Evaluatie van de Wet op de Jeugdzorg; Brief minister met antwoorden op vragen over het plan van aanpak van de evaluatie
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136708
 2009-2010
 
 32 202
 Evaluatie van de Wet op de Jeugdzorg
 
 
 
 
 Nr. 
 2
 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR JEUGD EN GEZIN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 2 november 2009
 
 De evaluatie van de Wet op de jeugdzorg is afgerond volgens het daartoe
opgestelde bestek. U heeft mij in een eerder stadium vragen gesteld over het
plan van aanpak van de evaluatie. Uw vragen richten zich op drie categorieën:
 A) een onderzoek naar jeugdzorginterventies;
 B) een onderzoek naar de laatste cijfers van ondertoezichtstellingen (OTS)
en uithuisplaatsingen (UHP); en
 C) een onderzoek naar de doelmatige besteding van middelen in de jeugdzorg.
 Tot slot vraagt u naar de mate van diepgang van een aantal vragen in het
BMC onderzoek. Met deze brief ga ik op uw vragen in.
 A. Een onderzoek naar jeugdzorginterventies
 Het programmaministerie voor Jeugd en Gezin spant zich in om zicht te
krijgen op de effectiviteit van interventies in de jeugdzorg. Het Nederlands
Jeugdinstituut (NJi) houdt het aantal effectief
bewezen methoden bij, middels een databank (zie www.nji.nl). In september
2009 bevatte de databank 92 interventies, waarvan 28 het predicaat «vrij
sterk onderbouwd» hebben. De Erkenningscommissie
Interventies beoordeelt of de interventie kan worden opgenomen in de databank.
Om de effectiviteit van jeugdzorginterventies te bepalen, is wetenschappelijk
onderzoek nodig. Het programmaministerie heeft ZonMw gevraagd onderzoek uit
te zetten naar effectiviteit, kosteneffectiviteit en uitvoerbaarheid van jeugdzorginterventies.
Hiervoor krijgt ZonMw een budget van circa€ 33 mln. voor de
periode 2007–2012. Vervolgens kopen de provincies zoveel mogelijk in
bij jeugdzorgaanbieders die gebruik maken van bewezen effectieve methoden.
 
 Wat levert een eventueel extra onderzoek naar jeugdinterventies méér
op naast de kennis waarover we al beschikken? We weten dat de 28 methoden
die minimaal vrij sterk zijn onderbouwd nog beperkt worden toegepast. Dat
heeft te maken met de, nu nog, beperkte beschikbaarheid van het
aantal effectieve methoden en de specifieke doelgroepen die ermee worden bediend.
Ook het palet van veelsoortige jeugdzorgproblematiek maakt de keuze voor een
effectieve methode lastig. Er is begrip op te brengen voor het feit dat aanbieders
niet alleen maar gebruik maken van bewezen effectieve methoden omdat:
 1. het opbouwen van een bestand met effectieve methoden tijd kost;
 2. de kwaliteit van de behandelaar en cliëntfactoren van grotere
invloed zijn op het herstel van de regie over het eigen leven dan de te gebruiken
methode; en,
 3. behandelaars veel gebruik maken van «practice based» methoden.
 
 Hieronder ga ik op elk van deze punten in.
 
 1. Het opbouwen van een bestand met effectieve methoden kost tijd. Een randomised controlled trail werkt met moeizaam te
formeren controlegroepen en het zijn langlopende onderzoeken. In de jeugdzorg
wordt gebruik gemaakt van veel verschillende interventies, die niet allemaal
wetenschappelijk bewezen effectief zijn in de zin van een gerandomiseerd onderzoek
met een controlegroep. Dit wil echter niet zeggen dat interventies die (nog)
niet wetenschappelijk bewezen effectief zijn, niet zouden werken. Om hoeveel
methoden het gaat, is niet bekend.
 
 2. De kwaliteit van behandelaar en cliëntfactoren zijn van grotere
invloed.
 Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat het effect van een interventie
niet alleen afhankelijk is van de toegepaste interventie. De effectiviteit
van een behandeling is tevens afhankelijk van de behandelaar, van cliëntfactoren
en de mate waarin de cliënt wordt gesteund door zijn of haar sociale
omgeving. Een onderzoeker stelde hierover vast: «Het enthousiasme van
de groepsleider, de overtuiging waarmee ze hun werk verrichten, dat heeft
een grotere invloed op de attitudes van de jongeren dan de specifieke behandelmethode
die in een instelling wordt gebruikt».
Naast de kwaliteit van de behandelaar en het gebruikte instrument, is ook
de kwaliteit van de organisatie waarin wordt gewerkt belangrijk.
 
 3. Practice based evidence
 Naast deze in theorie bewezen methoden, maken behandelaars ook gebruik
van eigen, in de praktijk ontwikkelde methoden (de zogenaamde «practice-based»
methoden) waarmee zij goede resultaten boeken, maar waarvan de effectiviteit
(nog) niet wetenschappelijk is bewezen. Volgens het «state of the art»
onderzoek van Van Yperen en Veerman is de volgende
stap de resultaten van practice-based methoden te registreren. Om dit te bewerkstellingen
heb ik twee initiatieven ontplooid. Er zijn academische werkplaatsen opgericht
om behandelaars (praktijk) en wetenschappers (theorie) nader tot elkaar te
brengen. Op deze manier worden methoden die in de praktijk blijken te werken,
gereed gemaakt voor wetenschappelijke toetsing. Het tweede initiatief is het
project «Nulmeting». In dit project zal via het meten van prestaties
met het vigerende instrumentarium een grote nulmeting worden gerealiseerd,
die de komende jaren als «controle groep» dienst kan doen, zodat
meer methoden in de toekomst effectief bewezen kunnen worden.
 
 Om de kwaliteit van de beroepsuitoefening naar een hoger niveau te tillen
financier ik het Actieplan professionalisering. Dit Actieplan heeft tot doel
van werkers in de jeugdzorg beter opgeleide en toegeruste professionals te
maken, de status van het beroep te verhogen en uiteindelijk de dienstverlening
aan cliënten te verbeteren. Op dit moment is het uitstroomprofiel voor
HBO’ers gereed en wordt een traject uitgewerkt om wettelijk verplichte
registratie en tuchtrecht te organiseren. Verder is het project «Voorbereiding
Richtlijnontwikkeling Jeugdzorg» gestart. Het project is tot stand gekomen
door de wens van beroepsverenigingen en kennisinstituten om professionals
in de jeugdzorg beter toe te rusten. Richtlijnen zijn belangrijk voor een
professionele beroepsuitoefening. Binnen dit project wordt nagegaan welke
richtlijnen volgens professionals moeten en kunnen worden ontwikkeld, hoe
het ontwikkelproces eruit gaat zien en hoe de resultaten kunnen worden verspreid
en geïmplementeerd.
 
 Samenvattend: gezien de hoeveelheid aan projecten die op het terrein van
effectiviteit al lopen, acht ik aanvullend onderzoek nu niet noodzakelijk.
 Mijn voorkeur gaat uit naar het implementeren van de resultaten van deze
projecten.
 B. Een onderzoek naar de laatste cijfers van ondertoezichtstellingen
(OTS) en uithuisplaatsingen (UHP).
 Uw Kamer vraagt om een onderzoek naar de oorzaken van de toename van het
aantal ondertoezichtstellingen (OTS) en uithuisplaatsingen (UHP) voor zover
dit niet meeloopt in de evaluatie van de Wet op de jeugdzorg. Uit cijfers
blijkt dat er inderdaad sprake is van een groei van het aantal jeugdbeschermingsmaatregelen.
Deze is vooral in de afgelopen drie jaar sterk geweest. Dit is geen onverwachte
groei. Een betere signalering van gezinnen met problemen, meer aandacht voor
jeugdbescherming naar aanleiding van incidenten en beleidskeuzes zoals het
oprichten van de bureaus jeugdzorg kunnen als verklarende factoren worden
genoemd. Momenteel lijkt sprake te zijn van een afvlakking van de groei in
het aantal jeugdbeschermingsmaatregelen. Zo steeg landelijk, gebaseerd op
de peildatum 31 december van elk jaar, het aantal OTS tussen 2006 en
2007 met 12% en tussen 2007 en 2008 met 8%. De prognose is dat
de groei tussen 2008 en 2009 5 tot 7% zal zijn. Het aantal machtigingen
UHP steeg landelijk tussen 2006 en 2007 met 25% en tussen 2007 en 2008
met 1%. Omdat ik meer inzicht wil hebben in de ontwikkeling van de
aantallen OTS en UHP en de oorzaken van de ontstane groei ben ik voornemens
om nader onderzoek te doen naar de vraag wat de onderliggende oorzaken zijn
van de genoemde stijgingen.
 
 Binnen dit onderdeel heeft u ook vragen geformuleerd rond het functioneren
van de jeugdbeschermingsketen en de rol van verschillende ketenpartners zoals
de kinderrechter en de Raad voor de Kinderbescherming binnen die keten.
 De samenwerking in de jeugdbeschermingsketen en de verschillende rollen
van partners in de jeugdbeschermingsketen zijn ook voor mij belangrijke thema’s.
 Het programma Beter Beschermd richt zich bijvoorbeeld in belangrijke mate
op het verbeteren van de samenwerking en heeft in verschillende opzichten
al zijn vruchten afgeworpen. Ook in het wetsvoorstel herziening kinderbeschermingswetgeving
dat op 30 juli jl. aan uw Kamer is aangeboden, is veel aandacht voor
de rol van de verschillende partners. Hierover
zal ik in het kader van de behandeling van dit wetsvoorstel met uw Kamer spreken.
 
 Overigens zijn de door u geformuleerde vragen relevant in het kader van
de voorbereiding van de evaluatie van de nieuwe kinderbeschermingswetgeving.
 Zij zullen worden meegenomen in de voorbereiding van deze evaluatie, die –
zoals gebruikelijk – enkele jaren na invoering zal plaatsvinden. 
 C. Een onderzoek naar de doelmatige besteding van
middelen in de jeugdzorg.
 Naarmate de effectiviteit van meer methoden bekend is, kunnen er meer
uitspraken worden gedaan over de kosten-effectiviteit van methoden in de jeugdzorg.
In 2007 heeft BMC onderzoek uitgevoerd naar doelmatigheid
van de besteding van middelen in de jeugdzorg. De gegevens uit dit onderzoek
zijn nog steeds actueel, daarom is nieuw onderzoek op dit moment niet zinvol.
Doelmatigheid is een belangrijk thema in mijn beleid. Provincies en zorgaanbieders
zijn momenteel bezig met de implementatie van de bekostigingseenheden jeugdzorg.
Door gebruik te maken van deze bekostigingseenheden, kunnen provincies de
zorgaanbieders doelmatiger en doeltreffender gaan financieren.
 Tot slot de mate van diepgang van een aantal vragen in
het BMC plan van aanpak.
 De commissie verzoekt mij inzicht te geven in de mate van diepgang van
de vragen van het BMC-onderzoek naar de waarde van provincies als verantwoordelijke
bestuurslaag, de continuïteit van zorg in het gezin en het bestaan van
de wachtlijst. In zijn algemeenheid kan worden gesteld dat veel feitelijke
gegevens zijn verzameld. Een andere lijn is de analyse van literatuur met
kwantitatieve informatie over de jeugdzorg. Hierbij zijn internet-enquêtes
uitgezet bij provincies en bureaus jeugdzorg en zijn verdiepende interviews
gehouden met stakeholders (zorgaanbieders, gemeenten, rijk, verzekeraars etc.)
Hieruit zijn vervolgens hypothesen geformuleerd die in vier case studies zijn
getoetst. De casussen zijn de provincies Noord-Brabant (groot), Overijssel
(middel-groot), Drenthe (klein) en de grootstedelijke regio Amsterdam. Na
feedbackbijeenkomsten naar aanleiding van deelconcepten van het rapport, is
een definitief concept geschreven dat is voorgelegd aan de begeleidingsgroep
waarvan alle relevante partijen in de jeugdzorg deel van uitmaken. De relevante
opmerkingen zijn verwerkt in het definitieve rapport dat aan uw Kamer is aangeboden.
 
 De eerder genoemde onderwerpen zal ik achtereenvolgens bespreken.
 
 De regierol van provincies/stadsregio’s is één van
de drie centrale thema’s bij de evaluatie van de wet (naast het recht
op jeugdzorg en de financiële beheersbaarheid). Over dit thema zijn veel
feitelijke gegevens verzameld.
 Er is bij de evaluatie onder andere gevraagd naar de inrichting van de
beleidscyclus en overlegstructuren per provincie en over de prestaties (aantal
indicaties, doorlooptijden, wachttijden en dergelijke). Hiertoe zijn verdiepende
gesprekken gevoerd met provincies/stadsregio’s en het Rijk.
 
 Over de realisatie van een integrale aanpak (ook wel continuïteit
van zorg in het gezin) zijn bij de evaluatie verdiepende gesprekken gevoerd
met alle betrokken partijen, inclusief de cliënten. Een integrale aanpak
betekent dat cliënten niet steeds opnieuw hun verhaal moeten vertellen,
met een beperkt aantal hulpverleners te maken hebben en niet steeds dezelfde
formulieren hoeven in te vullen. Ook is onderzocht in hoeverre de met de wet
beoogde aansluiting tussen jeugdzorg en aangrenzende domeinen (onder meer
onderwijs en gemeentelijke voorzieningen) is gerealiseerd. Hiertoe is een
juridische analyse uitgevoerd betreffende de positieve en negatieve factoren
in de wetgeving voor het realiseren van een sluitende jeugdketen en is een
enquête afgenomen bij de bureaus jeugdzorg.
 
 Het onderwerp wachtlijsten is meegenomen in de evaluatie van de integrale
aanpak zoals beoogd door de wet. Eén van de onderzoeksvragen is of de juiste zorg wordt geïndiceerd en of deze zorg ook daadwerkelijk
wordt verzilverd.
 Voor de beantwoording van deze vraag is informatie vergaard over de wachtlijsten
en het aantal indicaties dat al dan niet wordt omgezet in zorg.
 
 Ik heb met deze brief antwoord gegeven op de vragen van de algemene Kamercommissie
voor Jeugd en Gezin, die gesteld zijn naar aanleiding van een onderzoek naar
het plan van aanpak van de evaluatie van de Wet op de jeugdzorg. Over de uitkomsten
van de lopende projecten, genoemd in deze brief, wordt u te zijner tijd geïnformeerd
via de reguliere rapportages.
 
 De minister voor Jeugd en Gezin,
 A. Rouvoet 
 
 
 
 
 Een uitgebreide beschrijving van de betekenis van de classificaties kunt
u vinden op www.nji.nl → effectieve jeugdinterventies → over de
databank → classificatie.
 
 
 Zie bijlage 1: Kamervragen van het lid Dezentjé Hamming-Bluemink
aan de minister voor Jeugd en Gezin en de staatssecretaris van Justitie over
het gebrek aan kennis over effectiviteit van behandelingen in de jeugdzorg
en justitiële jeugdinrichtingen. (Ingezonden 19 november 2008);
Handelingen II 2008/2009, Aanhangsel, blz. 2981
 
 
 Nederlandse Vereniging voor Pedagogen en Onderwijskundigen, nr. 1,
februari 2009, blz. 2.
 
 
 Yperen, T. van & Veerman, J.W. (2008). Zicht op effectiviteit.
Delft: Eburon.
 
 
 Kamerstuknr. 32 015, nrs. 1–4.
 
 
 Bestuur & Management Consultants (2007). Onderzoek naar regionale
verschillen in doelmatigheid in de jeugdzorg. Den Haag.