Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2017-09-19 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2017-2018
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 34 775
 X
 
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2018
 
 
 Nr. 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 
 
 Inhoudsopgave
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A
 
 
 
 
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B
 
 
 
 
 BEGROTINGSTOELICHTING
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 Leeswijzer
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 Het beleid
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 
 2.1
 
 
 De beleidsagenda 2018
 
 
 5
 
 
 
 
 2.2
 
 
 De beleidsartikelen
 
 
 22
 
 
 
 
 2.3
 
 
 De niet-beleidsartikelen
 
 
 69
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 Begroting agentschappen
 
 
 
 
 78
 
 
 
 
 
 3.1
 
 
 Defensie Telematica Organisatie
 
 
 78
 
 
 
 
 3.2
 
 
 Paresto
 
 
 84
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 Bijlagen
 
 
 
 
 88
 
 
 
 
 
 4.1
 
 
 ZBO’s en RWT’s
 
 
 88
 
 
 
 
 4.2
 
 
 Verdiepingshoofdstuk
 
 
 90
 
 
 
 
 4.3
 
 
 Moties en toezeggingen
 
 
 100
 
 
 
 
 4.4
 
 
 Overzicht Subsidies
 
 
 109
 
 
 
 
 4.5
 
 
 Overzicht Evaluaties- en overig onderzoek
 
 
 111
 
 
 
 
 4.6
 
 
 Financieel overzicht Wapensystemen
 
 
 112
 
 
 
 
 4.7
 
 
 Overzicht uitgaven veteranen en uitgaven zorg en nazorg
 
 
 120
 
 
 
 
 4.8
 
 
 Overzicht uitgaven IT
 
 
 125
 
 
 
 
 4.9
 
 
 Overzicht Cyber
 
 
 126
 
 
 
 
 4.10
 
 
 Lijst van afkortingen
 
 
 127
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
 
 
 
 Wetsartikel 1 (begrotingsstaat Ministerie)
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld.
 Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat/begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.
 Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen in de Miljoenennota.
 Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat/begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
 Wetsartikel 2 (begrotingsstaat baten-lastendiensten)
 Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de baten-lastendiensten vastgesteld.
 De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake de diensten die een baten-lastenstelsel voeren.
 Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de in de staat opgenomen baten-lastendiensten Defensie Telematica Organisatie (DTO) en Paresto voor het onderhavige jaar vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake de baten-lastendiensten.
 
 
 
 
 De Minister van Defensie,
 
 
 J.A.
 Hennis-Plasschaert
 
 
 
 
 
 
 B.
 BEGROTINGSTOELICHTING
 
 
 
 
 1.
 LEESWIJZER
 
 Beleidsartikelen
 In beleidsartikel 1 Inzet wordt de inzet van de krijgsmacht begroot. Dit betreft de bijdragen van Defensie aan crisisbeheersingsoperaties, contributies aan door de leden gemeenschappelijk gefinancierde (common funded) NAVO- en EU-operaties, inzet voor nationale en koninkrijkstaken en overige inzet. Het artikel bevat ook een overzicht voor de structurele inzet die in andere beleidsartikelen is begroot, bijvoorbeeld door de Koninklijke Marechaussee, de Explosieven Opruimingsdienst Defensie en de Kustwachten. Tevens worden vanaf 2015 de middelen van de Ministeries van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BH&OS) en Buitenlandse Zaken (BZ) in het kader van het Budget Internationale Veiligheid (BIV) op dit artikel geraamd.
 In de beleidsartikelen 2 tot en met 5 wordt de taakuitvoering geraamd voor zeestrijdkrachten (CZSK), landstrijdkrachten (CLAS), luchtstrijdkrachten (CLSK), de marechaussee (KMar) en de aan hen gemandateerde inzet, voor zover deze niet valt onder artikel 1. In beleidsartikel 6 zijn de investeringen voor de krijgsmacht opgenomen, te weten investeringen voor materieel, infrastructuur, IT, wetenschappelijk onderzoek en bijdragen aan de NAVO-investeringen. Daarnaast zijn de verkoopopbrengsten voor afstoting van materieel en infrastructuur in dit beleidsartikel opgenomen.
 In de beleidsartikelen 7 Ondersteuning door Defensie Materieel Organisatie (DMO) en 8 Ondersteuning door Commando DienstenCentra (CDC) zijn de uitgaven, verplichtingen en ontvangsten geraamd voor de ondersteunende en dienstverlenende defensieorganisaties.
 Niet-beleidsartikelen
 In het niet-beleidsartikel 9 Algemeen worden de niet specifiek aan een defensieonderdeel toe te wijzen programma-uitgaven opgenomen. In het niet-beleidsartikel 10 Centraal apparaat worden de uitgaven ten behoeve van het centrale apparaat van Defensie begroot, waaronder de Bestuursstaf en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD), alsmede de niet aan een specifiek artikel toe te wijzen uitgaven voor pensioenen en wachtgelden. Ten slotte worden in de niet-beleidsartikelen 11 en 12 de geheime uitgaven respectievelijk de ramingen voor nominaal en onvoorzien opgenomen.
 Overig
 In de begroting worden ook de ramingen voor de baten-lastendiensten Defensie Telematica Organisatie (DTO) en Paresto weergegeven. Daarnaast is in de bijlagen informatie opgenomen over de ZBO/RWT’s, de mutaties, moties en toezeggingen, subsidies, evaluaties, het financieel overzicht wapensystemen, de uitgaven voor veteranen en de uitgaven voor zorg en nazorg, de uitgaven voor IT alsmede een overzicht voor cyber. De begroting van het Ministerie van Defensie is ook digitaal beschikbaar op de website www.rijksbegroting.nl. Om de toegankelijkheid verder te vergroten zijn in de digitale versie, waar mogelijk, hyperlinks aangebracht naar de achterliggende documenten.
 Defensie Materieelprojectenoverzicht
 Zoals gebruikelijk ontvangt de Kamer op Prinsjesdag het Materieelprojectenoverzicht (MPO). Hierin wordt per project meer gedetailleerde informatie gegeven dan in de begroting. Zo wordt de samenhang met het defensiebeleid en met andere projecten duidelijk gemaakt. In het MPO zijn de lopende en de geplande strategische materieelprojecten opgenomen met een financiële omvang van meer dan € 25 miljoen, evenals de politiek gevoelige projecten. Daarnaast wordt ingegaan op af te stoten materieel. In deze begroting worden daarom alleen de grotere projectwijzigingen verder toegelicht.
 Groeiparagraaf
 In de begroting 2018 zijn ten opzichte van de begroting 2017 de volgende wijzigingen doorgevoerd:
 
 
 •
 In de doelstellingenmatrices van de beleidsartikelen 2 tot en met 5 worden de doelstellingen op het gebied van de norm operationele gereedheid weergegeven. Informatie over de inzetbaarheid van de Nederlandse krijgsmacht is operationeel gevoelig. Naar aanleiding van een onderzoek van de MIVD en op advies van de Beveiligingsautoriteit zijn om die reden twee kolommen van de doelstellingenmatrices vertrouwelijk gemaakt. De integrale doelstellingenmatrices zijn als vertrouwelijke bijlage opgenomen bij de inzetbaarheidsrapportage, die tegelijk met de begroting aan de Kamer wordt aangeboden.
 
 
 •
 In de toelichting bij het centrale apparaatsartikel (niet-beleidsartikel 10) worden de apparaatsuitgaven van het kerndepartement in tabelvorm onderverdeeld naar het beleidsterrein. Deze verdere uitsplitsing komt tegemoet aan de wens van de Tweede Kamer om inzicht te hebben in de nadere onderverdeling.
 
 
 
 
 
 2.
 HET BELEID
 
 
 
 2.1
 De beleidsagenda 2018
 
 Inleiding
 De veiligheidscontext is de afgelopen jaren in hoog tempo veranderd. Crises volgen elkaar snel op en de verscheidenheid, duur en ook complexiteit van dreigingen en risico’s zijn fors toegenomen. Interne en externe veiligheid zijn inmiddels twee kanten van dezelfde medaille. Dat wordt keer op keer pijnlijk duidelijk: aanslagen in Europa, radicalisering, het destabiliserende optreden van Rusland in Europa en elders, de ramp met vlucht MH-17, cyberaanvallen met ernstig ontwrichtende gevolgen en migratiestromen naar Europa met grote maatschappelijke impact. Dit alles vindt in belangrijke mate zijn oorsprong in instabiele regio’s rondom Europa. Niet alleen onze belangen en waarden, maar ook onze manier van leven en de grondslagen van onze welvaart staan hierdoor op het spel. Veiligheid, welvaart, welzijn en sociale stabiliteit zijn immers onlosmakelijk met elkaar verbonden.
 Gelet op de veiligheidssituatie, de drie hoofdtaken van Defensie en de vitale belangen zoals opgenomen in de Internationale Veiligheidsstrategie en de Strategie Nationale Veiligheid zal de Nederlandse defensie-inspanning zich de komende jaren vooral moeten richten op de volgende drie strategische opgaven:
 
 
 •
 
 Veilig blijven. Het waarborgen van de veiligheid van onze samenleving en het eigen, NAVO- en EU-grondgebied;
 
 
 •
 
 Veiligheid brengen. Het bevorderen van internationale stabiliteit en het tegengaan van dreigingen in de ring rondom Europa en het Koninkrijk;
 
 
 •
 
 Veilig verbinden. Het beschermen van de fysieke en digitale knooppuntfunctie van Nederland in de wereld, met inbegrip van de aan- en afvoerlijnen.
 
 
 Meerjarig perspectief voor de versterking van de krijgsmacht
 Tegen deze achtergrond heeft het kabinet, in verschillende brieven en in opeenvolgende begrotingen, een meerjarig perspectief geschetst voor de structurele en stapsgewijze versterking van de krijgsmacht. De Tweede Kamer heeft er op aangedrongen werk te maken van de vervolgstappen in het kader van dit meerjarig perspectief. De brief «Houvast in een onzekere wereld» van 14 februari 2017 (Kamerstuk 33 763, nr. 126) schetst de beoogde lijnen van ontwikkeling in dezen.
 De afgelopen jaren heeft dit kabinet al belangrijke maatregelen genomen. Met behulp van opeenvolgende verhogingen van de defensiebegroting, oplopend tot ruim € 920 miljoen structureel in 2020, kan onder meer de basisgereedheid van de krijgsmacht de komende jaren op orde worden gebracht. Met de voorjaarsnota 2017 heeft het kabinet structureel € 20 miljoen extra per jaar beschikbaar gesteld voor de grensbewakingstaak van de Koninklijke Marechaussee (KMar), onder andere op luchthavens. In aanvulling hierop is nogmaals € 2,2 miljoen in 2018 en vanaf 2019 structureel € 23,4 miljoen vrijgemaakt. Daarmee komt de totale intensivering ten behoeve van de grensbewakingstaak op € 43,4 miljoen structureel vanaf 2019. Voorts is er voor de MIVD, verdeeld over 2017, 2018 en 2019, eenmalig € 17 miljoen vrijgemaakt. Hiermee investeert de MIVD in noodzakelijke capaciteit om op potentiële crises of escalatie daarvan te kunnen anticiperen. Ook heeft het kabinet in totaal € 26 miljoen beschikbaar gesteld voor cybersecurity. Van dit bedrag wordt € 8 miljoen beschikbaar gesteld aan de MIVD voor het aanpakken van cyberspionage en -sabotage.
 Zoals reeds meerdere malen gemeld, zijn naast het op orde brengen van de basisgereedheid, de volgende vervolgstappen geïdentificeerd. Die vervolgstappen zijn:
 
 
 •
 
 Investeren om de huidige krijgsmacht te continueren en vernieuwen
 
 Defensie heeft de investeringsbehoefte voor de benodigde instandhoudingsprogramma’s en vervangingen om de huidige krijgsmacht te kunnen continueren en vernieuwen in kaart gebracht. Zoals in de begroting 2016 en 2017 reeds is vermeld, is de investeringsbehoefte voor de komende jaren groter dan het beschikbare budget. Het is nodig om tijdig de noodzakelijke vervangingen van materieel voor de krijgsmacht uit te voeren.
 
 
 •
 
 Verbeteren van de operationele (gevechts)ondersteuning (CS/CSS)
 
 In het kader van operationele duurzaamheid is het van belang de balans tussen de gevechtseenheden en de (gevechts)ondersteunende eenheden, zoals logistieke, geneeskundige en inlichtingeneenheden, te versterken. Zoals bekend kampt Defensie op dit gebied met beperkingen. Versterking van de ondersteunende eenheden zal het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht vergroten en de gereedheid ondersteunen. Een beroep op internationale partners is in de praktijk problematisch gebleken, omdat deze capaciteiten ook bij hen schaars zijn.
 
 
 •
 
 Uitbreiding en modernisering slagkracht
 
 Defensie moet in staat zijn in te spelen op de steeds weer veranderde veiligheidscontext. Ook moet de krijgsmacht opgewassen zijn tegen technologisch hoogwaardige tegenstanders in conflicten met een hoge geweldsintensiteit en gelijktijdig, voor langere duur en in voldoende omvang kunnen deelnemen aan verschillende activiteiten en operaties. Voorts nopen de razendsnelle ontwikkelingen in het cyber- en informatiedomein tot substantiële maatregelen. Er moet bovendien rekening worden gehouden met een groeiend beroep op de krijgsmacht in het kader van de nationale taken.
 
 
 Duidelijk is dat versterking en vernieuwing van de krijgsmacht nadrukkelijk hand in hand moeten gaan. Dit is noodzakelijk om, samen met onze bondgenoten en partners, het hoofd te kunnen (blijven) bieden aan de grote diversiteit en ook complexiteit van dreigingen en risico’s evenals de snelheid waarmee die opkomen.
 Tijdens de NAVO-top in Wales in september 2014 hebben de bondgenoten afgesproken (1) de trend van dalende defensie-uitgaven te keren, (2) te trachten de uitgaven in reële termen te laten stijgen naarmate hun BBP groeit en (3) zich in te spannen om de komende tien jaar (2014–2024) hun defensie-uitgaven in de richting van twee procent van het BBP te bewegen. Een dergelijke afspraak is tevens gemaakt over de richtlijn om ten minste 20 procent van het totale defensiebudget te besteden aan investeringen. Deze afspraken werden tijdens de top in Warschau in juli 2016 herbevestigd.
 Met het oog op deze afspraken hebben staats- en regeringsleiders van de NAVO-lidstaten, tijdens de speciale bijeenkomst op 25 mei jl. in Brussel, afgesproken dat de bondgenoten jaarlijks nationale plannen zullen opstellen en elkaar daarover informeren. De eerste plannen moeten uiterlijk eind 2017 worden ingediend. De uitvoering van deze plannen zal jaarlijks worden besproken door de Ministers van Defensie. Zo wordt inzichtelijk welke stappen de bondgenoten hebben gezet om de afspraken uit 2014 na te komen. De nationale plannen moeten in ieder geval de volgende elementen bevatten:
 
 
 1.
 Politiek goedgekeurde plannen om stappen te zetten in overeenstemming met bovenstaande afspraken van de NAVO top in Wales.
 
 
 2.
 De mate waarin hogere defensie-uitgaven zullen worden gebruikt voor het behalen van de capaciteitendoelstellingen die in het kader van het NATO Defense Planning Process (NDPP) aan een bondgenoot zijn toegewezen en het adresseren van de capaciteitstekorten die de NAVO heeft geïdentificeerd.
 
 
 3.
 Een vooruitblik naar de verwachte inzet binnen en buiten NAVO-kader in het komende jaar.
 
 
 Prioriteiten 2018
 In 2018 zal Defensie voortvarend werken aan de volgende prioriteiten:
 
 
 1.
 Versterken van de gereedheid van de krijgsmacht;
 
 
 2.
 Vernieuwen van het operationele domein, inclusief de ondersteuning;
 
 
 3.
 Verdiepen van de internationale samenwerking;
 
 
 4.
 Verankeren van financiële duurzaamheid;
 
 
 5.
 Investeren in werkgeverschap.
 
 
 
 
 1.
 Versterken van de gereedheid van de krijgsmacht
 
 De krijgsmacht moet er staan als het erop aankomt. Het vermogen om missies vol te houden, ook bij conflicten met een hogere geweldsintensiteit, is belangrijker geworden. De kans dat sprake is van een gelijktijdig beroep op de krijgsmacht, in het kader van de drie strategische opgaven of de hoofdtaken van Defensie, is groter geworden. Capaciteiten kunnen maar één keer worden ingezet. Een gelijktijdig beroep op de krijgsmacht in het kader van bijvoorbeeld de snelle reactiemachten van de EU en NAVO heeft met andere woorden direct effect op de inzet in nationaal en internationaal verband evenals de gereedstelling. Het verder versterken van de basisgereedheid heeft dan ook onverkort prioriteit.
 In het kader van het herstel van de basisgereedheid in 2021 wordt er in 2018 met voorrang gewerkt aan de volgende aspecten:
 
 
 •
 Personele gereedheid (PG). Een te lage instroom en een te hoge uitstroom van personeel hebben een negatief effect op het herstel van de basisgereedheid. Het succesvol werven en behouden van personeel is derhalve van groot belang. Een plan van aanpak «behoud en werving» is opgesteld. Ook het concept van de adaptieve krijgsmacht moet (op de langere termijn) daarbij helpen. Om beter inzicht te krijgen in de kwalitatieve aspecten van de personele gereedheid wordt, conform de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer, bezien hoe dit inzicht zoveel mogelijk kan worden geüniformeerd. Hierbij dient rekening te worden gehouden met de specifieke (personele) gereedheidskenmerken per eenheid en de rol van de commandant in het gereedstellingsproces.
 
 
 •
 Materiële gereedheid (MG). Ook in 2018 wordt voortvarend gewerkt aan de verdere verbetering van de leverbetrouwbaarheid en voorraadbeschikbaarheid van inzetbaarheidsbepalende reserveonderdelen. Daarnaast worden in overeenstemming met de aanbevelingen uit het IBO Wapensystemen (Kamerstuk 33 279, nr. 15) instandhoudingsanalyses uitgevoerd. Na de reeds uitgevoerde analyses voor de PzH2000, het LCF en de Apache in 2016, zijn in 2017 aanvullende instandhoudingsanalyses uitgevoerd voor dertien andere wapensystemen, zoals CV90, Chinook, F-16, OPV en FRISC. De resterende analyses, zoals voor de Cougar, NH-90 en Landing Craft Utility (LCU) worden in 2018 uitgevoerd. Op basis van de instandhoudingsanalyses worden de geïntegreerde onderhouds- en gebruiksplannen van de wapensystemen geactualiseerd. De instandhoudingsanalyses, geïntegreerde plannen, voldoende herstelcapaciteit en de versterking van de verwervingsketen zijn belangrijke voorwaarden om een structurele verbetering van de materiële gereedheid te bewerkstelligen. Ook wordt de komende jaren gewerkt aan een verdere versterking van de competenties en kennis van het personeel van de materieel logistieke organisaties.
 
 
 •
 Geoefendheid (GO). In 2018 zal er met verschillende oefeningen onder meer worden gewerkt aan het herstel van de generieke geoefendheid, de integratie van Nederlandse eenheden in EU- of NAVO-verband, het opwerken van eenheden voor gereedstelling in 2019 en de samenwerking met strategische partners. Belangrijk in dit kader is de Nederlandse deelname aan de NAVO-oefening Trident Juncture in Noorwegen. Hier oefenen ongeveer 35.000 militairen voor het grootschalig en gecombineerd optreden in de hoogste dreigingsscenario’s.
 
 
 In het jaarverslag en bij de begroting rapporteert Defensie over de inzetbaarheid en de gereedheid van de krijgsmacht.
 
 
 
 2.
 Vernieuwen van het operationele domein, inclusief de ondersteuning
 
 Versterking en vernieuwing van de krijgsmacht moeten hand in hand gaan. Het gaat daarbij niet alleen om vernieuwing van het materieel, maar ook om vernieuwing van de organisatie. Zo moet de invoering van het concept van de adaptieve krijgsmacht de flexibiliteit en het aanpassingsvermogen van de organisatie vergroten. Dit gebeurt bijvoorbeeld door commandanten meer vrijheid te geven om binnen het toegekende budget vast te stellen welke capaciteit nodig is voor het uitvoeren van opgedragen taken. In oktober 2017 wordt de Tweede Kamer via de jaarrapportage inzake de adaptieve krijgsmacht verder geïnformeerd over de voortgang hiervan.
 Het oprichten van een Special Operations Command
 Het belang dat aan Special Operations Forces (SOF) wordt toegekend, is in internationaal verband onmiskenbaar toegenomen. Speciale strijdkrachten zijn zeer geschikt voor onder andere gerichte interventies in hybride conflictsituaties, in het kader van terrorismebestrijding en tegen irregulier opererende tegenstanders. De vraag naar de inzet van speciale strijdkrachten neemt snel toe. Actuele voorbeelden zijn de missies in Irak en Mali.
 In 2018 start Defensie met de inrichting van een Special Operations Command (SOCOM). De commandant van het SOCOM valt rechtstreeks onder de CDS en wordt verantwoordelijk voor de coördinatie van de gereedstelling en inzet van SOF-eenheden en de doorontwikkeling van het SOF-optreden.
 Investeren in nieuw materieel en instandhouding
 Ten opzichte van de defensiebegroting 2017 zijn in het investeringsplan diverse projecten herschikt. De ramingen voor het project «Vervanging en Modernisatie van de Chinook» sluiten nu beter aan op de verwachte realisatie. Andere projecten, waaronder de vervanging van de brugleggende tank, MK-48, NH-90 en VOSS, komen later gereed.
 Een overzicht van de wijzigingen is opgenomen bij artikel 6 Investeringen krijgsmacht. Daarnaast is de informatie opgenomen in het Materieel Projecten Overzicht 2018.
 Innovatie
 De Nederlandse krijgsmacht moet permanent innoveren om tegenstanders het hoofd te kunnen blijven bieden. Innoveren is ook van belang om burgerslachtoffers te voorkomen en militairen toereikende bescherming te bieden. Geopolitieke, technologische en sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen en toegenomen kwetsbaarheden leiden tot risico's, maar bieden ook kansen. In dat kader werkt Defensie gericht en samenhangend aan de versterking van relevante kennisgebieden, nationale en internationale samenwerking op het gebied van onderzoek en ontwikkeling en het innovatieve vermogen van de defensieorganisatie. Daarbij staan in 2018 de volgende doelstellingen centraal:
 
 
 •
 
 Bevorderen en verankeren van innovatie.
 
 Innovatie ontstaat veelal door samenwerking en gebeurt bovendien steeds vaker in de civiele sector. Naast kennisinstellingen, defensiebedrijven en andere overheden gaat het nadrukkelijk om partijen buiten de defensiesector, zoals universiteiten, bedrijven en start-ups. Team FRONT (Future Relevant Operations in Next generation Technology) speelt hierin een centrale rol als aanjager en schakel met nieuwe partners. Hierbij gaat het in 2018 bijvoorbeeld om het verbinden van defensie met start-ups. Dat gebeurt in samenspraak met Yes! Delft, verbonden met de TU Delft. Succesvol innoveren reikt vanzelfsprekend verder dan technologische vernieuwing. Succesvol innoveren vraagt verder om betrokkenheid van de gehele defensieorganisatie. Bottom-up initiatieven worden in dat kader aangemoedigd en bevorderd. Met het recent opgerichte innovatienetwerk Defensie wordt ingezet op het verbinden van dergelijke initiatieven. Kruisbestuiving en elkaar ondersteunen zijn sleutelwoorden in dezen.
 
 
 •
 
 Het versterken van samenwerking bij kennisopbouw en innovatie, nationaal en internationaal
 
 Het Ministerie van OCW investeert de komende jaren via de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) in fundamenteel en toegepast onderzoek door universiteiten en onderzoeksinstellingen. Defensie wil in 2018 aansluiten bij relevante routes van de nieuwe NWA, zoals big data en kwantum. Het Ministerie van EZ wil in het kader van het topsectorenbeleid nadrukkelijker inzetten op toegepast publiek-privaat onderzoek op het gebied van ICT en opkomende technologiegebieden, zoals geavanceerde in materialen, nanotechnologie en kwantum. Defensie is nauw betrokken bij de uitwerking van nieuwe initiatieven ter zake, met als doelstelling het bundelen van krachten met partners uit het bedrijfsleven, kennisinstellingen en departementen in 2018. Ook in internationaal verband zet Defensie in op meer samenwerking. Hiertoe hebben Nederland en Noorwegen in 2015 het Strategic Mutual Assistance in Research & Technology (SMART-) initiatief genomen, met als lange-termijn doelstelling een complementaire, defensie-specifieke kennisbasis. In dat kader wordt in 2018 begonnen met Milspace II, een project op het terrein van het militair gebruik van de ruimte. Belangrijk aandachtspunt in 2018 is de uitwerking van het research window van het European Defence Fund (EDF). Hier liggen nadrukkelijk kansen, zowel voor Defensie als voor Nederlandse kennisinstellingen en defensie- en veiligheidsindustrie.
 
 
 
 
 
 3.
 Verdiepen van de internationale samenwerking
 
 De ingezette koers van verdieping van de internationale militaire samenwerking wordt ook in 2018 vervolgd.
 NAVO
 De NAVO neemt maatregelen om zich steeds weer aan de veranderende veiligheidssituatie aan te passen. Zo is er nadrukkelijk sprake van hernieuwde aandacht voor afschrikking en de collectieve verdediging. De NATO Reponse Force (NRF) is uitgebreid en de NAVO stelt hogere eisen aan de gereedheid en inzetbaarheid van de NAVO-strijdkrachten. Voorts is er sinds begin 2017 een vooruitgeschoven NAVO-aanwezigheid in de Baltische staten en Polen (Enhanced Forward Presence, EFP). Nederland levert elk jaar bijdragen aan de NRF. In 2018 betreft het onder meer een gemechaniseerd bataljon, fregatten en F-16’s. Eind 2017 wordt de Kamer in de jaarlijkse brief over de Nederlandse bijdragen aan snelle reactiemachten geïnformeerd over de inzet in 2018 en verder.
 Deze militaire maatregelen brengen tot uitdrukking dat het bondgenootschap onmiddellijk zal reageren op een schending van het verdragsgebied. Tegelijkertijd blijft de NAVO streven naar een inhoudsvolle dialoog met alle landen, dus ook met Rusland. Het is van belang de communicatielijnen open te houden om de risico’s op misverstanden en onbedoelde escalatie te voorkomen.
 Nederland acht het van belang dat de NAVO zich niet louter richt op afschrikking en de collectieve verdediging, maar ook actief blijft op het gebied van crisismanagement en coöperatieve veiligheid. Zo levert het bondgenootschap een belangrijke bijdrage aan de capaciteitsopbouw van de defensie- en veiligheidssector in partnerlanden, waaronder Irak en Jordanië. Tijdens de NAVO-top in Brussel op 25 mei 2017 is afgesproken dat de NAVO een grotere rol moet spelen bij het bestrijden van terrorisme. De capaciteitsopbouwactiviteiten stellen partnerlanden in staat terrorisme doelmatiger te bestrijden. Daarnaast ondersteunt de NAVO de anti-ISIS coalitie met AWACS-radarvliegtuigen en draagt de NAVO-operatie Sea Guardian bij aan het in kaart brengen van migratiestromen en de bestrijding van internationale criminaliteit en terrorisme.
 In 2018 is een reguliere NAVO-top voorzien. Tijdens deze bijeenkomst zullen de internationale veiligheidscontext en de staat van het bondgenootschap centraal staan.
 EU
 De versterking van het Europese veiligheids- en defensiebeleid staat hoog op de Europese agenda. De veranderende veiligheidscontext en de EU Global Strategy hebben de Europese veiligheids- en defensiesamenwerking in een stroomversnelling gebracht. Het is voor alle lidstaten duidelijk dat de EU meer verantwoordelijkheid moet nemen. In 2016 en 2017 zijn belangrijke stappen gezet om de Europese veiligheids- en defensiesamenwerking te versterken. In 2018 zal de uitvoering van de maatregelen uit het Implementation Plan on Security and Defence, de voorstellen ter versterking van EU-NAVO samenwerking en het Europees Defensieactieplan van de Europese Commissie de aandacht opeisen.
 Voorts zal Nederland in 2018 samen met België en Luxemburg één van de twee actieve EU Battlegroups (EUBG) leveren als onderdeel van de EU snelle reactiemacht (EU Battlegroup). De Benelux-landen zullen hierbij het gehele jaar optreden als Framework Nation (FN), waarbij Nederland een coördinerende rol als secretary nation (aanspreekpunt) op zich neemt.
 Frontex
 In oktober 2016 is de nieuwe Frontex verordening aangenomen. De nieuwe verordening zorgt er voor dat Frontex als agentschap uitgroeit tot een Europees agentschap voor grens- en kustwacht, met onder andere de uitbreiding van het aantal taken. De KMar levert in 2018 een bijdrage aan de Rapid Reaction Pool, die bij zeer urgente situaties wordt ingezet om illegale migratie tegen te gaan. Ook levert de KMar personeel aan reguliere operaties van Frontex. De onderhandelingen voor de bijdrage van Nederland in 2018 worden in het najaar van 2017 gevoerd.
 Bilaterale samenwerking
 Op 1 januari 2017 zijn België en Nederland gestart met de gezamenlijke bewaking van het Benelux-luchtruim. Deze samenwerking zorgt voor belangrijke voordelen. Omdat de luchtbewakingstaak bij toerbeurt wordt uitgevoerd, is het niet langer noodzakelijk dat er permanent twee jachtvliegtuigen in Nederland paraat staan.
 Ook tekenden België en Nederland op 30 november 2016 een intentieverklaring over de gezamenlijke vervanging van de M-fregatten en mijnenbestrijdingsvaartuigen. Nederland neemt de leiding bij de vervanging van de fregatten, België bij de vervanging van de mijnenbestrijdingsvaartuigen. Het gebruik van hetzelfde materieel vormt ook nu al de basis voor de succesvolle marine samenwerking (BENESAM), waarbij België en Nederland hun opleidingen, onderhoud en staven vergaand hebben geïntegreerd.
 De samenwerkingsovereenkomsten tussen Duitsland en Nederland worden verder geconcretiseerd. Op 29 augustus 2017 heeft de CDS een overeenkomst ondertekend over de integratie van een Duitse eenheid in het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC). In 2018 wordt het integratietraject van het Duitse Seebataillon in het CZSK vervolgd.
 Namens Nederland en Luxemburg heeft de NAVO een contract getekend voor de aanschaf van Multi Role Tanker Transport vliegtuigen (MRTT). België, Duitsland en Noorwegen hebben besloten zich aan te sluiten.
 De samenwerking met Noorwegen wordt verder aangehaald. In 2017 hebben Nederland en Noorwegen nauw samengewerkt in het kader van de Enhanced Forward Presence in Litouwen. In 2018 zullen Nederlandse eenheden samen met Noorse eenheden in Noorwegen trainen.
 Met het ondertekenen van een Joint Vision Statement op 17 juni 2017 is de bredere Brits-Nederlandse defensiesamenwerking bekrachtigd. In 2018 zal duidelijk moeten worden wat de gevolgen zijn van de Brexit voor de veiligheidssamenwerking tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU, in het bijzonder voor de Britse bijdrage aan activiteiten in het kader van het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid. Het Verenigd Koninkrijk heeft laten weten een betrouwbare en actieve veiligheidspartner te willen blijven. De Brits-Nederlandse defensiesamenwerking zal naar verwachting onveranderd hecht blijven. Zo worden geen directe gevolgen verwacht voor de samenwerking in de Joint Expeditionary Force (JEF) en de UK/NL Amphibious Force.
 
 
 
 4.
 Verankeren van financiële duurzaamheid
 
 De structurele betaalbaarheid van de krijgsmacht vergt een evenwicht tussen de inzetbaarheidsdoelstellingen en beschikbare financiële middelen. Het is belangrijk dat Defensie dat evenwicht, bij gelijkblijvend beleid, kan garanderen. De afgelopen jaren is hier veel energie in gestoken. Defensie heeft thans meer en toenemend inzicht in de benodigde budgetten om de huidige doelstellingen te halen. Tevens werkt Defensie intensief aan het herstel van de basisgereedheid in 2021. Dit evenwicht moet uiteraard ook op de lange termijn kunnen worden gehandhaafd. Daarvoor zijn vervolgstappen geïdentificeerd in het kader van het meerjarig perspectief.
 Defensie werkt met wapensystemen, infrastructuur en IT die vaak lang mee gaan, soms tot dertig jaar of nog langer. Regelmatig is er een technische update of groot onderhoud nodig. Het afgelopen jaar is in beeld gebracht welke vervangingsinvesteringen, welke updates en welk groot onderhoud de komende vijftien jaar nodig zijn om de huidige krijgsmacht operationeel en financieel duurzaam in stand te houden. Het versterken van de financiële duurzaamheid vergt een niet-aflatende aandacht. Verbeteringen worden vormgegeven in beheersbare, realistische stappen.
 De afgelopen jaren is geïnvesteerd in instructies voor kostenbatenanalyses, ramingssystematiek en risicomanagement. Deze instructies moeten de betrouwbaarheid van de planning van investeringsprojecten vergroten. De inspanningen in 2018 zullen gericht zijn op het structureel inbedden van deze nieuwe instructies in de dagelijkse praktijk. Ook ten aanzien van de exploitatie-uitgaven zijn belangrijke stappen gezet om deze beter beheersbaar te maken. Zo maakt Defensie steeds meer gebruik van normeringen, zowel voor materieel als voor personeel.
 Vanaf 2018 zal de gelijktijdige sturing op formatie, vulling en budget (O=P=F) worden losgelaten. Het budget wordt leidend en wordt op basis van de formele formatie bepaald. Binnen dit budget krijgen commandanten de vrijheid om de capaciteit vast te stellen die zij nodig hebben om de opgedragen taken uit te voeren. Hiermee wordt een stap gezet in een betere beheersing van de uitgaven. Deze nieuwe werkwijze sluit aan bij het concept van de adaptieve krijgsmacht.
 Voorts zal in 2018 verder worden gewerkt aan het verbeteren van het kosteninzicht als basis voor een toekomstbestendige sturing van de bedrijfsvoering. De administratieve systemen moeten hiervoor worden aangepast. Eerst zijn de kosten van wapensystemen aan de beurt. Zodra het benodigde inzicht er is, wordt de aandacht verlegd naar andere onderwerpen, totdat uiteindelijk inzicht kan worden geboden in de kosten van volledige operationele eenheden.
 
 
 
 5.
 Investeren in werkgeverschap
 
 Het personeel van Defensie kenmerkt zich door gedrevenheid, doorzettingsvermogen, professionaliteit en onderling kameraadschap. Om zeker te stellen dat het personeel in staat is zijn werk te blijven doen, is het verdere herstel van de basisgereedheid van groot belang. Meer inzetbaar materieel, nieuwe collega’s en voldoende oefeningen moeten hier in sterke mate aan bijdragen.
 Defensie heeft als werkgever een bijzondere zorgplicht voor veteranen en (oud)personeel met werk gerelateerde gezondheidsklachten. Het eindoordeel van de evaluatie van het veteranenbeleid was positief over het beleid en de uitvoering daarvan. De evaluatie kent acht hoofdaanbevelingen voor verdere verbeteringen. De aanbevelingen zullen in 2018 verder worden uitgewerkt, conform mijn brief van 21 december 2016 (Kamerstuk 30 139, nr. 170).
 Defensie is een van de grootste werkgevers van Nederland. De arbeidsmarkt verandert de komende jaren in hoog tempo door technologische, demografische, economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Behoud en werving van personeel vragen volop de aandacht. Defensie moet beter inspelen op de redenen waarom collega’s vroegtijdig uitstromen, want iedere medewerker die eerder dan voorzien Defensie verlaat is een verlies van kennis en ervaring. Om voldoende instroom van nieuwe medewerkers te genereren zal Defensie zich, meer dan nu, richten op het veranderende verwachtingspatroon van jongeren. Het plan van aanpak «behoud en werving» gaat nader in op de reeds genomen en de nog te nemen maatregelen.
 De militaire gezondheidszorg is de afgelopen jaren doelmatiger ingericht. Wel moet de aansturing van en samenwerking in de keten worden versterkt om zo het medisch functiegebied meer als één domein te laten functioneren. Dit project zal grotendeels halverwege 2018 vorm krijgen.
 Voortdurende aandacht voor de veiligheid van het personeel is noodzakelijk en van groot belang. De rapporten van onder meer de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) onderstrepen dit. Hierbij zijn drie zaken van belang: de beschikbaarheid van voorzieningen om veilig te kunnen werken en oefenen, het op orde hebben van voorschriften en procedures, zo ook de naleving hiervan. Dit vraagt om kennis en bewustzijn van de regels en duidelijkheid over verantwoordelijkheden en rollen. Ook in 2018 zal Defensie intensief werken aan structurele en speciale aandacht voor de veiligheidscultuur, evenals de correcte en volledige naleving van wet- en regelgeving en een beter risicomanagement. Prioriteit ligt bij de thema’s schieten en omgaan met munitie, gevaarlijke stoffen, de vastgoedketen en de veiligheid van arbeidsmiddelen en installaties.
 Defensie wil graag snel met de bonden tot goede afspraken komen over de arbeidsvoorwaarden. In eerdere arbeidsvoorwaarden(deel)akkoorden zijn voornemens uitgesproken om te komen tot een modernisering van de militaire bezoldiging, de diensteinderegeling en het militair pensioenstelsel.
 Voorziene inzet van de krijgsmacht in 2018
 Naast waardevolle ondersteuning van civiele autoriteiten in Nederland en meer kleinschalige bijdrages aan missies en operaties overal ter wereld zullen de eenheden van de krijgsmacht in 2018 worden ingezet voor:
 
 
 •
 
 Vooruitgeschoven NAVO-aanwezigheid in Litouwen
 
 Met het oog op de veranderde opstelling van Rusland hebben de bondgenoten tijdens de NAVO-top in Warschau in juli 2016 onder meer besloten tot een vooruitgeschoven aanwezigheid (Enhanced Forward Presence) in de Baltische staten en Polen. Deze NAVO-presentie brengt tot uitdrukking dat een schending van het verdragsgebied leidt tot de onmiddellijke betrokkenheid van het gehele bondgenootschap. Nederland neemt sinds begin 2017 en ook in 2018 deel aan de vooruitgeschoven NAVO-aanwezigheid in Litouwen. De Nederlandse militairen maken deel uit van een multinationale battlegroup onder leiding van Duitsland. Naast Duitsland en Nederland leveren België, Luxemburg en Noorwegen bijdragen aan deze eenheid.
 
 
 •
 
 Resolute Support (Afghanistan)
 
 De huidige Nederlandse inzet bedraagt ongeveer honderd militairen in Kabul en de noordelijke provincie Balkh, in de omgeving van de stad Mazar-e-Sharif, waar Duitsland de leiding heeft. De Nederlandse inzet is gericht op de advisering van de Afghan National Defence and Security Forces (ANDSF), het leveren van medische capaciteit evenals transport en beveiliging. Daarnaast levert Nederland een National Support Element (NSE) en enkele stafofficieren. Deze bijdrage zal in 2018 worden voortgezet.
 
 
 •
 
 Operation Inherent Resolve (OIR)
 
 Vanwege de snelle opmars van ISIS in Irak en Syrië, de grove mensenrechtenschendingen die daarmee gepaard gingen en de directe bedreiging die ISIS ook voor Europa vormt, neemt Nederland sinds oktober 2014 deel aan de internationale coalitie die op verzoek van de Iraakse regering ISIS bestrijdt. De strijd tegen ISIS ontwikkelt zich voortdurend en Nederland past zijn activiteiten aan de veranderende behoeften aan. De Nederlandse inzet bestaat thans uit een detachement van trainers en ondersteuning als deel van de Capacity Building Mission Iraq (CBMI), die zowel conventionele als speciale eenheden van de Iraakse strijdkrachten, inclusief de Koerdische Peshmerga, opleiden. Tevens is Nederland actief in de luchtcampagne van de internationale coalitie tegen ISIS. Op 1 juli 2016 heeft België de F-16 inzet van Nederland overgenomen. Nederland verzorgt sindsdien de Force Protection voor het Belgische F-16 detachement, zoals de Belgen dit eerst voor Nederland deden. In 2018 zal Nederland weer bijdragen met een hernieuwde inzet van F-16’s en de bijdrage aan CBMI voortzetten.
 
 
 •
 
 United Nations Multidimensional Integrated Stabilization Mission in Mali (MINUSMA)
 
 In 2016 heeft Nederland zijn deelname aan de VN-missie in Mali, MINUSMA, verlengd tot eind 2017. Het belangrijkste doel van de Nederlandse militaire bijdrage aan MINUSMA blijft een goede en overdraagbare inlichtingenketen. De Nederlandse militaire bijdrage heeft in 2016 bestaan uit analisten en inlichtingenpersoneel voor de hoofdkwartieren in Bamako en Gao. Het helikopterdetachement in Gao is per 1 maart 2017 overgenomen door Duitsland. Ook heeft Nederland speciale eenheden geleverd. De totale Nederlandse militaire inzet neemt in de loop van 2017 af van ongeveer 350 militairen naar minder dan 290 militairen aan het einde van het jaar. Deze inzet zal in 2018 worden verlengd.
 
 
 
 Inzetbaarheidsdoelstellingen Defensie
 
 Vanaf 2018 is de krijgsmacht inzetbaar voor:
 
 
 1.
 De verdediging van het eigen en het bondgenootschappelijke grondgebied, inclusief de Caribische delen van het Koninkrijk, zo nodig met alle beschikbare middelen. Deze taak wordt in bondgenootschappelijk verband uitgevoerd. In dat kader kan ook de NAVO een beroep doen op Nederland.
 
 
 2.
 De deelname aan operaties wereldwijd ter bevordering van de internationale stabiliteit en rechtsorde, voor noodhulp bij rampen en humanitaire crises en voor de bescherming van de belangen van het Koninkrijk. Deze operaties worden meestal in internationaal verband uitgevoerd, waarbij bijdragen van verschillende partners in samengestelde eenheden worden geïntegreerd. In dat kader kan de krijgsmacht de volgende bijdragen leveren:
 
 
 •
 Op land: Eenmalig een samengestelde taakgroep van brigadeomvang of langdurig een samengestelde taakgroep van bataljonsomvang. Naast de langdurige inzet van een bataljonstaakgroep kunnen gedurende kortere tijd een tweede bataljonstaakgroep en langere tijd kleinere bijdragen worden ingezet (inclusief de presentie in het Caribisch gebied).
 
 
 •
 Op en vanaf zee: Eenmalig een maritieme taakgroep van vijf schepen of langdurig twee schepen afzonderlijk, waarbij vloot en mariniers geïntegreerd optreden.
 
 
 •
 In de lucht: Tot de vervanging van de F-16 – voorzien in 2023 – eenmalig een groep van acht jachtvliegtuigen of langdurig een groep van vier jachtvliegtuigen. Na de vervanging van de F-16 eenmalig of langdurig een groep van vier jachtvliegtuigen. Helikopters ondersteunen het optreden op land en zee.
 
 
 •
 Speciale operaties: Langdurige deelname van compagniesomvang aan een joint taakgroep Special Forces.
 
 
 •
 Cyberoperaties: Defensieve en offensieve cybertaken evenals inlichtingenvergaring.
 
 
 •
 Nichecapaciteiten (naast Special Forces en offensieve cybercapaciteit): Onderzeeboten, het Duits-Nederlandse Legerkorpshoofdkwartier, Luchttransport, Air-to-Air Refuelling, Patriots en het Civil-Military Interaction commando.
 
 
 Al deze vormen van inzet zijn inclusief ondersteunende eenheden, zowel de gevechtsondersteuning (combat support) als de logistieke ondersteuning (combat service support). Vooral voor logistieke ondersteuning kan een beroep worden gedaan op internationale partners. Andersom is de ondersteuning van internationale partners door onze krijgsmacht eveneens mogelijk. De inzet van afzonderlijke modules van ondersteunende capaciteiten is ook een optie.
 
 
 3.
 Het bijdragen aan de nationale veiligheid onder civiel gezag. In dat kader levert de krijgsmacht de in wettelijke en interdepartementale afspraken vastgelegde bijdragen. Het gaat hierbij om:
 
 
 •
 De uitvoering van structurele nationale taken zoals de politietaken van de Koninklijke Marechaussee, de beveiliging van het Nederlandse luchtruim met jachtvliegtuigen, de coördinatie van en de bijdrage aan de Kustwacht Nederland evenals de hydrografische taak;
 
 
 •
 Het samen met veiligheidspartners kunnen optreden tegen digitale bedreigingen en aanvallen (cybercapaciteit);
 
 
 •
 Militaire bijstand en steunverlening bij handhaving van de rechtsorde, de openbare orde en veiligheid, in het bijzonder met de in de catalogus Intensivering Civiel-Militaire Samenwerking (ICMS) gegarandeerde capaciteiten;
 
 
 •
 Militaire bijstand bij de bestrijding van terrorisme, rampen en crises – zo nodig met alle op dat moment beschikbare eenheden.
 
 
 
 
 4.
 Een permanente militaire presentie in het Caribisch gebied, zowel voor de verdedigingstaak (zie doelstelling 1) als voor de ondersteuning van lokale en regionale civiele autoriteiten (zie doelstelling 3, in het bijzonder de ondersteuning van de Kustwacht, de regionale drugsbestrijding, de politietaken van de Koninklijke Marechaussee en het beteugelen van woelingen). De permanente presentie bestaat uit een vaste compagnie van het CZSK en een roulerende compagnie van het CLAS, een bootpeloton, een groot bovenwaterschip, een ondersteuningsschip en een brigade KMar. Als de situatie dit vereist, kan de militaire presentie in het Caribisch gebied worden vergroot. Dit zal dan wel ten koste gaan van de overige inzetmogelijkheden.
 
 
 
 
 Financiële gevolgen
 In onderstaande tabel staan de mutaties ten opzichte van de vastgestelde begroting 2017 (in bijlage 4.2 verdiepingshoofdstuk is dit nader uitgewerkt).
 
 TOTAAL DEFENSIE (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Standen ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 8.242,4
 
 
 
 
 8.686,2
 
 
 
 
 8.799,7
 
 
 
 
 8.879,7
 
 
 
 
 8.856,4
 
 
 
 
 8.716,2
 
 
 
 
 8.699,8
 
 
 
 
 
 Amendement op de ontwerpbegroting
 
 
 
 8,0
 
 
 8,0
 
 
 8,0
 
 
 8,0
 
 
 8,0
 
 
 8,0
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 0,0
 
 
 264,8
 
 
 314,0
 
 
 171,1
 
 
 159,1
 
 
 162,1
 
 
 101,9
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand voorjaarsnota 2017
 
 
 
 
 8.242,4
 
 
 
 
 8.959,0
 
 
 
 
 9.121,7
 
 
 
 
 9.058,8
 
 
 
 
 9.023,5
 
 
 
 
 8.886,3
 
 
 
 
 8.809,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belangrijkste mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Interdepartementale Budgetoverhevelingen
 
 
 0,0
 
 
 2,6
 
 
 12,0
 
 
 10,3
 
 
 11,1
 
 
 10,4
 
 
 9,3
 
 
 
 
 2. Lening ABP
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 – 8,3
 
 
 
 
 3. Intensivering grensbewaking KMar
 
 
 
 
 22,2
 
 
 43,4
 
 
 43,4
 
 
 43,4
 
 
 43,4
 
 
 
 
 4. Kasschuif KMar naar 2018
 
 
 
 – 9,0
 
 
 9,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 5. Aandeel Toegekend budget Wet Inlichtingen en Veiligheidsdiensten
 
 
 0,0
 
 
 10,2
 
 
 9,5
 
 
 9,5
 
 
 9,5
 
 
 9,5
 
 
 9,5
 
 
 
 
 6. Kasschuif WIV gelden
 
 
 0,0
 
 
 – 6,9
 
 
 1,6
 
 
 2,9
 
 
 0,1
 
 
 2,3
 
 
 0,0
 
 
 
 
 7. Doorwerking ontvangsten HGIS
 
 
 
 
 20,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 8. Versterken cybersecurity (deel MIVD)
 
 
 
 
 8,0
 
 
 8,0
 
 
 8,0
 
 
 8,0
 
 
 8,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Standen ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 8.242,4
 
 
 
 
 8.956,0
 
 
 
 
 9.204,0
 
 
 
 
 9.132,9
 
 
 
 
 9.095,6
 
 
 
 
 8.959,9
 
 
 
 
 8.871,6
 
 
 
 
 
 
 1. Interdepartementale budgetoverhevelingen
 Dit betreft onder andere:
 
 
 •
 De bijdragen van diverse ministeries voor het project Maritiem Operatie Centrum ten behoeve van de Kustwacht Nederland met bijbehorende huisvesting (voor 2018 € 8,6 miljoen);
 
 
 •
 De bijdrage van de Ministeries van Financiën en Economische Zaken voor de financiering van een 10-jaars onderhoudscontract van de kustwachtvliegtuigen (structureel € 0,7 miljoen);
 
 
 •
 De bijdrage (€ 2,7 miljoen) van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu voor de «capacity gap» ten behoeve van de kustwachtvliegtuigen (Dorniers).
 
 
 2. Lening ABP
 Defensie is met het ABP een lening overeengekomen voor het op kapitaaldekking brengen van de militaire ouderdomspensioenen. De ramingen voor opname en aflossing van de lening zijn met de begroting 2017 aangepast naar de actuele cijfers. Voor het begrotingsjaar 2022 heeft hierop nog een correctie plaatsgevonden.
 3. Intensivering grensbewaking KMar
 
 Met de voorjaarsnota 2017 heeft het Kabinet structureel € 20 miljoen extra per jaar beschikbaar gesteld voor de grensbewakingstaak van de KMar, onder andere op luchthavens. Deze intensivering wordt overgeheveld vanuit de begroting van Veiligheid en Justitie. Hiermee kan de KMar de reeds ingezette verhoging van de capaciteit voor grensbewaking met 135 vte voortzetten en daar bovenop uitbreiden met 65 vte.
 Om verdere capaciteitstekorten, ten behoeve van de grensbewakingstaak op luchthavens en maritieme doorlaatposten van de KMar, op te lossen wordt in 2018 € 2,2 miljoen en vanaf 2019 € 23,4 miljoen vrijgemaakt.
 
 4. Kasschuif KMar naar 2018
 De kasschuif van de KMar is bestemd voor intensivering luchthavens en maritieme grensbewaking. Deze kasschuif zorgt ervoor dat de middelen evenredig verspreid worden over 2017 en 2018.
 5. Aandeel toegekend budget Wet op inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV)
 Het toegekend budget voor de uitvoering van de nieuwe Wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten geldt als kaderstellend voor implementatie en toepassing van de uitoefening van de bevoegdheid van kabelinterceptie. Het budget wordt gebruikt voor uitgaven voor de technische interceptie, de versterking van de personele capaciteit en aanpassing van werkprocessen en informatiesystemen bij de diensten.
 6. Kasschuif WIV
 De wijziging van de Wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten treedt per 1 januari 2018 in werking. Vanwege een gefaseerde invoering van de kabelinterceptie worden middelen verschoven naar latere jaren.
 7. Doorwerking HGIS ontvangsten
 Voor 2018 worden hogere ontvangsten voorzien vanuit de Verenigde Naties (VN). Deze werken door op het uitgavenkader van artikel 1 inzet.
 8. Versterken Cybersecurity
 De intensivering betreft het aanpakken van cyberspionage en -sabotage.
 
 Overzicht niet-verplichte uitgaven en bestemmingen
 
 Ministerie van Defensie (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. Nr.
 
 
 Naam artikel
 
 
 Uitgaven Budget
 
 
 Juridisch verplicht
 
 
 Niet-juridisch verplichte uitgaven
 
 
 Bestemming van de niet-juridisch verplichte uitgaven
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Inzet
 
 
 335.839
 
 
 27.522
 
 
 308.317
 
 
 Het niet-juridisch verplichte deel van de uitgaven bestaat uit € 33 miljoen aan contributies, € 16,4 miljoen voor operaties en kleine missies, € 7,8 miljoen voor inzet VPD's, € 44,7 miljoen voor veiligheidssectorhervormingen en vredesopbouw (BZ/BH&OS), € 15,3 miljoen voor beveiliging van ambassades en diplomaten (BZ/BH&OS), € 59,5 miljoen voor ondersteunende activiteiten en training voor Defensie. Het overige betreft de voorziening HGIS voor het aangaan van nieuwe missies en het verlengen van bestaande missies.
 
 
 
 
 
 
 
 
 8%
 
 
 
 
 92%
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Taakuitvoering zeestrijdkrachten
 
 
 731.436
 
 
 573.231
 
 
 158.205
 
 
 Het niet-juridisch verplichte deel van de uitgaven is bestemd voor gereedstelling (het inhuren van oefen- en schietterreinen en de bijdrage door de Rijksrederij), instandhouding van de zeesystemen en overige personele en materiële exploitatie.
 
 
 
 
 
 
 
 
 78%
 
 
 
 
 22%
 
 
 
 
 
 3
 
 
 Taakuitvoering landstrijdkrachten
 
 
 1.293.771
 
 
 1.040.843
 
 
 252.928
 
 
 Het niet-juridisch verplichte deel van de uitgaven is bestemd voor gereedstelling (het inhuren van oefen- en schietterreinen, operationele zaken), instandhouding van de landsystemen en overige personele en materiële exploitatie.
 
 
 
 
 
 
 
 
 80%
 
 
 
 
 20%
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Taakuitvoering luchtstrijdkrachten
 
 
 709.310
 
 
 581.288
 
 
 128.022
 
 
 Het niet-juridisch verplichte deel van de uitgaven is bestemd voor gereedstelling (het inhuren van oefen- en schietterreinen, operationele zaken) instandhouding van de luchtsystemen en overige personele en materiële exploitatie.
 
 
 
 
 
 
 
 
 82%
 
 
 
 
 18%
 
 
 
 
 
 5
 
 
 Taakuitvoering marechaussee
 
 
 361.173
 
 
 328.837
 
 
 32.336
 
 
 Het niet-juridisch verplichte deel van de uitgaven is bestemd voor de overige personele en materiële exploitatie voor alle districten van de KMar.
 
 
 
 
 
 
 
 
 91%
 
 
 
 
 9%
 
 
 
 
 
 6
 
 
 Investeringen krijgsmacht
 
 
 2.009.861
 
 
 1.829.187
 
 
 180.674
 
 
 Het niet-juridisch verplichte deel van de uitgaven is bestemd voor investeringen nieuw materieel (waaronder kleine (bandbreedte) projecten, JSF, NH-90, brugleggende tank, vervanging wielvoertuigen en dienstauto's, instandhouding LCF, Chinook, reservedelen Apache, mobiele energievoorziening, aanpassingen aan infrastructuur, IT-projecten en wetenschappelijk onderzoek.
 
 
 
 
 
 
 
 
 91%
 
 
 
 
 9%
 
 
 
 
 
 7
 
 
 Ondersteuning krijgsmacht door Defensie Materieel Organisatie
 
 
 851.960
 
 
 382.658
 
 
 469.302
 
 
 Het niet-juridisch verplichte deel van de uitgaven is bestemd voor brandstof, munitie, communicatie verbindingen, kleding en uitrusting en informatievoorziening.
 
 
 
 
 
 
 
 
 45%
 
 
 
 
 55%
 
 
 
 
 
 8
 
 
 Ondersteuning krijgsmacht door Commando DienstenCentra
 
 
 1.127.450
 
 
 569.855
 
 
 557.595
 
 
 Het niet-juridisch verplichte deel van de uitgaven is bestemd voor transport (€ 60 miljoen); gebruik en onderhoud van infrastructuur (€ 298 miljoen) en de overige personele en materiële exploitatie (opleidingen, werving en selectie, schadevergoedingen, ondersteuning personeel op buitenlandse posten en het sociaal beleidskader).
 
 
 
 
 
 
 
 
 51%
 
 
 
 
 49%
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal niet verplichte uitgaven
 
 
 
 
 
 
 2.087.379
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht beleidsdoorlichtingen
 Op verzoek van de Tweede Kamer is de defensiebegroting ingericht naar organisatieonderdelen in plaats van beleidsartikelen. Beleidsartikelen zijn normaal gesproken het aanknopingspunt voor beleidsdoorlichtingen. Beleid heeft bij Defensie vaak betrekking op meerdere organisatieonderdelen. Een beleidsdoorlichting kan derhalve onderdelen van verschillende begrotingsartikelen bevatten. Zo worden per beleidsdoorlichting alle gerelateerde uitgaven van Defensie verantwoord. De programmering van de beleidsdoorlichtingen is ondanks de afwijkende ordening van de begroting – conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek – dekkend. Dat wil zeggen dat beleidsdoorlichtingen voor de beleidsthema’s binnen de gestelde termijn van zeven jaar zijn gepland. In elke beleidsdoorlichting wordt aandacht besteed aan de behaalde (maatschappelijke) effecten. De verantwoording over verrichte activiteiten en geleverde prestaties staat centraal. Indien hierbij de causale relatie tussen de defensie-inzet en de beoogde effecten niet kan worden aangetoond, wordt ingegaan op de plausibiliteit.
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Planning
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 Geheel
 artikel
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel / Operationele doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 1; Inzet
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budget Internationale Veiligheid
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 2; CZSK
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wijziging samenstelling Koninklijke Marine (2005)
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 3; CLAS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nationale veiligheid: samenwerking met civiele partners
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omvorming 13 gemechaniseerde brigade
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 4; CLSK
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vorming joint Defensie Helikopter Commando
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 5; KMar
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Informatiegestuurd optreden (IGO)
 
 
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 6; Investeringen krijgsmacht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IBO Wapensystemen 2015, incl. professionalisering inkoop
 
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 7; Ondersteuning krijgsmacht door DMO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IBO Wapensystemen 2015, incl. professionalisering inkoop
 
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 8; Ondersteuning krijgsmacht door CDC
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidswijzigingen Militaire Gezondheidszorg
 
 
 
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 Ten opzichte van de begroting 2017 is de programmering op twee punten gewijzigd. De beleidsdoorlichting «Budget Internationale Veiligheid» is in 2017 voltooid. De beleidsdoorlichting «Militaire Gezondheidszorg» in 2022 is toegevoegd.
 Garanties en achterborgstellingen
 Defensie heeft sinds 2003 een overeenkomst met de Vereniging Verbond van Verzekeraars over de verzekerbaarheid van defensiepersoneel, in het bijzonder voor personeel dat deelneemt aan vredes- en humanitaire operaties. De overeenkomst regelt de verhouding tussen het Ministerie van Defensie en de Vereniging. Het doel hiervan is het wegnemen van belemmeringen die defensieambtenaren in het maatschappelijk verkeer ondervinden door uitsluitingsclausules bij levensverzekeringen die zijn gekoppeld aan de financiering van een woning.
 Bij het sluiten van levensverzekeringen en de vaststelling van de hoogte van de premie is geen rekening gehouden met het verhoogde risico op overlijden in geval van deelname aan militaire missies. Zodra defensiepersoneel met een dergelijke levensverzekering bij een bij de Vereniging aangesloten verzekeraar tijdens deelname aan vredes- en humanitaire missies komt te overlijden, zal binnen de kaders van de overeenkomst – ondanks een eventuele molestclausule – tot uitkering worden overgegaan. Dit is van toepassing als de aan de woningfinanciering gekoppelde levensverzekering kleiner is dan € 400.000 per situatie. Defensie vergoedt de verzekeraar de helft, zodra die tot uitkering overgaat.
 Er wordt een nulraming gehanteerd. De overeenkomst is potentieel van toepassing op een kleine groep, waarvan de omvang vooraf niet te bepalen is. Er wordt geen aanvullende premie gevraagd aan de uitgezonden defensieambtenaren. Mocht een beroep worden gedaan op de regeling, dan komt dit ten laste van de defensiebegroting.
 De duur van de overeenkomst is vijf jaar met een stilzwijgende verlenging voor onbepaalde tijd met een opzegtermijn van een jaar. De regeling wordt periodiek geëvalueerd. De overeenkomst kent geen plafondwaarde.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 (Bedragen
 x € 1.000)
 
 
 Omschrijving
 
 
 Uitstaande garantie 2017
 
 
 Geraamd te verlenen 2018
 
 
 Geraamd te vervallen 2018
 
 
 Uitstaande garanties 2018
 
 
 Garantieplafond 2018
 
 
 Geraamd te verlenen 2019
 
 
 Geraamd te vervallen 2019
 
 
 Uitstaande garanties 2019
 
 
 Garantie plafond 2019
 
 
 Totaal plafond
 
 
 
 
 
 
 Artikel 8 – Ondersteuning krijgsmacht door Commando DienstenCentra
 
 
 Garantie overeenkomst vredes- en humanitaire operaties
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2
 De beleidsartikelen
 
 
 
 2.2.1.
 Beleidsartikel 1: Inzet
 
 Algemene doelstelling
 De krijgsmacht is er voor de verdediging en de bescherming van de belangen van het Koninkrijk, alsmede voor de handhaving en de bevordering van de internationale rechtsorde. Tevens ondersteunt de krijgsmacht civiele autoriteiten bij rechtshandhaving, rampenbestrijding en humanitaire hulp, zowel nationaal als internationaal. Om deze taken te kunnen uitvoeren stelt Defensie militaire eenheden gereed die daarvoor kunnen worden ingezet.
 Rol en verantwoordelijkheid Minister
 De Minister is verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen en daadwerkelijk inzetten van eenheden om de veiligheid van het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied te handhaven. Verder is de Minister in samenwerking, met bondgenoten, verantwoordelijk voor de uitvoering van bijdragen aan missies voor conflictpreventie, crisisbeheersing en vredesopbouw, zowel in Europa als daarbuiten. Het Koninkrijk der Nederlanden draagt daarmee bij aan de handhaving en bevordering van de internationale rechtsorde. De eenheden kunnen ook worden ingezet voor nationale taken en het verlenen van (internationale) noodhulp.
 Onder Beleidsartikel 1 Inzet wordt een overzicht geboden van de gehele inzet van de krijgsmacht. Dit betreft de bijdragen van Defensie aan crisisbeheersingsoperaties, contributies aan common funded NAVO- en EU-operaties, inzet voor nationale en koninkrijkstaken en overige inzet. Het artikel is daartoe uitgebreid met een niet-financieel overzicht van de structurele inzet voor nationale en Koninkrijkstaken, bijvoorbeeld door de KMar, de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) en de Kustwachten. In Beleidsartikel 1 is ook de begroting opgenomen van de additionele uitgaven voor inzet onder verantwoordelijkheid van de Commandant der Strijdkrachten. In de beleidsartikelen 2 tot en met 5 wordt de taakuitvoering begroot voor zeestrijdkrachten, landstrijdkrachten, luchtstrijdkrachten, de marechaussee en de aan hen gemandateerde inzet, voor zover deze niet valt onder artikel 1.
 Beleidswijzigingen
 In het begrotingsjaar 2017 zijn Nederlandse bijdragen aan de volgende missies van start gegaan dan wel verlengd:
 
 
 •
 UNMISS (United Nations Mission in the republic of South Sudan, verlenging);
 
 
 •
 UNIFIL (United Nations Interim Force in Lebanon, hernieuwde bijdragen);
 
 
 •
 UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime, hernieuwde bijdragen);
 
 
 •
 MINUSMA (United Nations Multidimensional Integrated Stabilization Mission in Mali, verlenging);
 
 
 •
 Strijd tegen ISIS (Irak, verlenging);
 
 
 •
 Resolute Support (Afghanistan, verlenging);
 
 
 •
 EFP (Enhanced Forward Presence, Litouwen, verlenging);
 
 
 •
 ATALANTA (anti-piraterij, verlenging).
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid en budgetflexibiliteit
 
 Artikel 1 Inzet (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 739.915
 
 
 
 
 230.950
 
 
 
 
 308.090
 
 
 
 
 288.089
 
 
 
 
 288.089
 
 
 
 
 288.088
 
 
 
 
 288.089
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 277.213
 
 
 
 
 258.699
 
 
 
 
 335.839
 
 
 
 
 315.838
 
 
 
 
 315.838
 
 
 
 
 315.837
 
 
 
 
 315.838
 
 
 
 
 
 
 waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 8%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma uitgaven 
 
 
 
 
 277.213
 
 
 
 
 258.699
 
 
 
 
 335.839
 
 
 
 
 315.838
 
 
 
 
 315.838
 
 
 
 
 315.837
 
 
 
 
 315.838
 
 
 
 
 
 Opdracht Inzet
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Crisisbeheersingsoperaties / Verdeelartikel BIV (HGIS)
 
 
 275.226
 
 
 255.542
 
 
 332.682
 
 
 312.682
 
 
 312.682
 
 
 312.682
 
 
 312.682
 
 
 
 
 – Financiering nationale inzet krijgsmacht
 
 
 1.787
 
 
 3.157
 
 
 3.157
 
 
 3.156
 
 
 3.156
 
 
 3.155
 
 
 3.156
 
 
 
 
 – Overige inzet
 
 
 200
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 * bijdrage door SSO's binnen de opdracht Inzet
 
 
 
 
 708
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma ontvangsten
 
 
 
 
 55.395
 
 
 
 
 16.707
 
 
 
 
 26.707
 
 
 
 
 6.707
 
 
 
 
 6.707
 
 
 
 
 6.707
 
 
 
 
 6.707
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Crisisbeheersingsoperaties (HGIS)
 
 
 55.346
 
 
 16.707
 
 
 26.707
 
 
 6.707
 
 
 6.707
 
 
 6.707
 
 
 6.707
 
 
 
 
 – Overige inzet
 
 
 49
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op overeenkomsten voor lopende missies en inzet. Voor 2018 gaat het om 8 procent. Voor het niet-juridisch verplichte deel gaat het om € 33 miljoen aan contributies, € 16,4 miljoen voor overige operaties en kleine missies, € 7,8 miljoen voor inzet VPD's, € 44,7 miljoen voor veiligheidssectorhervormingen en vredesopbouw (BZ/BH&OS), € 15,3 miljoen voor beveiliging van ambassades en diplomaten (BZ/BH&OS) en € 59,5 miljoen voor ondersteunende activiteiten en training. Het overige betreft de voorziening die valt binnen de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS), voor het aangaan van nieuwe missies en het verlengen van bestaande missies.
 Toelichting op de instrumenten
 Binnen artikel 1 worden de defensie-uitgaven voor inzet voor internationale veiligheid verantwoord en de uitgaven voor nationale inzet begroot.
 De inzet van Defensie voor internationale veiligheid wordt met ingang van 2014 gefinancierd vanuit het Budget Internationale Veiligheid (BIV). Het BIV maakt deel uit van de HGIS. In 2017 is het BIV onderwerp geweest van een beleidsdoorlichting (Kamerstuk 31 516, nr. 20). Over de aanbevelingen hiervan zal nog worden besloten.
 De zogenaamde 3D-benadering (Defence, Diplomacy and Development) is het uitgangspunt voor de handhaving en bevordering van de internationale rechtsorde. Om het geïntegreerde karakter te borgen, wordt de besluitvorming over het BIV interdepartementaal voorbereid en uitgevoerd. Middelen voor hervorming van de veiligheidssector, beveiliging van diplomaten en ambassades in gebieden waar dat noodzakelijk is, rechtsstaatontwikkeling en capaciteitsopbouw worden jaarlijks bij de 1e suppletoire begroting overgeheveld naar de begrotingen van de Ministeries van BH&OS en BZ.
 Onderstaand overzicht geeft een indicatief beeld van de inzet van deze middelen in 2018, gebaseerd op de uitgaven in het jaar 2017. De € 59,5 miljoen wordt met de 1e suppletoire begroting in 2018 toegevoegd aan de budgetten van de genoemde artikelen.
 
 Budget internationale veiligheid (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Budget Crisisbeheersingsoperaties (Artikel 1)
 
 
 213.200
 
 
 
 
 Veiligheidssectorhervormingen en vredesopbouw (BZ/BH&OS)
 
 
 44.700
 
 
 
 
 Beveiliging van diplomaten en ambassades waar dat noodzakelijk is
 (BZ/BH&OS)
 
 
 15.300
 
 
 
 
 Budget voor ondersteunende activiteiten en training beschikbaar voor Defensie
 
 
 59.500
 
 
 
 
 
 Waarvan inzet VPD’s (Artikel 1)
 
 
 
 
 2.500
 
 
 
 
 
 
 Waarvan training en capaciteitsopbouw (Artikel 2 & 3)
 
 
 
 
 8.900
 
 
 
 
 
 
 Waarvan civiel-militaire capaciteiten (Artikel 3)
 
 
 
 
 7.400
 
 
 
 
 
 
 Waarvan missie en uitzending ondersteunende capaciteiten (Artikel 8 & 10)
 
 
 
 
 4.100
 
 
 
 
 
 
 Waarvan luchttransport (Artikel 4)
 
 
 
 
 22.000
 
 
 
 
 
 
 Waarvan KMar pool (Artikel 5)
 
 
 
 
 4.600
 
 
 
 
 
 
 Waarvan nazorg (Artikel 8)
 
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 332.700
 
 
 
 
 
 
 (De bedragen in deze tabel zijn afgerond op € 0,1 mln.)
 
 
 
 Overzicht missies
 
 
 
 Toelichting uitgaven per missie (crisisbeheersingsoperaties)
 
 Overzicht crisisbeheersingsoperaties (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 Resolute support mission (RSM)
 
 
 14.000
 
 
 7.369
 
 
 
 
 
 
 
 Strijd tegen ISIS in Irak (ATF-ME en CBMI)
 
 
 97.000
 
 
 10.000
 
 
 
 
 
 
 
 United Nations Multidimensional Integrated Stabilization Mission in Mali (MINUSMA)
 
 
 50.000
 
 
 16.000
 
 
 10.000
 
 
 
 
 
 
 Enhanced Forward Presence (EFP)
 
 
 22.000
 
 
 22.000
 
 
 22.000
 
 
 22.000
 
 
 22.000
 
 
 
 
 anti-piraterij (ATALANTA)
 
 
 8.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Missies Algemeen
 
 
 9.000
 
 
 9.000
 
 
 9.000
 
 
 9.000
 
 
 8.500
 
 
 
 
 Contributies
 
 
 33.000
 
 
 33.000
 
 
 33.000
 
 
 33.000
 
 
 33.000
 
 
 
 
 Kleinschalige bijdragen aan missies (< € 2,5 miljoen per jaar)
 
 
 2.532
 
 
 850
 
 
 850
 
 
 850
 
 
 850
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 235.532
 
 
 
 
 98.219
 
 
 
 
 74.850
 
 
 
 
 64.850
 
 
 
 
 64.350
 
 
 
 
 
 
 Toelichting per missie
 Resolute Support (Afghanistan)
 De Nederlandse inzet bedraagt ca.honderd militairen in Kabul en de noordelijke provincie Balkh, in de omgeving van de stad Mazar-e-Sharif, waar Duitsland de leiding heeft. De Nederlandse inzet is gericht op de advisering van de Afghan National Defence and Security Forces (ANDSF), het leveren van medische capaciteit evenals transport en beveiliging. Ook zijn in Mazar-e-Sharif militairen werkzaam in de nationale ondersteuning en op het missie-hoofdkwartier in Kabul. Het budget van ongeveer € 7 miljoen in 2019 is nodig voor de redeployment en het weer inzetbaar maken van het materieel na terugkeer van de missies. Het huidige mandaat van de Nederlandse bijdrage aan Resolute Support loopt tot 31 december 2018.
 Strijd tegen ISIS
 
 In 2017 heeft Nederland de Force Protection voor de Belgische luchtmacht geleverd.
 In het kader van de Capability Building Mission Iraq (CBMI) levert Nederland ongeveer 155 trainers om Iraakse en Koerdische strijdkrachten beter in staat te stellen ISIS op de grond te bestrijden. Het budget van € 10 miljoen in 2019 is nodig voor de redeployment en het weer inzetbaar maken van het materieel na terugkeer van de missies. Het huidige mandaat van de Nederlandse bijdrage aan de strijd tegen ISIS loopt tot 31 december 2018.
 
 United Nations Multidimensional Integrated Stabilization Mission in Mali (MINUSMA)
 De Nederlandse deelname is gericht op een goede en overdraagbare inlichtingenketen. De budgetten na 2018 zijn benodigd voor de redeployment en het weer inzetbaar maken van het materieel. Het huidige mandaat van de Nederlandse bijdrage aan MINUSMA loopt tot 31 december 2018.
 Enhanced Forward Presence (EFP) Litouwen
 Nederland draagt met een eenheid van compagniesgrootte binnen de door Duitsland geleide battlegroup in Litouwen bij aan de troepenmacht in het kader van EFP. In het najaar zal het kabinet de Kamer nader informeren over de verlenging van de Nederlandse bijdrage aan de vooruitgeschoven aanwezigheid in 2018 en verder.
 Vessel Protection Detachments (VPD’s)
 Evenals in 2017 zal Defensie in 2018 VPD’s inzetten ter bescherming van de Nederlandse zeevaart tegen piraterij. De veiligheidssituatie in het operatiegebied waar de VPD’s worden ingezet, bepaald mede wat de definitieve vraag van de reders wordt. Op basis van de huidige veiligheidssituatie en de daaraan gekoppelde vraag wordt verwacht dat in 2018 ongeveer 50 VPD’s worden ingezet. In de begroting is dekking zeker gesteld voor dit volume. De additionele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit toelagen, reis- en verblijfskosten en de kosten van de opslag van materieelpakketten in de regio. De bijdrage van de Nederlandse reders aan de additionele uitgaven voor de VPD’s is in de uitgavenraming verwerkt.
 Atalanta
 Het kabinet besluit dit najaar over de wijze van de Nederlandse bijdrage aan EU-antipiraterij operatie Atalanta in 2018.
 Contributies
 Nederland draagt met contributies bij aan de gemeenschappelijke uitgaven voor crisisbeheersingsoperaties van de NAVO en de EU. Deze contributies staan los van een eventuele Nederlandse deelname aan een specifieke missie van de NAVO of de EU. Onderdeel van de contributies is ook de jaarlijkse bijdrage aan de Strategic Airlift Capability (SAC) C-17, gehuisvest op Papa Air Base te Hongarije. Dit is een internationaal samenwerkingsverband van tien NAVO-lidstaten.
 Kleinschalige NL-bijdragen
 In onderstaand overzicht staan de kleinschalige Nederlandse bijdragen met een financiële omvang van minder dan € 2,5 miljoen per jaar.
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht kleine missies
 
 
 Max personele omvang1Personele omvang varieert in tijd gedurende de missie van 0 tot maximale omvang
 
 
 
 
 
 
 Netherlands Liaison Team CENTCOM (NLTC)
 
 
 4
 
 
 
 
 Combined Maritime Forces (CMF)
 
 
 3
 
 
 
 
 European Union Training Mission in Mali (EUTM Mali)
 
 
 1
 
 
 
 
 United Nations Truce Supervision Organisation (UNTSO)
 
 
 12
 
 
 
 
 United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL)
 
 
 1
 
 
 
 
 United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC)
 
 
 1
 
 
 
 
 United Nations Mission in the Republic of South Sudan (UNMISS)
 
 
 22
 
 
 
 
 
 Opbouw regionale vredeshandhavingscapaciteit
 Programma’s voor regionale vredeshandhavingscapaciteit worden door derden (met name door het Ministerie van Buitenlandse Zaken) gefinancierd en mede door Defensie uitgevoerd.
 Africa Contingency Operations Training and Assistance (ACOTA)
 Het ACOTA-samenwerkingsprogramma draagt bij aan de versterking van de capaciteit van Afrikaanse partnerlanden, zodat zij kunnen deelnemen aan multinationale operaties onder leiding van de VN of Afrikaanse Unie (AU). Nederland zet enkele tientallen militairen in voor verschillende trainingen. Over de deelname van Defensie aan dit programma in 2018 moet nog besluitvorming plaatsvinden.
 Toelichting op nationale inzet
 Structurele nationale taken
 Defensie voert structurele taken uit ten behoeve van civiele overheden. De financiële middelen van deze structurele taken zijn opgenomen in de verschillende begrotingsartikelen van Defensie. Deze structurele taken zijn vastgelegd in wet- of regelgeving, inclusief ministeriële besluiten, convenanten of arrangementen. Onder de structurele taken vallen de taken van de KMar, de Kustwachten in Nederland en het Caribisch gebied, luchtruimbewaking, de Bijzondere Bijstandseenheden en de Explosievenopruiming.
 Militaire bijstand en steunverlening (FNIK)
 Defensie verleent militaire bijstand voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid en voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Deze inzet wordt bekostigd vanuit dit artikel via de afspraken over de FNIK. Deze bijstand wordt zowel door de KMar geleverd als door andere eenheden van Defensie. Daarnaast wordt bijstand verleend in geval van een ramp of crisis, of de vrees voor het ontstaan daarvan.
 De tabel indicatieve inzet voor 2018 geeft de geprognosticeerde nationale inzet weer.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicatieve inzet in 2018
 
 
 Betreft
 
 
 Aantal
 
 
 Artikel
 
 
 
 
 
 
 Explosieven opruiming
 
 
 Aantal ruimingen
 
 
 1.900
 
 
 CLAS/FNIK
 
 
 
 
 Explosieven opruiming Noordzee
 
 
 Aantal ruimingen
 
 
 40
 
 
 CZSK
 
 
 
 
 Duikassistentie
 
 
 Aantal aanvragen
 
 
 10
 
 
 CZSK/FNIK
 
 
 
 
 Strafrechtelijke handhaving rechtsorde
 
 
 Aantal aanvragen
 
 
 30
 
 
 CZSK/FNIK
 
 
 
 
 Onderscheppingen luchtruim
 
 
 Aantal onderscheppingen
 
 
 5
 
 
 CLSK
 
 
 
 
 Strafrechtelijke handhaving rechtsorde
 
 
 Aantal aanvragen
 
 
 100
 
 
 KMAR/CLAS/FNIK
 
 
 
 
 Handhaving openbare orde en veiligheid
 
 
 Aantal aanvragen
 
 
 30
 
 
 KMAR/FNIK
 
 
 
 
 Wet veiligheidsregio
 
 
 Aantal aanvragen
 
 
 10
 
 
 KMAR/CLAS/FNIK
 
 
 
 
 Militaire steunverlening in het openbaar belang
 
 
 Aantal aanvragen
 
 
 40
 
 
 Alle krijgsmachtdelen/FNIK
 
 
 
 
 Bijstand Caribisch gebied
 
 
 Aantal aanvragen
 
 
 10
 
 
 CZSK/FNIK
 
 
 
 
 
 Toelichting op ontvangsten
 De ontvangsten hebben voornamelijk betrekking op de vergoedingen van de EU, NAVO en VN-partners voor de door Nederland geleverde diensten of ingezette personele en materiële middelen. Daarnaast ontvangt Nederland een tegemoetkoming van de VN voor deelname aan MINUSMA. Ook wordt de bijdrage van de reders voor de inzet van VPD’s hier geraamd.
 
 
 
 
 2.2.2.
 Beleidsartikel 2: Taakuitvoering zeestrijdkrachten
 
 Algemene doelstelling
 De zeestrijdkrachten leveren operationeel gerede maritieme expeditionaire capaciteit, zowel vloot als mariniers, voor nationale en internationale operaties.
 Rol en verantwoordelijkheid Minister
 De Minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en samenstelling van de zeestrijdkrachten alsmede de mate van gereedheid van maritieme eenheden. Het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK) is verantwoordelijk voor het operationeel gereedstellen en in stand houden van deze eenheden. De zeestrijdkrachten zijn inzetbaar voor zowel internationale als nationale taken.
 In onderstaande tabel staan de operationele eenheden van het CZSK voor de periode 2017 tot 2022. In de kolom «Norm OG» staat het aantal operationeel gerede eenheden dat nodig is om te voldoen aan de inzetbaarheidsdoelstellingen. Vanwege de cycli voor onderhoud, opwerken, operationeel gereed zijn en recuperatie hebben planmatig niet alle eenheden de status «operationeel gereed (OG)». Bij enkelvoudige eenheden geldt hierdoor dat deze niet het gehele jaar operationeel gereed kunnen zijn en daarom een norm hebben die kleiner is dan één.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Capaciteit
 
 
 Bouwsteen
 
 
 Totaal
 
 
 Norm
 OG
 
 
 
 
 
 
 
 Maritime Battle Staff (MBS)
 
 
 
 NLMARFOR/MBS
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Marinierseenheden
 
 
 Marines Combat Group
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 Surface Assault & Training Group/Landing Craft task units
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 Sea-based Support Group
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 NLMARSOF/
 SOF squadrons
 
 
 2
 
 
 1,5
 
 
 
 
 
 Capital ships
 
 
 
 Landing Platform Docks
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 Joint Support Ship
 
 
 1
 
 
 0,7
 
 
 
 
 Fregatten
 
 
 LC-Fregat
 
 
 4
 
 
 2
 
 
 
 
 M-Fregat
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 Patrouilleschepen
 
 
 Ocean-going Patrol Vessel
 
 
 4
 
 
 2
 
 
 
 
 Onderzeedienst
 
 
 Onderzeeboot
 
 
 4
 
 
 2
 
 
 
 
 Torpedowerkschip
 
 
 1
 
 
 0,7
 
 
 
 
 Mijnenbestrijding
 
 
 AMBV
 
 
 6
 
 
 3
 
 
 
 
 Duik- en searchcapaciteit
 
 
 Defensie Duikgroep
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Hydrografie
 
 
 HOV
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 CZMCARIB
 
 
 Compagnie (CIDW/CUR)
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Raiding Squadron CARIB
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Raiding Troop SXM
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 FRISC Squadron CARIB
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Ondersteuningsschip
 
 
 1
 
 
 0,7
 
 
 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
 
 Artikel 2 Taakuitvoering Zeestrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 720.181
 
 
 
 
 739.074
 
 
 
 
 731.436
 
 
 
 
 743.370
 
 
 
 
 751.120
 
 
 
 
 756.148
 
 
 
 
 755.507
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 743.972
 
 
 
 
 739.074
 
 
 
 
 731.436
 
 
 
 
 743.370
 
 
 
 
 751.120
 
 
 
 
 756.148
 
 
 
 
 755.507
 
 
 
 
 
 
 Waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 78%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma uitgaven
 
 
 
 
 138.630
 
 
 
 
 131.787
 
 
 
 
 127.231
 
 
 
 
 135.286
 
 
 
 
 136.682
 
 
 
 
 139.137
 
 
 
 
 138.047
 
 
 
 
 
 Opdracht Gereedstelling en instandhouding CZSK
 
 
 138.630
 
 
 131.787
 
 
 127.231
 
 
 135.286
 
 
 136.682
 
 
 139.137
 
 
 138.047
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 34.556
 
 
 36.408
 
 
 24.186
 
 
 24.177
 
 
 24.777
 
 
 24.780
 
 
 24.669
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO Paresto 
 
 
 
 
 2.480
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan Agentschap RWS
 
 
 
 
 15.519
 
 
 
 
 14.309
 
 
 
 
 12.891
 
 
 
 
 12.891
 
 
 
 
 12.891
 
 
 
 
 12.891
 
 
 
 
 12.891
 
 
 
 
 
 Instandhouding
 
 
 104.074
 
 
 95.379
 
 
 103.045
 
 
 111.109
 
 
 111.905
 
 
 114.357
 
 
 113.378
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 605.342
 
 
 
 
 607.287
 
 
 
 
 604.205
 
 
 
 
 608.084
 
 
 
 
 614.438
 
 
 
 
 617.011
 
 
 
 
 617.460
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 545.381
 
 
 539.269
 
 
 542.269
 
 
 546.735
 
 
 552.076
 
 
 551.572
 
 
 552.483
 
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 539.659
 
 
 
 
 531.423
 
 
 
 
 542.269
 
 
 
 
 546.735
 
 
 
 
 552.076
 
 
 
 
 551.572
 
 
 
 
 552.483
 
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 5.722
 
 
 
 
 7.846
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 59.961
 
 
 68.018
 
 
 61.936
 
 
 61.349
 
 
 62.362
 
 
 65.439
 
 
 64.977
 
 
 
 
 
 – waarvan IT
 
 
 
 
 1.837
 
 
 
 
 2.882
 
 
 
 
 2.715
 
 
 
 
 2.715
 
 
 
 
 2.714
 
 
 
 
 2.716
 
 
 
 
 2.716
 
 
 
 
 
 
 – waarvan huisvesting en infra
 
 
 
 
 4.853
 
 
 
 
 4.294
 
 
 
 3.777
 
 
 3.776
 
 
 3.775
 
 
 3.778
 
 
 
 3.778
 
 
 
 
 
 
 – waarvan overige exploitatie
 
 
 
 
 51.332
 
 
 
 
 60.083
 
 
 
 
 54.685
 
 
 
 
 54.121
 
 
 
 
 55.136
 
 
 
 
 58.208
 
 
 
 
 57.746
 
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO Paresto 
 
 
 
 
 1.939
 
 
 
 
 759
 
 
 
 
 759
 
 
 
 
 737
 
 
 
 
 737
 
 
 
 
 737
 
 
 
 
 737
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsontvangsten
 
 
 
 
 15.841
 
 
 
 
 15.638
 
 
 
 
 15.638
 
 
 
 
 15.638
 
 
 
 
 15.638
 
 
 
 
 15.638
 
 
 
 
 15.638
 
 
 
 
 
 
 Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een overeenkomst is aangegaan en op de apparaatsuitgaven die voor het merendeel uit personele uitgaven bestaan. Voor 2018 gaat het om 78 procent. Het betreft verplichtingen die zijn aangegaan voor de apparaatsuitgaven, de instandhouding van de zeewapensystemen en de verplichtingen voor het oefenprogramma.
 Toelichting op de instrumenten
 Programma-uitgaven
 Gereedstelling
 De geraamde uitgaven voor gereedstelling worden gedaan voor opwerk- en oefenactiviteiten. Een deel van de uitgaven voor gereedstelling zijn gerelateerd aan de vlieguren en de vaardagen van de kustwacht in Nederland en de kustwacht in het Caribisch gebied. De jaarplannen en jaarverslagen van de kustwachten bevatten nadere informatie over hun activiteiten en middelen.
 Bijdrage aan agentschap (onder programma-uitgaven)
 Binnen de programma-uitgaven maakt de post «Bijdrage aan agentschap» onderdeel uit van het instrument Opdracht Gereedstelling en Instandhouding CZSK. Het betreft hier de uitgaven aan Rijkswaterstaat (RWS), voor de Rijksbrede Civiele Rederij (RCR), € 13 miljoen voor 2018. Dit is een baten-lastenagentschap van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. De activiteiten die zij verrichten voor het CZSK hebben betrekking op gereedstelling.
 Instandhouding
 De geraamde uitgaven voor instandhouding van materieel betreffen het onderhoud van wapensystemen (wapensysteemlogistiek), walinstellingen en procesgebonden installaties en de herbevoorrading van operationele en ondersteunende eenheden (ketenlogistiek).
 Toelichting op de apparaatsuitgaven
 De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De personele uitgaven zijn bedoeld voor de volgende aantallen (formatie):
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 9.896
 
 
 9.934
 
 
 9.975
 
 
 10.028
 
 
 10.023
 
 
 10.023
 
 
 
 
 
 Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt aangeboden en het niet-beleidsartikel 10 (Centraal apparaat).
 Waarvan bijdragen aan SSO’s
 Om de uitgaven binnen baten-lastendiensten beter te laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden Rijksbreed de betalingen aan de baten-lastendiensten zichtbaar gemaakt in de begroting. Het betreft hier de uitgaven aan Paresto.
 Groene Draeck
 De Groene Draeck is in 1957 door de Nederlandse bevolking aan toenmalig kroonprinses Beatrix geschonken. De Staat gaf bij deze gelegenheid mede het onderhoud van de Groene Draeck als geschenk. De uitgaven voor het onderhoud aan de Groene Draeck betreffen met name personele uitgaven en worden daarom onder dit instrument begroot. Naar aanleiding van het second opinion onderzoek bij brief van 2 juni 2016 (Kamerstukken II, 2015–2016, 34 300 X, nr. 110) en de motie Van der Burg (Kamerstukken II, 2015–2016, 34 300 I, nr. 6) heeft de Minister-President, mede namens de Minister van Defensie, gemeld dat het jaarlijkse onderhoudsbudget naar € 87.000 is bijgesteld. De uitvoering van het onderhoud blijft bij het Ministerie van Defensie zolang Prinses Beatrix gebruik maakt van de Groene Draeck.
 Daarbij is aangegeven dat de daadwerkelijke uitgaven ook bij Defensie over de jaren heen fluctueren. Gestuurd wordt op het niet overschrijden van het totale bedrag (€ 435.000 over een periode van vijf jaar (2016 t/m 2020), gemiddeld € 87.000 per jaar). Dit gemiddelde is geëxtrapoleerd naar 2021 en 2022. Dit betreft het hieronder gepresenteerde begrote budget.
 
 Artikel 2 Taakuitvoering Zeestrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 Onderhoud Groene Draeck
 
 
 87
 
 
 87
 
 
 87
 
 
 87
 
 
 87
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2.3.
 Beleidsartikel 3: Taakuitvoering landstrijdkrachten
 
 Algemene doelstelling
 De landstrijdkrachten leveren operationeel gerede grondgebonden expeditionaire capaciteit voor nationale en internationale operaties.
 Rol en verantwoordelijkheid Minister
 De Minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en samenstelling van de landstrijdkrachten alsmede de mate van gereedheid van de grondgebonden eenheden. Het Commando Landstrijdkrachten (CLAS) is verantwoordelijk voor het operationeel gereedstellen en in stand houden van de eenheden. De landstrijdkrachten zijn inzetbaar voor zowel internationale als nationale taken.
 In onderstaande tabel staan de operationele eenheden van het CLAS voor de periode 2017 tot 2022. In de kolom «Norm OG» staat het aantal operationeel gerede eenheden dat nodig is om te voldoen aan de inzetbaarheidsdoelstellingen. Vanwege de cycli voor onderhoud, opwerken, operationeel gereed zijn en recuperatie hebben planmatig niet alle eenheden de status «operationeel gereed (OG)».
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Capaciteit
 
 
 Bouwsteen
 
 
 Totaal
 
 
 Norm OG
 
 
 
 
 
 
 HRF (L) HQ
 
 
 NLD deel staf
 1 (DEU/NLD) Corps
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 NLD deel CIS BN
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 NLD deel StSpt BN
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 BRIG HQ
 
 
 Staf
 
 
 3
 
 
 1
 
 
 
 
 Verkenningseskadron
 
 
 3
 
 
 1
 
 
 
 
 ISTAR Module
 
 
 5
 
 
 2
 
 
 
 
 Cimic Support Element
 
 
 4
 
 
 2
 
 
 
 
 Psyops Support Element
 
 
 4
 
 
 2
 
 
 
 
 (R) DTF HQ
 
 
 Hoofdkwartier OOCL
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 BMD, ABT en CRAM (sensor only)
 
 
 C2 PATRIOT
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 C2 AGBADS
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Patriot Fire Unit
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 AMRAAM-Peloton
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 STINGER-Peloton
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 SOF
 
 
 SOF-Compagnie
 
 
 4
 
 
 2
 
 
 
 
 BTG
 
 
 Manoeuvre Bataljon
 
 
 7
 
 
 2
 
 
 
 
 Pantserhouwitser / Mortier Batterij
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 
 
 Pantsergeniecompagnie
 
 
 4
 
 
 1
 
 
 
 
 Luchtmobiel Geniepeloton
 
 
 3
 
 
 1
 
 
 
 
 CIS Compagnie
 
 
 3
 
 
 1
 
 
 
 
 Geneeskundig Peloton
 
 
 7
 
 
 2
 
 
 
 
 DEFENSIE CYBER COMMANDO
 
 
 CYBER module
 
 
 3
 
 
 1
 
 
 
 
 CS ELEMENT
 
 
 AFD Staf Vuursteuncommando
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Staf Geniebataljon
 
 
 3
 
 
 1
 
 
 
 
 Constructiecompagnie
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 Brugmodule
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 CBRN Compagnie
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 EODD Ploeg
 
 
 48
 
 
 20
 
 
 
 
 CSS ELEMENT
 
 
 Bataljonsstaf National Support
 Element
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 MEDCELL
 
 
 4
 
 
 1
 
 
 
 
 B&T module
 
 
 7
 
 
 2
 
 
 
 
 Bevoorradingspeloton
 
 
 3
 
 
 1
 
 
 
 
 Herstelpeloton
 
 
 11
 
 
 4
 
 
 
 
 ROLE 2 Medical Treatment Facility
 
 
 4
 
 
 2
 
 
 
 
 
 CBRN A&A team
 
 
 8
 
 
 1
 
 
 
 
 CBRN DIM team
 
 
 8
 
 
 1
 
 
 
 
 NATRES
 
 
 Bataljon
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
 
 Artikel 3 Taakuitvoering Landstrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 1.284.664
 
 
 
 
 1.294.046
 
 
 
 
 1.293.771
 
 
 
 
 1.306.537
 
 
 
 
 1.325.064
 
 
 
 
 1.344.578
 
 
 
 
 1.350.914
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.218.579
 
 
 
 
 1.294.046
 
 
 
 
 1.293.771
 
 
 
 
 1.306.537
 
 
 
 
 1.325.064
 
 
 
 
 1.344.578
 
 
 
 
 1.350.914
 
 
 
 
 
 
 Waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 80%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma uitgaven
 
 
 
 
 170.753
 
 
 
 
 201.558
 
 
 
 
 207.102
 
 
 
 
 212.775
 
 
 
 
 229.276
 
 
 
 
 239.179
 
 
 
 
 247.829
 
 
 
 
 
 Opdracht Gereedstelling en instandhouding CLAS
 
 
 170.753
 
 
 201.558
 
 
 207.102
 
 
 212.775
 
 
 229.276
 
 
 239.179
 
 
 247.829
 
 
 
 
 – Gereedstelling
 
 
 52.260
 
 
 71.879
 
 
 63.351
 
 
 63.426
 
 
 64.967
 
 
 65.917
 
 
 65.405
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO Paresto 
 
 
 
 
 10.842
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – instandhouding
 
 
 118.493
 
 
 129.679
 
 
 143.751
 
 
 149.349
 
 
 164.309
 
 
 173.262
 
 
 182.424
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 1.047.826
 
 
 
 
 1.092.488
 
 
 
 
 1.086.669
 
 
 
 
 1.093.762
 
 
 
 
 1.095.788
 
 
 
 
 1.105.399
 
 
 
 
 1.103.085
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 941.055
 
 
 966.743
 
 
 970.839
 
 
 977.531
 
 
 984.653
 
 
 984.372
 
 
 983.275
 
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 936.887
 
 
 
 
 959.482
 
 
 
 
 969.230
 
 
 
 
 975.022
 
 
 
 
 981.444
 
 
 
 
 981.163
 
 
 
 
 980.066
 
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 4.168
 
 
 
 
 7.261
 
 
 
 
 1.609
 
 
 
 
 2.509
 
 
 
 
 3.209
 
 
 
 
 3.209
 
 
 
 
 3.209
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 106.771
 
 
 125.745
 
 
 115.830
 
 
 116.231
 
 
 111.135
 
 
 121.027
 
 
 119.810
 
 
 
 
 
 – waarvan overige exploitatie
 
 
 
 
 103.856
 
 
 
 
 122.954
 
 
 
 
 113.081
 
 
 
 
 113.482
 
 
 
 
 108.386
 
 
 
 
 118.278
 
 
 
 
 117.061
 
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO Paresto 
 
 
 
 
 2.915
 
 
 
 
 2.791
 
 
 
 2.749
 
 
 2.749
 
 
 2.749
 
 
 2.749
 
 
 2.749
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsontvangsten
 
 
 
 
 5.769
 
 
 
 
 10.546
 
 
 
 
 10.546
 
 
 
 
 10.546
 
 
 
 
 10.546
 
 
 
 
 10.546
 
 
 
 
 10.546
 
 
 
 
 
 
 Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een overeenkomst is aangegaan en op de apparaatsuitgaven die voor het merendeel uit personele uitgaven bestaan. Voor 2018 gaat het om 80 procent. Het betreft verplichtingen die zijn aangegaan voor de apparaatsuitgaven, de instandhouding van de landwapensystemen en voor het oefenprogramma.
 Toelichting op de instrumenten
 Programma-uitgaven
 Gereedstelling
 De geraamde uitgaven voor gereedstelling worden gedaan voor opwerk- en oefenactiviteiten.
 Instandhouding
 De geraamde uitgaven voor instandhouding van materieel betreffen het onderhoud van wapensystemen (wapensysteemlogistiek) en de herbevoorrading van operationele en ondersteunende eenheden door het CLAS.
 Toelichting op de apparaatsuitgaven
 De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten, uitgaven voor toelagen, reiskosten woon-werkverkeer en activiteit gebonden (oefen)toelagen. De personele uitgaven zijn bedoeld voor de volgende aantallen (formatie):
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 19.430
 
 
 19.470
 
 
 19.454
 
 
 19.440
 
 
 19.390
 
 
 19.390
 
 
 
 
 
 Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt aangeboden en het niet-beleidsartikel 10 (Centraal apparaat).
 Waarvan bijdragen aan SSO’s
 Om de uitgaven binnen baten-lastendiensten beter te laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden Rijksbreed de betalingen aan de baten-lastendiensten zichtbaar gemaakt in de begroting. Het betreft hier de uitgaven aan Paresto.
 
 
 
 
 2.2.4.
 Beleidsartikel 4: Taakuitvoering luchtstrijdkrachten
 
 Algemene doelstelling
 De luchtstrijdkrachten leveren lucht- en grondgebonden capaciteit voor nationale en internationale operaties.
 Rol en verantwoordelijkheid Minister
 
 De Minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en de samenstelling van de luchtstrijdkrachten en van de mate van gereedheid van de luchtstrijdkrachten.
 Het Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK) is verantwoordelijk voor het operationeel gereedstellen en in stand houden van de lucht- en grondgebonden capaciteit van de krijgsmacht. De luchtstrijdkrachten zijn inzetbaar voor zowel expeditionaire taken als nationale taken.
 
 In onderstaande tabel staan de operationele eenheden van het CLSK voor de periode 2017 tot 2022. In de kolom «Norm OG» staat het aantal operationeel gerede eenheden dat nodig is om te voldoen aan de inzetbaarheidsdoelstellingen. Vanwege de cycli voor onderhoud, opwerken, operationeel gereed zijn en recuperatie hebben planmatig niet alle eenheden de status «operationeel gereed (OG)».
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Capaciteit
 
 
 Bouwsteen
 
 
 Totaal
 
 
 Norm OG
 
 
 
 
 
 
 Jachtvliegtuigen
 
 
 F-16
 
 
 61
 
 
 11
 
 
 
 
 Helikopters
 
 
 AH-64 Apache
 
 
 28
 
 
 10
 
 
 
 
 CH-47 Chinook
 
 
 17→20
 
 
 8
 
 
 
 
 AS-532 Cougar
 
 
 12
 
 
 5
 
 
 
 
 NH-90
 
 
 20
 
 
 8
 
 
 
 
 Transport-vliegtuigen
 
 
 KDC-10
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 C-130 Hercules
 
 
 4
 
 
 2
 
 
 
 
 Kustwacht NLD
 
 
 Dornier DO-228
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 Force Protection
 
 
 OGRV eenheden
 
 
 4
 
 
 2
 
 
 
 
 Air C4ISR
 
 
 Luchtverkeersleiding
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Luchtgevechtsleiding
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 NDMC
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
 
 Artikel 4 Taakuitvoering Luchtstrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 812.993
 
 
 
 
 701.591
 
 
 
 
 709.310
 
 
 
 
 702.436
 
 
 
 
 707.472
 
 
 
 
 713.521
 
 
 
 
 712.271
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 704.647
 
 
 
 
 701.591
 
 
 
 
 709.310
 
 
 
 
 702.436
 
 
 
 
 707.472
 
 
 
 
 713.521
 
 
 
 
 712.271
 
 
 
 
 
 
 Waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 82%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma uitgaven
 
 
 
 
 197.095
 
 
 
 
 196.155
 
 
 
 
 201.706
 
 
 
 
 193.626
 
 
 
 
 196.887
 
 
 
 
 202.067
 
 
 
 
 200.737
 
 
 
 
 
 Opdracht Gereedstelling en instandhouding CLSK
 
 
 197.095
 
 
 196.155
 
 
 201.706
 
 
 193.626
 
 
 196.887
 
 
 202.067
 
 
 200.737
 
 
 
 
 – Gereedstelling
 
 
 10.504
 
 
 16.077
 
 
 18.471
 
 
 18.200
 
 
 17.656
 
 
 18.519
 
 
 18.468
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO Paresto 
 
 
 
 
 499
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Instandhouding
 
 
 186.591
 
 
 180.078
 
 
 183.235
 
 
 175.426
 
 
 179.231
 
 
 183.548
 
 
 182.269
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 507.552
 
 
 
 
 505.436
 
 
 
 
 507.604
 
 
 
 
 508.810
 
 
 
 
 510.585
 
 
 
 
 511.454
 
 
 
 
 511.534
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 415.062
 
 
 403.239
 
 
 407.790
 
 
 409.308
 
 
 412.312
 
 
 411.685
 
 
 410.116
 
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 408.174
 
 
 
 
 402.239
 
 
 
 
 407.790
 
 
 
 
 409.308
 
 
 
 
 412.312
 
 
 
 
 411.685
 
 
 
 
 410.116
 
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 6.888
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 92.490
 
 
 102.197
 
 
 99.814
 
 
 99.502
 
 
 98.273
 
 
 99.769
 
 
 101.418
 
 
 
 
 
 – waarvan overige exploitatie
 
 
 
 
 89.903
 
 
 
 
 98.938
 
 
 
 
 96.523
 
 
 
 
 96.211
 
 
 
 
 94.982
 
 
 
 
 96.478
 
 
 
 
 98.127
 
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO Paresto 
 
 
 
 
 2.587
 
 
 
 
 3.259
 
 
 
 
 3.291
 
 
 
 
 3.291
 
 
 
 
 3.291
 
 
 
 
 3.291
 
 
 
 
 3.291
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsontvangsten
 
 
 
 
 12.492
 
 
 
 
 12.066
 
 
 
 
 12.066
 
 
 
 
 12.066
 
 
 
 
 12.066
 
 
 
 
 12.066
 
 
 
 
 12.066
 
 
 
 
 
 
 Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een overeenkomst is aangegaan. Voor 2018 gaat het om 82 procent. Het betreft verplichtingen die zijn aangegaan voor de apparaatsuitgaven, de instandhouding van de luchtwapensystemen en voor het oefenprogramma.
 Toelichting op de instrumenten
 Programma-uitgaven
 Gereedstelling
 De geraamde uitgaven voor gereedstelling zijn voor opwerk- en oefenactiviteiten.
 Instandhouding
 De geraamde uitgaven voor de instandhouding van materieel betreffen het onderhoud van de wapensystemen. De instandhoudingsuitgaven van het Logistiek Centrum Woensdrecht zijn hierin opgenomen. Naast uitgaven voor de diverse ondersteunende installaties gaat het om uitgaven voor de instandhouding van de wapensystemen die in de doelstellingenmatrix zijn genoemd.
 Toelichting op de apparaatsuitgaven
 De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De personele uitgaven zijn bedoeld voor de volgende aantallen (formatie):
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 7.486
 
 
 7.509
 
 
 7.522
 
 
 7.491
 
 
 7.449
 
 
 7.449
 
 
 
 
 
 Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt aangeboden en het niet-beleidsartikel 10 (Centraal apparaat).
 Overige exploitatie
 De overige exploitatie is voor het grootste deel personeelsgebonden. Deze uitgaven bestaan voornamelijk uit (vlieger)opleidingen, werving, dienstreizen en overige materiële uitgaven.
 Waarvan bijdragen aan SSO’s
 Om de uitgaven binnen baten-lastendiensten beter te laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden Rijksbreed de betalingen aan de baten-lastendiensten zichtbaar gemaakt in de begroting. Het betreft hier de uitgaven aan Paresto.
 
 
 
 
 2.2.5.
 Beleidsartikel 5: Taakuitvoering Marechaussee
 
 Algemene doelstelling
 De Koninklijke Marechaussee (KMar) voert politietaken uit op grond van de Politiewet 2012 (PW). Deze taak wordt zowel nationaal als internationaal en tijdens missies uitgevoerd. Daarnaast levert de KMar capaciteit aan de CDS voor deelname aan (militaire) missies waarbij de KMar andere taken uitvoert dan die in de Politiewet (PW) zijn opgedragen.
 Rol en verantwoordelijkheid Minister
 De Minister is beheersverantwoordelijk en verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang, samenstelling en de vereiste mate van gereedheid van de KMar. De uitvoering is opgedragen aan de KMar. Het gezag over de KMar berust bij meerdere ministeries. Afhankelijk van de betreffende taak zijn dat de Ministeries van Veiligheid en Justitie (inclusief het Openbaar Ministerie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid), Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Defensie.
 In artikel 4 van de Politiewet (2012) wordt de KMar de onderstaande taken opgedragen;
 
 
 •
 Bewaken en beveiligen van koninklijke paleizen, ambassades in risicogebieden1Budgettaire compensatie van deze taak wordt jaarlijks bij de eerste suppletoire begroting toegekend en is nog niet in de begroting opgenomen., de Nederlandsche Bank en militaire objecten en personen. De KMar wordt ook ingezet voor de bewaking en beveiliging van hoog risico objecten;
 
 
 •
 De uitvoering van de politietaak ten behoeve van Nederlandse en andere strijdkrachten, alsmede internationale militaire hoofdkwartieren, en ten aanzien van tot die strijdkrachten en hoofdkwartieren behorende personen;
 
 
 •
 Politietaken op en beveiliging van burgerluchtvaartterreinen;
 
 
 •
 Bijstand aan en samenwerking met de Nationale Politie;
 
 
 •
 De uitvoering van de vanuit de Vreemdelingenwet opgedragen taken, waaronder de grenspolitietaken (ook in Frontex-verband ter ondersteuning van de grensbewaking van EU-lidstaten);
 
 
 •
 De bestrijding van mensensmokkel en fraude met reis- en identiteitsdocumenten.
 
 
 Door de uitvoering van deze taken in binnen- en buitenland levert de KMar continu een bijdrage aan de veiligheid van de Staat.
 In onderstaande tabel staan de operationele eenheden van de KMAR voor de periode 2017 tot 2022. In de kolom «Norm OG» staat het aantal operationeel gerede eenheden dat nodig is om te voldoen aan de inzetbaarheidsdoelstellingen. Vanwege de cycli voor onderhoud, opwerken, operationeel gereed zijn en recuperatie hebben planmatig niet alle eenheden de status «operationeel gereed (OG)».
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Capaciteit
 
 
 Bouwsteen
 
 
 Totaal
 
 
 Norm OG
 
 
 
 
 
 
 LTC/BBM en districten
 
 
 VTE’n voor Expeditionaire Inzet
 
 
 306
 
 
 153
 
 
 
 
 LTC/BE
 
 
 Peloton voor CRC Expeditionair
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 LTC/BSB
 
 
 VTE’n voor CPT’s
 
 
 26
 
 
 13
 
 
 
 
 
 Geplande inzet
 Het takenpakket van de KMar is gericht op de veiligheid van de Staat en kent drie operationele pijlers: bewaken en beveiligen, de grenspolitietaken en (inter)nationale en militaire politietaken.
 A. Bewaken en Beveiligen
 De KMar draagt zorg voor de bewaking en beveiliging van bepaalde vitale objecten, personen en diensten. De KMar doet dit zelfstandig, in bijstand aan de politie en ook in samenwerking met nationale en internationale publieke en private partners op het gebied van bewaken en beveiligen.
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen
 
 
 Prognose 2018
 
 
 
 
 
 
 Het percentage uitvoering Toezichtprogramma Beveiliging burgerluchtvaart
 
 
 100%
 
 
 
 
 Het aantal permanent te bewaken objecten
 
 
 7
 
 
 
 
 Het aantal inzetbare Hoog Risico Beveiligingspelotons voor non-permanente bewaking van te bewaken objecten
 
 
 6
 
 
 
 
 Het servicepercentage beveiligde waardetransporten voor De Nederlandsche Bank
 
 
 100%
 
 
 
 
 Beschikbare operationele KMar-eenheden voor expeditionaire beveiligingsopdrachten
 
 
 (zie indicatoren algemene doelstelling)
 
 
 
 
 
 B. Grenspolitietaak
 Vanuit de pijler grenspolitietaken richt de KMar zich op de bestrijding van illegale migratie, grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme. Naast de grenspolitietaak voert de KMar op luchthavens tegelijkertijd ook de politietaak uit. Deze taken worden (zoveel mogelijk) informatie- en risicogestuurd uitgevoerd.
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen
 
 
 Prognose 2018
 
 
 
 
 
 
 Aantal luchthavens waar grensbewaking wordt uitgevoerd waarvan permanent
 
 
 8
 
 
 
 
 Aantal prioriteitsmeldingen (op luchthavens waar politietaken worden uitgevoerd)
 
 
 6
 
 
 
 
 Aantal verwijderingen (directe verwijderingen zonder tussenkomst
 
 
 24.000
 
 
 
 
 Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V) en verwijderingen na aanlevering van DT&V)
 
 
 3.500
 
 
 
 
 Waarvan begeleid
 
 
 500
 
 
 
 
 
 C. (Inter)nationale en militaire politietaken
 Binnen de pijler (inter)nationale- en militaire politie(zorg)taken valt een onderscheid te maken tussen militaire politietaken, civiele vredes- en internationale taken inclusief Stability Policing (SP) en militaire taken ex art.97 Grondwet. In de Politiewet zijn de militaire politietaken (MP) voor Defensie opgedragen aan de KMar. Door het uitvoeren van die taak levert de KMar een belangrijke bijdrage aan de integriteit van Defensie. De uitoefening van deze taken beperkt zich niet alleen tot het Nederlands grondgebied; de KMar gaat ook mee tijdens uitzendingen, inzet en oefeningen van Nederlandse militaire eenheden buiten Nederland. De KMar kan onder gezag van de CDS bijvoorbeeld vanuit het (NAVO) MP domein als een «combat support force multiplier» internationaal worden ingezet worden op MP-functies, ter ondersteuning van militaire operaties onder bevel van een militaire commandant.
 In Caribisch Nederland is de KMar zelfstandig verantwoordelijk voor de taken die de organisatie ook in het Europese deel van het Koninkrijk heeft. Zo is de KMar onder andere verantwoordelijk voor de grensbewaking van de luchthavens en de zeegrenzen op de drie eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Op Bonaire is de KMar verantwoordelijk voor het bewaken van en het toezicht houden op de beveiliging van Flamingo Airport. Op St. Eustatius en Saba is de KMar belast met de uitvoering van het vreemdelingentoezicht. De KMar ondersteunt daarnaast het politiekorps Caribisch Nederland.
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen
 
 
 Prognose 2018
 
 
 
 
 
 
 Aantal misdrijfdossiers (aangeleverd aan OM Arnhem)
 
 
 725
 
 
 
 
 Beschikbare operationele KMar-eenheden voor internationale crisis- en humanitaire operaties
 
 
 (zie indicatoren algemene doelstelling)
 
 
 
 
 
 Beleidswijzigingen
 Passenger Information Unit NL
 De EU heeft in 2016 de EU Passenger Name Record (PNR) richtlijn aangenomen voor het voorkomen, opsporen en vervolgen van terroristische misdrijven en ernstige criminaliteit door gebruikmaking van PNR-gegevens. Conform de richtlijn moeten lidstaten voor 25 mei 2018 een operationele Passenger Information Unit (Pi-NL) hebben opgericht. De ontwikkelingen aangaande Pi-NL passen geheel binnen de visie van Defensie «veilig verbinden». De inrichting van deze eenheid wordt structureel gefinancierd uit de begroting van het Ministerie van Veiligheid en Justitie.
 Luchthaven en maritieme behoeftestelling
 In de voorjaarsnota van 2017 heeft het kabinet additioneel budget (€ 7,5 miljoen voor 2017 en € 20 miljoen voor 2018 en verder) ten behoeve van de luchthaven en maritieme behoeftestelling aan Defensie toegewezen. Met het vanaf 2018 toegezegde structurele budget van € 20 miljoen kan de Koninklijke Marechaussee de in 2017 incidenteel geworven en opgeleide capaciteit van extra 135 marechaussees structureel voortzetten en kan de personele sterkte verder worden opgehoogd tot circa 200 vte’n. Daar bovenop heeft het kabinet € 2,2 miljoen in 2018 vrijgemaakt, waardoor de personele sterkte verder kan worden vergroot. Voor 2019 en verder is ook geld vrijgemaakt, dit is toegevoegd aan artikel 12. Bij de 1e suppletoire begroting 2018 zullen deze middelen aan de betreffende beleidsartikelen worden toegekend.
 Daarnaast worden de noodzakelijke investeringen op het gebied van materieel, IV en infrastructuur uitgevoerd. Hiermee kan de KMar een begin maken met het oplossen van de problematiek op Schiphol, de andere luchthavens en de maritieme doorlaatposten. Verder wordt een begin gemaakt met het herstellen van de balans tussen toegenomen werkdruk en de beschikbare capaciteit zodat de druk op de organisatie de komende jaren zal afnemen.
 
 Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
 
 Artikel 5 Taakuitvoering Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 349.505
 
 
 
 
 372.135
 
 
 
 
 361.173
 
 
 
 
 357.037
 
 
 
 
 358.362
 
 
 
 
 360.404
 
 
 
 
 360.404
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 351.732
 
 
 
 
 372.135
 
 
 
 
 361.173
 
 
 
 
 357.037
 
 
 
 
 358.362
 
 
 
 
 360.404
 
 
 
 
 360.404
 
 
 
 
 
 
 Waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 91%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma uitgaven
 
 
 
 
 4.989
 
 
 
 
 6.858
 
 
 
 
 6.458
 
 
 
 
 6.458
 
 
 
 
 6.458
 
 
 
 
 6.458
 
 
 
 
 6.458
 
 
 
 
 
 Opdracht Inzet KMAR
 
 
 4.989
 
 
 6.858
 
 
 6.458
 
 
 6.458
 
 
 6.458
 
 
 6.458
 
 
 6.458
 
 
 
 
 Gereedstelling
 
 
 
 4.989
 
 
 
 
 6.858
 
 
 
 
 6.458
 
 
 
 
 6.458
 
 
 
 
 6.458
 
 
 
 
 6.458
 
 
 
 
 6.458
 
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO Paresto
 
 
 
 
 671
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 346.743
 
 
 
 
 365.277
 
 
 
 
 354.715
 
 
 
 
 350.579
 
 
 
 
 351.904
 
 
 
 
 353.946
 
 
 
 
 353.946
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 311.615
 
 
 329.824
 
 
 328.299
 
 
 324.036
 
 
 324.877
 
 
 325.066
 
 
 325.066
 
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 310.510
 
 
 
 
 328.124
 
 
 
 
 323.799
 
 
 
 
 324.036
 
 
 
 
 324.877
 
 
 
 
 325.066
 
 
 
 
 325.066
 
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 1.105
 
 
 
 
 1.700
 
 
 
 
 4.500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 35.128
 
 
 35.453
 
 
 26.416
 
 
 26.543
 
 
 27.027
 
 
 28.880
 
 
 28.880
 
 
 
 
 
 – waarvan overige exploitatie
 
 
 
 
 34.125
 
 
 
 
 33.634
 
 
 
 
 24.524
 
 
 
 
 24.651
 
 
 
 
 25.135
 
 
 
 
 26.988
 
 
 
 
 26.988
 
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO Paresto 
 
 
 
 
 1.003
 
 
 
 
 1.819
 
 
 
 
 1.892
 
 
 
 
 1.892
 
 
 
 
 1.892
 
 
 
 
 1.892
 
 
 
 
 1.892
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsontvangsten
 
 
 
 
 7.430
 
 
 
 
 4.608
 
 
 
 
 4.608
 
 
 
 
 4.608
 
 
 
 
 4.608
 
 
 
 
 4.408
 
 
 
 
 4.408
 
 
 
 
 
 
 Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een overeenkomst is aangegaan en op de apparaatsuitgaven die voor het merendeel uit personele uitgaven bestaan. Voor 2018 gaat het om 91 procent. De 91 procent juridisch verplichte uitgaven bestaan volledig uit apparaatsuitgaven.
 Toelichting op de instrumenten
 Programma-uitgaven
 Gereedstelling
 De uitgaven voor de gereedstelling betreffen diensten die tolken en vertalers leveren aan de KMar (met name in de vreemdelingenketen), de inhuur van faciliteiten ten behoeve van oefeningen en overige (meerdaagse) activiteiten, die direct met de operationele inzet zijn verbonden.
 Toelichting op de apparaatsuitgaven
 De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De personele uitgaven zijn bedoeld voor de volgende aantallen (formatie):
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 6.610
 
 
 6.586
 
 
 6.474
 
 
 6.474
 
 
 6.474
 
 
 6.474
 
 
 
 
 
 Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt aangeboden en het niet-beleidsartikel 10 (Centraal apparaat).
 Waarvan bijdragen aan SSO’s
 Om de uitgaven binnen baten-lastendiensten beter te laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden Rijksbreed de betalingen aan de baten-lastendiensten zichtbaar gemaakt in de begroting. Het betreft hier de uitgaven aan Paresto.
 
 
 
 2.2.6
 Beleidsartikel 6: Investeringen krijgsmacht
 
 Algemene doelstelling
 Defensie voorziet in nieuw materieel, infrastructuur en IT-middelen en verkoopt, indien aan de orde, groot materieel en infrastructuur.
 Rol en verantwoordelijkheid Minister
 De Minister is verantwoordelijk voor het tijdig voorzien in nieuw materieel, infrastructuur en IT-middelen alsmede de afstoting van overtollig groot materieel en infrastructuur. Tot de investeringen worden gerekend alle planbehoeften met een meerjarig karakter. Dit omvat ook de bijdragen aan de NAVO voor het doen van investeringen en wetenschappelijk onderzoek. Tot de investeringen worden tevens bijdragen gerekend aan de materiële instandhouding, die direct samenhangen met de betreffende investering.
 
 Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
 
 Artikel 6 Investeringen krijgsmacht (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 2.558.598
 
 
 
 
 2.995.941
 
 
 
 
 2.263.299
 
 
 
 
 1.485.437
 
 
 
 
 1.751.241
 
 
 
 
 2.616.105
 
 
 
 
 2.928.534
 
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in nieuw materieel
 
 
 1.452.071
 
 
 2.548.451
 
 
 1.777.144
 
 
 1.080.873
 
 
 1.404.654
 
 
 2.359.165
 
 
 2.672.696
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in infrastructuur
 
 
 924.264
 
 
 155.565
 
 
 207.408
 
 
 124.463
 
 
 134.907
 
 
 81.866
 
 
 89.301
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in IT
 
 
 96.110
 
 
 159.863
 
 
 186.880
 
 
 186.133
 
 
 119.312
 
 
 81.706
 
 
 72.369
 
 
 
 
 Bekostiging Wetenschappelijk onderzoek
 
 
 57.058
 
 
 64.661
 
 
 63.190
 
 
 63.191
 
 
 63.191
 
 
 63.191
 
 
 63.191
 
 
 
 
 Bijdrage aan de NAVO
 
 
 29.095
 
 
 27.401
 
 
 28.677
 
 
 30.777
 
 
 29.177
 
 
 30.177
 
 
 30.977
 
 
 
 
 Reserve valutaschommelingen
 
 
 0
 
 
 40.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.304.491
 
 
 
 
 1.779.325
 
 
 
 
 2.009.861
 
 
 
 
 2.026.705
 
 
 
 
 1.909.677
 
 
 
 
 1.748.628
 
 
 
 
 1.692.074
 
 
 
 
 
 
 Waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 91%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma-uitgaven
 
 
 
 
 1.304.491
 
 
 
 
 1.779.325
 
 
 
 
 2.009.861
 
 
 
 
 2.026.705
 
 
 
 
 1.909.677
 
 
 
 
 1.748.628
 
 
 
 
 1.692.074
 
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in nieuw materieel
 
 
 900.886
 
 
 1.291.268
 
 
 1.484.287
 
 
 1.584.233
 
 
 1.524.635
 
 
 1.452.737
 
 
 1.399.069
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in infrastructuur
 
 
 197.858
 
 
 196.132
 
 
 246.827
 
 
 162.371
 
 
 173.362
 
 
 120.817
 
 
 126.468
 
 
 
 
 
 – waarvan agentschap RVB
 
 
 
 
 163.853
 
 
 
 
 176.542
 
 
 
 
 217.464
 
 
 
 
 145.504
 
 
 
 
 155.395
 
 
 
 
 108.105
 
 
 
 
 113.191
 
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in IT
 
 
 111.479
 
 
 159.863
 
 
 186.880
 
 
 186.133
 
 
 119.312
 
 
 81.706
 
 
 72.369
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdragen SSO DMO/OPS (DTO)
 
 
 
 
 56.552
 
 
 
 
 60.638
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 
 Bekostiging Wetenschappelijk onderzoek
 
 
 61.078
 
 
 64.661
 
 
 63.190
 
 
 63.191
 
 
 63.191
 
 
 63.191
 
 
 63.191
 
 
 
 
 Bijdrage aan de NAVO
 
 
 33.190
 
 
 27.401
 
 
 28.677
 
 
 30.777
 
 
 29.177
 
 
 30.177
 
 
 30.977
 
 
 
 
 Reserve valutaschommelingen
 
 
 0
 
 
 40.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma-ontvangsten
 
 
 
 
 143.242
 
 
 
 
 189.206
 
 
 
 
 188.526
 
 
 
 
 111.626
 
 
 
 
 66.798
 
 
 
 
 63.698
 
 
 
 
 58.298
 
 
 
 
 
 – Verkoopopbrengsten groot materieel (strategisch)
 
 
 99.534
 
 
 129.286
 
 
 121.686
 
 
 73.886
 
 
 34.958
 
 
 32.358
 
 
 26.558
 
 
 
 
 – Overige ontvangsten materieel
 
 
 
 25.800
 
 
 40.200
 
 
 23.700
 
 
 23.700
 
 
 23.700
 
 
 23.700
 
 
 
 
 – Verkoopopbrengsten infrastructuur (strategisch)
 
 
 37.771
 
 
 20.050
 
 
 15.050
 
 
 10.050
 
 
 5.050
 
 
 5.000
 
 
 4.950
 
 
 
 
 – Overige ontvangsten infrastructuur
 
 
 
 12.200
 
 
 9.720
 
 
 2.120
 
 
 1.220
 
 
 770
 
 
 1.220
 
 
 
 
 – Overige ontvangsten IT, WOO en NAVO
 
 
 5.937
 
 
 1.870
 
 
 1.870
 
 
 1.870
 
 
 1.870
 
 
 1.870
 
 
 1.870
 
 
 
 
 
 Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven voor levering van goederen of diensten waarvoor Defensie een overeenkomst is aangegaan. Voor 2018 betreft het juridisch verplichte deel 91 procent.
 Bijdragen aan SSO’s
 Om de uitgaven binnen baten-lastenagentschappen beter te laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden Rijksbreed de betalingen aan de baten-lastenagentschappen zichtbaar gemaakt in de begroting. Het betreft hier de uitgaven aan het Rijksvastgoedbedrijf en aan DMO/Defensie Telematica Organisatie (DTO).
 Investeringsquote
 Defensie streeft ernaar om op termijn gemiddeld ten minste twintig procent van haar uitgavenbudget te besteden aan investeringen. Dit streven komt voort uit het besef dat een moderne krijgsmacht voldoende investeringsruimte moet hebben om haar instandhouding op langere termijn te garanderen en te kunnen moderniseren. Het kengetal hiervoor heet de investeringsquote. Ook de NAVO hanteert dit percentage als richtlijn. Voor het jaar 2018 is een gemiddelde investeringsquote berekend over de jaren 2014 tot 2018 en komt uit op 18 procent. Op basis van de huidige inzichten wordt het doel van twintig procent in 2020 bereikt. De jaarlijkse investeringsquote is opgenomen als indicator voor het behalen van de jaarlijks geplande investeringen en ter vergelijking van de investeringen met NAVO-bondgenoten.
 De volgende bedragen liggen aan de berekening ten grondslag:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begrotingsjaar
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Teller (totaal Investeringen) x € 1.000
 
 
 
 1.234.615
 
 
 1.019.656
 
 
 1.073.768
 
 
 1.101.504
 
 
 1.304.491
 
 
 1.779.325
 
 
 2.009.861
 
 
 2.026.705
 
 
 1.909.677
 
 
 1.748.628
 
 
 1.692.074
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in nieuw materieel
 
 – Zee (zie tabel Projecten Zeestrijdkrachten)
 
 
 – Land (zie tabel Projecten Landstrijdkrachten)
 
 
 – Lucht (zie tabel Projecten Luchtstrijdkrachten)
 
 
 – Projecten defensiebreed (zie tabel Projecten defensiebreed)
 
 
 – Projecten < € 25 miljoen
 
 
 
 829.577
 
 
 739.145
 
 
 612.302
 
 
 689.851
 
 
 900.886
 
 
 1.291.268
 
 
 1.484.287
 
 
 1.584.233
 
 
 1.524.635
 
 
 1.452.737
 
 
 1.399.069
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in infrastructuur
 
 
 255.481
 
 
 142.451
 
 
 309.820
 
 
 197.960
 
 
 197.858
 
 
 196.132
 
 
 246.827
 
 
 162.371
 
 
 173.362
 
 
 120.817
 
 
 126.468
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in ICT
 
 
 62.042
 
 
 47.460
 
 
 64.938
 
 
 120.722
 
 
 111.479
 
 
 159.863
 
 
 186.880
 
 
 186.133
 
 
 119.312
 
 
 81.706
 
 
 72.369
 
 
 
 
 Bekostiging Wetenschappelijk onderzoek
 
 
 70.663
 
 
 59.166
 
 
 59.403
 
 
 61.612
 
 
 61.078
 
 
 64.661
 
 
 63.190
 
 
 63.191
 
 
 63.191
 
 
 63.191
 
 
 63.191
 
 
 
 
 Bijdrage aan de NAVO
 
 
 16.852
 
 
 31.434
 
 
 27.305
 
 
 31.359
 
 
 33.190
 
 
 27.401
 
 
 28.677
 
 
 30.777
 
 
 29.177
 
 
 30.177
 
 
 30.977
 
 
 
 
 
 Noemer (totaal defensiebudget minus HGIS en attachés)
 
 
 
 7.861.154
 
 
 7.511.951
 
 
 7.531.416
 
 
 7.528.454
 
 
 7.948.816
 
 
 8.680.450
 
 
 8.852.125
 
 
 8.802.877
 
 
 8.765.678
 
 
 8.629.963
 
 
 8.541.656
 
 
 
 
 Gerealiseerde investeringsquote per jaar (t/m 2016)
 
 
 16%
 
 
 14%
 
 
 14%
 
 
 15%
 
 
 16%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Raming van investeringsquote 2017 en verdere jaren
 
 
 
 
 
 
 
 20%
 
 
 23%
 
 
 23%
 
 
 22%
 
 
 20%
 
 
 20%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vijfjaars voortschrijdend gemiddelde investeringsquote
 
 
 
 
 
 
 15%
 
 
 15%
 
 
 16%
 
 
 18%
 
 
 19%
 
 
 21%
 
 
 22%
 
 
 22%
 
 
 
 
 
 De tabel maakt onderscheid in de realisatie van 2010 tot en met 2015 en het vijfjaarlijks voortschrijdend gemiddelde vanaf 2016.
 
 
 
 Aan te gane verplichtingen
 In deze begroting zijn de geraamde verplichtingen Voorzien in nieuw materieel voor de periode 2018–2022 gedetailleerd opgebouwd, op basis van het investeringsplan. Hiermee wordt een duidelijk beeld gegeven van de nu verwachte jaarlijks aan te gane verplichtingen. De raming is gebaseerd op het geraamde moment dat er voor een project een contract getekend wordt. Het moment waarop een contract daadwerkelijk wordt getekend, als eindfase van de verwerving, is afhankelijk van diverse factoren. Definitieve politieke besluitvorming over een project en de scope en fasering van het project, samenwerking met derden en onderhandeling met een leverancier, kunnen leiden tot een ander moment van het aangaan van de verplichting dan op dit moment is voorzien. Deze raming is dus nadrukkelijk een momentopname: hoewel de raming van de verplichtingen een betrouwbare weergave is van het actuele beeld, zullen de realisatie en de raming van de aan te gane verplichtingen bij iedere begroting wijzigen.
 Projecten waarvoor een verplichting groter dan € 25 miljoen wordt aangegaan en die geen commercieel vertrouwelijke informatie bevatten zijn separaat weergegeven in de navolgende tabel. Niet alle nu voorziene aan te gane verplichtingen zullen daadwerkelijk in 2018 worden aangegaan. Zo is het mogelijk dat contracten later worden ondertekend dan gepland. Daarom wordt rekening gehouden met overlopende verplichtingen van € 533,2 miljoen.
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen Voorzien in nieuw materieel (bedragen x € 1.000)
 
 
 Aan te gaan in 2018
 
 
 
 
 
 
 * Defensiebrede vervanging wielvoertuigen (DVOW)
 
 
 830
 
 
 
 
 * Verwerving F-35
 
 
 852,2
 
 
 
 
 * NH-90
 
 
 46,5
 
 
 
 
 * Munitie boordkanon, zelfbeschermingsmiddelen en wapenladers F-35
 
 
 54,7
 
 
 
 
 * Vervanging strategisch luchttransport en AAR (MRTT)
 
 
 34,9
 
 
 
 
 * Vervanging radio's fase II
 
 
 29,4
 
 
 
 
 * Instandhouding LC-fregatten (LCF)
 
 
 27,1
 
 
 
 
 * CDC-voertuigen (niet operationeel dienstvervoer)
 
 
 33,6
 
 
 
 
 * Diverse projecten
 
 
 37,1
 
 
 
 
 * Bandbreedte projecten (investeringen door operationele commando's)
 
 
 103,1
 
 
 
 
 * Projecten met aan te gane verplichtingen < € 25 miljoen
 
 
 261,7
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 2.310,3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 –/– overlopende verplichtingen
 
 
 533,2
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal aan te gane verplichtingen
 
 
 1.777,1
 
 
 
 
 
 Toelichting op de instrumenten
 In dit beleidsartikel wordt inzicht gegeven in de uitgaven en verplichtingen die in het begrotingsjaar zijn geraamd en die van invloed zijn op de investeringsquote. Tevens wordt aangegeven wat de verwachte risico’s zijn voor de realisatie van de uitgaven.
 In de tabellen van Voorzien in nieuw materieel, Voorzien in infrastructuur, Voorzien in IT en Bekostiging Wetenschappelijk onderzoek zijn alle projecten in realisatie opgenomen met een financiële omvang meer dan € 25 miljoen. De projecten in realisatie waarvan de financiële omvang meer dan € 10 miljoen is gewijzigd en de projecten waarvan de planning met meer dan een jaar is gewijzigd, worden onderaan de tabellen nader toegelicht. Tevens worden de projecten in planning met een financiële omvang van meer dan € 25 miljoen opgesomd waarvan wordt verwacht dat deze in 2018 tot uitgaven leiden. Wezenlijke veranderingen ten opzichte van de begroting 2017 worden hierbij toegelicht.
 Voorzien in nieuw materieel
 In het Materieelprojectenoverzicht (MPO) worden alle wapensysteemgebonden materieelprojecten met een financiële omvang van meer dan € 25 miljoen uitgebreid toegelicht. Voor de projecten in planning wordt bovendien de verwachte fasering in het Defensie Materieel Proces (DMP) vermeld.
 Risico’s bij Voorzien in nieuw materieel
 Aan de uitvoering van projecten zijn diverse risico’s verbonden. Hierdoor kan de realisatie afwijken van de initiële planning. Naast risico’s van meer algemene aard, zoals juridische procedures, vertraagde leveringen of het leveren van onvoldoende kwaliteit, kan bij de uitvoering van projecten sprake zijn van omstandigheden die kunnen leiden tot een verhoogd risicoprofiel.
 Internationale samenwerking/cofinanciering
 Sommige projecten worden in samenwerking met andere landen gepland en uitgevoerd. Het NH-90 project en het project Vervanging strategisch luchttransport en AAR (MRTT) zijn hier voorbeelden van. Internationale samenwerking brengt extra risico’s met zich mee. De doorlooptijd van de nationale en internationale besluitvorming kan bijvoorbeeld niet altijd worden beïnvloed en duurt mogelijk langer dan initieel voorzien. Vertraging in het sluiten van (gezamenlijke) contracten kan leiden tot latere levering waardoor later in de behoeften van de deelnemende landen wordt voorzien. Bij projecten met cofinanciering bestaat bovendien een risico op het niet tijdig – door alle partners – zekerstellen van de financiering. Vertraging hierin kan leiden tot vertraging in de realisatie.
 Wijziging project/scope
 Wanneer tijdens de plannings- of realisatiefase de scope van een project wijzigt, bijvoorbeeld als gevolg van ervaringen tijdens missies, kan dit leiden tot vertragingen of kostenstijging. Herprioriteren binnen het investeringsplan kan nodig zijn om uitvoering mogelijk te blijven maken. Hierdoor kunnen kasuitgaven vertraagd tot realisatie komen.
 Vertraging in levering
 Het risico bestaat dat zich vertragingen voordoen ten opzichte van het beoogde of overeengekomen leverschema, waardoor budget moet worden doorgeschoven.
 Kwaliteit
 Als bij een levering blijkt dat niet is voldaan aan de kwaliteitseisen worden betalingen opgeschort. In dit geval zullen geplande budgetten pas tot betaling komen nadat aan de kwaliteitseisen is voldaan.
 
 Projecten Zeestrijdkrachten
 
 Projecten in realisatie zeestrijdkrachten (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Project-volume
 
 
 Raming uitgaven
 
 
 
 Fasering tot en met
 
 
 
 
 
 
 t/m 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 ESSM Block 2: deelname aan internationale productie
 
 
 27,7
 
 
 2,1
 
 
 2,2
 
 
 2,4
 
 
 1,8
 
 
 1,8
 
 
 1,8
 
 
 2033 e.v.
 
 
 
 
 Instandhouding Goalkeeper
 
 
 34,6
 
 
 33,9
 
 
 0,7
 
 
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 Instandhouding Walrusklasse onderzeeboten
 
 
 89,1
 
 
 56,4
 
 
 5,0
 
 
 5,2
 
 
 5,2
 
 
 4,3
 
 
 7,6
 
 
 2023
 
 
 
 
 Instandhoudingsprogramma Luchtverdedigings- en Commandofregatten (IP LC-fregatten)
 
 
 178,9
 
 
 44,2
 
 
 38,9
 
 
 26,9
 
 
 14,4
 
 
 14,3
 
 
 15,4
 
 
 2024
 
 
 
 
 Maritime Ballistic Missile Defence (MBMD)
 
 
 130,5
 
 
 114,6
 
 
 3,8
 
 
 7,1
 
 
 5,0
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 Midlife upgrade BV206D (MLU BV206D)
 
 
 33,0
 
 
 24,2
 
 
 8,1
 
 
 0,7
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 Verbetering MK48 torpedo
 
 
 151,9
 
 
 63,2
 
 
 16,0
 
 
 16,3
 
 
 18,9
 
 
 19,2
 
 
 18,3
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 Nieuw in realisatie zijn de projecten ESSM Block 2: deelname aan internationale productie en Instandhoudingsprogramma Luchtverdedigings- en Commandofregatten (IP LC-fregatten).
 Projecten in planning met verwachte uitgaven in 2018
 Maritiem Operatie Centrum (MOC) Kustwacht Nederland
 Het project heeft als doel om het informatiegestuurde optreden (IGO) bij de Kustwacht Nederland verder te ontwikkelen en om de IT-dienstverlening zodanig flexibel in te richten dat de Kustwacht tijdig op toekomstige ontwikkelingen kan inspelen. De informatiepositie en de beeldopbouw van de Noordzee en daarbuiten worden versterkt waardoor het uitvoeren van de kustwachttaken effectiever en efficiënter wordt. Deze modernisering bevordert een verantwoord gebruik van de Noordzee, een grotere veiligheid op zee en een betere naleving van (inter)nationale wetgeving en afspraken.
 Vervanging onderzeebootcapaciteit
 Voor het project Vervanging onderzeebootcapaciteit worden in 2018 beperkt uitgaven gedaan tot een bedrag van € 8,3 miljoen, bestaande uit projectmanagementkosten, studiegelden en inhuur externe experts.
 Bij het project Midlife upgrade Landing Craft Utility (MLU LCU) zijn geen wezenlijke wijzigingen opgetreden.
 
 Projecten Landstrijdkrachten
 
 Projecten in realisatie landstrijdkrachten (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Projectvolume
 
 
 Raming uitgaven
 
 
 
 Fasering tot en met
 
 
 
 
 
 
 t/m 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Army Ground Based Air Defence System (AGBADS)
 
 
 133,4
 
 
 129,5
 
 
 3,4
 
 
 
 
 
 0,4
 
 
 2022
 
 
 
 
 Groot Pantserwielvoertuig (GPW, Boxer), productie
 
 
 805,7
 
 
 786,7
 
 
 8,8
 
 
 10,2
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Patriot vervanging COMPATRIOT
 
 
 39,2
 
 
 29,5
 
 
 8,9
 
 
 0,7
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 Precision Guided Munition (PGM)
 
 
 57,4
 
 
 29,2
 
 
 10,4
 
 
 17,9
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 Verlenging levensduur Patriot
 
 
 103,2
 
 
 4,2
 
 
 10,1
 
 
 12,5
 
 
 17,8
 
 
 17,7
 
 
 29,4
 
 
 2025
 
 
 
 
 Vervanging brugleggende tank
 
 
 62,4
 
 
 8,7
 
 
 3,4
 
 
 29,9
 
 
 20,4
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Nieuw in realisatie zijn de projecten Verlenging levensduur Patriot en Vervanging brugleggende tank.
 Projecten in planning met verwachte uitgaven in 2018
 Bij de volgende projecten in planning met verwachte uitgaven in 2018 zijn geen wezenlijke wijzigingen opgetreden:
 
 
 •
 levensduurverlenging zwaar bergingsvoertuig
 
 
 •
 verwerving CE-pakketten IGV
 
 
 
 Projecten Luchtstrijdkrachten
 
 Projecten in realisatie luchtstrijdkrachten (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Projectvolume
 
 
 Raming uitgaven
 
 
 
 Fasering tot en met
 
 
 
 
 
 
 t/m 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 AH-64D Block II upgrade
 
 
 120,7
 
 
 69,6
 
 
 15,8
 
 
 11,6
 
 
 12,1
 
 
 1,9
 
 
 
 2023
 
 
 
 
 AH-64D verbetering bewapening
 
 
 40,1
 
 
 24,9
 
 
 4,5
 
 
 4,1
 
 
 0,4
 
 
 6,1
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 AH-64D zelfbescherming (ASE)
 
 
 96,1
 
 
 8,4
 
 
 21,1
 
 
 16,7
 
 
 1,6
 
 
 1,6
 
 
 15,6
 
 
 2025
 
 
 
 
 F-16 infrarood geleide lucht-lucht raket
 
 
 50,7
 
 
 19,3
 
 
 4,5
 
 
 4,5
 
 
 9,6
 
 
 12,8
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 F-16 zelfbescherming (ASE)
 
 
 97,8
 
 
 50,8
 
 
 13,9
 
 
 12,7
 
 
 14,2
 
 
 6,3
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 Langer doorvliegen F-16 – Instandhouding
 
 
 83,1
 
 
 31,8
 
 
 23,7
 
 
 14,2
 
 
 1,5
 
 
 0,4
 
 
 4,3
 
 
 2023
 
 
 
 
 Langer doorvliegen F-16 – Operationele Zelfverdediging
 
 
 74,7
 
 
 64,5
 
 
 1,0
 
 
 0,6
 
 
 8,6
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 Langer doorvliegen F-16 – Vliegveiligheid & Luchtwaardigheid
 
 
 45,1
 
 
 22,9
 
 
 7,0
 
 
 4,1
 
 
 2,8
 
 
 8,3
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 Obsolescence Prevention Program PC-7
 
 
 39,1
 
 
 19,9
 
 
 19,2
 
 
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 Vervanging Medium Power Radars Wier en Nieuw-Milligen
 
 
 64,9
 
 
 39,3
 
 
 8,8
 
 
 13,3
 
 
 3,5
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 Verwerving F-35
 
 
 4.747,4
 
 
 871,3
 
 
 560,9
 
 
 785,0
 
 
 702,6
 
 
 514,8
 
 
 410,7
 
 
 2024
 
 
 
 
 Vervanging strategisch luchttransport en AAR (MRTT)
 
 
 250–1.000
 
 
 PM
 
 
 PM
 
 
 PM
 
 
 PM
 
 
 PM
 
 
 PM
 
 
 2025
 
 
 
 
 
 AH-64D verbetering bewapening
 Dit project omvat de verwerving van Hellfire raketten en Laser Guided Rockets. Binnen dit project zijn verschillende deelbestellingen geplaatst. De meest recente bestelling is eind 2016 gedaan. Door de grote (internationale) vraag naar deze munitie vindt levering naar verwachting in 2021 plaats.
 F-16 zelfbescherming (ASE)
 Door vertraging bij contractsluiting tussen de Amerikaanse overheid en hun toeleverancier en de langere levertijden is dit project vertraagd.
 Langer doorvliegen F-16 – Operationele Zelfverdediging
 Het projectvolume bij dit project is met € 19,8 miljoen neerwaarts bijgesteld doordat een aantal deelprojecten goedkoper is uitgevallen dan aanvankelijk begroot. Dit was het geval bij de contracten voor de deelprojecten Advanced Targetting Pods, Missile Warning Systems en Flare Upgrade. Toegenomen duidelijkheid in de uitvoering heeft er ook toe geleid dat de projectreserve neerwaarts is bijgesteld. De aanpassing van de fasering is het gevolg van een laatste betaling voor het relatief kleine deelproject Electronic Warning Management System (EWMS). De ontwikkeling van de EWMS-software door Terma wordt gedeeld met de EPAF-landen conform het EWMS UG (User Group) Agreement.
 Verwerving F-35
 
 Verwerving F-35: Raming uitgaven (bedragen x 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Project omschrijving
 
 
 Project volume
 
 
 
 Raming uitgaven
 
 
 Fasering tot
 
 
 
 
 
 
 t/m 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023 en verder
 
 
 2024
 
 
 
 
 
 
 Budget VF-35
 
 
 4.747,4
 
 
 871,3
 
 
 560,9
 
 
 785,0
 
 
 702,6
 
 
 514,8
 
 
 410,7
 
 
 902,1
 
 
 2024
 
 
 
 
 Raming VF-35
 
 
 5.596,8
 
 
 833,3
 
 
 532,2
 
 
 975,2
 
 
 985,8
 
 
 658,6
 
 
 516,0
 
 
 1.095,7
 
 
 2024
 
 
 
 
 Waarvan verwerving toestellen (inclusief bijkomende middelen)
 
 
 4.292,3
 
 
 573,0
 
 
 507,9
 
 
 964,5
 
 
 856,6
 
 
 527,8
 
 
 384,1
 
 
 478,5
 
 
 2024
 
 
 
 
 Waarvan PSFD MOU
 
 
 346,1
 
 
 183,2
 
 
 11,4
 
 
 9,9
 
 
 6,4
 
 
 7,8
 
 
 9,4
 
 
 118,0
 
 
 2052
 
 
 
 
 Waarvan deelname IOT&E (inclusief exploitatie testtoestellen t/m 2019)
 
 
 91,6
 
 
 77,1
 
 
 12,9
 
 
 0,8
 
 
 0,3
 
 
 0,5
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 2021
 
 
 
 
 Waarvan voorziening risicoreservering investeringen
 
 
 536,0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 122,5
 
 
 122,5
 
 
 122,5
 
 
 168,5
 
 
 2024
 
 
 
 
 
 In voorgaande tabel is weergegeven hoe het investeringsbudget en de raming van het project F-35 zich ontwikkelen. De prijsbijstelling 2017 van € 47,4 miljoen is aan het projectbudget toegevoegd. Het investeringsbudget is € 4.747,4 miljoen (prijspeil 2017). Per saldo is sprake van een negatief verschil tussen budget en raming van € 849,6 miljoen. Het verschil tussen raming en beschikbaar budget wordt veroorzaakt door de hoge dollarkoers ten opzichte van de koers gebruikt bij het vaststellen van het budget in 2013.
 In de navolgende tabel is de ontwikkeling van het beschikbare budget voor de verwerving F-35 weergegeven.
 F-35 en koerswisselingen
 
 Aanpassing taakstellend budget investeringen (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrag
 
 
 
 
 
 
 Budget verwerving F-35 in prijspeil 2016
 
 
 
 4.700,0
 
 
 
 
 
 Bijstelling budget
 
 
 
 47,4
 
 
 
 
 
 Budget verwerving F-35 in prijspeil 2017
 
 
 4.747,4
 
 
 
 
 
 Project in planning met verwachte uitgaven in 2018
 Bij de volgende projecten in planning met verwachte uitgaven in 2018 zijn geen wezenlijke wijzigingen opgetreden:
 
 
 •
 Chinook Vervanging & Modernisering
 
 
 •
 F-35: Verwerving middellange en lange afstandsraket
 
 
 •
 F-35: Verwerving munitie boordkanon, zelfbeschermingsmiddelen en wapenladers
 
 
 Projecten Koninklijke Marechaussee
 De investeringsprojecten (voor zover niet in infrastructuur en informatievoorziening) voor de Koninklijke Marechaussee hebben een investeringsbudget van minder dan € 25 miljoen.
 Projecten in planning met verwachte uitgaven in 2018
 Er zijn geen projecten in planning voor de Koninklijke Marechaussee met een financiële omvang van meer dan € 25 miljoen met verwachte uitgaven in 2018.
 Projecten defensiebreed
 
 Projecten in realisatie defensiebreed (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Projectvolume
 
 
 Raming uitgaven
 
 
 
 Fasering Tot
 
 
 
 
 
 
 t/m 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Counter Improvised Explosive Devices (C-IED)
 
 
 55,5
 
 
 16,2
 
 
 10,2
 
 
 10,6
 
 
 10,2
 
 
 7,5
 
 
 0,5
 
 
 2023
 
 
 
 
 Defensiebrede vervanging van ondersteunende Klein Kaliber Wapens
 
 
 60,4
 
 
 40,6
 
 
 18,3
 
 
 1,5
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 Joint Fires
 
 
 33,5
 
 
 5,5
 
 
 25,5
 
 
 2,5
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 Militaire Satelliet Communicatie lange termijn defensiebreed (MILSATCOM)
 
 
 132,3
 
 
 124,6
 
 
 4,0
 
 
 3,7
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 Modernisering navigatiesystemen
 
 
 39,0
 
 
 22,8
 
 
 4,9
 
 
 3,0
 
 
 1,2
 
 
 7,1
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 Munitie t.b.v. aanvulling inzetvoorraden
 
 
 114,7
 
 
 57,0
 
 
 38,6
 
 
 19,2
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 NH-90
 
 
 1.192,5
 
 
 1.066,3
 
 
 30,0
 
 
 20,5
 
 
 50,7
 
 
 8,0
 
 
 10,0
 
 
 2023
 
 
 
 
 Uitbreiding Chemische Biologische Radiologische en Nucleaire (CBRN)-capaciteit in het kader van de Intensivering Civiel-Militaire Samenwerking (ICMS), materieel
 
 
 62,1
 
 
 41,6
 
 
 13,8
 
 
 4,2
 
 
 2,5
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS)
 
 
 215,8
 
 
 55,0
 
 
 77,5
 
 
 36,8
 
 
 46,5
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 Vervanging ETS (Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem) (DBBS)
 
 
 218,6
 
 
 36,9
 
 
 78,8
 
 
 65,5
 
 
 22,7
 
 
 14,7
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 
 Nieuw in realisatie is het project Joint Fires.
 Projecten in planning met verwachte uitgaven in 2018
 Bij de volgende projecten in planning met verwachte uitgaven in 2018 zijn geen wezenlijke wijzigingen opgetreden:
 
 
 •
 Defensiebrede vervanging handgedragen warmtebeeldkijkers.
 
 
 •
 Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen (DVOW).
 
 
 •
 Defensie Operationeel Kledingsysteem (DOKS).
 
 
 •
 Nieuwe generatie identificatiesystemen (IFF mode 5/mode S).
 
 
 •
 Vernieuwing TITAAN.
 
 
 •
 Verwerving HV brillen.
 
 
 •
 Vervanging 60/81mm mortieren.
 
 
 •
 Vervanging grondterminals MILSATCOM.
 
 
 •
 Vervanging radio’s.
 
 
 
 Voorzien in infrastructuur
 
 Grote infrastructuurprojecten in realisatie (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Defensie-onderdeel
 
 
 Project volume
 
 
 t/m 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022 e.v.
 
 
 Fasering t/m
 
 
 
 
 
 
 Aanpassing vastgoed a.g.v. gewijzigde regelgeving
 
 
 Algemeen
 
 
 145,1
 
 
 16,0
 
 
 29,8
 
 
 24,6
 
 
 33,9
 
 
 8,7
 
 
 32,1
 
 
 2024
 
 
 
 
 Bouwtechnische verbetermaatregelen brandveiligheid
 
 
 Algemeen
 
 
 128,8
 
 
 46,3
 
 
 56,4
 
 
 26,1
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 Deelproject 1.3.7.1 HVD: Schuifplan Ermelo (GSK, JPK, PMK en VHK)
 
 
 CLAS
 
 
 66,0
 
 
 57,7
 
 
 
 5,1
 
 
 3,2
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 Deelproject 1.3.7.5 HVD: Herbeleggen RVS Oirschot
 
 
 CLAS
 
 
 40,6
 
 
 25,1
 
 
 10,4
 
 
 5,1
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 Deelproject 2a.6 HVD: Belegging Breda (KvB, TVZ, Seelig)
 
 
 CDC
 
 
 39,2
 
 
 30,5
 
 
 7,2
 
 
 1,5
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 EPA Maatregelen
 
 
 Algemeen
 
 
 65,3
 
 
 56,5
 
 
 8,8
 
 
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 F 135 Motoronderhoud
 
 
 Algemeen
 
 
 87,8
 
 
 10,0
 
 
 37,3
 
 
 29,2
 
 
 11,3
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 Hoger Onderhoud Woensdrecht
 
 
 CLSK
 
 
 67,7
 
 
 43,3
 
 
 7,0
 
 
 13,5
 
 
 3,9
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 Nieuwbouw OTCKMar
 
 
 KMar
 
 
 85,2
 
 
 68,9
 
 
 14,4
 
 
 1,9
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 Deelproject 2a.5 HVD: Realisatie Gezondheidscentra en tandheelkundige centra
 
 
 CDC
 
 
 29,6
 
 
 4,6
 
 
 8,4
 
 
 12,4
 
 
 3,1
 
 
 1,1
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 Huisvesting Operations Center JIVC DMO/OPS
 
 
 DMO
 
 
 47,9
 
 
 10,1
 
 
 24,0
 
 
 13,8
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 KMar en Informatie Gestuurd Optreden
 
 
 KMar
 
 
 33,3
 
 
 5,2
 
 
 3,0
 
 
 14,4
 
 
 10,7
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 Nieuwbouw/renovatie NCIA
 
 
 BS
 
 
 47,0
 
 
 25,0
 
 
 14,3
 
 
 7,7
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 Aanpassing vastgoed a.g.v. gewijzigde regelgeving
 Wijzigingen in wet- en regelgeving, aanscherping van milieu- en veiligheidseisen en ontwikkelingen in het omgevingsrecht hebben geleid tot nieuwe eisen aan het vastgoed en de infrastructuur van Defensie. Het aanpassingsproject vastgoed als gevolg van gewijzigde regelgeving omvat een pakket aan maatregelen dat tot en met 2024 uitgevoerd moet worden. De verschillende maatregelen zijn onder andere:
 
 
 •
 Vervanging en/of aanpassing van installaties die werken op koelmiddelen met hydrochloorfluorkoolwaterstof (HCFK);
 
 
 •
 Op norm brengen van (drink)waterinstallaties;
 
 
 •
 Verbetering brandveiligheid van gebouwen;
 
 
 •
 Verwijderen asbest;
 
 
 •
 Het op norm brengen en houden van monumentale panden en terreinen.
 
 
 Bouwtechnische verbetermaatregelen brandveiligheid
 Met de uitvoering van verbetermaatregelen brengt Defensie de brandveiligheid van de meest risicovolle gebouwen op orde en biedt ze haar personeel een veilige woon- (legering) en werkomgeving. De planning wordt ook besproken met de Inspectie Leefomgeving en Transport van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.
 Deelproject 1.3.7.1. Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie (HVD) Schuifplan Ermelo
 Het schuifplan Ermelo zorgt ervoor dat de verhuizing en sluiting van de Koninklijke Militaire School (KMS) in Weert mogelijk wordt. Daarvoor moet eerst ruimte worden gemaakt door eenheden na elkaar te verhuizen van Havelte naar Wezep, van Ermelo naar Havelte en tot slot van Weert naar Ermelo. De KMS is reeds naar Ermelo verhuisd. Het project zit in de nazorgfase waarin alleen nog diverse gebouwen gesloopt worden.
 Deelproject 1.3.7.5. HVD Herbeleggen Ruyter van Steveninckkazerne Oirschot
 Door gebruik te maken van vrijgevallen infrastructuur (tankbataljons) is een schuifplan opgesteld om oude gebouwen leeg te maken en te slopen en vooral goede infrastructuur aan te houden en te gebruiken voor het huisvesten van de nieuwe organisatie. Aanvullende nieuwbouw wordt gerealiseerd voor de nieuw opgerichte (Chemische, Biologische, Radiologische, en Nucleaire (CBRN)-eenheid. Het project is in uitvoering.
 Deelproject 2.a.6. HVD Belegging Breda
 Met dit project wordt de verhuizing mogelijk van het Instituut Defensie Leergangen van Rijswijk naar Breda, onder meer door aanvullende nieuwbouw van legering en aanpassing van lesaccommodaties en kantoren op de Trip van Zoutlandkazerne. Een verdere concentratie op de Trip van Zoutlandkazerne, het Kasteel van Breda en de Luchtmachttoren maakt het tevens mogelijk om elders in de stad locaties af te stoten. Het project is in uitvoering.
 Energie Prestatie Adviezen (EPA) Maatregelen
 Dit project betreft een verzameling van energiebesparende maatregelen voor de bestaande infrastructuur en wordt in 2018 voltooid.
 F 135 Motoronderhoud
 Nederland is als één van de Europese landen aangewezen om in de toekomst het F 135 motoronderhoud te gaan uitvoeren. Hiervoor moeten faciliteiten worden gebouwd op Vliegbasis Woensdrecht. De motoronderhoudsfaciliteit vergt een investering. Naast Defensie nemen Economische Zaken en de provincie Noord-Brabant daarvan een deel voor hun rekening. Eind 2017 wordt gestart met de bouw.
 Hoger onderhoud Woensdrecht
 Het project betreft de totale behoefte aan infrastructuur om het Logistiek Centrum Woensdrecht (LCW) op Vliegbasis Woensdrecht te kunnen huisvesten. Hiermee kunnen de defensielocaties LCW Rhenen en LCW Dongen worden afgestoten. De nieuwbouw legering is opgeleverd, evenals het werkcentrum Avionica en het Logistiek Complex. In 2018 zal de nieuwbouw aanvangen voor het squadron Technologie en Missieondersteuning. Het LCW Rhenen is reeds afgestoten.
 Nieuwbouw OTCKMar (Opleidings- en Trainings Centrum KMar)
 Het OTCKMar wordt ondergebracht op het complex Koning Willem III/Frank van Bijnenkazerne in Apeldoorn. Het project is in uitvoering en wordt naar verwachting in 2019 voltooid met de ingebruikname van het nieuwe lesgebouw.
 Deelproject 2a.5. HVD Realisatie Gezondheidscentra (GZHC) en Tandheelkundige centra
 Dit betreft de aanpassing van de huisvesting aan de nieuwe organisatie van de bedrijfsgroep Gezondheidszorg, door aanpassing van bestaande infrastructuur en door nieuwbouw op verschillende locaties. De locatie Stroe is aanbesteed en Ermelo volgt op korte termijn. De overige locaties zijn in ontwikkeling.
 Huisvesting Operations Center JIVC DMO/OPS
 Dit project voorziet op Camp New Amsterdam met renovatie van bestaande huisvesting en nieuwbouw in het onderbrengen van het Operations Center JIVC DMO/OPS. Hierdoor kunnen verschillende (beheer)activiteiten op één locatie worden geconcentreerd. Het project is in uitvoering.
 KMar en Informatie Gestuurd Optreden
 In de nota «In Het Belang Van Nederland» is vastgelegd dat het optreden van de KMar transformeert van een gebiedsgebonden aansturing naar een centraal landelijk en meer flexibel optreden. De hierbij behorende centrale aansturing zal plaatsvinden op basis van het sturingsmechanisme informatie gestuurd optreden. Om de KMar informatiegestuurd te laten optreden zullen de districtsstaven bij de brigades komen te vervallen en gereduceerd opgaan in het centraal Landelijk Tactisch Commando (LTC), waarvoor huisvesting gerealiseerd zal worden op het Camp New Amsterdam. Door het vervallen van de districtsstaven kunnen de huidige locaties in Baarn, Fort de Bilt Utrecht en Kamp Nieuw Milligen worden afgestoten. Fase 1 is in uitvoering en fase 2 en 3 zijn in ontwikkeling.
 Nieuwbouw/renovatie NCIA
 Nabij de Waalsdorpervlakte in Den Haag bevindt zich één van de vestigingen van het NATO Communications and Information Agency (NCIA). Momenteel heeft het agentschap hoofdvestigingen in Brussel, Mons (beiden België) en Den Haag. Met het oog op doelmatige bedrijfsvoering is besloten een groter aantal activiteiten te concentreren op de NCIA-hoofdvestiging in Den Haag. Om dit mogelijk te maken heeft Nederland zich als Host Nation bereid verklaard om een grootschalig nieuwbouw- en renovatieproject uit te voeren en te financieren, met bijdragen uit het HGIS-budget, het defensiebudget en een bijdrage van de gemeente Den Haag. Het project is in uitvoering.
 Risico’s bij Voorzien in infrastructuur
 In het algemeen geldt dat projecten in uitvoering en dus aanbesteed, een beperkt risico hebben. Alle benodigde vergunningen zijn verleend. Er is sprake van een fixed price behoudens onvoorzien werk. Als gevolg van een gebrek aan voorbereidingscapaciteit zijn er risico’s in de realisatie van nieuwbouwprojecten. Voor de nog aan te besteden projecten geldt dat de projectkosten worden beïnvloed door stijgende materiaal- en loonkosten en de marktconjunctuur (vraag versus aanbod). Daarnaast kan het wijzigen van wet- en regelgeving invloed hebben op de projectkosten. Een voorbeeld is dat in 2019 een gebouw bijna energieneutraal moet zijn, wat extra investeringskosten vereist maar een besparing geeft op de exploitatiekosten. Specifiek voor het project bouwtechnische verbetermaatregelen brandveiligheid is onderkend dat gezien de complexiteit de met Inspectie Leefomgeving en Transport (IL&T) overeengekomen planning kritisch is.
 Projecten in planning met verwachte uitgaven in 2018
 Deelproject HVD 1.3.6.2. MARKAZ Zeeland
 Met de bouw van een geheel nieuwe kazerne te Vlissingen wordt de verhuizing mogelijk gemaakt van het Mariniers Trainingscommando vanuit de Van Braam Houckgeestkazerne te Doorn en het Logistiek Centrum Maartensdijk. Het project wordt gerealiseerd met een geïntegreerd contract. Vooruitlopend op de uitvoering zal worden geïnvesteerd in diverse omgevingsonderzoeken en is bouwgrond aangekocht.
 Voorzien in ICT
 
 Projecten in realisatie IT (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Projectvolume
 
 
 Raming uitgaven
 
 
 
 Fasering t/m
 
 
 
 
 
 
 t/m 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 ERP M/F/P Fase 2
 
 
 121,2
 
 
 45,3
 
 
 12,2
 
 
 12,2
 
 
 12,2
 
 
 12,2
 
 
 12,2
 
 
 2025
 
 
 
 
 IT-KMAR IGO
 
 
 55,5
 
 
 19,0
 
 
 20,2
 
 
 12,2
 
 
 4,0
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Risico’s bij Voorzien in IT
 Bij het project IT IGO KMar heeft Bureau ICT Toetsing (BIT) gewezen op een aantal risico’s (zie Kamerstuk 33 763, nr. 132). Zo vond het BIT dat de KMar te veel uitgaat van nieuwe of technisch ingewikkelde oplossingen, dat er te weinig zicht is op zowel de stand van zaken als de kosten van projecten en dat de inrichting van de programmaorganisatie en inkoopfunctie niet bijdragen aan de slagvaardigheid van de organisatie. Inmiddels zijn aan de hand van de adviezen van het BIT maatregelen genomen om dit te verbeteren.
 Het programma Grensverleggende IT (GrIT) is nog niet in bovenstaande tabel opgenomen omdat het programmabudget nog moet worden bepaald aan de hand van de uitkomsten van de lopende dialoog met twee geselecteerde marktpartijen. Zoals gemeld in de laatste voortgangsrapportage IT is er wel een reservering voor de IT-vernieuwing van in totaal € 201,8 miljoen opgenomen, onder meer voor dubbele beheerslasten in de jaren dat de oude en de nieuwe IT-infrastructuur naast elkaar moeten bestaan. De belangrijkste risico’s zijn eerder naar voren gekomen in het BIT-advies (zie Kamerstuk 31 125, nr. 68). Over de wijze waarop deze en andere risico’s worden gemitigeerd wordt verslag gedaan in de halfjaarlijkse voortgangsrapportages over IT (zie Kamerstukken 31 125, nrs. 72 en 76). Eind 2017 is een nieuw BIT-advies voorzien. Er wordt actief gestuurd op het mitigeren van de risico’s, die inherent zijn aan een dergelijk complex programma. Daarbij is ook de Landsadvocaat intensief betrokken.
 Projecten in planning met verwachte uitgaven in 2018
 Vervanging ESM-capaciteiten KL EOV-systeem
 
 Electronic Support Measures (ESM-) capaciteiten van 102 Elektronische Oorlogvoering Compagnie (EOV Cie) worden gebruikt voor het opsporen, peilen/locatie bepalen, afluisteren en het uitvoeren van technische analyse van radiozenders en radioverbindingen. Hiermee worden eenheden voorzien van operationeel noodzakelijke inlichtingen die uit het elektromagnetisch spectrum worden verworven. Vervanging is noodzakelijk vanwege de ouderdom van de huidige systemen.
 Vernieuwing IT
 De reservering van € 201,8 miljoen voor de vernieuwing IT bestaat uit de vanaf de begroting van 2016 gereserveerde € 40,2 miljoen, de in de begroting van 2017 toegevoegde voorziening voor dubbele beheerslasten, transitie en migratie van € 117,0 miljoen en de recent toegevoegde vrijval van € 44,6 miljoen omdat er minder in legacy-systemen hoeft te worden geïnvesteerd. De fasering van de reeks is daarbij in lijn gebracht met de huidig verwachte realisatie van het project.
 Bij het project Vernieuwing TITAAN zijn geen wezenlijke veranderingen opgetreden ten opzichte van vorig jaar.
 Bekostiging Wetenschappelijk onderzoek
 
 Bekostiging Wetenschappelijk onderzoek (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 Programmafinanciering TNO
 
 
 37.028
 
 
 37.324
 
 
 36.808
 
 
 36.808
 
 
 36.808
 
 
 36.808
 
 
 36.808
 
 
 
 
 Programmafinanciering NLR
 
 
 517
 
 
 517
 
 
 517
 
 
 517
 
 
 517
 
 
 517
 
 
 517
 
 
 
 
 Contractonderzoek technologieontwikkeling
 
 
 19.208
 
 
 18.807
 
 
 18.052
 
 
 18.052
 
 
 18.052
 
 
 18.052
 
 
 18.052
 
 
 
 
 Contractonderzoek kennistoepassing
 
 
 4.325
 
 
 5.813
 
 
 5.813
 
 
 5.814
 
 
 5.814
 
 
 5.814
 
 
 5.814
 
 
 
 
 Overig Wetenschappelijk onderzoek
 
 
 
 2.150
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 61.078
 
 
 
 
 64.611
 
 
 
 
 63.190
 
 
 
 
 63.191
 
 
 
 
 63.191
 
 
 
 
 63.191
 
 
 
 
 63.191
 
 
 
 
 
 
 Het centrale kennis- en technologiebudget voor wetenschappelijk onderzoek wordt gebruikt om een defensiespecifieke kennisbasis op te bouwen en in stand te houden. Hiermee kan Defensie wetenschappelijk worden ondersteund in haar taakuitvoering. Het budget wordt ook ingezet om innovatieve operationele capaciteiten, werkwijzen of concepten in de defensieorganisatie mogelijk te maken waarmee het operationeel handelingsvermogen wordt vergroot, verbeterd of tegen lagere (levensduur)kosten beschikbaar komt. Met de uitvoering van onderzoekprogramma’s en -projecten wordt tevens invulling gegeven aan de prioriteiten uit de Strategie-, Kennis- en Innovatieagenda 2016 – 2020.
 Programmafinanciering TNO (inclusief MARIN) en het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR)
 De uit te voeren onderzoeksprogramma’s bouwen een defensiespecifieke kennisbasis op bij TNO (inclusief kennisinstituut MARIN) en het NLR en houden deze in stand conform de Herijking Kennisportfolio Defensie (HKD). Om praktische redenen wordt het budget voor MARIN toegevoegd aan dat van TNO. Voor 2018 betreft het € 1 miljoen. Naar verwachting zal er ook de komende jaren budget worden besteed aan een defensiespecifieke kennisbasis bij MARIN. Programmatisch onderzoek betreft investeringen in een kennisbasis die niet binnen Defensie aanwezig is en die zonder een gerichte financiële inspanning van Defensie niet beschikbaar komt of toegankelijk is. Met de opgebouwde kennis laat Defensie zich vervolgens adviseren en ondersteunen bij de beleidsvorming, verwerving en onderhoud van materieel, opleiding en training, bedrijfsvoering en operationeel optreden. De advisering richt zich onder meer op noodzakelijke verbeteringen en innovatieve vernieuwingen op deze gebieden. De programmafinanciering bedraagt in 2018 ongeveer € 37 miljoen.
 Contractonderzoek technologieontwikkeling
 Voor technologieontwikkeling is in 2018 € 18 miljoen beschikbaar. Deze projectmatige uitgaven worden ingezet waar technologie een oplossing kan bieden voor (operationele) tekortkomingen, de (operationele) output van Defensie kan verbeteren of tot besparingen kan leiden. De uitvoering gebeurt vaak binnen de gouden driehoek van overheid, industrie en kennisinstituten. Dit instrument draagt bij aan de versterking van het innovatief vermogen van de Nederlandse defensie-gerelateerde industrie en daarmee aan de doelstelling van de Defensie Industrie Strategie (DIS; Kamerstuk 31 125, nr. 20) en het Rijksbrede topsectorenbeleid. In de begrotingsafspraken van oktober 2013 is een bezuiniging doorgevoerd op subsidies in het kader van het bedrijfsleven-beleid. De defensiebijdrage hieraan in 2018 bedraagt € 1 miljoen en is in deze reeks verwerkt. De technologieprojecten worden, indien van toepassing, interdepartementale (topsectorenbeleid) en internationaal (NAVO en European Defence Agency, EDA) afgestemd en ingebed.
 Bijdragen en contractonderzoek kennistoepassing
 De toepassing van (met centrale middelen) opgebouwde kennis, wordt primair gefinancierd uit de decentrale budgetten van de behoeftestellende defensieonderdelen. Op centraal niveau is nog een beperkt budget beschikbaar voor acute, onvoorziene kennisondersteuning. De meeste interdepartementale bijdragen aan de instandhouding van grote experimentele onderzoeksfaciliteiten bij TNO en het NLR worden uit de centrale middelen betaald. In 2018 is hiervoor € 5 miljoen beschikbaar.
 Overig Wetenschappelijk onderzoek
 Onder Overig Wetenschappelijk onderzoek vallen de uitgaven die niet direct toe te schrijven zijn aan technologieontwikkeling en kennistoepassing. Het betreft hier onder andere zaken als sociale innovatie en het investeren in en onderhouden van innovatie- en kennisnetwerken.
 Bijdragen aan de NAVO
 De uitgaven hebben betrekking op de Nederlandse bijdrage in gemeenschappelijk gefinancierde NAVO-investeringsprogramma’s. Ook de investeringsuitgaven voor de AWACS-vliegtuigen zijn hierin opgenomen.
 CODEMO
 De CODEMO-regeling (Commissie Defensie Materieel Ontwikkeling) is een aansprekend instrument dat vooral wordt ingezet voor innovatieve productontwikkeling met het Midden- en Kleinbedrijf (MKB). Defensie neemt, van goedgekeurde projectvoorstellen, 50 procent van de ontwikkelingskosten voor haar rekening. Eventuele opbrengsten voor Defensie in de vorm van royalty’s over de verkoop van de ontwikkelde producten zijn beschikbaar voor nieuwe ontwikkelingsvoorstellen. Defensie heeft € 10 miljoen beschikbaar gesteld voor de CODEMO-regeling. In totaal is voor een bedrag van € 8,8 miljoen aan projectvoorstellen goedgekeurd. Tot op heden is € 3,3 miljoen aan royalty’s ontvangen die ten goede komen aan het fonds.
 Als antwoord op de motie Günal-Gezer/Eijsink (Kamerstuk 33 750-X, nr. 24) is onderstaande tabel weergegeven.
 
 CODEMO
 
 
 
 
 
 
 Ingediende voorstellen
 
 
 82
 
 
 
 
 Gehonoreerde voorstellen
 
 
 23
 
 
 
 
 Afgewezen voorstellen
 
 
 56
 
 
 
 
 Afgeronde voorstellen
 
 
 13
 
 
 
 
 
 De gehonoreerde voorstellen betreffen twintig Midden- en Klein Bedrijven (MKB) en drie grootbedrijven. Drie projectvoorstellen zijn nog in behandeling.
 Verkoopopbrengsten Groot Materieel
 Het uitgavenkader wordt aangepast vanwege bijgestelde ontvangsten. De wijzigingen in de ontvangsten betreffen de opwaartse bijstelling van de verkoopopbrengsten van groot materieel onder meer door de verkoop van de Leopard I Bergings- en Genietank (€ 2,0 miljoen) en de Pantserrupsvoertuigen (€ 3,4 miljoen).
 Afstotingen
 Het volgende materieel is nog beschikbaar om verkocht te worden:
 
 
 •
 De Pantserhouwitser 2000 (PzH2000) en mijnenbestrijdingsvaartuigen: Dit betreft afname van deze capaciteit conform eerder genomen maatregelen;
 
 
 •
 Pantserrupsvoertuigen, M-577 en voorraad wielvoertuigen: Dit betreft de reguliere vervanging en invoering van nieuwe wielvoertuigen conform het project DVOW;
 
 
 •
 Overtollige voorraden, onderdelen, etc.: Dit betreft het doelmatig afstoten van voorraden die de Nederlandse krijgsmacht niet meer nodig heeft, maar die voor andere landen wel bruikbaar zijn.
 
 
 Verkoopopbrengsten Infrastructuur
 De Verkoopopbrengsten Infrastructuur hebben betrekking op de opbrengsten van de af te stoten objecten. Het overtollig vastgoed wordt inmiddels in vrijwel alle gevallen eerst op basis van het Kader Overname Rijksvastgoed (KORV) door het RVB ingekocht. Incidenteel vinden nog verkopen onder het oude regime plaats.
 
 
 
 2.2.7.
 Beleidsartikel 7: Ondersteuning krijgsmacht door Defensie Materieel Organisatie
 
 Algemene doelstelling
 De Defensie Materieel Organisatie (DMO) zorgt voor de verwerving van modern, robuust en kwalitatief hoogwaardig en inzetbaar materieel en de beschikbaarstelling van IT-middelen, brandstof, munitie, kleding en uitrusting aan de defensieonderdelen.
 Rol en verantwoordelijkheid Minister
 De Minister is verantwoordelijk voor de aanschaf en de instandhouding van materieel en de afstoting van overtollig materieel van de krijgsmacht.
 Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
 
 Artikel 7 Ondersteuning krijgsmacht door Defensie Materieel Organisatie (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 759.247
 
 
 
 
 818.564
 
 
 
 
 851.960
 
 
 
 
 856.639
 
 
 
 
 885.778
 
 
 
 
 893.447
 
 
 
 
 892.575
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 806.441
 
 
 
 
 818.564
 
 
 
 
 851.960
 
 
 
 
 856.639
 
 
 
 
 885.778
 
 
 
 
 893.447
 
 
 
 
 892.575
 
 
 
 
 
 
 Waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 45%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma uitgaven
 
 
 
 
 335.058
 
 
 
 
 349.936
 
 
 
 
 376.537
 
 
 
 
 370.688
 
 
 
 
 393.236
 
 
 
 
 394.148
 
 
 
 
 393.315
 
 
 
 
 
 Opdracht Logistieke ondersteuning
 
 
 335.058
 
 
 349.936
 
 
 376.537
 
 
 370.688
 
 
 393.236
 
 
 394.148
 
 
 393.315
 
 
 
 
 – Gereedstelling
 
 
 225.397
 
 
 255.179
 
 
 278.278
 
 
 274.238
 
 
 286.125
 
 
 281.450
 
 
 280.617
 
 
 
 
 – Instandhouding
 
 
 109.661
 
 
 94.757
 
 
 98.259
 
 
 96.450
 
 
 107.111
 
 
 112.698
 
 
 112.698
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 471.383
 
 
 
 
 468.628
 
 
 
 
 475.423
 
 
 
 
 485.951
 
 
 
 
 492.542
 
 
 
 
 499.299
 
 
 
 
 499.260
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 182.900
 
 
 185.583
 
 
 190.381
 
 
 191.884
 
 
 194.254
 
 
 199.068
 
 
 197.185
 
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 169.395
 
 
 
 
 170.083
 
 
 
 
 177.381
 
 
 
 
 187.384
 
 
 
 
 189.754
 
 
 
 
 189.755
 
 
 
 
 187.922
 
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 13.505
 
 
 
 
 15.500
 
 
 
 
 13.000
 
 
 
 
 4.500
 
 
 
 
 4.500
 
 
 
 
 9.313
 
 
 
 
 9.263
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 288.483
 
 
 283.045
 
 
 285.042
 
 
 294.067
 
 
 298.288
 
 
 300.231
 
 
 302.075
 
 
 
 
 
 – waarvan IT; bijdrage aan SSO DMO/OPS
 
 
 
 
 193.481
 
 
 
 
 183.817
 
 
 
 
 182.232
 
 
 
 
 189.443
 
 
 
 
 189.552
 
 
 
 
 188.936
 
 
 
 
 188.936
 
 
 
 
 
 
 – waarvan IT; Overig
 
 
 
 
 31.688
 
 
 
 
 43.137
 
 
 
 
 49.107
 
 
 
 
 47.836
 
 
 
 
 48.676
 
 
 
 
 48.654
 
 
 
 
 47.929
 
 
 
 
 
 
 – waarvan overige exploitatie
 
 
 
 
 62.909
 
 
 
 
 55.091
 
 
 
 
 52.753
 
 
 
 
 55.838
 
 
 
 
 59.110
 
 
 
 
 61.691
 
 
 
 
 64.260
 
 
 
 
 
 
 – waarvan overige exploitatie; bijdrage aan SSO Paresto
 
 
 
 
 405
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 950
 
 
 
 
 950
 
 
 
 
 950
 
 
 
 
 950
 
 
 
 
 950
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsontvangsten
 
 
 
 
 29.867
 
 
 
 
 47.909
 
 
 
 
 43.409
 
 
 
 
 43.409
 
 
 
 
 43.409
 
 
 
 
 43.409
 
 
 
 
 43.409
 
 
 
 
 
 
 Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op programma-uitgaven voor levering van goederen en/of diensten waarvoor Defensie een overeenkomst is aangegaan en op de apparaatsuitgaven die voor het merendeel uit personele uitgaven bestaan. Voor 2018 gaat het om 45 procent. Het betreft verplichtingen die zijn aangegaan voor de apparaatsuitgaven, de aanschaf van munitie, brandstof en instandhoudingsuitgaven.
 Toelichting op de instrumenten
 Programma-uitgaven
 Gereedstelling
 De uitgaven voor gereedstelling bestaan vooral uit brandstof voor varend, rijdend en vliegend materieel en munitie. Dit betreft uitgaven voor Defensiebrede contracten.
 Instandhouding
 De uitgaven voor instandhouding betreffen vooral grote wapensystemen en eenheden van de operationele commando’s. In de doelstellingenmatrices bij de beleidsartikelen van de operationele commando’s staan de wapensystemen vermeld waarvoor uitgaven worden geraamd.
 Toelichting op de apparaatsuitgaven
 Personele uitgaven
 De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De personele uitgaven zijn bedoeld voor de volgende aantallen (formatie):
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 2.582
 
 
 2.610
 
 
 2.620
 
 
 2.646
 
 
 2.648
 
 
 2.648
 
 
 
 
 
 Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt aangeboden en het niet-beleidsartikel 10 (Centraal apparaat).
 Materiële uitgaven (waarvan bijdragen aan SSO’s)
 IT-uitgaven
 De uitgaven voor de exploitatie IT zijn met ingang van 2013 voor alle defensieonderdelen verantwoord op dit artikel. Dit betreffen uitgaven voor de werkplekdiensten en het onderhoud van IT-systemen.
 Materiële uitgaven (waarvan bijdragen aan SSO’s)
 Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastendiensten beter te laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden Rijksbreed de betalingen aan de baten-lastendiensten zichtbaar gemaakt in de uitgavenbegroting onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s (shared service organisation)». Het betreft voor 2018 uitgaven aan de Defensie Telematica Organisatie (DTO) (€ 182,2 miljoen) en Paresto (€ 1 miljoen).
 De overige exploitatie is voor het grootste deel persoonsgebonden. Deze uitgaven bestaan voornamelijk uit opleidingen, werving, dienstreizen, kleding en uitrusting en overige materiële uitgaven.
 
 
 
 
 2.2.8.
 Beleidsartikel 8: Ondersteuning krijgsmacht door Commando DienstenCentra
 
 Algemene doelstelling
 Het Commando DienstenCentra (CDC) voorziet in een doelmatige en doeltreffende ondersteuning van de krijgsmacht. Het CDC draagt zorg voor de levering van ondersteunende diensten aan de krijgsmacht. Een groot deel van de ondersteuning levert het CDC zelf, een deel van de ondersteuning wordt geleverd door organisaties buiten het Ministerie van Defensie. Het CDC is daarbij de verbindende schakel tussen vraag en aanbod.
 De ondersteuning van het CDC is ingedeeld in drie categorieën, te weten normgestuurd (vast, zoals vastgoed, gezondheidszorg), capaciteitgestuurd (semi-flexibel, zoals opleidingen) en budgetgestuurd (flexibel, zoals transport en media). De drie categorieën zijn nader onderverdeeld in achttien dienstenclusters.
 Rol en verantwoordelijkheid Minister
 De Minister is verantwoordelijk voor een doeltreffende en doelmatige dienstverlening binnen Defensie waaraan het CDC een bijdrage levert.
 Budgettaire gevolgen van het beleid en budgetflexibiliteit
 
 Artikel 8 Ondersteuning krijgsmacht door Commando DienstenCentra (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 886.300
 
 
 
 
 1.178.317
 
 
 
 
 1.127.450
 
 
 
 
 1.109.599
 
 
 
 
 1.122.340
 
 
 
 
 1.111.802
 
 
 
 
 1.113.789
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.127.552
 
 
 
 
 1.178.317
 
 
 
 
 1.127.450
 
 
 
 
 1.109.599
 
 
 
 
 1.122.340
 
 
 
 
 1.111.802
 
 
 
 
 1.113.789
 
 
 
 
 
 
 Waarvan juridisch verplicht
 
 
 
 
 
 
 51%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdracht Dienstverlenende eenheden
 
 
 
 188
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Gereedstelling
 
 
 
 
 187
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Instandhouding
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 1.127.364
 
 
 
 
 1.178.317
 
 
 
 
 1.127.450
 
 
 
 
 1.109.599
 
 
 
 
 1.122.340
 
 
 
 
 1.111.802
 
 
 
 
 1.113.789
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 512.085
 
 
 538.156
 
 
 528.304
 
 
 529.135
 
 
 533.858
 
 
 529.839
 
 
 529.964
 
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 475.462
 
 
 
 
 522.006
 
 
 
 
 514.227
 
 
 
 
 516.308
 
 
 
 
 521.077
 
 
 
 
 517.058
 
 
 
 
 517.183
 
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 24.559
 
 
 
 
 3.678
 
 
 
 
 2.678
 
 
 
 
 2.678
 
 
 
 
 2.678
 
 
 
 
 2.678
 
 
 
 
 2.678
 
 
 
 
 
 
 – waarvan overig; attachés
 
 
 
 
 12.064
 
 
 
 
 12.472
 
 
 
 
 11.399
 
 
 
 
 10.149
 
 
 
 
 10.103
 
 
 
 
 10.103
 
 
 
 
 10.103
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 615.279
 
 
 640.161
 
 
 599.146
 
 
 580.464
 
 
 588.482
 
 
 581.963
 
 
 583.825
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage agentschap RVB (huisvesting en infrastructuur)
 
 
 
 
 228.185
 
 
 
 
 238.781
 
 
 
 
 208.561
 
 
 
 
 197.003
 
 
 
 
 205.025
 
 
 
 
 211.670
 
 
 
 
 213.529
 
 
 
 
 
 
 – waarvan Huisvesting en infrastructuur overig
 
 
 
 
 115.191
 
 
 
 
 75.211
 
 
 
 
 99.335
 
 
 
 
 98.033
 
 
 
 
 98.025
 
 
 
 
 98.025
 
 
 
 
 98.025
 
 
 
 
 
 
 – waarvan overige exploitatie
 
 
 
 236.126
 
 
 
 289.813
 
 
 
 
 255.045
 
 
 
 
 250.428
 
 
 
 
 250.817
 
 
 
 
 237.793
 
 
 
 
 238.742
 
 
 
 
 
 
 – waarvan overige exploitatie; attachés
 
 
 
 6.314
 
 
 
 7.559
 
 
 
 
 7.746
 
 
 
 
 7.158
 
 
 
 
 7.122
 
 
 
 
 7.122
 
 
 
 
 7.122
 
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage door SSO Paresto (catering) 
 
 
 
 29.463
 
 
 
 28.797
 
 
 
 
 28.459
 
 
 
 
 27.842
 
 
 
 
 27.493
 
 
 
 
 27.353
 
 
 
 
 26.407
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsontvangsten
 
 
 
 
 63.665
 
 
 
 
 82.108
 
 
 
 
 81.364
 
 
 
 
 80.994
 
 
 
 
 81.364
 
 
 
 
 81.364
 
 
 
 
 81.364
 
 
 
 
 
 
 Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op de apparaatsuitgaven die merendeel uit materiële en personele uitgaven bestaan. Voor 2018 gaat het om 51 procent.
 Toelichting op apparaatsuitgaven
 Personele uitgaven
 De apparaatsuitgaven bevatten personele uitgaven. Deze uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en uitgaven voor toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De personele uitgaven zijn bedoeld voor de volgende aantallen (formatie):
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 7.806
 
 
 7.665
 
 
 7.689
 
 
 7.687
 
 
 7.658
 
 
 7.640
 
 
 
 
 
 Voor een nadere toelichting op de apparaatsuitgaven wordt verwezen naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt aangeboden en het niet-beleidsartikel 10 Centraal apparaat.
 Materiële uitgaven (waarvan bijdragen aan SSO’s)
 De materiële uitgaven betreffen uitgaven voor Huisvesting & Infrastructuur, overige exploitatie, bijdragen aan SSO, attachés en departementsbrede uitgaven.
 De ondersteuning die het CDC levert is voornamelijk voor de defensieonderdelen en haar personeel in het Koninkrijk der Nederlanden en het buitenland. De ondersteuning bestaat uit de volgende activiteiten:
 
 
 •
 Verzorgen van catering en voeding;
 
 
 •
 Verzorgen van facilitaire diensten zoals centraal wagenparkbeheer en audiovisuele diensten;
 
 
 •
 Verzorgen van P&O diensten voor circa 52.500 defensiemedewerkers;
 
 
 •
 Verzorgen van gezondheidsdiensten voor circa 40.000 militairen;
 
 
 •
 Verzorgen van wereldwijd vervoer van personen en goederen;
 
 
 •
 Leveren van producten op het gebied van kennis, opleiding en ontwikkeling.
 
 
 Het CDC levert daarnaast, in samenwerking met het RVB, alle ondersteuning op het gebied van het vastgoed van Defensie. Defensie beschikt momenteel over circa 34.749 hectare terreinoppervlak en 5.808.000 m2 bruto vloeroppervlak gebouwen. De ondersteuning bestaat uit de volgende activiteiten:
 
 
 •
 Het onderhoud van alle vastgoedobjecten;
 
 
 •
 Beheer van alle huurobjecten en PPS-constructies alsmede het leveren van Rijkshuisvesting in het buitenland;
 
 
 •
 Facilitaire ondersteuning voor het vastgoed zoals beveiliging en schoonmaak;
 
 
 •
 Zorg voor nutscontracten.
 
 
 De bijdrage aan het agentschap RVB (€ 208,6 miljoen) respectievelijk de SSO Paresto (€ 28,8 miljoen) zijn onderdeel van de bovengenoemde uitgaven Huisvesting & Infrastructuur en Overige Exploitatie.
 
 
 
 
 2.3.
 DE NIET-BELEIDSARTIKELEN
 
 
 
 2.3.1.
 Niet-beleidsartikel 9: Algemeen
 
 Algemene doelstelling
 In dit artikel worden de departementsbrede programma-uitgaven begroot. Het betreft subsidies en bijdragen, bijdragen aan de NAVO-exploitatie uitgaven en internationale militaire samenwerking en overige (departementsbrede) uitgaven.
 Budgettaire gevolgen
 
 Artikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 89.615
 
 
 
 
 93.095
 
 
 
 
 98.233
 
 
 
 
 97.664
 
 
 
 
 97.380
 
 
 
 
 97.881
 
 
 
 
 98.049
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 107.028
 
 
 
 
 93.095
 
 
 
 
 98.233
 
 
 
 
 97.664
 
 
 
 
 97.380
 
 
 
 
 97.881
 
 
 
 
 98.049
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma uitgaven
 
 
 
 
 107.028
 
 
 
 
 93.095
 
 
 
 
 98.233
 
 
 
 
 97.664
 
 
 
 
 97.380
 
 
 
 
 97.881
 
 
 
 
 98.049
 
 
 
 
 
 Subsidies en bijdragen
 
 
 29.732
 
 
 31.778
 
 
 30.500
 
 
 30.559
 
 
 29.935
 
 
 30.032
 
 
 30.097
 
 
 
 
 Bijdrage NAVO en internationale samenwerking
 
 
 56.675
 
 
 44.061
 
 
 53.381
 
 
 53.248
 
 
 53.318
 
 
 53.317
 
 
 53.317
 
 
 
 
 
 – waarvan voorziening Very High readiness Joint Taskforce
 
 
 
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 
 Overige uitgaven
 
 
 20.621
 
 
 17.256
 
 
 14.352
 
 
 13.857
 
 
 14.127
 
 
 14.532
 
 
 14.635
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de instrumenten
 Programma-uitgaven
 Subsidies en bijdragen
 De subsidies en bijdragen worden verleend aan instellingen die voor Defensie een toegevoegde waarde hebben en die defensiebeleid voor bijzondere doelgroepen uitvoeren, omdat zij hiertoe beter geëquipeerd zijn. De defensiesubsidies zijn er op gericht de exploitatie van stichtingen, en daarmee de uitvoering van hun doelen, in stand te houden. De subsidies zijn te verdelen in subsidies voor veteranenzorg, bijzondere vormen van personeelszorg en doelgroepenbeleid. Daarnaast worden er subsidies verstrekt in het kader van het cultureel erfgoed en tradities en op het gebied van onderwijs, kennis en technologie. Een overzicht van de subsidies is opgenomen in bijlage 4.4.
 Bijdragen aan de NAVO en Internationale samenwerking
 De bijdragen aan de NAVO hebben betrekking op NAVO-exploitatie uitgaven, waaronder uitgaven voor AWACS-vliegtuigen en voor de NAVO-commandostructuur en programma’s (NCSEP: NATO Command Structure Entities and Programmes). De Internationale Militaire Samenwerking betreft onder meer militair-operationele samenwerking, defensiematerieelsamenwerking, militaire inlichtingensamenwerking en juridische samenwerking.
 Overige uitgaven
 Deze defensiebrede uitgaven hebben onder meer betrekking op voorlichtings- en communicatieactiviteiten. Overige uitgaven hebben tevens betrekking op de behandeling en uitvoering van schadevergoedingen en de uitvoering van energie- en milieuwetgeving van de Defensie organisatie.
 
 
 
 
 2.3.2.
 Niet-beleidsartikel 10: Centraal Apparaat
 
 Algemene doelstelling
 Defensie is een operationele en uitvoerende organisatie bedoeld om de belangen van het Koninkrijk te verdedigen en de internationale rechtsorde te bevorderen. Ten behoeve van de drie hoofdtaken van de krijgsmacht stelt zij militaire eenheden gereed en zet deze in nationaal en internationaal verband in. Die inzet is de kerntaak van Defensie. De Bestuursstaf (BS) geeft hier namens de Minister sturing aan door het formuleren van het defensiebeleid, het toewijzen van middelen aan alle defensieonderdelen, het toezicht houden op de besteding daarvan en het opstellen van kaders voor de Defensiebrede bedrijfsvoering.
 Beleidswijzigingen
 Met de toegekende middelen voor Indicator & Warning (€ 2,0 miljoen in 2017 en € 7,5 miljoen per jaar in 2018 en 2019), investeert de MIVD in de noodzakelijke capaciteit om te kunnen anticiperen op potentiële crises of escalatie zodat het Koninkrijk der Nederlanden en de krijgsmacht eerder over handelingsperspectief kunnen beschikken.
 Voorts heeft het kabinet € 26 miljoen vrijgemaakt voor cybersecurity. Van dit bedrag investeert de MIVD € 8 miljoen in de aanpak van cyberspionage en -sabotage.
 Budgettaire gevolgen
 
 Artikel 10 Centraal apparaat (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen 
 
 
 
 
 1.595.748
 
 
 
 
 1.615.532
 
 
 
 
 1.574.248
 
 
 
 
 1.533.218
 
 
 
 
 1.523.096
 
 
 
 
 1.544.514
 
 
 
 
 1.493.587
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.594.826
 
 
 
 
 1.615.532
 
 
 
 
 1.574.248
 
 
 
 
 1.533.218
 
 
 
 
 1.523.096
 
 
 
 
 1.544.514
 
 
 
 
 1.493.587
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven 
 
 
 
 
 1.594.826
 
 
 
 
 1.615.532
 
 
 
 
 1.574.248
 
 
 
 
 1.533.218
 
 
 
 
 1.523.096
 
 
 
 
 1.544.514
 
 
 
 
 1.493.587
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 1.580.523
 
 
 1.593.044
 
 
 1.548.111
 
 
 1.506.440
 
 
 1.503.822
 
 
 1.524.320
 
 
 1.473.497
 
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 126.849
 
 
 
 
 148.069
 
 
 
 
 154.413
 
 
 
 
 155.936
 
 
 
 
 158.980
 
 
 
 
 159.480
 
 
 
 
 159.480
 
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 3.731
 
 
 
 
 4.954
 
 
 
 
 1.064
 
 
 
 
 964
 
 
 
 
 964
 
 
 
 
 964
 
 
 
 
 964
 
 
 
 
 
 
 – waarvan pensioenen
 
 
 
 
 1.290.105
 
 
 
 
 1.286.405
 
 
 
 1.252.495
 
 
 1.226.436
 
 
 1.231.865
 
 
 1.262.204
 
 
 1.244.162
 
 
 
 
 
 – waarvan wachtgelden en SBK-gelden 
 
 
 
 
 159.838
 
 
 
 
 153.616
 
 
 
 140.139
 
 
 123.104
 
 
 112.013
 
 
 101.672
 
 
 68.891
 
 
 
 
 Materiele uitgaven
 
 
 14.303
 
 
 22.488
 
 
 26.137
 
 
 26.778
 
 
 19.274
 
 
 20.194
 
 
 20.090
 
 
 
 
 
 – waarvan overig
 
 
 
 
 13.749
 
 
 
 
 21.764
 
 
 
 
 25.424
 
 
 
 
 26.065
 
 
 
 
 18.561
 
 
 
 
 19.481
 
 
 
 
 19.377
 
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO Paresto
 
 
 
 
 554
 
 
 
 
 724
 
 
 
 
 713
 
 
 
 
 713
 
 
 
 
 713
 
 
 
 
 713
 
 
 
 
 713
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsontvangsten
 
 
 
 
 39.017
 
 
 
 
 42.787
 
 
 
 
 37.431
 
 
 
 
 25.005
 
 
 
 
 26.552
 
 
 
 
 35.377
 
 
 
 
 42.965
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 10 Centraal apparaat (bedragen x € 1.000) naar organisatie indeling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven 
 
 
 
 
 1.594.826
 
 
 
 
 1.615.532
 
 
 
 
 1.574.248
 
 
 
 
 1.533.218
 
 
 
 
 1.523.096
 
 
 
 
 1.544.514
 
 
 
 
 1.493.587
 
 
 
 
 
 Bestuursstaf
 
 
 73.622
 
 
 87.179
 
 
 78.578
 
 
 80.203
 
 
 83.024
 
 
 84.052
 
 
 83.947
 
 
 
 
 MIVD
 
 
 71.261
 
 
 88.332
 
 
 103.036
 
 
 103.475
 
 
 96.194
 
 
 96.586
 
 
 96.587
 
 
 
 
 Pensioenen
 
 
 1.290.105
 
 
 1.286.405
 
 
 1.252.495
 
 
 1.226.436
 
 
 1.231.865
 
 
 1.262.204
 
 
 1.244.162
 
 
 
 
 Wachtgelden en SBK-gelden
 
 
 159.838
 
 
 153.616
 
 
 140.139
 
 
 123.104
 
 
 112.013
 
 
 101.672
 
 
 68.891
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsontvangsten
 
 
 
 
 39.017
 
 
 
 
 42.787
 
 
 
 
 37.431
 
 
 
 
 25.005
 
 
 
 
 26.552
 
 
 
 
 35.377
 
 
 
 
 42.965
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de apparaatsuitgaven
 Bestuursstaf
 De Bestuursstaf (bestaande uit (hoofd)directies, Defensiestaf en bijzondere organisatie eenheden) draagt zorg voor een beheerste uitvoering van het beleidsproces en de bedrijfsvoering van het Ministerie van Defensie. De uitgaven die daarmee gemoeid zijn, betreffen vooral salarissen voor burger- en militair personeel, persoonsgebonden uitgaven, externe inhuur en overig materieel. De Bijzondere Organisatie Eenheden van de Bestuursstaf bestaan uit de Inspecteur-Generaal van de Krijgsmacht (IGK), de Militaire Luchtvaart Autoriteit (MLA), het Militair Huis van de Koning (MHK) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD).
 Militaire inlichtingen- en Veiligheidsdienst
 Als grootste Bijzondere Organisatie Eenheid (BOE) ressorterend onder de Bestuursstaf is de MIVD belast met de ondersteuning van Defensie op het gebied van het leveren van kwalitatief hoogwaardig inlichtingen- en veiligheidsinformatie. Daarmee levert de MIVD een onmisbare bijdrage aan de opbouw, de gereedstelling en de inzet van de krijgsmacht en de informatiepositie van Nederland. De uitgaven die daarmee binnen dit artikel gemoeid zijn, betreffen vooral salarissen voor burger- en militair personeel, persoonsgebonden uitgaven en niet gecentraliseerde materiële uitgaven.
 Personele uitgaven
 De apparaatsuitgaven bevatten vooral personele uitgaven. Deze uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten, persoonsgebonden uitgaven, inhuur en uitgaven voor toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De personele uitgaven zijn bedoeld voor de volgende aantallen (formatie):
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 1.880
 
 
 1.894
 
 
 1.901
 
 
 1.924
 
 
 1.930
 
 
 1.930
 
 
 
 
 
 Pensioenen en uitkeringen
 Op verzoek van de Kamer is in onderstaande grafiek te zien wat de verdeling is van de pensioenen en uitkeringen ten opzichte van de totale begroting:
 
 
 
 De pensioenen en uitkeringen zijn als volgt verdeeld:
 
 
 
 Wachtgelden, inactiviteitswedden en SBK-gelden
 Deze post betreft de verstrekking van uitkeringen in het kader van de sociale zekerheid, krachtens het Sociaal Beleidskader en overige regelingen voor voormalig defensiepersoneel.
 Bijdragen aan SSO’s
 Om de apparaatsuitgaven binnen de baten-lastendiensten beter te laten aansluiten bij de uitgavenbegroting, worden Rijksbreed de betalingen aan de baten-lastendiensten zichtbaar gemaakt in de uitgavenbegroting, onder de noemer «waarvan bijdragen aan SSO’s» (Shared Service Organisations). Het betreft hier de uitgaven voor Paresto (€ 0,7 miljoen voor 2018).
 
 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten Ministerie van Defensie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 5.559.901
 
 
 
 
 5.832.965
 
 
 
 
 5.730.314
 
 
 
 
 5.690.003
 
 
 
 
 5.710.693
 
 
 
 
 5.743.425
 
 
 
 
 5.692.661
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 
 
 1.594.826
 
 
 
 
 1.615.532
 
 
 
 
 1.574.248
 
 
 
 
 1.533.218
 
 
 
 
 1.523.096
 
 
 
 
 1.544.514
 
 
 
 
 1.493.587
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitvoeringsorganisaties
 
 
 
 
 4.106.210
 
 
 
 
 4.217.433
 
 
 
 
 4.156.066
 
 
 
 
 4.156.785
 
 
 
 
 4.187.597
 
 
 
 
 4.198.911
 
 
 
 
 4.199.074
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Taakuitvoering zeestrijdkrachten
 
 
 605.342
 
 
 607.287
 
 
 604.205
 
 
 608.084
 
 
 614.438
 
 
 617.011
 
 
 617.460
 
 
 
 
 Taakuitvoering landstrijdkrachten
 
 
 1.047.826
 
 
 1.092.488
 
 
 1.086.669
 
 
 1.093.762
 
 
 1.095.788
 
 
 1.105.399
 
 
 1.103.085
 
 
 
 
 Taakuitvoering luchtstrijdkrachten
 
 
 507.552
 
 
 505.436
 
 
 507.604
 
 
 508.810
 
 
 510.585
 
 
 511.454
 
 
 511.534
 
 
 
 
 Taakuitvoering Koninklijke Marechaussee
 
 
 346.743
 
 
 365.277
 
 
 354.715
 
 
 350.579
 
 
 351.904
 
 
 353.946
 
 
 353.946
 
 
 
 
 Ondersteuning krijgsmacht door Defensie Materieel Organisatie
 
 
 471.383
 
 
 468.628
 
 
 475.423
 
 
 485.951
 
 
 492.542
 
 
 499.299
 
 
 499.260
 
 
 
 
 Ondersteuning krijgsmacht door Commando DienstenCentra
 
 
 1.127.364
 
 
 1.178.317
 
 
 1.127.450
 
 
 1.109.599
 
 
 1.122.340
 
 
 1.111.802
 
 
 1.113.789
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 5.701.036
 
 
 
 
 5.832.965
 
 
 
 
 5.730.314
 
 
 
 
 5.690.003
 
 
 
 
 5.710.693
 
 
 
 
 5.743.425
 
 
 
 
 5.692.661
 
 
 
 
 
 
 De uitgaven voor salarissen en sociale lasten worden besteed aan de volgende aantallen personeel van het Ministerie van Defensie in totaal (gemiddelde jaarsterktes):
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 55.690
 
 
 55.668
 
 
 55.635
 
 
 55.690
 
 
 55.572
 
 
 55.554
 
 
 
 
 
 Voor verder inzicht in de personele uitgaven wordt verwezen naar de personeelsrapportage die periodiek aan de Tweede Kamer wordt aangeboden.
 Overzicht formatie defensiepersoneel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 formatie voor reorganisatie
 
 
 personeel 1 juli 2017
 
 
 formatie 2018
 
 
 formatie 2022
 
 
 
 
 burgerpersoneel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Schaal 16 t/m 18
 
 
 35
 
 
 20
 
 
 27
 
 
 27
 
 
 
 
 schaal 15
 
 
 46
 
 
 46
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 
 
 schaal 14
 
 
 107
 
 
 90
 
 
 87
 
 
 86
 
 
 
 
 schaal 13
 
 
 275
 
 
 296
 
 
 289
 
 
 298
 
 
 
 
 schaal 12
 
 
 743
 
 
 811
 
 
 802
 
 
 825
 
 
 
 
 schaal 11
 
 
 1.109
 
 
 1.123
 
 
 1.158
 
 
 1.164
 
 
 
 
 schaal 10
 
 
 1.389
 
 
 1.264
 
 
 1.334
 
 
 1.352
 
 
 
 
 schaal 9
 
 
 1.046
 
 
 838
 
 
 876
 
 
 886
 
 
 
 
 schaal 8
 
 
 969
 
 
 863
 
 
 817
 
 
 833
 
 
 
 
 schaal 7
 
 
 1.442
 
 
 1.234
 
 
 1.202
 
 
 1.221
 
 
 
 
 schaal 6
 
 
 1.480
 
 
 1.324
 
 
 1.269
 
 
 1.242
 
 
 
 
 schaal 5
 
 
 2.141
 
 
 1.845
 
 
 1.915
 
 
 1.903
 
 
 
 
 schaal 1 t/m 4
 
 
 3.224
 
 
 2.590
 
 
 2.974
 
 
 2.818
 
 
 
 
 
 Totaal burgerpersoneel
 
 
 
 
 14.006
 
 
 
 
 12.344
 
 
 
 
 12.786
 
 
 
 
 12.691
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 militair personeel
 
 
 
 
 
 
 
 
 GEN
 
 
 95
 
 
 76
 
 
 67
 
 
 67
 
 
 
 
 KOL
 
 
 365
 
 
 333
 
 
 325
 
 
 330
 
 
 
 
 LKOL
 
 
 1.562
 
 
 1.369
 
 
 1.327
 
 
 1.360
 
 
 
 
 MAJ
 
 
 2.813
 
 
 2.286
 
 
 2.312
 
 
 2.355
 
 
 
 
 KAP
 
 
 3.106
 
 
 2.731
 
 
 2.933
 
 
 2.966
 
 
 
 
 LNT
 
 
 2.490
 
 
 2.049
 
 
 2.292
 
 
 2.339
 
 
 
 
 AOO
 
 
 3.551
 
 
 2.838
 
 
 2.887
 
 
 2.927
 
 
 
 
 SM
 
 
 5.587
 
 
 4.345
 
 
 4.661
 
 
 4.732
 
 
 
 
 SGT (1)
 
 
 12.598
 
 
 10.059
 
 
 9.758
 
 
 9.796
 
 
 
 
 SLD/KPL
 
 
 14.391
 
 
 10.186
 
 
 13.322
 
 
 12.994
 
 
 
 
 
 totaal op functie
 
 
 
 
 46.558
 
 
 
 
 36.272
 
 
 
 
 39.884
 
 
 
 
 39.866
 
 
 
 
 
 Initiële opleidingen (NBOF)
 
 
 4.841
 
 
 3.492
 
 
 3.000
 
 
 3.000
 
 
 
 
 
 Totaal militair personeel (inclusief NBOF)
 
 
 
 
 51.399
 
 
 
 
 39.764
 
 
 
 
 42.884
 
 
 
 
 42.866
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 totaal burger en militair personeel
 
 
 
 
 65.405
 
 
 
 
 52.108
 
 
 
 
 55.670
 
 
 
 
 55.557
 
 
 
 
 
 
 Taakstelling Rijksdienst
 In het huidige regeerakkoord is vanaf 2018 een apparaatstaakstelling voor Defensie opgenomen van € 48 miljoen. Binnen Defensie is de taakstelling belegd bij de apparaatsbudgetten van Defensie, de DMO en het CDC.
 Extracomptabele tabel invulling taakstelling
 
 Extracomptabele tabel invulling taakstelling
 
 
 
 
 
 
 
 (Bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 2018
 
 
 Structureel
 
 
 
 
 
 
 
 Departementale taakstelling (totaal)
 
 
 
 
 48
 
 
 
 
 48
 
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 
 
 31
 
 
 
 
 31
 
 
 
 
 
 Agentschappen
 
 
 
 
 
 
 DTO
 
 
 8,8
 
 
 8,8
 
 
 
 
 DVD
 
 
 7,2
 
 
 7,2
 
 
 
 
 Paresto
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Totaal agentschappen
 
 
 
 
 17
 
 
 
 
 17
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsvoering bij Defensie
 Samenhangende bedrijfsvoering
 Om voldoende samenhang in de bedrijfsvoering van Defensie te borgen, wil Defensie een bedrijfsvoering die de gereedstelling, inzet en dus de militair adequaat ondersteunt (primair proces centraal). Hiervoor moeten de processen goed op elkaar aansluiten en moeten mensen elkaar versterken (integraal). Daarbij wordt complexiteit zoveel mogelijk teruggedrongen (eenvoud) om het aanpassingsvermogen van de organisatie en het werkplezier voor haar medewerkers te vergroten. Samenhangende bedrijfsvoering betekent daarnaast ook het bewaken van de samenhang met de rijksbrede bedrijfsvoering en overige militaire en civiele partners. Defensie werkt continu aan het verbeteren van haar bedrijfsvoering, onder andere in projecten en thematische samenwerkingsverbanden.
 
 
 
 
 2.3.3.
 Niet-beleidsartikel 11: Geheime uitgaven
 
 Budgettaire gevolgen
 
 Artikel 11 Geheime uitgaven (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 5.939
 
 
 
 
 5.468
 
 
 
 
 7.470
 
 
 
 
 7.467
 
 
 
 
 7.466
 
 
 
 
 7.466
 
 
 
 
 7.466
 
 
 
 
 
 Geheime uitgaven
 
 
 5.939
 
 
 5.468
 
 
 7.470
 
 
 7.467
 
 
 7.466
 
 
 7.466
 
 
 7.466
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven 
 
 
 
 
 5.939
 
 
 
 
 5.468
 
 
 
 
 7.470
 
 
 
 
 7.467
 
 
 
 
 7.466
 
 
 
 
 7.466
 
 
 
 
 7.466
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.3.4.
 Niet-beleidsartikel 12: Nominaal en onvoorzien
 
 Budgettaire gevolgen
 
 Artikel 12 Nominaal en onvoorzien (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen en uitgaven
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 100.177
 
 
 
 
 103.202
 
 
 
 
 76.356
 
 
 
 
 91.992
 
 
 
 
 65.644
 
 
 
 
 79.089
 
 
 
 
 
 Loonbijstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prijsbijstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nader te verdelen
 
 
 0
 
 
 
 100.177
 
 
 
 
 103.202
 
 
 
 
 76.356
 
 
 
 
 91.992
 
 
 
 
 65.644
 
 
 
 
 79.089
 
 
 
 
 
 Onvoorzien
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 100.177
 
 
 
 
 103.202
 
 
 
 
 76.356
 
 
 
 
 91.992
 
 
 
 
 65.644
 
 
 
 
 79.089
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Loon- en prijsbijstelling
 De post nader te verdelen betreft het restsaldo van de nog niet uitgedeelde meerjarige loonbijstelling, dat gereserveerd staat voor onvoorziene uitgaven.
 Vanaf 2019 is ten behoeve van de structurele vergroting van de personele sterkte van de KMar 23,4 miljoen toegevoegd aan de begroting. Bij de 1e suppletoire begroting 2018 zullen deze middelen aan de betreffende beleidsartikelen worden toegekend.
 
 
 
 
 
 3.
 BEGROTING AGENTSCHAPPEN
 
 
 
 3.1.
 Defensie Telematica Organisatie
 
 Algemeen
 De Defensie Telematica Organisatie (DTO) maakt als agentschap deel uit van de DMO. DTO levert geïntegreerde hoogwaardige IT-diensten aan Defensie en ketenpartners binnen de rijksoverheid op het gebied van de openbare orde en veiligheid. Tevens ondersteunt DTO de operationele informatievoorziening van de operationele commando’s bij internationale en nationale inzet.
 In de komende tijd zullen de twee IT-uitvoeringsorganisaties van de Defensie Materieel Organisatie (DMO), het Joint Informatievoorzieningscommando (JIVC) en Operations (OPS) worden samengevoegd tot één IT-bedrijf. Dit vergt budgettaire aanpassingen. In deze begroting is hier nog geen rekening mee gehouden.
 Begroting van baten en lasten
 
 (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verlies en winstrekening
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Begroting
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 
 
 252.790 
 
 
 
 
 243.580 
 
 
 
 
 237.432 
 
 
 
 
 230.143 
 
 
 
 
 230.252 
 
 
 
 
 229.636 
 
 
 
 
 229.636 
 
 
 
 
 
 
 – waarvan betaald uit IV-E
 
 
 
 
 252.790
 
 
 
 
 168.442
 
 
 
 
 182.232
 
 
 
 
 189.443
 
 
 
 
 189.552
 
 
 
 
 188.936
 
 
 
 
 188.936
 
 
 
 
 
 
 – waarvan betaald uit IV-I
 
 
 
 
 
 40.638
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 
 
 – waarvan betaald uit IV-I t.b.v. Exploitatie
 
 
 
 
 
 20.000
 
 
 
 
 14.500
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 – waarvan additioneel enveloppe TIOB
 
 
 
 
 
 13.000
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 – waarvan betaald uit niet IV budgetten en door BLD-en
 
 
 
 
 
 1.500
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 
 
 36.414 
 
 
 
 
 30.160 
 
 
 
 
 21.139 
 
 
 
 
 6.969 
 
 
 
 
 6.669 
 
 
 
 
 6.669 
 
 
 
 
 6.669 
 
 
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 
 
 44 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 289.248 
 
 
 
 
 273.740 
 
 
 
 
 258.571 
 
 
 
 
 237.112 
 
 
 
 
 236.921 
 
 
 
 
 236.305 
 
 
 
 
 236.305 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – personele kosten
 
 
 
 
 151.907 
 
 
 
 
 150.300 
 
 
 
 
 147.200 
 
 
 
 
 147.200 
 
 
 
 
 147.200 
 
 
 
 
 147.200 
 
 
 
 
 147.200 
 
 
 
 
 
 
 – waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 112.557 
 
 
 
 
 112.850 
 
 
 
 
 113.200 
 
 
 
 
 113.200 
 
 
 
 
 113.200 
 
 
 
 
 113.200 
 
 
 
 
 113.200 
 
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur t.b.v. apparaat
 
 
 
 
 39.350 
 
 
 
 
 17.500 
 
 
 
 
 20.500 
 
 
 
 
 20.500 
 
 
 
 
 20.500 
 
 
 
 
 20.500 
 
 
 
 
 20.500 
 
 
 
 
 
 
 – waarvan externe inhuur t.b.v. IV projecten
 
 
 
 
 – 
 
 
 
 
 19.950 
 
 
 
 
 13.500 
 
 
 
 
 13.500 
 
 
 
 
 13.500 
 
 
 
 
 13.500 
 
 
 
 
 13.500 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – materiële kosten
 
 
 
 
 96.356 
 
 
 
 
 96.840 
 
 
 
 
 90.530 
 
 
 
 
 63.312 
 
 
 
 
 63.121 
 
 
 
 
 62.505 
 
 
 
 
 62.505 
 
 
 
 
 
 
 – waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 6.369 
 
 
 
 
 6.400 
 
 
 
 
 6.000 
 
 
 
 
 6.000 
 
 
 
 
 6.000 
 
 
 
 
 6.000 
 
 
 
 
 6.000 
 
 
 
 
 
 
 – waarvan bijdrage aan SSO's
 
 
 
 
 938 
 
 
 
 
 950 
 
 
 
 
 700 
 
 
 
 
 700 
 
 
 
 
 700 
 
 
 
 
 700 
 
 
 
 
 700 
 
 
 
 
 
 
 – waarvan overige materiële kosten
 
 
 
 
 89.049 
 
 
 
 
 89.490 
 
 
 
 
 83.830 
 
 
 
 
 56.612 
 
 
 
 
 56.421 
 
 
 
 
 55.805 
 
 
 
 
 55.805 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 
 
 463 
 
 
 
 
 600 
 
 
 
 
 600 
 
 
 
 
 600 
 
 
 
 
 600 
 
 
 
 
 600 
 
 
 
 
 600 
 
 
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 25.412 
 
 
 
 
 26.000 
 
 
 
 
 26.000 
 
 
 
 
 26.000 
 
 
 
 
 26.000 
 
 
 
 
 26.000 
 
 
 
 
 26.000 
 
 
 
 
 
 – waarvan immaterieel
 
 
 4.615
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – waarvan materieel
 
 
 20.797
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 352 
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 – dotaties voorzieningen
 
 
 72
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – bijzondere lasten
 
 
 280
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 274.490 
 
 
 
 
 273.740 
 
 
 
 
 264.330 
 
 
 
 
 237.112 
 
 
 
 
 236.921 
 
 
 
 
 236.305 
 
 
 
 
 236.305 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 14.758 
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 – 5.759
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de begroting baten en lasten
 Baten
 Het agentschap wordt bekostigd uit het IT-Exploitatiebudget (IT-E), het IT- Investeringsbudget (IT-I), uit niet-IT-budgetten, budgetten van de agentschappen en uit budgetten van externe (niet Defensie) opdrachtgevers.
 Omzet moederdepartement
 De staat van baten en lasten is opgesteld op basis van going concern. Naar aanleiding van de realisatie van de exploitatie van de IT gedurende 2017, is dit jaar in de staat van baten en lasten rekening gehouden met een lichte daling ten opzichte van begroting 2017. De omzet vanuit het moederdepartement voor de IT-E is hoger dan in 2017.
 Omzet overige departementen
 De omzet van de overige departementen betreft de IT-ondersteuning van ketenpartners van Defensie. Dit zijn onder andere de Ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Veiligheid en Justitie waarmee contractuele dienstverleningsafspraken, de zogenaamde Service Level Agreements (SLA’s), zijn vastgelegd. De omzet daalt omdat de dienstverlening voor de IND, C2000 en het RVB afneemt onder andere door de overgang van dienstverlening naar het Shared Service Center ICT.
 Verlies
 DTO zal in 2018 het verwachte verlies van € 5,8 miljoen financieren uit het eigen vermogen.
 Lasten
 Apparaatskosten
 De personele kosten bestaan uit de kosten voor het eigen personeel van het agentschap en de inhuur van capaciteit en expertise, zowel ten behoeve van het apparaat als ten behoeve van specifieke projecten.
 De materiële kosten betreffen voor het overgrote deel vaste lasten voor afgesloten onderhouds- en licentiecontracten. Deze zijn noodzakelijk om de IT en IV voorzieningen in stand te houden (Life Cycle Management, Security, Compliance, etc.).
 In het totaal van de apparaatskosten is tevens rekening gehouden met de dubbele beheerlasten van de vernieuwde IT omgeving naast de bestaande omgeving. De omvang van de dubbele beheerlasten is een schatting. De exacte omvang wordt uitgewerkt in een business case. Verder kan er ook een verschuiving over de jaren plaatsvinden.
 Kasstroomoverzicht
 
 (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasstroomoverzicht
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 
 
 
 
 
 1. Rekening Courant RHB 1 januari incl. deposito
 
 
 
 
 7.731 
 
 
 
 
 9.612 
 
 
 
 
 10.295 
 
 
 
 
 3.963 
 
 
 
 
 3.963 
 
 
 
 
 3.963 
 
 
 
 
 3.963 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
 
 
 54.907
 
 
 28.332
 
 
 17.800
 
 
 19.100
 
 
 19.300
 
 
 20.600
 
 
 20.600
 
 
 
 
 Totaal uitgaven operationele kasstroom (–/–)
 
 
 – 29.231
 
 
 – 4.000
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Operationele kasstromen
 
 
 
 
 25.676 
 
 
 
 
 24.332 
 
 
 
 
 17.800 
 
 
 
 
 19.100 
 
 
 
 
 19.300 
 
 
 
 
 20.600 
 
 
 
 
 20.600 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal investeringen (–/–)
 
 
 – 23.269
 
 
 – 26.000
 
 
 – 26.000
 
 
 – 26.000
 
 
 – 26.000
 
 
 – 26.000
 
 
 – 26.000
 
 
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 851
 
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 – 22.418 
 
 
 
 
 – 26.000 
 
 
 
 
 – 26.000 
 
 
 
 
 – 26.000 
 
 
 
 
 – 26.000 
 
 
 
 
 – 26.000 
 
 
 
 
 – 26.000 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
 
 
 – 7.001
 
 
 – 4.500
 
 
 – 6.332
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
 
 
 –
 
 
 26.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aflossingen op leningen (–/–)
 
 
 – 16.581
 
 
 – 19.149
 
 
 – 17.800
 
 
 – 19.100
 
 
 – 19.300
 
 
 – 20.600
 
 
 – 20.600
 
 
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 22.205
 
 
 –
 
 
 26.000
 
 
 26.000
 
 
 26.000
 
 
 26.000
 
 
 26.000
 
 
 
 
 
 4. Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 – 1.377 
 
 
 
 
 2.351 
 
 
 
 
 1.868 
 
 
 
 
 6.900 
 
 
 
 
 6.700 
 
 
 
 
 5.400 
 
 
 
 
 5.400 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5. Rekening Courant RHB 31 december incl. deposito
 
 
 
 
 9.612 
 
 
 
 
 10.295 
 
 
 
 
 3.963 
 
 
 
 
 3.963 
 
 
 
 
 3.963 
 
 
 
 
 3.963 
 
 
 
 
 3.963 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op het kasstroomoverzicht
 Operationele kasstroom
 De kasstroom wordt voornamelijk bepaald door de mutaties in het werkkapitaal en bedrijfsresultaat en afschrijvingslasten.
 Investeringskasstroom
 In 2018 en de jaren daarna wordt de omvang van de investeringen geraamd op € 26 miljoen. Het grootste deel van de investeringen betreft computerapparatuur, gebouwen (voornamelijk datacentra) en kleinere investeringen in software, machines en installaties. Desinvesteringen worden niet verwacht.
 Financieringskasstroom
 De financieringskasstroom geeft het (vreemd) vermogen weer dat aangetrokken wordt voor de financiering van de investeringen via de leenfaciliteit.
 Doelmatigheidsparagraaf
 Doelmatigheid is te onderscheiden in operationele prestaties (generiek deel) en financiële doelmatigheid (specifiek deel).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelmatigheidsparagraaf
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Begroting
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 Raming
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Housing
 
 
 1.057
 
 
 800
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Defensiepas / MFSC
 
 
 5.594
 
 
 5.561
 
 
 5.253
 
 
 4.817
 
 
 4.813
 
 
 4.801
 
 
 4.801
 
 
 
 
 Handelsgoederen
 
 
 7.340
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Dienstontwikkeling en klantopdrachten
 
 
 9.013
 
 
 12.010
 
 
 11.344
 
 
 10.403
 
 
 10.394
 
 
 10.367
 
 
 10.367
 
 
 
 
 Werkplekdiensten
 
 
 89.857
 
 
 92.289
 
 
 87.931
 
 
 80.633
 
 
 80.569
 
 
 80.359
 
 
 80.359
 
 
 
 
 Communicatie
 
 
 14.815
 
 
 14.835
 
 
 14.013
 
 
 12.850
 
 
 12.840
 
 
 12.806
 
 
 12.806
 
 
 
 
 Connectivity
 
 
 34.289
 
 
 35.114
 
 
 33.168
 
 
 30.416
 
 
 30.391
 
 
 30.312
 
 
 30.312
 
 
 
 
 
 Totale omzet product(groep) Generiek
 
 
 
 
 161.966 
 
 
 
 
 160.610 
 
 
 
 
 151.710 
 
 
 
 
 139.119 
 
 
 
 
 139.007 
 
 
 
 
 138.646 
 
 
 
 
 138.646 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Advies en applicaties
 
 
 12.763
 
 
 14.134
 
 
 13.351
 
 
 12.243
 
 
 12.233
 
 
 12.201
 
 
 12.201
 
 
 
 
 IV Services
 
 
 69.393
 
 
 67.904
 
 
 64.142
 
 
 58.818
 
 
 58.771
 
 
 58.618
 
 
 58.618
 
 
 
 
 IV-I (Inhuur + inkoop)
 
 
 44.882
 
 
 30.792
 
 
 29.086
 
 
 26.672
 
 
 26.650
 
 
 26.581
 
 
 26.581
 
 
 
 
 Niet standaard aanvragen
 
 
 200
 
 
 300
 
 
 283
 
 
 260
 
 
 260
 
 
 259
 
 
 259
 
 
 
 
 
 Totale omzet product(groep) Specifiek
 
 
 
 
 127.238 
 
 
 
 
 113.130 
 
 
 
 
 106.861 
 
 
 
 
 97.993 
 
 
 
 
 97.914 
 
 
 
 
 97.659 
 
 
 
 
 97.659 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Total omzet
 
 
 
 
 289.204 
 
 
 
 
 273.740 
 
 
 
 
 258.571 
 
 
 
 
 237.112 
 
 
 
 
 236.921 
 
 
 
 
 236.305 
 
 
 
 
 236.305 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tarieven in €
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gemiddeld gewogen tarief per uur
 
 
 € 73,53
 
 
 € 75,80
 
 
 € 75,80
 
 
 € 75,80
 
 
 € 75,80
 
 
 € 75,80
 
 
 € 75,80
 
 
 
 
 Totaal aantal FTE per ultimo het jaar (exclusief inhuur)
 
 
 1.500
 
 
 1.520
 
 
 1.450
 
 
 1.450
 
 
 1.450
 
 
 1.450
 
 
 1.450
 
 
 
 
 Saldo baten/lasten als percentage totale baten
 
 
 5,1%
 
 
 0,0%
 
 
 – 2,2%
 
 
 0,0%
 
 
 0,0%
 
 
 0,0%
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 Betrouwbaarheid informatievoorziening
 
 
 99,6%
 
 
 99,0%
 
 
 99,0%
 
 
 99,0%
 
 
 99,0%
 
 
 99,0%
 
 
 99,0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving Specifiek Deel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwikkeling tarief werkplek Defensie (2007=100%)
 
 
 49%
 
 
 50%
 
 
 50%
 
 
 50%
 
 
 50%
 
 
 50%
 
 
 50%
 
 
 
 
 Gemiddeld gewogen kostprijs applicatietaken
 
 
 € 64,52
 
 
 € 66,00
 
 
 € 66,00
 
 
 € 66,00
 
 
 € 66,00
 
 
 € 66,00
 
 
 € 66,00
 
 
 
 
 Gemiddeld gewogen kostprijs ontwikkeltaken
 
 
 € 67,19
 
 
 € 65,40
 
 
 € 65,40
 
 
 € 65,40
 
 
 € 65,40
 
 
 € 65,40
 
 
 € 65,40
 
 
 
 
 Percentage niet facturabele medewerkers
 
 
 9%
 
 
 10%
 
 
 10%
 
 
 10%
 
 
 10%
 
 
 10%
 
 
 10%
 
 
 
 
 Declarabiliteit in uren per jaar
 
 
 1.385
 
 
 1.450
 
 
 1.450
 
 
 1.450
 
 
 1.450
 
 
 1.450
 
 
 1.450
 
 
 
 
 Aantal externe inhuur t.b.v. eigen apparaat
 
 
 100
 
 
 109
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 128
 
 
 
 
 Aantal externe inhuur t.b.v. klant(opdrachten)
 
 
 144
 
 
 125
 
 
 122
 
 
 122
 
 
 122
 
 
 122
 
 
 122
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Als indicator voor de ontwikkeling van de doelmatigheid wordt de prijs per werkplek gebruikt. De prijs per werkplek in het jaar 2007 is gesteld op 100 procent. De daling van de kostprijs per werkplek is het gevolg van efficiencymaatregelen. Het tarief is in 2018 gebaseerd op de afgenomen accounts, printers, beeldschermen etc.
 Hoewel de fysieke werkplekken steeds verder worden afgebouwd en daarmee ook de kosten, komen daar nieuwe kosten voor terug in de vorm van licentiekosten en kosten voor mobile device management.
 De benodigde externe inhuur ten behoeve van klantopdrachten heeft betrekking op de aanvullende capaciteit die nodig is voor de uitvoering van IT-I projecten.
 
 
 
 3.2.
 Paresto
 
 Algemeen
 Het agentschap Paresto maakt deel uit van het Commando DienstenCentra. Paresto is een professionele cateringorganisatie die een hoogwaardig pakket aan cateringdiensten levert aan de gehele defensieorganisatie en aan (NAVO)-bondgenoten op Nederlands grondgebied. Dit gebeurt op een zo doelmatig, doeltreffend en klantgericht mogelijke wijze.
 De cateringdienstverlening wordt op termijn meer in samenwerking met de markt uitgevoerd. Hiervoor is Paresto continue bezig om kansen en ontwikkelingen in de markt te onderkennen om de beste cateringondersteuning voor Defensie te leveren.
 Begroting van baten en lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 Realisatie
 2016
 
 
 Begroting
 2017
 
 
 Raming
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 BATEN
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement
 
 
 69.070
 
 
 58.325
 
 
 58.017
 
 
 57.425
 
 
 57.126
 
 
 56.868
 
 
 56.040
 
 
 
 
 Omzet overige departementen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet derden
 
 
 730
 
 
 675
 
 
 870
 
 
 870
 
 
 870
 
 
 870
 
 
 870
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 1.246
 
 
 900
 
 
 1.075
 
 
 1.075
 
 
 1.075
 
 
 1.075
 
 
 1.075
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 71.046
 
 
 
 
 59.900
 
 
 
 
 59.962
 
 
 
 
 59.370
 
 
 
 
 59.071
 
 
 
 
 58.813
 
 
 
 
 57.985
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 LASTEN
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 * personele kosten
 
 
 37.998
 
 
 36.410
 
 
 36.563
 
 
 35.972
 
 
 35.676
 
 
 35.419
 
 
 34.718
 
 
 
 
 
 * Waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 32.103
 
 
 
 
 32.755
 
 
 
 
 31.173
 
 
 
 
 30.343
 
 
 
 
 29.803
 
 
 
 
 29.303
 
 
 
 
 28.363
 
 
 
 
 
 
 * Waarvan externe inhuur
 
 
 
 
 5.490
 
 
 
 
 3.000
 
 
 
 
 5.000
 
 
 
 
 5.250
 
 
 
 
 5.500
 
 
 
 
 5.750
 
 
 
 
 6.000
 
 
 
 
 
 
 * Waarvan overige personele kosten
 
 
 
 
 405
 
 
 
 
 655
 
 
 
 
 390
 
 
 
 
 379
 
 
 
 
 373
 
 
 
 
 366
 
 
 
 
 355
 
 
 
 
 
 * materiële kosten
 
 
 32.252
 
 
 23.356
 
 
 23.005
 
 
 23.005
 
 
 23.005
 
 
 23.005
 
 
 23.005
 
 
 
 
 
 * Waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 487
 
 
 
 
 400
 
 
 
 
 375
 
 
 
 
 375
 
 
 
 
 375
 
 
 
 
 375
 
 
 
 
 375
 
 
 
 
 
 
 * Waarvan bijdrage aan SSO's
 
 
 
 
 792
 
 
 
 
 875
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 
 
 * Waarvan overige materiele kosten
 
 
 
 
 888
 
 
 
 
 623
 
 
 
 
 750
 
 
 
 
 750
 
 
 
 
 750
 
 
 
 
 750
 
 
 
 
 750
 
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 8
 
 
 6
 
 
 4
 
 
 3
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 * materieel
 
 
 2
 
 
 125
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 260
 
 
 
 
 
 * Waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 
 
 260
 
 
 
 
 260
 
 
 
 
 260
 
 
 
 
 260
 
 
 
 
 260
 
 
 
 
 
 * immaterieel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige kosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 * dotaties voorzieningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 * bijzondere lasten
 
 
 40
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Lasten
 
 
 
 
 70.292
 
 
 
 
 59.900
 
 
 
 
 59.962
 
 
 
 
 59.370
 
 
 
 
 59.071
 
 
 
 
 58.813
 
 
 
 
 57.985
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en Lasten
 
 
 
 
 754
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 (1) Realisatie (2) Begroting
 
 
 Toelichting begroting baten en lasten
 Baten
 Omzet moederdepartement
 De omzet moederdepartement bestaat uit de omzet uit de lopende bedrijfsvoering en de omzet werkgeversbijdragen. De omzet werkgeversbijdragen bestaat uit de aan de opdrachtgever in rekening gebrachte bedragen ter dekking van de personele en overige kosten die gemaakt worden om de service op locaties te kunnen bieden.
 Voor 2018 en verder is rekening gehouden met een reductie van de werkgeversbijdrage als gevolg van het sluiten van locaties vanwege de nota «In het belang van Nederland» (Kamerstuk 33 763, nr. 1). Met het sluiten van een locatie blijft het aantal defensiemedewerkers ongewijzigd, hierdoor is het effect op de kosten en omzet nihil.
 Omzet derden
 De omzet derden betreft de opbrengst die Paresto in rekening brengt bij het CDC voor de cateringkosten van het Militair Revalidatie Centrum en de hofmeesters bij het Koninklijk Huis.
 Bijzondere baten
 De bijzondere baten betreffen producentenbonussen en betalingskorting.
 Lasten
 Personele kosten
 Eind 2016 bestond de personele sterkte van Paresto uit 678 vaste vte’n. Vanwege pensioenuitstroom neemt de personele sterkte in 2018 af tot 655 vte’n, wat de daling in personele kosten verklaart. Op plekken waar dit noodzakelijk is, wordt deze weggevallen capaciteit opgevangen met inhuur.
 Materiële kosten
 De materiële kosten bestaan voor 90 procent uit de kosten van de ingrediënten voor maaltijden en consumpties. De overige materiële kosten bestaan voornamelijk uit exploitatiekosten van de locaties, het servicekantoor en het onderhoud van ICT, waaronder kassa’s.
 Investeringen in bedrijfsvoeringsmiddelen
 De afschrijvingskosten betreft de kleding voor medewerkers en ICT.
 
 Kasstroomoverzicht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (bedragen x € 1.000)
 
 
 Realisatie
 2016
 
 
 Begroting
 2017
 
 
 Raming
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 1. Rekening courant RHB 1/1
 
 
 
 
 8.591
 
 
 
 
 11.402
 
 
 
 
 11.081
 
 
 
 
 12.881
 
 
 
 
 12.881
 
 
 
 
 12.881
 
 
 
 
 12.881
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
 
 
 6.465
 
 
 125
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 385
 
 
 260
 
 
 
 
 Totaal uitgaven operationele kasstroom (–/–)
 
 
 – 3.630
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 2. Totaal operationele kasstroom
 
 
 
 
 2.835
 
 
 
 
 125
 
 
 
 
 385
 
 
 
 
 385
 
 
 
 
 385
 
 
 
 
 385
 
 
 
 260
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal investeringen (–/–)
 
 
 – 23
 
 
 – 2.425
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+/+)
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 – 23
 
 
 
 
 – 2.425
 
 
 
 
 -
 
 
 
 
 -
 
 
 
 
 -
 
 
 
 
 -
 
 
 
 
 -
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
 
 
 –
 
 
 – 322
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Eenmalige storting door moederdepartement (+/+)
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Aflossingen op leningen (–/–)
 
 
 –
 
 
 – 125
 
 
 – 385
 
 
 – 385
 
 
 – 385
 
 
 – 385
 
 
 – 260
 
 
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+/+)
 
 
 –
 
 
 2.425
 
 
 1.800
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 4. Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 –
 
 
 
 1.978
 
 
 
 
 1.415
 
 
 
 
 – 385
 
 
 
 
 – 385
 
 
 
 
 – 385
 
 
 
 
 – 260
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5. Rekening courant RHB 31/12
 
 
 
 
 11.402
 
 
 
 
 11.081
 
 
 
 
 12.881
 
 
 
 
 12.881
 
 
 
 
 12.881
 
 
 
 
 12.881
 
 
 
 
 12.881
 
 
 
 
 
 
 Toelichting bij het kasstroomoverzicht
 Operationele kasstroom
 In het overzicht van de kasstromen staan de meerjarige verwachting van de omvang en de besteding van de beschikbare investeringsruimte en de liquiditeitsverwachting in het algemeen centraal.
 Investeringskasstroom
 In 2018 investeert Paresto in nieuwe kassa’s en ICT. Hiervoor wordt een beroep gedaan op de leenfaciliteit.
 Financieringskasstroom
 In 2018 wordt een beroep gedaan op de leenfaciliteit voor de geplande investeringen. De uitkering aan het moederdepartement betreft de afstorting van het overschot aan eigen vermogen van Paresto, indien de realisatie conform begroting verloopt.
 Doelmatigheidsparagraaf
 De onderstaande tabel is verdeeld in een generiek en een specifiek deel. Deze indeling vloeit voort uit de aard van de dienstverlening door Paresto. De hiermee samenhangende indicatoren zijn daarom als specifiek benoemd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 2016
 
 
 Begroting
 2017
 
 
 Raming
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Generiek deel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal omzet verkopen (x € 1.000)
 
 
 44.278
 
 
 34.200
 
 
 34.300
 
 
 34.325
 
 
 34.375
 
 
 34.375
 
 
 34.375
 
 
 
 
 Vte'n totaal
 
 
 
 774
 
 
 
 
 749
 
 
 
 
 746
 
 
 
 
 730
 
 
 
 
 721
 
 
 
 
 713
 
 
 
 
 694
 
 
 
 
 
 – waarvan in eigen dienst
 
 
 678
 
 
 689
 
 
 655
 
 
 634
 
 
 621
 
 
 609
 
 
 585
 
 
 
 
 – waarvan inhuur
 
 
 96
 
 
 60
 
 
 91
 
 
 95
 
 
 100
 
 
 105
 
 
 109
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 1,1%
 
 
 0,0%
 
 
 0,0%
 
 
 0,0%
 
 
 0,0%
 
 
 0,0%
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Specifiek deel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal locaties
 
 
 76
 
 
 76
 
 
 76
 
 
 75
 
 
 75
 
 
 74
 
 
 74
 
 
 
 
 Productiviteit per medewerker (omzet per vte)
 
 
 57.200
 
 
 45.667
 
 
 45.986
 
 
 47.031
 
 
 47.669
 
 
 48.208
 
 
 49.535
 
 
 
 
 % Ziekteverzuim
 
 
 7,3%
 
 
 8,0%
 
 
 8,0%
 
 
 8,0%
 
 
 8,0%
 
 
 8,0%
 
 
 8,0%
 
 
 
 
 % Bruto marge locaties
 
 
 38,9%
 
 
 37,2%
 
 
 38,0%
 
 
 38,0%
 
 
 38,0%
 
 
 38,0%
 
 
 38,0%
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Het overgrote deel van de kosten van Paresto bestaat uit personele en ingrediëntkosten. De doelmatigheid van Paresto komt onder andere tot uitdrukking in een zo doelmatig mogelijke inzet van deze middelen. Twee belangrijke graadmeters daarvoor zijn de productiviteit per vte (omzet / aantal vte) en het percentage bruto marge (verbruik ten opzichte van de omzet).
 De productiviteit per vte laat vanaf 2018 een lichte stijging zien door een daling in het aantal vte’n. Door efficiënte sturing zet de trend van een hogere bruto marge door in 2018. De bruto marge van 2016 is mede door een eenmalige meevaller hoger dan begroot.
 
 
 
 
 
 4.
 BIJLAGEN
 
 
 
 4.1.
 ZBO’s en RWT’s
 
 
 Overzicht Rechtspersonen met een Wettelijke Taak en Zelfstandige Bestuursorganen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam Organisatie
 
 
 RWT
 
 
 ZBO
 
 
 Functie
 
 
 Begrotingsartikel
 
 
 Begrotingsraming
 
 
 Verwijzing (URL-link) naar website RWT/ZBO
 
 
 
 
 
 
 Stichting Ziektekosten-
 Verzekering Krijgsmacht (SZVK)
 
 
 X
 
 
 
 De SZVK is namens het Ministerie van Defensie belast met de uitvoering van de ministeriële Regeling Ziektekostenverzekering militairen. De activiteiten van de SZVK richten zich uitsluitend op militairen in actieve dienst: militairen vallen niet onder de werking van de Zorgverzekeringswet (ZVW).
 
 
 Wordt per Defensieonderdeel (artikel 2, 3, 4, 5, 7, 8 en 10) betaald uit de post salarissen en sociale lasten
 
 
 € 90,5 miljoen.
 Bedrag is gebaseerd op de begroting/premiestelling 2017. Bedrag omvat de te betalen werknemers en werkgeverspremie.
 
 
 
 
 www.szvk.nl
 
 
 
 
 
 Stichting Wetenschappelijk Onderwijs en Onderzoek NLDA (SWOON)
 
 
 X
 
 
 
 In 2011 is de stichting Wetenschappelijk Onderwijs en Onderzoek NLDA (SWOON) opgericht. De stichting verzorgt als onderdeel van de officiersopleiding van officieren in de Nederlandse krijgsmacht de wetenschappelijke bachelor en master programma’s, in overeenstemming met de eisen van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Verder verleent de stichting graden die behoren bij wetenschappelijk onderwijs, laat opleidingen accrediteren en geaccrediteerd houden en verzorgt het wetenschappelijk onderzoek ter ondersteuning van de wetenschappelijke opleidingen. Defensie ondersteunt de stichting met een jaarlijkse subsidie (zie 4.6 Subsidies). Tevens stelt Defensie «om niet» middelen ter beschikking. Deze middelen bestaan uit uitgaven voor salarissen en sociale lasten, IV/IT, huisvesting en overige ondersteuning. De middelen zijn begroot in artikel 8.
 
 
 8 Ondersteuning krijgsmacht door Commando Dienstencentra
 
 
 € 15,2 miljoen
 
 
 
 
 
 KSD
 
 
 X
 
 
 
 De Stichting Koninklijke Defensiemusea, op 1 juli 2014 opgericht, vormt de overkoepelende organisatie van de vier Defensiemusea: Het Nationaal Militair Museum, het Marinemuseum, het Mariniersmuseum en het Marechausseemuseum. De Defensiemusea bieden de samenleving een venster op de krijgsmacht en beogen het publiek de militaire wereld te laten begrijpen op een vrijblijvende manier. Defensie ondersteunt de stichting met een jaarlijkse subsidie, bedoeld voor de exploitatie van de verschillende musea.
 
 
 Beleidsartikel 9 subsidies en bijdragen
 
 
 € 16 miljoen
 
 
 
 www.nmm.nl
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.2.
 Verdiepingshoofdstuk
 
 In het verdiepingshoofdstuk worden de belangrijkste mutaties ten opzichte van de begroting 2017 kort toegelicht. In onderstaande tabellen worden de mutaties per artikel weergegeven. De belangrijkste mutaties worden kort toegelicht.
 Mutatieoverzichten per artikel
 
 Artikel 1 Inzet uitgaven (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 277.213
 
 
 
 
 325.793
 
 
 
 
 315.793
 
 
 
 
 315.792
 
 
 
 
 315.792
 
 
 
 
 315.791
 
 
 
 
 315.792
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 – 67.094
 
 
 46
 
 
 46
 
 
 46
 
 
 46
 
 
 46
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 277.213
 
 
 
 
 258.699
 
 
 
 
 315.839
 
 
 
 
 315.838
 
 
 
 
 315.838
 
 
 
 
 315.837
 
 
 
 
 315.838
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doorwerking ontvangsten
 
 
 
 
 20.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 277.213
 
 
 
 
 258.699
 
 
 
 
 335.839
 
 
 
 
 315.838
 
 
 
 
 315.838
 
 
 
 
 315.837
 
 
 
 
 315.838
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 2 Taakuitvoering zeestrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 743.972
 
 
 
 
 721.477
 
 
 
 
 716.665
 
 
 
 
 727.634
 
 
 
 
 733.868
 
 
 
 
 736.910
 
 
 
 
 736.252
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 17.597
 
 
 13.763
 
 
 13.916
 
 
 14.008
 
 
 14.097
 
 
 14.074
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 743.972
 
 
 
 
 739.074
 
 
 
 
 730.428
 
 
 
 
 741.550
 
 
 
 
 747.876
 
 
 
 
 751.007
 
 
 
 
 750.326
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking tussen de defensieonderdelen
 
 
 
 
 – 40
 
 
 – 40
 
 
 – 40
 
 
 – 40
 
 
 
 
 
 Delta exploitatie nieuwe en bestaande systemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inzet restant basisgereedheid t.b.v. personele gereedheid
 
 
 
 
 1.048
 
 
 1.860
 
 
 3.284
 
 
 5.181
 
 
 5.181
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 743.972
 
 
 
 
 739.074
 
 
 
 
 731.436
 
 
 
 
 743.370
 
 
 
 
 751.120
 
 
 
 
 756.148
 
 
 
 
 755.507
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 3 Taakuitvoering landstrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 1.218.579
 
 
 
 
 1.251.341
 
 
 
 
 1.263.710
 
 
 
 
 1.273.873
 
 
 
 
 1.288.117
 
 
 
 
 1.299.872
 
 
 
 
 1.306.395
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 42.705
 
 
 23.875
 
 
 24.033
 
 
 24.292
 
 
 24.618
 
 
 24.471
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 1.218.579
 
 
 
 
 1.294.046
 
 
 
 
 1.287.585
 
 
 
 
 1.297.906
 
 
 
 
 1.312.409
 
 
 
 
 1.324.490
 
 
 
 
 1.330.866
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking tussen de defensieonderdelen
 
 
 
 
 337
 
 
 337
 
 
 337
 
 
 337
 
 
 297
 
 
 
 
 Delta exploitatie nieuwe en bestaande systemen
 
 
 
 
 3.200
 
 
 3.200
 
 
 3.200
 
 
 3.200
 
 
 3.200
 
 
 
 
 Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inzet restant basisgereedheid t.b.v. personele gereedheid
 
 
 
 
 2.359
 
 
 4.804
 
 
 8.828
 
 
 16.261
 
 
 16.261
 
 
 
 
 Intensivering grensbewaking KMar
 
 
 
 
 290
 
 
 290
 
 
 290
 
 
 290
 
 
 290
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 1.218.579
 
 
 
 
 1.294.046
 
 
 
 
 1.293.771
 
 
 
 
 1.306.537
 
 
 
 
 1.325.064
 
 
 
 
 1.344.578
 
 
 
 
 1.350.914
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 4 Taakuitvoering luchtstrijdkrachten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 704.647
 
 
 
 
 681.678
 
 
 
 
 695.296
 
 
 
 
 688.359
 
 
 
 
 692.774
 
 
 
 
 695.362
 
 
 
 
 691.947
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 19.913
 
 
 10.377
 
 
 10.270
 
 
 10.334
 
 
 10.424
 
 
 10.389
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 704.647
 
 
 
 
 701.591
 
 
 
 
 705.673
 
 
 
 
 698.629
 
 
 
 
 703.108
 
 
 
 
 705.786
 
 
 
 
 702.336
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking tussen de defensieonderdelen
 
 
 
 
 – 130
 
 
 – 130
 
 
 – 130
 
 
 – 130
 
 
 – 130
 
 
 
 
 Extrapolatie herschikking tussen defensieonderdelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.200
 
 
 
 
 Delta exploitatie nieuwe en bestaande systemen
 
 
 
 
 2.900
 
 
 2.700
 
 
 2.100
 
 
 2.900
 
 
 2.900
 
 
 
 
 Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inzet restant basisgereedheid t.b.v. personele gereedheid
 
 
 
 
 867
 
 
 1.237
 
 
 2.394
 
 
 4.965
 
 
 4.965
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 704.647
 
 
 
 
 701.591
 
 
 
 
 709.310
 
 
 
 
 702.436
 
 
 
 
 707.472
 
 
 
 
 713.521
 
 
 
 
 712.271
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 5 Taakuitvoering Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 351.732
 
 
 
 
 338.752
 
 
 
 
 335.195
 
 
 
 
 337.018
 
 
 
 
 336.907
 
 
 
 
 337.255
 
 
 
 
 337.255
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 42.383
 
 
 4.756
 
 
 4.789
 
 
 5.319
 
 
 5.361
 
 
 5.361
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 351.732
 
 
 
 
 381.135
 
 
 
 
 339.951
 
 
 
 
 341.807
 
 
 
 
 342.226
 
 
 
 
 342.616
 
 
 
 
 342.616
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking tussen de defensieonderdelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inzet restant basisgereedheid t.b.v. middensom problematiek
 
 
 
 
 512
 
 
 1.220
 
 
 2.126
 
 
 3.778
 
 
 3.778
 
 
 
 
 Intensivering grensbewaking KMar
 
 
 
 
 9.510
 
 
 14.010
 
 
 14.010
 
 
 14.010
 
 
 14.010
 
 
 
 
 Kasschuif KMar naar 2018
 
 
 
 – 9.000
 
 
 9.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 Versterken capaciteit KMar
 
 
 
 
 2.200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 351.732
 
 
 
 
 372.135
 
 
 
 
 361.173
 
 
 
 
 357.037
 
 
 
 
 358.362
 
 
 
 
 360.404
 
 
 
 
 360.404
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 6 Investeringen Krijgsmacht (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 1.304.491
 
 
 
 
 1.640.538
 
 
 
 
 1.792.471
 
 
 
 
 1.956.679
 
 
 
 
 1.846.163
 
 
 
 
 1.681.342
 
 
 
 
 1.693.372
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 133.288
 
 
 198.515
 
 
 57.623
 
 
 52.569
 
 
 55.870
 
 
 – 5.034
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 1.304.491
 
 
 
 
 1.773.826
 
 
 
 
 1.990.986
 
 
 
 
 2.014.302
 
 
 
 
 1.898.732
 
 
 
 
 1.737.212
 
 
 
 
 1.688.338
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in nieuw materieel
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3.350
 
 
 
 
 8.518
 
 
 
 
 7.175
 
 
 
 
 4.927
 
 
 
 
 6.327
 
 
 
 
 – 473
 
 
 
 
 
 Extrapolatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 – 4.500
 
 
 
 
 Herschikking tussen de defensieonderdelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Delta exploitatie nieuwe en bestaande systemen
 
 
 
 
 – 7.600
 
 
 – 7.500
 
 
 – 7.000
 
 
 – 7.800
 
 
 – 7.800
 
 
 
 
 Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 
 
 3.337
 
 
 639
 
 
 639
 
 
 639
 
 
 639
 
 
 
 
 Aandeel Toegekend budget Wet Inlichtingen & Veiligheidsdiensten (WIV)
 
 
 
 10.200
 
 
 9.481
 
 
 9.486
 
 
 9.488
 
 
 9.488
 
 
 9.488
 
 
 
 
 Kasschuif WIV gelden
 
 
 
 – 6.850
 
 
 1.600
 
 
 2.850
 
 
 100
 
 
 2.300
 
 
 
 
 
 Intensivering grensbewaking KMar
 
 
 
 
 1.700
 
 
 1.700
 
 
 1.700
 
 
 1.700
 
 
 1.700
 
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in Infrastructuur
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 5.200
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 
 Intensivering grensbewaking KMar
 
 
 
 
 5.200
 
 
 700
 
 
 700
 
 
 700
 
 
 700
 
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in IT
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 2.149
 
 
 
 
 5.157
 
 
 
 
 4.528
 
 
 
 
 5.318
 
 
 
 
 4.389
 
 
 
 
 3.509
 
 
 
 
 
 Delta exploitatie nieuwe en bestaande systemen
 
 
 
 
 – 3.500
 
 
 – 5.200
 
 
 – 5.200
 
 
 – 5.400
 
 
 – 5.200
 
 
 
 
 Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 
 2.149
 
 
 8.657
 
 
 9.728
 
 
 10.518
 
 
 9.789
 
 
 8.709
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 1.304.491
 
 
 
 
 1.779.325
 
 
 
 
 2.009.861
 
 
 
 
 2.026.705
 
 
 
 
 1.909.677
 
 
 
 
 1.748.628
 
 
 
 
 1.692.074
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 6 Investeringen Krijgsmacht (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 1.720.834
 
 
 
 
 1.734.124
 
 
 
 
 1.747.854
 
 
 
 
 1.742.663
 
 
 
 
 1.766.061
 
 
 
 
 1.767.351
 
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 43.466
 
 
 49.000
 
 
 52.322
 
 
 54.892
 
 
 53.971
 
 
 49.066
 
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 1.764.300
 
 
 
 
 1.783.124
 
 
 
 
 1.800.176
 
 
 
 
 1.797.555
 
 
 
 
 1.820.032
 
 
 
 
 1.816.417
 
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in nieuw materieel
 
 
 
 
 327
 
 
 
 
 827
 
 
 
 
 2.827
 
 
 
 
 2.827
 
 
 
 
 2.827
 
 
 
 
 2.479
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking tussen de defensieonderdelen
 
 
 – 4.500
 
 
 – 4.500
 
 
 – 4.500
 
 
 – 4.500
 
 
 – 4.500
 
 
 – 4.500
 
 
 
 
 
 Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 2.339
 
 
 2.339
 
 
 2.339
 
 
 2.339
 
 
 2.339
 
 
 1.991
 
 
 
 
 
 Aandeel toegekend budget Wet Inlichtingen & Veiligheidsdiensten (WIV)
 
 
 9.488
 
 
 9.488
 
 
 9.488
 
 
 9.488
 
 
 9.488
 
 
 9.488
 
 
 
 
 
 Delta exploitatie nieuwe en bestaande systemen
 
 
 – 7.000
 
 
 – 6.500
 
 
 – 4.500
 
 
 – 4.500
 
 
 – 4.500
 
 
 – 4.500
 
 
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in Infrastructuur
 
 
 
 
 5.150
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 700
 
 
 
 
 
 
 Beleidslijn vastgoed (correctie 1e supp 2017)
 
 
 4.450
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Intensivering grensbewaking KMar
 
 
 700
 
 
 700
 
 
 700
 
 
 700
 
 
 700
 
 
 700
 
 
 
 
 
 
 Opdracht Voorzien in IT
 
 
 
 
 1.422
 
 
 
 
 1.422
 
 
 
 
 1.422
 
 
 
 
 1.422
 
 
 
 
 1.422
 
 
 
 
 1.422
 
 
 
 
 
 
 Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 6.622
 
 
 6.622
 
 
 6.622
 
 
 6.622
 
 
 6.622
 
 
 6.622
 
 
 
 
 
 Delta exploitatie nieuwe en bestaande systemen
 
 
 – 5.200
 
 
 – 5.200
 
 
 – 5.200
 
 
 – 5.200
 
 
 – 5.200
 
 
 – 5.200
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging Wetenschappelijk onderzoek
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3.400
 
 
 
 
 3.400
 
 
 
 
 3.400
 
 
 
 
 
 
 Extrapolatie BTW compensatie van TNO projecten
 
 
 
 
 
 3.400
 
 
 3.400
 
 
 3.400
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 1.771.199
 
 
 
 
 1.786.073
 
 
 
 
 1.805.125
 
 
 
 
 1.805.904
 
 
 
 
 1.828.381
 
 
 
 
 1.824.418
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 7 Ondersteuning krijgsmacht door Defensie Materieel Organisatie (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 806.441
 
 
 
 
 830.335
 
 
 
 
 832.397
 
 
 
 
 834.819
 
 
 
 
 863.071
 
 
 
 
 869.810
 
 
 
 
 867.016
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 – 11.771
 
 
 13.533
 
 
 13.648
 
 
 13.874
 
 
 13.716
 
 
 13.538
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 806.441
 
 
 
 
 818.564
 
 
 
 
 845.930
 
 
 
 
 848.467
 
 
 
 
 876.945
 
 
 
 
 883.526
 
 
 
 
 880.554
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking tussen de defensieonderdelen
 
 
 
 
 – 240
 
 
 – 240
 
 
 – 240
 
 
 – 240
 
 
 – 240
 
 
 
 
 Extrapolatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.300
 
 
 
 
 Delta exploitatie nieuwe en bestaande systemen
 
 
 
 
 5.000
 
 
 6.800
 
 
 6.900
 
 
 7.100
 
 
 6.900
 
 
 
 
 Inzet restant basisgereedheid t.b.v. personele gereedheid
 
 
 
 
 350
 
 
 692
 
 
 1.253
 
 
 2.141
 
 
 2.141
 
 
 
 
 Intensivering grensbewaking KMar
 
 
 
 
 920
 
 
 920
 
 
 920
 
 
 920
 
 
 920
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 806.441
 
 
 
 
 818.564
 
 
 
 
 851.960
 
 
 
 
 856.639
 
 
 
 
 885.778
 
 
 
 
 893.447
 
 
 
 
 892.575
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 8 Ondersteuning krijgsmacht door Commando DienstenCentra (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 1.127.552
 
 
 
 
 1.162.083
 
 
 
 
 1.136.757
 
 
 
 
 1.118.407
 
 
 
 
 1.130.527
 
 
 
 
 1.118.770
 
 
 
 
 1.118.522
 
 
 
 
 
 Amendement op de ontwerpbegroting
 
 
 
 – 100
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 15.834
 
 
 – 11.672
 
 
 – 12.271
 
 
 – 13.214
 
 
 – 13.855
 
 
 – 12.073
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 1.127.552
 
 
 
 
 1.177.817
 
 
 
 
 1.125.285
 
 
 
 
 1.106.336
 
 
 
 
 1.117.513
 
 
 
 
 1.105.115
 
 
 
 
 1.106.649
 
 
 
 
 
 Herschikking tussen de defensieonderdelen
 
 
 
 
 – 16
 
 
 – 16
 
 
 – 16
 
 
 – 16
 
 
 – 16
 
 
 
 
 Extrapolatie voor loon/prijsbijstelling attachés
 
 
 
 
 
 
 
 
 453
 
 
 
 
 Delta exploitatie nieuwe en bestaande systemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 
 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inzet restant basisgereedheid t.b.v. personele gereedheid
 
 
 
 
 641
 
 
 1.739
 
 
 3.303
 
 
 5.163
 
 
 5.163
 
 
 
 
 Intensivering grensbewaking KMar
 
 
 
 
 1.540
 
 
 1.540
 
 
 1.540
 
 
 1.540
 
 
 1.540
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 1.127.552
 
 
 
 
 1.178.317
 
 
 
 
 1.127.450
 
 
 
 
 1.109.599
 
 
 
 
 1.122.340
 
 
 
 
 1.111.802
 
 
 
 
 1.113.789
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 107.028
 
 
 
 
 95.717
 
 
 
 
 96.559
 
 
 
 
 96.256
 
 
 
 
 95.994
 
 
 
 
 96.488
 
 
 
 
 96.653
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 – 2.622
 
 
 1.699
 
 
 1.433
 
 
 1.411
 
 
 1.418
 
 
 1.421
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 107.028
 
 
 
 
 93.095
 
 
 
 
 98.258
 
 
 
 
 97.689
 
 
 
 
 97.405
 
 
 
 
 97.906
 
 
 
 
 98.074
 
 
 
 
 
 Interdepartementale budgetoverhevelingen
 
 
 
 
 – 25
 
 
 – 25
 
 
 – 25
 
 
 – 25
 
 
 – 25
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 107.028
 
 
 
 
 93.095
 
 
 
 
 98.233
 
 
 
 
 97.664
 
 
 
 
 97.380
 
 
 
 
 97.881
 
 
 
 
 98.049
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikel 10 centraal apparaat (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 1.594.826
 
 
 
 
 1.580.732
 
 
 
 
 1.542.042
 
 
 
 
 1.498.860
 
 
 
 
 1.491.017
 
 
 
 
 1.507.878
 
 
 
 
 1.465.556
 
 
 
 
 
 Amendement op de ontwerpbegroting
 
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 26.800
 
 
 11.875
 
 
 15.733
 
 
 13.236
 
 
 17.641
 
 
 18.686
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 1.594.826
 
 
 
 
 1.615.532
 
 
 
 
 1.561.917
 
 
 
 
 1.522.593
 
 
 
 
 1.512.253
 
 
 
 
 1.533.519
 
 
 
 
 1.492.242
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inzet restant basisgereedheid t.b.v. middensom problematiek
 
 
 
 
 223
 
 
 448
 
 
 812
 
 
 1.511
 
 
 1.511
 
 
 
 
 Extrapolatie voor lening ABP
 
 
 
 
 
 
 
 
 – 8.800
 
 
 
 
 Herschikking tussen de defensieonderdelen
 
 
 
 
 – 1.911
 
 
 – 1.911
 
 
 – 1.911
 
 
 – 1.911
 
 
 – 1.911
 
 
 
 
 Intensivering grensbewaking KMar
 
 
 
 
 840
 
 
 840
 
 
 840
 
 
 840
 
 
 840
 
 
 
 
 Aanvulling AOW hiaat
 
 
 
 
 5.179
 
 
 3.248
 
 
 3.102
 
 
 2.555
 
 
 1.705
 
 
 
 
 Versterken cybersecurity (deel MIVD)
 
 
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 1.594.826
 
 
 
 
 1.615.532
 
 
 
 
 1.574.248
 
 
 
 
 1.533.218
 
 
 
 
 1.523.096
 
 
 
 
 1.544.514
 
 
 
 
 1.493.587
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikel 11 Geheime uitgaven (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 5.939
 
 
 
 
 5.389
 
 
 
 
 5.391
 
 
 
 
 5.388
 
 
 
 
 5.387
 
 
 
 
 5.387
 
 
 
 
 5.387
 
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 5.939
 
 
 
 
 5.468
 
 
 
 
 5.470
 
 
 
 
 5.467
 
 
 
 
 5.466
 
 
 
 
 5.466
 
 
 
 
 5.466
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herschikking tussen de defensieonderdelen
 
 
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 5.939
 
 
 
 
 5.468
 
 
 
 
 7.470
 
 
 
 
 7.467
 
 
 
 
 7.466
 
 
 
 
 7.466
 
 
 
 
 7.466
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikel 12 Nominaal en onvoorzien (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2017
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 52.407
 
 
 
 
 67.427
 
 
 
 
 26.568
 
 
 
 
 56.757
 
 
 
 
 51.339
 
 
 
 
 65.657
 
 
 
 
 
 Amendement op de ontwerpbegroting
 
 
 
 100
 
 
 – 200
 
 
 – 200
 
 
 – 200
 
 
 – 200
 
 
 – 200
 
 
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 47.670
 
 
 47.154
 
 
 41.836
 
 
 37.137
 
 
 32.660
 
 
 30.937
 
 
 
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting 2017
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 100.177
 
 
 
 
 114.381
 
 
 
 
 68.204
 
 
 
 
 93.694
 
 
 
 
 83.799
 
 
 
 
 96.394
 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inzet restant basisgereedheid t.b.v. middensom problematiek
 
 
 
 
 – 6.000
 
 
 – 12.000
 
 
 – 22.000
 
 
 – 39.000
 
 
 – 39.000
 
 
 
 
 Aanvulling AOW hiaat
 
 
 
 
 – 5.179
 
 
 – 3.248
 
 
 – 3.102
 
 
 – 2.555
 
 
 – 1.705
 
 
 
 
 Versterken capaciteit KMar
 
 
 
 
 
 23.400
 
 
 23.400
 
 
 23.400
 
 
 23.400
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2018
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 100.177
 
 
 
 
 103.202
 
 
 
 
 76.356
 
 
 
 
 91.992
 
 
 
 
 65.644
 
 
 
 
 79.089
 
 
 
 
 
 
 Toelichting mutaties
 Doorwerking HGIS ontvangsten
 Voor 2018 worden hogere ontvangsten voorzien vanuit de VN. Deze werken door op het uitgavenkader van artikel 1 inzet.
 Herschikking tussen de defensieonderdelen
 Dit betreft het overhevelen van enkele activiteiten en het daarbij behorende budget van het ene naar het andere Defensieonderdeel. Het betreft onder andere het medegebruik van het NAVO-oefenterrein Bergen-Hohne en Kamp Trauen van het CLSK naar het CLAS (€ 0,4 miljoen), 1 loopbaanbegeleider van het CLAS naar de Bestuursstaf (€ 0,7 miljoen) en de ontvlechting van het budget GPS bij DMO naar het CLSK (€ 0,4 miljoen).
 Delta exploitatie nieuwe en bestaande systemen
 Bij het opleveren van een nieuw systeem wordt het budget van de voorziene stijging van de exploitatie van het systeem vanuit investering overgeheveld naar het desbetreffende operationele commando dat zorgdraagt voor de instandhouding. Bij het CLAS betreft dit de projecten Mini UAV, Trekker-opleggercombinaties en wiellaadsystemen. Bij het CLSK zijn dit de exploitatiekosten van het samenvoegen de luchtverkeersleiding op Schiphol. Bij de DMO is het de exploitatiereeks voor mortieren en munitie en het IT project KMAR IGO.
 Inzet restant basisgereedheid
 Met de ontwerpbegroting 2017 zijn extra middelen vrij gemaakt voor het op het orde brengen van de basisgereedheid van de krijgsmacht. Een restant bedrag is toen tijdelijk geparkeerd op het artikel 12 Nominaal en onvoorzien. Dit is overgeheveld naar de defensieonderdelen ten behoeve van de personele gereedheid.
 Kasschuif KMar naar 2018
 De kasschuif van de KMar is bestemd voor intensivering luchthavens en maritieme grensbewaking. Deze kasschuif zorgt ervoor dat de middelen evenredig verspreid worden over 2017 en 2018.
 Extrapolatie voor Lening ABP en loon/prijsbijstelling attachés
 De extrapolatie is opgebouwd uit technische mutaties die voortkomen uit eerder gestelde begrotingsmutaties in de voorafgaande wetten, die structureel doorlopen naar komende begrotingsjaren. Voor begrotingsjaar 2022 betreft dit de lening ABP en loon/prijsbijstelling attachés.
 Defensie is met het ABP een lening overeengekomen voor het op kapitaaldekking brengen van de militaire ouderdomspensioenen. De ramingen voor opname en aflossing van de lening zijn met de begroting 2017 aangepast naar de actuele cijfers. Voor het begrotingsjaar 2022 heeft hierop nog een correctie plaatsgevonden.
 Aandeel toegekend budget Wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV)
 De wijziging van de Wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten treedt per 1 januari 2018 in werking. Vanwege een gefaseerde invoering van de kabelinterceptie worden middelen verschoven naar latere jaren.
 Kasschuif WIV gelden
 De wijziging op de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten treedt per 1 januari 2018 inwerking. Vanwege een gefaseerde invoering van de kabelinterceptie worden middelen verschoven naar latere jaren.
 Versterken Cybersecurity
 De intensivering betreft het aanpakken van cyberspionage en -sabotage.
 Versterken capaciteit KMar/Intensivering grensbewaking KMar
 Om verdere capaciteitstekorten, ten behoeve van de grensbewakingstaak op luchthavens en maritieme doorlaatposten van de KMar, op te lossen wordt in 2018 € 22,2 miljoen en vanaf 2019 € 43,4 miljoen vrijgemaakt.
 Interdepartementale overboekingen
 In onderstaand overzicht worden alle budgetoverhevelingen van en naar andere departementen weergegeven. Door deze mutaties nemen de uitgaven van Defensie met € 12 miljoen toe in 2018.
 
 Overzicht interdepartementale overboekingen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 no.
 
 
 Omschrijving
 
 
 beleidsart.
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 1.a
 
 
 Bijdrage van MinFin financiering 10 jarig onderhoudscontract Kustwacht
 
 
 6
 
 
 
 426
 
 
 426
 
 
 426
 
 
 426
 
 
 426
 
 
 
 
 
 Bijdrage van EZ financiering 10 jarig onderhoudscontract Kustwacht
 
 
 6
 
 
 
 213
 
 
 213
 
 
 213
 
 
 213
 
 
 213
 
 
 
 
 1.b
 
 
 Bijdrage IenM Capacity Gap tbv de kustwachtvliegtuigen (Dorniers)
 
 
 6
 
 
 
 2.698
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.c
 
 
 Bijdrage van VenJ tbv Kustwacht Maritime Operations Centre
 
 
 6
 
 
 215
 
 
 866
 
 
 973
 
 
 1.052
 
 
 979
 
 
 871
 
 
 
 
 
 Bijdrage van EZ tbv Kustwacht Maritime Operations Centre
 
 
 6
 
 
 215
 
 
 866
 
 
 973
 
 
 1.052
 
 
 979
 
 
 871
 
 
 
 
 
 Bijdrage van MinFin tbv Kustwacht Maritime Operations Centre
 
 
 6
 
 
 215
 
 
 866
 
 
 973
 
 
 1.052
 
 
 979
 
 
 871
 
 
 
 
 
 Bijdrage van IenM tbv Kustwacht Maritime Operations Centre
 
 
 6
 
 
 1.504
 
 
 6.059
 
 
 6.809
 
 
 7.362
 
 
 6.852
 
 
 6.096
 
 
 
 
 1.d
 
 
 Financiering 2 Liasons ambassade Peru & Kenia
 
 
 8
 
 
 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.e
 
 
 Bijdrage aan AZ tbv communicatiepool
 
 
 9
 
 
 
 – 25
 
 
 – 25
 
 
 – 25
 
 
 – 25
 
 
 – 25
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 2.649
 
 
 
 
 11.969
 
 
 
 
 10.342
 
 
 
 
 11.132
 
 
 
 
 10.403
 
 
 
 
 9.323
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.3.
 Moties en toezeggingen
 
 
 Overzicht moties en toezeggingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving van de toezegging
 
 
 Vindplaats
 
 
 Stand van zaken
 
 
 
 
 
 
 In de volgende voortgangsrapportage informeert de Minister de Kamer over de voortgang van de informatiebeveiliging (conform motie Aukje de Vries)
 
 
 algemeen overleg
 
 
 MATERIEEL
 
 
 28-6-2017
 
 
 
 
 27 830, nr. 205
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe de Kamer in de zomer van 2017 nader te zullen informeren over de aangenomen motie van het lid Belhaj inzake vrouwen binnen Defensie.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 28-6-2017
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 108
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 In de volgende voortgangsrapportage vermeldt de minister de resultaten van het Amerikaanse onderzoek inzake de verlaging van de prijs, mits deze beschikbaar en openbaar zijn.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VERWERVING F-35
 
 
 27-6-2017
 
 
 
 
 26 488, nr. 434
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 In de volgende voortgangsrapportage neemt de Minister een passage op met betrekking tot de zuurstofvoorziening aan piloten.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VERWERVING F-35
 
 
 27-6-2017
 
 
 
 
 26 488, nr. 434
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 In de volgende voortgangsrapportage neemt de Minister een passage op inzake geluidsoverlast, waaronder de geluidsoverlast op piekmomenten.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VERWERVING F-35
 
 
 27-6-2017
 
 
 
 
 26 488, nr. 434
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 In de volgende voortgangsrapportage vermeldt de Minister de stand van zaken met betrekking tot de block buy.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VERWERVING F-35
 
 
 27-6-2017
 
 
 
 
 26 488, nr. 434
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 In de volgende voortgangsrapportage vermeldt de Minister de stand van zaken met betrekking tot de transitieperiode.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VERWERVING F-35
 
 
 27-6-2017
 
 
 
 
 26 488, nr. 434
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister zegt toe de Kamer nader te informeren over integriteitsschendingen in de eerder toegezegde brief inzake (vermeende) corruptie bij de aanschaf van auto's. Ook wordt de Kamer hierbij geïnformeerd over de wijze waarop Defensie omgaat met de klachten van twee medewerkers.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 MIVD
 
 
 21-6-2017
 
 
 
 
 29 924, nr. 151
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 In het volgende jaarverslag MIVD gaat de Minister uitgebreider in op radicalisering.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 MIVD
 
 
 21-6-2017
 
 
 
 
 29 924, nr. 151
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister neemt in de volgende Veteranennota een stappenplan op met betrekking tot ISAF-veteranen.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 19-6-2017
 
 
 
 
 30 139, nr. 183
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister geeft in de volgende Veteranennota de stand van zaken met betrekking tot het preventief medisch onderzoek en de nazorgvragenlijsten.
 
 
 notaoverleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 19-6-2017
 
 
 
 
 30 139, nr. 183
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister geeft in de volgende Veteranennota een stand van zaken met betrekking tot de financiering van de nuldelijnsondersteuning.
 
 
 notaoverleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 19-6-2017
 
 
 
 
 30 139, nr. 183
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister zal in de volgende Veteranennota ingaan op de mogelijkheid om de Invictus Games in Nederland te organiseren.
 
 
 notaoverleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 19-6-2017
 
 
 
 
 30 139, nr. 183
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister informeert de Kamer zo spoedig mogelijk, in ieder geval voor het zomerreces, over de IT-problematiek van de KMar op luchthavens.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 JAARVERSLAG
 
 
 14-6-2017
 
 
 
 
 34 725 X, nr. 11
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 176, nr. 35
 
 
 
 5-7-2017
 
 
 
 
 De Minister zegt toe de Kamer voorafgaand aan de komende begrotingsbehandeling te informeren over de stand van zaken met betrekking tot de informatiebeveiliging.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 JAARVERSLAG
 
 
 14-6-2017
 
 
 
 
 34 725 X, nr. 11
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister zegt toe om in de Jaarverslagen het stoplichtmodel te implementeren voor de maatregelen ter versterking van de basisgereedheid.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 JAARVERSLAG
 
 
 14-6-2017
 
 
 
 
 34 725 X, nr. 11
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister zegt toe de Kamer vóór het zomerreces te informeren over de mutatie van € 173 miljoen in de Slotwet en daarbij voorts in te gaan op alle mutaties.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 JAARVERSLAG
 
 
 14-6-2017
 
 
 
 
 34 725 X, nr. 11
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 106
 
 
 
 5-7-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe dat zodra het OM Defensie bericht omtrent de uitkomst van een onderzoek, de Minister de Kamer hierover zal informeren.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 STRIJD TEGEN ISIS
 
 
 13-6-2017
 
 
 
 
 27 926, nr. 609
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister zegt toe dat ze bij de volgende voortgangsrapportage zal terugkomen op de aanbestedingsregels, met name met betrekking tot medische goederen.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 STRIJD TEGEN ISIS
 
 
 13-6-2017
 
 
 
 
 27 926, nr. 609
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister zal de Kamer schriftelijk informeren, zodra er meer duidelijkheid is over het gat dat moet worden opgevuld tot de volgende inzet van onze F-16’s
 
 
 algemeen overleg
 
 
 STRIJD TEGEN ISIS
 
 
 13-6-2017
 
 
 
 
 27 926, nr. 609
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 ntb
 
 
 30-6-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe dat zij Defensiecommandanten zal laten nagaan in hoeverre er nog steeds sprake is van onvoldoende beschermd werken door personeel, en hierover rapporteren tijdens de eerstkomende voortgangsrapportage over chroom-6 (vóór de zomer van 2017).
 
 
 algemeen overleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 23-2-2017
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 82
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zal uiterlijk bij de aanbieding van de nieuwe Veteranennota bij brief nader ingaan op een nieuw screeningsinstrument inzake uitzend gerelateerde klachten, voorgesteld door de stichting Pronos.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 22-2-2017
 
 
 
 
 30 139, nr. 174
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 178
 
 
 
 1-7-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe bij gelegenheid van de komende Veteranennota in het plan van aanpak ook aandacht te zullen besteden aan het thuisfront, incl. route-tijd tabel.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 22-2-2017
 
 
 
 
 30 139, nr. 174
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 178
 
 
 
 1-7-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe in komende Veteranennota ook in te zullen gaan op de wijze waarop de komende evaluatie van de Veteranenwet zal worden ingericht, o.a. op de criteria die daarvoor in de wet zelf zijn terug te vinden.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 22-2-2017
 
 
 
 
 30 139, nr. 174
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 178
 
 
 
 1-7-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe in of bij gelegenheid van de komende Veteranennota ook nader in te zullen gaan op stand van zaken, incl. inzet, van bestuursakkoord met VWS en andere partners rondom de zorg inzake medische behandeling veteranen.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 22-2-2017
 
 
 
 
 30 139, nr. 174
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 178
 
 
 
 1-7-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe in of bij gelegenheid van komende Veteranennota ook nader in te zullen gaan op de verschillende percentages van invaliditeit.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 22-2-2017
 
 
 
 
 30 139, nr. 174
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 178
 
 
 
 1-7-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe het definitieve plan van aanpak (incl. het vraagstuk van de reikwijdte) tezamen met de komende Veteranennota vóór de zomer van 2017 naar de Kamer te zullen sturen.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 22-2-2017
 
 
 
 
 30 139, nr. 174
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 178
 
 
 
 1-7-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe zo enigszins mogelijk vóór de zomer van 2017 een herziene business case inzake de voorgenomen verhuizing van het Financieel Servicecentrum aan de Kamer te zullen doen toekomen.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VASTGOED DEFENSIE
 
 
 23-2-2017
 
 
 
 
 33 763, nr. 128
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister houdt de Kamer op de hoogte over de Supreme-zaak in de reguliere verslaglegging van NAVO-bijeenkomsten. De Minister informeert de Kamer zodra de uitspraak van de rechter beschikbaar is.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 NAVO DEFENSIE-MINISTERIËLE
 
 
 14-2-2017
 
 
 
 
 28 676, nr. 265
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe het IMG-rapport bij brief openbaar te zullen maken, inclusief context, uiterlijk 1 februari 2017.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 26-1-2017
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 74
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 71
 
 
 
 1-2-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe alsnog een schriftelijke toelichting op de resultaten van het nadere onderzoek door de commandant van de vliegbasis Eindhoven te zullen geven, uiterlijk 1 februari 2017.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 26-1-2017
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 74
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 70
 
 
 
 31-1-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe de Kamer een aanvullende brief m.b.t. het AOW-gat te zullen sturen, waarin nadere toelichting wordt gegeven op (het onderscheid tussen) de tegemoetkoming en de aanvullende compensatie, uiterlijk 1 februari 2017.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 26-1-2017
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 74
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 72
 
 
 
 1-2-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe een aanvullende brief m.b.t. het AOW-gat te zullen sturen, waarin o.m. nader wordt ingegaan op de systematiek van «maatmannen» en op het tijdens het AO gedane voorstel van het lid Knops (CDA), tijdig vóór de tweede termijn van het AO Personeel.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 26-1-2017
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 74
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 450 X, nr. 75
 
 
 
 20-2-2017
 
 
 
 
 Met betrekking tot de block buy legt de Minister het op pagina 2 van haar brief van 6 december 2016 (Kamerstuk 26 488, nr. 422) bedoelde rapport (inzake kostenramingen van de firma RAND) vertrouwelijk voor aan de Kamer, mits zij daarvoor toestemming verkrijgt van de Verenigde Staten.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 F35
 
 
 8-12-2016
 
 
 
 
 26 488, nr. 425
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 26 488, nr. 432
 
 
 
 25-4-2017
 
 
 
 
 Met betrekking tot het onderhoud van de F-35c en de spin-offs die dit kan opleveren, zal de Minister de resultaten van haar gesprekken met de gemeente Uden opnemen in de volgende voortgangsrapportage.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 F35
 
 
 8-12-2016
 
 
 
 
 26 488, nr. 425
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 26 488, nr. 431
 
 
 
 13-3-2017
 
 
 
 
 In de volgende voortgangsrapportage meldt de Minister welke verschillende missies de F-35 kan vliegen op basis van afspraken die met de Minister zijn gemaakt sinds de kandidatenvergelijking.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 F35
 
 
 8-12-2016
 
 
 
 
 26 488, nr. 425
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 26 488, nr. 431
 
 
 
 13-3-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie informeert de Kamer vóór maart 2017 over de evaluatie van het besturingsmodel.
 
 
 plenair debat (overig)
 
 
 BEGROTING
 
 
 17-11-2016
 
 
 h-tk-20162017-24-4
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 84
 
 
 
 30-3-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie onderzoekt of het IMG-rapport in de zaak-Van Wulfen/Eindhoven vertrouwelijk aan de Kamer kan worden toegezonden.
 
 
 plenair debat (overig)
 
 
 BEGROTING
 
 
 17-11-2016
 
 
 h-tk-20162017-24-17
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 71
 
 
 
 1-2-2017
 
 
 
 
 De Minister zal vragen met betrekking tot de capaciteit van de KMar tijdens de begrotingsbehandeling beantwoorden.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 9-11-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 48
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 Tijdens begrotingsbehandeling van 17 november 2016, stenografisch verslag pag. 26 e.v.
 
 
 
 
 
 De Minister reageert bij de begrotingsbehandeling op het door het lid Van Dijk aangeboden rapport inzake slachtoffers van gevaarlijke stoffen. Mocht dat niet lukken, dan reageert de Minister schriftelijk.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 9-11-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 48
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 Tijdens begrotingsbehandeling van 17 november 2016, stenografisch verslag pag. 26 e.v.
 
 
 
 
 
 De Minister informeert de Kamer over de behandeling van gevallen van beroep op artikel 171 a van de part ouderenregeling.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 9-11-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 48
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 80
 
 
 
 17-3-2010
 
 
 
 
 De Minister zendt de Kamer vóór het kerstreces een brief inzake de uitwerking van de motie Eijsink-Teeven inzake verteranenclaims (Kamerstuk 30 139 nr. 162).
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 9-11-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 48
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 175
 
 
 
 20-2-2017
 
 
 
 
 De Minister informeert de Kamer vóór het kerstreces over de stand van zaken met betrekking tot schadeclaims van veteranen.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 9-11-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 48
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 167
 
 
 
 22-12-2016
 
 
 
 
 Naar aanleiding van de motie Vuijk-Eijsink inzake reservisten zendt de Minister het plan van aanpak inzake de implementatie van total force vóór het kerstreces aan de Kamer. Daarin wordt ook de internationale vergelijking meegenomen.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 9-11-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 48
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 73
 
 
 
 3-1-2017
 
 
 
 
 Zodra er zicht is op een wettelijke regeling van de inbedding van vrouwen in de opgeschorte wet inzake de dienstplicht zal de Kamer worden geïnformeerd.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 9-11-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 48
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34550-X nr. 81
 
 
 
 17-3-2017
 
 
 
 
 Op korte termijn (binnen twee weken) zendt de Minister het onderzoeksrapport inzake het recente ongeval in Mali, alsmede het onderzoeksrapport inzake het ongeval met een Apache-helikopter, aan de Kamer.
 
 
 wetgevings-overleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 9-11-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 48
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 29 521, nr. 332 
 
 
 
 21-11-2016
 
 
 
 
 De Minister geeft vóór het Kerstreces bij separate brief een reactie inzake de stichting «Onbekende Helden».
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 9-11-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 48
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 168
 
 
 
 22-12-2016
 
 
 
 
 In de volgende Personeelsrapportage informeert de Minister de Kamer over het aandeel en de doorstroom van vrouwen in hogere functies.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 9-11-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 48
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 90
 
 
 
 17-5-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zegt toe, naar aanleiding van de discussie over de nul-variant in de A-brief over de vervanging van de onderzeeboten, in (de brochure over) het DMP-proces een nadere toelichting hierover te zullen opnemen en de aangepaste brochure zo enigszins mogelijk voor het einde van dit kalenderjaar aan de Kamer te zullen toesturen.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 MATERIEEL
 
 
 9-11-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 49
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 27 830, nr. 197
 
 
 
 3-2-2017
 
 
 
 
 De Minister informeert de Kamer in het jaarverslag 2016 over de registratie van DASH en de eventueel benodigde operationele aanpassingen.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 KUSTWACHT CARIBISCH GEBIED
 
 
 6-9-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 5
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 87
 
 
 
 17-5-2017
 
 
 
 
 De Minister zendt het Jaarplan 2017 vóór het eind van 2016 aan de Kamer.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 KUSTWACHT CARIBISCH GEBIED
 
 
 6-9-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 5
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 61
 
 
 
 20-12-2016
 
 
 
 
 De Minister informeert de Kamer bij brief over de arrangementen met betrekking tot schoolgelden.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 KUSTWACHT CARIBISCH GEBIED
 
 
 6-9-2016
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 5
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 81
 
 
 
 17-3-2017
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zal de Kamer informeren in geval van incidenten met drenkelingen bij de «Rotterdam».
 
 
 algemeen overleg
 
 
 NAVO DEFENSIE-MINISTERIËLE
 
 
 3-9-2016
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 Incidenten hebben zich niet voorgedaan.
 
 
 
 
 
 In de jaarlijkse brief die de Kamer voor het einde van het jaar ontvangt over bijdragen aan de verschillende missies, geeft de Minister inzicht in de kosten en de dekking voor de missies, waaronder die in Litouwen.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 NAVO DEFENSIE-MINISTERIËLE
 
 
 3-9-2016
 
 
 
 
 28 676, nr. 257
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 29 521, nr. 335
 
 
 
 19-12-2016
 
 
 
 
 De Kamer blijft regulier betrokken en geïnformeerd worden bij/over de uitwerking van alle afspraken van de NAVO-top in Warschau. De manier waarop zal de Minister nog bepalen.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 NAVO DEFENSIE-MINISTERIËLE
 
 
 13-10-2016
 
 
 
 
 28 676, nr. 257
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 28 676, nr. 262
 
 
 
 19-12-2016
 
 
 
 
 De Kamer ontvangt nadere informatie over de operatieplannen van Atalanta.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 PIRATERIJ-BESTRIJDING
 
 
 6-7-2016
 
 
 
 
 29 521, nr. 322
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 29 521, nr. 334
 
 
 
 9-12-2016
 
 
 
 
 In volgende voortgangsrapportage ontvangt de Kamer informatie over opbouw kustwacht in Somalië.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 PIRATERIJ-BESTRIJDING
 
 
 6-7-2016
 
 
 
 
 29 521, nr. 322
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 29 521, nr. 334
 
 
 
 9-12-2016
 
 
 
 
 De Minister organiseert een vertrouwelijke briefing over de resultaten van de Nederlandse bijdrage aan de strijd tegen ISIS. Deze zal na het zomerreces worden georganiseerd en zal specifiek gaan over een terugblik op de inzet van het Nederlandse luchtwapen.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 STRIJD TEGEN ISIS
 
 
 6-7-2016
 
 
 
 
 27 925, nr. 599
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 Technische Briefing
 
 
 1-6-2017
 
 
 
 
 Bij de eerstvolgende voortgangsrapportage actualiseert de Minister de tabel en vijf criteria van Gartner.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 SOURCING IV/ICT
 
 
 5-7-2016
 
 
 
 
 31 125, nr. 70
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 31 125, nr. 71
 
 
 
 5-12-2016
 
 
 
 
 De Minister stuurt voor het einde van het jaar een brief over de vervanging van de kanonnen aan boord van de LC-fregatten (voortkomend uit de eerder verstuurde brief instandhoudingsprogramma LC-Fregatten).
 
 
 algemeen overleg
 
 
 MATERIEEL
 
 
 23-6-2016
 
 
 
 
 27 830, nr. 185
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 27 830, nr. 195
 
 
 
 16-12-2016
 
 
 
 
 De Minister geeft de Kamer inzage in de extra kosten die gemoeid waren met de belevingsvluchten.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VF-35
 
 
 23-6-2016
 
 
 
 
 26 488, nr. 415
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 26 488, nr. 431
 
 
 
 16-3-2017
 
 
 
 
 Indien er sprake is van het aanschaffen van toestellen middels een Block Buy, informeert de Minister de Kamer daarover tijdig.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 VF-35
 
 
 23-6-2016
 
 
 
 
 26 488, nr. 415
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 26 488, nr. 422
 
 
 
 6-12-2016
 
 
 
 
 Voor het eind van het jaar stuurt de Minister de resultaten van het onderzoek t.a.v. het PTSS protocol naar de Kamer.
 
 
 notaoverleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 20-6-2016
 
 
 
 
 30 139, nr. 164
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 169
 
 
 
 22-12-2016
 
 
 
 
 De Minister informeert de Kamer over de resultaten van de gesprekken met het Ministerie van VWS o.a. over de verantwoordelijkheid voor de zorgkosten en de uitkomsten van de evaluatie van de Veteranenwet, in de vorm van een toekomstvisie of iets van dien aard, voor eind van dit jaar.
 
 
 notaoverleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 20-6-2016
 
 
 
 
 30 139, nr. 164
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 170
 
 
 
 21-12-2016
 
 
 
 
 De Minister komt in de vlg. Veteranennota terug op het punt van de reiskosten op Veteranen dag EN op het punt van de schadeclaims.
 
 
 notaoverleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 20-6-2016
 
 
 
 
 30 139, nr. 164
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 178
 
 
 
 1-6-2017
 
 
 
 
 In de evaluatie van de Veteranenwet komt de Minister terug op het punt van de flexibele schil van het Veteranenloket.
 
 
 notaoverleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 20-6-2016
 
 
 
 
 30 139, nr. 164
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 170
 
 
 
 21-12-2016
 
 
 
 
 De Minister kijkt nog naar de praktijk rond het begrip «relatie» van de veteraan.
 
 
 notaoverleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 20-6-2016
 
 
 
 
 30 139, nr. 164
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 30 139, nr. 170
 
 
 
 21-12-2016
 
 
 
 
 In een brief bij de begroting en in de veteranennota neemt de Minister de wachttijden bij de LZV instellingen op, zoals gemeld bij de RZO.
 
 
 notaoverleg
 
 
 VETERANEN
 
 
 20-6-2016
 
 
 
 
 30 139, nr. 164
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 34 550 X, nr. 2 en 30 139, nr. 178
 
 
 20-9-2016 en 1-6-2017
 
 
 
 
 Brief volgt wat mogelijk is om het bedrag van pensioenen en uitkeringen apart te boeken.
 
 
 wetgevingsoverleg
 
 
 JAARVERSLAG
 
 
 16-6-2016
 
 
 
 
 34 475 X, nr. 15
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 2
 
 
 
 20-9-2016
 
 
 
 
 In de volgende voortgangsrapportage over de Nederlandse bijdrage aan de strijd tegen ISIS gaat het kabinet nader in op het contact met Turkije over de vermeende banden met ISIS.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 NAVO DEFENSIE-MINISTERIËLE
 
 
 9-6-2016
 
 
 
 
 28 676, nr. 253
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 27 925, nr. 597
 
 
 
 9-9-2016
 
 
 
 
 De Minister houdt de Kamer op de hoogte van de gesprekken met het Ministerie van VWS en de consequenties voor het calamiteitenhospitaal en de rol 4 als een deel van de financiering wordt stopgezet.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 21-4-2016
 
 
 
 
 34 300 X, nr. 116
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister neemt mee in de nieuwe reservistennota in de vorm van een Plan van Aanpak, het punt van de vrijwilligheid die de reservist ervaart ten aanzien de inzet bij missies.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 RESERVISTEN
 
 
 20-4-2016
 
 
 
 
 34 300 X, nr. 112
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 73
 
 
 
 13-1-2017
 
 
 
 
 De Minister zegt toe de Kamer te informeren over de eventuele initiatieven van EU-lidstaten voor een EU Centre of Excellence, zodra deze informatie openbaar gedeeld kan worden.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 RBZ
 
 
 14-4-2016
 
 
 
 
 21 501-28, nr. 141
 
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 
 
 De Minister zegt toe in het verslag van de aankomende EU-Defensieraad terug te komen op de stand van zaken ten aanzien van de EUPOL-missie.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 RBZ
 
 
 14-4-2016
 
 
 
 
 21 501-28, nr. 141
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 21 501-20, nr. 1129
 
 
 
 1-7-2016
 
 
 
 
 De Minister informeert de Kamer over de financiële beslaglegging als gevolg van de toegezegde bijdragen aan de NRF zo snel daar duidelijkheid over is.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 NAVO DEFENSIE-MINISTERIËLE
 
 
 9-3-2016
 
 
 
 
 29 676, nr. 240
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 29 521, nr. 335
 
 
 
 19-12-2016
 
 
 
 
 De Minister zal de procedure toezending van artikel-100 brieven aan de Kamer bespreken met de daarbij betrokken collega's
 
 
 algemeen overleg
 
 
 UNMISS
 
 
 18-2-2016
 
 
 
 
 29 521, nr. 312
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 300 V, nr. 73
 
 
 
 5-7-2016
 
 
 
 
 In de tussenrapportage UNMISS die de Kamer in de zomer ontvangt wordt o.a. ingegaan op de inzet van IPO's door Nederland en op patrouilles van UNMISS buiten de VN-Kampen
 
 
 algemeen overleg
 
 
 UNMISS
 
 
 18-2-2016
 
 
 
 
 29 521, nr. 312
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 29 521, nr. 317
 
 
 
 5-7-2016
 
 
 
 
 De Kamer wordt tijdig voor het zomerreces worden geïnformeerd over de Nederlandse VN-missie in Mali
 
 
 algemeen overleg
 
 
 UNMISS
 
 
 18-2-2016
 
 
 
 
 29 521, nr. 312
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 29 521, nr. 327
 
 
 
 7-10-2016
 
 
 
 
 De Minister informeert de Kamer in de loop van 2016 met een nieuwe Reservistennota over de stand van zaken met betrekking tot het reservistenbeleid, waaronder de nadere uitwerking van de aangekondigde intensivering.
 
 
 plenair debat (overig)
 
 
 BEGROTING
 
 
 12-11-2015
 
 
 Handelingen II 2015/16, nr. 24, Begroting Defensie
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 73
 
 
 
 13-1-2017
 
 
 
 
 De Minister zal in het voorjaar 2016 opnieuw een stand van zaken GVDB overzicht (incl. uitvoering raadsconclusies 2013 en de daarop volgende raadsconclusies) naar de Kamer sturen en zij zal onderzoeken of dit overzicht nog voor de van 6 tot en met 8 april 2016 interparlementaire GBVB/EVDB conferentie aan de Kamer kan toezenden.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 DEFENSIERAAD
 
 
 10-11-2015
 
 
 
 
 21 501-28, nr. 134
 
 
 
 In behandeling
 
 
 Vogt in verslag RBZ van 19 juni jl. door zorg van minBZ
 
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zal de Kamer informeren over de resultaten van het onderzoek naar de actief dienende militair die recent is vertrokken naar Syrië en zich waarschijnlijk heeft aangesloten bij ISIS, zodra de vertrouwelijkheid zich daartegen niet meer verzet.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 MIVD
 
 
 9-9-2015
 
 
 
 
 29 924, nr. 135
 
 
 
 In behandeling
 
 
 Zodra de vertrouwelijkheid zich daartegen niet meer verzet wordt de Kamer ingelicht
 
 
 
 
 
 De Minister van Defensie zal de Kamer informeren over de gevolgen voor de nationaliteit van de actief dienende militair, die recent is vertrokken naar Syrië en zich waarschijnlijk heeft aangesloten bij ISIS (betreft vraagstuk van statelijke/niet-statelijke actoren).
 
 
 algemeen overleg
 
 
 MIVD
 
 
 9-9-2015
 
 
 
 
 29 924, nr. 135
 
 
 
 In behandeling
 
 
 Zodra de vertrouwelijkheid zich daartegen niet meer verzet wordt de Kamer ingelicht
 
 
 
 
 
 De Kamer wordt geïnformeerd als een Nederlander in Irak wordt ingezet voor Forward Air Controlling.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 IRAK ARTIKEL 100-BRIEF
 
 
 2-10-2014
 
 
 
 
 27 925, nr. 523
 
 
 
 In behandeling
 
 
 Heeft zich niet voorgedaan in de afgelopen jaren
 
 
 
 
 
 De Kamer ontvangt eind 2014 een nadere brief over de uitkomsten van het lopende onderzoek naar homo's, lesbiennes, bi en transgenders.
 
 
 algemeen overleg
 
 
 PERSONEEL
 
 
 23-1-2014
 
 
 
 
 33 763, nr. 38
 
 
 
 Afgedaan
 
 
 
 
 34 550 X, nr. 64
 
 
 
 12-1-2017
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.4.
 Overzicht subsidies
 
 De subsidies worden verleend aan instellingen die voor Defensie een toegevoegde waarde hebben. Verder zijn de subsidie beschikkingen die Defensie verstrekt alleen bedoeld voor de specifieke subsidieaanvrager en berusten niet op een wettelijk voorschrift anders dan gelegen in de begroting en de regeling defensiesubsidies (http://wetten.overheid.nl/BWBR0013110/).
 Defensie publiceert deze beschikkingen niet en kan daarom geen externe publicaties of bronnen weergeven. Bij reguliere verantwoording over beleid wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de effectiviteit van het instrument.
 De subsidies worden jaarlijks bij Defensie aangevraagd, door Defensie bezien en op risico’s beoordeeld. De grootte en eventuele risico’s zijn medebepalend voor het controle arrangement, waaronder de subsidie valt. De subsidies worden elke vijf jaar apart geëvalueerd. Tijdens de evaluatie wordt het gezamenlijk belang heroverwogen waarna afhankelijk van de uitkomst, kan worden besloten tot afbouw van de subsidierelatie. Voor zover de evaluaties gepland in 2017 en ten tijde van de oploop van deze ontwerpbegroting nog niet waren afgerond is de oorspronkelijke einddatum van 2017 gehandhaafd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam Subsidies
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 Laatste evaluatie
 
 
 Volgende evaluatie
 
 
 Einddatum
 
 
 
 
 
 
 Stichting Homoseksualiteit en Krijgsmacht
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2013
 
 
 2018
 
 
 2018
 
 
 
 
 Stichting Protestants Interkerkelijk Thuisfront
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Stichting Nationaal Katholiek Thuisfront
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Stichting Nederlandse Veteranen dag
 
 
 2.538
 
 
 2.553
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Nationaal Comité Herdenking Capitulatie 1945 Wageningen
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 25
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2013
 
 
 20201)
 
 
 2020
 
 
 
 
 Multicultureel netwerk Defensie
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Stichting Veteranen Platform
 
 
 300
 
 
 306
 
 
 135
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.2)
 
 
 2017
 
 
 
 
 Stichting Veteraneninstituut
 
 
 5.477
 
 
 5.597
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Koninklijke Stichting Defensie Musea
 
 
 15.800
 
 
 15.893
 
 
 16.033
 
 
 16.034
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 n.v.t.
 
 
 2019
 
 
 20193)
 
 
 
 
 Stichting Nationale Taptoe
 
 
 263
 
 
 265
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Stichting de Basis (Maatschappelijk werk voor veteranen)
 
 
 3.250
 
 
 2.962
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Universiteit van Amsterdam (leerstoel militair recht)
 
 
 74
 
 
 74
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Stichting Maritiem Kenniscentrum
 
 
 23
 
 
 28
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Stichting Gasturbine Onderwijs
 
 
 –
 
 
 5
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Stichting Phantasy in Blue
 
 
 19
 
 
 25
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Stichting Historische Vlucht
 
 
 100
 
 
 100
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 SWoon NLDA
 
 
 –
 
 
 22
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 ASL BISL Foundation
 
 
 39
 
 
 40
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Wapen- en dienstvakverenigingen
 
 
 25
 
 
 35
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Stichting Vincent van Gogh
 
 
 399
 
 
 –
 
 
 800
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 n.v.t.
 
 
 2018
 
 
 2018
 
 
 
 
 Defensie vrouwen netwerk
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 2017
 
 
 n.v.t.
 
 
 2017
 
 
 
 
 Koning Boudewijn Stichting, ten behoeve van project Hougoumont
 
 
 125
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 2016
 
 
 
 
 Veteranenbegraafplaats Loenen
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies te verstrekken na evaluatie 4)
 
 
 –
 
 
 773
 
 
 12.297
 
 
 13.171
 
 
 29.178
 
 
 29.052
 
 
 29.822
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal subsidies
 
 
 
 28.502
 
 
 28.748
 
 
 29.300
 
 
 29.230
 
 
 29.203
 
 
 29.052
 
 
 29.822
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.5.
 Overzicht Evaluaties- en overig onderzoek
 
 Tot het overige evaluatieonderzoek behoren onder meer de toetsingskaderevaluaties naar lopende en voltooide operaties waaraan Nederlandse militairen deelnemen. Op grond van het Toetsingskader 2014 sturen de Ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken elk jaar op de derde woensdag in mei een tussentijdse evaluatie van lopende operaties naar het parlement. Na beëindiging van de inzet wordt een eindevaluatie opgesteld waarin zowel militaire als politieke aspecten aan de orde komen. Indien dit opportuun is, bijvoorbeeld bij een specifiek verzoek van de Kamer of vanwege de omvang van de Nederlandse bijdrage, wordt de evaluatie afzonderlijk aan het parlement aangeboden. Evaluatie en monitoring van Nederlandse bijdragen aan internationale operaties dienen twee doelen. Ten eerste bieden ze de mogelijkheid tussentijds bij te sturen om de effectiviteit van de inzet verder te vergroten. Ten tweede zijn ze instrumenteel met het oog op de verantwoording van de inzet van Nederlands personeel en materieel in internationale operaties, waarbij sprake is van bijzondere risico’s.
 
 Overzicht evaluaties- en overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderwerp
 
 
 Artikel
 
 
 Aanvang
 
 
 Voltooiing
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties in 2017
 
 
 1 (Inzet)
 
 
 2018
 
 
 2018
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting nationale veiligheid: samenwerking met civiele partners
 
 
 3 (CLAS)
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting Omvorming 13 gemechaniseerde brigade
 
 
 3 (CLAS)
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting Vorming Joint Defensie Helikopter Commando
 
 
 4 (CLSK)
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 Evaluatie Helikopter laagvlieggebieden
 
 
 4 (CLSK)
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting Informatiegestuurd optreden (IGO)
 
 
 5 (KMar)
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 
 
 Evaluatie basisimplementatie ERP
 
 
 6 (Investeringen)
 
 
 2017
 
 
 2017
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting IBO Wapensystemen 2015, incl. professionalisering inkoop
 
 
 6 (Investeringen), 7 (DMO)
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting Beleidswijzigingen Militaire Gezondheidszorg
 
 
 8 (CDC)
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.6.
 Financieel overzicht Wapensystemen
 
 
 De nota «In het belang van Nederland» (Kamerstuk 33 763, nr. 1) is mede gebaseerd op de zogenaamde wapensysteemsjablonen. Deze wapensysteemsjablonen bevatten de investeringen en de relevante samenhangende exploitatie van de belangrijkste wapensystemen en geven daarmee aanvullende informatie op de begroting. Bij deze ontwerpbegroting 2017 worden de wapensysteemsjablonen wederom geactualiseerd.
 Met de brief «Inzicht in kosten en uitgaven van wapensystemen en plan van aanpak daarvoor» (Kamerstuk 33 763, nr. 27) is gemeld hoe Defensie zijn financiële duurzaamheid op langere termijn structureel zal verankeren in de bedrijfsvoering.
 
 De sjablonen dienen om te laten zien op welke manier de benodigde investeringen en exploitatielasten van wapensystemen binnen de meerjarige financiële kaders passen. De sjablonen dragen bij aan de integrale beoordeling van operationele en financiële gevolgen die voortvloeien uit gebruik en inzet, vervanging en modernisering. Door investeringen en exploitatie in samenhang te bekijken, worden gevolgen van systeemveroudering en obsolescence beter inzichtelijk. Ook wordt duidelijker waar het nodig is om systemen operationeel te verbeteren of tenminste operationeel relevant en veilig te houden.
 Werkwijze opbouw wapensysteemsjablonen
 De wapensysteemsjablonen (tabel 1) zijn op dezelfde wijze opgesteld als voorgaande jaren.
 Het proces van totstandkoming vergt nog veel handwerk om informatie zodanig bruikbaar te maken dat het kan worden gebruikt in de bedrijfsvoering. Het betreft verschillende soorten broninformatie, zoals realisatiegegevens, de investerings- en exploitatieplannen, maar ook gegevens over personele sterkte en de bijbehorende middensommen die voor ramingen worden gebruikt. Het geactualiseerde inzicht wordt op basis hiervan zero base opgebouwd.
 
 In de aansluitingstabel (tabel 2) wordt weergegeven op welke wijze de sjablonen aansluiten op de artikelen in de begroting. In de tabel is te herleiden hoe de uitgaven op de (beleids)artikelen worden toegerekend aan inzet, defensiebrede uitgaven, organieke eenheden en wapensystemen. Per uitgave is bekeken onder welke categorie dit type uitgave valt. Dit betekent dat er een dwarsdoorsnede is gemaakt van zowel de beleidsartikelen als van de uitgavencategorieën zoals die in de sjablonen zijn opgenomen. Als voorbeeld de JSS, hiervoor zijn opgenomen in de aansluitingstabel:
 de uitgaven in beleidsartikel 6 voor de verwerving van het JSS;
 de uitgaven uit beleidsartikel 2 voor personele en materiële exploitatie (de bemanning respectievelijk de instandhouding van het JSS); de uitgaven uit beleidsartikel 7 voor het resterende deel aan materiële exploitatie (brandstof en munitie). De uitgaven voor het wapensysteem JSS zijn dus afkomstig uit verschillende beleidsartikelen. In de aansluitingstabel wordt deze dwarsdoorsnede inzichtelijk gemaakt.
 
 De beleidsartikelen 2 tot en met 5 financieren het merendeel van de instandhoudingsuitgaven voor wapensystemen en uitgaven voor opwerken en gereedstellen van operationele eenheden. Deze uitgaven worden gedeeltelijk toegerekend aan wapensystemen en gedeeltelijk aan organieke eenheden. Uitgaven die direct toe te rekenen zijn aan een wapensysteem, zoals de bemanning van een schip, een vliegtuigsquadron of een voertuig, worden aan het betreffende wapensysteem toegerekend. De overige uitgaven, zoals de resterende formatie van operationele eenheden en de staf van een operationeel commando, worden aan organieke eenheden toegerekend.
 Uitgaven voor wapensystemen die ten laste komen van artikel 1 Inzet en de niet-beleidsartikelen 9 Algemeen, 10 Centraal Apparaat, 11 Geheime Uitgaven en 12 Nominaal en onvoorzien zijn geheel aan de categorieën Inzet respectievelijk defensiebreed toegerekend.
 De investeringsprojecten worden gefinancierd uit beleidsartikel 6 Investeringen. Het grootste deel van de uitgaven op beleidsartikel 6 wordt aan de wapensystemen toegerekend. Beleidsartikel 6 omvat ook investeringen in vastgoed en algemene uitgaven, zoals de uitgaven voor onderzoek en de NAVO. Deze worden toegerekend aan defensiebrede uitgaven.
 
 Beleidsartikel 7 DMO is van belang voor wapensystemen, omdat hieruit de behoefte aan munitie en brandstof wordt gefinancierd die nodig is voor gereedstelling en opwerken naar inzetgereedheid, maar bijvoorbeeld ook kleding en uitrusting voor militairen. Deze uitgaven zijn toegerekend aan de wapensystemen.
 Daarnaast is de DMO ook de organisatie die functionele behoeftestellingen voor investeringen transformeert naar materieel projecten zodat deze verworven kunnen worden. DMO heeft voorts ook het merendeel van de technische expertise in huis voor het uitvoeren van configuratiemanagement. Deze uitgaven zijn toegerekend aan organieke eenheden.
 
 Beleidsartikel 8 (CDC) is overwegend toegerekend aan defensiebrede uitgaven, een klein deel (transport en voeding) is toegerekend aan Organieke eenheden.
 Actualisatie van de wapensysteemsjablonen
 De grootste wijzigingen in deze actualisatie van de wapensysteemsjablonen zijn het gevolg van het actualiseren van het DIP waaronder het herfaseren van projecten in de tijd van 2016 naar latere jaren, zoals bij de instandhouding van de F-16 (wapensysteemsjabloon 16a), het toevoegen van prijscompensatie en het verwerken van veranderingen in wisselkoersen. Daarnaast hebben deze herfaseringen van grote projecten invloed op een scala aan kleinere projecten. Ook de loonbijstelling en de compensatie voor de gestegen pensioenpremies zijn verwerkt. Tenslotte zijn verwerkt de toegekende extra budgetten voor de uitbreiding KMar ten behoeve van de intensivering van de grensbewakingstaken, voor de Kustwacht ten behoeve van het project modernisering Maritiem Operatie Centrum en de uitbreidingen vanwege de nieuwe Wet Inlichtingen en Veiligheidsdiensten.
 Met de ontwerpbegroting 2017 zijn extra middelen vrij gemaakt voor het op orde brengen van de basisgereedheid van de krijgsmacht. Een restant bedrag van € 6 miljoen oplopend naar € 39 miljoen is toen tijdelijk gereserveerd op het artikel Nominaal en onvoorzien. De reservering is toegedeeld aan de defensieonderdelen ten behoeve van de personele gereedheid. Via de direct gerelateerde formatie werkt dit ook door bij de verschillende wapensystemen.
 In het Materieelprojecten Overzicht (MPO) wordt inhoudelijk dieper ingegaan op individuele en met elkaar samenhangende projecten.
 
 Overzicht Wapensystemen en overige kostensoorten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 FINANCIEEL OVERZICHT BIJ ONTWERPBEGROTING 2018
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 
 
 
 
 
 TOTAAL BEGROTING NAAR BELEIDSARTIKELEN
 
 
 
 7.816
 
 
 8.242
 
 
 8.956
 
 
 9.204
 
 
 9.133
 
 
 9.096
 
 
 8.960
 
 
 8.872
 
 
 8.909
 
 
 8.911
 
 
 8.914
 
 
 8.916
 
 
 8.916
 
 
 8.915
 
 
 8.908
 
 
 8.906
 
 
 8.905
 
 
 8.899
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 INZET
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 subtotaal 1 (Inzet)
 
 
 
 273
 
 
 277
 
 
 259
 
 
 336
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 316
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 DEFENSIEBREED
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Algemeen
 
 
 84
 
 
 107
 
 
 93
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 97
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 
 
 Centraal apparaat
 
 
 1.528
 
 
 1.595
 
 
 1.616
 
 
 1.574
 
 
 1.533
 
 
 1.523
 
 
 1.545
 
 
 1.494
 
 
 1.467
 
 
 1.452
 
 
 1.431
 
 
 1.425
 
 
 1.402
 
 
 1.390
 
 
 1.371
 
 
 1.375
 
 
 1.367
 
 
 1.364
 
 
 
 
 Geheime uitgaven
 
 
 5
 
 
 6
 
 
 5
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 
 Nominaal en onvoorzien
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 100
 
 
 103
 
 
 76
 
 
 92
 
 
 66
 
 
 79
 
 
 72
 
 
 78
 
 
 86
 
 
 94
 
 
 98
 
 
 93
 
 
 121
 
 
 116
 
 
 125
 
 
 128
 
 
 
 
 Exploitatie huisvesting en infrastructuur
 
 
 359
 
 
 348
 
 
 318
 
 
 312
 
 
 299
 
 
 307
 
 
 313
 
 
 315
 
 
 319
 
 
 318
 
 
 315
 
 
 313
 
 
 314
 
 
 319
 
 
 319
 
 
 318
 
 
 319
 
 
 319
 
 
 
 
 Exploitatie ICT
 
 
 200
 
 
 227
 
 
 230
 
 
 234
 
 
 240
 
 
 241
 
 
 240
 
 
 240
 
 
 240
 
 
 240
 
 
 240
 
 
 239
 
 
 239
 
 
 239
 
 
 239
 
 
 239
 
 
 239
 
 
 239
 
 
 
 
 Niet toerekenbare apparaatskosten ondersteunende diensten CDC/DMO
 
 
 606
 
 
 697
 
 
 775
 
 
 730
 
 
 723
 
 
 729
 
 
 712
 
 
 712
 
 
 710
 
 
 710
 
 
 710
 
 
 710
 
 
 710
 
 
 710
 
 
 711
 
 
 710
 
 
 711
 
 
 711
 
 
 
 
 Investeringen overig (niet gespecificeerd naar wapensystemen)
 
 
 362
 
 
 348
 
 
 – 487
 
 
 390
 
 
 240
 
 
 165
 
 
 432
 
 
 386
 
 
 295
 
 
 478
 
 
 650
 
 
 752
 
 
 1.209
 
 
 1.428
 
 
 1.626
 
 
 1.716
 
 
 1.733
 
 
 1.501
 
 
 
 
 
 subtotaal 2 (Defensiebrede uitgaven)
 
 
 
 3.145
 
 
 3.327
 
 
 2.650
 
 
 3.449
 
 
 3.216
 
 
 3.161
 
 
 3.413
 
 
 3.331
 
 
 3.208
 
 
 3.381
 
 
 3.537
 
 
 3.638
 
 
 4.077
 
 
 4.284
 
 
 4.491
 
 
 4.580
 
 
 4.599
 
 
 4.367
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ORGANIEKE EENHEDEN
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Formatie organieke eenheden
 
 
 1.613
 
 
 1.571
 
 
 1.566
 
 
 1.597
 
 
 1.610
 
 
 1.631
 
 
 1.637
 
 
 1.638
 
 
 1.639
 
 
 1.650
 
 
 1.650
 
 
 1.649
 
 
 1.649
 
 
 1.648
 
 
 1.648
 
 
 1.648
 
 
 1.643
 
 
 1.642
 
 
 
 
 Formatie operationeel commando indirect
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Gereedstelling en overige exploitatie operationeel commando indirect
 
 
 438
 
 
 410
 
 
 367
 
 
 332
 
 
 308
 
 
 335
 
 
 309
 
 
 292
 
 
 303
 
 
 289
 
 
 289
 
 
 290
 
 
 283
 
 
 288
 
 
 329
 
 
 316
 
 
 312
 
 
 307
 
 
 
 
 Dienstverlening CDC indirect
 
 
 90
 
 
 88
 
 
 89
 
 
 90
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 91
 
 
 
 
 
 subtotaal 3 (Organieke eenheden)
 
 
 
 2.141
 
 
 2.069
 
 
 2.022
 
 
 2.018
 
 
 2.009
 
 
 2.056
 
 
 2.037
 
 
 2.021
 
 
 2.033
 
 
 2.030
 
 
 2.030
 
 
 2.030
 
 
 2.022
 
 
 2.027
 
 
 2.068
 
 
 2.054
 
 
 2.045
 
 
 2.040
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 WAPENSYSTEMEN
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wapensysteem 1 – Luchtverdedigings- en commandofregatten
 
 
 163
 
 
 102
 
 
 153
 
 
 128
 
 
 121
 
 
 109
 
 
 104
 
 
 107
 
 
 108
 
 
 97
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 
 
 Wapensysteem 2 – Multipurpose fregatten
 
 
 43
 
 
 45
 
 
 63
 
 
 46
 
 
 45
 
 
 44
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 48
 
 
 166
 
 
 333
 
 
 299
 
 
 83
 
 
 59
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 Wapensysteem 3 – Patrouilleschepen
 
 
 33
 
 
 35
 
 
 50
 
 
 41
 
 
 42
 
 
 43
 
 
 41
 
 
 40
 
 
 42
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 
 
 Wapensysteem 4 – Landing Platform Docks
 
 
 41
 
 
 48
 
 
 39
 
 
 56
 
 
 37
 
 
 37
 
 
 46
 
 
 45
 
 
 37
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 
 
 Wapensysteem 5 – Joint Support Ship
 
 
 36
 
 
 27
 
 
 42
 
 
 23
 
 
 27
 
 
 22
 
 
 21
 
 
 20
 
 
 29
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 
 
 Wapensysteem 6 – Onderzeeboten
 
 
 78
 
 
 82
 
 
 96
 
 
 86
 
 
 92
 
 
 95
 
 
 96
 
 
 244
 
 
 414
 
 
 440
 
 
 492
 
 
 513
 
 
 446
 
 
 315
 
 
 190
 
 
 76
 
 
 55
 
 
 55
 
 
 
 
 Wapensysteem 7 – Mijnenbestrijdingsvaartuigen
 
 
 32
 
 
 38
 
 
 33
 
 
 31
 
 
 32
 
 
 35
 
 
 32
 
 
 31
 
 
 33
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 
 
 Wapensysteem 8 – CV9035NL Infanteriegevechtsvoertuigen
 
 
 42
 
 
 48
 
 
 65
 
 
 69
 
 
 52
 
 
 54
 
 
 56
 
 
 54
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 Wapensysteem 9 – Pantserwielvoertuigen
 
 
 164
 
 
 257
 
 
 191
 
 
 103
 
 
 100
 
 
 90
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 89
 
 
 93
 
 
 93
 
 
 
 
 Wapensysteem 10 – Grondgebonden luchtverdediging
 
 
 71
 
 
 83
 
 
 90
 
 
 104
 
 
 88
 
 
 87
 
 
 93
 
 
 100
 
 
 78
 
 
 70
 
 
 75
 
 
 70
 
 
 70
 
 
 70
 
 
 70
 
 
 70
 
 
 70
 
 
 70
 
 
 
 
 Wapensysteem 11 – WisselLaadSystemen en TrekkerOpleggerCombinaties
 
 
 40
 
 
 39
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 45
 
 
 45
 
 
 45
 
 
 44
 
 
 44
 
 
 44
 
 
 42
 
 
 42
 
 
 42
 
 
 42
 
 
 42
 
 
 42
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 
 
 Wapensysteem 12 – Ondersteunende tanks
 
 
 25
 
 
 17
 
 
 28
 
 
 33
 
 
 46
 
 
 38
 
 
 18
 
 
 17
 
 
 28
 
 
 29
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 
 
 Wapensysteem 13 – Artillerie
 
 
 31
 
 
 33
 
 
 60
 
 
 54
 
 
 60
 
 
 44
 
 
 50
 
 
 74
 
 
 104
 
 
 37
 
 
 35
 
 
 35
 
 
 35
 
 
 35
 
 
 35
 
 
 62
 
 
 36
 
 
 36
 
 
 
 
 Wapensysteem 14 – Unmanned Aerial Vehicle's
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 24
 
 
 23
 
 
 10
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 
 
 Wapensysteem 15 – Mercedes Benz Terreinvoertuigen
 
 
 120
 
 
 124
 
 
 137
 
 
 146
 
 
 136
 
 
 132
 
 
 133
 
 
 132
 
 
 132
 
 
 132
 
 
 132
 
 
 132
 
 
 132
 
 
 132
 
 
 132
 
 
 132
 
 
 132
 
 
 132
 
 
 
 
 Wapensysteem 16A – Jachtvliegtuigen F-16
 
 
 259
 
 
 241
 
 
 303
 
 
 239
 
 
 196
 
 
 181
 
 
 145
 
 
 92
 
 
 73
 
 
 0
 
 
 7
 
 
 26
 
 
 4
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Wapensysteem 16B – Vervanging jachtvliegtuigen F-16 (F-35)
 
 
 35
 
 
 97
 
 
 308
 
 
 569
 
 
 863
 
 
 836
 
 
 714
 
 
 660
 
 
 591
 
 
 552
 
 
 343
 
 
 300
 
 
 303
 
 
 349
 
 
 263
 
 
 276
 
 
 312
 
 
 558
 
 
 
 
 Wapensysteem 17 – Tankvliegtuigen KDC-10
 
 
 54
 
 
 166
 
 
 211
 
 
 60
 
 
 55
 
 
 60
 
 
 141
 
 
 83
 
 
 101
 
 
 135
 
 
 60
 
 
 60
 
 
 60
 
 
 60
 
 
 60
 
 
 61
 
 
 61
 
 
 61
 
 
 
 
 Wapensysteem 18 – Transportvliegtuigen C-130
 
 
 38
 
 
 40
 
 
 35
 
 
 39
 
 
 35
 
 
 34
 
 
 36
 
 
 34
 
 
 34
 
 
 34
 
 
 34
 
 
 34
 
 
 34
 
 
 34
 
 
 34
 
 
 34
 
 
 34
 
 
 35
 
 
 
 
 Wapensysteem 19 – Gevechtshelikopters AH-64 Apache
 
 
 92
 
 
 95
 
 
 105
 
 
 113
 
 
 99
 
 
 85
 
 
 81
 
 
 89
 
 
 142
 
 
 221
 
 
 193
 
 
 150
 
 
 148
 
 
 71
 
 
 69
 
 
 69
 
 
 69
 
 
 69
 
 
 
 
 Wapensysteem 20 – Transporthelikopters CH-47 Chinook
 
 
 68
 
 
 76
 
 
 160
 
 
 211
 
 
 366
 
 
 238
 
 
 90
 
 
 148
 
 
 200
 
 
 88
 
 
 88
 
 
 86
 
 
 86
 
 
 84
 
 
 74
 
 
 74
 
 
 74
 
 
 74
 
 
 
 
 Wapensysteem 21 – Transporthelikopters AS-532 Cougar
 
 
 32
 
 
 39
 
 
 40
 
 
 23
 
 
 19
 
 
 16
 
 
 13
 
 
 8
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Wapensysteem 22 – Maritieme helikopters NH-90
 
 
 80
 
 
 88
 
 
 111
 
 
 110
 
 
 91
 
 
 93
 
 
 85
 
 
 89
 
 
 86
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 79
 
 
 
 
 Wapensysteem 23 – Klein Kaliber Wapens
 
 
 48
 
 
 90
 
 
 79
 
 
 72
 
 
 59
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 57
 
 
 
 
 Wapensysteem 24 – Kleding en Persoonlijke Uitrusting
 
 
 60
 
 
 66
 
 
 64
 
 
 150
 
 
 112
 
 
 116
 
 
 74
 
 
 75
 
 
 61
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 63
 
 
 69
 
 
 65
 
 
 61
 
 
 61
 
 
 61
 
 
 
 
 Wapensysteem 25 – Militaire Satelliet Communicatie
 
 
 25
 
 
 21
 
 
 23
 
 
 50
 
 
 23
 
 
 16
 
 
 15
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 
 
 Wapensysteem 26 – TITAAN commandovoeringssysteem
 
 
 16
 
 
 18
 
 
 31
 
 
 27
 
 
 37
 
 
 38
 
 
 35
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 
 
 Wapensysteem 27 – Mobile Combat Training Centre
 
 
 5
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 5
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 Wapensysteem 28 – overige (wapen)systemen
 
 
 520
 
 
 544
 
 
 788
 
 
 1.000
 
 
 872
 
 
 1.051
 
 
 980
 
 
 778
 
 
 730
 
 
 622
 
 
 573
 
 
 560
 
 
 434
 
 
 406
 
 
 396
 
 
 398
 
 
 395
 
 
 380
 
 
 
 
 Vrije ruimte / spanning1Een negatief bedrag betekent spanning. Een positief bedrag betekent dat er sprake is van vrije ruimte.
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 647
 
 
 – 254
 
 
 – 175
 
 
 – 149
 
 
 – 148
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 subtotaal 4 (wapensystemen)
 
 
 
 2.258
 
 
 2.570
 
 
 4.024
 
 
 3.401
 
 
 3.592
 
 
 3.562
 
 
 3.195
 
 
 3.204
 
 
 3.353
 
 
 3.185
 
 
 3.031
 
 
 2.932
 
 
 2.501
 
 
 2.288
 
 
 2.033
 
 
 1.956
 
 
 1.945
 
 
 2.177
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 TOTAAL BEGROTING NAAR WAPENSYSTEMEN
 
 
 
 7.816
 
 
 8.243
 
 
 8.956
 
 
 9.204
 
 
 9.133
 
 
 9.096
 
 
 8.960
 
 
 8.872
 
 
 8.909
 
 
 8.911
 
 
 8.914
 
 
 8.916
 
 
 8.916
 
 
 8.915
 
 
 8.907
 
 
 8.906
 
 
 8.905
 
 
 8.899
 
 
 
 
 
 Bedragen * € miljoen
 
 
 
 Aansluitingstabel bij ontwerpbegroting 2018 Bedragen * € miljoen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begrotingsoverzicht / aansluitingstabel
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 2023
 
 
 2024
 
 
 2025
 
 
 2026
 
 
 2027
 
 
 2028
 
 
 2029
 
 
 2030
 
 
 2031
 
 
 2032
 
 
 
 
 
 
 
 TOTAAL BEGROTING
 
 
 
 
 7.816
 
 
 
 
 8.242
 
 
 
 
 8.956
 
 
 
 
 9.204
 
 
 
 
 9.133
 
 
 
 
 9.096
 
 
 
 
 8.960
 
 
 
 
 8.872
 
 
 
 
 8.909
 
 
 
 
 8.911
 
 
 
 
 8.914
 
 
 
 
 8.916
 
 
 
 
 8.916
 
 
 
 
 8.915
 
 
 
 
 8.908
 
 
 
 
 8.906
 
 
 
 
 8.905
 
 
 
 
 8.899
 
 
 
 
 
 
 INZET volgens financieel overzicht
 
 
 
 
 273
 
 
 
 
 277
 
 
 
 
 259
 
 
 
 
 336
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 
 
 INZET naar begrotingsartikel
 
 
 
 
 273
 
 
 
 
 277
 
 
 
 
 259
 
 
 
 
 336
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 1 – Inzet
 
 
 
 
 273
 
 
 
 
 277
 
 
 
 
 259
 
 
 
 
 336
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 
 
 DEFENSIEBREED volgens financieel overzicht
 
 
 
 
 3.145
 
 
 
 
 3.327
 
 
 
 
 2.650
 
 
 
 
 3.449
 
 
 
 
 3.216
 
 
 
 
 3.161
 
 
 
 
 3.413
 
 
 
 
 3.331
 
 
 
 
 3.208
 
 
 
 
 3.381
 
 
 
 
 3.537
 
 
 
 
 3.638
 
 
 
 
 4.077
 
 
 
 
 4.284
 
 
 
 
 4.491
 
 
 
 
 4.580
 
 
 
 
 4.599
 
 
 
 
 4.367
 
 
 
 
 
 
 DEFENSIEBREED naar begrotingsartikel
 
 
 
 
 3.145
 
 
 
 
 3.327
 
 
 
 
 2.650
 
 
 
 
 3.449
 
 
 
 
 3.216
 
 
 
 
 3.161
 
 
 
 
 3.413
 
 
 
 
 3.331
 
 
 
 
 3.208
 
 
 
 
 3.381
 
 
 
 
 3.537
 
 
 
 
 3.638
 
 
 
 
 4.077
 
 
 
 
 4.284
 
 
 
 
 4.491
 
 
 
 
 4.580
 
 
 
 
 4.599
 
 
 
 
 4.367
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 2 – taakuitvoering zeestrijdkrachten
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 6 – Investeringen
 
 
 
 
 362
 
 
 
 
 348
 
 
 
 
 -487
 
 
 
 
 390
 
 
 
 
 240
 
 
 
 
 165
 
 
 
 
 432
 
 
 
 
 386
 
 
 
 
 295
 
 
 
 
 478
 
 
 
 
 650
 
 
 
 
 752
 
 
 
 
 1.209
 
 
 
 
 1.428
 
 
 
 
 1.626
 
 
 
 
 1.716
 
 
 
 
 1.733
 
 
 
 
 1.501
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 7 – Defensie Materieel Organisatie
 
 
 
 
 198
 
 
 
 
 225
 
 
 
 
 227
 
 
 
 
 231
 
 
 
 
 237
 
 
 
 
 238
 
 
 
 
 238
 
 
 
 
 237
 
 
 
 
 237
 
 
 
 
 237
 
 
 
 
 237
 
 
 
 
 236
 
 
 
 
 236
 
 
 
 
 236
 
 
 
 
 236
 
 
 
 
 236
 
 
 
 
 236
 
 
 
 
 236
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 8 – Commando DienstenCentra
 
 
 
 
 961
 
 
 
 
 1.040
 
 
 
 
 1.089
 
 
 
 
 1.038
 
 
 
 
 1.018
 
 
 
 
 1.032
 
 
 
 
 1.021
 
 
 
 
 1.023
 
 
 
 
 1.025
 
 
 
 
 1.024
 
 
 
 
 1.021
 
 
 
 
 1.019
 
 
 
 
 1.020
 
 
 
 
 1.025
 
 
 
 
 1.026
 
 
 
 
 1.024
 
 
 
 
 1.026
 
 
 
 
 1.026
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet-beleidsartikel 9 – Algemeen
 
 
 
 
 84
 
 
 
 
 107
 
 
 
 
 93
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 97
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 
 
 warvan niet-beleidsartikel 10 – Centraal Apparaat
 
 
 
 
 1.528
 
 
 
 
 1.595
 
 
 
 
 1.616
 
 
 
 
 1.574
 
 
 
 
 1.533
 
 
 
 
 1.523
 
 
 
 
 1.545
 
 
 
 
 1.494
 
 
 
 
 1.467
 
 
 
 
 1.452
 
 
 
 
 1.431
 
 
 
 
 1.425
 
 
 
 
 1.402
 
 
 
 
 1.390
 
 
 
 
 1.371
 
 
 
 
 1.375
 
 
 
 
 1.367
 
 
 
 
 1.364
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet-beleidsartikel 11 – Geheime uitgaven
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet-beleidsartikel 12 – Nominaal en Onvoorzien
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 103
 
 
 
 
 76
 
 
 
 
 92
 
 
 
 
 66
 
 
 
 
 79
 
 
 
 
 72
 
 
 
 
 78
 
 
 
 
 86
 
 
 
 
 94
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 93
 
 
 
 
 121
 
 
 
 
 116
 
 
 
 
 125
 
 
 
 
 128
 
 
 
 
 
 
 ORGANIEKE EENHEDEN volgens financieel overzicht
 
 
 
 
 2.141
 
 
 
 
 2.069
 
 
 
 
 2.022
 
 
 
 
 2.018
 
 
 
 
 2.009
 
 
 
 
 2.056
 
 
 
 
 2.037
 
 
 
 
 2.021
 
 
 
 
 2.033
 
 
 
 
 2.030
 
 
 
 
 2.030
 
 
 
 
 2.030
 
 
 
 
 2.022
 
 
 
 
 2.027
 
 
 
 
 2.068
 
 
 
 
 2.054
 
 
 
 
 2.045
 
 
 
 
 2.040
 
 
 
 
 
 
 ORGANIEKE EENHEDEN naar begrotingsartikel
 
 
 
 
 2.141
 
 
 
 
 2.068
 
 
 
 
 2.023
 
 
 
 
 2.018
 
 
 
 
 2.009
 
 
 
 
 2.056
 
 
 
 
 2.037
 
 
 
 
 2.021
 
 
 
 
 2.033
 
 
 
 
 2.030
 
 
 
 
 2.030
 
 
 
 
 2.030
 
 
 
 
 2.022
 
 
 
 
 2.027
 
 
 
 
 2.068
 
 
 
 
 2.054
 
 
 
 
 2.045
 
 
 
 
 2.040
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 2 – taakuitvoering zeestrijdkrachten
 
 
 
 
 437
 
 
 
 
 432
 
 
 
 
 422
 
 
 
 
 409
 
 
 
 
 414
 
 
 
 
 420
 
 
 
 
 423
 
 
 
 
 424
 
 
 
 
 424
 
 
 
 
 426
 
 
 
 
 425
 
 
 
 
 426
 
 
 
 
 426
 
 
 
 
 425
 
 
 
 
 426
 
 
 
 
 426
 
 
 
 
 426
 
 
 
 
 426
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 3 – taakuitvoering landstrijdkrachten
 
 
 
 
 812
 
 
 
 
 790
 
 
 
 
 769
 
 
 
 
 750
 
 
 
 
 781
 
 
 
 
 791
 
 
 
 
 804
 
 
 
 
 806
 
 
 
 
 803
 
 
 
 
 802
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 801
 
 
 
 
 799
 
 
 
 
 814
 
 
 
 
 804
 
 
 
 
 804
 
 
 
 
 799
 
 
 
 
 799
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 4 – taakuitvoering luchtstrijdkrachten
 
 
 
 
 256
 
 
 
 
 216
 
 
 
 
 186
 
 
 
 
 184
 
 
 
 
 199
 
 
 
 
 239
 
 
 
 
 214
 
 
 
 
 224
 
 
 
 
 232
 
 
 
 
 254
 
 
 
 
 255
 
 
 
 
 256
 
 
 
 
 254
 
 
 
 
 255
 
 
 
 
 255
 
 
 
 
 254
 
 
 
 
 253
 
 
 
 
 252
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 5 – taakuitvoering marechaussee
 
 
 
 
 334
 
 
 
 
 348
 
 
 
 
 369
 
 
 
 
 358
 
 
 
 
 353
 
 
 
 
 355
 
 
 
 
 357
 
 
 
 
 357
 
 
 
 
 357
 
 
 
 
 357
 
 
 
 
 357
 
 
 
 
 357
 
 
 
 
 357
 
 
 
 
 357
 
 
 
 
 357
 
 
 
 
 357
 
 
 
 
 357
 
 
 
 
 356
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 7 – Defensie Materieel Organisatie
 
 
 
 
 212
 
 
 
 
 194
 
 
 
 
 187
 
 
 
 
 228
 
 
 
 
 171
 
 
 
 
 161
 
 
 
 
 148
 
 
 
 
 120
 
 
 
 
 127
 
 
 
 
 101
 
 
 
 
 102
 
 
 
 
 99
 
 
 
 
 95
 
 
 
 
 85
 
 
 
 
 135
 
 
 
 
 123
 
 
 
 
 120
 
 
 
 
 116
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 8 – Commando DienstenCentra
 
 
 
 
 90
 
 
 
 
 88
 
 
 
 
 89
 
 
 
 
 90
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 
 
 WAPENSYSTEMEN volgens financieel overzicht
 
 
 
 
 2.258
 
 
 
 
 2.570
 
 
 
 
 4.024
 
 
 
 
 3.401
 
 
 
 
 3.592
 
 
 
 
 3.562
 
 
 
 
 3.195
 
 
 
 
 3.204
 
 
 
 
 3.353
 
 
 
 
 3.185
 
 
 
 
 3.031
 
 
 
 
 2.932
 
 
 
 
 2.501
 
 
 
 
 2.288
 
 
 
 
 2.033
 
 
 
 
 1.956
 
 
 
 
 1.945
 
 
 
 
 2.177
 
 
 
 
 
 
 WAPENSYSTEMEN naar begrotingsartikel
 
 
 
 
 2.258
 
 
 
 
 2.570
 
 
 
 
 4.025
 
 
 
 
 3.401
 
 
 
 
 3.592
 
 
 
 
 3.562
 
 
 
 
 3.195
 
 
 
 
 3.204
 
 
 
 
 3.353
 
 
 
 
 3.185
 
 
 
 
 3.031
 
 
 
 
 2.932
 
 
 
 
 2.501
 
 
 
 
 2.288
 
 
 
 
 2.033
 
 
 
 
 1.956
 
 
 
 
 1.945
 
 
 
 
 2.177
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 2 – taakuitvoering zeestrijdkrachten
 
 
 
 
 301
 
 
 
 
 305
 
 
 
 
 309
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 325
 
 
 
 
 326
 
 
 
 
 325
 
 
 
 
 325
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 323
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 3 – taakuitvoering landstrijdkrachten
 
 
 
 
 409
 
 
 
 
 428
 
 
 
 
 525
 
 
 
 
 543
 
 
 
 
 526
 
 
 
 
 535
 
 
 
 
 541
 
 
 
 
 544
 
 
 
 
 545
 
 
 
 
 545
 
 
 
 
 545
 
 
 
 
 545
 
 
 
 
 545
 
 
 
 
 545
 
 
 
 
 545
 
 
 
 
 545
 
 
 
 
 550
 
 
 
 
 550
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 4 – taakuitvoering luchtstrijdkrachten
 
 
 
 
 456
 
 
 
 
 489
 
 
 
 
 516
 
 
 
 
 526
 
 
 
 
 504
 
 
 
 
 468
 
 
 
 
 499
 
 
 
 
 489
 
 
 
 
 476
 
 
 
 
 452
 
 
 
 
 453
 
 
 
 
 451
 
 
 
 
 452
 
 
 
 
 452
 
 
 
 
 453
 
 
 
 
 453
 
 
 
 
 454
 
 
 
 
 454
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 5 – taakuitvoering marechaussee
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 6 – Investeringen
 
 
 
 
 740
 
 
 
 
 957
 
 
 
 
 1.619
 
 
 
 
 1.874
 
 
 
 
 1.962
 
 
 
 
 1.894
 
 
 
 
 1.465
 
 
 
 
 1.306
 
 
 
 
 1.476
 
 
 
 
 1.308
 
 
 
 
 1.155
 
 
 
 
 1.054
 
 
 
 
 620
 
 
 
 
 396
 
 
 
 
 190
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 81
 
 
 
 
 308
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 6 – Investeringen (spanning)1Een negatief bedrag betekent spanning.
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 647
 
 
 
 
 -254
 
 
 
 
 -175
 
 
 
 
 -149
 
 
 
 
 -148
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 waarvan beleidsartikel 7 – Defensie Materieel Organisatie
 
 
 
 
 348
 
 
 
 
 387
 
 
 
 
 404
 
 
 
 
 393
 
 
 
 
 448
 
 
 
 
 486
 
 
 
 
 508
 
 
 
 
 536
 
 
 
 
 528
 
 
 
 
 554
 
 
 
 
 552
 
 
 
 
 556
 
 
 
 
 559
 
 
 
 
 569
 
 
 
 
 519
 
 
 
 
 532
 
 
 
 
 534
 
 
 
 
 538
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.7.
 Overzicht uitgaven veteranen en uitgaven zorg en nazorg
 
 Aan de Kamer is toegezegd dat in de begroting een overzicht wordt opgenomen van de begrote uitgaven in het kader van het veteranenbeleid. De uitgaven zijn in de begroting verwerkt in verschillende begrotingsartikelen. In het onderstaande overzicht is dit samengebracht.
 
 Tabel: Totaaloverzicht van uitgaven voor erkenning en waardering voor veteranen.
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Subsidie Stichting het Veteraneninstituut1Inclusief uitgaven voor zorg en nazorg, die zijn onderdeel van de kosten van het Veteranenloket.
 
 
 5.665
 
 
 
 
 Subsidie Nederlandse Veteranen dag
 
 
 2.593
 
 
 
 
 Subsidie Vereniging Veteranen Platform2Inclusief tijdelijke bijdrage nuldelijnsondersteuning.
 
 
 330
 
 
 
 
 Ondersteuning organisatie dag voor militaire oorlogs- en dienstslachtoffers
 
 
 330
 
 
 
 
 Ondersteunen veteranenzaken door operationele commando’s
 
 
 871
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 9.657
 
 
 
 
 
 
 Tabel: Uitgaven voor ondersteunen veteranenzaken door operationeel commando’s.
 
 
 
 
 
 
 Operationele commando’s
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Commando Zeestrijdkrachten
 
 
 294
 
 
 
 
 Commando Landstrijdkrachten
 
 
 400
 
 
 
 
 Commando Luchtstrijdkrachten
 
 
 102
 
 
 
 
 Commando Koninklijke Marechaussee
 
 
 75
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 871
 
 
 
 
 
 
 Tabel: Totaaloverzicht van uitgaven voor zorg en nazorg voor veteranen
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Bedragen x € 1.000
 
 
 
 
 
 
 Invaliditeitspensioenen
 
 
 65.000
 
 
 
 
 Nabestaandenpensioenen
 
 
 22.600
 
 
 
 
 Volledige Schadevergoedingsregeling voor MOD slachtoffers
 
 
 7.200
 
 
 
 
 Veteranenclaims PTSS
 
 
 24.000
 
 
 
 
 Ereschulduitkering
 
 
 1.000
 
 
 
 
 Sociale Zorg (w.o. de Voorzieningenregeling MOD slachtoffers)
 
 
 10.700
 
 
 
 
 Inkomensvoorziening in verband met zorg & re-integratie
 
 
 1.500
 
 
 
 
 Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV)
 
 
 750
 
 
 
 
 Maatschappelijke ondersteuning voor Veteranen (subsidie)
 
 
 3.775
 
 
 
 
 Veteranenloket1Inclusief deel dat onderdeel is van de subsidie Veteranen Instituut
 
 
 5.700
 
 
 
 
 Nuldelijnsondersteuning2Dit is onderdeel van de subsidie Veteranen Platform
 
 
 135
 
 
 
 
 De Raad voor civiel-militaire Zorg en Onderzoek (RZO)
 
 
 500
 
 
 
 
 Bijdragen aan onderzoeken (MGGZ)
 
 
 500
 
 
 
 
 Stichting Vincent van Gogh (VIBU)
 
 
 800
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 144.160
 
 
 
 
 
 Uitgaven erkenning en waardering
 De uitgaven voor erkenning en waardering zijn begroot in niet-beleidsartikel 9 Algemeen en 10 Centraal apparaat, met uitzondering van de uitgaven voor reüniefaciliteiten die zijn begroot op de beleidsartikelen van de operationele commando’s.
 Stichting het Veteraneninstituut
 De Stichting het Veteraneninstituut richt zich primair op de directe dienstverlening aan veteranen en hun relaties en versterkt daarmee de erkenning en waardering voor veteranen. De Stichting het Veteraneninstituut verzorgt via het veteranenloket de loketfunctie voor dienstverlening en zorg voor veteranen en hun relaties. Stichting het Veteraneninstituut fungeert daarnaast als kennis- en onderzoekscentrum op veteranengebied.
 Stichting Nederlandse Veteranen dag (NLVD)
 De Stichting NLVD heeft tot doel het bevorderen van de maatschappelijke erkenning en waardering voor Nederlandse veteranen onder regie van het Nationaal Comité Veteranendag. De Stichting NLVD bereikt deze doelstelling door onder meer het jaarlijks organiseren van de Nederlandse Veteranen dag, waarbij ook aandacht wordt besteed aan het initiëren, coördineren en stimuleren van educatieve activiteiten. Daarnaast wordt een publiciteitscampagne gevoerd, worden diverse evenementen georganiseerd en lokale veteranendagen gestimuleerd.
 Vereniging Veteranen Platform
 Het Veteranen Platform (VP) behartigt, als overkoepelend samenwerkingsverband van de Nederlandse veteranenorganisaties, de belangen van veteranen. Het VP vervult voor Defensie een waardevolle klankbord- en adviesfunctie op het gebied van veteranen. Het VP draagt tevens zorg voor de integrale coördinatie van de nuldelijnsondersteuning.
 Dagen voor Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers (MOD-ers)
 Sinds 2006 worden dagen voor Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers (MOD-ers) georganiseerd. De doelstellingen van deze dagen zijn het bieden van erkenning en waardering aan MOD-ers en hun partners, het bieden van informatie over de (pensioen)regelingen en voorzieningen en het luisteren naar de behoeften van de doelgroep.
 Reüniefaciliteiten
 Verenigingen voor veteranen, post-actieven en MOD-ers, die geregistreerd zijn in het reünieregister van het Veteraneninstituut, kunnen eenmaal per jaar aanspraak maken op reüniefaciliteiten. De organisatie hiervan ligt in handen van de verenigingen zelf. Daarnaast organiseert elk operationeel commando een eigen veteranen dag die, waar mogelijk, wordt gecombineerd met de open dag van het operationeel commando.
 Uitgaven zorg en nazorg
 De uitgaven voor zorg en nazorg zijn begroot op beleidsartikel 8 Ondersteuning krijgsmacht door Commando DienstenCentra en niet-beleidsartikelen 9 Algemeen en 10 Centraal apparaat.
 Kaderwet militaire pensioenen
 Deze wetgeving bevat het geheel aan wet- en regelgeving voor veteranen, MOD-ers, militairen buiten dienst en ex-militairen die niet meer (volledig) kunnen werken of aanvullende voorzieningen nodig hebben vanwege arbeidsongeschiktheid.
 Voor 2018 zijn de uitgaven aan bijzonder militair invaliditeitspensioen begroot op € 65,0 miljoen. Tevens is het bijzonder militair nabestaandenpensioen onderdeel van deze wetgeving. Voor 2018 zijn de uitgaven begroot op € 22,6 miljoen. De volledige schadevergoedingsregeling voor MOD-ers beoogt finale kwijting te bieden voor alle ten gevolge van een dienstongeval of dienstverbandaandoening veroorzaakte schade. Met deze regeling worden juridische procedures over aansprakelijkheid overbodig en kan Defensie proactief voorzien in materiële zorg. De hiermee gemoeide uitgaven zijn voor 2018 begroot op € 24,0 miljoen aan claims door veteranen die gerelateerd zijn aan PTSS en € 7,2 miljoen overige claims.
 Sociale zorg (w.o. Voorzieningenregeling MOD-ers)
 Vanuit de wettelijke zorgplicht voor veteranen worden voorzieningen aan veteranen verstrekt met het oog op het verbeteren van de levensomstandigheden in specifieke situaties. Met ingang van 1 januari 2015 is, in het kader van de hervorming langdurige zorg, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015 (Wmo 2015) van kracht. Voorzieningen die met ingang van 1 januari 2015 niet of niet meer volledig worden toegekend op grond van de Wmo 2015, zullen aanvullend worden vergoed via de Voorzieningenregeling MOD-ers. Deze meerkosten voor Defensie zijn moeilijk vooraf in te schatten. Meerkosten die het gevolg zijn van wijzigingen in de Wmo 2015 worden daarom achteraf op basis van realisatiecijfers vergoed door het Ministerie van VWS. De benodigde ondersteuning blijft daarmee voor de groep veteranen en MOD-ers ongewijzigd op het niveau zoals dat is vastgelegd in de Veteranenwet.
 Inkomensvoorziening in verband met zorg en re-integratie
 De inkomensvoorziening, zoals opgenomen in artikel 7 van de Veteranenwet, is een laagdrempelige regeling voor veteranen die ziek of arbeidsongeschikt zijn en waarbij sprake is van een vermoeden van dienstverband. Met het aanvragen van de inkomensvoorziening in verband met zorg wordt tegelijkertijd ook de aanvraag militair invaliditeitspensioen (MIP) gestart. Daarnaast worden voor deze veteranen de inspanningen op het gebied van de re-integratie geïntensiveerd en worden de reiskosten van hun partners vergoed wanneer ze deelnemen aan ambulante lotgenotengroepen. De uitvoeringskosten die gemoeid zijn met de re-integratie en het vergoeden van de reiskosten maken onderdeel uit van de raming. In totaal is voor deze voorzieningen een bedrag van € 1,5 miljoen geraamd.
 Landelijk Zorgsysteem Veteranen (LZV)
 Defensie heeft een belangrijke verantwoordelijkheid voor veteranen met maatschappelijke of psychische problemen. Hiervoor is het Landelijk Zorgsysteem Veteranen (LZV) ingericht dat bestaat uit militaire en civiele instellingen voor maatschappelijk werk en geestelijke gezondheidszorg. Voor 2018 zijn de uitgaven begroot op € 750.000. In de personeelsrapportage wordt ingegaan op de toezegging om de wachttijden die door het LZV zijn gemeld bij de Raad voor civiel-militaire Zorg en Onderzoek (RZO) aan uw Kamer te melden.
 Maatschappelijke ondersteuning voor veteranen
 Binnen het LZV verzorgt de Stichting de Basis het gespecialiseerd maatschappelijk werk voor post-actieve veteranen die een traumatische ervaring hebben meegemaakt. Hiermee wordt beoogd te bereiken dat de post-actieve veteraan weer deel kan nemen aan het maatschappelijk verkeer. De kosten van het maatschappelijk werk voor veteranen bedragen voor 2018 € 3,8 miljoen.
 Het Veteranenloket
 Op 11 juni 2014 is het Veteranenloket opgericht met als doel de toegang tot zorg en dienstverlening voor veteranen, MOD-ers en hun relaties te verbeteren en eenvoudig toegankelijk te maken. Daarnaast monitort het Veteranenloket de procesgang van veteranen, MOD-ers en hun relaties met een materiële of immateriële zorgvraag, zodat wordt voorkomen dat zij uit het zicht raken. Het Veteranenloket betreft een samenwerkingsverband tussen het Veteranen instituut, het ABP, Stichting de Basis, het Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk (DCBMW), het Uitvoeringsbedrijf Veteranen, Reservisten en Decoraties (UBVRD) en het VP. Het Veteranenloket registreert de zorgvraag en geeft toegang tot revalidatie, re-integratie, materiële zorg, maatschappelijke ondersteuning, en het LZV. De kosten (€ 5,7 miljoen) betreffen de centrale kosten voor het veteranenloket en de totale uitvoeringskosten (inclusief zorgcoördinatoren van het ABP).
 Nuldelijnsondersteuning
 Het VP is belast met de integrale coördinatie van de nuldelijnsondersteuning aan post-actieve veteranen en de aansluiting daarvan op de professionele hulpverlening van het LZV. Het VP voert de regie over de inrichting van dit landelijk dekkend en financieel zelfdragend systeem van nuldelijnsondersteuning. Tot en met 2018 draagt Defensie jaarlijks bij aan de organisatie-, opleidings- en inzetkosten van de nuldelijnshelpers van het landelijk dekkend en genormeerd nuldelijnsondersteuningssysteem. De uitgaven voor Defensie bedragen € 135.000 per jaar. Ter versterking hiervan heeft het Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg (V-fonds) toegezegd om de regionale nuldelijnsactiviteiten voor dezelfde periode financieel te ondersteunen. De bijdrage van het fonds bedraagt € 100.000 per jaar.
 Raad voor civiel-militaire Zorg en Onderzoek (RZO)
 De onafhankelijke RZO oefent toezicht uit op de ketenzorg aan veteranen die gebruik maken van het LZV en bevordert de gewenste specialisatie van de betrokken (LZV) instanties. De RZO adviseert daarnaast over (de richting van) het wetenschappelijk onderzoek op het gebied van aandoeningen die verband houden met uitzendingen en draagt zorg voor en bewaakt de noodzakelijke convergentie tussen die onderzoeken. De RZO is door zijn samenstelling in staat om het veteranenzorgsysteem vanuit verschillende perspectieven te beschouwen. Voor 2018 bedragen de begrote uitgaven € 100.000.
 Onderzoeken
 In de begroting van de Militaire Geestelijke Gezondheidszorg (MGGZ) is € 1 miljoen toegezegd ten behoeve van het wetenschappelijk onderzoek dat vanuit de MGGZ wordt verricht. Dit bedrag is verdeeld in twee categorieën onderzoek. Er wordt € 500.000 beschikbaar gesteld ten behoeve van onderzoeken naar de neurobiologische gevolgen van stress en trauma dat vanuit de Wetenschappelijke Onderzoeksgroep van de MGGZ wordt uitgevoerd. Ten behoeve van onderzoek naar de verbetering van de kwaliteit van zorg in het LZV is eveneens € 500.000 euro toegezegd.
 Overige
 Verscheidene organisatiedelen houden zich bezig met de zorg en nazorg aan veteranen in werkelijke dienst, post-actieven en MOD-ers, zoals het Eerstelijns Gezondheidszorgbedrijf (EGB), het Centraal Militair Hospitaal (CMH), de Militaire Geestelijke gezondheidszorg (MGGZ), het Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk werk (DCBMW), de Diensten Geestelijke Verzorging (DGV) en het Militair Revalidatie Centrum (MRC). De taken van deze organisatiedelen gaan verder dan alleen de zorg en nazorg aan veteranen. In de bedrijfsvoering van deze organisatiedelen wordt geen onderscheid gemaakt in veteranenzorg en overige zorg. Een dergelijke registratie is ook niet eenvoudig te realiseren. Dit deel van de uitgaven aan veteranenzorg is daarom niet inzichtelijk. Overigens wordt ook bij de zorg aan post-actieve militairen in veel gevallen dat onderscheid niet gemaakt, dus de financiële omvang van dat deel van de veteranenzorg is eveneens niet eenvoudig zichtbaar te maken. Defensie laat TNO onderzoek verrichten naar een kostenmodel voor veteranenzorg, waarin de zorgbehoefte op grond van meetbare parameters kan worden voorspeld. Dat onderzoek bevindt zich nog in de beginfase.
 
 
 
 4.8.
 Overzicht uitgaven IT
 
 Aan de Kamer is toegezegd dat in de begroting een integraal overzicht wordt opgenomen van de begrote uitgaven aan IT. De uitgaven zijn in de begroting verwerkt op de begrotingsartikelen Investeringen krijgsmacht (investeringen IT) en Ondersteuning krijgsmacht door Defensie Materieel Organisatie (exploitatie IT).
 Tabel: Overzicht uitgaven aan IT
 Totaaloverzicht van uitgaven aan IT
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Begroting
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2021
 
 
 2022
 
 
 totaal
 
 
 
 
 
 
 Voorzien in IT, exploitatie
 
 
 Artikel 2
 
 
 2.882
 
 
 2.715
 
 
 2.715
 
 
 2.714
 
 
 2.716
 
 
 2.716
 
 
 
 
 
 Voorzien in IT, investering
 
 
 Artikel 6
 
 
 159.863
 
 
 186.880
 
 
 186.133
 
 
 119.312
 
 
 81.706
 
 
 72.369
 
 
 
 
 
 
 – waarvan programmabureau IT
 
 
 
 
 
 8.400
 
 
 
 
 1.800
 
 
 
 
 
 
 
 
 10.200
 
 
 
 
 
 
 – waarvan IV-problematiek; versterken IT-regie organisatie
 
 
 
 
 
 1.400
 
 
 
 
 900
 
 
 
 
 900
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 
 
 4.000
 
 
 
 
 
 
 – waarvan Reservering IT-vernieuwing
 
 
 
 
 
 5.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 40.000
 
 
 
 
 30.000
 
 
 
 
 30.800
 
 
 
 
 185.800
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan DMO/OPS /IT exploitatie
 
 
 Artikel 7
 
 
 183.817
 
 
 182.232
 
 
 189.443
 
 
 189.552
 
 
 188.936
 
 
 188.936
 
 
 
 
 
 Voorzien in IT, exploitatie (overig)
 
 
 Artikel 7
 
 
 43.137
 
 
 49.107
 
 
 47.836
 
 
 48.676
 
 
 48.654
 
 
 47.929
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven IT
 
 
 
 
 
 389.699
 
 
 
 
 420.934
 
 
 
 
 426.127
 
 
 
 
 360.254
 
 
 
 
 322.012
 
 
 
 
 311.950
 
 
 
 
 200.000
 
 
 
 
 
 
 De reservering van € 201,8 miljoen voor de vernieuwing IT bestaat uit de vanaf de begroting van 2016 gereserveerde € 40,2 miljoen, de in de begroting van 2017 toegevoegde voorziening voor dubbele beheerslasten, transitie en migratie van € 117,0 miljoen en de recent toegevoegde vrijval van € 44,6 miljoen omdat er minder in legacy-systemen hoeft te worden geïnvesteerd.
 
 
 
 4.9.
 Overzicht Cyber
 
 Cyber is, naast land, lucht, zee en ruimte, inmiddels het vijfde domein voor militair optreden. Tijdens de top in Warschau in juli 2016 heeft ook de NAVO het digitale domein erkend als domein voor militair optreden. Ook heeft het kabinet besloten in de aanpak van cyberspionage en -sabotage te investeren. Om de inzetbaarheid van de Nederlandse krijgsmacht te waarborgen en haar effectiviteit te verhogen, versterkt Defensie haar digitale weerbaarheid en het vermogen om cyberoperaties uit te voeren. Defensie heeft de afgelopen jaren stappen in het digitale domein gezet en investeringen gedaan. De Defensie Cyber Strategie legt daarvoor de basis. De nota «In Het Belang Van Nederland» versnelde de tenuitvoerlegging. In 2015 is de Defensie Cyber Strategie geactualiseerd en aan de Kamer gepresenteerd (Kamerstuk 33 321, nr. 5). De actualisering bepaalt de richting waarin Defensie zich op dit vlak de komende jaren verder zal ontwikkelen. In maart 2016 is de voortgang op de uitvoering van de strategie gerapporteerd en aan de Kamer aangeboden (Kamerstuk 33 321, nr. 7). Indien noodzakelijk wordt de Kamer op deze manier op de hoogte worden gehouden van de Defensie-inspanningen op het gebied van Cyber.
 
 
 
 4.10.
 Lijst van afkortingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 ABP
 
 
 Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds
 
 
 
 
 ACOTA
 
 
 African Contingency Operations Training and Assistance
 
 
 
 
 AMBV
 
 
 Alkmaar-klasse Mijnenbestrijdingsvaartuig
 
 
 
 
 AO
 
 
 Algemeen Overleg
 
 
 
 
 AWACS
 
 
 Airborne Early Warning and Control System
 
 
 
 
 BE
 
 
 Bijstandseenheid
 
 
 
 
 BES
 
 
 Bonaire, Sint Eustatius en Saba
 
 
 
 
 BPB
 
 
 Beleids-, Plannings- en Begrotingsprocedure
 
 
 
 
 BS
 
 
 Bestuursstaf
 
 
 
 
 BSB
 
 
 Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten
 
 
 
 
 BTW
 
 
 Belasting op de Toegevoegde Waarde
 
 
 
 
 C2
 
 
 Command and Control
 
 
 
 
 C4ISR
 
 
 Command & Control, Communications, Computers & Information and Intelligence, Surveillance & Reconnaissance
 
 
 
 
 CAO
 
 
 Collectieve Arbeidsovereenkomst
 
 
 
 
 CARIB
 
 
 Caribisch Gebied
 
 
 
 
 CBMI
 
 
 Capacity Building Mission in Iraq
 
 
 
 
 CBO
 
 
 Crisisbeheersingsoperaties
 
 
 
 
 CBRN
 
 
 Chemisch, Biologisch, Radiologisch, Nucleair
 
 
 
 
 CBS
 
 
 Centraal Bureau voor de Statistiek
 
 
 
 
 CC
 
 
 Central Command
 
 
 
 
 CDC
 
 
 Commando DienstenCentra
 
 
 
 
 CDS
 
 
 Commandant der Strijdkrachten
 
 
 
 
 CE
 
 
 Chemische Energie
 
 
 
 
 CG
 
 
 Cluster Gezondheidszorg
 
 
 
 
 C-IED
 
 
 Counter Improvised Explosive Devices
 
 
 
 
 CIMIC
 
 
 Civil-Military Cooperation
 
 
 
 
 CIS
 
 
 Communicatie- en informatiesysteem
 
 
 
 
 CKMAR
 
 
 Commando Koninklijke marechaussee
 
 
 
 
 CLAS
 
 
 Commando landstrijdkrachten
 
 
 
 
 CLSK
 
 
 Commando luchtstrijdkrachten
 
 
 
 
 CMF
 
 
 Combined Maritime Forces
 
 
 
 
 CMH
 
 
 Centraal Militair Hospitaal
 
 
 
 
 CODEMO
 
 
 Commissie Defensie Materieelontwikkeling
 
 
 
 
 COID
 
 
 Centrale Organisatie Integriteit Defensie
 
 
 
 
 COMPATRIOT
 
 
 Communication Patriot
 
 
 
 
 CPA
 
 
 Comprehensive Peace Agreement
 
 
 
 
 CPD
 
 
 Cluster Personele Diensten
 
 
 
 
 CPT
 
 
 Close Protection Teams
 
 
 
 
 CRC
 
 
 Crowd and Riot Control
 
 
 
 
 CS
 
 
 Combat Support
 
 
 
 
 CSS
 
 
 Combat Service Support
 
 
 
 
 CTF
 
 
 Combined Task Force
 
 
 
 
 CUP
 
 
 Capability Upgrade Programme
 
 
 
 
 CV
 
 
 Commandovoertuig
 
 
 
 
 CZMCARIB
 
 
 Commandant der Zeemacht in het Caribisch Gebied
 
 
 
 
 CZSK
 
 
 Commando zeestrijdkrachten
 
 
 
 
 DBB
 
 
 Defensie Bedrijfsstoffenbedrijf
 
 
 
 
 DBBO
 
 
 Defensie Bewaking en Beveiligingsorganisatie
 
 
 
 
 DBBS
 
 
 Defensie Bewakings- en Beveiligingssysteem
 
 
 
 
 DBV
 
 
 Dienst Beveiliging Vastgoed
 
 
 
 
 DC
 
 
 DienstenCentrum
 
 
 
 
 DCC
 
 
 Defensie Cybercommando
 
 
 
 
 DCDI
 
 
 Dienstencentrum Documentaire Informatievoorziening
 
 
 
 
 DCDV
 
 
 Dienstencentrum Dienstverlening
 
 
 
 
 DCIOD
 
 
 Dienstencentrum Internationale Ondersteuning Defensie
 
 
 
 
 DCMO
 
 
 Datacommunicatie Mobiel Optreden
 
 
 
 
 DDG
 
 
 Duik- en Demonteer Groep
 
 
 
 
 DDN
 
 
 Defensie Duurzaamheidnota
 
 
 
 
 DEFCERT
 
 
 Defensiebreed Computer Emergency Response Team
 
 
 
 
 DGI
 
 
 Defensie Gerelateerde Industrie
 
 
 
 
 DGLC
 
 
 Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando
 
 
 
 
 DHC
 
 
 Defensie Helikopter Commando
 
 
 
 
 DI
 
 
 Documentaire Informatie
 
 
 
 
 DIC
 
 
 Defensie Innovatie Competitie
 
 
 
 
 DIS
 
 
 Defensie Industrie Strategie
 
 
 
 
 DLBE
 
 
 District Landelijke en Buitenlandse Eenheden
 
 
 
 
 DMO
 
 
 Defensie Materieel Organisatie
 
 
 
 
 DMP
 
 
 Defensie Materieel Proces
 
 
 
 
 DMUNB
 
 
 Defensie Munitiebedrijf
 
 
 
 
 DNB
 
 
 De Nederlandsche Bank
 
 
 
 
 DOKS
 
 
 Defensie Operationeek Kledingsysteem
 
 
 
 
 DPD
 
 
 Defensie Personele Diensten
 
 
 
 
 DR&D
 
 
 Defence Research and Development
 
 
 
 
 DSI
 
 
 Dienst Speciale Interventies
 
 
 
 
 DTO
 
 
 Defensie Telematica Organisatie
 
 
 
 
 DVD
 
 
 Dienst Vastgoed Defensie
 
 
 
 
 DVO
 
 
 Dienstverleningsovereenkomst
 
 
 
 
 EATC
 
 
 European Air Transport Command
 
 
 
 
 EDA
 
 
 Europees Defensie Agentschap
 
 
 
 
 EFP
 
 
 Enhanced Forward Presence
 
 
 
 
 EGF
 
 
 Europese Gendarmerie Force
 
 
 
 
 EKMS
 
 
 Electronic Key Management System
 
 
 
 
 EOD
 
 
 Explosieven Opruimingsdienst
 
 
 
 
 EOV
 
 
 Elektronische Oorlogsvoering
 
 
 
 
 EPA
 
 
 Energie Prestatie Adviezen
 
 
 
 
 ERP
 
 
 Enterprise Resource Planning
 
 
 
 
 ERP M&F
 
 
 Enterprise Resource Planning: materieel en financieel
 
 
 
 
 EU
 
 
 Europese Unie
 
 
 
 
 EUFOR
 
 
 European Force
 
 
 
 
 EULEX
 
 
 European Union Rule of Law Mission (Kosovo)
 
 
 
 
 EUPOL
 
 
 EU Police (Afghanistan)
 
 
 
 
 EUSEC
 
 
 EU Communications Security and Evaluation Agency
 
 
 
 
 EVC
 
 
 Erkenning van eerder verworven competenties
 
 
 
 
 EVDB
 
 
 Europees Veiligheids- en Defensiebeleid
 
 
 
 
 EZB
 
 
 Enkel Zijband
 
 
 
 
 EZ
 
 
 Ministerie van Economische Zaken
 
 
 
 
 FBD
 
 
 Facilitair Bedrijf Defensie
 
 
 
 
 FBUH
 
 
 Fysieke Bescherming en Uitrusting Hulpverleners
 
 
 
 
 FDC
 
 
 Financieel Dienstencentrum
 
 
 
 
 FMW
 
 
 Faculteit Militaire Wetenschappen
 
 
 
 
 FNIK
 
 
 Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht
 
 
 
 
 FPS
 
 
 Flexibel Personeelssysteem
 
 
 
 
 FRISC
 
 
 Fast Raiding, Interception and Special Forces Craft
 
 
 
 
 FRONT
 
 
 Future Relevant Operations with Next-generation Technology
 
 
 
 
 FS
 
 
 Facility Services
 
 
 
 
 GET
 
 
 Green Energy Technologies
 
 
 
 
 GLA
 
 
 Geweer Lange Afstand
 
 
 
 
 GPM
 
 
 Geïntegreerde Politietrainingsmissie
 
 
 
 
 GPW
 
 
 Groot Pantserwielvoertuig
 
 
 
 
 GZ
 
 
 Gezondheidszorg
 
 
 
 
 HDP
 
 
 Hoofd Directie Personeel
 
 
 
 
 HDV
 
 
 Hogere Defensie Vorming
 
 
 
 
 HF
 
 
 High Frequency
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Homogene Groep Internationale Samenwerking
 
 
 
 
 HQ
 
 
 Headquarter
 
 
 
 
 HR
 
 
 Human Resource
 
 
 
 
 HRB
 
 
 Hoogrisico Beveiliging
 
 
 
 
 HRF(L)
 
 
 High Readiness Forces (Land)
 
 
 
 
 HRM
 
 
 Human Resource Management
 
 
 
 
 HV
 
 
 Helderheid Versterkend
 
 
 
 
 I&M
 
 
 Infrastructuur en Milieu
 
 
 
 
 IBO
 
 
 Interdepartementaal Beleidsonderzoek
 
 
 
 
 ICMS
 
 
 Intensivering Civiel-Militaire Samenwerking
 
 
 
 
 ICT
 
 
 Informatie- en Communicatietechnologie
 
 
 
 
 ID
 
 
 Identification
 
 
 
 
 IDL
 
 
 Instituut Defensie Leergangen
 
 
 
 
 IDP
 
 
 Internaly Displaced Person
 
 
 
 
 IDS
 
 
 Indringer Detectie Systeem/Intrusion Detection System
 
 
 
 
 IED
 
 
 Improvised Explosive Device
 
 
 
 
 IFF
 
 
 Identification Friend or Foe
 
 
 
 
 IG
 
 
 Innovation Game
 
 
 
 
 IGK
 
 
 Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht
 
 
 
 
 IGV
 
 
 Infanterie Gevechtsvoertuig
 
 
 
 
 IJC
 
 
 ISAF Joint Command
 
 
 
 
 IOT&E
 
 
 Initial Operational Test & Evaluation
 
 
 
 
 IPU
 
 
 Integrated Police Unit
 
 
 
 
 IRF
 
 
 Immediate Response Force
 
 
 
 
 IRTC
 
 
 International Recommanded Transit Corridor
 
 
 
 
 ISAF
 
 
 International Security Assistance Force
 
 
 
 
 ISTAR
 
 
 Intelligence Surveillance, Target Acquisition and Reconnaissance
 
 
 
 
 IV
 
 
 Informatie Voorziening
 
 
 
 
 IVENT
 
 
 Informatievoorziening en -Technologie
 
 
 
 
 JCG
 
 
 Joint CIS Group
 
 
 
 
 JIP
 
 
 Joint Investment Programs
 
 
 
 
 JISTARC
 
 
 Joint ISTAR Commando
 
 
 
 
 JIVC
 
 
 Joint Informatievoorziening Commando
 
 
 
 
 JSF
 
 
 Joint Strike Fighter
 
 
 
 
 JSS
 
 
 Joint Support Ship
 
 
 
 
 KFOR
 
 
 Kosovo Force
 
 
 
 
 KIM
 
 
 Koninklijk Instituut voor de Marine
 
 
 
 
 KMA
 
 
 Koninklijke Militaire Academie
 
 
 
 
 Kmar
 
 
 Koninklijke Marechaussee
 
 
 
 
 KORV
 
 
 Kader Overname Rijksvastgoed
 
 
 
 
 KPU
 
 
 Kleding- en Persoonsgebonden Uitrusting
 
 
 
 
 KWCARIB
 
 
 Kustwacht voor het Koninkrijk in het Caribisch gebied
 
 
 
 
 KWW
 
 
 Klein Kaliber Wapens
 
 
 
 
 LC(F)
 
 
 Luchtverdedigings- en Commando(fregat)
 
 
 
 
 LCW
 
 
 Logistiek Centrum Woensdrecht
 
 
 
 
 LION
 
 
 Light Infrared Observation Night Sight
 
 
 
 
 LIVS
 
 
 Licht Indirect Vurend Systeem
 
 
 
 
 LOKKMAR
 
 
 Landelijk Opleidings- en Kenniscentrum Kmar
 
 
 
 
 LPD
 
 
 Landing Platform Dock
 
 
 
 
 LRIP
 
 
 Low Rate Initial Production
 
 
 
 
 LTC
 
 
 Landelijk Tactisch Commando (Kmar)
 
 
 
 
 LTD
 
 
 Leergang Topmanagement Defensie
 
 
 
 
 LZV
 
 
 Landelijk Zorgsysteem Veteranen
 
 
 
 
 M(-FREGAT)
 
 
 Multi-purpose(-fregat)
 
 
 
 
 MALE UAV
 
 
 Medium Altitude Long Endurance Unmanned Air Vehicle
 
 
 
 
 MARIN
 
 
 Maritiem Research Instituut Nederland
 
 
 
 
 MBMD
 
 
 Maritime Ballistic Missile Defence
 
 
 
 
 ME
 
 
 Mobiele eenheid
 
 
 
 
 MECHBRIG
 
 
 Gemechaniseerde Brigade
 
 
 
 
 MG
 
 
 Materiele Gereedheid
 
 
 
 
 MGGZ
 
 
 Militair Geestelijke Gezondheidszorg
 
 
 
 
 MIA(-V)
 
 
 Maatschappelijke Innovatie Agenda (Veiligheid)
 
 
 
 
 MILSATCOM
 
 
 Military Satellite Communications
 
 
 
 
 MINUSMA
 
 
 United Nations Multidimensional Integrated Stabilization Mission in Mali
 
 
 
 
 MIP
 
 
 Militair Invaliditeitspensioen
 
 
 
 
 MIVD
 
 
 Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
 
 
 
 
 MK
 
 
 Medische Keuringen
 
 
 
 
 MKB
 
 
 Midden- en Kleinbedrijf
 
 
 
 
 MLU
 
 
 Midlife Upgrade
 
 
 
 
 MOD
 
 
 Militair Oorlogs- of Dienstslachtoffer
 
 
 
 
 MOR
 
 
 Mortier Opsporingsradar
 
 
 
 
 MOU
 
 
 Memorandum of Understanding
 
 
 
 
 MPO
 
 
 Materieel Projecten Overzicht
 
 
 
 
 MRTT
 
 
 Multirole Tanker Transport
 
 
 
 
 MSMT
 
 
 Multi ship, multi type
 
 
 
 
 MTADS
 
 
 Modernized Target Acquisition and Designation Sight
 
 
 
 
 MTF
 
 
 Maritime Task Force/Mentoring Task Force
 
 
 
 
 MTV
 
 
 Mobiel Toezicht Veiligheid
 
 
 
 
 NAR
 
 
 Noord-Atlantische Raad
 
 
 
 
 NATO
 
 
 North Atlantic Treaty Organization
 
 
 
 
 NATRES
 
 
 Nationale Reserve
 
 
 
 
 NAVFOR
 
 
 Naval Force
 
 
 
 
 NAVO
 
 
 Noord-Atlantische Verdragsorganisatie
 
 
 
 
 NBI
 
 
 Nationale Bijdrage aan ISAF-staven
 
 
 
 
 NCIRC
 
 
 NATO Computer Incident Response Capability
 
 
 
 
 NCSC
 
 
 Nationaal Cyber Security Center
 
 
 
 
 NDMC
 
 
 Nationale Datalink Managementcel
 
 
 
 
 NIC
 
 
 Nationale Inlichtingen Cel
 
 
 
 
 NIDV
 
 
 Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid
 
 
 
 
 NIMH
 
 
 Nederlands Instituut voor de Militaire Historie
 
 
 
 
 NLD
 
 
 Nederland
 
 
 
 
 NLDA
 
 
 Nederlandse Defensie Academie
 
 
 
 
 NLMARFOR
 
 
 Netherlands Maritime Force
 
 
 
 
 NLR
 
 
 Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum
 
 
 
 
 NLTC
 
 
 Netherlands Liaison Team CENTCOM
 
 
 
 
 NRF
 
 
 NATO Response Force
 
 
 
 
 NSE
 
 
 National Support Element
 
 
 
 
 NTM
 
 
 Notice To Move
 
 
 
 
 O&T
 
 
 Oefeningen & Trainingen
 
 
 
 
 OAD
 
 
 Operationele Aanpassingen Diemaco
 
 
 
 
 OD
 
 
 Operationele doelstelling
 
 
 
 
 OG
 
 
 Operationeel Gereed
 
 
 
 
 OG
 
 
 Operationele Gereedheid
 
 
 
 
 OGRV
 
 
 Object Grondverdediging
 
 
 
 
 OIV
 
 
 Operationele Informatievoorziening
 
 
 
 
 OOCL
 
 
 Operationeel Ondersteuningscommando Land
 
 
 
 
 OZD
 
 
 Onderzeedienst
 
 
 
 
 PA
 
 
 Palestijnse Autoriteit
 
 
 
 
 PALS
 
 
 Project Aanpassingen Legacy Speer
 
 
 
 
 Paresto
 
 
 Paarse Restaurant Organisatie
 
 
 
 
 PDC
 
 
 Producten- en Dienstencatalogus
 
 
 
 
 PG
 
 
 Personele Gereedheid
 
 
 
 
 PGM
 
 
 Precision Guided Munition
 
 
 
 
 PGU
 
 
 Persoonsgebonden Uitrusting
 
 
 
 
 PI
 
 
 Prestatie-Indicator
 
 
 
 
 PPS
 
 
 Publiek-Private Samenwerking
 
 
 
 
 PRISMO
 
 
 Prospectie in stressgerelateerd militair onderzoek
 
 
 
 
 PRTL
 
 
 Pantserrupsvoertuig tegen luchtdoelen
 
 
 
 
 PSFD
 
 
 Production, Sustainment and Follow-on Development
 
 
 
 
 PTG
 
 
 Police Trainings Group
 
 
 
 
 PTSS
 
 
 Post-Traumatisch Stress Syndroom
 
 
 
 
 PZH
 
 
 Pantserhouwitser
 
 
 
 
 QRA
 
 
 Quick Reaction Alert
 
 
 
 
 R&D
 
 
 Research and Development
 
 
 
 
 RBV
 
 
 Rijksbegrotingsvoorschriften
 
 
 
 
 RBZ
 
 
 Raad Buitenlandse Zaken
 
 
 
 
 RC
 
 
 Regional Command
 
 
 
 
 RDTF
 
 
 Redeployment Taskforce
 
 
 
 
 ROC
 
 
 Regionaal Opleidingscentrum
 
 
 
 
 RPE
 
 
 Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek
 
 
 
 
 RSM
 
 
 Resolute Support Mission
 
 
 
 
 RVB
 
 
 Rijksvastgoedbedrijf
 
 
 
 
 RWT
 
 
 Rechtspersoon met een wettelijke taak
 
 
 
 
 RZO
 
 
 Raad voor civiel-militaire Zorg en Onderzoek
 
 
 
 
 SAC
 
 
 Strategic Airlift Command
 
 
 
 
 SAP
 
 
 Systemen, Applicaties en Producten
 
 
 
 
 SAR
 
 
 Search and Rescue
 
 
 
 
 SBIR
 
 
 Small Business Innovation Reseach
 
 
 
 
 SBK
 
 
 Sociaal Beleidskader
 
 
 
 
 SDD
 
 
 System Development and Demonstration
 
 
 
 
 SHF
 
 
 Super High Frequency
 
 
 
 
 SKIA
 
 
 Strategische Kennis- en Innovatieagenda
 
 
 
 
 SLA
 
 
 Service Level Agreements
 
 
 
 
 SNMG
 
 
 Standing NATO Reaction Force Maritime Group
 
 
 
 
 SPEER
 
 
 Strategic Process and Enterprise Resource Planning Enabled Reengineering
 
 
 
 
 SSM
 
 
 Single Service Management
 
 
 
 
 SSO
 
 
 Shared Service Organisatie
 
 
 
 
 SSR
 
 
 Security Sector Reform
 
 
 
 
 STARS
 
 
 Sensor Technology Applied in Reconfigurable Systems for Sustainable Security
 
 
 
 
 SZVK
 
 
 Stichting Ziektekostenverzekering Krijgsmacht
 
 
 
 
 TACF
 
 
 Transportable Air Control Facility
 
 
 
 
 TACTIS
 
 
 Tactische Indoor Simulation
 
 
 
 
 TFU
 
 
 Task Force Uruzgan
 
 
 
 
 TITAAN
 
 
 Theatre Independent Tactical Army and Airforce Network
 
 
 
 
 TNO
 
 
 Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
 
 
 
 
 TU
 
 
 Technische Universiteit
 
 
 
 
 UAS
 
 
 Unmanned Aerial Systems
 
 
 
 
 UIM
 
 
 Unit Interventie Mariniers
 
 
 
 
 UMS
 
 
 Unmannend Maritime Systems
 
 
 
 
 UN
 
 
 United Nations
 
 
 
 
 UNAMID
 
 
 United Nations African Union Mission in Darfur
 
 
 
 
 UNMIS
 
 
 United Nations Mission in Sudan
 
 
 
 
 UNODC
 
 
 United Nations Office on Drugs and Crime
 
 
 
 
 UNTSO
 
 
 United Nations Truce and Supervision Organization
 
 
 
 
 USCENTCOM
 
 
 United States Central Command
 
 
 
 
 VAO
 
 
 Verslag Algemeen Overleg
 
 
 
 
 VHF
 
 
 Very High Frequency
 
 
 
 
 VJTF
 
 
 Very High readiness Joint Tastforce
 
 
 
 
 VN
 
 
 Verenigde Naties
 
 
 
 
 VNVR
 
 
 Verenigde Naties Veiligheidsraad
 
 
 
 
 VOSS
 
 
 Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem
 
 
 
 
 VPD
 
 
 Vessel Protection Detachment
 
 
 
 
 VTE
 
 
 Voltijdsequivalent
 
 
 
 
 WGO
 
 
 Wetgevingsoverleg
 
 
 
 
 WIA
 
 
 Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen
 
 
 
 
 WIV
 
 
 Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
 
 
 
 
 WVO
 
 
 Wet Veiligheidsonderzoeken
 
 
 
 
 YPR
 
 
 Pantserrupsvoertuig, type Y
 
 
 
 
 ZBO
 
 
 Zelfstandig Bestuursorgaan
 
 
 
 
 Zr. Ms.
 
 
 Zijner Majesteits
 
 
 
 
 ZVW
 
 
 Zorgverzekeringswet