Aanpak riooloverstorten; Verslag algemeen overleg op 12 november 1998
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25890, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

21-01-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

25890 nr. 9

16-12-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de bewindsliedenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25890Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 890Aanpak riooloverstortennr. 9VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 16 december 1998De vaste commissie voor Landbouw, Natuurbeheer en Visserij1 heeft op 12 november 1998 overleg gevoerd met staatssecretaris Faber
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en staatssecretaris J. M. de Vries
van Verkeer en Waterstaat over de riooloverstorten, aan de hand
van:– het rapport van de werkgroep-Meijer, Aanpak riooloverstorten (25 890,
nrs. 1 en 2);– het rapport van de commissie-Ouwerkerk van 9 maart 1998;– de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat van 6 april
1998 (25 890, nr. 3);– de brief van de staatssecretarissen van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij en van Verkeer en Waterstaat van 18 augustus 1998 (25 890,
nr. 4, met bijbehorend actieprogramma «Waterkwaliteit en diergezondheid»).Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Van Middelkoop (GPV) kwam ruim vier jaar geleden door
de brief van een boer in aanraking met het vraagstuk van de riooloverstort;
thans beschikt hij over een uitgebreid dossier, waarvan de bewindslieden desgewenst
gebruik kunnen maken. Samen met de heer Ter Veer heeft hij zich voor de aanpak
van de problematiek van de riooloverstort ingezet. Na een paar jaar moest
hij echter constateren dat er op het niveau waar het werkelijk om gaat, dat
van de boer, weinig echte verbeteringen zichtbaar waren. In een latere fase
werd de Kamer breder geactiveerd, hetgeen heeft geleid tot de werkgroep-Meijer
en het door deze werkgroep uitgebrachte rapport. Hij had zich in deze zaak
al die jaren verbaasd over de laksheid van het departement van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij (LNV). Dit departement, dat de laatste tien jaar genoodzaakt geweest
is om heel wat voor boeren vervelende maatregelen te treffen, heeft geen of
onvoldoende gebruik gemaakt van de gelegenheid dit keer eens wat aardigs te
doen voor de boeren. Het betreft hier immers een onderwerp waarbij de boeren
niet de veroorzakers zijn van een milieuvraagstuk, maar de slachtoffers ervan.
Wat er nu van het kabinet mag worden verwacht, is in de eerste plaats uitvoering
van de aanbevelingen van de werkgroep-Meijer. Hij was daar niet
helemaal gerust op en zou in dezen tot een duidelijke afspraak met het kabinet
willen komen over voortgangsrapportages, zodat de Kamer de vinger aan de pols
kan houden, ook waar het betreft het handelen van de lagere overheden.De heer Van Middelkoop stelde dat bij een echte aanpak van de zaak hoort
de erkenning in de bestuurlijke sfeer van de functie: water voor veedrenking.
De afwezigheid daarvan had hem verbaasd, omdat hij het volstrekt normaal vond
dat vee uit sloten kan drinken. Andersom geredeneerd zou wellicht afstand
gedaan moeten worden van het recht dat elke burger heeft om regenwater op
het riool te lozen in plaats van in de grond. Gemeenten en waterschappen moeten
voorts veel actiever worden ten aanzien van het openbaar maken en markeren
van de plekken waar zich risicovolle riooloverstorten bevinden. Dit had al
lang gebeurd moeten zijn; er liggen wat dat betreft ook verplichtingen, in
aansluiting op Kameruitspraken en brieven van LNV en VNG. Hij meende dat op
het punt van de kostenverdeling bij de aanpak van de problematiek van de riooloverstorten
de financiële verantwoordelijkheid in de eerste plaats ligt bij gemeenten
en waterkwaliteitsbeheerders, en wilde voorkomen dat het in dezen kwam tot
een heen en weer schuiven van de verantwoordelijkheid tussen Rijk en andere
overheden.Het is gewenst dat er een landelijk meldpunt komt, aldus de heer Van Middelkoop.
Er is destijds een meldpunt in het leven geroepen door het landbouwschap en
een werkgroep van betrokken boeren, maar het landbouwschap bestaat niet meer
en het is nu een hoogst particuliere activiteit. Is het mogelijk om via de
AID of de inspectie milieuhygiëne een centraal adres in het leven te
roepen, waar mensen hun problemen kwijt kunnen? Wat er in het actieplan over
staat, is prima, maar het dient ook daadwerkelijk te gebeuren. Hij bepleitte
voorts dat waterkwaliteitsbeheerders de kwaliteit van het oppervlaktewater
mede beoordelen in relatie tot veedrenking, hetgeen om de toepassing van relevante
diergezondheidskundige parameters vraagt. Gegeven evenwel dat de waterkwaliteitsbeheerder
belang kan hebben bij de uitkomst van metingen, zou het goed zijn boeren de
mogelijkheid te geven van een second opinion. Hij wilde af van de ontvangstplicht
voor boeren terzake van bagger uit door riooloverstort vervuilde sloten. Het
was zijns inziens onredelijk dat boeren zowel voor de bemonstering, als voor
de eventuele afvoer van dergelijke bagger moeten betalen en daarom verzocht
hij dit te laten doen op kosten van het waterschap.Een lastig punt, zo besefte de heer Van Middelkoop, is het vraagstuk van
de causaliteit. Hij hechte hierbij in de eerste plaats veel waarde aan het
gezond verstand van de boeren. Er is ook voldoende wetenschappelijk «circumstantial
evidence»; het precies traceren van verbanden blijft echter lastig.
In het rapport van ID/DLO «Riooloverstorten: risico's voor de gezondheid
van melkvee» staan aanbevelingen voor verder onderzoek op het punt van
de oorzakelijkheid. Hij verzocht de staatssecretaris van LNV dit onderzoek
te stimuleren en tevens na te denken over de mogelijkheid van schadevergoedingen.
Als in de melkveehouderij wordt gezegd dat het gaat om tientallen miljoenen
aan schade, betekent het ook dat de samenleving als geheel een afvalprobleem
heeft afgewenteld op een aantal boeren. Er doet zich hier een aansprakelijkheidsvraagstuk
voor: boeren ondervinden schade van riooloverstort, maar het is moeilijk aan
te tonen dat het uitsluitend een gevolg daarvan is, zodat de schade blijft
bij die boeren.De heer Waalkens (PvdA) vond dat de werkgroep-Meijer helder
heeft verwoord waar de verantwoordelijkheden liggen, zowel ten aanzien van
de kwaliteit van het oppervlaktewater, alsook wat betreft schadeveroorzaking.
Daar was veel onduidelijkheid over in het verleden, maar de werkgroep-Meijer
constateert en beveelt aan dat de waterkwaliteitsbeheerders op alle momenten
aanspreekbaar zijn voor hetgeen van doen heeft met de kwaliteit
van het oppervlaktewater, met inbegrip van de gevolgen van riooloverstort.
Hiermee is helderheid gebracht, al zal er terzake van de uitvoering en de
regie daarbij nog veel werk verzet moeten worden. Wat dat betreft was hij
van oordeel dat te allen tijde duidelijk moet zijn wie de vergunningen voor
riooloverstorten verlenen, namelijk de waterschappen. Het betekende zijns
inziens dat, als er schade is, betrokkenen zich moeten wenden tot de waterschappen.
Als vervolgens een vergunning wordt ingetrokken, moet de gemeente gesommeerd
kunnen worden om op een andere plek zo mogelijk lozingscapaciteit te creëren.Vervolgens ging de heer Waalkens in op enkele punten uit het actieprogramma
«Waterkwaliteit en diergezondheid». Het leek hem verstandig en
wenselijk dat er een uniform referentiekader wordt opgesteld voor het onderzoek
van watermonsters, ter voorkoming van een zwalkend gedoogbeleid. Voorzover
het actieprogramma voorzag in een quick scan, om de urgentie van de problematiek
van bepaalde riooloverstorten in beeld te krijgen, wilde hij weten op welke
wijze een dergelijke quick scan wordt toegepast. Geschiedt dit aan de hand
van risicogevoelige plekken of gaat het gebiedsgewijs, en hoe wordt daarover
gerapporteerd?De markering van de riooloverstorten laat thans te wensen over, aldus
de heer Waalkens. Slechts op sommige plaatsen zijn ze gemarkeerd, zij het
niet van overheidswege, maar door de Nederlandse melkveehoudersbond; van die
zijde zijn hier en daar riooloverstorten dicht gestort en gemarkeerd. Dit
leek hem niet de manier om kenbaar te maken waar er problemen zijn. Hierover
dient snel duidelijkheid te worden verschaft door de departementen, in samenspraak
met de waterschappen als de verantwoordelijke instanties.Al met al vond de heer Waalkens het van groot belang dat er nu een helder
beeld is van de problematiek en dat er een actieprogramma is voor een aanpak
ervan. Gelet op de omvang van de problematiek achtte hij het alleszins gerechtvaardigd
de sanering nu substantieel ter hand te nemen. Hij wilde in dit verband meer
weten over de kostenverdeling van een dergelijke operatie: moet het Rijk de
kosten betalen of de waterschappen? Hij bepleitte ten slotte dat de Kamer
apart en specifiek gerapporteerd wordt over de voortgang bij de uitvoering
van het actieprogramma en van de aanbevelingen in de verschillende rapporten.De heer Poppe (SP) merkte, in het verlengde van het rapport
van de werkgroep-Meijer op dat de aanpak van het probleem van de riooloverstorten
niet ondergeschoven mag worden bij de meer algeheel noodzakelijke rioolsaneringsplannen.
De riooloverstorten, te beginnen met de meest schadelijke, zullen zo snel
mogelijk gesaneerd moeten worden. Er is hier sprake van een algemeen maatschappelijk
probleem als gevolg van overheidshandelen: generaties lang zijn de sloten
gebruikt als drenkplaats voor het vee, maar plotseling leverde dat problemen
op, doordat de overheid er een overstort had gepland. Er dient gekeken te
worden naar de geleden en nog te lijden schade en naar mogelijkheden om die
schade deels of geheel te compenseren. In dit verband vroeg hij in hoeverre
de waterkwaliteitsbeheerder tot schadevergoeding gehouden is in een situatie
waarin het door een bekende oorzaak fout is gegaan met de waterkwaliteit.Blijkens het actieprogramma gaat het nog ruim zes jaar duren, voordat
uiteindelijk de problematiek van de riooloverstorten kan zijn opgelost, aldus
de heer Poppe. Gegeven de reeds in dit verband geleden schade en de te maken
kosten door veehouders vond hij dat een veel te lange termijn. Hij bepleitte
dan ook een snellere aanpak, toegespitst op de voor milieu en diergezondheid
schadelijke overstorten. Met het oog op hiermee gemoeide extra kosten voor
gemeenten, wees hij op de notitie inzake lokale lasten van staatssecretaris
Vermeend, inhoudende dat wanneer vanwege rijksbeleid op lokaal
niveau maatregelen genomen moeten worden, het Rijk daarbij ook geld meegeeft.Overstappende naar het rapport van de commissie-Ouwerkerk, signaleerde
de heer Poppe dat ook hier de aanleiding was het door een individuele boer
aan de orde gestelde probleem. Het was in dit verband zijn ervaring dat het
departement van LNV voor veehouders met problemen als het ware op slot zat.
Hij was het niet eens met de conclusie van de commissie-Ouwerkerk dat het
onderzochte geval van de individuele veehouder op zichzelf stond. Al in 1996
was het deskundigen gebleken dat de betreffende dieren hoog belast waren met
molybdeen, ijzer en zwavel, en werd geoordeeld dat de veehouder daarvoor geen
blaam trof. Uit onderzoek van LTO en de waterbeheerder blijkt nu dat meerdere
veehouders in het betreffende gebied te kampen hebben met soortgelijke problemen,
zonder dat er sprake is van riooloverstorten. Er is daar, in de laag liggende
veenweidegebieden een extra probleem aan de orde, leidende tot een achteruitgang
van de kwaliteit van de veestapel.De heer Poppe constateerde dat het advies van de commissie-Ouwerkerk om
uitgebreider en langduriger onderzoek te doen naar de relatie oppervlaktewaterkwaliteit-diergezondheid,
maar half door de bewindslieden is overgenomen. Hij bepleitte hier een ruimhartiger
aanpak en wees daarbij aanvullend op bevindingen van de zijde van de Gezondheidsdienst
voor dieren, dat het verhoogde molybdeengehalte in het gras, in combinatie
met zwavel en zwavelverbindingen in het slootwater, ertoe kan leiden dat het
grazende vee een ernstig kopergebrek oploopt. Zelf wees hij op zogenoemde
veenoxidatie (samenhangende met het grondwaterpeil) als mogelijke bron van
het langs natuurlijk weg ontstaan van de genoemde stoffen. Er is zeker aanleiding
voor de overheid op korte termijn een diepgaand onderzoek in te stellen om
te komen tot een vaststelling van de oorzaak van deze problemen en tot een
aanpak ervan. Het onderzoek dient zich met name te richten op de gevolgen
voor de veehouderij in de lage delen van Nederland.De heer Poppe juichte het toe dat er een meldpunt komt, maar wilde weten
of er achter dit meldpunt ook een groep van deskundigen zit die, als er klachten
komen van veehouders, aan de slag kunnen om onderzoek te doen en maatregelen
voor te stellen. Het daarbij vertrouwen op samenwerking met de waterschappen
leek hem minder doeltreffend, omdat deze evenals gemeenten ook een eigen belang
hebben, in die zin dat zij geneigd zijn zaken af te houden, als het geld gaat
kosten. Het onderbrengen van het meldpunt bij LTO-Nederland leek hem minder
juist, gegeven dat dan sectorale belangen een rol kunnen spelen. Hij bepleitte
daarom dat er bij het departement een meldpunt komt, waarachter zich de nodige
deskundigen bevinden. Bij de uitvoering van maatregelen kan er dan met andere
organisaties gezamenlijk worden opgetreden.De heer Klein Molekamp (VVD) wees op het belang van de preventie.
Zo is het essentieel dat bij de ontwikkeling van nieuwe wijken een goed waterplan
wordt opgesteld: het regenwater zal daar meer moeten worden afgekoppeld en
geïnfiltreerd. Een resultaatsverplichting van 60% leek hem in dit verband
haalbaar. Zijn de Vinex-wijken allemaal al volgens het nieuwe systeem van
infiltratie ontwikkeld, zo wilde hij weten. Kan voorts worden ingegaan op
het effect van de infiltratie van regenwater op de bodemkwaliteit? Kan dit
een knelpunt worden en, zo ja, hoe moet het dan afgewogen worden tegen de
gevolgen van de riooloverstort? Er dient gekomen te worden tot goede preventiemaatregelen
om toekomstige overstortproblemen te vermijden.Wat betreft de bestaande riooloverstortproblematiek is het van belang
dat er op z'n minst inzicht bestaat in de omvang ervan, aldus de heer Klein
Molekamp. Het had hem verbaasd dat er bijvoorbeeld nog onvoldoende inzicht
is in overstortfrequenties, vuilvracht en vervuilingsgraad. De gegevens moeten
op z'n minst helder in kaart worden gebracht, aan de hand van
gemeentelijke rioleringsplannen en provinciale plannen. Hij ging ervan uit
dat de bewindslieden deze zienswijze deelden en wilde weten welke acties zij
daartoe voornemens zijn te ondernemen. De benodigde gegevens dienen zo snel
mogelijk beschikbaar te zijn.De heer Klein Molekamp was van mening dat de financiële verantwoordelijkheid
voor de (extra) kosten van de sanering van risicovolle riooloverstorten vooral
bij de gemeenten en waterschappen ligt. Zijns inziens was er een basis voor
de veronderstelling dat gemeenten extra middelen voegen bij de opbrengst van
het rioolrecht, ten behoeve van de sanering van riooloverstorten. In het verleden
is de rioolbelasting immers ondergebracht in de onroerendezaakbelasting en
daardoor zou aanspraak gemaakt kunnen worden op een deel van de OZB-opbrengst
voor het rioleringsbeleid. Voorts kan van de zijde van de rijksoverheid nog
eens naar het wensenpakket worden gekeken dat op de gemeenten wordt afgestuurd:
om de lokalelastendruk beheersbaar te houden, kunnen sommige wensen misschien
iets naar achteren geschoven worden, als de aanpak van de riooloverstorten
naar voren wordt gehaald. Het zou kunnen betekenen dat het Rijk moet toestaan
dat de aanpak van de riolering buitengebied wat naar achteren gaat; hierop
diende dan bij de minister van VROM te worden aangedrongen. Hij benadrukte
dat bij de verschuiving van maatregelen de kosteneffectiviteit niet uit het
oog mag worden verloren.De heer Klein Molekamp vroeg naar het oordeel van de beide staatssecretarissen
over de wens van de stichting Natuur en milieu bestuurlijke convenanten op
te stellen en meer uit te gaan van gemeentelijke waterplannen in plaats van
gemeentelijke rioleringsplannen. In die plannen dient dan een overzicht te
worden opgenomen van de riooloverstortlocaties, die tevens van een WVO-vergunning
voorzien moeten zijn. Het verbaasde hem dat de WVO-vergunningen bij de bedrijven
wel gehandhaafd worden, maar bij de gemeenten blijkbaar nog in onvoldoende
mate. Het kwam hem als niet juist voor dat gemeenten een ander traject wordt
toegestaan om aan voorschriften te voldoen dan bedrijven. De vergunningsprocedure
dient adequaat geregeld te zijn; ook voor gemeenten geldt de vergunningplicht.Meer in het algemeen bepleitte de heer Klein Molekamp dat de uitvoering
van het actieprogramma wel een tandje hoger zou mogen.De heer Atsma (CDA) noemde de totstandkoming van het actieprogramma
«Waterkwaliteit en diergezondheid» een doorbraak, in die zin dat
er, na jaren touwtrekken, eindelijk iets lijkt te gebeuren. De vraag is wel
of er genoeg is overgenomen van de aanbevelingen uit de rapporten van de werkgroep-Meijer
en de commissie-Ouwerkerk en of er genoeg wordt gedaan.De samenwerking waarop in de brief van de beide staatssecretarissen van
18 augustus jl. wordt gedoeld, zag de heer Atsma vooral als een samenwerking
tussen enerzijds Rijk en provincie en anderzijds gemeenten en waterschappen,
waarbij ook een organisatie als LTO-Nederland kan worden genoemd. Van belang
achtte hij de conclusie in de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat
van 6 april jl. dat riooloverstorten in algemene zin de waterkwaliteit negatief
beïnvloeden en schadelijke effecten voor de gebruikers kunnen hebben.
Als «gebruikers» zag hij niet alleen de boeren die hun vee drenken,
maar ook de landbouwers van wie de gewassen de gevolgen kunnen ondervinden
van riooloverstorten, terwijl ook het leefmilieu als geheel, inclusief de
volksgezondheid deze gevolgen ondergaat. Daar wordt verder niet op ingegaan
in het actieprogramma, maar hij gaf in overweging ook naar deze aspecten te
kijken.In grote lijnen kon de heer Atsma zich vinden in het zijns inziens brede
en ambitieuze pakket maatregelen in het actieprogramma. Zo kon hij het geheel
eens zijn met meer metingen, betere monitoring en een veterinair signaleringssysteem.
Echter, blijkens het actieprogramma dienen deze herfst en winter
al een aantal van die punten nader uitgewerkt te zijn en hij vroeg zich af
wat de stand van zaken te dien aanzien is: worden die ambities verwezenlijkt?
Meer in het algemeen pleitte hij op een aantal onderdelen voor een snellere
en misschien ook meer effectieve aanpak.De heer Atsma vond, mede in verband met de preventie de voorlichting heel
belangrijk. Daarnaast verdiende het probleem van het baggerslib zijns inziens
extra aandacht, waarbij een adequate bemonstering een must is. Het gaat op
dit moment echter vooral om een zo spoedig mogelijke sanering van de meest
schadelijke en risicovolle overstorten. Hij bepleitte de desbetreffende aanbevelingen
van de werkgroep-Meijer volledig over te nemen en daarbij te voorzien in de
bijbehorende instrumenten. De provincie zal hier voor een belangrijk deel
de regie- en coördinatiefunctie voor haar rekening kunnen en moeten nemen.
Is de staatssecretaris bereid, daar waar het instrument van de WVO-vergunning
als een van de middelen wordt genoemd, hier een speerpunt van te maken? Andere
maatregelen, in de aanloop naar een definitieve sanering kunnen technische
aanpassingen betreffen in de zin van het verleggen van de waterhuishouding,
bijvoorbeeld door het creëren van overstortbuffers.Voordat wordt overgegaan tot sanering, zal er eerst een gedetailleerde
inventarisatie moeten komen, aldus de heer Atsma. Zo is het thans nog onduidelijk
hoeveel riooloverstorten er precies zijn in Nederland en hoeveel daarvan tot
de risicovolle behoren. Er dient met voortvarendheid te worden gewerkt aan
deze inventarisatie, ook met het oog op een adequaat vergunningenbeleid. Een
maatregel die op korte termijn op basis van zo'n inventarisatie getroffen
kan worden, is het markeren van overstorten in het landschap.De heer Atsma achtte voor het oppervlaktewater waar zich een riooloverstort
bevindt, permanente bemonstering van het water gewenst, omdat een riooloverstort
vooraf niet laat weten wanneer er wordt overgestort. Het is een goede zaak
dat veehouders, zolang er geen adequate oplossing is voor de riooloverstortproblematiek,
worden gestimuleerd om de waterhuishouding in de nabijheid van een gevaarlijke
overstort zodanig aan te passen, dat het vee zonder risico's kan worden gedrenkt.
De vraag is echter of het terecht is dat veehouders dit voor eigen rekening
moeten doen.Als een tekortkoming van het actieprogramma zag de heer Atsma het, dat
er niet op wordt ingegaan of het Rijk extra middelen beschikbaar stelt om
te komen tot versnelde aanpak van de riooloverstortproblematiek. Wellicht
kan worden overwogen, gezien de grote prioriteit die nu wordt toegekend aan
de oplossing van deze problematiek, naar aanvullende middelen te zoeken, bijvoorbeeld
op Europees niveau. Wat zijn wat dat betreft de mogelijkheden?De heer Van der Vlies (SGP) noemde als betrokkenen bij het
actieprogramma, naast Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen, ook de
zuiveringschappen, alsmede de landbouworganisaties als de vertegenwoordigers
van de consumenten in dit geheel. Hij onderschreef het verzoek om een op gezette
tijden aan de Kamer uit te brengen, afzonderlijke voortgangsrapportage. De
verschillende onderdelen van het actieprogramma maakten een goede indruk op
hem en hij vond dat die ook allemaal dienden te worden uitgevoerd. Hij sloot
zich aan bij de wens te komen tot markering van de overstorten, zodat de veehouders
weten wat in hun omgeving kan gebeuren.De heer Van der Vlies waarschuwde voor het ontstaan van een beeld dat
eerst alles tot in het kleinste detail moet worden uitgezocht, alvorens op
locatieniveau tot een resultaatgerichte aanpak kan worden gekomen. Dat is
niet bevredigend voor de mensen die al jaren kampen met de problematiek van
de riooloverstort. Nu het duidelijk is dat er een probleem is, is ook slagkracht
bij de aanpak ervan gewenst. Daarbij komt dat het slechts een
verwachting is dat alle risicovolle riooloverstorten in het jaar 2005 zullen
zijn gesaneerd, zodat het niet uitgesloten is dat het nog langer kan duren.
Ook hij bepleitte dat de uitvoering van het actieprogramma wel een tandje
hoger zou mogen. Daartoe achtte hij het wenselijk te komen tot een gebieds-
en locatiegerichte aanpak, met een prioriteitsstelling in het gemeentelijke
rioleringsplan.Naast het vraagstuk van de sanering is er dat van de schade en de aansprakelijkheid
daarvoor: schade aan het vee, schade voor de agrarische ondernemer en op termijn
misschien schade in termen van volksgezondheid. De heer Van der Vlies vond
dat er duidelijkheid moet komen over een adequate regeling op dit punt; hij
vond dit in onvoldoende mate terug in het actieprogramma. Een waterkwaliteitsbeheerder
heeft weliswaar niet alles in de hand, maar de andere kant is dat de menselijke
activiteit nu deze problematiek veroorzaakt, want de eeuwen door is er vee
gedrenkt in de polder.In een brief van de VNG d.d. 5 november jl. wordt gewezen op de sanering
van riooloverstorten die al in het kader van de gemeentelijke rioleringsplannen
aan de orde is; de vraag doet zich daarbij voor wie verantwoordelijk is voor
de extra kosten uit hoofde van de thans beoogde saneringsaanpak. Wat dat betreft
was de heer Van der Vlies niet van mening dat het Rijk alles zou moeten betalen
en de gemeenten en waterkwaliteitsbeheerders niets, noch vond hij dat het
Rijk in het geheel niets zou moeten bijdragen, daar ook het Rijk hier een
verantwoordelijkheid draagt. In dit verband verwees hij naar het vraagstuk
van de voedselveiligheid en de daarbij in het geding zijnde verantwoordelijkheid
van de departementen van VROM en VWS. Hij bepleitte, terzake van de aanpak
van de riooloverstortproblematiek een precisering van wie wat doet en wie
wat betaalt.De heer Ter Veer (D66) kon zich grotendeels aansluiten bij
de opmerkingen die reeds waren gemaakt door de heer Van Middelkoop. Hij vond
het van bestuurlijke armoede getuigen dat zoveel bestuurslagen er samen niet
in zijn geslaagd het probleem van de riooloverstorten op te lossen. Gegeven
het feit dat waterschappen worden gedomineerd door boeren, verbaasde hij zich
erover dat polderbesturen op dit punt zo weinig activiteit aan de dag hebben
gelegd. Wie, welke overheid, kan een aanwijzing geven aan een waterschap of
polderbestuur?De heer Ter Veer wees erop dat niet iedere riooloverstort ook een echte
riooloverstort is, want sommige blijken continu te lekken. Hij vroeg de staatssecretaris
van Verkeer en Waterstaat (VW) of er een lijst van die continu lekkende riooloverstorten
zou kunnen worden opgesteld en welk actie zij met prioriteit wilde ondernemen
om dergelijke «overstorten» in ieder geval weer tot echte overstorten
te maken.Voorts vroeg de heer Ter Veer de staatssecretaris van VW of zij zich een
actiever beleid voorstelt terzake van IBA-aanleg (individuele behandeling
afvalwater). Kan nog eens kritisch worden gekeken naar het streven het hele
buitengebied op het rioleringsnet aan te sluiten, gegeven de mogelijkheid
van individuele behandeling van afvalwater?In de onduidelijke rolverdeling terzake van beheer en toezicht op het
niveau van gemeenten en waterschappen zag de heer Ter Veer een hindernis om
het probleem van de riooloverstorten goed aan te pakken. Sommige gemeenten
hebben voorts een individuele regeling getroffen met een veehouder die rechtstreeks
schade ondervindt van het feit dat zich een riooloverstort in zijn land bevindt.
Zo'n regeling kan betrekking hebben op de kosten van aanleg van drinkwatertoevoer
voor het vee. Is de staatssecretaris van mening dat dit iets is dat actief,
via de VNG, onder de aandacht moet worden gebracht?De heer Ter Veer bepleitte dat er aandacht is voor het vraagstuk van een
centrale regie, met een grote rol voor de rijksoverheid. Het gaat om waterkwaliteitsproblemen
die doorwerken in de voedselketen, en uiteindelijk consequenties
hebben voor de veiligheid van het door mensen te consumeren voedsel. Hij meende
dat er niet mee volstaan kan worden de zaak in handen te stellen van provincies
en waterschappen, terwijl het onduidelijk is wie door wie gecorrigeerd wordt
en waar het centraal leiderschap ligt. Het antwoord van de bewindsliedenDe staatssecretaris van Landbouw, Natuurbeheer en Visserijwees
erop dat een slechtere kwaliteit van het slootwater diverse oorzaken kan hebben.
Naast de riooloverstorten zijn er ook natuurlijke factoren aan te wijzen,
zoals een sulfaatrijke kwel, blauwe alg en onvoldoende doorstroming van het
water.De kritiek op het ministerie van LNV, in de zin van laksheid, vond de
staatssecretaris niet helemaal terecht. In zijn algemeenheid gaat het om de
vraag, wanneer de rijksoverheid aan de hand van welke individuele gevallen
ergens in moet treden en in welke mate. Over het geval van de boer dat de
aanleiding is geweest is er, voordat het ministerie van LNV erin sprong met
het instellen van een onderzoekscommissie, op het niveau van de lokale overheden
overleg geweest. Er is redelijk adequaat gehandeld door het signaal van één
bedrijf zo serieus te nemen, dat er verschillende stappen van overheidszijde
zijn ondernomen, waaronder het diepgaand onderzoek van de commissie-Ouwerkerk.
Dit neemt niet weg dat het rapport van de commissie-Ouwerkerk aangeeft, dat
er een duidelijke regierol ligt voor de rijksoverheid. Dit signaal wordt ter
harte genomen, hetgeen ook kan worden afgeleid uit het actieprogramma.De commissie-Ouwerkerk heeft erop gewezen dat het streven naar een steeds
hogere melkproductie per koe risico's kan inhouden voor de diergezondheid.
De staatssecretaris gaf aan dat daar onderzoek naar zal worden gedaan, respectievelijk
dat bestaand onderzoek zal worden geïntensiveerd. Daarbij zal er ook
aandacht zijn voor de samenhangen, als het gaat om zaken als de genetische
aanleg van het dier, het optreden van diergezondheids- en dierwelzijnsproblemen
en het management van de veehouder. Het betekent dat tevens geprobeerd wordt
het lastige vraagstuk van de causaliteit op te helderen, waarbij het om meer
factoren kan gaan dan een verontreiniging via riooloverstort. In aansluiting
op de conclusie van de commissie-Ouwerkerk dat er bij oudere vleeskalveren
regelmatig sprake is van diergezondheidsproblemen als gevolg van gebreken
in de voeding, is reeds door de vorige minister van LNV aangegeven dat in
de vleeskalverij de voeding aandacht behoeft. Er is thans een Europees onderzoeksproject
op dit terrein en aan de hand van de uitkomsten daarvan zal nader worden bezien
of en, zo ja, hoe er wat aan die problematiek gedaan zal worden.De staatssecretaris schetste de totstandkoming van het actieprogramma
«Waterkwaliteit en diergezondheid» en wees op het daaraan ten
grondslag liggende constructieve overleg in het kader van de interdepartementale
werkgroep. Zij vermeldde hierbij de regierol die het ministerie van LNV, samen
met het ministerie van Verkeer en Waterstaat, op zich heeft willen nemen door
partijen bij elkaar te roepen en gezamenlijk aan het werk te gaan. De in het
actieprogramma vermelde activiteiten hebben als uiteindelijk doel een verbetering
van de oppervlaktewaterkwaliteit; zij strekken er ook toe nu een beter beeld
te krijgen van de risico's als gevolg van het gebruik van het oppervlaktewater
voor veedrenking. De regierol in dezen omvat méér dan alleen
maar toezien dat partijen bij elkaar komen; het betekent ook zorgen dat er
conclusies worden getrokken en dat daarnaar wordt gehandeld door de verschillende
partijen, onverlet latend de eigen verantwoordelijkheid van partijen. Het
is niet voor niets dat gesproken wordt van een «actieprogramma».Het was uitdrukkelijk de bedoeling, aldus de staatssecretaris, dat het
instellen van een meldpunt onder de verantwoordelijkheid van LTO-Nederland
valt en daar ook door wordt opgezet. Het betekent dat er per regionale organisatie
van LTO-Nederland een meldpunt komt; daar wordt op dit moment al hard aan
gewerkt. Hierin wordt samengewerkt met de waterschappen; LTO bewaakt daarbij
uitdrukkelijk de belangen van de veehouders. Het leek haar de juiste aanpak
om bij de belangenbehartiger van de agrariërs, LTO-Nederland, in gezamenlijk
overleg de verantwoordelijkheid voor het meldpunt neer te leggen. Daarnaast
kan men zich met individuele meldingen en problemen ook tot de Gezondheidsdienst
voor dieren richten.De staatssecretaris onderschreef het grote belang van het tot stand brengen
van een uniform referentiekader zoals omschreven in het actieprogramma, maar
wees erop dat het instrument van de quick scan daarbij niet is opgenomen.
Zij wilde geen licht laten zitten tussen het rapport van de commissie-Ouwerkerk
en het actieprogramma op het punt van de risico's van omgevingsfactoren en
was bereid dit onderdeel wat sterker aan te zetten dan het in het actieprogramma
staat. Voorts zegde zij toe dat de relatie molybdeen en diergezondheid bij
het onderzoek zal worden betrokken; het risico van zwavelhoudende stoffen
wordt op dit moment onderzocht in het kader van het onderzoeksprogramma waterkwaliteit
en diergezondheid. Zij was het overigens eens met de constatering dat het
niet zo kan zijn dat er, in afwachting van onderzoeksresultaten, maar niets
wordt gedaan. Daar waar blijkt dat er wat kan worden gedaan in samenwerking
met de andere partijen, mag dit niet worden nagelaten.De staatssecretaris onderkende de gesignaleerde problematiek in het kader
van de voedselketen en de voedselveiligheid en erkende de verantwoordelijkheden
die daar liggen. Zij was in dat verband, samen met minister Borst ook nadrukkelijk
bezig met de voedselveiligheid, bijvoorbeeld waar het betrof de problematiek
van additieven in het veevoer.De staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat ging in het bijzonder
in op de conclusies en aanbevelingen van de werkgroep-Meijer, in het licht
van het actieprogramma «Waterkwaliteit en diergezondheid». Dit
is een gezamenlijk actieprogramma: zowel de rijksoverheid en de lokale en
regionale overheden, alsook het landbouwbedrijfsleven en de stichting Natuur
en milieu waren en zijn bij de voorbereiding en uitvoering ervan betrokken.
Beoogd wordt om bij de uitwerking gebiedsgericht te werk te gaan en lokaal
maatwerk te leveren, waarbij de verantwoordelijkheid dáár ligt,
waar deze hoort. De betrokken partijen gaan ervan uit dat de omvang van de
riooloverstortproblematiek een zodanige is, dat oplossingen ook gevonden kunnen
worden binnen de bestaande ramingen van investeringen in aanpassing en verbetering
van de gemeentelijke rioleringen.Hoewel er verschillende oorzaken kunnen zijn voor gesignaleerde gezondheidsproblemen
bij vee en er nog nader onderzoek in dezen wordt gedaan, kan in ieder geval
niet worden uitgesloten dát riooloverstorten, in combinatie met andere
factoren, lokaal een gezondheidsrisico voor vee kunnen inhouden. Dit rechtvaardigt,
aldus de staatssecretaris, dat alle partijen zich gezamenlijk maximaal inspannen
om de waterkwaliteit te verbeteren en de risico's van de overstorten te verkleinen.
Er is echter geen hard recht op oppervlaktewater als drinkwater voor vee.
De waterkwaliteitsbeheerder heeft een inspanningsverplichting om een goede
waterkwaliteit te realiseren, maar hij kan niet gehouden worden aan een vaste,
van tevoren vastgestelde kwaliteit. Het betrof hier eigenlijk het enige punt
in de aanbevelingen van de werkgroep-Meijer, waarin zij de werkgroep niet
kon volgen. De waterkwaliteitsbeheerder heeft nu eenmaal te maken met factoren
die hij niet kan beïnvloeden, zoals kwelwater, vervuiling door landbouwgiften
en bepaalde stoffen die in de regen zitten.De staatssecretaris gaf aan dat het niet de waterbeheerder is die financieel
aansprakelijk gesteld kan worden voor een door een riooloverstort veroorzaakte
waterverontreiniging met schadelijke gevolgen. In het kader van de vergunningverlening
bepaalt de waterkwaliteitsbeheerder de voorwaarden waaraan een riooloverstort
moet voldoen. Op grond daarvan kan een gemeente die verantwoordelijk is voor
de riolering en derhalve ook voor de overstort, aangesproken worden indien
niet is voldaan aan de gestelde criteria bij de vergunningverlening.De staatssecretaris wees erop dat weliswaar koeien al eeuwenlang gedronken
hebben uit sloten, maar dat er in dit verleden geen rioleringssysteem was
en alles de sloot in ging. Er waren toen overigens veel minder mensen en ook
ontbrak het wel aan een aantal gevaarlijke stoffen. Thans wordt er echter
gezamenlijk aan gewerkt, dat er zo min mogelijk ongezuiverd afvalwater in
het oppervlaktewater komt. Een ander punt is dat het ook de verantwoordelijkheid
van de boer is te zorgen voor het drinkwater voor zijn vee. Deze heeft voorts
de verantwoordelijkheid om de kleinere sloten die door zijn land gaan, te
onderhouden en te baggeren, en oog te hebben voor de verontreinigende effecten
van het gebruik van bepaalde landbouwbestrijdingsmiddelen. Op de langere termijn
zal met name een duurzaam stedelijk waterbeheer in belangrijke mate bijdragen
aan een verdere oplossing van de hele problematiek: maatregelen zoals het
afkoppelen van hemelwater van de vuilwaterriolering en het maken van gescheiden
en verbeterde rioolstelsels. Dit is een onderwerp dat uitgebreider aan de
orde komt in de Vierde nota waterhuishouding, waar begin volgend jaar met
de Kamer over gesproken zal kunnen worden.De bekendheid met de plaatsen waar zich overstorten bevinden, zou er moeten
zijn via de openbare procedure van vergunningverlening, aldus de staatssecretaris;
dit geldt in ieder geval voor de nieuwe situaties. Wat dat betreft dient het
op de hoogte stellen van betrokkenen waar zich een overstort bevindt, onderscheiden
te worden van de markering als zodanig. In het kader van de uitwerking van
het actieprogramma kan nagegaan worden bij de landbouwsector in welke zin
er behoefte is aan markering. Wat betreft de fysieke markering in het veld
dacht zij bijvoorbeeld aan de wijze waarop duikers worden gemarkeerd.In het kader van de ontvangstplicht van bagger tot klasse II is van de
zijde van veehouders de vrees uitgesproken dat met name de bagger uit de nabijheid
van een riooloverstort problemen zou kunnen veroorzaken voor de gezondheid
van het vee. In het actieprogramma is in dit verband voorzien in een evaluatie
van het huidige baggerbemonsterings- en analyseprotocol met het oog op een
eventuele aanpassing ervan. De staatssecretaris zei toe de Kamer daarover
medio 1999 te berichten. Zij wees er verder op dat de waterkwaliteitsbeheerders
onderzoek doen naar de kwaliteit van regionaal oppervlaktewater volgens een
standaardprocedure, maar dat de daarvoor gebruikte protocollen niet zijn toegesneden
op het maken van een beoordeling of oppervlaktewater geschikt is voor veedrenking.
In lijn met het actieprogramma zal gekeken worden of ook bijstelling van díé
bemonsterings- en analysemethode wenselijk is, in de zin van het invoeren
van andere parameters en het overgaan naar een meer regionale of lokale bemonstering
in de buurt van riooloverstorten. Het actieprogramma voorziet voorts in onderzoek
naar een eenvoudig protocol dat de veehouder kan gebruiken in zijn beslissing
om oppervlaktewater te gebruiken voor veedrenking.Wat betreft het bekostigingsvraagstuk merkte de staatssecretaris op dat
aanleg, beheer en onderhoud van de riolering een gemeentelijke taak is, bekostigd
uit het rioolrecht. Het behoort tot de autonomie van de gemeente om te bepalen
of de kosten van de riolering volledig worden gedekt uit de opbrengst van
het rioolrecht, of dat daar ook algemene middelen voor worden ingezet. Die
autonomie is er ook bij de vaststelling van de mate van verhoging van het
rioolrecht, zoals nodig geacht om alle plannen tot aanpassing van het rioleringsstelsel
uit te kunnen voeren. Daarbinnen komt er nu een prioriteitsstelling voor de
sanering van de risicovolle riooloverstorten, waarbij de meest ernstige gevallen
het eerst worden aangepakt. Zij constateerde van de zijde van
de Kamer de wens om dit sneller te doen dan voorzien in het actieprogramma,
maar gaf in overweging dat sluiting van een riooloverstort veelal betekent
dat er elders een oplossing moet worden gevonden. Dat zijn geen oplossingen
die van de plank gehaald kunnen worden, terwijl tevens een vergunningprocedure
doorlopen moet worden. Het was evenwel niet haar opstelling om, als het sneller
kon gaan in een bepaalde regio of gemeente, te zeggen dat het beslist tot
2005 moest duren. Uitgaande echter van hetgeen nu bekend is, zal het ongeveer
tot 2005 duren, voordat al de knelpunten zijn opgelost. Zij achtte het niet
uitgesloten dat in het kader van de financiering van een en ander de consequentie
kan zijn dat de aanpak van de riolering buitengebied wat naar achteren gaat.
Overigens wees zij erop dat het rioleringsbeleid thuishoort bij de minister
van VROM, ook wat betreft financiële aspecten.De staatssecretaris was van oordeel dat de afspraken in het kader van
het actieprogramma welhaast als convenanten beschouwd kunnen worden. Zij vond
het dan ook niet nodig om het nog anderszins op schrift te stellen, daar waar
alle partijen hun medewerking hebben toegezegd. Zij was bereid om van de vergunningverlening
een extra speerpunt te maken door er ook bij de uitwerking van het actieprogramma
meer de nadruk op te leggen.Wat betreft de suggestie een regiefunctie toe te kennen aan de provincie,
wees de staatssecretaris erop dat het actieprogramma voorziet in een gezamenlijke
aanpak door alle betrokken partijen. Het zijn daarbij vooral de waterschappen
en de gemeenten die de zaak moeten trekken. De provincie zal ook, via de plannen
die gemaakt worden, een regierol hebben en voorts een inbreng leveren bij
de over een halfjaar aan de Kamer uit te brengen voortgangsrapportage. De
provincie heeft aldus een bundelende rol. Daar waar provincies de rol hebben
om vast te stellen wat de regionale doelstellingen voor waterkwaliteits- en
waterkwantiteitsbeheer zijn, en het de waterschappen zijn die dit beheer uitvoeren,
zijn het ook de provincies die een aanwijzingsbevoegdheid ten opzichte van
de waterschappen hebben.Ingaande op de vraag of er sprake zou moeten zijn van een centrale regie,
wees de staatssecretaris erop dat er gezamenlijk overleg plaatsvindt, maar
dat elke oplossing in elk gebied weer anders is, gegeven uiteenlopende situaties
met betrekking tot riooloverstort. Er mag niet worden verondersteld dat bewindspersonen
vanuit Den Haag kunnen zien wat in een bepaald gebied de beste oplossing is.
Zij vond het in dit verband niet juist om instrumenten bij regionale overheden
weg te halen die hier nu verantwoordelijk zijn en dit dienen te blijven; wel
behield zij een centrale rol op het punt van rapportage en voortgangsbewaking.
Ook overigens ligt er een regierol vanuit de departementen van LNV en VW:
het toezien op de uitvoering onder de betreffende lokale en regionale verantwoordelijkheden,
van de nu gemaakte afspraken. Wat betreft de riolering is dat lokaal de gemeente,
maar landelijk ligt de verantwoordelijkheid bij VROM. Vanuit de departementen
van LNV en VW zal over een halfjaar aan de Kamer worden gerapporteerd wat
er van het actieprogramma gerealiseerd is, waar eventuele knelpunten zitten
en wat daaraan gedaan wordt. De aansturing, in de zin dat er zorg voor wordt
gedragen dat het hele proces loopt en dat er prioriteitsstelling plaatsvindt,
geschiedt aldus centraal, maar de uitvoering moet daar blijven waar zij het
beste kan plaatsvinden, namelijk bij de waterschappen, gemeenten en provincies.De staatssecretaris zag in de IBA's een bruikbaar en ook toegepast alternatief
voor riolering in het buitengebied. Zij zag het als een keuzevraagstuk dat
ook weer lokaal moet worden opgelost, in samenspraak met de verschillende
partijen. Het leek haar niet zinnig om op landelijk niveau een lijst van lekkende
overstorten te maken; wel zou dit op regionaal niveau het geval kunnen zijn,
als het erom gaat vast te stellen of deze behoren tot de risicovolle
overstorten. In die zin is dit ook een onderdeel van de aanpak van de sanering.De voorzitter constateerde dat er behoefte was aan een plenaire
afronding van dit algemeen overleg, mede ter indiening van moties. De voorzitter van de commissie,Ter VeerDe griffier van de commissie,Van Overbeeke XNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter, Swildens-Rozendaal
(PvdA), Ter Veer (D66), voorzitter, Witteveen-Hevinga (PvdA), Feenstra (PvdA),
Poppe (SP), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Duivesteijn (PvdA), Stellingwerf
(RPF), M. B. Vos (GroenLinks), Augusteijn-Esser (D66), Klein Molekamp
(VVD), O. P. G. Vos (VVD), Passtoors (VVD), Eisses-Timmerman (CDA),
Th. A. M. Meijer (CDA), Hermann (GroenLinks), Geluk (VVD), Schreijer-Pierik
(CDA), Atsma (CDA), Oplaat (VVD), Schoenmakers (PvdA), Waalkens (PvdA), Udo
(VVD) en Herrebrugh (PvdA).Plv. leden: Van Vliet (D66), Van Zuijlen (PvdA), Ravestein (D66), Zijlstra
(PvdA), Albayrak (PvdA), Kant (SP), Mosterd (CDA), Bos (PvdA), Van Middelkoop
(GPV), Van der Steenhoven (GroenLinks), Scheltema-de Nie (D66), Verbugt (VVD),
Te Veldhuis (VVD), Cornielje (VVD), Buijs (CDA), Rietkerk (CDA), Karimi (GroenLinks),
Kamp (VVD), Reitsma (CDA), Van Wijmen (CDA), Patijn (VVD), Dijksma (PvdA),
Belinfante (PvdA), Voorhoeve (VVD) en De Boer (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25890-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl