Wet raadplegend referendum Europees Hervormingsverdrag; Advies Raad van State en Reactie van de Indieners
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31259, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

07-03-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31259 nr. 5

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31259Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 35 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 259Voorstel van wet van de leden Van Bommel, Van der Ham, Ouwehand, Peters
en De Roon betreffende het houden van een raadplegend referendum over het
Hervormingsverdrag van de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Hervormingsverdrag)nr. 5ADVIES RAAD VAN STATE EN REACTIE VAN DE INDIENERSHieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 20 december
2007 en de reactie van de indieners d.d. 6 maart 2008, aangeboden aan
de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Het advies is cursief
afgedrukt.Bij brief van de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal van
5 november 2007 heeft de Tweede Kamer bij de Raad van State ter overweging
aanhangig gemaakt het Voorstel van wet van de leden Van Bommel, Van der Ham,
Ouwehand, Peters en De Roon betreffende het houden van een raadplegend referendum
over het Hervormingsverdrag van de Europese Unie (Wet raadplegend referendum
Europees Hervormingsverdrag), met memorie van toelichting.Het wetsvoorstel strekt ertoe regels te geven inzake het houden van een
raadplegend referendum over het Verdrag tot wijziging van het Verdrag betreffende
de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap
(hierna: Verdrag van Lissabon). De indieners van het wetsvoorstel menen dat «de
Nederlandse burger het recht heeft om een oordeel te geven over belangrijke
en ingrijpende wijzigingen in de Europese verdragen. Met dit voorstel wordt
ervoor gezorgd dat met betrekking tot het Verdrag van Lissabon de burger dit
recht ook kan uitoefenen». Daarnaast wordt er beoogd «de gegroeide
betrokkenheid bij de besluitvorming over het Verdrag tot vaststelling van
een Grondwet voor Europa vast te houden door de burgers nogmaals in een nationaal
referendum advies te vragen over de goedkeuring door Nederland»1.Het voorstel geeft de Raad aanleiding tot het maken van een aantal opmerkingen
over de motivering die aan het voorstel ten grondslag ligt. Alvorens hij hiertoe
overgaat, gaat hij eerst in op de achtergrond waartegen het voorstel moet
worden beoordeeld.1. Achtergrond van het wetsvoorstelHet voorliggende initiatiefvoorstel tot het houden van een referendum
over de goedkeuring van het Verdrag van Lissabon door Nederland staat niet
op zichzelf. Het voorstel vormt in de visie van de indieners een vervolg op
het in 2005 gehouden raadplegende referendum over de goedkeuring van het Verdrag
tot vaststelling van een Grondwet voor Europa. De uitslag van dit referendum
leidde ertoe dat de Tweede Kamer besloot het reeds vóór het
referendum ingediende voorstel van rijkswet tot goedkeuring van het Verdrag
tot vaststelling van een Grondwet voor Europa niet te behandelen; de regering
trok op 17 juli 2005 dat voorstel in2. De Kamer heeft na het referendum de motie van Van Bommel c.s. aangenomen
die opriep tot een brede maatschappelijke discussie om zo het «nee»
van de Nederlandse bevolking te duiden1. Daarnaast
werd in de Europese Unie een periode van bezinning afgesproken die uiteindelijk
tot het voorjaar 2007 duurde. Gedurende de bezinningsperiode zijn de achtergronden
van het Nederlandse «nee» door middel van kwalitatief en kwantitatief
onderzoek geanalyseerd. De Eerste en Tweede Kamer zijn hierover schriftelijk
geïnformeerd op 19 mei 20062. De regering
heeft zich vervolgens op twee manieren ingezet om aan de aldus geanalyseerde
zorgen en wensen van burgers ten aanzien van het functioneren van de Europese
Unie tegemoet te komen: via de onderhandelingen over een nieuw verdrag en
via voorstellen om op korte termijn, zonder verdragswijziging, het functioneren
van de Unie te verbeteren3. In de onderhandelingen
over het Verdrag van Lissabon heeft de regering ingezet op een aantal inhoudelijke
wijzigingen in de huidige EG- en EU-verdragen.Op 12 september 2007 heeft de Raad geadviseerd over het mandaat van
de Intergouvernementele Conferentie ter herziening van het Verdrag betreffende
de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap4. In dat advies kwam de Raad onder andere tot de conclusie
dat het voorgestelde Hervormingsverdrag een wijzigingsverdrag zal zijn, dat
naar inhoud, methodiek en ambitie past in de constitutionele ontwikkeling
van de EU tot nu toe. Tezamen beogen de wijzigingen volgens de Raad het voorgestelde
verdrag zoveel mogelijk te ontdoen van die elementen uit het Verdrag tot vaststelling
van een Grondwet voor Europa die aanknopingspunten hadden kunnen vormen voor
een geleidelijke uitbouw van de EU in een meer uitgesproken statelijke of
federale zin. Dit maakt dat het voorgestelde Hervormingsverdrag zich kenmerkend
onderscheidt van het Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa.
Voorts ging de Raad in zijn advies in op een aantal criteria die bij de beantwoording
van de vraag naar de rechtvaardiging voor het houden van een niet-bindend
referendum bij de goedkeuring van verdragen in ieder geval in acht dienen
te worden genomen.Op 18 en 19 oktober 2007 zijn de staatshoofden en regeringsleiders
van de Europese Unie tijdens een informele bijeenkomst tot overeenstemming
gekomen over de tekst van een nieuw verdrag. Op 13 december 2007 is in
Lissabon het Verdrag tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese
Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap ondertekend.2. Raadplegend referendum: ad hoc of structureel?a. Wat de toelaatbaarheid van bindende referenda betreft geldt, dat
deze slechts mogelijk zijn als de Grondwet daarin uitdrukkelijk voorziet.
Dat is niet het geval en dus staat de Grondwet aan bindende referenda in de
weg. Bij niet-bindende referenda ligt het genuanceerder. De Grondwet staat
er niet aan in de weg, dat de wetgever ad hoc besluit tot het houden van een
dergelijk referendum, mits hij een bijzondere rechtvaardiging aanvoert om
van het sluitende stelsel van goedkeuring van verdragen af te wijken. Het
enkele precedent is als enige argument voor het houden van een referendum
onvoldoende. Daarmee zou een structurele referendumvoorziening (in casu bij
goedkeuring van verdragen) ontstaan, die niet past in het sluitende stelsel
dat de Grondwet kent5. De indieners lijken met
hun verwijzing naar «het recht van de burger om een oordeel te geven
over belangrijke en ingrijpende wijzigingen in de Europese verdragen»
daarmee geen rekening te houden. In hun toelichting stellen zij, dat de Raad
van State in zijn advies uitvoerig ingaat op de mogelijkheden en mogelijke
criteria om een raadplegend referendum te organiseren over internationale
verdragen. Daarbij wordt, aldus de toelichting in punt 4, bevestigd, dat er
geen grondwettelijke bezwaren zijn voor het uitschrijven van een referendum
over verdragen in het algemeen. In het licht van hetgeen de Raad heeft opgemerkt,
behoeft deze passage in de toelichting nuancering. Blijft de vraag naar de
bijzondere rechtvaardiging voor het houden van dit ad-hoc referendum.2a. De indieners ontkennen dat zij streven naar een structurele referendumvoorziening
bij de goedkeuring van verdragen. Zij spreken immers niet over alle verdragen
maar enkel over EU-verdragen en bovendien alleen wanneer die ingrijpend van
aard zijn. Het is daarom jammer dat de Raad van State ook niet
ingaat op de opmerkingen van de indieners over zijn eerdere advies over het
wetsvoorstel Van der Staaij waar dit onderscheid expliciet aan de orde is.
Bovendien leek de Raad daarin begrip te hebben voor de behoefte aan een op
maat gesneden procedure voor de goedkeuring van EU-verdragen.De indieners menen dat de bovenstaande argumenten van de Raad nauw aansluiten
bij die waar al in de toelichting op wordt ingegaan. Met het noemen in de
toelichting van de voorwaarden die de Raad stelt aan referendum menen zij
ook al voldoende nuancering te hebben aangebracht aan de opvatting van de
Raad dat de grondwet zich niet verzet tegen een referendum. Daarom is besloten
de toelichting op dit punt niet aan te passen.b. De argumenten die in 2003 voor een referendum over de Grondwet
voor Europa konden worden aangevoerd gelden nu niet. De bijzondere rechtvaardiging
voor een referendum kan naar het oordeel van de Raad ook niet gelegen zijn
in het bijzondere karakter van het Verdrag van Lissabon in vergelijking met
eerder goedgekeurde Europese verdragen. Het voorgestelde verdrag is een verdrag
dat naar inhoud, methodiek en ambitie past in de constitutionele ontwikkeling
van de EU tot nu toe, zoals die tot uitdrukking komt in de wijzigingsverdragen
van Maastricht, Amsterdam en Nice. De Raad adviseert aan te geven waarin de
bijzondere rechtvaardiging voor dit referendum gelegen is.2b. Waar de Raad van State waarschuwt dat het enkele precedent van
een referendum niet voldoende is voor het houden ervan, is andersom wijzen
op het precedent dat over voorgaande EU-verdragen, met uitzondering van het
Grondwettelijk Verdrag, geen referendum is gehouden niet voldoende om over
nieuwe EU-verdragen geen referendum over te organiseren. De indieners menen
dat ondanks de verschillen tussen het Verdrag van Lissabon en het Grondwettelijk
Verdrag er materieel gezien genoeg overeind blijft om te kunnen spreken van
een net zo’n ingrijpend verdrag. De optelsom van de verschillende wijzigingen
die het Verdrag van Lissabon met zich meebrengt, zoals het Handvest van Grondrechten,
de enkele rechtspersoonlijkheid, het inleveren van veto’s en het installeren
van een vaste voorzitter, maken dat er hier sprake is van een vergaande stap
in de ontwikkeling van de Europese Unie met vergaande consequenties voor de
Nederlandse burger.De Raad van State wekt op zijn minst de suggestie dat het door hem geconstateerde
verschil tussen het Grondwettelijk Verdrag en het Verdrag van Lissabon, namelijk
dat het laatste zoveel mogelijk ontdaan is van aanknopingspunten richting
een meer statelijke of federale ontwikkeling, de enige rechtvaardiging kan
zijn voor het houden van een referendum. De indieners menen dat de Raad van
State, afgezien van de inhoud van het Verdrag van Lissabon, hier te weinig
oog heeft voor het feit dat het Verdrag van Lissabon in de plaats komt van
het eerder verworpen Grondwettelijk Verdrag en moet worden gezien als de afsluiting
van een proces van raadpleging.De indieners menen dat de toelichting m.b.t. dit punt helder is en daarom
geen aanpassing behoeft.3. Referendum: raadplegend of feitelijk bindend?Het voorstel regelt in concreto dat een raadplegend referendum wordt gehouden
over het Hervormingsverdrag (artikel 2, eerste lid). Uit de toelichting blijkt
dat het de bedoeling is een referendum te organiseren waarin de kiezer wordt
gevraagd om een (niet bindend) standpunt over het Verdrag van Lissabon ten
behoeve van de besluitvorming door de Staten-Generaal en de regering over
het verdrag (de goedkeuring) en het contraseign. Dat referendum dient dan
ook vóór de besluitvorming door de Staten-Generaal plaats te
vinden zodat de Staten-Generaal bij het bepalen van hun standpunt rekening
kunnen houden met de uitkomsten van het referendum1.
Immers, een raadplegend referendum vooronderstelt dat regering en Staten-Generaal
nog geen keuze hebben gemaakt en om tot deze keuze te komen onder meer de
kiezer consulteren. De wetgever moet daarna nog een reële mogelijkheid
hebben om de uitslag van het referendum zelf te wegen. Indien de regering
of fracties in een Kamer vooraf te kennen geven de uitslag van een referendum
te volgen, dan kan in die zin niet meer worden gesproken van een
niet-bindend raadplegend referendum.In de toelichting wordt dit door de indieners onderkend1. De indieners zien vooralsnog geen mogelijkheid en vinden het ook
niet wenselijk om te voorkomen dat bij een niet-bindend referendum partijen
of individuele kamerleden vooraf inzicht geven over de manier waarop zij met
de uitslag zullen omgaan. Dat betekent dat zich wederom de situatie kan gaan
voordoen, dat het raadplegend referendum al voorafgaand aan het referendum
zelf, feitelijk bindend wordt2. Dat doorbreekt
het sluitende stelsel dat de Grondwet kent voor de goedkeuring van verdragen.De Raad adviseert het voorstel in het licht van het vorenstaande opnieuw
te bezien.3. De indieners blijven hier van mening verschillen met de Raad in
hoeverre er sprake is van een bindend-referendum wanneer politieke partijen
vooraf aangeven hoe om te gaan met een uitslag. De Raad geeft ook geen advies
hoe het niet-bindende karakter van het referendum te versterken. De wet regelt
geen bindende uitspraak, het verplicht politieke partijen nergens om uitspraken
vooraf te doen en de praktijk van het referendum over het Grondwettelijk Verdrag
leert ons dat politieke partijen op verschillende wijze omgaan met de uitslag
van het referendum waarbij voor een aantal partijen niet alleen de uitslag
van het referendum bepalend was, zoals gedefinieerd in de wet, maar ook de
opkomst en de mate waarin de uitslag werd gesteund. Dat laatste is dan ook
een reden voor de indieners om in de wet te regelen dat het aantal blanco
stemmen wordt vastgesteld en ook daadwerkelijk als een optie aan de kiezer
wordt aangeboden. Bovendien kunnen de indieners zich voorstellen dat met de
ervaring van het referendum over het Grondwettelijk Verdrag politieke partijen
zich nu anders zullen opstellen met betrekking tot de uitslag.Gezien het bovenstaande is besloten om de toelichting op dit punt niet
aan te passen.4. Duiding van de uitslagDe indieners geven aan dat het mogelijk is een heldere en eenduidige keuze
te formuleren als referendumvraag. Er wordt uitgegaan van een referendum waarbij
de vraag «ja» of «nee» ten aanzien het Verdrag van
Lissabon wordt voorgelegd aan de kiezer3 .De vraag is echter of het voorleggen van de keuze tussen een «ja»
of «nee» met betrekking tot het Verdrag van Lissabon werkelijk
een eenduidige uitkomst oplevert. De ervaringen met het in 2005 gehouden referendum
laten zien dat de overwegingen om voor of tegen het Verdrag tot vaststelling
van een Grondwet voor Europa te stemmen zeer divers waren. De getalsmatig
duidelijke uitslag van het referendum betekende allerminst dat de duiding
van de uitkomst eenvoudig was. Niet alleen was onduidelijk wat de kiezers
met het «nee» hadden bedoeld, maar ook was onduidelijk welke consequenties
aan de uitslag verbonden moesten worden.De mogelijkheid om te komen tot een precieze duiding van de uitslag van
een referendum en duidelijkheid over de consequenties zijn thans nog meer
van belang dan het geval was bij het in 2005 gehouden referendum. De Raad
adviseert in de toelichting nader op dit aspect in te gaan.4. Als er met de vraag «welke consequenties aan de uitslag
moet worden verbonden» bedoeld wordt of partijen voor of tegen moeten
stemmen in de Kamer dan is het niet aan de indieners om daar een precies antwoord
op te formuleren. Het is immers een niet-bindend referendum en moet worden
opgevat als een zwaarwegend advies. Politieke partijen zouden nu, zoals ze
destijds hebben gedaan, van de uitslag kunnen afleiden wat het draagvlak is
voor het Verdrag van Lissabon. Of zij vervolgens met het advies mee of tegen
het advies in stemmen is aan hen.De indieners kunnen zich wel verplaatsen in het probleem waar de Raad
op doelt namelijk welke consequenties een eventuele afwijzing van het Verdrag
van Lissabon heeft en hoe de politieke partijen daarmee om moeten gaan. In
dat licht willen de indieners erop wijzen dat er meer factoren een rol spelen
dan alleen de organisatie en opzet van een referendum om te komen tot een duidelijke duiding van de consequenties van de uitslag. Het is onder
meer van belang dat politieke partijen daar in de aanloop naar het referendum
duidelijkheid over verschaffen richting de kiezer. Zo krijgt zij immers meer
inzicht die mede haar keuze kunnen bepalen. Echter ook achteraf staat het
politieke partijen vrij ondanks een afwijzing om bijvoorbeeld de conclusie
te trekken dat tijdens de campagne er te weinig duidelijk is geworden over
de gewenste vervolgrichting en/of het geconstateerde gebrek aan draagvlak
niet van dusdanig omvang is om daadwerkelijk ook in de Kamer het verdrag niet
te ratificeren.De Raad wijst erop dat in vergelijking met 2005 een duiding van de consequenties
nog belangrijker is geworden. Als daarmee gedoeld wordt op dat de ruimte om
in Europees verband te heronderhandelen kleiner is geworden dan valt daar
enigszins op af te dingen. Nederland heeft vooral ingezet op het binnenhalen
van haar wensen via aanpassing van het Grondwettelijk Verdrag waar andere
landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, vooral inzette om haar wensen via uitzonderingen
op de verdragen gerealiseerd te krijgen. Dat laatste is nog steeds een reële
optie voor een onderhandelingsinzet mocht Nederland het Verdrag van Lissabon
niet ratificeren en in de EU geïsoleerd komen te staan met haar afwijzing.Een ander aspect waar de Raad niet op ingaat is in hoeverre er nog ander
manieren zijn om alsnog de uitslag te duiden nadat het referendum heeft plaatsgevonden.
Hij wees eerder in haar reactie op kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeken.
Echter het belangrijkste middel laat hij onbesproken, namelijk verkiezingen.
De indieners wezen dan ook op het gemis dat tijdens de Tweede Kamerverkiezingen
niet de kans is gegrepen om met de kiezer in debat te treden over hoe een
eventueel nieuw verdrag eruit moest zien.Vooralsnog hebben de indieners besloten de toelichting op dit punt niet
aan te passen.5. Passend en geschikt instrumenta. In de toelichting wordt als belangrijkste motivering voor het
houden van een referendum gegeven de vergroting van het maatschappelijke draagvlak,
de politieke participatie en de impuls voor het publieke debat1. Vergelijkbare motieven voerden de voorstanders van het referendum
in 2005 aan. De indieners geven overigens in de toelichting bij het huidige
voorstel niet aan, op welke wijze aan de politieke participatie en het publieke
debat inhoud kan worden gegeven. Verwachten zij een actieve betrokkenheid
van voor- en tegenstanders van (onderdelen van) het Verdrag van Lissabon?
Mag van de regering die voorstander is van goedkeuring van het Verdrag van
Lissabon, een actieve deelname aan het debat worden verwacht? De Raad wijst
in dit verband op de toelichting op artikel 15 van het voorstel. Daarin wordt
gesteld dat de regering een neutrale opkomstbevorderende campagne behoort
te organiseren. Voor zover deze toelichting impliceert dat de regering behoort
af te zien van het onderbouwen en het uitdragen van haar standpunt, komt dat
in strijd met de ministeriële verantwoordelijkheid voor indiening van
het voorstel van wet tot goedkeuring van het Verdrag van Lissabon bij de Tweede
Kamer.De Raad adviseert deze passage in de toelichting aan te passen.5a. Politieke partijen, voor- en tegenstanders, horen actief het
debat over het Verdrag te voeren. Men kan hier leren van de ervaring van het
referendum over het Grondwettelijk verdrag, wat de eerste in zijn soort was.
De regering past echter een terughoudende rol. Zij heeft immers al een grote
rol gespeeld in de vormgeving van het verdrag, zij beschikt over middelen
die niet zo makkelijk aan de tegenstanders ter beschikking kunnen worden gesteld
en bovendien staat niets in de weg voor coalitiepartijen om de verdediging
van de keuzes van de regering en daarmee van het verdrag op zich te nemen.De indieners vragen zich af waarom de constatering over de ministeriële
verantwoordelijkheid niet bij het wetsvoorstel voor een referendum over het
Grondwettelijk Verdrag is gemaakt. Bovendien menen de indieners dat zij niet
juist is. De partijen zijn niet gebonden aan de uitslag en de regering kan
haar verdediging nog steeds voeren in de Kamer. Het is immers aan de orde
van de dag dat partijen rekening houden met belanghebbenden bij
de behandeling van een wetsvoorstel zonder dat de regering daar rechtstreeks
contact mee zoekt of kan zoeken.De indieners hebben dan ook besloten de toelichting niet aan te passen.b. De indieners zijn van mening dat in de periode van bezinning in
de Europese Unie (2005–2007), het publieke debat niet heeft plaatsgevonden.
Ook tijdens de verkiezingen van 2006 voor de Tweede Kamer was de Europese
Unie nauwelijks een politiek thema. Dit is volgende de indieners van het voorstel
een gemis1. Nadat in 2005 is getracht via een
referendum de Nederlandse bevolking te betrekken bij een vergaande stap in
Europese integratie, werd diezelfde bevolking volgens de indieners weer op
afstand gezet. Het organiseren van een (ad hoc) raadplegend referendum over
het Verdrag van Lissabon kan daaraan iets veranderen2.De Raad adviseert toe te lichten waarop de indieners de verwachting baseren
dat het houden van een referendum over het Verdrag van Lissabon nu wel zal
leiden tot «vergroting van het maatschappelijke draagvlak en de politieke
participatie» en een impuls zal geven aan een, anders dan incidenteel,
publiek debat.Zoals in het advies van de Raad inzake de gevolgen van de Europese arrangementen
voor de nationale staatsinstellingen te kennen is gegeven, biedt het stelsel
van representatieve democratie wel degelijk mogelijkheden voor het meer permanent
betrekken van de burger bij de Europese Unie3.
Dat deze mogelijkheden tot nu toe niet ten volle zijn benut, duidt op het
bestaan van (andere) obstakels die met het opnieuw houden van een referendum
niet zonder meer worden weggenomen.De Raad adviseert in de toelichting nader in te gaan op deze obstakels
en de wijze waarop zij kunnen worden geslecht.5b. De aanbevelingen uit voetnoot 15 kunnen de indieners onderschrijven.
Zij willen echter wijzen op het gevaar dat het vooral het niet opnieuw uitschrijven
van een referendum over een voor een groot deel inhoudelijk overeenkomstig
verdrag zal leidden tot een gevoel van afwijzing bij de Nederlandse burger.
Zij had immers in grotere mate dan voorheen betrokkenheid getoond voor de
richting waarop de EU zich ontwikkelt. Aan haar vragen of zij kan instemmen
met het verdrag kan gezien worden als bewijs dat het de politieke partijen
serieus is om de burger te betrekken bij de EU. Voorkomen moet dus worden
dat er een nieuw obstakel bijkomt. Een referendum kan bijdragen aan het beslechten
van andere obstakels om de burger bij de EU te betrekken. Gezien dat het referendum
volgens de indieners niet zonder meer inwisselbaar is voor de door de Raad
genoemde alternatieve instrumenten is de toelichting niet aangepast op dit
punt.6. Verschil bilaterale en multilaterale verdragenVolgens de toelichting zijn de indieners zich bewust van de mogelijke
consequenties van een eventueel afwijzen van het Verdrag van Lissabon door
de kiezers, maar zijn zij van mening dat die consequenties geen reden zijn
om geen referendum te houden. De consequenties kunnen en moeten volgens de
indieners worden betrokken bij de afweging om voor- of tegen het verdrag te
stemmen4. Voor zover de indieners hierbij op
de stem van de kiezer doelen is het van belang dat die consequenties voor
hen ook duidelijk zijn (zie punt 4). Voor zover de stem van de leden van de
Staten-Generaal wordt bedoeld is van belang dat zij een reële mogelijkheid
houden om de uitslag van het referendum zelf te wegen (zie punt 3). Meer in
het algemeen merkt de Raad op dat het lidmaatschap van de Europese Unie voor
de lidstaten bijzondere verantwoordelijkheden meebrengt. Bij verdragen die
in het kader van EU-samenwerking worden gesloten, is het van groot belang
dat de lidstaten duidelijk zijn over het constitutionele goedkeuringsstelsel
dat voor hen geldt. Bovendien is van belang dat de langdurige en intensieve
samenwerking die de lidstaten met elkaar in Europees verband zijn aangegaan,
meebrengt dat de lidstaten een bijzondere verantwoordelijkheid tegenover elkaar
hebben voor het in stand houden van de samenwerking waartoe men zich heeft
verbonden.Een afwijzing betekent dat het verdrag ook voor de 26 andere EU-lidstaten
niet in werking kan treden.De Raad adviseert in de toelichting nader op dit aspect in te gaan. 6. Bij punt 4 werd al opgemerkt dat afwijzing niet per definitie
hoeft te leiden dat het verdrag voor andere lidstaten niet van kracht kan
worden. Via het onderhandelen van eventuele uitzonderingen staat niets andere
landen in de weg om alsnog in te stemmen met een voor hen ongewijzigd verdrag
waarin enkel Nederland niet volledig participeert. De indieners hebben de
toelichting op dit punt dan ook aangepast.De indieners zetten vraagtekens bij de opmerkingen van de Raad over de
verantwoordelijkheid van lidstaten om duidelijk naar elkaar te zijn over de
te volgen goedkeuringsprocedure. De verschillen in procedures die ten tijde
van het Grondwettelijk Verdrag in de EU zijn gevolgd of werden aangekondigd,
lieten het bestaan van een dergelijke stilzwijgende afspraak niet zien. Bovendien
raakt het aan de nationale soevereiniteit wanneer een lidstaat niet meer mag
besluiten tot het wijziging van de manier waarop ze een verdrag ratificeert.7. Referenda in andere landenIn de toelichting wordt er op gewezen dat het in veel stelsels gebruikelijk
is om wijzigingen van de Grondwet en internationale verdragen direct door
middel van een referendum aan de bevolking voor te leggen. De Raad acht onderbouwing
van deze stelling gewenst. Slechts in twee van de landen behorende tot de
Europese Unie is het houden van een referendum bij wijziging van de Europese
verdragen voorgeschreven, te weten in Ierland en in Denemarken. In dit laatste
land is de verplichting zoals bekend geclausuleerd.De Raad verwijst voor Nederland naar punt 2 en 3 van dit advies.De betreffende passage stond ook al in de toelichting van de Wet Referendum
Europese Grondwet en gaat over Europese integratie, niet enkel over de goedkeuring
en wijziging van EU-verdragen. Daarmee worden ook de referenda bedoeld die
hebben plaatsgevonden bij de toetreding van diverse lidstaten. De toelichting
is op dit punt dan ook aangepast. De opmerking over goedkeuring van het Verdrag
van Lissabon door Ierland en Denemarken kan op deze plek tot verwarring leiden
en is dan ook naar het volgende hoofdstuk verplaatst.8. KiesgerechtigdenIngevolge artikel 3, eerste lid, van het voorstel zijn kiesgerechtigd
diegenen die kiesgerechtigd zijn voor de verkiezing van de leden van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal. Dit is geregeld in artikel B.1 van de Kieswet.
De Raad vraagt aandacht voor de omstandigheid dat het Verdrag van Lissabon
vanwege de Koninkrijksaspecten bij Rijkswet zal worden goedgekeurd. Die koninkrijksaspecten
betreffen meer in het bijzonder de nieuwe bepaling dat bij besluit van de
Europese Raad de status van de overzeese gebiedsdelen van onder andere het
Koninkrijk der Nederlanden kan worden gewijzigd. Dit leidt naar het oordeel
van de Raad tot de vraag of de indieners hebben overwogen Nederlanders die
vanwege hun woonplaats op de Nederlandse Antillen of Aruba in Nederland geen
kiesrecht voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal hebben, te betrekken bij
een referendum over de goedkeuring van het Verdrag van Lissabon.De Raad adviseert hierop nader in te gaan.De overweging om via een Rijkswet het verdrag goed te keuren houdt primair
verband met de lopende discussie over de status van de genoemde gebieden in
het Koninkrijk. Gezien de geringe consequenties die de verdragswijziging heeft
op deze gebieden kiezen de indieners ervoor om geen voorziening te treffen
in de wet zodat Nederlanders aldaar kunnen meestemmen in het referendum.9. Blanco stemmenNa afloop van de stemming en de stemopneming wordt de officiële uitslag
vastgesteld. Bepaald wordt of een meerderheid van de kiesgerechtigden die
een geldige stem hebben uitgebracht zich voor het verdrag hebben uitgesproken1. Omdat blanco stemmen worden aangemerkt als geldig uitgebracht2, tellen de blanco stemmen feitelijk als tegenstemmen.
De Raad adviseert te bepalen dat de uitslag slechts bestaat uit de stemmen
die voor dan wel tegen het verdrag zijn uitgebracht. De indieners zijn het met de Raad eens dat blanco stemmen niet als een
voor of tegenstem geteld moet worden. Bovendien leert de ervaring van het
Grondwettelijk Verdrag dat er moeilijk van een eenduidige uitslag gesproken
kan worden wanneer opkomst en percentage stemmen een rol spelen bij de duiding
door politieke partijen van de betekenis voor hen van het referendum. Daarom
hebben de indieners besloten de «uitslag» te beperken tot het
simpel vaststellen van de percentages voor, tegen en blanco stemmen.10. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij
het advies behorende bijlage.De redactionele kanttekeningen zijn overgenomenDe Vice-President van de Raad van State,H. D. Tjeenk WillinkVan de gelegenheid is gebruik gemaakt enige andere wijzigingen in het
wetsvoorstel door te voeren:Op 23 januari 2008 heeft de Kiesraad advies uitgebracht over dit
wetsvoorstel. De meeste opmerkingen van de Kiesraad zijn in het wetsvoorstel
overgenomen. Waar nodig wordt in de artikelsgewijze toelichting naar het advies
van de Kiesraad verwezen.De indieners,Van BommelVan der HamOuwehandPetersDe RoonXNoot1Zie paragraaf 1 van de memorie van toelichting.XNoot2Kamerstukken II 2004/05, 30 025 nr. 8h.XNoot1Kamerstukken II 2004/05, 29 993, nr. 14.XNoot2Kamerstukken II 2005/06, 30 303, nr. 20.XNoot3Kamerstukken II 2007/08, 31 091, nr. 4. Zo is onder meer op initiatief
van Nederland tijdens de bijeenkomst van de Europese Raad van Brussel van
15–16 juni 2006 afgesproken dat de Europese Commissie de opmerkingen
van de nationale parlementen inzake de goede toepassing van de beginselen
van subsidiariteit en proportionaliteit zorgvuldig dient te overwegen. Zie
de Conclusies van het Voorzitterschap, 10633/1/06.XNoot4Kamerstukken II 2007/08, 31 091, nr. 4.XNoot5Zie het advies van de Raad van State van 12 september 2007 over het
mandaat van de Intergouvernementele Conferentie ter herziening van het Verdrag
betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese
Gemeenschap (Kamerstukken II 2007/08, 31 091, nr. 4).XNoot1Zie paragraaf 7.1 van de memorie van toelichting.XNoot1Zie het slot van paragraaf 6 van de memorie van toelichting.XNoot2Zie ook het Advies 6 december 2005 over het voorstel van wet van
het lid Wilders betreffende het houden van een raadplegend referendum over
de toetreding van Turkije tot de Europese Unie, Kamerstukken II 2005/066,
30 309, nr. 4, blz. 2.XNoot3Zie het vijfde en zesde tekstblok van paragraaf 6 van de memorie
van toelichting.XNoot1Zie paragraaf 5 van de memorie van toelichting.XNoot1Zie het zesde tekstblok van paragraaf 2 van de memorie van toelichting.XNoot2Zie het laatste tekstblok van paragraaf 2 van de memorie van toelichting.XNoot3Zie het Advies inzake de Wet raadplegend referendum Europese Grondwet,
Kamerstukken II 2002/03, 28 885, A, blz. 4 en het Advies inzake de gevolgen
van de Europese arrangementen voor de nationale staatsinstellingen, Kamerstukken
II 2005/06, 29 993, nr. 22, blz. 1–2, aangehaald in het advies
september 2007, punt 4.3. De belangrijkste waren:– Verbeter de informatievoorziening over de betekenis van de
EU, de werking ervan en de verbindingsschakels tussen de Unie en Nederland,
bijvoorbeeld door te bevorderen dat in onderwijs en media structureel aandacht
wordt besteed aan Europese onderwerpen.– Versterk de verbinding tussen de EU en de burger door onafhankelijke
organisaties van burgers en groepen van burgers die zich inzetten voor het
publieke belang in een vroeg stadium te betrekken bij de voorbereiding van
het nationale standpunt over EU-besluiten, bijvoorbeeld door het houden van
hoorzittingen door de (Tweede) Kamer.– Versterk de politieke controle door de Kamers der Staten-Generaal
op de Nederlandse inbreng op het EU-besluitvormingsproces via de toepassing
van de subsidiariteitstoets en door EU-wetgevingsinitiatieven te behandelen
als waren zij nationale wetsvoorstellen.– Versterk de politieke regie op het niveau van ministers en
ministerraad ten behoeve van de ontwikkeling van een visie op het Europese
samenwerkingsverband.XNoot4Zie het derde tekstblok van paragraaf 6 van de memorie van toelichting.XNoot1Zie het voorgestelde artikel 40.XNoot2Zie het voorgestelde artikel 38, aanhef en onderdelen c en d. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31259-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl