Beleidsbrief Ontwikkelingssamenwerking; Verslag van een Notaoverleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31250, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

15-11-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31250 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Buitenlandse Zaken
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31250Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 204 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 250Beleidsbrief Ontwikkelingssamenwerkingnr. 3VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEGVastgesteld 8 november 2007De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft op 5 november 2007 overleg gevoerd met minister Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking
over de beleidsnotitie Ontwikkelingssamenwerking.Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,OrmelDe griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Van der Kolk-Timmermans Stenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Buitenlandse ZakenMaandag 5 november 2007 16.30 uurDe voorzitter: Van der StaaijAanwezig zijn 8 leden der Kamer, te weten:Boekestijn, Ferrier, Gill'ard, Irrgang, Koşer Kaya, Peters, Van
der Staaij en Voordewind,en de heer Koenders, minister voor Ontwikkelingssamenwerking.Aan de orde is de behandeling van:de brief van
de minister voor Ontwikkelingssamenwerking d.d. 16 oktober 2007 ten geleide
van de beleidsbrief ontwikkelingssamenwerking "Een zaak van iedereen"
(31250, nr. 1);de brief van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
d.d. 29 juni 2007 ten geleide van de "Kabinetsagenda 2015"
over het realiseren van de Millennium Ontwikkelingsdoelen (31105, nr. 1);de brief van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking en de
staatssecretaris van Economische Zaken d.d. 29 juni 2007 inzake het beleid
ten aanzien van private sector ontwikkeling in ontwikkelingslanden en de aanpassing
van het ORET-programma (30800-V, nr. 110);de brief van de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking en de staatssecretaris van Economische Zaken
d.d. 5 oktober 2007 houdende de antwoorden op commissievragen over de
brief d.d. 29 juni 2007 inzake het beleid ten aanzien van de private
sector ontwikkeling in ontwikkelingslanden en de aanpassing van het ORET-programma
(31200-V, nr. 7);de brief van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
d.d. 22 juni 2007 inzake de absorptiecapaciteit voor internationale steun
voor ontwikkelingslanden (30800-V, nr. 104);de brief van de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking d.d. 7 september 2007 houdende de antwoorden
van de minister op de schriftelijke vragen van de commissie over diens brief
inzake absorptiecapaciteit voor internationale steun voor ontwikkelingslanden
(30800-V, nr. 119).De voorzitter:Ik open de vergadering. De spreektijden zijn van tevoren vastgesteld.
Omdat wij de begrotingsvolgorde hanteren, begint de heer Irrgang, die in totaal
18 minuten spreektijd heeft. Het streven is om de eerste termijn van de Kamer
af te ronden omstreeks 18.30 uur, voor de schorsing voor de dinerpauze, die
dan tevens door de minister kan worden gebruikt om zijn beantwoording voor
te bereiden.Ik stel de collega's voor om interrupties te plaatsen na afloop van de
bijdragen, omdat het anders wel eens te lang kan gaan duren.De heerIrrgang(SP)Voorzitter. Wij leven in een bijzondere tijd. Voor het eerst in 5000 jaar
menselijke beschaving beschikt de mensheid over de economische, technologische
en sociale middelen om aan extreme armoede, honger, ziekte en gebrek een einde
te maken. Halverwege de jaren negentig stelde de wereldgemeenschap zichzelf
een doel: in het jaar 2015 moest de extreme armoede in de wereld gehalveerd
zijn. In het jaar 2000 bevestigde de wereldgemeenschap dit streven en concludeerde
tegelijkertijd dat daarvoor wel een forse toename van de totale ontwikkelingshulp
noodzakelijk was. Sinds de eeuwwisseling zijn wij alweer halverwege 2015 en,
zoals de zaken er nu voorstaan, gaat de wereld de belofte aan zichzelf niet
nakomen. In Azië worden gelukkig mooie resultaten geboekt in de strijd
tegen extreme armoede, maar in Afrika, ten zuiden van de Sahara is nauwelijks
verbetering te zien. Verandert er niets, dan zal in Afrika zelfs geen van
de zogenaamde millenniumdoelen worden behaald. Daarom vindt de SP dat Nederland
de directe ontwikkelingshulp die het aan 33 landen geeft veel meer zou moeten
concentreren in de groep van 50 allerarmste landen van de wereld, in de praktijk
grotendeels in Afrika. In die zin verwelkomen wij de grotere nadruk die de
minister wil leggen op wat in het jargon "fragiele staten" is gaan
heten, landen waar het juist nog niet zo goed gaat en niet toevallig ook vaak
landen die tot de allerarmste landen in de wereld behoren, waar vaak geen
sprake is van goed bestuur waar de vorige minister nog zo op hamerde. Dat
beleid leidde tot een politiek van "backing the winners", het steunen
van landen waar het toch al relatief goed gaat, maar ook tot "donor darling",
zoals Mozambique waaraan iedereen hulp wilde geven. Aan andere landen waar
dat niet voor gold, verstrekte echter niemand hulp. De SP pleit voor een politiek
waarbij landen met een bestuur dat goed genoeg is, worden gesteund en voor
steun buiten de overheid om als dat zelfs niet aanwezig is.Maar komt de minister wel echt met een koerswijziging als hij slechts
15 mln. in 2008 uittrekt voor die fragiele staten? De SP vindt
dat het vooral blijft bij papier dat geduldig is. Wij zien te weinig terug
van een daadwerkelijke koerswijziging. Van de nieuwe lijst van partnerlanden
behoort meer dan de helft niet tot de categorie van minst ontwikkelde landen.
Negen landen behoren tot de categorie van middeninkomenslanden, zoals Egypte
en Zuid-Afrika. Van de landen waaraan de minister wel de steun wil stopzetten,
behoren twee landen juist wel tot de categorie van minst ontwikkelde landen.
Waarom stopt hij met de steun aan Kaap Verdië dat volgens de VN tot de
allerarmste landen behoort en gaat hij door met de steun aan Zuid-Afrika?De SP kiest een andere weg en zegt: herzie het huidige partnerlandenbeleid
en concentreer directe hulp op de groep van 50 minst ontwikkelde landen in
de wereld. Hier vallen ook heel veel fragiele staten onder, post-conflictlanden
die nu bij de minister buiten de boot vallen. Waarom wel hulp geven aan Georgië
dat inmiddels een middeninkomensland is en waar de situatie zeker niet ideaal
is, maar toch van een totaal andere orde als een land als Sierra Leone of
Liberia die geen directe hulp van Nederland ontvangen? Waarom de steun stopzetten
aan Eritrea vanwege de uiterst moeilijke politieke situatie, zoals de minister
schrijft, en niet hetzelfde doen in Ethiopië dat een buurland is binnengevallen
en er een keiharde onderdrukkingsoorlog voert en zelfs een eigen Guantánamo
Bay heeft opgezet als onderaannemer van de Amerikanen?In Sierra Leone, een land dat omhoog krabbelt na een gruwelijk conflict
doet Nederland goed werk als voorzitter van de Peace Building Commission van
de VN. Het is een straatarm land met een fragiele vrede en een fragiele staat.
Zou het geen goed idee zijn als Nederland ook in Sierra Leone directe hulp
zou geven? Ik krijg graag een uitgebreide reactie van de minister op deze
vraag.De minister constateert in zijn beleidsbrief terecht dat extreme armoede
vaak is geconcentreerd op het platteland. In de meeste Afrikaanse landen woont
een meerderheid van de mensen nog steeds op het platteland en leeft daar van
de landbouw. Armoedebestrijding door verbetering van de landbouw ligt daarom
voor de hand, maar dit is helaas een ondergeschoven kindje in de ontwikkelingssamenwerking.Meer nadruk op het verbeteren van de landbouw kan ook helpen om klimaatsverandering
te bestrijden. Dit laatste is wel een duidelijke prioriteit van het kabinet
en in de huidige situatie van extensieve landbouw op arme bodems zal een Afrikaanse
boer zich genoodzaakt zien om natuurlijke vegetatie te kappen. Dit gaat ten
koste van natuur en biodiversiteit en het werkt CO2-emmissie en
regionale droogte in de hand. Het verhogen van de productiviteit van landbouwgrond
met kunstmest, organische mest, betere rotatie van gewassen en teelttechnieken
spaart dus het milieu doordat er geen uitbreiding van grond meer nodig is.
Concreet zou bijvoorbeeld ook kunnen worden ingezet op het verkopen van verbeterd
zaaizaad en kunstmest in kleine verpakkingen. Talloze successen met deze vorm
van "microdosing" zijn al geboekt. Het razendsnel groeiende gebruik
van mobiele telefonie in Afrika is hierbij van grote waarde. Is de minister
bereid om te kijken of hij met slimme vormen van steun aan de landbouwsector
twee vliegen in een klap kan slaan: minder armoede op het platteland en milieuwinst
door minder ontbossing en verwoestijning?De SP-fractie maakt zich grote zorgen over de massale ontbossing en het
verjagen van arme boeren van hun land voor de grootschalige teelt van biobrandstoffen.
De Coalitie tegen de Honger waarschuwt ook tegen de hogere voedselprijzen
in de strijd tegen honger. Hier hoort de minister die zichzelf de stem van
de armen in de Trêveszaal noemt, ook zijn waarschuwende stem te laten
horen. Waarom horen wij die niet? Wat kunnen wij daaraan doen.De minister schrijft in zijn brief over de millenniumdoelen dat de financiële
sector een van de prioritaire thema's is. Het concrete beleid wordt ook hier
pas weer later uitgewerkt. Daarom ook hier een paar schoten voor de boeg.
Belastingparadijs Nederland heeft door het grote aantal fiscale regelingen
en een honderdtal belastingverdragen een spilfunctie in de internationale
belastingontwijking door bedrijven. Ontwikkelingslanden lopen hierdoor naar
schatting jaarlijks honderden miljoenen euro's mis, geld dat ze hard nodig
hebben in hun strijd tegen de armoede. Dit moet natuurlijk aangepakt worden,
maar Nederland zou met zijn grote kennis van zaken op belastingterrein ontwikkelingslanden
kunnen helpen door de capaciteit van belastingautoriteiten in die landen te
helpen ontwikkelen. Dit kan bijvoorbeeld worden georganiseerd in het kader
van het International Tax Dialogue programma van de OECD.Daarnaast kan Nederland ontwikkelingslanden helpen door hen informatie
te verschaffen over mogelijk schadelijke belastingstructuren in Nederland
en assisteren bij het repareren en voorkomen daarvan. Ik krijg hier graag
een reactie van de minister op.De minister schrijft dat lopende programma's een scherper politiek accent
krijgen. Uitgangspunt blijft evenwel dat arme landen baas moeten zijn over
hun eigen ontwikkelingsproces. Wij zijn het hiermee eens, maar dan moet dit
ook wel het geval zijn. Blijkbaar heeft de minister daar ook zo wat vragen
bij, want hij schrijft op pagina 13 dat de verhoudingen niet gelijkwaardig
zijn. Hij schrijft dat het de donoren zijn en blijven die hun wensen opleggen
aan ontwikkelingspartners ondanks alle uitspraken over "ownership".
Volgens de minister moeten wij ons sterker gaan richten op actieve participatie
van lokale belanghebbenden, maatschappelijke organisaties, bedrijven en vakbonden
en moet de lokale bevolking betrokken worden bij de vaststelling van prioriteiten.
Daarom vragen wij of het niet beter zou zijn als er wordt toegewerkt naar
een armoedebestrijdingsprogramma per land in plaats van al die verschillende
armoedebestrijdingsprogramma's van al die verschillende donoren. Zo'n programma
moet dan worden opgesteld door de regering zelf in plaats van door IMF en
Wereldbank, met de instemming van het parlement dat nu vaak buiten spel staat
en in nauwe samenwerking met de lokale civil society. De huidige PRSRP's van
IMF en Wereldbank worden in theorie wel door de landen zelf opgesteld, maar
in de praktijk voor een groot deel door IMF en Wereldbank bepaald. Hoe zal
de minister deze kritiek concreet vertalen in zijn beleid of is ook hier sprake
van papier dat geduldig is?De minister wil toe naar een betere vertegenwoordiging van ontwikkelingslanden
in internationale financiële instituties. Hoe kan dit worden bereikt?
Hij heeft recentelijk driemaal de kans gekregen, namelijk bij de nieuwe directeuren
van het IMF, de Wereldbank en het IMFC, het belangrijkste vertegenwoordigende
orgaan van het IMF. In al deze gevallen heeft Nederland een westerse
kandidaat gesteund of niet. Dit maakt het pleidooi van de minister niet geloofwaardiger.
Hoe kunnen wij terugzien dat Nederland ook in de praktijk een andere koers
vaart? De nieuwe topman van het IMF, Dominique Strauss-Kahn, pleit bijvoorbeeld
voor meer macht in het IMF voor de kleine landen. Hij stelt een dubbele meerderheid
voor: van de stemmen op basis van economisch gewicht en van de landen zelf.
Dit laatste zou de positie kunnen versterken van met name de Afrikaanse landen,
de landen die in het IMF het slechtst zijn vertegenwoordigd. Steunt Nederland
dit voorstel?Tot slot enkele kleinere zaken. De SP wil op twee punten afwijken van
de nadruk op de armste landen. Ten eerste geldt dit voor Suriname, waarmee
Nederland een historische band heeft en een verdrag; bovendien spreken wij
dezelfde taal. Ten tweede geldt dit de stad Srebrenica, waarmee wij vanwege
het verleden een duidelijke verbondenheid hebben – hoe treurig ook.
Om die reden waarderen wij de vooruitgang die de minister boekt, maar wij
vragen ook om uitbreiding van de hulp naar de vrouwen en kinderen die nog
steeds in de vluchtelingenkampen wonen. Deze mensen moeten weer aan een toekomst
worden geholpen. Natuurlijk is dat de eerste verantwoordelijkheid van de Bosnische
autoriteiten, maar zij doen dat niet of onvoldoende. Deze mensen verpieteren
in een uitzichtloze situatie. Is de minister bereid om via de ambassade vakopleidingen
voor de jongeren van deze kampen mogelijk te maken, zodat zij een vak kunnen
leren en een toekomst krijgen door economisch en sociaal aan de ellende van
de kampen te ontsnappen? Graag ook een reactie hierop.Nederlandse ngo's die strijden tegen kinderarbeid worden in India voor
de rechter gesleept. Is de minister bereid om het op te nemen voor Nederlandse
ngo's die strijden voor mensenrechten? De motie-Van Bommel/Ferrier over overboekingen
wordt onvoldoende uitgevoerd: slechts een website met een overzicht van de
kosten van overboekingen vinden wij onvoldoende. Is de minister bereid om
met de grote banken in Nederland aan tafel te gaan zitten en de mogelijkheden
te onderzoeken om die kosten daadwerkelijk te verlagen? Daar gaat het immers
uiteindelijk om. Natuurlijk heeft Nederland de nodige expertise in huis: het
heeft een sterke financiële sector en wellicht kan door overleg met deze
partijen meer voortgang worden geboekt. De SP-fractie zou dit zeer op prijs
stellen.Bij de bestrijding van hiv/aids kiest de minister voor meer nadruk op
de versterking van de gehele gezondheidszorg. De SP vindt dit een verstandige
keuze: te veel nadruk op verticale programma's, bijvoorbeeld alleen gericht
op aids, kunnen tot perverse effecten leiden. Het is niet de bedoeling dat
in de strijd tegen hiv/aids successen worden geboekt ten koste van de strijd
tegen malaria of tbc. Op de langere termijn kan de strijd tegen aids alleen
worden gewonnen als de kwaliteit van de gehele gezondheidszorg toeneemt, ook
omdat die ziektes vaak een onderlinge samenhang hebben. Hoe wil de minister
zijn beleid concreet uitwerken?De onderhandelingen over de vrijhandelsverdragen die deze regering met
de Afrikaanse landen wil sluiten, zitten in het slop. West-Afrika heeft gevraagd
om twee jaar uitstel. De Europese Commissie heeft dat geweigerd, door erop
te wijzen dat deze landen zonder EPA terugvallen op de slechtere markttoegang
onder het algemene preferentiële stelsel. Steunt de minister deze opstelling
van de Commissie, waardoor West-Afrika tussen wal en schip dreigt te vallen?
Zo niet, is hij dan bereid om zich in Europees verband in te zetten voor een
tijdelijke regeling van twee jaar, waar West-Afrika nu ook zelf om vraagt?
De Europese Commissie vraagt Oost-Afrika om een liberalisering van 80-90%
in 12 jaar – dus niks 25 jaar. Is dat niet met de ene hand ontwikkelingshulp
geven en met de andere ontwikkelingshulp nemen, via een gedwongen en verregaande
liberalisering op basis van handelsakkoorden? Wat vindt de minister van deze
opstelling van de Commissie? De Seychellen hebben gevraagd om een alternatief
voor de EPA's door toegang tot het GSP Plus. Hoe reageert de minister op dit
verzoek? Is het juist dat hij een kopie heeft gekregen van dit verzoek van
de Seychellen en kan hij dit naar de Tweede Kamer sturen?Zelf heb ik mijn Europese collega's in de diverse nationale parlementen
gewaarschuwd voor de consequenties van de EPA's. Een collega-parlementariër
in Engeland heeft de moeite genomen om de Engelse minister voor handel, Gareth
Thomas, om een reactie te vragen. Deze schrijft dat hij momenteel alternatieven
onderzoekt voor landen die eind dit jaar nog geen EPA hebben getekend. Ik
heb deze brief bij me; misschien is het handig om hem nu te verspreiden. Graag
een reactie van de minister op deze brief. Wellicht kan de minister aansluiting
zoeken bij de alternatieven die zijn Engelse collega van Handel voor de partnerschapsakkoorden
ontwikkelt.Voorzitter. Een alternatief voor de Europese vrijhandelsverdragen is slechts één
van de 65 voorstellen die mijn partij doet in de notitie "Een betere
wereld begint nu". Aan het slot van mijn betoog bied ik dan ook graag
een exemplaar van deze notitie aan aan de minister.(De heer Irrgang overhandigt de notitie "Een betere wereld begint
nu" aan minister Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking.)MevrouwFerrier(CDA)Voorzitter. De CDA-fractie is blij dat de beleidsnotitie "Een zaak
van iedereen" er eindelijk is. Wij hebben er zeer naar uitgezien. Deze
notitie bevat het brede kader waarin wij eerdere uitspraken van de minister
over zijn beleid moeten plaatsen. Hij deed die uitspraken, nog voordat hij
de Kamer inlichtte, bijvoorbeeld op congressen van zijn partij of op bijeenkomsten
van de Evert Vermeer Stichting. Wij hadden grote verwachtingen, maar eerlijk
gezegd is de notitie over het algemeen teleurstellend en vaag. Voor een deel
is zij zelfs verontrustend.De notitie is teleurstellend, want veel zaken blijven vaag. Veel is nog
niet uitgewerkt en iedere keer dat het spannend begint te worden, wordt een
notitie aangekondigd. Dat geldt bijvoorbeeld voor de kanaalkeuze, de vraag
of armoede vooral op het platteland of in grote steden moet worden bestreden
en de sectorkeuze. Gaan wij ons bijvoorbeeld weer als een land met veel landbouwexpertise
profileren? Ik weet het niet, maar ik ben graag geduldig. Al die aangekondigde
notities bieden mij namelijk even zoveel kansen om met de minister van gedachten
te wisselen. En dat is altijd goed!Ik vind het ook een verontrustende notitie. Voordat ik dat uitwerk, wil
ik wel eerst gezegd hebben dat de notitie ambitie uitstraalt. Dat is goed
en dat hoort ook zo, want de problemen die opgelost moeten worden, vragen
om ambitie. De minister heeft die ambitie en daarvoor verdient
hij hulde. Ik vraag mij echter wel af of hij zijn ambities kan waarmaken.
Heeft Nederland wel de capaciteit om dat te doen? Ambities kunnen ook zo groot
zijn dat je ze alleen kunt waarmaken door terug te vallen op oude hulpstructuren.
Hulp kun je namelijk regelen, maar ontwikkeling en samenwerking niet.Ik wijs de minister erop dat zijn keuze voor fragiele staten eigenlijk
een keuze is voor kortetermijnoplossingen. In ontwikkelingssamenwerking hoort
de nadruk te liggen op samenwerking, partnerschappen en langetermijndenken.
Ik hoop dat de minister mijn serieuze zorgen hierover weg kan nemen. Voor
de CDA-fractie is de tijd van ontwikkelingshúlp voorbij. Het gaat ons
nadrukkelijk om samenwerking: vanuit veranderende afhankelijkheden in een
klein geworden wereld moeten wij samenwerken aan het versterken van het probleemoplossend
vermogen van mensen.In grote lijnen onderschrijft mijn fractie de keuze van de terreinen waarop
de minister volgens de notitie zijn beleid wil intensiveren. Ik deel zijn
keuze voor het versterken van de positie van meisjes en vrouwen. Dat is overigens
een keuze voor een beleidsterrein dat zijn voorgangster in gang heeft gezet.
Voor effectieve ontwikkeling is de positie van vrouwen van groot belang. De
mate van ontwikkeling van een land kan ook afgemeten worden aan die positie.
Hulde voor deze keuze van de minister! Verder zijn ook fragiele staten, economische
groei én verdeling, milieu, energie en klimaatverandering belangrijke
thema's voor de CDA-fractie. Wat echter mist, zijn duurzaamheid en duurzame
ontwikkeling. Op welke manier worden de uitkomsten en aanbevelingen van bijvoorbeeld
Johannesburg 2002 vertaald in het ontwikkelingsbeleid? Wat is de relatie tussen
de intensiveringen op het gebied van milieu en de 0,1% die wij sinds
Rio besteden aan water en milieu? In hoeverre is de component duurzaamheid
daarin meegenomen, bijvoorbeeld ten aanzien van ecosystemen en bestaansbronnen?
Die 0,1% gaat nu vaak naar overigens heel belangrijke sanitatieprogramma's.
In hoeverre zijn dit echter duurzame projecten?Een van de grote vragen van de komende decennia is: wat zijn de gevolgen
voor de wereldbevolking van de toenemende vraag naar energie? In de basis
gaat het om de vraag: produceren wij voor de mond of voor de motor? Jean Ziegler,
de VN-rapporteur voor het recht op voedsel, heeft de productie van biobrandstoffen
een misdaad tegen de menselijkheid genoemd. De prijs van water, land en voedsel
stijgt; de prijs van tarwe is in één jaar verdubbeld. De conclusies
van het eind augustus verschenen VN-rapport The impact of biofuels on the
right to food zijn ronduit alarmerend. Honger neemt weer toe. Meer dan 860
miljoen mensen lijden honger en ieder jaar sterven meer dan 6 miljoen kinderen
onder de vijf jaar aan honger. Dit is onacceptabel. Hoe kijkt de minister
daartegen aan? Wat is zijn beleid? Welke stappen gaat hij zetten om de mondiale
biodiversiteit die het recht op voedsel garandeert, te behouden? De mensen
die toch al het minste materieel bezit hebben, mogen niet voor de zoveelste
keer de hoogste prijs betalen voor anderen die nooit genoeg hebben. Misschien
moet er een aparte notitie over duurzame ontwikkeling verschijnen, waarin
dit belangrijke onderwerp nadrukkelijk aan de orde komt – de minister
is toch aan het schrijven –: produceren wij voor mond of motor?De CDA-fractie onderschrijft het belang van het kiezen voor fragiele staten.
Die landen hebben de grootste achterstand in het behalen van de millenniumdoelstellingen.
Juist in die landen moet echter worden gelet op de effectiviteit van de inzet.
Hoe verloopt in dat kader de afstemming van kanalen? De minister zet in op
het multilaterale kanaal. Hoe kijkt hij in dat licht aan tegen verantwoording
en transparantie? Juist in fragiele staten is dat belangrijk. De regering
van het ontvangende land moet zich verantwoorden ten opzichte van de eigen
bevolking. Op welke manier wil de minister de rol van de lokale volksvertegenwoordiging
versterken? Dit is van cruciaal belang bij de inzet op goed bestuur in fragiele
staten. Bij fragiele staten ziet de minister meerwaarde in een EU-aanpak.
Hoe staat de EU daartegenover? Pakt zij het op? Is zij in staat om de minister
te volgen in zijn inzet? De EU is bezig met een paper hierover. Hoe staat
het daarmee? Is de minister betrokken bij het opstellen ervan?Een koppeling die ontbreekt in de analyses van de minister, is een visie
op de relatie tussen politieke en economische fragiliteit. Hoe ziet hij die
relatie en wat betekent die voor zijn beleid? Is het overigens niet beter
om in dit kader niet te spreken over "fragiele staten" maar over "fragiele
regio's"? In Europa spreekt men steeds vaker van "situations of
fragility". De oorzaken van fragiliteit hebben de gewoonte om zich niet
te beperken tot staten. In Darfur zijn op zijn minst twee zaken van groot
belang: de regionale context en de noodzaak om de humanitaire inzet te koppelen
aan het bredere conflict. Er moet ook oog zijn voor de mensen die buiten de
kaders van de directe noodhulp vallen, maar wel slachtoffer zijn van het bredere
regionale conflict.Dan kom ik meteen op de nieuwe landenlijst. Zij blijft in wezen gelijk
en dat vind ik een goede zaak. Mijn fractie kan instemmen met de keuze om
Eritrea af te voeren. De CDA-fractie heeft herhaaldelijk haar grote bezorgdheid
uitgesproken over de grove schendingen van de rechten van christelijke minderheden
in Eritrea. Kan de minister zeggen op wat voor manier hij gaat voorzien in
het ondersteunen van die kwetsbare minderheid in Eritrea?Meer vragen hebben wij bij de uitfasering van Sri Lanka, toch echt een
fragiele staat bij uitstek die ook nog bezig is met de wederopbouw na de tsunami.
Uit de notitie blijkt dat de veiligheidssituatie reden is om alleen nog maar
humanitaire hulp te geven. Waarin verschilt dit land dan van een land als
bijvoorbeeld Congo?De minister wil zich in zijn beleid meer richten op de verdeling van economische
groei. Dat is een goede zaak. In dat kader zal er zeker een zwaarder accent
op Latijns-Amerika mogen zijn. Mijn fractie vindt het heel goed dat Nicaragua
en Guatemala op de lijst blijven staan, als je nagaat dat de verkiezingen
die gisteren in Guatemala geleid hebben tot de verkiezing van Colom als president
de dood van 50 politici heeft opgeleverd. Nog nooit is een campagne daar zo
bloedig geweest. Dat is duidelijk een teken van een fragiele democratie.De fragiele democratieën in Latijns-Amerika lopen het grootste gevaar
door een steeds ongelijkere verdeling van welvaart en groei. De grote steden
in een land als Brazilië zijn eigenlijk falende staten binnen een land
dat al lang geen ontwikkelingsland meer is. Hoe gaan wij daarmee om? Hoe kijkt
de minister bijvoorbeeld aan tegen ontwikkelingen in een land
als Venezuela en de voorstellen daar voor de nieuwe grondwet? Venezuela is
voor ons Koninkrijk een groot en belangrijk buurland.Een minder groot, maar wel belangrijk buurland van ons Koninkrijk is Haïti.
Gebeurtenissen daar hebben directe gevolgen voor Aruba en de Antillen. Toch
zeggen wij als Nederland altijd dat wij daar vooral in Europees verband willen
optreden. Hoe kijkt deze minister daar tegenaan? Dit land is toch bij uitstek
een fragiele staat. Volgens het VN-rapport over de aanwezigheid ter plaatse
van Minustah blijkt dat er wellicht geen enkele millenniumdoelstelling gehaald
zal worden. Ik kan mij heel goed voorstellen dat wij nagaan hoe Nederland
zijn grote deskundigheid op het gebied van conflictpreventie en wederopbouw
in zouden kunnen zetten op terreinen als justitie en politie.Ook de suikerrietteelt biedt wellicht mogelijkheden op Haïti. Zou
er niet nagegaan kunnen worden of de Haïtiaanse economie, met behoud
van biodiversiteit en prioritair aandacht gevend aan de voedselvoorziening
van de bevolking, een stimulans zou kunnen krijgen door de productie van ethanol?
Graag hoor ik hierop een reactie.De indeling van landen in profielen riep bij mijn fractie de vraag op
welk beleid wij hebben ten aanzien van landen die uitfaseren. Dan heb ik het
over landen zoals de Kaapverdische eilanden en later misschien ook Mozambique.
Als de ontwikkelingsrelatie ophoudt, wat komt daar dan voor in de plaats?
Wordt daar beleid op gemaakt? Graag verneem ik hierop een reactie van de minister.
Ik ben ook heel erg benieuwd wat wij doen met landen die ophouden een fragiele
staat te zijn. Wat doen wij met de opgedane ervaringen, hoe kunnen wij die
in andere situaties inzetten?Een land waar Nederland een bijzondere relatie mee heeft, is Indonesië.
Ook wat dat betreft is de notitie niet heel erg duidelijk. Mijn fractie bevreemdt
dat. Nog afgezien van de bijzondere banden tussen Indonesië en Nederland
is Indonesië een belangrijk land met een grote verantwoordelijkheid in
de regio en binnen Asean. Ik hoor graag van de minister op wat voor manier
hij inhoud wil geven aan een nieuwe relatie met Indonesië.In het voorjaar heeft er een zeer belangwekkende bijeenkomst plaatsgevonden,
georganiseerd door de Society for International Development. Daarbij waren
vertegenwoordigers van de belangrijkste politieke partijen van Indonesië
aanwezig. De directeur-generaal van het ministerie van Buitenlandse Zaken
benadrukte bij die conferentie dat beide ministers een grote betrokkenheid
hebben bij Indonesië en de relaties willen intensiveren. Hoe gaat de
minister dat doen? Neemt de minister daarbij de aanbevelingen van deze conferentie
over, zoals de vorming van een Forum Nederland-Indonesia? Ik hoor ook graag
hoe de minister aankijkt tegen de situatie van mensenrechten en straffeloosheid
in Indonesië, in het bijzonder op Papoea, waar de positie van christenen
zorgwekkend is.Ik kan niet nalaten vandaag iets te zeggen over Pakistan. Mijn fractie
is uitermate bezorgd over wat daar gebeurt. Wij ondersteunen de minister in
zijn beleid om de ontwikkelingshulp voor Pakistan op te schorten totdat wij
precies weten wat er daar aan de hand is.In het kader van veranderende relaties hebben wij nog een zorg. Hoe kijkt
de minister aan tegen de rol van China in Afrika en de rest van de wereld?
Die rol wordt door de Afrikanen zeer hoog gewaardeerd. Ik vraag mij af op
wat voor manier met China een gesprek kan worden gevoerd over ontwikkelingssamenwerking
in relatie tot belangrijke onderwerpen als goed bestuur en mensenrechten.
Ziet de minister kans voor een dialoog met China hierover?Het feit dat Nederland vorig jaar na enige tijd weer nummer één
werd op de Commitment to Global Development Index van het Center for Global
Development en dat die positie nu gehandhaafd blijft – waarvoor complimenten –
heeft in belangrijke mate te maken met de coherentie van het beleid. Samenwerking
van Ontwikkelingssamenwerking met OCW, VROM, LNV en zeker Economische Zaken
leidt tot een effectieve inzet. Wij lezen daarover weinig inhoudelijks in
de stukken en merken in de praktijk nog niet zo veel, behalve dat er meer
notities in samenwerking met collega's op de ministeries in de maak zijn.
Kan de minister al inhoudelijke voorbeelden geven hoe hij coherentie in beleid
blijft nastreven en of hij beoogt hierin een ander beleid te voeren dan zijn
voorgangster? De CDA-fractie vindt dat er een enorme meerwaarde zit in een
ontschotte benadering. Winst valt er te behalen door veel meer samenwerking
op departementaal niveau en met het bedrijfsleven.Een bijzondere vorm van coherentie in beleid is de nog tamelijk nieuwe
3D-benadering. Mijn fractie is ervan overtuigd dat er veel winst te behalen
valt en dat de vraag naar deze benadering sterk zal toenemen, zeker als het
ontwikkelingsbeleid nadrukkelijk kiest voor fragiele staten. Mijn fractie
vindt dat de inzet veel beter kan door een evenwichtiger inzet, door vroegtijdiger
analyses enzovoort. Ik hoor graag of de minister deze mening deelt en op wat
voor manier hij de effectiviteit van de 3D-benadering wil vergroten in de
komende jaren. Daarbij hoor ik ook graag welke rol de minister nu, maar ook
in de toekomst, ziet voor het Stabiliteitsfonds.Voor de CDA-fractie heeft het altijd als een paal boven water gestaan
dat zonder economische ontwikkeling ontwikkelingssamenwerking niet effectief
kan zijn. Een wezenlijk punt in iedere emancipatie is immers economische onafhankelijkheid.
Aan het eind van de dag gaat het erom dat mensen een baan, een inkomen hebben.
Zonder bedrijfsleven is er geen economische ontwikkeling. Voor de ontwikkeling
van de private sector is het bedrijfsleven instrumentarium ORET van cruciaal
belang. Mijn fractie hecht waarde aan dat instrumentarium. Ik weet dat er
nog een notitie komt, maar kan de minister hier toezeggen dat dit instrumentarium
voor de breedte van het bedrijfsleven toegankelijk en beschikbaar zal blijven?
Ook vraag ik de minister de reeds ingediende aanvragen onder de huidige regeling
zorgvuldig af te handelen en zo spoedig mogelijk met een nieuwe ORET-regeling
te komen. Onzekerheid in dezen is slecht, zo is al gebleken.Effectieve ontwikkelingssamenwerking kan niet worden geformuleerd zonder
oog te hebben voor de rol die religie speelt in het dagelijks leven van mensen.
Deze "soft spoken inspiration", zoals Jos van Gennep het noemt,
is een wezenlijk onderdeel van de complexe relatie tussen moderniteit, cultuur
en ontwikkeling. Hoewel het natuurlijk legitiem is om je af te vragen of religie
een onderdeel is van het probleem of een onderdeel van de oplossing is het
niet-betrekken van religie bij de beleidsbepaling een gemiste kans, zeker
bij een beleidskeuze voor fragiele staten. Mijn fractie vindt het dan ook
jammer dat er zo weinig in de notitie staat over de relatie tussen
ontwikkeling en religie. Ik hoor graag van de minister hoe hij denkt over
dit beleidsterrein, welke waarde hij eraan hecht en welke richting hij het
wil geven, bijvoorbeeld in de strijd tegen hiv/aids. Het antwoord op vraag
262 heeft ons enigszins gerustgesteld, maar wij blijven alert. Het Kenniscentrum
voor religie en ontwikkeling heeft op verzoek van de vorige minister een checklist
ontwikkeld, waarmee de mensen op de posten veel meer zicht kunnen krijgen
op de wijze waarop religie een rol speelt in het denken over armoede, duurzaamheid,
ziekte, leven en dood, zaken die bepalend zijn voor hoe mensen denken over
ontwikkeling. Aan het ontwikkelen van deskundigheid op dit terrein hecht mijn
fractie grote waarde. Eind dit jaar komt de Handreiking uit. Hoe wordt die
gepromoot en wat gaat ermee gebeuren. Komen er trainingen of wordt die gewoon
gedropt op de ambassades?Dan nog iets over het Schoklandfonds. Veel enthousiaste mensen willen
projecten voor dat fonds indienen, maar niemand kan hen vertellen wat of waar
of hoe. Daarom wil ik graag weten wanneer het Schoklandfonds van start gaat
en op wat voor manier mensen met wie contracten zijn gesloten of mensen die
projecten willen indienen toegang kunnen krijgen tot het geld.MevrouwGill'ard(PvdA)Voorzitter. Mevrouw Ferrier had het over duurzame ontwikkeling en de invloed
op de voedselzekerheid. Wij delen haar verontrusting. Er komt een Nota landbouw
aan, maar naar ons idee vormt die een breuk met het vorige beleid. Ik vraag
mij af of het CDA zich wat dat betreft als een constructieve partner wil opstellen.Mevrouw Ferrier stelde ook de hypothetische vraag of religie een onderdeel
van het probleem is of een onderdeel van de oplossing. Hoe ziet het CDA dat?MevrouwFerrier(CDA)Wij kennen de inhoud van de Nota landbouw nog niet. Ik heb opgemerkt dat
mijn fractie het onderwerp duurzaamheid en duurzame ontwikkeling vooralsnog
mist in het beleid van de minister, maar het kan best zijn dat bijvoorbeeld
de kwestie of wij produceren voor mond of motor in die nota wordt meegenomen.
Dat moeten wij afwachten. Ik verzeker mevrouw Gill'ard dat mijn fractie iedere
notitie van het ministerie kritisch, maar met grote belangstelling zal bekijken.
Ik kan mij best voorstellen dat het gaat om coherentie en samenwerking tussen
LNV en Ontwikkelingssamenwerking, maar wellicht is er ook nog ruimte voor
een meer algemene visie op duurzame ontwikkeling. Ik hoor graag wat de minister
ervan vindt.Ik heb niet voor niets gezegd dat religie onderdeel van het probleem kan
zijn. Daar sluiten wij onze ogen niet voor, maar wij betreuren het zeer als
men de ogen sluit voor het feit dat religie ook een deel van de oplossing
kan zijn. Wie een greintje verstand heeft van hoe samenlevingen in ontvangende
landen in elkaar zitten en wat de motieven zijn waarom mensen bepaalde keuzen
maken, moet erkennen dat religie daar een belangrijke rol in speelt. Voor
een effectief ontwikkelingsbeleid kun je dus niet om de rol van religie in
het dagelijks leven van mensen heen. Voor een effectief beleid is het voorwaarde
dat dit beleid is gebaseerd op de wens van de mensen. Als mensen kiezen, speelt
religie een rol. Het doet er niet toe of je zelf al of niet religieus bent,
maar het is belangrijk om je er rekenschap van te geven wat de rol van religie
in het leven van mensen is.De heerBoekestijn(VVD)Voorzitter. Ik ben sinds acht maanden woordvoerder Ontwikkelingssamenwerking
van de VVD-fractie, dus het lijkt mij belangrijk dat ik serieus probeer om
het betoog van mevrouw Ferrier te begrijpen, maar twee dingen begrijp ik niet
zo goed. Zij steunt de minister in zijn voornemen om meer te doen in fragiele
staten, maar zij vraagt zich af of het multilaterale kanaal voldoende controlemogelijkheden
met zich brengt. Dat roept bij mij de logische vraag op op basis van welke
argumenten u denkt dat alternatieve kanalen daar een grotere greep op zouden
hebben? Ik kan mij dat zelf niet zo goed voorstellen.Ten tweede spreekt u over verdeling van economische groei. Dat standpunt
hebben veel mensen die op het gebied van ontwikkelingssamenwerking werkzaam
zijn. U spreekt met name over Colombia en Guatemala, landen waarvan wij allen
weten dat er een zeer ongelijke inkomensverdeling bestaat. Ook hier probeer
ik u te begrijpen. De sommen geld die wij aan deze twee landen geven, bedragen
niet meer dan enkele tientallen miljoenen. Ik geloof niet dat wij in staat
zijn om met dergelijke fondsen een andere inkomensverdeling te krijgen. Kunt
u mij die twee dingen uitleggen?De heerVoordewind(ChristenUnie)Mevrouw Ferrier zegt dat kiezen voor fragiele staten kiezen voor de korte
termijn is. Ik wil daarover meer duidelijkheid hebben. Later in haar betoog
was zij weer wat positiever over de fragiele staten. Steunt zij de insteek
van de minister bij fragiele staten, niet voorwaarden stellen, goed bestuur
et cetera, maar juist erin stappen, of houdt zij vast aan het beleid van de
vorige minister voor Ontwikkelingssamenwerking?MevrouwPeters(GroenLinks)Mevrouw Ferrier steunt het idee van fragiele staten. Zij steunt daarmee
dus het gokje wagen van geld geven aan landen met heel weinig overheidscapaciteit.
Zij heeft ook kritiek op de ouderwetse hulp waarvan het kenmerk is dat je
dingetjes zelf regelt in plaats van het de mensen te laten doen. Hoe wil zij
dat de minister het dilemma oplost? In de landen is weinig capaciteit, maar
wij mogen het ook niet zelf regelen. Hoe wil zij dan fragiele staten helpen?MevrouwFerrier(CDA)Zoals ik heb gezegd, steunt de CDA-fractie de minister in zijn keuze voor
fragiele staten. Voor het CDA is dat helemaal geen breuk met een vorig beleid.
De vorige minister gaf steun aan Burundi, terwijl Burundi helemaal geen partnerland
was. Iedereen zag echter in hoe belangrijk het was om Burundi te steunen of
Congo of noem maar op. Het CDA heeft altijd gezegd dat goed bestuur niet alleen
een voorwaarde is, maar ook heel goed een reden kan zijn om hulp te geven.
Dan geef je die hulp op een andere manier via het maatschappelijk middenveld.Daarmee kom ik ook op de vraag van de heer Boekestijn. Het is belangrijk
dat hij goed begrijpt wat ik wil zeggen. Als geld wordt gegeven via het multilaterale
kanaal, zie ik het gebeuren dat het veel lastiger wordt voor een lokale bevolking,
een lokale volksvertegenwoordiging en politieke instituties om exact zicht
te hebben op wat er gebeurt. Daarom vraag ik de minister hoe hij denkt over
de kanaalkeuze. Ik kan mij heel goed voorstellen dat je juist in fragiele
staten kijkt hoe je via het maatschappelijk middenveld en via het bilaterale
kanaal contacten opbouwt en daarbij de bevolking zelf veel meer
betrekt bij wat je doet aan ontwikkeling.De tweede vraag van de heer Boekestijn was hoe wij het willen doen bij
de verdeling van het inkomen in Latijns-Amerikaanse landen. Het is inderdaad
een bijzonder pittig probleem. Als één van de vier beleidsterreinen
verdeling van economische groei is, is Latijns-Amerika een gebied dat je goed
in de gaten moet houden omdat de staten daar heel kwetsbaar zijn door een
groeiende ongelijkheid in de verdeling. Ik neem ogenblikkelijk aan dat de
minister in de gesprekken die hij voert met de regeringen van Bolivia, Colombia,
Guatemala en Nicaragua dit punt nadrukkelijk aan de orde stelt. Ik hoor dat
graag van hem, want het is een van de grote gevaren die Latijns-Amerika bedreigen.
Ik wil hem graag daarop wijzen. Venezuela is natuurlijk geen partnerland,
maar ik ben wel benieuwd hoe de minister tegen de ontwikkelingen aankijkt
die daar plaatsvinden met een nieuwe grondwet, de overspill enzovoorts.Mevrouw Peters zegt dat fragiele staten landen zijn waar wij een gokje
wagen. Dat is nu precies het punt waarmee ik de minister vraag rekening te
houden. Het verontrust ons ook in die zin dat wij niet moeten terugvallen
in het denken in oude hulprelaties. Dat is het laatste wat moet gebeuren.
Juist als je kiest voor fragiele staten, kan dat namelijk heel gemakkelijk
gebeuren omdat het gaat om de korte termijn. Een inzet op fragiele staten
is meestal een inzet gericht op het brengen van oplossingen nú, terwijl
die conflicten vaak veel breder liggen. Daarom wil ik het liever in een bredere
regionale context bekijken. Ik vraag de minister om, als er een gokje gewaagd
wordt met fragiele staten, zoals begrotingssteun geven aan Rwanda, rekening
ermee te houden dat hij in een lastig parket terecht kan komen. Het is een
waarschuwing aan de minister omdat ik hierover nogal verontrust ben.De heerBoekestijn(VVD)Voorzitter. De oplettende luisteraar zal merken dat ik vandaag niet spreek
over de noodzaak om onafhankelijke beleidsevaluaties mogelijk te maken. De
reden is niet dat ik daaraan geen waarde meer hecht, integendeel, zonder dat
instrument zal het draagvlak van OS eroderen. De reden is ook niet dat ik
geen positieve respons krijg vanuit de samenleving. Mijn hele mailbox zit
verstopt met steunbetuigingen. Nee, de reden is veel prozaïscher. Ik
vind dit onderwerp zo belangrijk dat ik geen behoefte heb aan het indienen
van een motie die vervolgens niet aangenomen wordt. Ik stel vast dat ik op
dit moment niet in staat ben om een parlementaire meerderheid te krijgen voor
een dergelijke motie die het echt goed regelt. De PvdA heeft zich neergelegd
bij de interpretatie van de beide ministers van de motie-Boekestijn/Gill'ard.
Dat is een feit, hoe betreurenswaardig ook. Ik organiseer begin volgend jaar
een hoorzitting om deskundigen hun licht te laten schijnen over dit onderwerp.
Wellicht is het dan na de hoorzitting mogelijk om weer met mijn collega's
in gesprek te raken over dit belangrijke onderwerp.Ontwikkelingssamenwerking lijkt bij zowel links als rechts het slechtste
naar boven te halen. Links betoogt dat alle ellende in de Derde Wereld een
direct gevolg is van het koloniale verleden en van de globalisering, lees
kapitalisme. Hoe lang kan het koloniale verleden nog als excuus worden aangewend
voor het falen van regeringen in ontwikkelingslanden? Als dat koloniale verleden
en de globalisering zo relevant zijn, hoe komt het dan dat Vietnam, een land
dat eveneens een akelig koloniaal verleden heeft en ook te maken heeft met
globalisering, het zoveel beter doet dan veel Afrikaanse staten?Rechts doet ook een duit in het zakje. Volgens Wilders verdwijnt alle
hulp in de zakken van corrupte regeringsleiders, die het geld vervolgens doorsluizen
naar bankrekeningen in Zwitserland.Ontwikkelingssamenwerking wordt inderdaad geteisterd door corruptie, maar
sommige pogingen lijken toch echt effect te sorteren. Indien bijvoorbeeld
mango's uit Mozambique via een door OS-geld gefinancierde logistieke lijn
in de schappen van Albert Heijn verschijnen, is dat toch werkelijk een zinvolle
activiteit.Toch is er alle reden om ontwikkelingssamenwerking kritisch te bezien.
Effectstudies tonen bijvoorbeeld aan dat meestal nauwelijks een relatie bestaat
tussen hulp en economische groei. Daarvan worden de allerarmsten dus niet
structureel beter. Allerlei fraaie microprojecten die wel degelijk het lot
van velen verzachten, vertalen zich dus niet in groei op macroniveau. Daarover
kan niemand die zich het lot van de allerarmsten aantrekt, tevreden zijn.
Er is dus alle reden om het OS-beleid anders in te richten in de hoop dat
ook op macroniveau vooruitgang kan worden geboekt.Elke poging om OS-beleid te hervormen, loopt echter spaak indien men zich
niet ervan gewist hoezeer de wereld veranderd is. Het vrije kapitaalverkeer
en het enorme aanbod van privaat geld, drukken de officiële ontwikkelingshulp
in de marge. De jaarlijkse $100 mld. van de Wereldbank en afzonderlijke landen
valt in het niet bij de $700 mld. aan private geldstromen naar ontwikkelingslanden
en de $3000 mld. aan exportinkomsten. Het is geen wonder dat Afrika als geheel
groeit.De rente van privaat geld is nauwelijks nog duurder dan die van de Wereldbank,
en private investeerders stellen geen lastige vragen over mensenrechten. Ook
maken mensen uit OS-landen die elders werken, elk jaar $200 mld. over aan
familie in hun moederland, en dat geld komt goed terecht. China is bereid
vele miljarden te lenen aan Afrikaanse landen in ruil voor toegang tot grondstoffen.
Samenvattend: OS is niet meer zo vreselijk relevant; hulp leidt niet tot significant
hogere groei en het wordt steeds moeilijker om eisen te stellen, omdat China
en private instellingen in ruime mate geld fourneren. Veel Afrikaanse staten
groeien dan ook, en net als vroeger is markttoegang tot de EU veel belangrijker
voor groei in de derde wereld dan ontwikkelingssamenwerking.Hoe zou een Nederlands OS-beleid kunnen inspelen op deze, voor een deel
nieuwe, ontwikkelingen? In de eerste plaats is het cruciaal om te blijven
streven naar een verdere afbouw van het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
Er zijn al stappen gezet, maar het mag wel een tandje meer. Ook is het van
groot belang dat het EU-buitentarief op halffabricaten en eindproducten wordt
verlaagd. Afrika wordt pas echt rijk als het zijn grondstoffen zelf gaat bewerken
en kan exporteren naar andere continenten.In de tweede plaats dienen wij meer te handelen vanuit het hoofd dan vanuit
het hart. Westerse morele zelfbevrediging helpt de derde wereld geen zier.
Zo zijn alle verhalen over pro-poor growth goedbedoeld, maar het leidt alleen
maar af van de zaak waar het werkelijk om draait en dat is groei. Alle praat
over herverdeling ten spijt zijn de armen in de derde wereld het meest gebaat bij groei. Alle inspanningen dienen in dienst te staan van
dit doel. Hoe kan OS bijdragen aan groei? Dat kan indien minister Koenders
bereid zou zijn om te breken met de oude Pronkiaanse planningsdrift. Geoormerkte
begrotingssteun geeft een goed gevoel, maar in Den Haag kan niet vastgesteld
worden hoe regeringen in de derde wereld het donorgeld besteden. In Nederland
lukt dat al niet goed, laat staan in de derde wereld. In plaats van micromanagement
vanuit Den Haag, dient er beleid gestimuleerd te worden dat de voorwaarde
schept voor groei. In plaats van "exposed conditionaliteit" op basis
van een belofte om het beleid te veranderen, dienen wij hulp te verstrekken
op basis van beleidsprestaties in het verleden. Ten aanzien van Uganda zie
ik dat de minister dat nu ook doet, maar ik zou dat generiek willen zien.
Aangezien veel regeringen in de derdewereldlanden meer bezig zijn met het
financieren van hun eigen patroon-cliëntrelaties in plaats van hun land
economisch in de vaart der volken op te stuwen, is het van het grootste belang
om alleen hulp te verstrekken op basis van bewezen beleidsresultaten. Wij
kunnen alleen hulp continueren als een regering daadwerkelijk stappen zet
om het menselijk kapitaal met behulp van onderwijs en gezondheidszorg te versterken,
zie de millenniumdoelen, en bovendien maatregelen invoert die het op de langere
termijn mogelijk maken geld op de internationale kapitaalmarkt te lenen. Met
andere woorden: indien een land niet werkt aan een verbetering van de gezondheidszorg,
het onderwijs, de regeling van eigendomsverhoudingen, de ontwikkeling van
de financiële sector en het stapsgewijs invoeren van solide belastingwetgeving,
dient de hulp te worden beëindigd. Ik vraag een reactie van de minister
op deze zakelijke benadering die vooral gericht is op groei en beleidsuitkomsten
in plaats van op herverdeling en beloften om het beleid te wijzigen.Het aardige van deze zakelijke benadering is dat het ons ook in staat
stelt om een exitstrategie te formuleren. Indien het land er immers in slaagt
om op de internationale kapitaalmarkt geld te lenen, kan de hulp worden afgebouwd.
De Kaapverdische eilanden groeien als een tierelier en er kan dus een exitstrategie
voor worden bedacht in de toekomst. Ghana slaagde er enkele weken geleden
in om een grote som geld te lenen op de kapitaalmarkt. Geen enkele Nederlandse
krant besteedde er aandacht aan, maar het was groot nieuws. Ik vraag de minister
welke criteria hij in zijn achterhoofd heeft voor een exitstrategie.Natuurlijk is een beleid dat zich richt op beleidsprestaties in het verleden,
veel moeilijker te verwezenlijken nu er zoveel andere spelers de arena betreden
die geen eisen stellen. Het is echter denkbaar dat ook regeringen in derdewereldlanden
tot het inzicht komen dat China niet werkelijk is geïnteresseerd in de
ontwikkeling van hun land. China is op jacht naar grondstoffen en steekt daarvoor
geld in gigantische infrastructurele projecten. Tijdens de projecten vindt
er nauwelijks kennisoverdracht plaats, omdat de Chinezen zelf de arbeid leveren.
Maar wie gaat er straks al die wegen en havens onderhouden?Een voorwaardenscheppende benadering, gericht op groei en toegang tot
de internationale kapitaalmarkt in de toekomst, is uiteindelijk veel effectiever
dan de door de minister voorgestane politisering van hulp. Minister Koenders
stelt voor om initiatieven uit het bedrijfsleven alleen te subsidiëren
indien zij werkelijk ten goede komen aan de armste landen. Ook wil hij meer
aandacht voor milieu en energie en de positie van vrouwen. Dat is allemaal
prachtig, maar het impliceert een minder marktgerichte hulpverlening. Dat
zal uiteindelijk ten koste gaan van groei en dus van de armste landen.Politisering van de hulp heeft in het verleden veel kwaad aangericht.
Zo is vriend en vijand het erover eens – lees het AIV-rapport –
dat het een schande is dat de steun aan de private sector, waar de groei vandaan
moet komen, slechts 9% van het totaal bedraagt. Ook de steun aan de
agrarische sector is steeds verder geslonken. Deze beleidskeuze zal zo snel
mogelijk moeten worden geredresseerd. Ik overweeg daarover een motie in te
dienen. Is de minister bereid om de uitgaven ter bevordering van de ontwikkeling
van de private sector te verhogen ten koste van de herverdelingsagenda?Het Nederlandse OS-beleid is alleen effectief indien er samengewerkt kan
worden met andere donoren. Alleen dan kunnen wij regeringen in arme landen
beïnvloeden om een op groei gericht beleid te voeren. Alleen dan kan
er tegenwicht worden geboden aan China. Simpel is dat niet. Binnen de EU bestaan
er grote meningsverschillen over de vraag of het om groei of om verdeling
van die groei gaat. Dat schiet dus niet erg op. Binnen de Wereldbank is de
hulp helaas sterk gepolitiseerd, bureaucratisch en ook niet altijd effectief.
Indien de Wereldbank niet snel wordt hervormd, zit er dus niets anders op
dan gelijkgestemde landen te vinden die ook een zakelijke politiek willen
voeren. Indien de Wereldbank wel wordt hervormd – volgende week gaan
de besprekingen daar starten – zouden wij kunnen overwegen een groter
deel van onze steun via dat instituut te laten lopen. Wat zijn de gedachten
van de minister hierover?Landen die de hulp het hardst nodig hebben – de fragiele staten –
hebben natuurlijk regeringen die geen "track record" kunnen laten
zien. In die landen moeten wij dus niet de illusie hebben dat wij groei bevorderen.
Eigenlijk zijn wij daar gewoon bezig met noodhulp en het verhogen van veiligheid.
Aangezien veiligheid in die landen, zoals Darfur en Congo, de eerste levensbehoefte
is, verdient het aanbeveling om ook OS-geld in te zetten om bijvoorbeeld rebellenlegers
te integreren met het nationale leger. Dat is van groot belang, omdat er in
die fragiele landen sprake is van een vicieuze cirkel. De Democratische Republiek
Congo zit bijvoorbeeld gevangen in de trits mineralenrijkdom, rebellenlegers
en etnische conflicten. Alleen komt het land daar niet uit. Wij zullen daarom
in ieder geval moeten proberen om van buitenaf dit onwenselijke evenwicht
te doorbreken. Om die reden betreur ik het dat Nederland geen steun geeft
aan het DDR-programma van de UNDP en MONUC in Congo. Indien wij ons werkelijk
het lot van de vrouwen in Oost-Congo aantrekken, dienen wij de VN en het Congolese
leger te helpen in hun strijd tegen de rebellenlegers. Ook de diplomatie-,
demobilisatie- en re-integratieprojecten zijn daarbij onmisbaar.Dat brengt mij overigens automatisch op een ander punt in Congo. Onder
het Lac Albert, dat precies ligt op de grens van Uganda en de DRC, is olie
gevonden. Uganda heeft de winning voortvarend ter hand genomen met een aantal
multinationals, tot groot ongenoegen van Kabila. Zou het niet een prachtige
taak voor Nederland zijn om samen met de Britten en de Amerikanen en misschien
ook wel ons nieuwe gezant bij de EU de heer De Geer, te proberen om via diplomatie
een oorlog af te wenden? Het voorkomen van een verwoestende oorlog lijkt mij goed voor de ontwikkeling van Congo. Ook hierop krijg ik graag een
reactie van de minister.Tot slot zou ik de minister nog één boodschap willen meegeven.
Als ik luister naar de minister of naar sommige ngo's krijg ik soms de indruk
dat het lot van de Afrikanen in onze hand ligt. Ik heb hopelijk uitgelegd
waarom dit bepaald niet het geval is. Overschatting van de invloed van OS
zal uiteindelijk het draagvlak ondergraven. Afrika zal pas echt de weg omhoog
vinden indien het betere regeringsleiders kiest, mannen oog krijgen voor de
positie van vrouwen en het Westen zijn markten opent. OS speelt bij dit alles
helaas slechts een marginale rol.De heerIrrgang(SP)Voorzitter. De heer Boekestijn sprak in het begin van zijn betoog over
de fouten van links en van rechts en over de onderwaardering van hulp aan
de private sector. Is een van de fouten van rechts nu juist niet geweest de
onderwaardering van de publieke sector en ook de verkeerde redenering dat
een goede publieke sector, zeker ook in Afrika, juist van belang is om die
private sector van de grond te krijgen, een goede gezondheidszorg, goed onderwijs?
Is dat niet in de jaren tachtig en negentig door die Washington-consensus
van het IMF en de Wereldbank volkomen verkeerd ingeschat?De heerBoekestijn(VVD)Ik wil geld geven aan landen op basis van bewezen beleidsprestaties. Een
onderdeel daarvan is versterking van het menselijk kapitaal en dus niets anders
dan onderwijs en gezondheidszorg. Daar zit de publieke sector dus in. Maar,
wij moeten ook verder denken dan dit. Helaas zijn onze pogingen om de publieke
sector in de derdewereldlanden te versterken – ik zal het genuanceerd
proberen te zeggen – niet altijd een daverend succes geweest. Ook in
die onvolkomen wereld zou het mij een lief ding waard zijn als wij in ieder
geval proberen om bijvoorbeeld de landbouw te verbeteren, want dat biedt mensen
mogelijkheden die helaas moeten leven onder slechte regimes en corrupte leiders,
om meer producten van het land te halen. Ik ben er dus wel degelijk van overtuigd
dat de 9% die naar de private sector gaat veel te laag is en ik voel
mij daarin gesteund door een zeer evenwichtig AIV-rapport van verleden jaar
over dit onderwerp.MevrouwFerrier(CDA)Voorzitter. Als ik de heer Boekestijn goed begrijp, wil hij het al dan
niet geven van hulp koppelen aan goede resultaten van een regering. Hoe kijkt
hij vanuit die perceptie aan tegen corruptie? De VVD-lijn tot nu toe is tamelijk
rücksichtslos geweest: corruptie, geen geld! Bijna overal is corruptie,
dus bijna overal geen geld! Ik hoor nu toch een nuance: als er goede resultaten
zijn, kunnen wij geld geven?Mijn tweede vraag betreft zijn opmerking dat pro-poor growth niet zou
inzetten op groei, daar omheen zou gaan, daar niets mee te maken zou willen
hebben. Ik ben heel benieuwd of de heer Boekestijn ook dat AIV-rapport heeft
gelezen.De heerBoekestijn(VVD)Ik geloof niet dat het een cesuur is met het verleden. De VVD is altijd
bereid geweest om ruimhartig aan ontwikkelingssamenwerking te geven: 0,7%
is het dubbele van het OESO-gemiddelde. De VVD is dus een buitengewoon linkse
partij in internationaal perspectief, bijna in SP-achtige proporties. Volgens mij moeten wij gewoon heel zakelijk zijn. Als een land na een
bepaalde periode niet kan aantonen dat het beleidsprestaties heeft geleverd
op precies die terreinen waarvan wij weten dat die voorwaardenscheppend zijn
voor groei, dan moeten wij ermee stoppen! Dat is het meest heldere en het
meest zakelijke wat je kan zeggen.Wat pro-poor growth betreft, het volgende. Ik heb lange gesprekken gehad
met Sweder van Wijnbergen en professor Gunning. Ik – maar zij ook –
geloof niet meer in die verhalen. Het is een misvatting. Net als bij ontwikkelingseconomie.
Dat is geen volwaardige academische discipline, er is maar een discipline,
namelijk economie. Het is heel simpel. Ik heb college gelopen bij professor
Goudzwaard over de economie van het genoegen. Dat gedachtegoed is misdadig
in het huidige Afrika. Als de bevolking daar groeit, heb je gewoon groei nodig.
Ik wil alles doen om groei mogelijk te maken en ben bang dat allerlei intellectuele
constructies om pro-poor growth te krijgen uiteindelijk ten koste gaan van
het voorwaardenscheppende beleid waarvan wij allen weten dat dat tot groei
leidt. Hier is dus echt sprake van duidelijke politieke verschillen tussen
de VVD en het CDA!De heerVoordewind(ChristenUnie)Voorzitter. Zo kennen wij de heer Boekestijn weer. Bij debatten over Defensie
mag ik hem ook regelmatig ontmoeten en dan heeft hij het over bananenrepublieken.
Hier gaat het om met name groei als enige doelstelling voor ontwikkelingssamenwerking.
Ik vind het teleurstellend als dit zijn samenvatting is. Ook de toegang tot
de kapitaalmarkten ziet hij als een belangrijke doelstelling voor ontwikkelingssamenwerking.
Ik herhaal mijn pleidooi om vooral breder te kijken dan alleen die kapitaalmarkten
of alleen het bedrijfsleven. Hij moet toch ook erkennen dat wij internationale
afspraken hebben gemaakt over de MDG's. Dit zijn structurele en goede doelstellingen
waarmee wij ook goede resultaten boeken. Als hij kijkt naar Sudan, kan hij
zich toch ook niet beperken tot de inzet van OS-geld voor veiligheid? Hij
moet toch ook erkennen dat Darfur grote problemen heeft en dat de internationale
gemeenschap een hybride missie in overweging moet nemen. Verder is er wederopbouwhulp
nodig voor Zuid-Sudan waar kort geleden een vredesverdrag is gesloten. Dit
soort bredere elementen moet hij toch ook onderkennen als hij kijkt naar de
ontwikkelingssamenwerking?De heerBoekestijn(VVD)Ik ben blij met deze vraag want dan kan ik een vergissing van de heer
Voordewind wegnemen. Ik zal het nog een keer zeggen. Het gaat in de beleidsprestaties
niet alleen over voorwaardenscheppend beleid dat leidt tot groei, maar ook
om de versterking van menselijk kapitaal, dat wil zeggen onderwijs en gezondheidszorg.
Dit is een heel evenwichtige benadering. Ik zeg hier wel bij dat het uiteindelijk
om groei gaat en zelfs in Nederland mislukken de inspanningen om groei bij
te buigen naar de allerarmsten. Laten wij het niet vager maken dan het is.
Ik wil gewoon groei zien in die landen, omdat ik weet dat dan de allerarmsten
ergens arbeid kunnen vinden en hun kinderen naar school kunnen sturen. Dit
is het meest sociale wat je kunt bedenken.MevrouwGill'ard(PvdA)De heer Mastenbroek geeft een sneer naar links en een sneer
naar rechts en komt er ten slotte op uit dat het te maken heeft met het slechte
bestuur van de landen. Vervolgens gelooft hij heilig in de ontwikkeling van
de private sector. Hij zegt er zelfs bij dat de private geldstromen de publieke
geldstromen eigenlijk in het niet drukken. Hij wil vervolgens juist de private
sector meer publiek geld toebedelen. Uiteindelijk kunnen wij er toch niet
onderuit dat de private sector zeker niet de publieke sector zal steunen.
Met andere woorden, die overheid die dus niet goed functioneert, zal zeker
niet worden ondersteund door die private sector. Tegelijkertijd weten wij
ook dat de markt niet kan functioneren zonder regels. Die regels moeten door
goed bestuur in stand worden gehouden en zelfs in het leven worden geroepen.
Ik vind het betoog van de heer Boekestijn daarom eigenlijk onjuist en ik vraag
hem om hierop te reageren. Hoe kunnen marktregels tot stand komen als het
bestuur niet goed werkt?Hij zegt dat China geld leent aan Afrika. Kan hij me vertellen waar ik
dit zwart op wit kan vinden? China zou dit doen in ruil voor grondstoffen.
Ook dat heb ik niet zwart op wit gezien. Vervolgens spreekt hij over grote
infrastructurele projecten die door Chinezen in Afrika worden uitgevoerd.
Waar staat zwart op wit dat die projecten door China worden gefinancierd?
Kan er niet een andere bron zijn waardoor al die Chinezen meekomen naar Afrika?De heerBoekestijn(VVD)Om met dit laatste te beginnen. Dit verloopt via grote Chinese bedrijven.
Als China daar veel geld in steekt en daar geen eisen tegenover stelt, moeten
wij gaan nadenken over ons eigen ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Wij kunnen
dan moeilijker eisen stellen. Het lijkt mij verstandig dat wij daarover nadenken.Ik vraag mevrouw Gill'ard om geen karikatuur te maken van mijn standpunt.
Ik heb twee lijnen onderkend. Het menselijk kapitaal is de publieke taak,
onderwijs en gezondheidszorg. Het regelen van eigendomssector behoort ook
tot de publieke sector. Liberalen hebben zich overigens altijd op het standpunt
gesteld dat een goede markt een sterke staat vereist als marktmeester. Daar
zijn wij het dus over eens en daarom lijkt het mij niet juist om mij af te
schilderen als iemand die alleen maar rabiate ideeën heeft. Als mevrouw
Gill'ard kritiek wil uiten, zou zij kunnen zeggen: mijnheer Boekestijn, wat
bent u "mainstream".Morgen verschijnt mijn verhaal in De Volkskrant. Ik hoop dat zij bereid
is om dat te lezen en vast te stellen dat ik wel degelijk aandacht besteed
aan de publieke sector.MevrouwPeters(GroenLinks)Ik heb ontzettend veel sympathie voor het pleidooi van de heer Boekestijn
voor steun aan de private sector. Een VVD'er die veel belang hecht aan marktmechanismen,
die uiteindelijk de beste manier zijn om de armen te bereiken, hecht natuurlijk
ook veel belang aan markttoegang; hij pleitte al voor de afbouw van het EU-landbouwbeleid
en het verlagen van de importtarieven. Maar hier zit een groot probleem. Als
dit lukte, zou bij wijze van spreken de hele ontwikkelingssamenwerking niet
meer nodig zijn. Maar Nederland kan dit niet in zijn eentje regelen. En tot
de tijd dat dit is geregeld, moeten de marktverstorende elementen worden verzacht
voor de mensen die daar het meest onder lijden. Hoe denkt hij over die tussenperiode,
die misschien nog heel lang duurt? En wat kan hij verzinnen om de multilaterale
onderhandelingen op dit gebied van markttoegang een duwtje in de goede richting
te geven?De heerBoekestijn(VVD)Een belangrijke vraag. Ik vind dat een liberaal Kamerlid dat het liberalisme
serieus neemt, echt altijd moet blijven strijden tegen het protectionisme
van de EU; dat is namelijk niet in het belang van onszelf, maar zeker niet
in het belang van Afrika.De rest van de vraag ging over de structuur van de EPA's. Als liberaal
ben ik heel huiverig voor het infant industry-argument, dus dat je ze zou
moeten beschermen. In sommige gevallen zal dit wel moeten, maar helaas blijkt
zoiets meestal voor eeuwig te zijn. Het beleidskader is heel genuanceerd.
Ik hoop overigens dat de Chinezen nog veel meer fabriekjes gaan beginnen en
dat Afrikanen daar kunnen gaan werken; dat zou Afrika veel voordeel opleveren.
Zoiets zie je op de Kaapverdische Eilanden; als de EU zo immoreel blijft handelen,
vormen deze interessante netwerken met China. En als ik Afrikaan was, zou
ik veel meer kijken naar het Oosten dan naar dat vreselijke EU-gebied. Maar
nogmaals, ik vind dat een liberaal zich altijd moet verzetten tegen dat EU-beleid.MevrouwGill'ard(PvdA)Voorzitter. Het zal niemand zijn ontgaan dat deze minister wederom uit
onze partij komt. Wij zien ernaar uit, hoe hij zich zal manifesteren naast
de grote PvdA-namen die wij al hebben gehad, zoals Pronk en Herfkens. Het
is duidelijk dat hij zijn eigen beleid zal uitzetten. De vier beleidsintensiveringen
vinden wij een heel goede keuze. In het begrotingsoverleg zullen wij hierop
nader ingaan. Overkoepelend voor deze prioriteiten fungeert het Millennium
Development Goals-project. Internationaal hebben de millenniumdoelen een brede
consensus genoten. Ze sluiten aan bij de keuzen van de ontwikkelingslanden
zelf. Er zijn vele consultatierondes aan voorafgegaan. Nu lijkt het erop dat
al deze doelen, de brede consensus, niet zullen worden verwezenlijkt. Deze
keuze is dus juist.Er is niet alleen een extra inzet van middelen nodig, maar ook beleidsmatig.
Hierbij valt op dat de allerarmsten in de allerarmste landen steeds moeilijker
te bereiken zijn; het is dan ook goed dat dit onderdeel uitmaakt van de beleidsintensiveringen.
Maar wat verstaan we onder deze groep? Naar onze mening vooral de vrouwen,
de moeders, de zwangeren, maar ook de gehandicapten. Wij vragen met name aandacht
voor de zwangere vrouwen. In zijn beleidsbrief geeft de minister aan dat veilig
moederschap onderdeel is van het beleid voor gelijke rechten en kansen voor
vrouwen. Het is opvallend dat op deze manier over MDG 5 wordt gesproken: seksuele
en reproductieve gezondheid is namelijk een target binnen de millenniumdoelen,
het terugdringen van moedersterfte is een doel. Het lijkt erop dat het Nederlandse
beleid voor het vijfde millenniumdoel door deze keuze niet goed van de grond
komt. Voor het behalen van dit doel is een strategisch plan nodig: hoe komen
wij in deze specifieke situatie van A naar B? Ik leg de minister hiervoor
een aantal concrete voorstellen voor.Nederland vervult een financiële voortrekkersrol op het gebied van
vrouwen en seksuele en reproductieve gezondheid. Naast deze rol moet Nederland
echter ook een politieke voortrekkersrol gaan vervullen. Is het mogelijk om
een VN-top te organiseren voor millenniumdoel 5? Ik vraag dat,
omdat dit doel het verst achterblijft. Wellicht is het mogelijk om die top
in Nederland te houden.Er zijn nogal wat organisaties die zich bezighouden met moedersterfte,
maar slechts één multilaterale organisatie houdt zich specifiek
bezig met millenniumdoel 5. Deze organisatie, de WHO, heeft er zelfs als enige
VN-organisatie voor gekozen om hiervoor een apart department op te richten.
Dit department, Making Pregnancy Safer, is bedoeld om de aandacht voor millenniumdoel
5 vast te houden en te voorkomen dat het zorg wordt voor kinderen en een béétje
voor zwangere vrouwen dan wel zorg voor een vrouwen en een béétje
voor zwangere vrouwen. De aandacht moet gericht blijven op zwangere vrouwen.Dit department heeft zich een leidende positie verworven op het gebied
van capaciteitsopbouw, technische assistentie, internationale technische normen
en "advocacy". In zijn korte bestaan heeft het in 64 landen regiokantoren
opgezet, inclusief fragiele staten als Somalië, Afghanistan, de DRC en
Colombia. Dit department maakt echter geen onderdeel uit van de Nederlandse
financiering voor de WHO. Is de minister bereid om te bezien of hij dit department
substantiële financiële steun kan verlenen?Een belangrijk Nederlands initiatief is de International Confederation
of Midwives, een organisatie die sinds kort in Den Haag is gevestigd. De ICM
zou graag samenwerken met de UNFPA, opdat zij in de regiokantoren van dit
fonds verloskundigen op strategisch niveau kan plaatsen. De UNFPA en vermoedelijk
ook Zweden zullen dit veelbelovende programma van de ICM waarschijnlijk gaan
financieren. Zij komen echter nog geld tekort. Ik hoor dan ook graag van de
minister dat hij de ICM financieel gaat steunen.Er worden veel initiatieven ontplooid voor de millenniumdoelen, inclusief
het millenniumdoel 5. De regering financiert veel initiatieven, maar er zijn
ook veel particuliere initiatieven. Het Schoklandakkoord is een goede manier
om krachten te bundelen en samenwerking en synergie tot stand te brengen.
Het is echter wel gewenst dat de particuliere Nederlandse initiatieven worden
gecoördineerd. Is de minister bereid om particuliere initiatieven en
dan in het bijzonder die voor het vijfde millenniumdoel te coördineren?
En zo ja, hoe gaat hij dit dan doen?Een van de Schoklandakkoorden betreft millenniumdoel 5. Acht van de tien
Kamerfracties steunen dit akkoord, maar in de beleidsbrief verwijst de minister
wel naar andere Schoklandakkoorden, maar niet naar dit akkoord. Dat verbaast
mij. Is de minister bereid om dit akkoord alsnog in zijn beleid op te nemen
en de Kamer hierover te rapporteren?Nederland heeft een historische band met Suriname en dat is inderdaad
een koloniale band. Ik zeg dat nadrukkelijk, want wij mogen onze geschiedenis
niet verloochenen. Het is ook een teken van kracht dat een land dat niet doet.
Suriname doet het heel goed op millenniumdoel 5. Het aantal van 122 sterfgevallen
op 100.000 levend geboren kinderen in 1999 is teruggegaan naar 88 sterfgevallen
op 100.000 levendgeborenen. Het doel is nog niet gehaald, maar wel bijna.
Wil de minister in zijn contacten met de minister in Suriname millenniumdoel
5 meenemen en Suriname helpen om het te halen?MDG 5 is in de beleidsbrief van de minister onderdeel van het beleid voor
basisgezondheidszorg. Waarschijnlijk is dat de reden dat ook het thema basisgezondheidszorg
nauwelijks is uitgewerkt. Het is nog een beetje te veel los zand. Kan de minister
de Kamer nader rapporteren over hoe hij dit beleid specifiek wil uitzetten?
Wat is zijn visie op de gezondheidsdoelen 4, 5 en 6 en het halen daarvan?
Onderdeel daarvan is het opbouwen van een productiecapaciteit van medicijnen
in en door ontwikkelingslanden.Het opbouwen van de basisgezondheidszorg heeft al langer de aandacht maar
komt nog nauwelijks van de grond. Er zijn heel veel problemen; het is een
moeilijk en complex veld. De rol van de ministers van Financiën van de
partnerlanden en hun visie op de macro-economische politiek zie ik niet terugkomen.
Het inzetten op SWAp is een manier om vooruit te komen bij het opzetten van
de basisgezondheidssystemen. Veel landen hebben voldoende geld om het op te
zetten, maar het wordt niet besteed. De ministers van Financiën spelen
daarin een cruciale rol, omdat zij kunnen bepalen waarvoor geld wordt ingezet.
De politieke dialoog moet daarom ook op dat niveau worden gevoerd.Enige tijd geleden, in juni 2007, is de Noordwijk Medicine Agenda vastgesteld,
een internationale leidraad om innovatief onderzoek naar en productie van
prioritaire medicijnen voor OS-landen te verbeteren. Deze agenda is de Kamer
echter nog niet bekend. Kan de minister deze toesturen?De voortgangsrapportage op millenniumdoel 8 geeft aan dat onvoldoende
gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid om essentiële geneesmiddelen
die een land zelf niet kan produceren, tegen betaalbare prijzen in te kopen.
Nederland heeft deze regel van de WTO al doorgevoerd. De stagnatie heeft vooral
te maken met gebrekkige capaciteit in ontwikkelingslanden om de procedure
te doorlopen. Kan hiervoor ondersteuning worden georganiseerd?Tot slot wat de opbouw van een basisgezondheidszorgsysteem betreft, ga
ik in op braindrain. Het probleem van het wegtrekken van artsen en verpleegkundigen
is herhaaldelijk in de Kamer aan de orde gesteld. Hoe kan er een beleid worden
opgezet voor het geven van een vergoeding aan landen waaruit Nederland verzorgingswerkers
opneemt?De voorzitter:Dank u wel, mevrouw Gill'ard.MevrouwGill'ard(PvdA)Ik ben nog niet klaar. Ik heb toch nog tijd?De voorzitter:U hebt nog de tijd.MevrouwGill'ard(PvdA)Ik nam alleen een slokje water.De voorzitter:Excuus. Het zag er al zo beëindigd uit dat ik even in verwarring
was. Gaat u rustig door.MevrouwGill'ard(PvdA)Hoeveel tijd heb ik trouwens nog?De voorzitter:U hebt nog een minuut of veertien de tijd.MevrouwGill'ard(PvdA)Ik begrijp dat dit punt in EU-verband zal moeten worden opgepakt. Wil
de minister dit daar inbrengen? Er is afgesproken dat ernaar wordt gestreefd
om 20% van het EOF in te zetten voor onderwijs en gezondheidszorg.
Ik zie niet dat die 20% wordt gehaald. Waar ligt dat aan en hoe kan
ervoor worden gezorgd dat het alsnog wordt gehaald?Dan kom ik op het andere millenniumdoel, waarop wij stagnatie zien en
waar wij ons zorgen over maken. Het betreft weer de allerarmsten in de arme
landen: vrouwen en meisjes. Ook hier is weinig vooruitgang geboekt. Tegelijkertijd
zien wij internationaal de aandacht voor vrouwen en meisjes dalen en daarmee
ook de beschikbare fondsen. Deelt de minister onze zorg hierover?De minister heeft deze thematiek tot een van zijn beleidsintensiveringen
gemaakt. Het onderwerp moet breed getrokken worden: vrouwen als brenger en
drager van ontwikkeling. Wij vragen ons echter wel af of er op het ministerie
voldoende genderexpertise aanwezig is om deze ambitie waar te maken. Concreet
stelt de minister voor om een vrouwenfonds beschikbaar te stellen, maar het
budget is met 5 mln. vrij laag.Wij denken dat er specifieke aandacht nodig is voor het empowerment van
vrouwen zelf. Juist ook vrouwenorganisaties moeten gesteund worden. Wij denken
dan ook dat een bedrag ter hoogte van 5% van het totale OS-budget beschikbaar
zou moeten worden gesteld aan vrouwenorganisaties. Ik wil graag een reactie
van de minister hierop. Voorts wil de minister via de ambassades actieve genderdiplomatie
uitzetten. Dat voorstel ondersteunen wij eveneens, maar wij vragen de minister
met klem om te zorgen dat vrouwenorganisaties in partnerlanden zelf ook toegang
kunnen hebben, via de ambassades, tot de politieke dialoog.In veel landen is de juridische positie van vrouwen achtergesteld. De
minister wil hierop inzetten, zodat vrouwenrechten integraal onderdeel worden
van de mensenrechtenagenda. Onduidelijk is hoe hij dat concreet tot uitvoer
brengt. Is de minister van mening dat er een specifieke vrouwenrechtenambassadeur
moet plaatsnemen, of wil hij ervoor zorgen dat de mensenrechtenambassadeur
als mandaat een expliciete focus krijgt op vrouwen? Wat de PvdA-fractie betreft,
heeft het laatste de voorkeur. Vrouwen zijn immers ook mensen, vandaar dat
wij voor de laatste optie gaan.De gehandicapten vormen een andere groep van allerarmsten die eveneens
achtergesteld zijn. Dat is een onzichtbare groep. Nu Nederland het VN-Gehandicaptenverdrag
ondertekend heeft, verwachten wij dat het geratificeerd zal worden. Wanneer
kunnen wij die ratificatie verwachten? In de brief over het VN-Gehandicaptenverdrag
van mei 2007 geeft de minister aan dat het Nederlandse beleid voldoet aan
de vereiste in artikel 32, het voeren van inclusief beleid. Voor ons is echter
onduidelijk op welke wijze er wordt voldaan aan artikel 32. Graag zien wij
een brief waarin de minister uiteenzet op welke wijze het Nederlandse beleid
voldoet aan het VN-verdrag.Mijn collega's hebben herhaaldelijk aangegeven dat het terugdringen van
extreme armoede en honger een belangrijk aandachtspunt is. Wij hebben het
hier over millenniumdoel 1. De expertise en ervaring die Nederland heeft op
het gebied van landbouw kan worden ingezet bij het behalen van dit millenniumdoel.
Ook de Wereldbank erkent na 20 jaar het belang van landbouw. Wij wachten de
notitie van de minister op dit punt belangstellend af. Voor de PvdA-fractie
is landbouw een belangrijk onderdeel. Wij verwachten in deze notitie een breuk
met het beleid van voormalig minister Van Ardenne, waarin er nauwelijks aandacht
was voor landbouw.Aandacht voor duurzaamheid, klimaat en energie moet ook gezien worden
in relatie tot landbouw. Dat is al eerder gezegd. De minister moet er op toezien
dat grondgebruik door teelt van energiegewassen de positie van de allerarmsten
niet verslechtert. Hoe kijkt het tegen dit probleem aan? Welke oplossingen
ziet hij?Dan kom ik op de papaverproblematiek in Afghanistan. Afgelopen jaar is
er een delegatie vanuit de ministeries van LNV en Buitenlandse Zaken en vanuit
Wageningen naar Afghanistan gegaan. Wij vragen ons af wat daaruit is voortgekomen.
Wij hebben de resultaten van dit bezoek nog niet gezien. Misschien kan de
minister hier een toelichting op geven?Verder steunen wij de keuze van dit kabinet om eerlijk handelsbeleid als
prioriteit te benoemen. Landbouw en handel zijn twee sterk verbonden onderwerpen.
Wij maken ons net als de SP grote zorgen over de EPA-onderhandelingen, nu
de deadline van 1 januari 2008 nadert. In principe kunnen wij ons vinden
in het standpunt van dit kabinet, maar wij maken ons enige zorgen over de
termijn. De datum 1 december nadert snel. Wij vragen dan ook of de toegezegde
evaluatie voor 15 november aan de Kamer kan worden gestuurd.MevrouwKoşer Kaya(D66)De opmerkingen van mevrouw Gill'ard over seksuele en reproductieve rechten
en gezondheid klinken mij als muziek in de oren. Ik heb eerder een motie ingediend
om hiervoor voldoende budget uit te trekken. Mocht de minister straks niet
een afdoende antwoord hebben en hiervoor ook niet de budgetten vrijmaken,
zal mevrouw Gill'ard dan met mij optrekken om dit wel mogelijk te maken?MevrouwGill'ard(PvdA)Ik weet niet op welke budgetten Mevrouw Koşer Kaya doelt. Bij mijn
weten wordt er wel geld vrijgemaakt. Dat mag ook steviger worden ingezet.MevrouwFerrier(CDA)Ik hoor een heel duidelijke inzet bij mevrouw Gill'ard, in het bijzonder
op millenniumdoel 5. Zij houdt bijna een one issue verhaal. Tegelijkertijd
pleit zij voor versterking van de basisgezondheidszorg. Als men inzet op één
gezondheidsaspect, erodeert juist de basisgezondheidszorg. Ik hoor graag hoe
mevrouw Gill'ard deze zaken met elkaar in verband brengt. Nu staat ook de
beleidsnotitie Een zaak van iedereen ter discussie. Ik ben benieuwd hoe de
fractie van de PvdA die notitie ziet. Krijgen wij dat nog te horen?MevrouwGill'ard(PvdA)De minister geeft heel duidelijk aan dat moedersterfte een indicator is
voor het functioneren van een basisgezondheidssysteem. Natuurlijk moet er
worden ingezet op basisgezondheidszorg. Ik heb daarover ook wel iets gezegd.
Ik wil niet dat die inzet vermindert. Ik heb juist aangegeven op welke punten
die inzet naar mijn mening kan worden versterkt. Dat neemt niet weg dat wij
een gezondheidssysteem breed kunnen verbeteren en daarin juist de vrouwen
die zwanger zijn kunnen vergeten. Dat zit wel een beetje in de notitie omdat
het een telkens ondergeschikt is gemaakt aan het ander. Vandaar dat ik enkele
punten uit de notitie heb gelicht om die te versterken. Er is aandacht voor
vrouwenrechten, seksuele reproductieve en gezondheidsrechten maar ook aandacht
voor millenniumdoel 5 en voor basisgezondheidszorg. Nu zijn die
zaken sterk met elkaar verweven, waardoor wij niet weten wat wij inzetten
op welk punt.Wat de beleidsnotitie en het Project 2015 betreft, heb ik aangegeven dat
wij staan achter de vier goede keuzes van deze minister. Wij hebben vandaag
gekozen om in te zetten op de millenniumdoelen. Wij krijgen binnenkort nog
de begrotingsbehandeling. Daarbij zullen wij inzetten op andere zaken. Mevrouw
Ferrier gaat misschien op hetzelfde inzetten als nu. Wij hebben er duidelijk
voor gekozen om dat niet te doen. Natuurlijk zijn dit allemaal onderdelen
van de beleidsnotitie.De heerVoordewind(ChristenUnie)Mevrouw Gill'ard wil 5% van het budget voor Ontwikkelingssamenwerking
aan vrouwenorganisaties geven, zodat zij kunnen opkomen voor vrouwenrechten.
Dat is een vrij absoluut percentage voor haar, maar is dit juist niet een
soort beperking, omdat het opkomen voor vrouwenrechten veelal gebeurt via
mensenrechtenorganisaties? Die zouden dus gelden kunnen mislopen.MevrouwGill'ard(PvdA)Het is altijd een kwestie van kiezen. Ik heb gekozen voor dat percentage,
vanwege de internationaal afnemende belangstelling om geld aan vrouwenorganisaties
te geven. Vrouwenorganisaties worden veelal ondergefinancierd. Met de huidige
budgetten kunnen ze hun werk nauwelijks doen. Het is dus zaak dat wij specifiek
aan vrouwenorganisaties aandacht geven, en niet zozeer aan algemene organisaties.
De vrouwenorganisaties moeten namelijk een voortrekkersrol spelen in dit opzicht.
Zij kunnen een katalyserende rol spelen en ervoor zorgen dat vrouwen op de
politieke agenda blijven. Ik vind de vraag om die 5% heel realistisch.De heerBoekestijn(VVD)Ik weet nog dat mevrouw Gill'ard op Schokland in een schattig huisje,
middenin het weiland, met belangengroeperingen sprak over het probleem van
vrouwensterfte. Ik ben daar toen ook geweest en ik vond het heel interessant.
Op de website van het Centre for Global Development, dat zo'n hoog cijfer
geeft voor ons beleid, kun je heel belangrijke onderzoeksrapporten opzoeken.
In die rapporten staan de meest vernietigende kritieken op de MDG's. Ik vind
het raar dat de argumenten op dit punt op de een of andere manier niet door
deze muur sijpelen. Het idee dat, als wij geld geven, er dus iets gaat gebeuren,
is een beetje merkwaardig. Om die doelen te bereiken, is een gigantisch hoge
groei vereist, waar Afrika niet aan toe zal komen. Bovendien zijn de doelen
onderling inconsistent. Het is heel goed dat mevrouw Gill'ard hier hoog op
inzet, maar het wordt vermoedelijk een kwestie die slechts zeer onvolkomen
zal worden gepresenteerd. Als je niet bereid bent om dat te relativeren, heeft
dat tot gevolg dat het draagvlak voor OS ernstig zal eroderen.MevrouwGill'ard(PvdA)Natuurlijk is er kritiek op de keuze voor de MDG's, maar laten wij niet
vergeten dat sprake is van een internationaal brede consensus op dit punt.
Zonder die consensus krijg je helemaal niets voor elkaar. Dat moet de heer
Boekesteijn ook weten. Wij vinden echter wel dat moet worden gekomen tot een
intensivering van het beleid, niet alleen financieel, maar ook beleidsmatig.
Daar heb ik op ingezet.De heerIrrgang(SP)Voorzitter. Mevrouw Gill'ard maakt zich, net als wij, zorgen over de EPA's.
Waartoe leidt die bezorgdheid van de PvdA? West-Afrika heeft gevraagd om twee
jaar uitstel, maar de Europese Commissie voelt daar niets voor. Wij horen
bij de EU. Vindt mevrouw Gill'ard dat de minister zich moet inzetten voor
uitstel op dit punt en dat de landen in Afrika een alternatief moeten krijgen
aangeboden voor de EPA's in de vorm van het GSP-plus, waardoor zij hun markten
niet zo vergaand hoeven te liberaliseren? Ik heb er destijds een motie over
ingediend, maar de PvdA-fractie heeft daar toen niet voor gestemd.MevrouwGill'ard(PvdA)Uiteraard vinden wij dat er moet worden gekomen tot uitstel en dat er
eerst goede afspraken moeten worden gemaakt. Wij hebben destijds bij de plenaire
behandeling een motie ingetrokken. De SP weet dat. Wij vinden dat de Afrikaanse
landen hun markten moeten kunnen afschermen voor de Europese. Daar zijn wij
altijd heel helder in geweest.De heerIrrgang(SP)De PvdA-fractie steunt dus mijn verzoek aan de minister om zich in Europees
verband in te zetten voor een alternatief voor de EPA's in de vorm van de
GSP-plus.MevrouwGill'ard(PvdA)Daar zit nu juist de gevoeligheid. In het eerste deel kunnen wij meekomen,
maar in het tweede deel nog niet.De voorzitter:Over de EPA's is voor het reces gesproken. In het kader van de Razeb komt
dit ook weer aan de orde. Op diverse momenten wordt nog over dit onderwerp
gesproken.De heerIrrgang(SP)De EPA's zijn ook genoemd in de beleidsbrief; het onderwerp kan dus ook
hier aan de orde komen.MinisterKoendersIk ben zeer bereid om straks uitgebreid op de EPA's in te gaan. Ik wijs
er wel op dat volgende week het overleg plaatsvindt van de Raad van Ministers
voor Ontwikkelingssamenwerking dat speciaal over de EPA's gaat. Vlak voor
het reces is het ook uitgebreid besproken. Uiteraard ben ik bereid vragen
te beantwoorden. Het is aan u of u het dubbelop wilt of niet.MevrouwPeters(GroenLinks)Voorzitter. Mijn sympathie en steun liggen bij de wijze waarop deze minister
de last van de white man's burden op zich neemt. Hij weet hoe zwaar die weegt.
Hier, in een zaak voor iedereen, ligt een mooie omvattende analyse van de
ontwikkelingen, uitdagingen en beperkingen van ontwikkelingssamenwerking.
Die zijn overweldigend, maar niets doen is geen optie voor deze minister.
Hij deinst niet terug voor politieke dialoog. Integendeel, OS is ontschot,
herijkt en wordt nu ook gepolitiseerd. Zie vandaag bijvoorbeeld de stopzetting
van de hulp aan de overheid in Pakistan. Uitstekend! Daarom mijn eerste vraag.
Waarom is de notitie niet medeondertekend door minister Verhagen? Er kan toch
niet een Koenderspolitiek en een Verhagenpolitiek komen voor dezelfde onderwerpen
van buitenlands beleid? Draait de beloofde politisering anders niet op halve
kracht? Easterly, om even bij hem te blijven, is een krachtig criticus van de
feilbaarheid van utopieën, social engineering en van bovenaf gestuurde
abstracte modellen. Daaraan moest ik een beetje denken toen ik de nota las.
Verzuipt de minister niet in alle tekentafelplannen? Naast de kabinetsagenda,
de begroting, de MDG-brieven en deze beleidsbrief stelde de minister ons nog
twaalf notities in het vooruitzicht. Hoe denkt hij al die plannen te verwezenlijken
en te laten aansluiten op het dagelijks leven en de cultuur van de armen zelf,
die hij zo graag wil bereiken? Waarom studeert hij daar nog steeds op, hoe
graag ik het hem ook gun? Waarom staan die plannen niet op dit moment, deze
week van de begroting, in de beleidsbrief? Zo is het met elkaar afgesproken
in het ritme tussen regering en Kamer. De wittebroodsweken van het kabinet
zijn allang voorbij.Ik heb maar zeven minuten spreektijd en kan dus niet de hele wereld behandelen.
Ik kies er twee thema's uit. Het eerste is de fragiele staten. Naast de notities
hebben wij nu drie landenlijsten in plaats van een. Een daarvan is de fragiele
staten, het lang aangekondigde pièce de resistance van minister Koenders.
Er is moed voor nodig om daarvoor een lans te breken. Minister Koenders durft
de risico's wel aan. Hij wil de risico's ten eerste mitigeren door de bedragen
klein te houden: 15 mln. voor zeven tot acht landen. Je zou je bijna afvragen
of het wel de moeite waard is. Wat kun je ermee bereiken, zeker als andere
veel grotere investeerders roet in het eten gooien? Ik denk bijvoorbeeld aan
China in Sudan.De minister wil ten tweede mitigatie van de risico's door slecht bestuur
te lijf te gaan met stevige politieke dialoog. Hoe gaat hij dat doen? Hoe
rijmt hij dat? Politieke dialoog en tegelijkertijd steun aan de Rwandese regering
die de Congolese krijgsheer N'Kunda helpt oorlogvoeren, steun aan de Congolese
regering die haar vrouwen laat verkrachten door het eigen leger. Minister
Verhagen laat zich er als volgt over uit: Notoire mensenrechtenschenders die
niet oprecht blijken te willen hervormen, moet je niet willen steunen. Punt,
uit. Zie pagina 17 van zijn vandaag gepresenteerde mensenrechtennotitie. Hoe
verhoudt dit zich tot de fragielestatenaanpak van minister Koenders? Moet
je die overheden wel willen steunen of moet je het, zoals gesuggereerd door
mevrouw Ferrier, voorlopig beperken tot steun aan maatschappelijke organisaties
en Sudan eindelijk verder sanctioneren?De minister wil ten derde mitigatie van de risico's door in te zetten
op de veiligheidssector. Daarvoor komt een multidisciplinaire pool. Lof voor
de vaststelling dat de civiele kant van stabilisatiemissies versterkt moet
worden. De pool gaat nu bestaan uit gekwalificeerde medewerkers van Buitenlandse
Zaken, Defensie, Justitie en politie en alle andere relevante experts. Willen
al die andere actoren het ook samen doen met minister Koenders? Zijn de getrainde
SSR-adviseurs voor uitzending, die de minister wil inzetten, trainers, zoals
bijvoorbeeld voor politietraining in Afghanistan nodig is, of zijn het adviseurs?
Voor GroenLinks is de totstandkoming van zo'n pool met daadwerkelijke trainers
uitermate belangrijk. Hoeveel wil de minister er? Waar komen zij vandaan?
Wat is daarvoor nodig? Wat zijn de belemmeringen en wie wordt hun baas?Wat houdt het fonds voor democratisering van de Arabische regio's in?
Hoe legt de minister dat uit in zijn politieke dialoog met de Arabische partners?
Is het een plan voor soft regime change? De minister spreekt diverse malen over het NIMD; blijkbaar een waardevolle
partner op dit onderwerp. Nu blijkt dat het maar zeer de vraag is of het NIMD
financiën kan krijgen voor de fragielestatenprogramma's in Afghanistan
en Burundi, omdat subsidieregels daaraan mogelijk in de weg staan. Kan de
minister die zorg wegnemen?Er is geen of nauwelijks vooruitgang voor vrouwen. De minister signaleert
dat de aandacht en de budgetten voor vrouwen internationaal zijn afgenomen.
Gelukkig zijn voor onze regering gelijke kansen voor vrouwen en meisjes een
absolute prioriteit. Ik citeer enkele zaken uit de beleidsbrief. De minister
zet zich terecht ervoor in om aandacht daarvoor te krijgen bij alle armoedebestrijdingsprogramma's.
Deze strategie van gender mainstreaming stuit internationaal op een gebrek
aan politieke wil. De minister stelt zelf vast dat gender mainstreaming alleen
niet blijkt te werken. Ik heb het zelf ook nooit helemaal goed begrepen. Waarom
volhardt de minister dan toch in de strategie van gender mainstreaming? Waarom
besteedt hij niet meer aandacht en geld aan programma's en organisaties die
zich specifiek op vrouwen richten om een inhaalslag te kunnen maken?De instelling van een nieuw VN-orgaan op het gebied van gender laat nog
op zich wachten. Nederland moet tot die tijd iets doen en zelfs meer. Een
concreet voorbeeld zou Afghanistan kunnen zijn. Daar ballen zich alle uitdagingen
van de huidige Nederlandse OS-politiek, het buitenlandse beleid en het veiligheidsbeleid
samen. Nederland heeft daar ook een eigenbelang bij een zichtbaar succes.
Daar heersen abominabele vrouwentoestanden. Nederland doet echter weinig om
het lot van vrouwen gericht te verbeteren. Dat is eigenlijk gek. Als ik de
lijst van projecten van Nederland in Afghanistan bekijk, kom ik op een genderdeskundige
bij de politiemissie en meubilair voor de vrouwenvleugel van een ziekenhuisje
in Tarin Kowt. Meer kom ik niet tegen, terwijl veel mensen denken dat wij
in Afghanistan zitten vanwege de boerka's. Zo wordt die noodzakelijke inhaalslag
niet gehaald. Afghaanse vrouwen zouden enorm gebaat zijn bij Nederlandse steun
aan het programma van UNIFEM. Ik roep de minister op, dit te doen.De ambities die de minister en de rest van het kabinet formuleren, moeten
kracht worden bijgezet door daarvoor veel meer geld vrij te maken. In de huidige
systematiek is het lastig te bepalen hoeveel geld voor vrouwen wordt uitgetrokken,
maar wie de posten gender en reproductieve gezondheid bij elkaar optelt, komt
op ongeveer 175 mln. Dat is niets op een begroting van 4,9 mld. Ambtenaren
schatten dat ongeveer een kwart van de algemene investeringen ten goede komen
aan vrouwen in arme landen. Een kwart is niet de helft en vrouwen maken de
helft van de wereldbevolking uit. Daar moet dus iets worden rechtgetrokken.Lof voor de regering dat er extra middelen komen voor het klimaat bovenop
de 0,8% uit ODA. Ik hoor echter ontzettend weinig over adaptie. Het
is goed dat de minister iets doet aan duurzame energie, safariparken en bossen
in Afrika en Kalimantan, maar waarom doet hij niet veel meer aan adaptie?
De minister zegt dat hij niet weet wat dat kost. De eerste rapporten zijn
er. UNDP, Wereldbank en Oxfam hebben berekend dat het gemiddeld $50 mld. per
jaar kost. Hoe kan een Nederlandse minister voor Ontwikkelingssamenwerking
die op dit onderwerp het hele kabinet mee heeft, hier iets mee
doen?De heerVoordewind(ChristenUnie)Mijn spreektijd staat geen rondje wereld toe, maar wel aandacht voor een
aantal punten. Ik complimenteer deze minister met zijn beleidsnotitie, zijn
specifieke aandacht voor de MDG's en het dikke boekwerk Project 2015. Het
zorgt voor een focus van de hulp en het draagt bij aan de bewustwording van
mensen in de welvarende landen. Mensen worden zich ervan bewust waar het nu
precies over gaat en wat er beter kan. In mijn bijdrage zal ik aandacht besteden
aan vier onderwerpen: de MDG2, de zorg voor kinderen – "Elk kind
naar school" – de rol van het gezin, de aidswezen en de rol van
religie.De strijd tegen kinderarbeid heeft onze specifieke aandacht. Wij hebben
daarover onlangs een dag georganiseerd in Amsterdam. Een aantal collega's
was daarbij aanwezig. Daar is het Waterloopleinakkoord uit gekomen. Bij de
begroting zal ik het de minister aanbieden. Op internet is het al te vinden.
Vervolgens hebben wij Kamervragen gesteld en daar heeft een aantal kabinetsleden,
inclusief de Koningin, een vertaalslag van gemaakt in India. Wij hebben allemaal
kunnen volgen wat daar uit is gekomen. Ik begrijp dat het nu nog steeds speelt.
Alle lof voor staatssecretaris Heemskerk, die zich daar vandaag kranig heeft
verdedigd. Hij heeft gezegd dat hij zich niet door India onder druk laat zetten.In de aanpak van dit grote probleem past de sterke ondersteuning van het
Decent Work-programma van de ILO: het oormerken van een deel van de gelden
van de ILO voor het programma gericht op de bestrijding van kinderarbeid.
Hoe wordt hieraan op dit moment vormgegeven? Ik overweeg een amendement om
na te gaan of Nederland de gelden kan verhogen voor dit belangrijke werk van
de ILO. Ik verzoek de minister om in VN-verband krachtig te pleiten voor de
aansluiting van de millenniumdoelstelling 2 "Elk kind naar school"
op de ILO-normen zoals die gesteld zijn, namelijk veertien in plaats van twaalf
jaar. Ik ben daarnaast benieuwd op wat voor manier de Nederlandse overheid
de lidstaten ondersteuning biedt bij het implementeren van de eigen wetgeving
en de naleving van de ILO-normen om kinderarbeid terug te dringen. Gebeurt
dit en, zo ja, hoe? Is er sprake van een koppeling tussen de onderwijsgelden?
Het is goed dat wij onderwijsgelden geven, maar worden die ook gekoppeld aan
een gedegen aanpak voor het terugdringen van de kinderarbeid?De mensenrechtennotitie besteedt terecht veel aandacht aan een integrale
aanpak van kinderarbeid. Het sluit precies aan bij de insteek van de ChristenUnie.
Maar wat komt daarvan in de praktijk terecht? Ik denk in dit kader aan de
laatste handelsmissie naar India. Kan de minister ons alvast vertellen wat
de concrete uitkomst is van de gesprekken die daar gevoerd zijn over kinderarbeid?Dan kom ik bij de rol van het gezin. Familie is zo belangrijk dat het
een integraal onderdeel zou moeten zijn van het OS-beleid, zoals Nederland
dat heeft gedaan met een extra stimulans van de minister voor Jeugd en Gezin.
Voert de minister een politieke dialoog om bij minderheden de gelijkheid voor
man en vrouw binnen het huwelijksrecht te bevorderen? Bevordert en ondersteunt
de minister programma's gericht op het voorkomen van huiselijk geweld en het
bevorderen van huwelijken op partnerschapsbasis in plaats van op basis van
de dominantie van de man? Hoe bevordert de minister familie-educatie gericht
op het ontwikkelen van competenties van ouders bij zaken als opvoeding, gezondheid
en kinderen?Naast de integrale aandacht voor het gezin, steun ik de inzet van de minister
om zich specifiek te richten op de bescherming van vrouwen, het bevorderen
van gelijke rechten en het terugdringen van de moedersterfte. Vrouwen zijn
een zeer belangrijke factor in de ontwikkeling van een land, maar zij hebben
ook veel te lijden. Mijn collega's hebben daarvoor uitgebreid aandacht gevraagd.
Voor het verbeteren van de positie van vrouwen en het tegengaan van moedersterfte
kan aan een scala van middelen gedacht worden aansluitend op net genoemde
punten: weerbaarheid vergroten, strafwetgeving, handhaving aanscherpen, preventieverkrijgbaarheid
en het mogelijk maken om anticonceptie te gebruiken. Wat ons betreft wordt
daarbij niet in eerste instantie ingezet op veilige abortus, maar juist in
laatste instantie, als het leven van de moeder in gevaar is. Het bieden van
legale abortus is een vorm van symptoombestrijding, de oorzaak ligt vaak veel
dieper.Ik wil specifiek aandacht vragen voor de aidswezen. Het aantal aidswezen
is tussen 2003 en 2005 gegroeid van 12,6 naar 15,2 miljoen kinderen. Hiervan
leeft 80% in Sub-Sahara Afrika. Deze kinderen zijn extra kwetsbaar
voor stigmatisering en uitbuiting. De Nederlandse overheid geeft hiervoor
onder andere bilaterale steun in Mozambique via het social cash transfer-systeem.
Is de minister bereid om dit succesvolle programma, dat ook door DFID, het
Britse Department for International Development, wordt gepropageerd, naar
voorbeeld van Mozambique uit te breiden naar Zambia, Uganda en Zuid-Afrika,
met de bijbehorende budgetuitbreidingen? Ik zal hiertoe bij de begrotingsbehandeling
een amendement indienen. De financiering van dergelijke social protection
programs loopt in bepaalde landen via de overheid, maar in Uganda en Zambia
kan de overheid dit ook laten uitvoeren door ngo's, thuiszorgorganisaties
of via andere speciale programma's van kerken. Ik vraag de minister alvast
een reactie te geven op het eventuele uitbreiden van dit social cash transferprogramma.Graag wil ik nader ingaan op de rol van de religie. De minister kent mijn
mening over het belang van de religie in ontwikkelingswerk. Juist in kwetsbare
en fragiele staten, in landen met zwakke overheidsstructuren en armoede is
religie een erg belangrijke basis voor mensen, bijvoorbeeld in Zuid-Amerika
maar ook in Afrika. Er is een enorme groei van het aantal christenen. Op wat
voor manier houdt de minister hiermee rekening in zijn beleid? Zet hij de
lijn-Van Ardenne voort? Ik wijs de minister op de landelijke Micha Campagne.
Dat is een groot voorlichtingsprogramma van kerken en christelijke hulporganisaties
om recht en gerechtigdheid onder de aandacht te brengen van de kerken en christenen.
Kent de minister dit initiatief? Is hij bereid daarmee samen te werken?Tot slot wil ik het hebben over de fragiele staten, een belangrijk thema
dat de minister in zijn beleidsnotitie heeft geïntroduceerd. Mijn fractie
gaat akkoord met steun aan de fragiele staten. Het is wel de vraag op welke
manier en via welke kanalen daaraan vorm wordt gegeven. Ik begrijp dat de
minister met name in wil zetten op het multilaterale kanaal, maar wij zien
ook de partnerlanden als Burundi en Rwanda terug als landen waaraan overheidssteun
gegeven zou kunnen worden. Ik kan daar een eind in meegaan, maar
ik heb sterk mijn vragen als het gaat om Congo en Sudan. Dat zijn landen die
veel steun kunnen gebruiken, maar mijn fractie wil absoluut niet dat die steun
via de overheid gaat. Het moet vooral via de multilaterale en de particuliere
kanalen gaan. Graag een reactie van de minister specifiek op deze twee landen.Voorzitter. Er is nog veel te zeggen over de MDG's. Wij komen daar zeker
op terug bij de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken deze week.
Daarbij zal ik ook onderwerpen als het ORET, de EPA's en de gezondheid in
brede zin aan de orde stellen.MevrouwKoşer Kaya(D66)Ik ben het met de heer Voordewind eens dat preventie altijd goed is. Toch
wil ik een aantal cijfers noemen als het gaat om abortus waarop ik graag de
reactie van de heer Voordewind krijg. Van de 46 miljoen abortussen die jaarlijks
wereldwijd plaatsvinden zijn er 19 miljoen onveilig. Jaarlijks sterven 68.000
vrouwen aan deze ingreep. Onveilige abortus is een belangrijke doodsoorzaak
onder adolescente vrouwen. Is de heer Voordewind het met mij eens dat wij
ook in die landen moeten inzetten op veilige abortus naast preventie?De heerVoordewind(ChristenUnie)U hebt mij horen zeggen dat wij de minister graag wijzen op de bredere
context van abortussen en het leed dat erachter zit: de ongelijke positie
van vrouwen, de verkrachtingen – met name in Zuid-Afrika – en
de ongewenste zwangerschappen die daaruit voortkomen. De fractie van de ChristenUnie
meent dat daar een heel grote winst gemaakt kan worden als wij veel meer investeren
in de rechten van de vrouwen, de bescherming van de vrouwen tegen de suikerooms
in Zuid-Afrika. Pas als je dat hebt gedaan, moet je kijken in welke situatie
je dan nog terechtkomt. Als het leven van de vrouwen in gevaar is, moet je
natuurlijk ingrijpen. Dat heeft onze fractie altijd gesteld. Dan is een abortus
ook acceptabel.MevrouwPeters(GroenLinks)De heer Voordewind vraagt aandacht voor de rol van religie in arme landen.
Het is niet de eerste keer dat dit gebeurt. Ik wil begrijpen waarom hij daarbij
altijd inzoomt op christenen. Hij weet dat er heel veel moslims en boeddhisten
in de wereld zijn, ook in arme landen. Waarom noemt hij juist alleen het feit
dat het christendom groeit in Zuid-Amerika? Waarom noemt hij alleen christelijke
initiatieven in Nederland? Dat gaat ten koste van het vragen van aandacht
voor andere religies, die met gelijke moeilijke situaties te maken krijgen.De heerVoordewind(ChristenUnie)U hebt gelijk, je kunt het heel goed breder trekken, maar als u kijkt
naar Zuid-Amerika zult u toch moeten toegeven dat het christendom, met name
het katholicisme, daar een enorm grote rol speelt en andere religies beperkter
voorkomen. Als u kijkt naar sub-Sahara Afrika, moet u toch ook erkennen dat
bijvoorbeeld in Burundi, wat wij nu een van de fragiele staten noemen, religie,
met name het christendom een heel belangrijke rol speelt. Vandaar even mijn
accent op het christendom, maar u hebt gelijkt, je kunt het ook veel breder
trekken.MevrouwFerrier(CDA)De heer Voordewind sprak over fragiele staten en het feit dat gekozen
wordt voor het multilaterale en particuliere kanaal om daarop in te zetten,
maar deelt hij niet mijn zorg over de verantwoording die juist in die fragiele
staten door volksvertegenwoordigingen en politieke partijen en mijn opvatting
dat de lokale regering daar ook een verantwoordelijkheid voor heeft? Ook mevrouw
Peters noemde al het werk van het NIMD. Ziet de heer Voordewind ook het belang
van het versterken van juist de volksvertegenwoordiging en politieke partijen
in fragiele staten?De heerVoordewind(ChristenUnie)Het NIMD heeft ook onze grote steun en wij participeren daar ook heel
actief in. Ik heb inderdaad dezelfde geluiden gehoord als collega Peters,
namelijk dat het wel als middel door de minister wordt genoemd, maar dat in
de praktijk toch wel de schoen wringt qua financiering als het gaat om Afghanistan.
Dus, ondersteuning van het NIMD-project als belangrijk middel voor democratisering
ook in fragiele staten.Als het gaat om politieke verantwoordelijkheid en verantwoording heeft
u gelijk. Dat is belangrijk, ook al doen wij het multilateraal. Ik heb dan
ook gezegd dat een belangrijke nadruk moet komen te liggen op versterking
van het maatschappelijk middenveld, los van de overheid, niet alleen multilateraal,
maar juist ook particulier. Van onderop verwacht ik veel meer bewegingen dan
van bovenaf, of zelfs multilateraal.MevrouwGill'ard(PvdA)Voorzitter. Het is duidelijk dat het standpunt van de ChristenUnie over
abortus anders is dan dat van de PvdA. Toch denk ik dat het belangrijk is
dat het standpunt van de ChristenUnie en ook van de SGP is dat abortus mogelijk
is als het leven van de vrouw in gevaar is. In Nederland hebben wij daar niet
zo veel aan, omdat wij het hier goed geregeld hebben, maar het gaat erom dat
dit standpunt ook internationaal actief wordt uitgedragen, bijvoorbeeld naar
landen als Nicaragua waar dat niet zo goed geregeld is. Ik wil dan de ChristenUnie
oproepen om niet alleen in Nederland dit geluid te laten horen, maar juist
ook internationaal, want die partij kan volgens mij een brugfunctie vervullen
in de dialoog daarover.Vervolgens dan de groei van het aantal christenen en het verzoek van de
minister om daarmee rekening te houden, waarvan mijn collega van GroenLinks
terecht zei dat dit breder moest worden getrokken, dus religie in de brede
zin. Eigenlijk zou ik religie niet zo'n prominente plaats willen geven, want
volgens mij gaat het meer om identiteit. Daar hangt veel meer mee samen. Het
gaat dus niet alleen om de religie die je beleeft, maar om wat je motiveert,
om waaraan je je spiegelt. Wij weten bovendien dat religie heel complex is.
Is de ChristenUnie bereid om het begrip religie breder te trekken naar identiteit?De heerVoordewind(ChristenUnie)Wij kunnen heel uitvoerige discussies hebben over religie, identiteit,
enzovoorts. De afgelopen tien jaar ben ik regelmatig in Afrika geweest, ik
heb van noord naar zuid gereisd en ben er ook ontwikkelingswerker geweest,
en ik heb gezien welke belangrijke rol kerken daar spelen. Je kunt het wel
negeren en zeggen dat wij het niet moeten gebruiken, maar dan zullen bijvoorbeeld
in een land als Sudan heel veel mensen verstoken blijven van humanitaire of
wederopbouwhulp. Het is gewoon een heel belangrijk hulpmiddel
in het programma om mensen, om grass-roots te bereiken.Ik heb al eerder gereageerd op de opmerkingen over abortus. Wij moeten
niet aan het einde van de rit beginnen. Er is nog een hele wereld te winnen
door versterking van de rechten van vrouwen en de positie van vrouwen en meisjes.
Er is nog een hele wereld te winnen in het voorkomen van de doorgifte van
ziekten aan vrouwen, zelfs binnen het huwelijk. Er is nog een breed scala
van mogelijkheden voordat mijn partij uitkomt bij abortus. Als het leven van
de vrouw in gevaar is, en ik moet toegeven dat dit in Afrika helaas in veel
gevallen zo is, heeft mijn partij altijd begrip voor een abortus.De heerBoekestijn(VVD)De heer Voordewind heeft over de Congo gezegd dat hij het multilaterale
kanaal wil gebruiken, maar dan direct naar de lokale autoriteiten en niet
naar de nationale hoofdstad. Daarnaast wil hij de civil society versterken.
Heb ik dit zo goed samengevat? Ik vraag dit omdat ngo's in Afrika zeggen dat
er goed werk wordt gedaan, maar dat er ook top down iets moet gebeuren om
te voorkomen dat alles misgaat.De heerVoordewind(ChristenUnie)Naar mijn mening is een mix tussen multilateraal en particulier inderdaad
de beste aanpak om niet alleen in de hoofdstad van Congo terecht te komen,
maar juist ook in Oost-Congo waar de situatie erg slecht is. Als wij dit zouden
doen via het bilaterale kanaal weet je zeker dat het in de hoofdstad blijft
hangen. Het zijn natuurlijk ook fysiek gesproken gigantische afstanden. Naast
de multilaterale aanpak die de minister voorstelt, wil ik nadruk leggen op
het particuliere kanaal. Nederland heeft veel expertise in huis. Zo'n aanpak
draagt bij aan het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking in Nederland.
Overigens hebben Nederlandse organisaties goede netwerken in de Congo.MevrouwKoşer Kaya(D66)Voorzitter. De heer Voordewind sprak over de religieuze instellingen.
Het zou geweldig zijn als zij massaal zouden zeggen dat condoomgebruik geen
zonde is.Volgens de minister moet ontwikkelingssamenwerking een motor voor ontwikkeling
zijn. Mooi, zeg ik dan, maar niet alles wordt even duidelijk uiteen gezet
in de beleidsbrief. De uitwerking is onduidelijk, maar ik begrijp dat er nog
allerlei vervolgnotities zullen komen, zelfs 12. Waarom? De minister moet
op een aantal punten helderheid verschaffen anders zal zijn beleid niet de
gewenste katalyserende werking hebben.Er is nauwelijks vooruitgang met betrekking tot de millenniumdoelen 3,
4, 5 en 6, dat wil zeggen gelijke rechten voor mannen en vrouwen, het terugdringen
van kinder- en moedersterfte, malaria en hiv/aids. Het is evident dat er meer
aandacht moet worden besteed aan mensenrechten in het algemeen en vrouwen
in het bijzonder. Namens de fractie van D66 pleit ik voor een verdergaande
beleidsintensivering om de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen terug te
dringen. De minister erkent dit, maar hij zou hier een bijdrage aan kunnen
leveren door aan te dringen op een intensivering van het genderwerk binnen
Europa en de Verenigde Naties.Er gaapt een groot gat tussen hetgeen nodig is en de werkelijke bestedingen,
terwijl het toch om helft van de wereldbevolking gaat. Ik heb hierover eerder
een motie ingediend, maar die is helaas niet aangenomen. Er moet meer budget
komen. De minister moet niet alleen erkennen dat zich op dit punt grote problemen
voordoen, maar er ook voor zorgen dat de intensiveringen financieel gedekt
zijn en zo mogelijk ook een groter budget vormen.Gelijke rechten en kansen voor vrouwen zijn niet alleen een doel op zich,
maar ook een belangrijke voorwaarde om de overige ontwikkelingsdoelen te realiseren.
Tienerzwangerschappen en onveilige abortus verdienen extra aandacht. Wanneer
moeders zelf nog kinderen zijn, brengt dat voor zowel moeder als kind grote
risico's mee: baby's van kindmoeders hebben 50% meer kans om te sterven
voor het eerste levensjaar; een miljoen van deze moeders zullen de zwangerschap
of geboorte niet overleven. Ik kan een tijdje doorgaan met dit soort afschuwelijke
feiten, maar de bottom line is dat we dit niet kunnen accepteren.In het verleden heeft hiv/aidsbestrijding hoog op de agenda gestaan en
er is veel geld gestoken in projecten om aids terug te dringen. De minister
geeft gelukkig aan dat de bestrijding van aids noodzakelijk blijft, maar het
onderwerp wordt in de beleidsbrief nauwelijks uitgewerkt. Betekent dit dat
aidsbestrijding voorlopig geen prioriteit heeft, of kunnen we een aanvullende
notitie verwachten?Een ander punt van aandacht vormen de fragiele staten. Om veiligheid en
ontwikkeling te bevorderen, dient de internationale gemeenschap niet slechts
achteraf op te treden, maar ook te voorkomen. D66 onderschrijft de aanpak
van de regering om conflictpreventie als geïntegreerd onderdeel van het
beleid in te zetten in risicovolle gebieden. Hiervoor is samenwerking met
niet-gouvernementele actoren en lokale belanghebbenden essentieel. Daarom
verbaast ons het bericht dat het departement NIMD-projecten in Afghanistan
en Burundi niet kon steunen. Graag een opheldering van de minister.De minister schrijft dat het wegwerken van de achterstanden van de ontwikkelingsdoelen
in de fragiele staten in de komende vier jaar een beleidsprioriteit zal zijn.
In een recent artikel zegt de minister dat hij belang hecht aan "nazorg".
Landen die zijn getroffen door een burgeroorlog, vallen na een periode van
relatieve rust vaak terug in conflict en dat moet worden voorkomen. De minister
wil de staatsopbouw in die landen steunen, maar dictators, terroristen en
corrupte politici zullen van hem geen cent ontvangen. Bij fragiele staten
is echter doorgaans sprake van dictators, corruptie politici en terrorisme.
Hoe wil hij om deze mensen heen werken als hij deze fragiele staten wil helpen?
Staat de minister nog steeds achter zijn uitspraak? Kunnen wij hem hieraan
houden?Ten slotte het vraagstuk van de klimaatverandering. D66 verwelkomt de
grote aandacht voor klimaatverandering en de nadruk op het principe van "de
vervuiler betaalt". De kwetsbaarheid van mensen voor deze gevaren is
groot; daarom is deze beleidsintensivering niet voldoende voor structurele
verbeteringen. Een succesvolle ontwikkelingssamenwerking is nauw verwant met
de milieuvraagstukken van de 21ste eeuw en de financiële middelen daarvoor.
Vooralsnog zie ik niet hoe de minister zijn milieuagenda gaat financieren.
Graag ook hierop een reactie.De onderwerpen die ik zonet heb behandeld, staan of vallen met het draagvlak
voor ontwikkelingssamenwerking. Teveel blijft aan de strijkstok hangen, te
veel geld blijft hangen in de managementlaag van verschillende
organisaties. Een zekere verantwoordingseis is mooi, maar het zou beter zijn
als het geld voor de diverse organisaties wordt gekoppeld aan samenwerking,
zodat de concurrentie om geld wordt doorbroken. Deze organisaties moeten 25%
van hun middelen zelf verwerven. Ook hierbij speelt concurrentie een enorme
rol. Is het niet beter om samenwerking hierbij te belonen?De voorzitter: FerrierDe heerVan der Staaij(SGP)Voorzitter. Nederland zal alle nood en armoede in de wereld niet kunnen
lenigen én Nederland heeft als rijk land een grote verantwoordelijkheid
om waar mogelijk bij te dragen aan de bestrijding van nood en armoede wereldwijd.
Realisme en verantwoordelijkheidsbesef zijn voor de SGP-fractie trefwoorden
bij ontwikkelingssamenwerking. Ik waardeer het dan ook deze teneur in de beleidsbrief
van de minister tegen te komen.Het is positief dat de minister inzet op duurzame relaties met ontwikkelingslanden.
De landen met wie wij een band hebben, blijven dezelfde. Dat is goed, want
dat getuigt van vastheid en betrouwbaarheid. Verder is het positief dat er
wordt ingezet op fragiele staten. En ook de nadruk op de kerntaken van de
overheid kan niet voldoende worden gewaardeerd.Mijn fractie is teleurgesteld dat in de beleidsbrief vooral in negatieve
zin aandacht aan religie wordt besteed. In tal van ontwikkelingslanden is
religie een grote factor. Ik verwijs daarvoor naar recente uitspraken van
de secretaris-generaal van de VN over de onmisbare rol van kerken bij het
behalen van de doelen voor armoedebestrijding. Erkent de minister dat religie
ook die positieve rol vervult? Is hij verder bereid om serieus te investeren
in het kennisforum Religie en Ontwikkelingssamenwerking?Het valt op dat in de beleidsbrief veel aandacht uitgaat naar het individu
en weinig naar de gezinsstructuur. De gezinsstructuur is echter wel belangrijk
voor kinderen; en juist die structuur staat in veel ontwikkelingslanden onder
grote druk. Is het niet nuttig om hieraan meer aandacht te besteden en onderzoek
te doen naar factoren die in ontwikkelingslanden de stabiele gezinnen bedreigen
en naar aanbevelingen om gezinnen te beschermen.Op het millenniumdoel onderwijs wordt reële vooruitgang geboekt.
Dat zegt echter niet alles over de kwaliteit van het onderwijs. Wat valt daarover
te zeggen? Moeten wij verder niet alleen onderzoeken hoe wij de geboekte resultaten
kunnen vasthouden, maar ook hoe hieraan een vervolg kan worden gegeven? Ik
denk dan bijvoorbeeld aan het vakonderwijs. Daarvoor zijn overigens al goede
initiatieven ontwikkeld. Ook al valt het formeel buiten de scope van het millenniumdoel,
het is en blijft van het allergrootste belang dat er na het basisonderwijs
mogelijkheden zijn voor kinderen. Met het vakonderwijs zou dat geborgd zijn.Weeskinderen zijn een groeiende groep kwetsbare kinderen. Er is weinig
aandacht voor deze groep, niet alleen binnen het aidsbeleid, maar ook binnen
het bredere beleid. Kan hieraan gerichter aandacht worden besteed? Kunnen
bijvoorbeeld maatstaven worden aangelegd om initiatieven voor weeskinderen
al dan niet te bevorderen? Hoe kunnen wij landen hierop aanspreken, bijvoorbeeld
de landen in Oost Europa op hun weeshuizen? Ziet de minister ten slotte mogelijkheden
om de stichting World Initiative for Orphants financieel te steunen?Nederland heeft het VN-verdrag inzake gehandicapten ondertekend. Is het
mogelijk om in aansluiting daarop gerichter aandacht te besteden aan deze
belangrijke doelgroep?De situatie in Irak heeft geleid tot grote vluchtelingenstromen, die gepaard
gaan met alle humanitaire nood van dien. Ik hoop hieraan tijdens de plenaire
begrotingsbehandeling meer woorden te kunnen wijden, maar ik wil nu al wel
verwijzen naar het amendement dat ik hierover met de heer Voordewind heb ingediend.Ten slotte wijs ik op de ontmoeting met de Colombiaanse verzoeningscommissie.
Ik roep de minister op, voortvarend handen en voeten te geven aan zijn toezegging
dat hij de internationale hulp aan Colombiaanse ontheemden zal verbeteren.MevrouwGill'ard(PvdA)Zowel de heer Van der Staaij als zijn collega Voordewind vraagt aandacht
voor het gezin, dat volgens hen onder druk staat. Welke beeld heeft hij daarbij?
Hoe ziet hij een gezin in een willekeurig partnerland?De heerVan der Staaij(SGP)In Zuid-Afrika kom je gezinnen tegen waar een jongen van twaalf jaar het
gezin moet runnen omdat vader en moeder zijn weggevallen door aids. In zo'n
situatie is er niet eens een ouder in het gezin. Dat is een belangrijk gemis,
ook voor de ontwikkeling van de kinderen. Dit is een sterk voorbeeld.MevrouwGill'ard(PvdA)Het gaat er dus om dat er een relatie is tussen verschillende gezinsleden,
terwijl structuren betrekking hebben op instituten en instanties. Het hoeft
dus niet te gaan om vader, moeder en kind, het is breder?De heerVan der Staaij(SGP)Mevrouw Gill'ard begrijpt mij goed. Wij hebben idealen over het klassieke
gezin, die overal ter wereld geldig zijn. Daar waar gezinsstructuren vanwege
allerlei redenen totaal niet functioneren, juichen wij het uiteraard toe dat
volwassenen verantwoordelijkheid nemen voor kinderen, zodat die in een stabiele
en veilige omgeving kunnen opgroeien.De voorzitter:Ik heb ook nog een vraag aan de heer Van der Staaij. Hoe zou hij idealiter
de aandacht voor wezen willen terugzien in het ontwikkelingsbeleid? Wat zijn
de ideeën van de SGP-fractie daarover?De heerVan der Staaij(SGP)Het valt mij op dat daarvoor nog maar weinig gericht beleid bestaat. Het
zou heel goed zijn indien het als apart probleem werd geagendeerd. Ook in
internationaal verband zou moeten worden bezien welke aanbevelingen daaraan
kunnen worden verbonden, zodat wij landen erop kunnen aanspreken. Misschien
kan er uiteindelijk een verdrag over worden gesloten. Zo is het goed dat men
in Zuid-Afrika probeert om aidswezen zoveel mogelijk in gezinnen onder te
brengen en niet alleen maar grote instituten opricht waarin die kinderen worden
geplaatst. De keuzes die een land daarin maakt, zijn belangrijk. Hoe kijken
andere landen daartegen aan? Hoe gaan andere landen daarmee om?
Het zou goed zijn om daarvoor meer aandacht te hebben.De voorzitter: Van der StaaijDe voorzitter:Dan zijn wij nu toe aan een dinerpauze en daarmee tevens aan de mogelijkheid
voor de minister om zijn beantwoording voor te bereiden.De vergadering wordt van 18.56 uur tot 19.40 uur geschorst.De voorzitter:Ik heropen de vergadering en deel mee dat mevrouw Koşer Kaya zich
laat excuseren. Zij kan niet meer bij dit overleg aanwezig zijn. Wij gaan
nu verder met de beantwoording van de minister in eerste termijn. In een informeel
overleg hebben wij besloten om, omdat wij niet zo heel lang de tijd hebben
vanavond, het aantal interrupties te beperken tot drie per woordvoerder. Iedere
woordvoerder kan de minister dus op drie momenten onderbreken. De bedoeling
is dat wij op deze wijze wat tijd overhouden voor een korte tweede termijn.
Die kan vooral gebruikt worden voor het indienen van moties. Er is later,
bij de begrotingsbehandeling, nog gelegenheid om moties in te dienen. Een
aantal leden zal daar gebruik van maken. De Kamer heeft echter ook het recht –
en een aantal leden heeft aangegeven, daarvan gebruik te willen maken –
om tijdens dit notaoverleg met stenografisch verslag moties in te dienen.
Wie dat nu wil doen, kan dat dus in zijn of haar tweede termijn doen. Dan
is nu het woord aan de minister.MinisterKoendersVoorzitter. Mag ik beginnen door de leden te danken voor hun inbreng?
Het is voor mij een plezier om vanavond deze nota te mogen verdedigen in de
Kamer. Ik dank de leden dat zij daar allemaal een bijdrage aan geleverd hebben.
Er zijn veel vragen gesteld en ik zal proberen die zo goed mogelijk te beantwoorden.Ik stel het op prijs dat er ondanks de kanttekeningen die door verschillende
leden zijn geplaatst, waardering is voor de nota en dat alle fracties hun
steun uitspreken voor de gekozen prioriteiten. Ik denk dat dit heel belangrijk
is. Het betekent voor mij dat wij op deze prioriteiten verder kunnen. Uiteraard
ga ik wel in op de verschillende kanttekeningen.Ik denk dat het debat op twee niveaus is gevoerd. Het eerste is het macroniveau
van ontwikkelingssamenwerking: hoe past ontwikkelingssamenwerking zich nu
eigenlijk aan aan de veranderende wereld? Een aantal leden heeft gewezen op
de veranderingen die zich in China en India voordoen, op de privatisering
van kapitaalstromen, op veranderingen in de donorarchitectuur, de verschillende
fondsen die er in de wereld bij zijn gekomen. Dat zijn allemaal heel belangrijke,
deels positieve en deels gemengde ontwikkelingen, waarin ontwikkelingssamenwerking
niet zo zeer minder relevant is, maar wel veel duidelijker een eigen plek
zou moeten bepalen.De essentie van deze nota lijkt mij dat wij hiermee, als met een soort
moedernota, proberen te zeggen: dit is wat er naar onze mening moet gebeuren,
gezien de veranderende omgeving. Ik zal zo iets zeggen over de vraag of dat
voldoende uitgewerkt is of niet, want volgens mij is de nota in het geheel
niet vaag, maar buitengewoon duidelijk over de prioriteiten en over de uitwerking.
Op een aantal punten is echter met opzet geen uitwerking per land gegeven.
Dat heeft iets met de fundamentele beleidsfilosofie te maken: ontwikkelingssamenwerking
is vraaggestuurd. Dat betekent dat ik, mocht ik de steun van uw Kamer krijgen,
met de partnerlanden en in overleg met de internationale organisaties aan
de gang ga om de voorliggende beleidslijnen precies uit te werken. Het zou
een illusie zijn om hier in Den Haag eens even te gaan bepalen hoe precies
in elk land om te gaan met seksuele en reproductieve rechten, wat het aantal
vrouwenorganisaties dient te zijn en wat de specifieke interventies –
multilateraal of bilateraal – ten aanzien van een aantal fragiele staten.
Ik kom daar graag later op terug.Ik denk dat wij hier een discussie hebben op het macroniveau. Die discussie
gaat over vragen zoals wat doe je in de moeilijke donorarchitectuur en de
veranderende wereld met ontwikkelingssamenwerking? Waar zit de niche? Is die
kleiner geworden? Als die kleiner is geworden: hoe ga je die niche dan gebruiken?
Een aantal leden heeft daarover gesproken.Het andere niveau is het microniveau. Er is hier ook gesproken over bepaalde
programma's, over de mogelijkheid om de ene organisatie meer geld te geven
dan de andere, om te kijken of organisaties meer of minder gesteund worden.
Ook daarop zal ik u antwoord geven, al zeg ik daar meteen bij: ook daar is
voor mij de vraagbenadering het belangrijkste. Bepalend is dus niet zozeer
het aanbod uit Nederland, maar de vraag uit de ontwikkelingslanden. Dat helpt
ook, want anders is het kaf niet meer te scheiden van het koren. Een aantal
leden heeft al gezegd dat er nu zoveel prioriteiten zijn. Nee, de prioriteiten
worden in de kern in onze partnerlanden bepaald, uiteraard op een aantal terreinen
waarop Nederland bereid is, iets te doen. Vraaggestuurdheid en kiezen voor
een duidelijke niche voor ontwikkelingssamenwerking, dat is de kern van de
zaak.Dat is ook precies de reden dat ik dit een nota vind die niet zoals in
het verleden 200 of 300 pagina's telt maar slechts ongeveer 50. Ik weet dat
er over ontwikkelingssamenwerking altijd heel veel wordt geschreven. Men kan
de wereld eindeloos benaderen en nog eens van links en van rechts benaderen.
Dan is er altijd wel iemand die zegt dat een bepaald element niet is meegenomen.
Dat hebben wij met opzet gedaan. Wij hebben een aantal ontwikkelingen in de
wereld kort beschreven en gekarakteriseerd naar de invulling die wij eraan
geven, naast een aantal zaken die in de afgelopen periode zijn veranderd in
de ontwikkelingssamenwerking. Er zitten ook andere elementen bij, zoals bureaucratie,
het risico dat beheer beleid gaat bepalen.Daarom heeft de nota twee bedoelingen, te weten een duidelijke prioriteitstelling,
die vervolgens moet worden uitgewerkt met de mensen om wie het gaat en niet
hier, en een manier van werken. Ik ben blij met de steun van de Kamer. De
vraag wat dit betekent in fragiele staten gaat eigenlijk over risicoafwegingen.
Ontwikkelingssamenwerking is investeren in de meest risicovolle landen en
situaties die je kunt bedenken. Anders zou je ontwikkelingssamenwerking niet
nodig hebben; dan zou de private sector het wel doen. Dat zou ook prima zijn.
Gelukkig zijn er steeds meer ontwikkelingslanden waarin dit gebeurt. Dat vind
ik uitstekend. Ik heb ook niet voor niets in de krant gezegd dat het prima
is als mijn functie kan worden opgeheven. Helaas is dat echter niet zover,
gezien de enorme problemen van ongelijkheid en ongelijke ontwikkeling, gezien
de risico's in de manier waarop wij internationaal samenwerken voor armoede, ongelijkheid, klimaat en veiligheid. Die zaken zijn ongelijk verdeeld.Dit betekent dat deze nota slechts gaat over 35% van de uitgaven
voor ontwikkelingssamenwerking, voornamelijk het bilaterale deel. Er staan
wel opmerkingen over multilaterale zaken, maar in de kern gaat het om onze
prioriteiten die voor alle kanalen gelden. Wij hebben vier thema's en drie
categorieën landen gekozen. Die vier thema's zijn met opzet gekozen vanuit
een groot aantal consultaties hier en daar. Hier met de samenleving, in de
consultaties die wij zeer inhoudelijk hebben gehouden met de niet-gouvernementele
organisaties maar ook zeer fors met het bedrijfsleven. Ik kom straks terug
op de rol van het bedrijfsleven, die essentieel is voor mij. Ik ga niet voor
niets nieuwe partnerschappen aan met organisaties die lokale valutafondsen
in Afrika stimuleren. Het moeten wel vernieuwende methoden zijn, die iets
toevoegen. De rol van het bedrijfsleven is niet het bedrijfsleven steunen,
zoals een aantal sprekers zei. Dat kan het bedrijfsleven zelf wel. Het publieke
geld wordt gebruikt als katalysator.Dat heeft te maken met het tweede doel van deze nota, namelijk de manier
van werken. Ontwikkelingssamenwerking moet uit het schuttersputje komen en
nog veel meer samenwerken dan in voorgaande periodes met andere ministeries.
Daarmee zijn wij bezig. Dat zal men hier en daar zien, terwijl het hier en
daar ook al gaande is.Ik ben in discussie met het ministerie van LNV over de vraag hoe wij op
het punt van de landbouwontwikkelingen en het rapport van de Wereldbank daaraan
ook een eigen invulling kunnen geven. Dat staat niet in deze nota omdat de
essentie is dat ik dit met de gesprekspartners wil doen. Het wordt echt niet
een nota van 20 of 30 pagina's, misschien maar vijf of zes. Dan gaat het namelijk
om de uitwerking per organisatie en per land. Dat hoort vraaggestuurd te zijn.
Als dat niet het geval is, is het tekenpapier. Dat is een methode van ontwikkelingssamenwerking
die niet de mijne is.Uit het schuttersputje komen geldt niet alleen tegenover andere ministeries
maar ook tegenover het bedrijfsleven. Ik heb een groot aantal voorbeelden
genoemd. Bij het Akkoord van Schokland ging het in totaal om 240 mln. aan
committeringen van een groot deel van het bedrijfsleven en om interessante
nieuwe coalities, met niet-gouvernementele organisaties en het bedrijfsleven.
De modernisering van ontwikkelingssamenwerking zit niet altijd in de begroting
of het geld maar in de manier van werken. Dat is de essentie van ontwikkelingsdiplomatie
en de politieke benadering van ontwikkelingssamenwerking. Die benadering vind
ik bijna net zo belangrijk als het geld. Bereikt het de juiste mensen? Dan
gaat het niet om wat er precies wordt uitgegeven aan de millenniumdoelstellingen
3 of 5. Dat hangt er maar vanaf. Dat is een inputdoelstelling. De vraag is
wat ermee wordt gedaan en of dat voldoende is. Het tweede doel van de nota
is dus de benadering van ontwikkelingssamenwerking.Wij zijn bezig met een taskforce binnen het ministerie om te zien of wij
de zaak verder kunnen ontbureaucratiseren. Dat is niet gemakkelijk, want wij
zitten – ik zeg het in alle eerlijkheid – tussen diverse vuren.
Enerzijds wil uw Kamer terecht controle uitoefenen, net als de Algemene Rekenkamer,
en willen wij bepaalde resultaten bereiken, die sommigen van u – misschien
terecht, misschien ten onrechte – tot achter de komma vermeld willen
zien, wat veel menskracht kost. Anderzijds zijn er de risico's die wij moeten
nemen. Wij moeten gewoon aan het werk blijven. Dat is een methode waarvan
wij nu bekijken hoe wij hiermee goed omgaan, met begrip voor eenieders belangen,
voor het belang van de controle en voor de essentie dat de belastingbetaler
moet weten dat het geld goed terechtkomt. Daarom heb ik gekozen voor die drie
typen staten. Dat is niet weer een nieuw stukje bureaucratie. Het heeft te
maken met de ontwikkeling die wij zien. Wat betreft het ene type staat hebben
wij een redelijk vertrouwen in de regering, zodat wij daar met budgetsteun
kunnen werken als de meeste effectieve en efficiënte manier om armen
te bereiken. De heer Boekesteijn sprak over professor Gunning en de noodzaak
van het bouwen van de eerste generatie instituties, maar dat is in essentie
wat wij daar doen. Daar blijft grosso modo het meeste geld ook naar toe gaan,
want het wordt daar goed gebruikt en het heeft goede resultaten. Ik heb het
dan onder andere over investeren in gezondheid en onderwijs, ook in hoger
onderwijs. Ik ga dat echter niet opnieuw in de nota schrijven, want het is
een combinatie van continuïteit en vernieuwing.Natuurlijk hebben de vorige ministers goed beleid gevoerd. Een nieuwe
minister kan het niet opeens helemaal anders doen. Er is ook geleerd als het
gaat om ontwikkelingssamenwerking. Er is sprake van professionalisering, bijvoorbeeld
wat betreft de eerste categorie landen en daar gaan wij dus mee door. Wij
hebben wel geconstateerd, en ik ben daar niet de enige in, dat op een aantal
punten de zaak in de afgelopen periode internationaal niet goed is verlopen.
Daarom hebben wij prioriteiten gesteld. Ik noemde die vier van zojuist, omdat
Nederland niet meer aan kan. Wij kunnen niet alle fragiele staten aan. Een
aantal sprekers vraagt waarom wij niet in het ene of het andere land gaan
zitten. Ik heb bewust aangegeven dat wij werken met een bepaalde categorie
landen. Ik loop daar niet zo maar voor weg. Wij hebben daar een traditie en
een geschiedenis mee. Dat geldt bijvoorbeeld voor Suriname, maar het geldt
ook voor Zuid-Afrika. Je kunt daar niet in een keer weg, maar Zuid-Afrika
is wel een estafetteland, een land waarvan je hoopt dat je er binnen een paar
jaar niet meer hoeft te zijn. Een aantal leden vroeg vervolgens waarom ik
niet heb aangegeven om hoeveel jaar het nog gaat en waarom dat niet in de
nota staat, maar ik weet dat niet. Ik weet dat niet, omdat dit afhankelijk
is van de ontwikkelingen daar. Het zijn in ieder geval landen die gaan in
de richting van een middeninkomensland en die onze centen niet meer zoveel
nodig hebben. Andere landen kunnen dat vervolgens overnemen, maar soms hebben
ze vanwege aids en sociale protectie onze hulp nog wel nodig, in de zin van
kennis en kunde. Daarbij gaat het niet om het grote geld, maar om de betrokkenheid
en geschiedenis met dat land. Ik acht het niet onmogelijk dat wij nog wel
naar een aantal nieuwe landen gaan, niet omdat wij daarvoor kiezen, maar vanwege
onze internationale relaties. Ik zou morgen naar Sierra Leone willen om de
mensen daar te helpen, maar wij hebben helaas maar een bepaald aantal ambtenaren
en een bepaalde hoeveelheid geld. Dat kan het beste worden ingezet in een
aantal landen. Sierra Leone is een land waar veel andere donoren zitten, op
een goede manier. Wij zijn overigens wel betrokken via de multilaterale kanalen.
Wij zijn voorzitter van de Peacebuilding Commission, een essentieel onderdeel
van de VN als het gaat om post-crisis development. Wij steken onze nek dus wel uit voor Sierra Leone, maar dat betekent niet dat wij er ook
zelf moeten gaan zitten.Nederland hoeft niet over al te zitten, want dat kan niet. De spankracht
van Nederland wordt op een bepaalde manier vormgegeven, zodat wij overal kleine
dingen doen. Wij zoeken naar een balans tussen relatieve invloed, geschiedenis
en een nieuwe prioriteit. Daarom heb ik mij zoveel gehouden aan de landenlijst,
maar ik heb wel aangegeven dat wij in een aantal regio's prioriteiten moeten
zoeken in de richting van fragiele staten. Dat is relatief het meest nieuwe
in het verhaal, maar daar ga ik mij voorlopig op gooien. Het gaat om Centraal-Afrika,
de Hoorn van Afrika, Afghanistan en ook een aantal landen in Latijns-Amerika
dat vooral wordt gekarakteriseerd door die fragiliteit.De heerIrrgang(SP)Natuurlijk kunnen wij niet in alle landen zelf aanwezig zijn. Ik ben de
eerste om dat te erkennen. Onze keuzes hoeven echter niet voor altijd dezelfde
keuzes te zijn. Suriname vind ik een bijzonder geval. Ik vind dat onvergelijkbaar
met Zuid-Afrika of Indonesië, waar wij 350 jaar lang een kwalijke rol
hebben gespeeld. Moeten wij ons nu niet meer richten op bijvoorbeeld West-Afrika,
sprekend over fragiele staten en straatarme landen? Sierra Leone ligt dan
voor de hand. Ik dacht begrepen te hebben dat dit land het probleem heeft
dat alleen het Verenigd Koninkrijk donor is, naast de EU als aparte donor,
maar dat is eigenlijk ook een multilaterale donor.MinisterKoendersIk probeer niet aan te geven dat de lijst gesloten is. Die categorisering
van drie landen is gekozen omdat die het mogelijk maakt, voor mij, het ministerie
en onze mensen, om op een manier te opereren die hoort bij de aard van het
soort land waar het over gaat. Fragiliteit betekent niet per se veel geld –
het kan wel, maar het hoeft niet – maar wel veel menskracht, omdat het
heel moeilijk is om naar de weg te zoeken die naar verbetering leidt. Je kunt
dat ook niet in een nota opschrijven. Het is vraaggestuurd, waarbij je land
per land kijkt. Het is heel goed mogelijk dat een bepaald land er op een gegeven
moment bij komt vanwege de internationale situatie. Ik moet eerlijk zeggen
dat wij onze handen vol hebben. Terecht is ook gezegd dat wij met een zekere
bescheidenheid naar de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking moeten kijken.
Wat kunnen wij bilateraal doen? Daarover gaat deze nota.Sierra Leone is door Nederland niet vergeten. Zie hoeveel geld er naartoe
gaat, ook van Nederland via de VN en de Nederlandse ambassadeur in New York
die voorzitter is van de Peace Building Commission voor Sierra Leone. Dan
kun je toch niet zeggen dat wij Sierra Leone verlaten. Zie het aantal mensen
dat wij hebben. De flexibiliteit moet vergroot worden. Dat heeft met de methode
van werken te maken. Dat is het nieuwe aan de nota. Het is niet alleen het
geld. Het is een categorie landen waar wij heel anders moeten werken, waar
wij ook niet altijd automatisch ambassades openen. Wij moeten daar misschien
op het terrein van DDR en SSR werken, met Defensie, Justitie en anderen. Er
is geen algemene lijn voor. Wij moeten er alleen voor zorgen dat wij de pools
hebben. Dat staat wel in de nota.Het laatste betreft inderdaad het aantal landen waar wij weg kunnen. Ik
kan mij heel goed voorstellen dat een aantal landen in transitie gaan. Op
een gegeven moment zijn wij niet meer nodig. Een land als Vietnam zou er misschien
het eerst voor in aanmerking komen over een aantal jaren of misschien wel
eerder. Dan kun je weer menskracht inzetten voor een fragiele staat waar Nederland
op dit moment relatief weinig doet. Het zou heel gek zijn om nu aan een enorme
kapitaalvernietiging te doen, waar in Vietnam een afbouwscenario geldt en
je werkt op de publieke goederen die nu juist ondergewaardeerd zijn in de
huidige samenwerking, bijvoorbeeld op het terrein van klimaat en ontwikkeling
en op het terrein van inkomensverdeling. Ik zeg dit ook in de richting van
de heer Boekestijn. Het is een communistisch geregeerde autoritaire staat.
Ik loop er niet mee weg dat het allemaal zo fantastisch is, maar de economische
groei is goed. Nederland kan het zo langzamerhand afbouwen en andere dingen
gaan doen. Ik zie de categorisering van landen veel meer als uitgaan van wat
je hebt. Heb een realistisch ambitieniveau. Zie dat het punt van fragiele
staten ongelooflijk belangrijk is vanwege de millenniumontwikkelingsdoelstelling
en het lijden van mensen daar. Investeer daar meer menskracht en geld en ga
wat risico's aan en zorg dat je het goed voor elkaar brengt. Er wordt gezegd
dat het om 11 mln. gaat, maar het gaat om veel grotere hoeveelheden geld in
de loop der jaren.Dit is een beetje de algemene discussie. Het zijn dus drie categorieën
landen en vier prioriteiten. De uitwerking gaat via alle ambassades. Ik kan
het echter niet sneller doen; met alle respect voor iedereen die zegt dat
ik nog sneller moeten werken. Wij moeten zien wat wij op een gegeven moment
kunnen doen. Dat leggen wij vast, want de Kamer zal over een jaar ook vragen
wat ervan is uitgevoerd. Ik kan misschien nog wel tien wensen erbij optellen,
maar er worden er maar twee uitgevoerd. Nederland is een land dat internationaal
als eerste bekend staat vanwege de coherentie en impact van beleid. De regering
doet bovenop de 0,8% ook nog additioneel geld. Wij hoeven ons daar
dus echt niet over te schamen. Wij moeten wel ervoor zorgen dat wij het doen
met kwaliteit en kracht. Wij kunnen niet micromanagen vanuit Den Haag. De
vraagbenadering staat voorop. Wij zullen ons dus ook tot op zekere hoogte
moeten beperken.Ik zal de vragen per thema beantwoorden, waarbij ik vanzelf ook bij de
vragenstellers kom als ik antwoorden op thema's vergeet. Over de private sector
rond ontwikkeling hebben mevrouw Ferrier, de heer Boekestijn en anderen opmerkingen
gemaakt. De private sector is de motor voor ontwikkeling. Daarover is geen
twijfel. Het gebeurt via het scheppen van werkgelegenheid en technologie.
Daaraan zijn twee aspecten verbonden. De investeringen komen er wel als ontwikkelingssamenwerking
of de rol van de overheid zodanig is dat het daadwerkelijk aan iedereen ten
goede komt. Natuurlijk is het niet alleen groei, mijnheer Boekestijn. De groei
in Guatemala is fantastisch, maar daar is sprake van een feodaal stelsel en
de meeste mensen hebben daaraan geen enkel deel. Daar kun je niet spreken
over armoedevermindering. Er is hoge groei, weinig armoedevermindering en
het menselijk kapitaal wordt absoluut niet benut; 60% à 70%
van de bevolking heeft geen enkele toegang tot krediet en kapitaal en krijgt
nauwelijks onderwijs. De aard, omvang en de wijze waarop groei plaatsvindt,
is essentieel. Ik ben het met u eens dat op een aantal punten het aanpassingsbeleid
niet altijd even goed heeft gewerkt en dat daarover niet altijd even goed
is nagedacht. Ik ben het eens met de heer Irrgang dat daaraan de afgelopen
jaren te weinig is gebeurd. Bij een aantal internationale financiële
instellingen heeft die kant ontbroken. Ik wil hem overigens complimenteren
met een zeer interessante en goede nota. Ik vind het fantastisch dat zijn
fractie een nota heeft geformuleerd over het hele beleid.Gelukkig trekt de Wereldbank nu iets bij – volgens u misschien nog
niet genoeg – in de richting van inclusieve globalisering. Ik wijs op
het laatste rapport van het IMF waarin duidelijk wordt gesproken over een
toename van de ongelijkheid in de wereld, waardoor het daadwerkelijke productieve
vermogen voor toekomstige groei aanmerkelijk verminderd wordt. De aard en
de wijze van groei zijn wel degelijk van belang. Dat is ook de reden waarom
ik opnieuw prioriteit leg op groei en verdeling.Ik dacht dat u met een heel andere kritiek zou komen. Het zou namelijk
wel een beetje hout snijden als u had gezegd: wat een ongelijke categorieën
van prioriteiten. Vrouwen en groei en verdeling bijvoorbeeld zijn toch geen
gelijksoortige prioriteiten. Dan had u waarschijnlijk gelijk gehad, maar gelukkig
hebt u die vraag niet gesteld en hoef ik die dus ook niet te beantwoorden.
Het laat wel zien dat een correctie nodig is op hetgeen wij in het verleden
hebben gedaan. Ik ben het met de heer Boekestijn eens dat op een aantal punten
de groeiagenda niet voldoende aandacht heeft gekregen. Voor Oeganda bijvoorbeeld
kun je jaar in jaar uit een percentage vastleggen hoeveel sociale investeringen
er moeten zijn, maar als er geen infrastructuur is en 5% van de bevolking
geen toegang heeft tot moderne energie, hoort dáár dus een prioriteit
te liggen. Ik zeg dat die hoort te liggen bij die organisaties die daarin
het beste zijn en de comparative voordelen hebben. Bij infrastructuur en energie
zijn dat veel meer de grotere organisaties dan de kleine. Ik denk veel meer
aan de Wereldbank, de IFC en de Europese Unie dan aan Nederland. Niet dat
Nederland het niet moet doen. Wij doen dat vooral op die terreinen waarvan
wij zeker weten dat het goed gaat. Voor het Grote Merengebied denk ik wel
degelijk aan een investering omdat daarin een regionale component zit van
vrede, veiligheid, ontwikkeling en economie. Dat is een heel essentieel punt
om nog eens te onderlijnen bij de rol van de private sector.Er is gevraagd naar het ORET-programma. Zoals wij eerder hebben aangegeven,
wilden wij de ORET niet zozeer afschaffen maar ervoor zorgen dat de ORET een
instrument wordt dat juist op dit punt van groei en verdeling betekenis krijgt.
Het moet vooral iets betekenen voor de financiële en de fysieke infrastructuur
van dit soort landen, waarbij juist de armste mensen belang hebben, bijvoorbeeld
de vermarkting van producten voor boeren. Daaraan kan het Nederlandse bedrijfsleven
een bijdrage leveren. Het moet echter wel ontwikkelingswaarde hebben. Dat
is de kern. Uit de evaluaties bleken drie dingen. Ten eerste dat de projecten
goed worden uitgevoerd. Dat is positief. Ten tweede bleek dat het qua export
eigenlijk nauwelijks tot vervolgorders leidt. Er komt een keer een transactie
tot stand en daarna niet meer. Ten derde was de ontwikkelingswaarde onvoldoende.
Ik bekijk in samenspel met de andere leden van het kabinet hoe wij dat instrument
kunnen verbeteren in die richting, ook in het licht van het regeerakkoord
waarin iets staat over de rol van het mkb. U wordt daarover nader ingelicht
in de loop van 2008. Het is niet zo dat daarover niet is nagedacht, een paar
mensen wil daarover met ons spreken.MevrouwFerrier(CDA)Ik ben blij te horen dat de minister het belang ziet van een goed instrumentarium
om het bedrijfsleven in de gelegenheid te stellen ontwikkelingsrelevante acties
te ondersteunen in ontwikkelingslanden.Wij zitten nu in een tussenperiode; wij hebben een oude regeling gehad,
er zijn aanvragen ingediend en wij weten nog niet hoe de nieuwe regeling eruitziet.
Die periode moet niet te lang duren. Ik begrijp dat de minister hierover wil
spreken met zijn collega's en andere belanghebbenden, maar hoe gaat hij om
met het gat dat er ontstaat en de onzekerheid die dat met zich meebrengt,
met name in ontwikkelingslanden? Hoe zorgt hij ervoor dat dit niet een heel
negatief effect heeft op nog te plannen projecten? Er is altijd een aanlooptermijn
bij dit soort programma's.MinisterKoendersIk hoop dat ik de zorgen van mevrouw Ferrier op dat punt kan wegnemen.
Het stopzetten van de uitgaven voor de regeling heeft niet te maken met een
afschaffing van de regeling. In 1997 hebben wij dit ook gedaan. Mijn voorganger
heeft een aantal veranderingen in de ORET-regeling geïnitieerd, waardoor
die bijna een openeinderegeling werd, met als gevolg een enorme hoeveelheid
aanvragen. Het budget was niet meer toereikend. Wij hebben nu nog 124 mln.
in 2007, 218 mln. in 2008 en 186 mln. in 2009 te besteden. Daarna is het geld
op.Ik ben een nieuwe minister en men kan mij altijd afrekenen op continuïteit
van het bestuur. Ik ga die gelden dus ook uitgeven, want dat is vastgelegd
door het parlement. Dat geldt in elk geval voor 2008, maar wat mij betreft
geldt het ook voor de manier waarop wij zo'n regeling afbouwen en een nieuwe
inbouwen. Maar het is niet zo dat haast wordt geboden vanwege onzekerheid.
Mensen weten heel goed waar zij aan toe zijn. Ik heb erop toegezien dat het
bedrijfsleven niet eindeloos allerlei zaken voor de oude regeling indient,
want wij weten al dat het geld op is. Het zou problemen opleveren met het
oog op administratieve lasten en het verwachtingspatroon in ontwikkelingslanden.
Ik heb gemerkt dat ontwikkelingslanden zeer te spreken zijn over de manier
waarop wij met het private bedrijfsleven omgaan, namelijk via de lokale fondsen
en via een private ziektekostenverzekering in Nigeria. Dat vindt men interessant.Ik ben simpelweg bezig met het uitvoeren van het regeerakkoord en met
het vinden van een goede regeling. Maar ik wil niet de mensen die daarbij
betrokken zijn schofferen door dat helemaal alleen te bepalen. Ik heb daarover
een discussie met het bedrijfsleven en met andere stakeholders, omdat die
uiteraard daarbij betrokken zijn. Ook overleg ik met de staatssecretaris van
Economische Zaken. Dat zal niet eindeloos lang duren. Wij zullen ervoor zorgen
dat er in 2008 een regeling komt. Dat is ruim een jaar voordat überhaupt
nieuwe fondsen besteed kunnen worden.MevrouwFerrier(CDA)Begrijp ik het goed dat mensen die nu een aanspraak doen op de ORET-regeling,
in Nederland of via de post in ontwikkelingslanden, te horen krijgen: sorry,
wij kunnen nu even niks, u moet maar wachten tot er een nieuwe regeling is?
Hoe gaat dat nu in de praktijk?MinisterKoendersMensen krijgen precies dezelfde informatie die u krijgt.MevrouwFerrier(CDA)Maar ik krijg geen informatie.MinisterKoendersIk begrijp niet wat u wilt. Ik zeg u net: de ORET-regeling bestaat nog,
die wordt niet gewijzigd. Wij zullen aan alle verzoeken voldoen. Het geld
tot en met 2009 is nu al op, of de Kamer moet besluiten dat wij een heel andere
regeling krijgen en dat wij nog veel meer geld hieraan zouden moeten besteden.
Dat kan niet de bedoeling zijn, omdat het al een relatief grote categorie
is. Maar de tussentijd wil ik gebruiken om de ORET-regeling volgens het regeerakkoord
te professionaliseren en samen met collega's in het kabinet ervoor te zorgen
dat het een relevant ontwikkelingsinstrument wordt, waarbij ook het Nederlandse
bedrijfsleven een rol kan spelen. U kunt ervan op aan dat in 2008 die regeling
er komt.MevrouwFerrier(CDA)Er is voor mij een onduidelijkheid. De minister noemt bedragen voor 2007,
2008 en 2009. Daarna zegt hij dat het geld op is. Hoe zit het nu?MinisterKoendersHet geld dat eraan wordt besteed, is er wel, alleen zijn de aanvragen
om die betalingen mogelijk te maken al gedaan.MevrouwFerrier(CDA)Dus als ik nu een aanvraag indien, krijg ik te horen dat er geen geld
meer voor is omdat het geld al bestemd is en dat ik moet wachten op de nieuwe
regeling.MinisterKoendersMaar ik kan niets anders doen. Ik kan toch niet op een andere manier antwoorden
dan deze? Stel nu dat er vrouwenorganisaties bij mij aankloppen die om 80
mln. vragen, terwijl begroot is dat er 100 mln. beschikbaar is en niet 180
mln., dan moet ik helaas tegen die organisaties zeggen: u kunt daar geen geld
voor krijgen.MevrouwFerrier(CDA)Dat begrijp ik wel, maar dan blijft mijn mening dat er nu een soort vacuüm
is. Als je nu met iets komt, is er geen geld voor omdat het al bestemd is.
Dus wachten mensen vol spanning af waar de minister mee komt. Mijn dringende
vraag aan hem is om dat op zo kort mogelijke termijn te doen, zodat er duidelijkheid
is over de mogelijkheden binnen ORET. Dat is mijn oproep aan de minister.MinisterKoendersIk wil daar graag aan voldoen. Uiteraard zal ik met mijn collega's bekijken
hoe snel wij een vernieuwde regeling tot stand kunnen brengen. Dat is mijn
instelling en dat heb ik aan de Kamer gemeld. Misschien is het goed om erop
te wijzen dat er een misverstand is geweest over de ORET-regeling. Van het
begin af aan hebben wij gezegd dat wij de ORET-aanvragen bedienen zoals het
hoort. Dit heeft helemaal niets te maken met een kritische houding van deze
minister tegenover het bedrijfsleven. Ik heb duidelijk gemaakt wat ik belangrijk
vind. Ik heb wel problemen met het functioneren van de huidige regeling, dus
moet ik ingrijpen. Dat kan alleen op basis van eenduidigheid in de richting
van het bedrijfsleven. Het bedrijfsleven is het ermee eens dat geen verwachtingen
moeten worden gewekt die niet kunnen worden waargemaakt. Ik ben juist heel
duidelijk tegen het bedrijfsleven geweest. Ik heb gezegd: dames en heren,
het geld is op; wij komen met een nieuwe regeling en die bespreken wij met
u. Dat gebeurt ook. Dus ik denk dat ik de zorgen van mevrouw Ferrier kan wegnemen.De heerBoekestijn(VVD)Ik weet niet of het de minister gelukt is om mijn zorgen weg te nemen.
De twee criteria die de minister noemt, komen voort uit het onderzoek dat
ook aan de Tweede Kamer is gestuurd: er zijn geen vervolgordes en er is niet
altijd sprake van ontwikkelingswaarde. Dan wordt het wel heel verleidelijk
om concrete voorbeelden te noemen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de aanschaf
van medische apparatuur. Wanneer men in een stad als Accra medische apparatuur
nodig heeft, kan men kiezen voor apparatuur van Philips. Dat is geen apparatuur
die men in Afrika kan kopen. Dat is apparatuur die niet bij een klein bedrijf
kan worden aangeschaft. Dat moet echt bij een "grote jongen" gehaald
worden. Dat heeft volgens mij een grote ontwikkelingswaarde. Het is natuurlijk
aardig om uit de mond van een VVD'er te horen dat hij waardering heeft voor
de publieke sector, waar de ziekenhuizen toe behoren. Dat is versterking van
menselijk kapitaal. Met andere woorden: de criteria die de minister noemt,
zijn mij te glibberig om daardoor veel vertrouwen te krijgen.MinisterKoendersMisschien valt het de heer Boekestijn mee van een PvdA-minister dat hij
veel aandacht heeft voor de private sector. Ik kan dat specifieke voorstel
zo helemaal niet waarderen. Wij hebben een ORET-regeling, waarbij kennelijk
deze transactie tot stand is gekomen. Het is goed mogelijk dat er sprake is
van ontwikkelingswaarde. Ik geef alleen de cijfers volgens de algemene evaluatie
van beleid. Ik herinner mij dat de heer Boekestijn zeer voor evaluaties is.
Deze is heel erg onafhankelijk tot stand gekomen. Daar hebben veel externen
aan gewerkt en die zijn tot deze conclusie gekomen. Daar moet ik op afgaan.
Vervolgens zal ik mijn beleid aanpassen en verbeteren. Laten wij eerlijk zijn
tegenover elkaar: in de ontwikkelingswereld zijn er bepaalde bedrijven of
bepaalde groepen die ineens geen geld krijgen. Deze sector hangt aan elkaar
van mensen die graag geld hebben. Wanneer dat tegenvalt, zullen zij zich natuurlijk
organiseren en zeggen: de minister bedoelt eigenlijk heel iets anders. Maar
mijn bedoeling is niet anders dan deze. Sinds mijn aantreden is gesproken
met bedrijven, onder andere met de Rabobank, die heel interessant bezig is
op het terrein van landbouw. Er zijn banken geopend in Rwanda, zodat ook het
kleinbedrijf daar wat kan doen. Ik noem de private ziektekostenverzekering.
Dat is de ontwikkelingswaarde van de private sector. Daar gaat het om. Hier
gaat het om een exportinstrument. Dat vind ik allemaal prima, maar dan moet
het wel ontwikkelingsrelevant zijn. Dat moet ook volgens het regeerakkoord.
Wij zullen de Kamer daar zo spoedig mogelijk een regeling over voorleggen.
Wij hebben op geen enkele manier onzekerheid geboden aan het bedrijfsleven.
Dus ik blijf erbij dat ik de zorgen van zowel de heer Boekestijn als mevrouw
Ferrier volledig kan wegnemen.Voorzitter. Over fragiele staten is al heel veel gezegd. Er is gevraagd "wij
steunen het wel, maar wordt het wel wat?", "hebt u er echt wat voor
over?" en "neemt u een gokje?". Neen, want het is niet aan
een minister om dat te doen. Wij nemen geen gokjes, maar gecalculeerde risico's, maar daar kun je van mening over verschillen. Als je bijvoorbeeld
in Ghana een investering doet in het sectorbeleid onderwijs, neem je een wat
kleiner risico dan wanneer je probeert via het op tijd betalen van salarissen
aan militairen in Oost-Congo een mogelijke vermindering van het aantal verkrachtingen
tot stand te brengen. Deze afweging hoort een minister maken, maar zal de
Kamer uiteraard moeten accorderen. De Nederlandse regering, maar ook de Kamer
als zij haar budgetrecht gebruikt, is gehouden aan Nederlandse wetten, zoals
de Comptabiliteitswet, de Algemene Rekenkamer, enzovoorts. Daar ga ik mij
natuurlijk ook aan houden, geen enkel misverstand daarover. Het bericht in
de krant klopt dus; ik ga geen geld aan corrupte leiders geven. Je kunt een
politiek risico nemen. Inderdaad, vuile handen maken. Wanneer doe je dat wel
en wanneer niet? Dat hangt natuurlijk van de situatie af. In die zin zijn
Rwanda, Congo en Pakistan dus wel heel andere gevallen.Het grote probleem met ontwikkelingssamenwerking is dat vaak geldt: "one
size fits all". Elk land is hetzelfde, elk ontwikkelingsprobleem is hetzelfde
en wij kunnen de realiteit in ontwikkelingslanden dus eigenlijk losmaken van
de politieke geschiedenis of van de culturele aspecten, zoals religie, maar
daar komen wij nog op. Alsof je het daarvan los zou kunnen weken! Nee, maar
dat laat zich inderdaad niet in een nota vastleggen. Wel kun je zeggen dat
het een categorie staten is waarin het heel moeilijk is, waar je risico's
moet nemen en waar het instrumentarium daarvoor dus afhangt van de situatie
zelf. Laat ik het voorbeeld van Burundi geven, waaraan wij budgetsteun geven.
Daar zou je echt anders over kunnen denken, ik moet dat direct toegeven. Mijn
voorganger, mevrouw Van Ardenne, heeft daar veel gedachtes over gehad en heeft
in Burundi toch een fantastisch begin gemaakt. De enige manier waarop het
ons mogelijk leek om daar wat te doen is om de regering even door te laten
gaan met regeren, salarissen uitbetalen, enzovoort. Maar natuurlijk zijn wij
geen gekke Henkie: wij hebben dat gedaan via de Wereldbank. Wij hebben gezegd
dat wij dat nooit in ons eentje gaan doen maar via een multilateraal kanaal
via een venster van de Wereldbank. Er is nu een discussie, een die wij ook
in Washington hebben gevoerd.Inderdaad is er een probleem met Burundi, maar dat hadden wij ook wel
kunnen verwachten. Wij zijn nu in overleg met IMF en de Wereldbank om te bezien
of het nog aanvaardbaar is. Er moet dan nog een zogenaamde comfort letter
komen van de internationale instellingen om ermee door te gaan. Als die er
niet komt, bijvoorbeeld vanwege corruptie – daar gaat het in dit geval
om – dan zullen wij die budgetsteun niet geven. Wij nemen dus geen risico's
waarover niet wordt nagedacht, maar er zijn wel bepaalde risico's in slagingskans,
wellicht ook op een aantal punten die ook voor de Kamer wat lastiger zijn
om te beoordelen. Kunt u precies achter de komma meten hoe X of Y dat bereikt?
Nee, dat is niet altijd mogelijk, omdat er geen informatie over is, er geen
statistieken over bestaan en de situatie zich er niet toe leent.Als je praat over risico's nemen, moet je dat volgens mij een beetje zien
zoals een bank het doet. Sommige risico's zijn wat minder, andere wat meer,
maar ze zijn nooit onverantwoord. Zoals het altijd wordt gezegd bij de reclames:
Maar is geen absolute garantie voor de toekomst. Dat is een moeilijke afweging
die ik graag hier met u wil maken. Ik zal u ook regelmatig daarover inlichten.
De notitie over die fragiele staten zal niet zo dik zijn en komt er ook wel
en daar zullen dit soort zaken in staan. Wij zullen dan – dat is volgens
mij ook de essentie van bestuur – gezamenlijk een inschatting maken
van wat wij aan risico's willen lopen en met of via wie wij willen werken.
Dat kan soms ingewikkeld zijn, dat geef ik direct toe,Als het gaat om de bilaterale uitgaven voor de landen in profiel II dan
gaat het om 184,2 mln. Dit is voor dit type landen niet zo heel weinig. Het
gaat dus alleen om de bilaterale programma's. Daarnaast wordt in deze landen
veel gedaan aan humanitaire hulp. Die moet blijven, want die hoort er ook
bij. Humanitaire hulp brengt geen grote veranderingen in de wereld, maar helpt
concrete mensen in concrete situaties.Dan zijn er nog de programma's via het Stabiliteitsfonds. De DRC stond
nog niet in het rijtje. Het is niet dat wij daar niets deden, want er wordt
in het kader van Stabiliteitsfonds een aantal activiteiten ondernomen, juist
in de richting van het verband tussen veiligheid, ontwikkeling en defensie.
Ik ben er zeer toe geneigd om dit te doen. Juist het feit dat wij voor een
benadering van fragiele staten kiezen, brengt met zich mee dat wij zeer veel
gevoel hebben bij Ontwikkelingssamenwerking voor de relatie tussen veiligheid,
conflict en ontwikkeling. Iedereen moet natuurlijk wel zijn eigen ding doen.
Als er een vredesoperatie is in de Congo of straks wellicht in Darfur of in
Tsjaad is het logisch dat het apparaat dat daarvoor is ingesteld, die taak
op zich neemt. Dit neemt niet weg dat wij de grenzen opzoeken en de mogelijkheden
bekijken. Je had tien jaar geleden niet kunnen bedenken dat wij om een aantal
dingen te kunnen doen, ook kijken naar bijvoorbeeld politietraining. Wij doen
dit inmiddels wel. Misschien niet altijd even goed, ik verwijs naar de politietraining
in Afghanistan, maar het gebeurt wel. Dit komt uit de begroting van Ontwikkelingssamenwerking.De essentie is dat het beleid gericht op fragiele staten niet goed te
plannen is en flexibel. De politieke dialoog is een belangrijk punt. Dit heeft
iets te maken met de aard van onze ontwikkelingssamenwerking. De kern is dat
wij verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer, maar bijna nooit aan de landen
zelf. Ik vind dit scheef. Wij kunnen hier tot achter de komma resultaatsrekeningen
en evaluaties verstrekken, maar wij zouden ons toch op zijn minst ook aan
de parlementen van de betrokken landen moeten verantwoorden en aan de mensen
ter plekke. Dit is echter nog maar zeer weinig het geval. Er zijn inderdaad
keurige PRSP's, daar ben ik voor en die moeten verder ontwikkeld worden, maar
de heer Irrgang heeft wel een punt. Ik ben bereid om met de IMD te praten
om na te gaan of zij een rol willen spelen bij de politieke verantwoording
van ontwikkelingssamenwerking in de landen zelf. Het maakt mij dan niet uit
of dit fragiele staten zijn of niet. Het gaat dan om onze partnerlanden en
daar zijn ook fragiele staten onder. In sommige landen kunnen wij daarmee
beginnen zoals Afghanistan en Burundi.Dit geldt natuurlijk ook voor de landen in de categorie 1. Misschien is
het daar nog wel sterker het geval. De categorie 1-landen hebben een redelijke
mate van groei. Wij kunnen er met de budgetsteun en de gezondheidszorg van
de private sector net voor zorgen dat de groeivoet zich positief ontwikkelt
naar de toekomst, maar dit heeft wel tot gevolg dat de landen zelf minder belasting moeten heffen. Dat vind ik een probleem. Als wij spreken
over de absorptiecapaciteit van landen, betekent dit dat zij dit straks zelf
moeten gaan financieren, dat gebeurt dan niet meer extern.Ik zal de twee vragen die de heer Irrgang hierover heeft gesteld, schriftelijk
beantwoorden. Ik weet niet zeker of wij de belastingdienst steunen. Onze rol
bij de ondersteuning van de private sector heeft juist betrekking op versterking
van de producentenorganisaties, van douane, van de mogelijkheden om zelf belasting
te heffen. In Guatemala bedraagt de belastingheffing 9,5%. Geen wonder
dat er ongelijke groei is. Dit kunnen wij niet opknappen, maar wij kunnen
wel iets doen aan mensenrechten. Als de Wereldbank en IMF daar komen, zou
de kern van hun advies niet zozeer macro-economische stabiliteit moeten zijn,
want die is er wel, maar ook dat het land belasting gaat heffen. Ik ben zeer
voor de versterking van de belastingdienst.Ik pleit inderdaad verder voor verantwoording aan de parlementen in de
betrokken landen. Ik begrijp uit de verschillende inbrengen dat de organisatie
die daarover gaat, fors met de Kamer heeft gesproken. Ik ben zeer bereid om
daarop in te gaan als de Kamer daarom vraagt. Ik vind dit een zaak van de
politieke partijen in Nederland, maar dan op basis van de versterking van
de verantwoording van de donorindustrie, want dat is het toch soms, te veel
bureaucratie en te onduidelijk voor de mensen in het land. Dan is er geen
verschil tussen fragiele en niet-fragiele staten.De heerIrrgang(SP)De minister zou twee vragen van mij schriftelijk beantwoorden en sprak
van de douane. Bedoelde hij hiermee niet de fiscus?MinisterKoendersU heeft gelijk, ik bedoelde de fiscus.De heerBoekestijn(VVD)Ik hecht eraan, een onafhankelijk Kamerlid te zijn, ook in de IMD-kwestie.
Farah Karimi is volstrekt gedesillusioneerd teruggekeerd uit Afghanistan;
ze zei letterlijk dat ze er geen democraat had ontmoet. Kan de minister uitleggen
wat het IMD precies kan doen voor de parlementaire verantwoording? Dit zijn
buitengewoon lastige zaken, waar openhartigheid goed bij is.MinisterKoendersOpenhartigheid, daar ben ik altijd wel voor. Uw lezing van mevrouw Karimi
is niet de mijne. Mijn lezing is als volgt – en zij mag mij later corrigeren
als zij dit hoort. Zij had problemen met de verkiezingen in Afghanistan: een
aantal mensen met bloed aan hun handen, zoals warlords, werden hierdoor gelegitimeerd.
Zij beschermden zich ook, waardoor er problemen waren met de amnesty law.
Het parlement was hierdoor ook zeer gehandicapt. Verder had zij problemen
met de manier waarop het was georganiseerd, de manier waarop parlementaire
projecten konden worden gedaan. Daarom zeg ik nu juist: doe dit niet alleen
in fragiele staten, dat lijkt me veel moeilijker. Begin met al die staten
waarin we vertrouwen hebben. Ik wil dit alleen niet uitsluiten. Het lijkt
me duidelijk dat in Afghanistan, met zijn geschiedenis van Russische bezetting,
burgeroorlog en Taliban, gemankeerde verkiezingen zijn gehouden. Het is altijd
de vraag of je in die specifieke context iets kunt doen. Het IMD heeft kennelijk
laten weten dat het dat wel kan. De Nederlandse regering zal bezien of het
eventuele voorstel zinnig is. Ik kan dit nu niet beoordelen en ga dus ook
niet vooraf ja of nee zeggen. Al deze situaties zijn buitengewoon moeilijk.Een ander voorbeeld. We moeten niet altijd alleen naar de foto kijken,
maar ook naar de film; en dat heeft niets te maken met een halfvol of halfleeg
glas. Destijds was een aantal landen, onder andere Mozambique, in een burgeroorlog
en verliepen de eerste verkiezingen bijna altijd zo dat ze een combinatie
waren van legitimiteit van de oorlogvoerende partijen en vernieuwing. Juist
door dit type projecten werd de zaak in de goede richting veranderd. Ook daar
is geen garantie voor de toekomst. Ik weet echter één ding:
als wij als donoren daar allemaal gaan werken omdat we niet anders kunnen,
begaan we een grote misser als we niet beter aan de bevolking verantwoorden,
juist omdat de regeringsstructuren nog niet legitiem zijn. Het IMD beschikt
over een vrij fors budget, mede vanwege een amendement van deze Kamer. Dat
is prima, maar dan moet wel een bijdrage worden geleverd waar wij allen een
tekortkoming zien: de verantwoording van hulpgelden en van de legitimiteit
van hetgeen je in zo'n land doet, en die per definitie beperkt is. Je kunt
niet als een soort guinea pig in zo'n land gaan grasduinen; daar hoort ondersteuning
bij.MevrouwPeters(GroenLinks)Bij de grote rol die parlementen, lokaal gekozen organen, spelen bij de
vergroting van ownership en controle op donorgelden speelt ook de donor zelf
natuurlijk een grote rol. Het ontbreekt ten enenmale aan doorzichtigheid;
Amerika maakt zich daar schuldig aan, maar ook Nederland. Het is voor de mensen
daar vaak moeilijk te achterhalen waar het geld naartoe gaat.De minister spreekt liever over gecalculeerde risico's dan over gokjes.
Wij bedoelen waarschijnlijk ongeveer hetzelfde. Hij wijst erop dat het een
gokje of in zijn woorden een gecalculeerd risico was om het lot van vrouwen
in Oost-Congo te verbeteren door de salarisbetaling aan de soldaten over te
nemen. Hij loopt dan het risico dat de salarissen toch niet worden uitbetaald
of dat zij wel worden uitbetaald, maar dat de verkrachtingen gewoon doorgaan.
Onafhankelijk onderzoek en onafhankelijke statistieken hierover zijn niet
te verkrijgen en het beleid voor dit gebied zou dan ook wel eens compleet
onmeetbaar kunnen zijn. Wij proberen het dan toch, omdat wij het ervoor over
hebben en deze risico's misschien geen werkelijkheid worden. Is dat het soort
risico's dat de minister bedoelt?De minister zegt geen geld aan corrupte mensen te zullen geven. Hoe gaat
hij dat doen? Dat is een cruciale vraag, want hij krijgt natuurlijk wel met
schurken te maken. Die staten zijn immers onder andere fragiel, omdat die
schurken er rondlopen. Ik wijs maar op de Sudanese minister van Humanitaire
Zaken, Ahmed Haroen. Deze man wordt gezocht door het internationale gerechtshof
en dat laat wel zien met welke dilemma's de minister te maken heeft.MinisterKoendersHet zijn inderdaad vragen waarmee wij waarschijnlijk allemaal worstelen.
Eerlijk gezegd faalt de internationale gemeenschap ernstig met haar optreden
in fragiele staten. Er is heel veel amateurisme. Geen enkel land en geen enkele
internationale organisatie is daarvan uitgesloten. Het geldt dus ook voor
de Wereldbank, de VN, de EU en Nederland. Daarvoor bestaan politieke
oorzaken: willen wij wel iets meer doen dan pleisters pakken en echt werken
aan politieke oplossingen in fragiele staten? Een andere oorzaak is dat het
heel erg moeilijk is. Wij kunnen hier de toolbox van Ontwikkelingszaken immers
niet op loslaten. Beide oorzaken zijn niet altijd in gelijke mate aan te wijzen
als schuldige voor dit amateurisme, maar zij spelen wel altijd een rol.Ik vind het verder een belangrijk risico dat je met relatief beperkte
middelen iets opstart en daarmee de bevolking de indruk geeft dat je iets
wilt veranderen, terwijl je van tevoren weet dat je door de kritische massa
van de operatie heel beperkte resultaten zult boeken. Dat risico moet je meewegen,
maar ik kan dat aspect niet in een nota vastleggen, omdat het zo landenspecifiek
is. Tegelijkertijd kun je ook niet zomaar iets gaan doen. In de nota staat
dan ook duidelijk aangegeven waarop Nederland zich wil richten. Verder hebben
wij de regio's genoemd die hiervoor in aanmerking komen. Dat zijn de Grote
Meren, de Hoorn van Afrika, Afghanistan, Colombia en Guatemala.Wij kennen de regeringen uit die regio's en weten ook met wie wij daar
wel of niet zaken willen doen. Zo werken wij praktisch niet samen met de regering
van Sudan. De hulp loopt via multilaterale organisaties, het CERF en noodprogramma's.
De opbouwhulp doen wij in overleg met de regering van Zuid-Sudan. Wij stellen
ons dus kritisch op tegenover de regering van Sudan.Een en ander geldt ook voor de regering van de DRC. Wel werken wij daar
samen met een trustfund van de Wereldbank. Wij cofinancieren daar programma's
met de Wereldbank en dat betekent dat Nederland in sommige gevallen meer invloed
heeft dan deze bank. Je kunt dan ook niet in het algemeen zeggen dat de Wereldbank
het goed of slecht doet. In dit gebied heeft men het overigens niet goed gedaan
en dat heeft voor Nederland ook tot problemen geleid. Wij werken nu samen
aan programma's in Oost-Congo die tot doel hebben de re-integratie van mensen
te bevorderen. Er is daar een risico genomen met de organisatie Conader, die
verbonden was aan de overheid. Als Nederland kom je er dan alleen niet snel
achter dat een aantal dingen niet goed lopen. Die hulp is gestopt. Er is daar
geen verkeerd geld besteed door Nederland omdat wij op tijd hebben ingegrepen.
Je moet specifiek kijken naar de situatie. Doordat onder andere de Tweede
Kamer en de Algemene Rekenkamer hun rol goed vervullen, kijken wij wel uit
om heel gekke dingen te doen. Ik ben ook niet van plan om corrupte zaken te
financieren, maar je weet het nooit 100% zeker. Daarom kijken wij van
te voren naar het vertrouwen in de organisatie en de manier waarop zij werkt.
Zeker in een land als Sierra Leone kunnen je echter niet al te zware eisen
stellen aan de wijze van rapporteren of het opstellen van een begroting. Dan
zou je geen enkele organisatie kunnen steunen en laat je het land zitten.MevrouwFerrier(CDA)Ik ben heel blij dat de minister de politieke verantwoording en het versterken
van politieke structuren in fragiele staten van groot belang acht. Ik vertrouw
erop dat hij dit voortdurend in de contacten zal benadrukken. Is hij bereid
om dit indien nodig financieel te ondersteunen?MinisterKoendersDat kan ik toezeggen. De essentie van het fragielestatenbeleid –
hopelijk klinkt dit niet te vaag maar ik kan het niet voor alle landen vastleggen –
gaat om twee zaken: de legitimiteit en de capaciteit van een regering. Ngo's
zijn de helden in fragiele staten; zij knappen het meeste werk op. Zij moeten
worden versterkt om te voorkomen dat het allemaal draait om regeringen en
rebellengroepen. Wij ondersteunen in dat licht de Darfur-Darfurdialoog om
ervoor te zorgen dat de mensen zelf bij het proces worden betrokken en het
niet door de militaire machtshebbers wordt gedomineerd. Dit soort oplossingen
moet je in elk fragiel land zoeken.Er zijn lessen geleerd. Ngo's zijn op lokaal niveau essentieel; hoe decentraler
hoe beter. De staat is echter helaas wel noodzakelijk om basisveiligheid te
creëren. Als die ontbreekt, is er een enorm probleem, zoals blijkt in
Irak. Er zijn genoeg voorbeelden te noemen waarin dit had kunnen worden toegepast,
maar landen zagen er niet altijd het belang van in of hadden onvoldoende kritische
massa. Er is dus geen tabula rasa, een gebrek aan kennis, maar het is wel
oppassen geblazen.De donorcoördinatie voor fragiele staten moet zoveel mogelijk multilateraal
plaatsvinden. De transactiekosten zijn dan lager en soms kun je ook iets meer
invloed uitoefenen. Dit verloopt dan via multi-donor trust funds. In de praktijk
blijken deze echter nog niet altijd goed genoeg te werken, bijvoorbeeld in
Zuid-Sudan. Nederland is daar heel actief in de Wereldbank om dat te veranderen.
Er zijn ook coalities in multilaterale organisaties. Het gaat niet alleen
om kanaal A of kanaal B, het gaat om beide. Ook in de EU wordt samengewerkt
op het punt van fragiele staten. Het Portugees voorzitterschap levert daaraan
een belangrijke bijdrage door het schrijven van papers. Deze zullen aan de
orde komen bij de volgende Razeb. Het zou te ver voeren om daarop nu in te
gaan, dus ik stel voor om die aan de orde te stellen bij de volgende voorbereidende
vergadering voor de Razeb.Dan kom ik op de "whole-of-government"-benadering. Ik denk dat
er juist vanwege de onvoorspelbaarheid een noodzaak is om flexibel te kunnen
werken. Ik heb contact gezocht met de minister van Defensie en met andere
ministeries, zodat wij gezamenlijke missies beter op elkaar kunnen afstemmen.
Dat is nodig, want in sommige gevallen is inderdaad politie nodig en dat is
heel moeilijk. Wij hebben daar immers tekorten aan in Nederland. Hoe gaat
dat dan? Hoe krijg je dat voor elkaar? Dat is geen makkelijke discussie, dat
kunt u zich misschien wel voorstellen. De Nederlandse belangen spelen immers
ook een rol.Nog zo'n thema is de uitzendduur van mensen. Dat geldt voor ons eigen
ministerie als ook voor andere. Die zaken hebben allemaal te maken met personeelsbeleid
en met rechten en plichten van mensen. Ik trek er elke dag aan, maar ik kan
het niet in een dag veranderen. Het kost even tijd om daarop nieuw beleid
te formuleren. Wij zijn gewend om te werken in relatief stabiele landen waar
je veel makkelijker een bepaald profiel kunt uitzoeken.Dan waren er vragen met betrekking tot de groei- en verdelingsagenda.
Ik ben daar al even op ingegaan door iets te zeggen over de rol van de private
sector. Tegen de heer Voordewind zou ik willen zeggen dat een aantal aspecten
daarvan natuurlijk te maken heeft met arbeidsomstandigheden, met kinderarbeid
en dat soort zaken. Op verzoek van de ILO hebben wij het programma dienaangaande
versterkt met 2 mln. In de vorige regeerperiode is gekort op de ILO en ik
vond dat ten onrechte. U kunt wel zeggen dat 2 mln. weinig is, maar het
was een enorme mogelijkheid voor de heer Somavie om het hele"decent-work"-programma
te moderniseren. Ook dat betreft arbeidsomstandigheden en kinderarbeid.Wij hebben een partnerschapsprogramma met de ILO waarvoor wij met 32 mln.
tot 2010 een heel grote donor zijn. Dat programma is vrijwel exclusief gericht
op de uitvoering van de "decent-work"-agenda in de ontwikkelingslanden.
In het gesprek dat ik had met de heer Somavie heb ik, ook naar aanleiding
van uw eerdere Kamervragen, gezegd dat wij daarin ook een vrij grote nadruk
willen hebben op het punt van de kinderarbeid.Ik ben niet van plan om onze bijdrage verder te verhogen. Dat heeft niet
zozeer te maken met onwil van de Nederlandse regering om dat te doen, maar
met het feit dat ik bij de ILO toch ook een probleem zie met zwak functionerende
internationale organisaties. Voor mij is de kern dat zij maatregelen integreren
in hun landenprogramma's. Het moet echt iets uitmaken voor die kinderen en
niet alleen om studies gaan. De ILO heeft zelf ook grote absorptieproblemen
met die programma's, zodat die maar heel langzaam – veel te langzaam,
wat mij betreft – op stoom komen. Wij letten daar zeer op, juist omdat
wij extra geld hebben besteed aan dat probleem.Meer in het algemeen over kinderen: het is misschien wel bekend dat wij
in de ontwikkelingssamenwerking al jaren geen doelgroepenbeleid meer hebben.
Daar is een heel goede reden voor. Misschien zijn de vrouwen wel de uitzondering,
al zou ik dat geen doelgroep willen noemen, want het gaat om de helft van
de wereldbevolking.Het doelgroepenbeleid heeft jarenlang geleid tot enorme bureaucratie en
de noodzaak, met heel kleine projecten te werken. Het is niet dat ik het onbelangrijk
vind – ik kom later terug op wat wij allemaal voor kinderen doen –
maar wij moeten goed kijken waar wij iets via het multilaterale kanaal doen
en waar via het kanaal van de ngo's. De laatste doen op een aantal van die
programma's zeer veel. U weet dat wij bijna 1 mld. aan die programma's geven.
Kinderen maken daar een belangrijk onderdeel van uit.De nadruk in het beleid ligt voor ons op de integratie van kinderen en
jongeren binnen het OS-programma en de beleidsprioriteiten. Ik denk dat vijf
van de acht MDG's waar wij aan werken hopeloos zijn. Ik zou overigens nog
eens een lans willen breken voor die MDG's, want ik hoor daar de laatste tijd
veel kritiek op. Natuurlijk zijn die MDG's hopeloos in de zin dat men ook
andere had kunnen kiezen, dat zij niet allemaal logisch gekozen zijn, dat
de keuze van MDG's nog niets zegt over hoe ze bereikt moeten worden. Dat is
allemaal waar, net zoals het waar is voor elke andere doelstelling. Toch is
de internationale gemeenschap het hierover eens. Dat is geen fetisjisme, maar
een unieke mogelijkheid om heel specifiek naar bepaalde doelen te kijken en
je instrumenten daarop in te zetten. Dat kan inderdaad groei zijn of verdeling,
dat hangt er maar vanaf hoe je er tegenaan kijkt.Wij kijken dus naar kinderen, MDG 2. Daarbij gaat het in essentie over
onderwijs. Wij zijn nu ook bezig, te bezien in hoeverre een programma gesteund
kan worden. Ik ben zelf nog wat kritisch over het "early-childhood-development"-programma,
maar mijn ambtenaren zijn er zeer positief over en uw Kamer is het daarmee
eens. Het betreft een groot programma van 48 mln. dat via Unicef loopt. Dit
had ik natuurlijk niet moeten zeggen, want nu zegt u straks: gaat u dat steunen?
Bepalend is altijd de kwaliteit van het programma zelf. Het gaat dus niet
om een gebrek aan interesse.MDG 3 inzake gelijke rechten voor vrouwen en meisjes bevat een belangrijke
component voor jongeren en adolescenten. Ik vind dat essentieel. Dit is een
grote groep als het gaat om de enorme kansen van kinderen en adolescenten.
Hierover is vorig jaar ook een rapport van de Wereldbank verschenen. Het is
enorm belangrijk om voor jongeren en adolescenten beleid te maken op het terrein
van gezondheidszorg, seksuele en reproductieve rechten maar ook andere aspecten.
Bij de MDG's 4, 5 en 6 gaat het om het terugdringen van kinder- en moedersterfte
en om het terugdringen van ziektes. Het laatste is ook sterk gericht op kinderen.Twee van de acht MDG's die als beleidsprioriteit in mijn beleidsbrief
worden genoemd, hebben direct invloed op de sociaaleconomische positieverbetering
van kinderen, te weten de doelstellingen 5 en 3. De terugdringing van moedersterfte
is hierbij uiteraard een essentieel punt, aangezien er een direct verband
is tussen het overlijden van de moeder bij de bevalling en de overlevingskansen
van het pasgeboren kind.Hiv/aidsbestrijding en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
zijn speciale aandachtspunten. In dit kader is er bijvoorbeeld bijzondere
aandacht voor de opvang van kinderen, getroffen door hiv/aids, en voor het
terrein van sociale protectie.De heerVoordewind(ChristenUnie)Hierover heb ik in het kader van het programma social cash transfer voor
Mozambique, dat naar ik heb begrepen zeer succesvol is, de vraag gesteld of
wij dit kunnen uitbreiden.MinisterKoendersSocial protection is een heel belangrijk punt, waarbij het gaat om de
manier waarop men weeskinderen en anderen kan beschermen met grootschaliger
programma's. Dat doen wij inderdaad in zuidelijk Afrika, in het kader van
de internationale federatie van het Rode Kruis. De steun richt zich daarbij
in het bijzonder op aidswezen en andere kwetsbare kinderen, op noodhulp en
op structurele activiteiten, zoals assistentie bij het verkrijgen van uitkeringen
en terugkeer van kinderen naar school. De motie daartoe van de heer Van der
Staaij en mevrouw Huizinga-Heringa wordt nu uitgevoerd. Wij doen dit ook in
Zuid-Afrika en inmiddels ook in Zambia. Ik ben bereid na te gaan waar wij
dit meer kunnen doen. Dat kan door een opdracht te geven aan onze ambassades
om na te gaan waar wij dit programma zouden kunnen versterken. De ambassades
zouden hiervoor in hun meerjarenplan specifiek aandacht kunnen vragen. Ik
meen dat de heer Voordewind ook een aantal landen heeft genoemd. Daarbij teken
ik aan dat in sommige landen datzelfde doel wordt bediend door andere donoren.
Dit heeft te maken met de werkverdeling waarover ik al iets heb gezegd. In
sommige landen worden de sociale protectieprogramma's vooral uitgevoerd door
een aantal gelijkgezinde donoren. Dan is het niet zo logisch dat wij dat ook
nog eens gaan doen. Het is nu juist de bedoeling om dat te voorkomen.De heerVoordewind(ChristenUnie)Het gaat mij niet om specifieke landen maar om een uitbreiding van de
programma's die wij nu hebben. Als de minister dat wil nagaan ben ik tevreden.MinisterKoendersDat zullen wij zeker doen.Als wij gender en seksuele en reproductieve gezondheid tot een prioriteit
maken, is het nooit goed genoeg. Ik zou hieraan graag nog veel meer willen
doen. Dit is een van de vier prioriteiten. De kern is ook hier de benadering –
uiteraard naast de hoeveelheid geld – en de mainstreaming van een aantal
problemen, zoals moedersterfte, in de discussie over de ontwikkeling van gezondheidssystemen.Moedersterfte is een breed probleem, zoals mevrouw Gill'ard terecht heeft
gezegd, dat niet alleen een direct gevolg is van de ondergeschikte positie
van vrouwen in veel landen, maar ook een resultaat van onvoldoende toegang
tot informatie en diensten, zoals zwangerschapscontroles, voorbehoedsmiddelen,
adequate begeleiding bij de bevalling, spoedeisende hulp als het misgaat bij
de bevalling en goede nazorg. Iedereen die wel eens in Afrika komt, weet hoe
dit zit. Zelfs in de kleinste gezondheidspostjes ver weg bestaat soms niet
eens een training voor vroedvrouwen. Om die moedersterfte terug te dringen,
moet men heel veel tegelijk doen. Het gaat niet om één interventie
waarmee je de moedersterfte hebt opgelost. Het gaat om een combinatie van
interventies die nodig zijn om de MDG's 3 en 5 te realiseren. Daar hoort de
focus op vroedvrouwen uiteraard bij, maar niet alleen. Er moet ook sprake
zijn van functionerende laboratoria, medicijnen, voorbehoedsmiddelen, doorverwijssystemen
en dossiervorming. Het klinkt saai, maar anders kun je het vergeten. Daar
gaat het om.Ik ben bereid een aantal zaken dat is aangegeven, aan te kaarten op politiek
niveau. Het gaat om misstanden, zoals kindhuwelijken, huiselijk en seksueel
geweld tegen vrouwen of meer in het algemeen de achtergestelde positie van
vrouwen en meisjes. Tijdens de Veiligheidsraaddiscussie twee weken geleden
heb ik daar een hoofdpunt van gemaakt. Toen werd voor het eerst gesproken
over het geweld tegen vrouwen. Het is dus niet alleen een kwestie van geld.
Je kunt subsidiëren tegen de klippen op in Oost-Congo om de verschrikkingen
die daar plaatsvinden, te laten verminderen, maar het gaat ook om politieke
ontwikkelingssamenwerking. Subsidiëren doen wij natuurlijk. Het programma
waar mevrouw Peters mij de vorige keer op wees, steunen wij inmiddels ook.
Ik dank haar nog voor de suggesties op dat gebied. Politieke ontwikkelingssamenwerking
betekent dat wij die kwestie ook met de generaals in die landen bespreken.
Sommigen zullen luisteren, anderen niet, maar wij doen het ook in de Veiligheidsraad
en met de regeringen, juist als mensen niet bereid zijn erover te spreken
of dat een taboe vinden. Het moet gewoon gebeuren, maar het kan veel breder,
door de EU, maar ook door Nederland. Het geweld tegen vrouwen, niet alleen
in Oost-Congo, maar ook in een aantal delen van Latijns-Amerika, is een enorm
probleem. In Guatemala is gisteren gekozen voor Colom. Ik hoop dat dit wat
uitmaakt, want in Guatemala-Stad vinden per jaar 6000 moorden plaats. Het
overgrote deel daarvan is vrouwen. Ik heb onze vertegenwoordiger in New York
inmiddels de instructie gegeven een vrij groot fonds, een trustfund, te steunen
dat naar onze overtuiging goed kan werken tegen het geweld tegen vrouwen.
Het wordt geadministreerd door UNIFEM.Dan de kwestie mainstreaming versus geen mainstreaming. Ik ben daar een
pragmaticus in. Mainstreaming is eigenlijk het beste. Ik ben daarom ook voor
het opzetten van de gendereenheid. Als allerlei programma's overigens naast
elkaar blijven bestaan, wordt het weer een eindeloos gedoe van VN-bureaucratie,
maar ik ben daar heel realistisch in. Nederland trekt er wel aan. Ook als
het tijden duurt, omdat een groep landen of het VN-secretariaat het niet wil,
gaan wij gewoon door. Wij zijn nu al de grootste donor van de UNFPA. Daar
wordt erg veel gedaan op het terrein van moedersterfte. Ik ken de discussie
over UNIFEM in het vorige kabinet, maar ik ben dus bereid om het trustfund,
dat UNIFEM als centrale actor administreert, dat zich ervoor inzet het geweld
tegen vrouwen aan te pakken, te ondersteunen. Onze mensen in New York bezien
momenteel op welke manier dat het beste kan. Wij zullen de Kamer daarover
spoedig inlichten. Dat is eerder een kwestie van dagen dan weken of maanden.Nederland ondersteunt de gezondheidssector in 12 partnerlanden. In de
meeste gevallen staat hierbij de sectorale benadering centraal. Samen met
andere donoren verstrekt Nederland niet-geoormerkte fondsen voor versterking
van prioritaire onderdelen van de basisgezondheidszorg die de ontvangende
overheid vaststelt en in beleidsdialoog neemt. Daar zit echter wel een punt.
Als wij het erover eens zijn dat deze kwestie vraaggestuurd is, zijn er ook
limieten aan de detaillering die ik een land kan opleggen. Het risico van
de sectorbenadering is dat vooral de familyplanning, maar ook de moeder- en
kindsterfte daar relatief niet erg hoog op de agenda staan. Gezien de aard
en de omvang van de MDG's is dat op zijn minst een debat met de desbetreffende
regering waard. Dat kan ook betekenen een intensivering van onze eigen middelen
en mogelijkheden daartoe. Het gaat bijvoorbeeld om een grotere beschikbaarheid
van medicijnen, meer gezondheidszorg en een verbeterde opleiding voor het
personeel. Ik zeg tegen mevrouw Gill'ard dat ik bereid ben internationale
ngo's te steunen die zich inzetten voor een verbetering van de training van
vroedvrouwen. Een voorbeeld hiervan is de International Confederation of Midwives.
Die zullen wij steunen. Momenteel wordt in het kader van de intensivering
van de seksuele en reproductieve rechten in overleg met de ICM en het UNFPA
gekeken hoe de voortzetting van de Nederlandse steun kan worden vorm gegeven.
Het gaat vooral om het verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening
tijdens zwangerschap, geboorte en kraamtijd. Daar hoort de opleiding van vroedvrouwen
direct bij.De bijdrage aan gezondheidssystemen is in de begroting opgenomen onder
beleidsartikel 5; voor de technici: operationele doelstellingen 5.4 en 5.5.
Wij werken nu in twaalf landen aan de gezondheidssector. Daaraan worden specifiek
toegevoegd seksuele en reproductieve rechten in die landen. Daarvoor worden
extra fondsen ingezet, omdat wij met een aantal critici hier vinden dat weliswaar
de gezondheidssectorinvesteringen als geheel voorop moeten staan, maar dat
extra financiering mogelijk moet zijn op bepaalde thema's die onvoldoende
naar voren komen. Nederland levert voor die fondsen verreweg de grootste donorbijdrage.
Daar zijn overigens wel limieten aan. Je kunt op een gegeven moment als land
niet meer geven aan een bepaald fonds dan het tweede land op de lijst. Dat
klinkt misschien gek, maar op een gegeven moment is het wel afgelopen. Nederland
is dus voorloper. Daarnaast wordt een aanzienlijke bijdrage aan de gezondheidszorgsector
geleverd via de financiering van aidsgerelateerde activiteiten en initiatieven,
zoals het Global Fund to fight AIDS, Tuberculosis and Malaria. De Nederlandse
regering staat dus volledig achter de noodzaak om de aidsproblematiek bovenaan
de agenda te houden. Ik zeg er wel bij – dat is het aardige van deze
tijd en daarom hebben wij ook meegedaan aan het International Health Partnership
in Londen – dat er geen grote verschillen moeten gaan zitten tussen
de verticale fondsen voor een ziekte of groep ziektes en de noodzaak die ik
zojuist noemde, vanwege moeder- en kindsterfte, basisgezondheidszorg en het
tekort op allerlei punten van gezinsplanning, tot investeren in gezondheidssystemen.
Die twee religies gaan langzamerhand naar elkaar toe komen. Nederland heeft
in de internationale besturen van de organisaties ook daarop gewezen.Er wordt geconstateerd dat het aantal vrouwenorganisaties in de survey
sterk is gegroeid van 454 naar 729 en dat er ook een sterke toename is in
de inkomsten van deze organisaties. Voor een aantal vrouwenfondsen is het
inderdaad moeilijker om fondsen te werven. Daarom is de fondsenwerving daarvoor
meestal geïntensiveerd. De financiering van vrouwenorganisaties is dus
een belangrijk punt. Nederland staat in de top 20 van donoren over 2005 op
plaats 2. Daarna komen Oxfam International, Hivos op 7, de Europese Commissie
op 9, UNIFEM op 12 en Cordaid op 15. De combinatie van directe en indirecte
steun maakt Nederland veruit de grootste supporter van vrouwenorganisaties
wereldwijd. Focussen op gelijke rechten en kansen voor vrouwen en meisjes
is dus voor mij en voor mijn ministerie zeer belangrijk. Ik heb al gezegd
dat de focus daar ligt op MDG 3.Er zijn natuurlijk naast vrouwenorganisaties veel organisaties die wel
hetzelfde bereiken, maar die geen vrouwenorganisaties zijn. Er zijn legio
ngo's die niet te boek staan als pure vrouwenorganisaties, maar die wel heel
veel op dat terrein doen. Ik denk bijvoorbeeld aan Oxfam Novib, dat sterk
door de Nederlandse regering wordt gesteund. 70% van de interventies
betreft vrouwen. Wij hebben zelf geen behoefte aan inputtargets voor vrouwenorganisaties.
Dat gaat precies tegen de benadering van ontwikkelingssamenwerking in, want
dan gaan wij hier bepalen hoeveel organisaties hoeveel geld krijgen. Het gaat
natuurlijk om het doel en de vraag in ontwikkelingslanden zelf. Ik ben bereid
om te voldoen aan de forse ondersteuningsaanvragen. Wij doen dat ook al.In 2008 gaan wij ook het MDG-fonds lanceren. Dat zal mevrouw Gill'ard
goed doen, want dat is in het bijzonder voor vrouwenorganisaties die opkomen
voor de rechten en kansen van vrouwen van belang. Dit naar aanleiding van
de analyse die wij hebben gemaakt dat vrouwen het slecht en slechter hebben
in deze wereld en dat de voortgang bij de MDG slechter is verlopen. Het fonds
gaat ook oplopen. Het merendeel van de uitgaven gaat naar de grotere organisaties,
vooral vrouwenorganisaties. In negen partnerlanden werken wij aan nieuwe activiteiten
op het gebied van geweld tegen vrouwen. Wij verrichten ook verschillende internationale
activiteiten op het terrein van het Nederlandse actieplan 1325 en op meerdere
terreinen voor de positieverbetering van vrouwen en meisjes, waarbij het zwaartepunt
ligt op geweld tegen vrouwen in conflictgebieden. Het gaat om 20 mln. in 2008,
25 mln. in 2009 en 30 mln. in 2010. U kunt dan natuurlijk vragen hoeveel dat
is op een begroting van 4,5 mld., maar u moet het zien in multilateraal verband.
Multilateraal is Nederland de grootste donor van UNFPA. Bij UNDP is Nederland
de tweede donor. Daar gaat het vooral om een bijdrage aan het UNDP Gender
Thematic Trustfund dat vooral in post-conflictgebieden heel veel doet aan
vrouwenproblematiek. Bij UNICEF hebben wij een speciaal programma dat ook
daarop gericht is. Verder is er een Nederlandse/Franse resolutie inzake het
geweld tegen vrouwen. Dat is een van de redenen waarom ik twee weken geleden
bij de Veiligheidsraad was. Wij hebben een speciaal programma bij het Department
for Peace Keeping Operations (DPKO) voor het probleem van vrouwen, geweld
en de manier waarop wordt opgetreden in vredesoperaties. Bij UNHCR loopt een
heel belangrijk programma over het geweld tegen vrouwen in een aantal van
de grote vluchtelingenkampen. Het is essentieel om daarop te wijzen en ik
zou nog kunnen doorgaan.Gezien de tijd ga ik niet in op specifieke gezondheidsprogramma's en hoe
die uitwerken in de verschillende landen. De intensivering gaat via het MSP-3
fonds. Dat betreft het geweld tegen vrouwen waarover ik zojuist sprak, internationale
vrouwenorganisaties en de uitvoering van plan 1325. Daarin zit een aantal
grote vernieuwingen vergeleken bij de laatste periode.Ik heb uiteraard kennisgenomen van het statement van de ministers voor
een women deliverance conference. U heeft ook gevraagd naar de mogelijkheden
van een VN-top over moedersterfte. Het lijkt mij van belang dat dit een hoofdpunt
wordt van de internationale discussies in de volgende periode. Het zou een
VN-top kunnen zijn. Of dat in Nederland moet weet ik niet, het is aan de VN
om dat te beslissen. Men moet bekijken of het echt zinnig is en past binnen
een aantal van de initiatieven die ik zojuist heb genoemd. Ik vind het een
sympathiek voorstel.Wij hebben ons beperkt op de terreinen van klimaat en milieu. Er is een
enorme milieudegradatieproblematiek. Wij beperken ons tot vier punten zoals
in de nota staat vermeld. Het kan niet zo zijn dat een besluit van de Europese
Unie om duurzamere vormen van energie als verplichting op te leggen om bij
te tanken, ten koste zou gaan van de armen in de ontwikkelingslanden. Dat
is mijn belang bij deze zaak. Hier gaat het over coherentie van beleid. Ik
heb dat een van de vier prioriteiten gemaakt omdat het al gebeurt. Wij zijn
al aan de late kant en het moet niet nog later worden. Dat betekent wat mij
betreft voornamelijk dat wij kijken naar de certificering en naar de manier
waarop biomassa een kans kan zijn voor arme boeren en niet een risico. De
risico's zijn op dit moment aanmerkelijk groot bij het landgebruik en bij
de concurrentie met voedselprijzen, die overigens het internationale landbouwbeleid
in een ander licht zet dan een aantal jaren geleden. Het lijkt mij belangrijk
dat wij daarmee voortvarend aan de slag gaan. Dat doen wij ook, wij zijn gewoon
de hele dag bezig. Daarover hoeft u niet in te zitten, mevrouw Ferrier. Wij
gaan nu naar Kalimantan om de projecten met de mensen daar vorm te geven.
Wij hebben in de voorbereiding van de top op Bali een dialoog gehad met de
Indonesische minister van Financiën. Het gaat om concrete uitvoering
van onze projecten. Daarbij hoort ook de stem van de ngo's en van het bedrijfsleven
dat daar werkt en moet bezien in hoeverre dit een kans is. Ik zie echter levensgrote bedreigingen; daarover is geen twijfel. Die hebben precies te maken
met de zaken die u noemt. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de vraag of wanneer
gewerkt wordt met dit type biomasse de balans van CO2niet negatiever
is dan wanneer het via olie gebeurt. Dat is ook heel goed mogelijk.De heerIrrgang(SP)Over dat laatste is ook al veel twijfel, want hoe duurzaam zijn die biobrandstoffen
eigenlijk?Ik vond de reactie van de minister een beetje gemakkelijk, want als werken
aan certificering het enige is wat hij zal doen, zal dat niet veel verschil
uitmaken. De minister zegt zelf dat er nu al een probleem is vanwege de druk
op voedselprijzen, druk op ontbossing, mensen die van hun land verjaagd worden
enzovoort. De Nederlandse regering zou zich moeten afvragen of de doelstelling
om nog veel meer biobrandstoffen te krijgen, wel zo'n goed idee is als die
de bestrijding van de honger in de wereld in gevaar brengt.MinisterKoendersAls dat laatste het geval is, moeten wij die doelstelling intrekken. Ik
ben niet aan de conclusie toe die de heer Irrgang trekt. Een groot aantal
spelers in het Europese veld wil voorkomen dat kleine boeren in ontwikkelingslanden
een economische kans krijgen. Ik meen dat het zeker mogelijk is om biomassa
te produceren op een manier die in overeenstemming is met landgebruik en met
voedselprijzen. Er zijn genoeg projecten waarbij dat al gebeurt. Ik wil ervoor
waken dat er te snel naar protectionistische instrumenten wordt gegrepen.Ik heb vorige week een gesprek gehad met de Indonesische minister van
landbouw. Hij zag het risico dat in Europa wordt gezegd: de milieubeweging
vindt dat niet-gecertificeerd niet kan, dus er komt een protectionistische
maatregel of het gaat niet door. Hij vroeg om hulp, kennis en kunde om ervoor
te zorgen dat op een aanvaarde manier geproduceerd kon worden. Misschien zou
hij dat eigenlijk moeten willen voor zijn eigen kleine boeren en het milieu
in zijn land. Maar het is heel belangrijk dat het gebeurt. Ik vind dat ontwikkelingssamenwerking
moet vooroplopen bij zo'n ontwikkeling. Ik acht de conclusie van de heer Irrgang
bij voorbaat niet uitgesloten, maar hij is nog niet ingesloten. Ik wijs erop
dat er grote problemen zijn, bijvoorbeeld in het kader van de WTO. Je kunt
maar beter als de gesmeerde bliksem aan dit onderwerp werken en constructief
proberen in ontwikkelingslanden er wat aan te doen.De heerIrrgang(SP)Het ging mij niet om de discussie wel of geen certificering. De Europese
Unie zet in op een sterke verhoging van biobrandstoffen. De minister signaleert
dat het nu al een druk op de voedselprijzen zet, wat de bestrijding van de
honger in gevaar brengt. De vraag is of dit niet allemaal veel te snel gaat,
zeker als de minister zelf constateert dat er twijfel is over de duurzaamheid
van biobrandstoffen.MinisterKoendersIk geef de heer Irrgang mee dat er een risico is dat het te snel gaat.
Ik wijs er alleen op dat het niet alleen gaat om export vanuit de ontwikkelingslanden.
Dat is misschien zelfs in mindere mate het geval. Het gaat vooral om biomassa
uit de Europese Unie zelf. Door de noodzaak van bijmenging is er momenteel
niet een enorm probleem in ontwikkelingslanden, maar het risico zie ik wel.
Als zou blijken dat dat het geval is, moeten wij kijken wat dat betekent voor
onze doelstellingen in de Europese Unie. Daar bestaat geen twijfel over.MevrouwFerrier(CDA)Ik ben erg blij dat de minister de "sense of urgency" heeft
om na te gaan hoe wij de biodiversiteit in stand kunnen houden. In het kader
van klimaatverandering komt het daar nu op aan.Kan de minister reageren op mijn voorstel om te na te gaan of Haïti
een land is dat economisch een "push" zou kunnen krijgen door het
produceren van ethanol? Natuurlijk moet daarbij tevens de voedselbehoefte
van de mensen daar in het oog worden gehouden.De voorzitter:Ik begrijp dat mevrouw Ferrier aanneemt dat er geen tweede termijn wordt
gehouden. Ik wijs haar erop dat wij hebben afgesproken dat wij een heel korte
tweede termijn hebben, met name voor het indienen van moties.MinisterKoendersIk wil eerst ingaan op de vraag van de heer Irrgang. Ik heb een probleem
met de hoge subsidies die ter beschikking worden gesteld voor die bijmenging,
bijvoorbeeld als het gaat om landbouwsubsidies die wij ook gewoon in Europa
en in de Verenigde Staten hebben. Dat is duidelijk veel meer een probleem
van verstorende subsidies die zelfs contraproductief kunnen werken. Daarom
is het zo belangrijk dat ontwikkelingssamenwerking in die coherentieagenda
ook kijkt naar de landbouwsubsidies.De mitigatiewinst van de biomassa van de eerste generatie is beperkt.
Voor ethanol uit rietsuiker en biodiesel uit palmolie is het effect op zichzelf
wel significant. Daarom is het belangrijk om te volgen of dat op een manier
geproduceerd kan worden die in essentie voldoet aan criteria van armoedebestrijding,
inkomensverdeling en milieu.Dan de vraag over Haïti. Wij hebben gekozen voor een aantal landen,
omdat wij er maar een aantal kunnen behappen. Ik heb in het kader van consistentie
van beleid gekozen voor onze partnerlanden. Dat zijn Indonesië en Mozambique.
Haïti is geen partnerland. Wij gaan de partnerlanden ook niet uitbreiden.
Dus het zou heel onlogisch zijn om een programma te gaan doen in een land
waar je weinig kennis en kunde hebt. Wij werken op deze terreinen wel samen
met de Wereldbank, maar ook met een aantal andere internationale organisaties.
Het zou best kunnen dat die daar wel interesse voor hebben, maar dat kan ik
uit mijn hoofd niet zeggen. Dat moet ik laten nagaan. Ik kan mij voorstellen
dat Haïti in de groei- en verdelingsagenda van die organisaties wel past.Verschillende woordvoerders hebben vragen gesteld over de exitlanden.
Daar kan ik van zeggen dat wij wat dat betreft altijd netjes handelen. Dat
geldt in dit geval voor de uitfaseringsstrategie voor de landen in de Westelijke
Balkan: Macedonië, Albanië en Bosnië-Herzegovina. Die krijgen
een andere, bredere relatie met de Europese Unie. Dat geldt overigens ook
voor Kaapverdië, wat wel degelijk een middeninkomensland wordt. Wij hebben
ook met Kaapverdië hierover gesproken. Wij helpen Kaapverdië op
allerlei terreinen. Wij spelen bijvoorbeeld een rol in samenwerking met de
regering van Kaapverdië om ervoor te zorgen dat dit land een speciale
relatie krijgt met de Europese Unie, minder gebaseerd op ontwikkelingssamenwerking
maar meer op wederzijdse economische politieke en veiligheidsbelangen.
Dat is exact de transitie die Nederland twee jaar geleden heeft ingezet en
die de komende vier jaar inhoud moet krijgen. Waarschijnlijk zullen wij op
19 en 20 november in de Razeb al een beslissing nemen over die speciale
relatie. Wij ondersteunen Kaapverdië daarbij diplomatiek. Er wordt ook
geld aanbesteed, bijvoorbeeld voor de capaciteitsuitbreiding van de ambassade
in Brussel en in Praia. Wij helpen dit land naar de transitie toe. Dan houden
wij het Nederlandse instrumentarium van het bedrijfsleven in dienst. Ik geef
daarmee aan dat het niet afgesloten is, maar dat in dit kader twee ORET-aanvragen
in behandeling zijn, die juist op een aantal punten voor Kaapverdië van
belang zijn. Van 2008 tot 2010 geven wij nog een bijdrage van 9 mln. aan het
beroepsonderwijs, specifiek gericht op het creëren van een hogere participatiegraad
van de beroepsbevolking. Op verzoek van Kaapverdië helpen wij bij de
grote problemen op het terrein van veiligheid en drugs. Dit is een nette manier
van overdragen. Ik wijs erop dat Kaapverdië een gemiddeld inkomen heeft
van 1930 dollar per capita. Dat komt niet overeen met het bedrag dat de heer
Irrgang noemde.De heerIrrgang(SP)Dat zal mijn fout zijn. Ik heb hier een lijstje van de UN-LDC's. Daar
staat Kaapverdië onder de "least developed countries". Dat
zal wel een verouderd lijstje zijn.MinisterKoendersIk heb slechts het inkomen per capita genoemd en vervolgens gezegd dat
het niet een van de armste landen is.Wat wel controversieel is – ik kan mij daar wel iets bij voorstellen,
maar wij hebben dit besluit toch weloverwogen genomen – is Sri Lanka,
waarin wij met andere landen hebben samengewerkt. Wij gaan ook niet alleen
uit een land weg. Wij gaan daar geen nieuwe verplichtingen aan, maar natuurlijk
wel door met wat wij doen, dus post-tsunamiprojecten en milieu- en sectordoorsnijdende
activiteiten. Er is op dit moment gewoon niet te werken in Sri Lanka vanwege
de situatie daar en met name het escalerende geweld. U kunt wel zeggen dat
het een fragiele staat is, maar het escalerende geweld bijvoorbeeld heeft
de afgelopen jaren zeer veel mensenlevens gekost en maakt het onmogelijk voor
onze ambassade en voor bijna alle andere landen om ontwikkelingsprojecten
uit te voeren. Men wordt ook tegengewerkt door de regering bij het praktisch
uitvoeren van projecten. Daarom heeft het Verenigd Koninkrijk er ook geen
ODA-programma meer, net als Zweden. Duitsland en de Europese Unie gaan ook
geen nieuwe verplichtingen meer aan. De Verenigde Staten voert nog een beperkt
programma uit, maar is ook geen nieuwe verplichtingen meer aangegaan.Geen enkel land ziet op dit moment meer de mogelijkheid om het beleid
voor de categorie waarin Sri Lanka zat – het samenwerken in grootschalige
projecten – voort te zetten. Een mogelijkheid is om er een fragiele
staat van te maken, dus minder geld. Die mogelijkheid hebben wij bezien, maar
ontwikkelingssamenwerking is ook prioriteiten stellen en dat betekent dat
je altijd mensen ongelukkig maakt. Als het vredesproces weer begint, zijn
wij wel bereid om dat financieel te steunen. De ontwikkeling van de private
sector wordt met gebruikmaking van het bestaande instrumentarium voortgezet
en ook het cultureel erfgoedprogramma met Sri Lanka wordt gecontinueerd. Op
andere terreinen die normaal gesproken bij een fragiele staat horen, hebben
wij gemerkt en afgesproken dat andere landen een grotere rol kunnen spelen,
zoals Noorwegen dat een lange geschiedenis met Sri Lanka heeft. Het land heeft
al een middeninkomenstatus, dus niet een land waarvan je direct zegt dat je
er moet blijven. De veiligheidssituatie maakt het onmogelijk om samenwerking
te organiseren, behalve dan humanitaire, die enige resultaten heeft. Wij kunnen
het geld gewoon niet uitgeven. Als je je mensen er houdt en je ambassade groot
laat zijn, dan gaat dat ten koste van andere landen. Wij hebben wel geconstateerd
dat er anderen aanwezig zijn op de gebieden die bij fragiele staten horen,
zoals de VN, de Europese Unie en Noorwegen. Ook zijn wij bereid om als het
op gang komt, het vredesproces financieel te ondersteunen.Ook ik betreur de situatie in Eritrea zeer. Het gaat mij eerlijk gezegd
ook aan het hart. Dat wil niet zeggen dat wij geen contacten met Eritrea meer
moeten onderhouden, diplomatieke of humanitaire. Helaas waren er ook berichten
dat alle projecten daar met dwangarbeid worden uitgevoerd, omdat ze anders
niet kunnen worden uitgevoerd, maar die berichten worden onderzocht. De mensenrechtensituatie
in Eritrea zullen wij alert blijven volgen. Met name de minister Verhagen
van Buitenlandse Zaken is erg actief als het gaat om de minderheden aldaar.
Hij zal dat uiteraard blijven doen. Ik geef direct toe dat er risico's zijn.
Maar als ik zie dat het aan bilaterale hulp om minder dan 1 mln. per jaar
gaat – multilateraal blijft de Europese Unie doorgaan en zijn er nog
programma's van enkele niet-gouvernementele organisaties die wij steunen –
dan zie ik echt geen mogelijkheid om er echt een deuk in een pakje boter te
slaan, om het maar oneerbiedig te zeggen. Gelet op de prioriteitsstelling
lijkt het mij verstandig om er niet te blijven.Voorzitter. Ik kijk even naar de tijd. De heer Boekestijn heeft een aantal
vragen gesteld over de effectiviteit van de hulp die een vrij lange beantwoording
vereisen.De heerBoekestijn(VVD)U kunt ze wat mij betreft ook schriftelijk beantwoorden!MinisterKoendersIk doe het liever nu, want anders hebben wij over twee weken weer een
debat.De voorzitter:Ik stel voor dat de minister probeert zo veel mogelijk vragen zo beknopt
mogelijk te beantwoorden. Een aantal technische kwesties en meer feitelijke
informatie kunnen dan wellicht zo snel mogelijk schriftelijk aan de Kamer
worden voorgelegd.MinisterKoendersIk zal in het kort ingaan op de discussie over de effectiviteit van de
hulp. Ik wil een voorbeeld gebruiken dat ik al eerder heb genoemd, de Congo.
De effectiviteit van de hulp heeft direct te maken met de doelstellingen die
je formuleert. Je kunt zeggen: ik wil dat er in de Congo basiszekerheid voor
mensen zal gelden zodat zij weer hun eigen economische leven kunnen oppakken
en er ook weer basisvoorzieningen komen, en niet spreken over een mooie democratie
met een groeimodel. Als je streeft naar het begin van een basis, is de effectiviteit
van de hulp daaraan te meten. Het zal heel moeilijk zijn om dit in termen
van directe causaliteit te bewijzen. Het kan wel in termen van plausibiliteit.
Je kunt zeggen: wij hebben een aantal dingen geleerd in het verleden bijvoorbeeld
over de manier waarop noodhulp wordt gegeven of hoe wij omgaan
met de versterking van organisaties die voor zichzelf opkomen. Je kunt dan
zeggen dat het zeer plausibel is dat dit heeft bijgedragen aan een verbetering
van de situatie.Is het prettig om dit zo te benoemen? Nee, het is niet digitaal en het
past niet in deze tijd waarin wij gewend zijn aan instructies als: als u A
doet, doet u B. Je kunt ook zeggen dat het niet plausibel is, omdat een interventie
juist verkeerd is uitgevoerd. Dit heeft te maken met het verschil tussen causaliteit,
plausibiliteit en attributie. Kun je nu altijd van interventies die in een
ander land plaatsvinden precies aangeven welke rol buitenlandse hulp daarbij
speelt? Dit is heel moeilijk, niet omdat die buitenlandse hulp niet goed is,
maar omdat er meerdere partijen bij betrokken zijn, namelijk de regering van
het betreffende land, andere donoren, internationale organisaties en Nederland.
Daarom hebben wij in de resultaatsmeting aangegeven wat de causaliteit is
en welke mogelijkheden er zijn om datgene wat je bereikt te relateren aan
de input die je hebt.Op dit punt heeft Ontwikkelingssamenwerking in de afgelopen jaren veel
geleerd. Een van de conclusies is dat wij ons op twee dingen moeten richten.
In de eerste plaats op instituties. Die blijken toch belangrijk bij economische
ontwikkeling en ook bij sociale en politieke ontwikkeling. Dit is eigenlijk
precies wat wij doen. Wij hebben een studie laten verrichten door twee hoogleraren.
Ik heb hen de eerste week na mijn aantreden uitgenodigd in de verwachting
dat ik zou horen wat wij anders zouden moeten doen, maar wij doen het al zo.
Alleen, je moet altijd kritisch blijven. Er is gevraagd naar de kwaliteit
van onderwijs. Terecht is gezegd dat de millenniumdoelstelling met betrekking
tot de scholing van jongens en meisjes resultaat heeft, maar ineens stokt
het. Dan is de kwaliteit in het geding en moeten er leraren worden opgeleid.
Daarom zijn in de doelstelling voor het onderwijs nu ook het vakonderwijs
en het hoger onderwijs opgenomen. De inputdoelstelling is dus in die zin verbreed.
Ik vind het belangrijk dat wij dit doen.De tweede is dat die instituties kennelijk na een bepaalde fase van ontwikkeling
minder werken. Dit zie je bijvoorbeeld in Oeganda. Dit was de kern van onze
politieke dialoog met president Museveni.Hier is veel meer over te zeggen en ik realiseer me dat ik geen recht
doe aan de vragen van de heer Boekestijn. Ik wil hier wel aan toevoegen dat
ik het eigenlijk op vrijwel geen enkel punt oneens ben met hem. Ik zag een
brede steun van de VVD-fractie voor dit beleid, misschien nog wel meer dan
van sommige andere fracties, juist op het punt van ex post. Wij geven pas
begrotingssteun als het record in de afgelopen periode voldoende is. Wij doen
precies wat hij vraagt. Ik ben benieuwd naar zijn stuk van morgen in de Volkskrant,
maar we doen het dus al.De heerBoekestijn(VVD)Ik heb lang gesproken met Sweder van Wijnbergen en Gunning, en die waren
er niet van overtuigd dat dit beleid generiek was gebaseerd op geleverde prestaties;
in Oeganda is dit dus wel het geval, maar generiek niet.Voorzitter, ik wil één punt van orde maken: ik zou het bijzonder
op prijs stellen als ik antwoorden kreeg op mijn vragen. Ik heb mijn tekst
gegeven aan de minister, maar ik heb niks gehoord. Ik verzoek daarom in ieder
geval om schriftelijke antwoorden.MinisterKoendersIk heb echt geprobeerd om al uw vragen te beantwoorden; ik hoor graag
welke ik ben vergeten. Het ex-post doen we dus; dat is een van de hoofdpunten
in de discussie. De rol van de private sector, dat doen we ook en veel meer
dan die 9%. De vragen over fiscaliteit, de bedrijfslevenprogramma's
en de 240 mln. uit het Schoklandfonds heb ik ook beantwoord. Ook de groei-
en verdelingsagenda: het gaat om groei, maar ook om de aard daarvan. Verdelingsmechanismen
mogen uit de mode zijn, maar mij gaat het niet om de verdeling van de armoede.
In landen waar pertinent scheve inkomensverdelingen zijn die te maken hebben
met de aard van de groei – zoals in Guatemala – moeten we met
het bedrijfsleven instrumenten opbouwen om ook de armste bevolkingsgroepen
toegang te geven tot krediet en, in feite, tot productiemiddelen.De heerBoekestijn(VVD)Het wordt zo een beetje een moeizaam debat. Ex-postconditionaliteit doen
wij niet in fragiele staten; dat kan namelijk helemaal niet. Op dat punt praten
wij constant langs elkaar heen. Verder wilde ik heel graag criteria horen
voor een exit-strategie en welke landen daarvoor in aanmerking komen. U noemde
Kaapverdië, maar zelf dacht ik ook aan Ghana. Ik zou de antwoorden graag
op papier ontvangen, want mondeling gaat het te langzaam en krijg ik mijn
antwoorden niet.MinisterKoendersIk beantwoord uw vragen graag, maar er zijn vele vragen gesteld. Ik had
al iets over de exit-criteria gezegd, maar kennelijk niet voldoende. Dit betreft
landen die in feite een middeninkomenstatus hebben bereikt. Daarmee ontstaat
een exit-situatie: er ontstaat een ander type relatie, die niet meer wordt
gedomineerd door ontwikkelingssamenwerking. De ontwikkelingssamenwerkingsgelden
zullen dus verminderen totdat zij zijn afgebouwd. Daar zijn uitzonderingen
op, omdat er verschillende geschiedenissen zijn en niet alles ineens kan worden
bepaald; denk aan Suriname. Voor de meeste landen in die categorie betekent
het echter dat langzaam maar zeker de ontwikkelingssamenwerking wordt afgebouwd,
maar op twee essentiële punten blijft bestaan: waar kennis en kunde van
belang is, bijvoorbeeld over de milieuproblematiek...De heerBoekestijn(VVD)Maar op basis van welke criteria ontstaat een exit-strategie?MinisterKoendersTen eerste vanwege het bereiken van een middeninkomenstatus, ten tweede
redelijk bestuur. Ook geldt of een land zich via de private kapitaalmarkt
goed kan bedienen. Er kunnen overgangsproblemen zijn. Laat ik Vietnam als
voorbeeld nemen; die hulp is in feite binnenkort afgelopen. Ik wil daar best
een fasering voor aangeven en dat moet je ook met het betreffende land bespreken,
want zoiets kan niet unilateraal, maar wat is nu het probleem van zo'n land
om een goede kans te blijven houden op de kapitaalmarkt? De kwetsbaarheid
van dit soort landen voor externe financiële schokken blijft vrij groot
en in een afbouwfase willen zij hulp krijgen. Ghana zou ooit ook tot die categorie
kunnen gaan behoren. Ik heb het niet als exit-land geformuleerd, omdat het
land nog lang niet op eigen benen kan staan, de armoede verbetert, maar nog
lang niet voldoende, en de absorptiecapaciteit wordt vergroot door de verbeterde
instituties. De economische groei kan daardoor verdergaan, maar is nog buitengewoon fragiel. Ghana is mijns inziens nog lang geen middeninkomensland
en valt nu dus nog niet in die categorie.De heerBoekestijn(VVD)De minister heeft nog geen antwoord gegeven op mijn vragen over een mogelijk
conflict tussen de DRC en Oeganda over oliewinning bij het Albertmeer. Kan
daaraan samen met de Engelsen en Amerikanen iets worden gedaan? Wij steunen
verder MONUC en het UNDP niet bij het MRDP. Ik vind dat treurig.MinisterKoendersHet conflict over het Albertmeer is ter sprake gekomen tijdens mijn reis.
Ik heb daarover gesproken met de militaire leiders van Congo en Oeganda. Naar
aanleiding van deze reis heb ik hierover overigens ook gesproken met de speciale
vertegenwoordiger van de EU, die in dit conflict bemiddelt. Uit mijn gesprek
met de generaals in Oost-Congo bleek dat het risico vrij groot is dat er een
conflict ontstaat tussen Congo en Oeganda over de energievoorziening. Het
heeft dus zeker onze aandacht.Nederland ondersteunt het MRDP van het UNDP wel. Wij steunen dit demobilisatieprogramma
van MONUC en het UNDP in 2007 namelijk met 10 mln.Voorzitter. Een aantal woordvoerders heeft mij verweten in de nota te
weinig aandacht te besteden aan religie. Een minister voor Ontwikkelingszaken
die geen aandacht heeft voor religie, zou inderdaad tekortschieten. Religie
is in alle culturen en samenlevingen ongelooflijk belangrijk, zowel in haar
meer seculiere Nederlandse vorm als in meer organisatorische en kerkelijke
vormen in andere delen van de wereld.De rol van religie in Afrika is buitengewoon fascinerend en ingewikkeld,
zie een land als Nigeria. De spanning tussen religies neemt in Afrika sterk
toe. Ik maak mij dan ook grote zorgen over de verscherping van de tegenstelling
tussen christendom en islam in Noordoost- en delen van West-Afrika. Het is
een groot probleem dat sommige regeringen religie politiek vertalen. In Sudan
heeft dat sterk gespeeld. Verder verplaatst het intra-islamprobleem zich naar
landen in Azië en Afrika. Ik doel dan op de soms gewelddadige tegenstelling
tussen Soennieten en Sjiieten.Religie wordt steeds vaker gebruikt en misbruikt door politieke leiders.
Daardoor wordt religie van een element van zingeving tot een politiek instrument.
Tegelijkertijd is religie voor veel mensen een bron van zingeving en steunt
hun geloof hen bijvoorbeeld bij hun werk voor vredesprocessen. Deze mensen
werken op een positieve manier aan rentmeesterschap en verbetering van hun
samenleving.Religie kan dus de aanleiding zijn voor heel ingewikkelde problemen. In
de nota wordt wel degelijk gewezen op het risico dat wij in een wereld leven
waarin de culturele en religieuze scheidslijnen scherper worden. Ik heb dat
niet voor niets gedaan, want deze ontwikkeling baart mij ernstige zorgen.
Het is een wereldwijd probleem dat speelt in en tussen samenlevingen. Ontwikkelingssamenwerking
moet daarbij de rol van bruggenbouwer spelen.Ik verschil met sommige commissieleden misschien wel van mening over de
waarde van instrumentalismering van religie. Religie is geen instrument dat
je met budgetlijn X of Y kan inzetten om een probleem op te lossen. Dat laat
onverlet dat de regering in al haar ontwikkelingsprojecten actief religieuze
organisaties ondersteunt, zie bijvoorbeeld ons medefinancieringsstelsel. Er
is geen land ter wereld waar zulke grote subsidies worden verstrekt aan religieuze
organisaties en hun partnerorganisaties.Ik was een maand geleden in Pakistan, voordat het allemaal gebeurde. Daar
ben ik naar madrassa's geweest. Wat is de rol van de islam in het onderwijs?
Waarom zijn die madrassa's zo groot geworden? Wat is de rol van het gezin,
van kinderen en van meisjes in het onderwijs? Moeten wij daar iets mee doen?
Er zijn programma's voor curriculumverbetering in madrassa's. Ik vond dat
een risicovol project. Moet je dat nu wel of niet doen? Waarom is er geen
publiek onderwijs?Nog deze week heb ik contact gehad met de rooms-katholieke lekenorganisatie
Comunità di Sant'Egidio, die essentieel is op het gebied van vredesprocessen.
Natuurlijk zijn wij bereid om die te steunen indien dat nodig is. Ik wil dus
wegblijven van de suggestie – ik weet niet waar die vandaan komt –
alsof deze minister geen interesse heeft in religie en de relatie tussen religie
en ontwikkeling, integendeel. Er zijn positieve en negatieve voorbeelden.
Wij ondersteunen groeperingen die aan de positieve kant zitten.Iemand vroeg naar het democratiefondsje voor het Midden-Oosten. In de
discussie over islam en christendom, over the west against the rest, zullen
wij bruggenbouwers moeten zijn. Ook met de beperkte middelen die Ontwikkelingssamenwerking
heeft. Ik zie het probleem dus niet. De discussie heeft zich verengd tot het
Kenniscentrum Religie & Ontwikkeling. Ik heb daartegen gezegd: ik heb
niet gezien dat u iets doet wat bijdraagt aan waarover ik het net had. Het
is een overlegorgaan. De ngo's hebben nu zelf gezegd: misschien gaat het allemaal
niet zo goed, laten wij er nog een keer naar kijken. Zij hebben gevraagd niet
met mij samen te komen; zij gaan zelf bij elkaar zitten. Wij gaan geen fora
organiseren als die niets opleveren. Als het wel iets oplevert, kijken wij
er natuurlijk naar. Dan moet het echter productief zijn voor de activiteiten
en de gestelde prioriteiten. Het is dus niet nodig om op dit punt wantrouwen
te hebben ten opzichte van deze minister, integendeel. Het is een van de grootste
uitdagingen van deze tijd om te zien hoe religie werkt en te bedenken hoe
wij daarmee moeten omgaan. Ook al onze ambassades houden zich daarmee bezig.
Vanmorgen heb ik het er nog over gehad met onze ambassadeur in Pakistan: hoe
zit het precies met de relaties daar? Natuurlijk hebben wij daar oog voor.De voorzitter:Er is nog ruimte voor een korte tweede termijn, die vooral bedoeld is
voor het indienen van moties – dit kan overigens ook bij de begrotingsbehandeling –
of het stellen van een klemmende vraag in het licht van de voorbereiding van
de begrotingsbehandeling.De heerIrrgang(SP)Voorzitter. Bij de begrotingsbehandeling zal ik een aantal moties indienen.
Er is nog een aantal vragen die nog niet zijn beantwoord: het voorstel van
Dominique Strauss-Kahn over het IMF, Srebrenica, ngo's, kinderarbeid in India,
overleg met bijvoorbeeld de Rabobank over kostenverlagingen bij overboekingen,
de EPA's.MinisterKoendersIk wil daarop met alle liefde ingaan, maar dan zijn wij wel
een halfuur verder. Het is aan de Kamer.De heerIrrgang(SP)Ik wil er ook met alle liefde op ingaan. Voor mij zijn het belangrijke
onderwerpen.Tot slot Kaapverdië en de LDC-status, waarover ik nog met mijn staf
heb overlegd. Ook op de OECD-website wordt Kaapverdië nog steeds als
LDC gekwalificeerd. Is Kaapverdië dus nog steeds een van de minst ontwikkelde
landen? Het inkomen heeft betrekking op de laatste drie jaar, wat wellicht
van belang is. Het is vreemd om de steun aan Kaapverdië af te bouwen
en die aan Zuid-Afrika niet, terwijl dat overduidelijk geen LDC is. Wat is
nu precies de status van Kaapverdië?MevrouwFerrier(CDA)Voorzitter. Ook ik dien eventuele moties in bij de begrotingsbehandeling.
Ik bedank de minister voor zijn uitgebreide beantwoording. Ik ben blij met
zijn toezeggingen aangaande het bedrijfsleveninstrumentarium. Dat geldt ook
voor het belang dat hij hecht aan sterke verantwoordingsstructuren, vooral
in fragiele staten. Hij heeft toegezegd dit belang voortdurend onder de aandacht
van die regeringen te brengen en het eventueel financieel tot uiting te brengen.
Ik zou de minister willen vragen om op enig moment ook nog in te gaan op mijn
vragen aangaande Indonesië en China. Voorts vind ik dat hij religie toch
iets te veel in een negatief daglicht stelt. Het gaat vooral om pure kennis
inzake religie. Daar is behoefte aan en daarin is voorzien door het kenniscentrum,
wat iets anders is dan het kennisforum. Ik wil graag weten wat er met die
checklist gaat gebeuren en hoe het zit met de toegang tot het Schoklandfonds.De voorzitter:Dank u wel. Dan is het woord aan de heer Boekestijn.De heerBoekestijn(VVD)Ik kan het kort houden. De minister zei net dat hij het met alles eens
was wat ik hier zei. Dat lijkt mij wat overdreven. Ik was wel erg blij dat
hij eventjes een tipje van de sluier heeft opgelicht over de pro-poor growth
die soms toch ook niet geweldig had uitgepakt. Dat lijkt mij een belangrijk
inzicht. Ten aanzien van de herverdelingsagenda en de zakelijke benadering
van een voorwaardenscheppend beleid zie ik een groot verschil tussen de aanpak
van de minister en de mijne. Ik overweeg om moties in te dienen, maar dat
zal ik dan later bij de begrotingsbehandeling doen.De voorzitter:Dank u. Dan is het woord nu aan mevrouw Gill'ard.MevrouwGill'ard(PvdA)Voorzitter. Ik heb geen gebruik gemaakt van mijn drie mogelijkheden tot
interruptie, omdat ik wilde afwachten waar de minister nu precies op zou antwoorden
en wat hij mij zou kunnen toezeggen. Aan het eind van zijn verhaal moet ik
constateren dat hij op weinig van mijn vragen is ingegaan. Ik wil graag antwoord
op mijn vragen.Wij hebben er duidelijk voor gekozen om in dit debat in te gaan op het
microniveau. Op het macroniveau komen wij immers nog te spreken bij de begrotingsbehandeling.
De minister geeft duidelijk aan dat MDG 5 niet hoog op de internationale agenda
staat, vandaar ook dat mijn inbreng hierover ging. Concreet wil ik de minister
vragen om in te gaan op de volgende punten: de financiering van "making
pregnancy safer", de coördinerende rol van Nederland ook bij particuliere
initiatieven, het akkoord van Schokland, de rol van politieke leider die ik
heb gevraagd, Suriname en hulp aan Suriname, de dialoog met de ministers van
Financiën, want daar zit naar ons idee het knelpunt in het vooruithelpen
van de gezondheidssystemen. Ik heb gevraagd of hij ons de Noordwijk medicines
agenda kan toesturen, of hij iets kan doen aan de opbouw van capaciteit voor
de productie van essentiële geneesmiddelen in ontwikkelingslanden, de
braindrain, de focus op vrouwenrechten door de mensenrechtenambassadeur, het
vergroten van de toegang tot de ambassades voor vrouwenorganisaties en het
inzichtelijk maken hoe het Nederlandse beleid voldoet aan het VN-Gehandicaptenverdrag.
Ik heb voorts gevraagd naar de uitkomst van de papavermissie en de minister
heeft aangegeven, in tweede termijn graag in te willen gaan op aanvullende
voorstellen die zijn gedaan. Dat hoor ik graag.De voorzitter:Dank u wel. Dan is nu het woord aan mevrouw Peters.MevrouwPeters(GroenLinks)Voorzitter. Ik heb er waardering voor dat de minister eerst goedkeuring
haalt bij de Kamer voor de prioriteiten. Als hij het dan heeft over het maken
van de landenplannen, hoop ik wel dat hij daar niet mee bedoelt dat nu het
wiel helemaal opnieuw moet worden uitgevonden. Er is al ontzettend veel kennis
en de minister blijft zich grotendeels bezighouden met landen waar Nederland
al zit.MinisterKoendersVoorzitter...De voorzitter:De minister ter verheldering.MinisterKoendersHet gaat om landenplannen op basis van de hier genoemde prioriteiten.
De ambassades moeten op korte termijn precies aangeven, hoe die prioriteit
in het desbetreffende land op basis van wat daar nodig is, gerealiseerd kan
worden. Dat lijkt mij het enige wat je kunt doen.MevrouwPeters(GroenLinks)In het kader van de bepleite donorverantwoording en de rol die donoren
daar ook bij spelen, juist in het ontvangende land, hoop ik dat die landenprogramma's
snel in de taal van het land beschikbaar zijn op de website van de ambassade,
zodat de bevolking ze kan raadplegen.Ik had nog een vraag gesteld over medeondertekening door minister Verhagen.
Dat politiseert het karakter van de ontwikkelingssamenwerking. Mijn vraag
over het democratiseringspotje voor de Arabische regio is gedeeltelijk beantwoord.
De minister zei dat hij dat onder andere wil gebruiken voor de dialoog tussen
religies. Dan begrijp ik het toch nog niet helemaal. Het heet democratiseringspotje
en het is misschien klein, maar juist in die regio met zo'n boodschap aan
te komen zetten, lijkt mij zeer politiek geladen. Wat is daarvan de bedoeling?Ik had verder een gerichte vraag gesteld over UNIFEM in Afghanistan. Ik
houd er niet van om op een dergelijk microniveau te spreken, maar iedereen
houdt zich bezig met Afghanistan: Defensie, Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking.
De positie van vrouwen is daar het grote probleem. De minister zei dat hij
al kijkt naar UNIFEM. Ik had een motie voorbereid op dit punt, maar als de
minister bereid is een gedeelte van dat UNIFEM-bedrag ook in Afghanistan te
besteden, zou ik een heel eind gerustgesteld zijn en hoef ik
mijn motie niet meer in te dienen.De heerVoordewind(ChristenUnie)Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn antwoord en zijn ditmaal positieve
benadering voor de rol van religie. Ik ben blij dit te horen. Ik had een negatiever
indruk toen hij religie noemde in zijn beleidsbrief. Ik dank hem ook voor
de positieve reactie op de cash transfer voor aidswezen. Ik kijk nog even
of ik middels een amendement de minister kan helpen om hiervoor geld vrij
te maken.Ik heb nog een vraag over het gat tussen MDG 2, die op twaalf staat, en
de ILO-standaard, die op veertien staat, en over het vergroten van de kennis
over kinderarbeid bij de verschillende Nederlandse ambassades in het buitenland,
om op die manier het bedrijfsleven beter van kennis te voorzien over de ketens
en bedrijven in die landen die kinderarbeidvrij werken.MinisterKoendersVoorzitter. Wij hebben met opzet Srebrenica uitgezonderd van de uitfasering
van Bosnië, ook gezien onze historische relatie met Srebrenica en het
drama van de massamoord daar. Onze ambassade is voortdurend, ook op mijn instructie
toen ik minister werd, opnieuw gaan kijken hoe dit het beste kan worden vormgegeven,
juist om de mensen ter plaatse te helpen. Ik heb nu geen indicatie dat dat
niet voldoende gebeurt. Er is inderdaad ook een probleem met de Bosnische
regering. Ik sta open voor elk debat met de slachtoffers of anderen om te
zien wat er nog beter kan. Natuurlijk kan de situatie veel beter voor deze
vrouwen; dat is een heel andere zaak. Ik heb echter niet de indruk dat onze
ambassade daaraan niet maximaal werkt binnen datgene wat men opgedragen heeft
gekregen. Ik zou hierover nog eens met de mensen moeten spreken die op dit
punt ook in Nederland actief zijn. Dat doe ik met alle plezier.Wij hebben hier een uitgebreid overleg gehad over de relatie tussen migratie
en ontwikkeling. Daarbij ging het vooral om het punt van remittance, hoe wij
ervoor kunnen zorgen dat het geld dat wordt overgemaakt ook daadwerkelijk
zijn bestemming vindt. Het gaat hierbij om enorme bedragen, belangrijker dan
de totale ontwikkelingssamenwerking. Dat blijkt sterk afhankelijk te zijn
van het land in kwestie. Voor de Filippijnen bijvoorbeeld is arbeid een exportproduct.
Overal in de Golf of in Europa zien wij Filippijnse vrouwen werken, vaak onder
heel vervelende omstandigheden. Daar is de overmaking van geld helemaal geen
probleem. Dat gebeurt daar op een manier die men onderling op een buitengewoon
effectieve manier heeft geregeld met Filippijnse banken. In andere gevallen
hangt het er helemaal van af wat voor werknemer iemand is, of het geld naar
huis wordt gestuurd, bijvoorbeeld naar familie. Daaruit blijkt direct of het
ook productief kan worden geïnvesteerd en of het daadwerkelijk iets uitmaakt
voor de groei. In sommige landen zijn de remittances negatief voor de groei,
omdat het mensen afhoudt van werk, terwijl de situatie in andere gevallen
beter wordt. Wij zijn in het kader van de discussie over migratie en ontwikkeling
ook in gesprek met de banken over een verbetering op dat punt, want de transactiekosten
moeten zo laag mogelijk worden. Het resultaat zullen wij de Kamer voorleggen.
Volgens mij is die nota over ongeveer twee weken gereed.De EPA-discussie loopt al heel lang. Wij hebben er regelmatig over gesproken.
Het uitgangspunt van de Nederlandse regering is niet veranderd. Wij zijn buitengewoon
kritisch over de EPA's. In de aanstaande Razeb gaan wij er ook over discussiëren.
Daarover komt nog een speciale brief. Daarom kan ik de Kamer iets preciezer
op de hoogte stellen van de stand van zaken. Het gaat ons om twee zaken. Wij
willen een volledig vrije toegang voor de producten uit die landen. Voor zover
het een vrijhandelsakkoord wordt per 2008, maar de WTO heeft dat verplicht
en het is ook de wens van andere ontwikkelingslanden, moet dat fors asymmetrisch
zijn, zodat deze landen zich in het kader van hun eigen ontwikkeling, werkgelegenheid
en tariefinkomsten kunnen schikken in de nieuwe manier van regionale integratie.
Wij weten vanuit Europa hoe moeilijk dat is. Dat legt druk op die landen en
die maakt het buitengewoon zwaar.De heerIrrgang(SP)Ik heb twee concrete vragen gesteld, een over West-Afrika en dat uitstel
en een over het verzoek van de Seychellen om toelating tot de GPS-plus. Ik
hoor daar graag het standpunt van de regering over.MinisterKoendersDe regering heeft daar geen standpunt over, want het is de Europese Commissie
die wat dat betreft namens ons onderhandelt. Ik heb zojuist aangegeven dat
de regering heeft gevraagd om een evaluatie. Die is verricht. Volgende week
maandag wordt die besproken. Dan krijg ik ook informatie over de diverse landenposities.
De SP heeft daar problemen mee, maar het is de Europese Commissie die wat
dat betreft namens ons onderhandelt. Aan het eind van dat proces zullen wij
een afweging moeten maken, maar Nederland is zeer kritisch op dit punt. Het
is overigens een buitengewoon belangrijk onderwerp, waarover de heer Irrgang
nu twee deelvragen stelt, maar er komt volgende week een debat in de Kamer.
Dan zullen die vragen worden beantwoord. Ik kan op dit moment geen antwoord
geven op een vraag over een categorie landen, want ik weet dat antwoord niet,
omdat ik de informatie van de Commissie niet heb. Ik weet ook niet of wat
de heer Irrgang zegt, klopt. Ik weet niet waar hij zijn informatie vandaan
heeft. Het kan kloppen, maar misschien klopt het ook niet. De Commissie onderhandelt
namens de Nederlandse regering. De ministers komen regelmatig bijeen. De heer
Irrgang kent onze kritische positie ten aanzien van de EPA's. Het moet een
ontwikkelingsvriendelijke ronde zijn. Wij kunnen vanuit Nederland niet micromanagen.Dan Kaapverdië versus Zuid-Afrika. Dat is heel wat anders. Kaapverdië
is een land dat een speciale relatie kan aangaan met de EU, omdat het daar
in de buurt ligt. Het krijgt ook een speciale regeling die daarvoor wordt
opgezet. Kaapverdië heeft een inkomen per hoofd van de bevolking van
1930 dollar. Inmiddels is het, voor zover ik weet, afgehaald van de VN-lijst
van LDC's. Ik vind Kaapverdië in het licht van wat de Kamer heeft gezegd
over de categorie armste landen een uitfaseringsland. Ik heb proberen aan
te geven op welke manier wij daarmee omgaan, namelijk op een manier die zeer
specifiek zorgt voor een nieuwe relatie met de Europese Unie. Wij helpen de
Kaap-Verdische regering met een aantal overgangsproblemen, zowel wat betreft
de diplomatieke vertegenwoordiging, een aantal ORET-programma's dat het land
nog wil afwikkelen en een aantal programma's voor bescherming en veiligheid.
Dat geeft ons straks de kans ons meer in te zetten in een aantal andere landen.
In Zuid-Afrika gaat het om inkomensverdeling en aids. Daar is een hele generatie
weggeslagen. Daar heeft men een heel andere problematiek dan in Kaapverdië.
Dat land heeft heel andere mogelijkheden, namelijk door de fysieke
nabijheid van de EU en de mogelijkheid een speciale regeling te treffen.Ik blijf van mening verschillen met mevrouw Ferrier over de politieke
verantwoording. Het is buitengewoon belangrijk om dat te doen, zowel in fragiele
als niet-fragiele staten. Dat is voor mij geen principieel verschil.Met Indonesië hebben wij een vrij brede relatie. Die is vorig jaar
ondertekend door minister Bot en wordt nu op allerlei fronten uitgewerkt.
Dat gebeurt op allerlei ministeries in Nederland die juist gaan naar die brede
relatie met Indonesië. Het is typisch een estafetteland. Natuurlijk blijft
er ontwikkelingssamenwerking, maar het speelt relatief een mindere rol. Er
zijn dus relaties met onderwijs, cultuur et cetera.Bij China is het als bij de EPA's: het is niet zo heel makkelijk om er
snel een antwoord op te geven. Er is een aantal elementen. De economische
groei in Afrika heeft zeker te maken met de verhoogde grondstoffenprijzen
en de vraag vanuit China en ook met een groot aantal leningen van China aan
Afrika. De groei heeft ook te maken met investeringen in kleine en middelgrote
bedrijven in Afrika en investeringen in infrastructuur. Het probleem is dat
het niet altijd erg transparant is. Er is de Exim Bank, er zijn private investeringen
en er zijn staatsfondsen. Er zijn dus ook enorme risico's. Je ziet dat ook
in een aantal Afrikaanse landen de kritiek op China toeneemt. Mijn insteek
zal dan ook zijn om waar het kan dit bij China aan de orde te stellen. De
OESO probeert het nu te doen, maar ook in allerlei andere organen moet het
gebeuren. Ik merk ook dat China er zelf ook wel iets meer behoefte aan heeft,
maar het is niet eenvoudig. Het heeft heel verschillende consequenties voor
de manier waarop je met hulp omgaat. Het viel mij op dat in een hoofdredactioneel
commentaar van de NRC stond dat de minister aan de ene kant te veel eisen
stelt en aan de andere kant te weinig en dat je eigenlijk geen eisen meer
kunt stellen als het China is. Daar ben ik niet zo van overtuigd. Met betrekking
tot kennis en kunde en de manier waarop wij hulp geven moeten wij het blijven
doen. Je moet echter goed in de gaten houden wat er gebeurt. 5 mld. aan Congo
is enorm, maar het is iets waar het IMF en de Wereldbank wel degelijk mee
te maken hebben. Hoe wordt het geld eigenlijk uitgegeven en wat betekent het
voor de macro-economische balans van Congo? Er is veel over te zeggen, maar
ons beleid moet gericht zijn op een OESO-dialoog met China. Dat gebeurt ook.
Ook ten tijde van de relatie tussen EU en China heeft Nederland zich ingezet
opdat dit punt een belangrijk agendapunt blijft. Ook in de bilaterale contacten
heeft Nederland zich ingezet. De vorige week is het nog gebeurd met betrekking
tot olie en het conflict in Sudan, in Sirte. Ik heb daar ook met de Chinese
ambassadeur erover gesproken. Dat moeten wij doen. Maar ik denk niet dat men
het morgen totaal anders gaat doen omdat Nederland het heeft gezegd. Wij moeten
dus ook kracht en coalities opbouwen.Het idee van Strauss-Kahn is nog niet bestudeerd. Wij zullen bekijken
of het een goed idee is of niet. De minister van Financiën gaat er allereerst
over. Op het moment dat men het wenst, kunnen wij dit beantwoorden. Ik vind
over het algemeen dat Strauss-Kahn een goede benadering heeft van het IMF
en de armste landen. Wij zullen dit echt nauwkeurig moeten bestuderen. Ik
kan er niet in één keer een antwoord op geven. Zodra wij het
hebben, willen wij het u graag doen toekomen.Misschien kan de heer Irrgang zijn vraag over ngo's in India toelichten.De heerIrrgang(SP)De ngo's worden voor de rechter gedaagd, terwijl zij vechten tegen kinderarbeid.
Kan de Nederlandse regering hiervoor opkomen?MinisterKoendersDit zijn vragen die kennelijk zijn gesteld aan de minister van Buitenlandse
Zaken. Ik begrijp dat hij die morgen zal beantwoorden.Ik ben het er niet mee eens dat ik over religie meer de negatieve kanten
dan de positieve kanten zou melden. Ik heb op geen enkele manier religie in
een negatief daglicht willen zetten. Gelukkig knikt de heer Voordewind positief.
Hij heeft het dus wel zo gehoord. Ik heb aangegeven dat het mij zeer aan het
hart gaat om daar te bezien wat het betekent voor ontwikkeling, in alle serieusheid,
en de zingeving die mensen eraan geven. Er is volgens mij geen negatieve kwalificatie
aan gegeven.Over het Kennisforum Religie kan ik nog geen uitsluitsel gegeven. Ik heb
de eerste evaluaties en discussies erover gezien. Ik vond het volstrekt onvoldoende.
Er zit heel weinig in dat operationeel gebruikt kan worden door Ontwikkelingssamenwerking.
Wij zullen met het kennisforum bezien of dat verbeterd kan worden. Ik weet
niet of de leden daarvan hier in de zaal zitten.MevrouwFerrier(CDA)Het zijn twee verschillende dingen die de minister volgens mij door elkaar
haalt. Ik bedoel de checklist die door het kenniscentrum is opgesteld. Daarin
participeren alle religieuze organisaties van Nederland.MinisterKoendersIk zal die checklist met plezier bekijken.Voor het Schoklandfonds is een subsidieregeling. Wij zijn nu in gesprek
met een groot aantal mensen waarmee wij de projecten doen. Het gaat bijvoorbeeld
om een initiatief voor duurzame handel. Voor het fonds van 50 mln. is nu een
subsidiekader. Men krijgt te horen op welke wijze men daaraan kan voldoen.
Wij proberen dat zo onbureaucratisch mogelijk te doen. Het moet echt iets
vernieuwends zijn om samen met anderen de millenniumontwikkelingsdoelstellingen
naderbij te brengen. Wij willen dat doen op een manier die anders is dan een
normale financiering via andere organisaties. Wij stellen de mensen op de
hoogte en verder wordt bezien hoe de verschillende projecten verder kunnen
worden gebracht. Ik vind het een buitengewoon interessant proces. De Nederlandse
samenleving wordt daardoor enorm gedynamiseerd. Er zitten positieve kanten
aan. Ik wil met het Schoklandfonds financiële ruimte bieden voor die
initiatieven die de potentie hebben om een duidelijke extra bijdrage te leveren
aan het behalen van de MDG's, maar een duwtje nodig hebben. Het moet in principe
op eigen kracht en met eigen inbreng van de partners gebeuren. Dat is de opzet
van het fonds. Ik verwacht van de verschillende partners dat zij substantieel
bijdragen aan dit initiatief met geld, kennis, netwerk en menskracht. Mijn
ministerie hoeft niet per se altijd een actieve partner te zijn. Dat kan wel,
dat vind ik prima, maar het hoeft niet. Als men het veel beter kan zonder
de overheid, is dat prima.Ook andere ministeries kunnen deelnemen. Schokland is iets van de hele
Nederlandse regering, de minister voor Ontwikkelingssamenwerking is slechts
de regisseur. Voor mij telt het ontwikkelingsresultaat. Zodra een aantal van
die projecten door het subsidiekader is, zullen wij u graag van de voortgang
op de hoogte brengen.Mijn excuses aan mevrouw Gill'ard. Ik dacht juist dat ik op een groot
aantal punten van haar inbreng heel specifiek ben ingegaan voor
zover die niet gingen over heel precieze dingen zoals het financieren van
een bepaald bureau in een bepaalde organisatie. Dat is een mate van micromanagement
die heel moeilijk politiek te vertalen is. Ik vind het moeilijk om dat specifieke
bureautje in die organisatie te gaan ondersteunen. Ik hoop dat mevrouw Gill'ard
erop vertrouwt dat wij dat doen op een manier die zo dicht mogelijk bij de
realiteit is. Ik wil graag op de specifieke vragen van mevrouw Gill'ard ingaan.Ik steun zeer de benadering die mevrouw Gill'ard naar voren brengt op
het punt van moedersterfte. Dat is essentieel. Zij is in China opgetreden
en heeft internationale steun verworven. Ik heb op een aantal punten de vragen
van mevrouw Gill'ard wel beantwoord maar misschien moet ik mijn antwoorden
nog even herhalen.Dat betreft allereerst de steun aan de international confideration of
midwives. Dat gaan wij dus doen. Dat liep overigens ook al zo via de TMF.
Verder zijn wij bezig om in het kader van de intensivering voor seksuele en
reproductieve gezondheid en recht in overleg met ICM en de UNFPA te kijken
of wij verdere steun kunnen geven aan de organisatie van midwives.MevrouwGill'ard(PvdA)Ik wil de minister vragen om niet te herhalen wat al gezegd is, maar juist
in te gaan op de vragen die niet zijn beantwoord.MinisterKoendersMevrouw Gill'ard stelt zulke microvragen over bepaalde programma's. Natuurlijk
ben ik bereid om te kijken of de WHO iets meer kan doen aan het programma
van pregnancy. Dat heb ik al toegezegd in een eerder overleg. De drie bureaus
die nu gesteund worden, doen dat werk wat mij betreft op een adequate manier.
Het kan best zijn dat een andere club in een ander kantoor daaraan ook nog
iets kan toevoegen. Dat wil ik graag beoordelen.De voorzitter:Is niet mogelijk om detailkwesties snel schriftelijk te beantwoorden zodat
mevrouw Gill'ard de antwoorden bij de begroting kan betrekken?MinisterKoendersVoor zover ik de vragen nu kan beantwoorden, wil dat graag doen. De relatie
met Suriname is ingewikkeld. Het moet wel vanuit Suriname zelf komen, anders
zie ik weinig kans om het programma door te voeren. Wij hebben beleidsoverleg
met Suriname en ik heb hun er nog niet over gehoord. Ik wil hun best stimuleren
om er op een interessante manier mee om te gaan.Ik ben graag bereid tot een dialoog met het ministerie van Financiën
over gezondheid. Wel is het zo dat wij meestal een partner hebben in ontwikkelingslanden.
De ontwikkelingslanden bepalen zelf wie hun partner is, soms is dat de minister
van financiën, soms de minister van planning en soms werk je iets uit
met de minister van vrouwenrechten. Ik ben er niet voor om een apart circuit
van ministers van financiën daarbij te betrekken.De Noordwijk Medicines Agenda is buitengewoon belangrijk. Ik ben erbij
geweest, mevrouw Gill'ard ook. Wij werken samen met minister Klink van VWS.
Wij zijn bezig met de programma's die te maken hebben met de productie van
verschillende soorten geneesmiddelen in ontwikkelingslanden zelf.MevrouwGill'ard(PvdA)Ik heb niet om een toelichting gevraagd. Ik heb gevraagd of wij de agenda
toegestuurd kunnen krijgen, want wij kennen die niet.MinisterKoendersNatuurlijk, dat is geen probleem. Ik kan mevrouw Gill'ard nu alvast een
kopie geven als zij dat wil.Op het punt van de ambassadeur voor de vrouwenrechten ben ik het met mevrouw
Gill'ard eens. De vraag over de doorwerking van artikel 92 met gehandicapten
heb ik beantwoord. Wij hebben geen doelgroepenbeleid, maar nemen wel in alle
programma's het punt van de gehandicapten mee.MevrouwGill'ard(PvdA)Ik heb gevraagd of de minister inzichtelijk kan maken, het liefst in een
brief, hoe het beleid precies voldoet aan het verdrag, met name wat artikel
32 betreft.MinisterKoendersKan mevrouw Gill'ard mij de achtergrond van die vraag schetsen? Wat wil
zij precies weten en waarom?MevrouwGill'ard(PvdA)Artikel 32 van het VN-gehandicaptenverdrag gaat over inclusiefbeleid.
De minister heeft in zijn brief van mei jongstleden aangegeven dat de Nederlandse
regering daaraan voldoet en inclusiefbeleid voert op het gebied van gehandicapten.
Ik wil dat graag van hem aannemen, maar ik vraag hem om dat inzichtelijk te
maken.MinisterKoendersHelaas kan ik aan dat verzoek niet voldoen. Ik heb niet het materiaal
en de mensen om heel precies per land te bekijken wat wij wel en niet aan
gehandicapten doen. Ik heb gezegd dat het een belangrijk punt is en dat wij
het in de dialoog met ontwikkelingslanden naar voren brengen. Een aantal organisaties
wordt ondersteund via het MFS-stelsel, maar ik kan geen details geven omdat
wij dat materiaal niet hebben. Ik zou heel veel mensen moeten vrijstellen
om dat te onderzoeken. Helaas kan ik aan dat verzoek niet voldoen.In antwoord op mevrouw Peters geef ik aan dat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
verantwoordelijk is voor de ODA. Ontwikkelingssamenwerking is altijd politiek,
zoals elke minister politiek is. Ik ben daarvoor verantwoordelijk, dus het
is volstrekt logisch dat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking de brieven
ondertekent die gaan over ontwikkelingssamenwerking. Dat is altijd zo geweest
en dat zal voorlopig zo blijven zolang er een minister voor Ontwikkelingssamenwerking
is.MevrouwPeters(GroenLinks)Ik heb een vervolgvraag. Ik had mijn vraag gemotiveerd. Natuurlijk is
het formeel zoals de minister net heeft gezegd, maar kenmerkend ...De voorzitter:Wij gaan niet de vervolgdiscussie aan. U hebt antwoord gekregen op uw
vraag. Als u het daarmee niet eens bent, kunt u bij de begrotingsbehandeling
daarop terugkomen.MevrouwPeters(GroenLinks)Ik wil graag dat de minister ingaat op het aspect van mijn vraag dat hij
zich met de politisering van de OS meer begeeft op het terrein van de minister
van Buitenlandse Zaken. Dat was bij zijn voorgangers niet zo.De voorzitter:Dit is een vervolgdiscussie. U kunt er bij de begroting op terugkomen.
Hier laten wij het bij.MevrouwPeters(GroenLinks)Alle collega's hebben hun vragen gepreciseerd. Ik ga nu op dit punt in.
Ik wil er heel graag een antwoord op. Bijvoorbeeld in het Midden-Oosten; politisering
van OS, hoe gaat het daar?De voorzitter:Ik heb gezegd dat u niet meer het woord hierover krijgt. De minister heeft
het gehoord, die kan er nog over zeggen wat hij wil, maar daarna laten wij
de discussie hierbij. Anders blijven wij bezig. Er zijn zoveel onderwerpen.MinisterKoendersOok op dit punt kent de regering eenheid van kabinetsbeleid. De kabinetsnota
wordt door de eerstverantwoordelijke minister ondertekend. Dat betekent dat
alle ministers dit beleid steunen.Het democratiseringsfonds is bedoeld als een kleiner fonds. Het gaat niet
om groot geld. Het gaat om een katalyserend fonds dat via onze ambassades
betrekking heeft op een aantal ontwikkelingen in de islamitische wereld. Wij
zien dat daar een enorm probleem is. Ik wijs in dit verband op het UNDP Human
Development Report. Ik doel op gebrek aan openheid over de positie van vrouwen
en op de gestokte democratisering. Met een aantal katalyserende programma's
wordt getracht die situatie te verbeteren. Het heeft ook te maken met de uitvoering
van het WRR-rapport. Het gaat erom een brugfunctie te hebben. Dat ligt gevoelig,
zoals alle politiek in het Midden-Oosten gevoelig is. De democratie heeft,
vooral als het vanuit het Westen komt, niet de beste naam op het ogenblik.
Men heeft het gevoel van dubbele standaarden. Dat is vervelend, want het is
wel belangrijk dat er iets gebeurt. Ik ben erop tegen dat er op de een of
andere manier een nieuwe steun voor autoritaire regimes komt. Daarom hebben
wij vandaag ook de hulp aan Pakistan opgeschort. Wij gaan in de verschillende
partnerlanden actief met onze ambassades onderzoeken welke mogelijkheden er
zijn. Het gaat om het relatief kleine bedrag van 3 mln.Met betrekking tot UNIFEM en Afghanistan merk ik het volgende op. Een
belangrijke reden waarom wij in Afghanistan zijn, is omdat de helft van de
bevolking niet mee mocht doen en vijand was van de regering, namelijk de vrouwen.
Ik zie wel een grote vooruitgang in de rol van de vrouw in Afghanistan, maar
dat is bij lange na niet genoeg. Dat moet versneld verbeterd worden. Wij zijn
bereid om een fonds dat gericht is op het geweld tegen vrouwen te steunen.
Ik wil graag bekijken of Afghanistan eronder valt. Er was ook een aanvraag
voor een kleiner fonds. Dat heb ik afgewezen. Het ging daarbij om 1 mln. voor
tien landen. Dat is zo'n fonds waarmee je niks kunt doen. Ik zal hierop tijdens
de begrotingsbehandeling terugkomen.De heer Voordewind heeft gesproken over kinderarbeid. Ik moet hem eerlijk
bekennen dat ik niet meer precies weet wat hij bedoelde. Mijn excuses daarvoor.De heerVoordewind(ChristenUnie)Dat ging om twee dingen. Ten eerste het gat tussen ILO en MDG. ILO hanteert
de grens van 14 jaar en MDG de grens van 12 jaar. Het tweede punt gaat over
het vermeerderen van kennis bij de Nederlandse ambassades over kinderarbeid,
bijvoorbeeld over de vraag welke bedrijven wel en niet met kinderarbeid werken.MinisterKoendersEr mag geen twijfel over bestaan dat werken op 14-jarige leeftijd ook
kinderarbeid is. Ik vind dat wij dat zeker moeten onderstrepen. Het ergste
is natuurlijk de arbeid van jonge kinderen. Daar moeten alle activiteiten
op gericht worden. Ik wijs in dit verband op het Verdrag inzake de rechten
van het kind. Daarin wordt zelfs een grens van 15 jaar gehanteerd. Dus de
heer Voordewind heeft volstrekt gelijk dat dit kinderarbeid is, de echt onderdrukkende
kinderarbeid die je ziet in de Ivoorkust en Burkina Faso. Ik ben van harte
bereid om onze ambassades daar opnieuw en indringend op te wijzen, want ik
denk inderdaad dat het heel belangrijk is om daar met u campagne tegen te
voeren.De voorzitter:Aan het slot van dit overleg wil ik nog de toezeggingen verwoorden die
de griffier op een rijtje heeft gezet:- in de loop van 2008 wordt de Kamer ingelicht over de toekomst
van ORET;- enkele vragen van de heer Irrgang over Fiscus worden schriftelijk beantwoord;- de minister gaat kijken naar uitbreiding van het succesvolle programma
Social Protection;- de Kamer wordt ingelicht over hoe het trustfund van UNIFEM kan worden
gesteund;- de minister zal uitzoeken of de Wereldbank mogelijkheden biedt om ethanolprojecten
in Haïti te ondersteunen;- de minister zal het voorstel Strauss-Kahn bestuderen en de Kamer over
zijn bevindingen informeren.Kunt u zich hierin vinden?MinisterKoendersZeker, voorzitter, ik zal proberen de vragen zo spoedig mogelijk en in
ieder geval voor de begrotingsbehandeling te beantwoorden.MevrouwFerrier(CDA)De minister zou ook nog zeggen wat hij gaat doen met de checklist van
het Kenniscentrum.De voorzitter:Dat is inderdaad ook toegezegd!De heerBoekestijn(VVD)Voorzitter. Een korte algemene observatie. Wij zijn nu ongeveer een uur
langer doorgegaan. Bij de vaste commissie voor Defensie gebeurt dat nooit.
Ik stel vast dat vier mensen achter de tafel ontevreden zijn over de antwoorden
op hun vragen. Ik zou dan ook willen voorstellen om de volgende keer maar
te stoppen op het afgesproken tijdstip en om de vragen die dan niet beantwoord
zijn schriftelijk te beantwoorden.De voorzitter:Ik denk dat wij in de procedurevergadering kunnen terugkomen op de manier
waarop het nu is gegaan en de manier waarop u het anders wil. Dit is niet
het moment en de plaats om daar verder op in te gaan.Ik dank de leden voor hun inbreng, de minister en de ondersteunende ambtenaren
voor de beantwoording en de bezoekers voor hun belangstelling en uithoudingsvermogen.Sluiting 22.25 uur.XNoot1Samenstelling: Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Wilders (PVV), Waalkens
(PvdA), Van Baalen (VVD), Çörüz (CDA), Ormel (CDA), voorzitter,
Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA),Blom (PvdA),
Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé-Hamming (VVD), Irrgang (SP),
Knops (CDA), Boekestijn (VVD), Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66),
ondervoorzitter, Van Gennip (CDA), Ten Broeke (VVD), Peters (GroenLinks),
Van Raak (SP), Gill'ard (PvdA) en Thieme (PvdD). Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), De Roon (PVV), Vermeij (PvdA),
Van Miltenburg (VVD), Omtzigt (CDA), Jules Kortenhorst (CDA), Roland Kortenhorst
(CDA), Jasper van Dijk (SP), Ten Hoopen (CDA), Besselink (PvdA), Leerdam (PvdA),
Arib (PvdA), Neppérus (VVD), Lempens (SP), Schermers (CDA), Griffith
(VVD), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Van der Ham (D66), Jonker
(CDA), Van Beek (VVD), Halsema (GroenLinks), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA)
en Ouwehand (PvdD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31250-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl