zie daartoe geen noodzaak nu op grond van artikel V de tekst
van deze wet na totstandkoming van het onderhavige wetsvoorstel na hernummering
van de artikelen en hoofdstukken in het Staatsblad zal worden geplaatst.Van de gelegenheid is gebruik gemaakt in het wetsvoorstel en de memorie
van toelichting een aantal wijzigingen aan te brengen. Afgezien van de diverse
redactionele verbeteringen, betreffen de voornaamste wijzigingen: – de bepalingen in de artikelen 5a.2 tot en met 5a.5 zijn in een
meer logische volgorde geplaatst.– In artikel 5a.11 was in het zevende lid een bepaling opgenomen
op grond waarvan geen toets nieuwe opleiding mogelijk zou zijn voor opleidingen
waarvoor artikel 7.56 is toegepast. Deze bepaling is in zoverre aangepast
dat een toets nieuwe opleiding in principe niet mogelijk is voor deze opleidingen,
maar dat de minister anders kan bepalen.– In het wetsvoorstel was voorzien dat artikel 17.2 in werking trad
gelijktijdig met de rest van het wetsvoorstel. Aangezien het voorliggende
wetsvoorstel naar verwachting in de tijd samenloopt met de invoering van stelsel
van bachelor-masteropleidingen is er voor gekozen deze bepaling op een bij
koninklijk besluit te bepalen tijdstip in werking te laten treden. Hetzelfde
geldt voor de wijzigingen in de artikelen 6.3 tot en met 6.8, 6.10 en 6.11.– In het wetsvoorstel was geen voorziening getroffen voor de afhandeling
van de onderzoeken naar de kwaliteit op grond van artikel 1.18, tweede lid,
en de beoordelingen van de adviescommissie onderwijsaanbod op grond van de
artikel 6.3, eerste en tweede lid, die op het moment van de inwerkingtreding
van het wetsvoorstel nog niet waren voltooid. Tevens is een bepaling opgenomen
die regelt welk recht van toepassing is tijdens lopende bezwaar- en beroepschriftprocedures
die zijn gebaseerd op beslissingen op grond van de artikelen 6.3 tot en met
6.6, 6.8, 6.10 en 6.11. Hierin is voorzien in de artikelen 17.4 tot en met
17.6.– de Onderwijsraad heeft bij brief van 29 mei 2001 (kenmerk 20 010 265/616)
een advies gegeven op het wetsvoorstel. De reactie op dit advies is opgenomen
in nieuw hoofdstuk 9.Van de redactionele kanttekeningen is goede nota genomen.8. Voor redactionele kanttekeningen verwijst het college naar de bij het
advies behorende bijlage.De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet niet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal dan nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.De Vice-President van de Raad van State,H. D. Tjeenk WillinkIk moge U, mede namens mijn ambtgenoot van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,
verzoeken het hierbij gevoegde, gewijzigde voorstel van wet en de gewijzigde
memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,L. M. L. H. A. Hermans Bijlage bij het advies van de Raad van State van 5 juli 2001, no. W05.010166/III,
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.– In artikel X, eerste lid, de verwijzing naar «artikel II
onder P ingevoegde artikel 17.15» vervangen door: artikel I onder P
ingevoegde artikel 17.3.– In artikel X, tweede lid, de verwijzing naar «artikel II
onder P ingevoegde artikel 17.15» vervangen door: artikel I onder P
ingevoegde artikel 17.3.– In artikel 17.3 de verwijzing naar artikel 17.14 vervangen door
een verwijzing naar artikel 17.2.– In de memorie van toelichting de vindplaats vermelden van de Bologna
verklaring 1999 (aanwijzing 219, eerste lid, van de Aanwijzingen voor de regelgeving
(Ar)).– In de toelichting bij verwijzing naar parlementaire stukken steeds
aanwijzing 219, tweede lid Ar in acht nemen (bijvoorbeeld HOOP 2000 in hoofdstuk
1).– De in de toelichting gebruikte afkorting «AWB» (Algemene
wet bestuursrecht) steeds vervangen door: Awb.XNoot1De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van
toelichting zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1De artikelen 6.5 en 6.6 WHW.XNoot1Wetsvoorstel houdende wijziging van de WHW, gericht op vermindering en
vereenvoudiging van regelgeving en op verdere zelfregulering in het hoger
onderwijs (no. W05.00.0586/III).XNoot2Artikel 5a.11 van het wetsvoorstel.XNoot3Gemiddeld is het percentage studenten dat na acht jaar een WO-diploma
heeft behaald rond de 60 en voor het hoger beroepsonderwijs rond de 68. De
«redelijke termijn» kan dus erg lang duren.XNoot1Memorie van toelichting, hoofdstuk 5, onder Programmeringsvrijheid.XNoot2Memorie van toelichting, hoofdstuk 5.XNoot1Zie in dezen in de adviezen van de HBO-raad (29 januari 2001, begin van
het advies) en van de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten
(26 januari 2001, onder punt 3).XNoot1Kamerstukken II 2000/2001, 27 426, nrs. 1–3 en memorie van
toelichting, hoofdstuk 7.XNoot2Memorie van toelichting, hoofdstuk 10. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27920-A.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl