Wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking van de werking van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid en houdende regels met betrekking tot de voorrang voor duurzame elektriciteit, alsmede enkele andere wijzigingen van deze wetten; VOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR ECONOMISCHE ZAKEN
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2009-2010
 Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Kamerstukken
 
 
 
 31 904
 
 Wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking van de werking
 van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid en houdende regels met betrekking
 tot de voorrang voor duurzame elektriciteit, alsmede enkele andere wijzigingen van deze
 wetten 
 
 
 
 C
 
 VOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR ECONOMISCHE ZAKEN1 Samenstelling:Schuurman (CU), Van den Berg (SGP), Meindertsma (PvdA), Broekers-Knol (VVD),
 Terpstra (CDA), Kneppers-Heynert (VVD) voorzitter, Kox (SP), Essers (CDA), Hamel
 (PvdA), Sylvester (PvdA), Schouw (D66), Van Driel (PvdA), Doek (CDA), Franken (CDA),
 Böhler (GL), Willems (CDA), Reuten (SP) vicevoorzitter, Hofstra (VVD), Asscher (VVD),
 Laurier (GL), Koffeman (PvdD), Elzinga (SP), Vliegenthart (SP), Kuiper (CU) en
 Yildirim (Fractie-Yildirim).
 Vastgesteld 27 april 2010
 
 
 
 Het voorbereidend onderzoek heeft de commissie aanleiding gegeven tot het maken
 van de volgende opmerkingen en het stellen van de volgende vragen.
 Inleiding
 
 De leden van de CDA-fractie hebben met grote
 interesse kennis genomen van het wetsvoorstel en de uitvoerige parlementaire
 behandeling in de Tweede Kamer.
 Opvallend is volgens deze leden het grote aantal amendementen, dat is
 aangenomen (12), waarvan 8 met algemene stemmen. Alle aspecten van het
 wetsvoorstel zijn uitvoerig aan de orde geweest, zodat de leden van de
 CDA-fractie zich beperken tot het maken van een opmerking en het stellen van
 een beperkt aantal vragen.
 
 Deze leden wensen op te merken dat zij het betreuren dat, alhoewel een zekere
 samenhang valt te onderkennen, de regering er voor gekozen heeft om alle
 onderwerpen in één wetsvoorstel samen te voegen. Dit klemt te meer daar één van de
 onderwerpen, de voorrang voor duurzaam geproduceerde elektriciteit en het daar mee
 verbonden systeem van congestiemanagement, een inbreuk maakt op het systeem van
 kostenallocatie van de kosten van het netbeheer. Door deze wijze van hanteren van
 de wetgevingsprocedure wordt de Eerste Kamer de mogelijkheid ontnomen om over dat
 deel van het wetsvoorstel een ander oordeel te hebben dan over de andere
 onderdelen van het wetsvoorstel.
 De leden van de VVD-fractie hebben kennis genomen van
 het wetsvoorstel en willen graag van de gelegenheid gebruik maken de regering nog
 enkele vragen te stellen. Daaraan voorafgaand willen deze leden twee opmerkingen
 maken. Ten eerste willen de leden de regering hartelijk dank zeggen voor het ter
 beschikking stellen van een doorlopende wettekst, wat het bestuderen van deze
 complexe materie aanzienlijk vergemakkelijkte. In de tweede plaats moet het deze
 leden van het hart dat het samenvoegen in één wetsontwerp van twee onderwerpen,
 die slechts zeer gedeeltelijk met elkaar te maken hebben, de leden dwingt om
 uiteindelijk één oordeel, positief of negatief, over het gehele wetsontwerp te
 vellen. 
 De leden van de VVD-fractie merken voorts op dat het wetsontwerp in de Tweede
 Kamer uitvoerig behandeld is en er grote consensus was over de Gaswet en over het
 overgrote deel van de Elektriciteitswet. Het hete hangijzer was daar, in elk geval
 voor de leden van de VVD-fractie, de bepalingen over het congestiemanagement. De
 leden van de VVD-fractie zien de beantwoording van hun vragen met belangstelling
 tegemoet.
 Met belangstelling en instemming hebben de leden van de fractie van de PvdA kennis genomen van de Wijziging van de Gaswet en
 Elektriciteitswet van 1998. Deze leden juichen het toe dat toelevering van
 duurzame energie voorrang krijgt op de netten. De leden van de PvdA-fractie zijn
 het eens met het streven draaipunt in Noordwest Europa van een gasrotonde te
 worden. Ook zijn deze leden positief over de baten die dit wetsvoorstel zullen
 opleveren, baten die de kosten verre overstijgen. Wel hebben deze leden nog een
 aantal opmerkingen en vragen.
 De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling
 kennis genomen van het wetsvoorstel.
 Met belangstelling en instemming hebben de leden van de fracties van de ChristenUnie en de SGP kennis
 genomen van het wetsvoorstel. Wel hebben deze leden nog een aantal vragen. Met
 belangstelling wachten de leden van de fracties van de ChristenUnie en de SGP de
 beantwoording af. 
 Vaste commissie voor Economische Zaken
 Hierna wordt eerst een vraag gesteld namens alle leden van de vaste commissie
 voor Economische Zaken. Vervolgens worden per fractie de vragen van de leden van
 deze fracties weergegeven.
 De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken heeft een tweetal
 brieven ontvangen met betrekking tot het onderhavige wetsvoorstel. Het betreft
 respectievelijk een brief van 13 april 2010 van de Vereniging voor Energie, Milieu
 en Water (VEMW), COGEN Nederland en LTO Glaskracht Nederland en een brief van
 19 april 2010 van VEMW. Van deze brieven is door de verzenders een afschrift
 verzonden aan de minister van Economische Zaken. De leden van de vaste commissie
 voor Economische Zaken hebben kennis genomen van deze brieven2Ter griffie ter inzage gelegd onder griffie nr. 146002.05 en
 146002.06. en verzoeken de regering om te reageren op hetgeen in deze brieven naar
 voren wordt gebracht.
 CDA
 Gasmarkt
 De in het wetsvoorstel opgenomen maatregelen om de werking van de gasmarkt te
 bevorderen hebben de instemming van de leden van de CDA-fractie. Echter, deze leden achten de nu voorgestelde maatregelen
 slechts een eerste belangrijke stap om te komen tot een verdere liberalisering van
 de gasmarkt. Deze leden vragen de regering daarom om nog eens uiteen te zetten hoe
 zij de verdere liberalisering van de gasmarkt in Nederland denkt te bevorderen en
 daarbij te betrekken de wens om Nederland de gasrotonde van Noord-West Europa te
 laten worden. Voorts hebben de leden van de CDA-fractie behoefte aan een nadere
 integrale analyse van de economische en internationaal politieke realiteit van dit
 streven. Immers, wil Nederland deze rol kunnen spelen, dan zullen daar zeer grote
 investeringen mee zijn gemoeid.
 Bij de verdere liberalisering van de gasmarkt speelt GasTerra een grote rol. De
 tot nu toe dominante positie van GasTerra zal immers aan verandering onderhevig
 zijn. Hoe kijkt de regering aan tegen haar aandeelhouderschap in deze onderneming?
 De leden van de fractie van het CDA achten met name de vraag relevant of de
 regering dit aandeelhouderschap wil blijven continueren tegen de achtergrond van
 een verdere liberalisering van de gasmarkt.
 
 Een onderdeel van de nu voorgestelde maatregelen is het nieuwe
 balanceringsregime.
 Gaat de regering nog steeds uit van invoering van het nieuwe systeem per
 1 april 2011 indien dit wetsvoorstel rond 1 juli van dit jaar in werking kan
 treden? De leden van de CDA-fractie vragen voorts wat de voornemens van de
 regering zijn met betrekking tot de monitoring van het nieuwe
 balanceringsregime en de rapportage daarover? De leden van de fractie van het
 CDA merken op dat in de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstuk 31 904, nr. 9, p. 18)
 wordt gesteld dat sprake is van een verrekening tegen een neutrale gasprijs.
 Deze leden vragen hoe een neutrale gasprijs berekend wordt.
 
 Verder vragen deze leden of er al een voorstel is van Gas Transport Services
 (GTS), de beheerder van het landelijk gastransportnet, om te komen tot een andere
 tarifering voor het transport naar en van een gasopslag. Zo ja, wat houdt dit
 voorstel in?
 Energie-infrastructuur
 De leden van de CDA-fractie merken op dat met betrekking tot de
 energie-infrastructuur nu wordt uitgegaan van door producenten aangekondigde
 concrete uitbreidingsinvesteringen. Deze uitbreidingsinvesteringen worden dan
 eerst nog eens op nut en noodzaak beoordeeld door het Rijk (de grote
 transportnetten) en de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) (voor de overige
 netten). Bij de beoordeling van nut en noodzaak zal men dan toch uitgaan van reeds
 bekende gegevens om dat te kunnen beoordelen. Gezien de lange tot zeer lange
 doorlooptijden voor het realiseren van uitbreidingen van het netwerk afgezet tegen
 de doorgaans veel kortere realisatietermijnen van productiecapaciteit doet de
 vraag zich voor of door dit uitgangspunt niet permanent achter de feiten wordt
 aangelopen? Gezien de toenemende vraag naar energie zal immers niet snel sprake
 zijn van nodeloze uitbreidingen. Zijn er systemen bekend waarbij de planning voor
 uitbreidingen van belangrijke infrastructuur meer rekening houdt met gegevens als
 structurele groei van de economie en andere factoren dan de aangekondigde
 investeringen in productiecapaciteit?
 Elektriciteit 
 De leden van de CDA-fractie vragen hoe de regering de gevolgen van de bepalingen
 van de Crisis- en herstelwet op de doorlooptijden van reeds voorgenomen
 uitbreidingsinvesteringen in het transportnet en hoogspanningsnet inschat. 
 Deze leden hebben in dit verband enige zorgen over berichten omtrent de hier en
 daar slechte staat van onderhoud van het energiedistributienet ondanks
 geruststellende berichten daaromtrent van NMa. Graag vernemen de leden van de
 CDA-fractie hierop een reactie van de regering.
 
 Deze leden constateren dat er op dit moment vele initiatieven van gemeenten,
 (agrarische) ondernemingen en consumentengroepen zijn om over te gaan tot
 investeringen in decentrale energieopwekking. Als gevolg van deze vaak
 innovatieve vormen van energieopwekking zal de behoefte aan verbeterde
 distributienetwerken ( bijv. vormen van «smart grids») toenemen. In dit verband
 vragen deze leden zich af of een herverdeling van de diverse distributienetten
 over de huidige distributienetwerkbedrijven niet snel ter hand genomen moet
 worden. Daardoor kunnen de huidige netwerkbedrijven efficiënter optreden en
 beter tegemoet komen aan de toenemende vraag naar innovatieve netwerken. De
 leden van de fractie van het CDA vragen of een actievere rol van het Rijk niet
 geboden is en of eventueel wetgeving moet worden overwogen. Zeker nu de
 splitsing per 1 januari 2011 is gerealiseerd, zal naar het oordeel van deze
 leden stevig moeten worden ingezet op een herverkaveling van de
 distributienetten.
 Graag vernemen de leden van de CDA-fractie van de regering een uitvoerige
 reactie op deze problematiek.
 
 De voorrang voor duurzaam geproduceerde energie op het net in geval van
 onvoldoende capaciteit heeft de steun van de leden van de CDA-fractie. Het is goed
 dat dat nu ook geregeld wordt in onderhavig wetsvoorstel. Ook de wijze waarop de
 voorrang van duurzame energie geregeld wordt, komt tegemoet aan zowel de wens van
 de leden van de fractie van het CDA als aan de richtlijn 2009/28/EG van het
 Europees Parlement en de Raad, die op uiterlijk 5 december 2010 in de wetgeving
 moet zijn geïmplementeerd.
 Tijdens de behandeling van dit wetsvoorstel is terecht uitvoerig aandacht besteed
 aan de doorbelasting van een groot deel van de kosten van het congestiemanagement
 uitsluitend aan die producenten, die gedwongen worden deel te nemen aan het
 congestiemanagement in voorkomende congestiegebieden. In de praktijk zullen
 daardoor de producenten van «grijze» stroom de kosten krijgen doorbelast. Volgens
 schattingen gaat het om relatief kleine bedragen per jaar, tussen 30 en 47 miljoen
 euro. Daartegenover staan baten als gevolg van congestiemanagement tussen de 450
 en 750 miljoen euro. Tot nu toe worden de kosten van de netten zonder onderscheid
 naar de aard van de getransporteerde elektriciteit in de transporttarieven
 doorberekend aan de afnemers. De kosten worden aldus «gesocialiseerd». De vraag is
 of het nu voorgestelde systeem van doorbelasting in overeenstemming is met de
 bepalingen van Europees recht. De leden van de CDA-fractie kunnen begrip opbrengen
 voor het oordeel van de regering dat geen sprake is van strijdigheid met het
 Europese recht. In dit verband achten deze leden het jammer, dat de regering op
 dit punt niet een nader advies heeft gevraagd aan de Raad van State. Is de
 regering daar alsnog toe bereid?
 Mocht de regering daar niet toe bereid zijn, dan vragen deze leden de regering
 nog eens uitvoerig in te gaan op de verschillende argumenten tegen de voorgestelde
 methode van doorberekening, zoals verwoord in de analyse van het wetsvoorstel van
 Freshfields Bruckhaus Deringer van 7 januari 2010. Immers, het uitgangspunt zou
 moeten zijn het bevorderen van een zo zuiver mogelijk «level playing field» in
 Nederland en binnen de Europese Unie, zo stellen deze leden. Voorts vragen deze
 leden wanneer de regering verwacht dat de algemene maatregel van bestuur, die de
 doorberekening regelt, zal verschijnen.
 Overige wijzigingen
 De leden van de CDA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
 voorgestelde wijzigingen van artikel 44b, vierde lid, tweede volzin Gaswet,
 artikel 95cb, vierde lid, tweede volzin Elektriciteitswet 1998 en artikel IIB en
 de toelichting daarop in de nota van wijziging (Kamerstuk 31 904, nr. 8). Deze leden vragen met
 name ten behoeve van een duidelijke wetsgeschiedenis de regering om een
 volgtijdelijk overzicht te geven van de ontstaansgeschiedenis van de betreffende
 artikelen. Deze leden verzoeken de regering om de opvolgende tekstvoorstellen en
 aangenomen teksten in het verslag op te nemen. Immers, het door het amendement
 Hessels (Kamerstuk 31 374,
 nr. 33) op dit punt gewijzigde wetsvoorstel inzake Verbetering werking
 elektriciteits- en gasmarkt (Kamerstuk 31 374) is nog steeds in behandeling bij de
 Eerste Kamer. Uit artikel IIB van het onderhavige wetsvoorstel leiden deze leden
 af dat de gevolgen van het genoemde amendement weer ongedaan worden gemaakt.
 In dit verband vragen deze leden voorts wanneer de regering verwacht de novelle
 op wetsvoorstel Wet implementatie EG-richtlijnen energie-efficiëntie (Kamerstuk
 31 320) in te dienen bij de Tweede Kamer.
 VVD
 Gaswet
 In de memorie van toelichting (Kamerstuk 31 904, nr. 3, p. 15) stelt de regering dat de
 gasrotonde niet vanzelf zal ontstaan, onder andere omdat ook een aantal van de ons
 omringende landen vergelijkbare ambities heeft. Kan de regering aangeven hoe het
 staat met de ambities van de buurlanden, zo vragen de leden van de VVD-fractie. Spelen deze ambities een rol bij de
 beoordeling door de regering van nut en noodzaak van de
 (uitbreidings)investeringen van de landelijke netbeheerder? 
 
 Een andere vraag die de leden van de VVD-fractie hebben is of de
 verhandelbaarheid van gas (een van de doelen van de nieuwe wet) niet een ander
 doel, namelijk de voorzieningszekerheid, in gevaar kan brengen, met name in de
 situatie dat er zeer veel concurrentie tussen de handelsbedrijven ontstaat. 
 
 Elektriciteitswet
 Congestiemanagement is een tijdelijke maatregel. Hoe tijdelijk is dat, zo vragen
 deze leden. De regeling zoals deze nu in het wetsontwerp vastligt, waarbij de
 grijze producenten in het congestiegebied voor de kosten van de congestie moeten
 betalen, is geen stimulans voor de netbeheerder om te investeren in (de
 uitbreiding van) de infrastructuur. Hoe wordt de netbeheerder geprikkeld om
 investeringen in de infrastructuur te doen? Hoe gaat de planning van de
 uitbreiding van het transportnet? Op basis van welke criteria wordt beslist of
 investeringen noodzakelijk zijn? Wanneer verwacht de regering dat
 congestiemanagement niet meer nodig zal zijn of wordt deze toestand nooit bereikt?
 Hoe vindt afstemming plaats tussen de beschikbaarheid casu quo aanleg van de
 infrastructuur en de bouw van nieuwe centrales in relatie tot de tarieven? 
 Enkele jaren geleden heeft de overheid de bouw van nieuwe centrales gestimuleerd
 wegens gebrek aan opwekkingscapaciteit. Bovendien zijn bij structuurschema de
 gebieden aangewezen waar de centrales gebouwd moesten worden. Dit zijn de gebieden
 waar nu congestiemanagement van toepassing is. Hebben de (grijze) producenten in
 deze gebieden een punt als zij van mening zijn dat de netbeheerder voor voldoende
 transportcapaciteit had moeten zorgen of hadden producenten bij de bouw van hun
 centrales rekening moeten houden met de (beperkte) infrastructuur? Met andere
 woorden: is de oorzaak van congestie niet gelegen in niet- tijdige realisatie van
 de benodigde transportcapaciteit? En is het niet vreemd dat de grijze producenten
 die centrales in de aangewezen gebieden gebouwd hebben vervolgens moeten betalen
 voor de congestie, zo vragen de leden van de fractie van de VVD.
 Deze leden constateren dat twee van de drie aangewezen gebieden om in de toekomst
 kerncentrales te bouwen, congestiegebieden zijn. Dit zal het probleem alleen nog
 maar verergeren. Hoe ziet de regering dit?
 Waarom en op grond waarvan moet Nederland alle stroom die over de grens uit
 Duitsland komt, afvoeren? En waarom kan Nederland bij congestie in het
 grensgebied, bijvoorbeeld in de Eemshaven, geen stroom richting Duitsland sturen?
 Bestaat niet de kans dat de producenten hun centrales aan de andere kant van de
 grens zullen plaatsen omdat ze dan te allen tijde hun stroom kunnen leveren zonder
 ervoor te hoeven betalen?
 Voor wat betreft het Europees recht geldt het volgende. Elektriciteitsbedrijven
 mogen wat hun rechten en plichten betreft niet ongelijk worden behandeld.
 Richtlijn 2009/28 van het Europees Parlement en de Raad bevat een uitzondering
 inhoudende dat duurzame energie voorrang heeft op het net. Daar zijn de leden van
 de VVD-fractie het ook mee eens. De richtlijn zegt niets over op welke wijze
 voorrang verleend moet worden en ook niet hoe de kosten moeten worden toegedeeld.
 Tot nu toe worden de kosten «gesocialiseerd», een systeem dat ook in veel andere
 Europese lidstaten wordt gehanteerd. In antwoord op eerdere vragen over de
 verenigbaarheid met het Europees recht is de regering vooral ingegaan op het
 discriminatieverbod. In de brief die de woordvoerders ontvingen van Freshfields,
 Bruckhaus en Deringer wordt echter ook ingegaan op strijd met Verordening 714/2009
 van het Europees Parlement en de Raad, strijd met het primaire gemeenschapsrecht
 (mededingingsrecht) en het vrij verkeer van vestiging. De leden van de VVD-fractie
 verzoeken de regering uitgebreid op alle punten uit de genoemde brief (inclusief
 die van onderscheid tussen conventionele producenten en tussen conventionele en
 duurzame producenten) in te gaan.
 PvdA
 De leden van de PvdA-fractie vragen of het absoluut
 gegarandeerd is dat duurzame energie voorrang heeft bij transport. Hoe zullen de
 netbeheerders deze opdracht op korte termijn uitvoeren en kan er licht zitten
 tussen de voorrang en praktische problemen bij deze regel, die er toe leiden dat
 in een relevant deel van de gevallen deze regel niet of niet voldoende wordt
 uitgevoerd of uit te voeren is? Kan de regering ingaan op de vraag in welke
 gevallen en onder welke omstandigheden duurzame energie geen voorrang heeft en hoe
 vaak, in hoeveel procent van de gevallen, dat voor zal komen?
 Zoals hiervoor gesteld, juichen de leden van de PvdA-fractie het toe dat de
 regering zich inzet voor voorrang voor duurzame energie. Des te merkwaardiger
 vinden deze leden het, dat de minister van Economische Zaken afstand lijkt te
 nemen van het stimuleren van duurzame energie. Althans, dat menen deze leden
 gelezen te hebben in interviews in de media. Kan de regering ingaan op de vraag
 hoe een en ander zich tot elkaar verhoudt? 
 Er zijn wel enige vraagtekens te zetten bij de mogelijkheid van de uitbreiding
 van centrales, die grijze stroom opwekken, daar waar dat tot extra congestie op
 het net kan, wellicht is het beter te zeggen zal, leiden. De vraag is of die
 uitbreiding wenselijk is, aldus deze leden. De opgewekte energie concurreert
 immers met de groene energie om een plek op het transportnet en dat leidt tot
 extra druk op het net en meer congestie. Die congestie moet door de afnemers
 worden betaald. Of zien deze leden dat verkeerd? Zijn er wellicht goede redenen
 voor die uitbreiding, afgezien van het feit dat het wellicht moeilijk is een
 vergunning tot bouw te weigeren? Waarom willen de energieproducenten die nieuwe
 centrales als ze weten dat er congestie zal optreden? Waarom moeten we die
 uitbreiding als samenleving willen? Kan de regering daar op ingaan en dan met name
 op de mogelijkheid en wenselijkheid de bouw van nieuwe centrales die grijze stroom
 opwekken af te remmen, zo vragen deze leden.
 De zorg in de toekomst lijkt voornamelijk het landelijke elektriciteitsnet te
 betreffen, maar zijn er niet meer zorgen over de regionale netten? Die netten
 bieden toch zeker niet voldoende ruimte, zelfs als maar een klein gedeelte van
 alle initiatieven die nu ontplooid worden om duurzame energie op te wekken,
 slagen? Wat is overigens de mening van de regering over die lokale initiatieven,
 en dan met name die initiatieven waar lokaal, en vaak met steun van de lokale
 overheid, het wiel telkens opnieuw wordt uitgevonden? Er lijken zelfs aanzetten
 tot nieuwe lokale of regionale energiebedrijven waarneembaar. Enerzijds kunnen
 plaatselijke initiatieven leiden tot creativiteit en tot mooie dingen en een
 impuls betekenen voor duurzame energie, anderzijds roepen die initiatieven de
 vraag op of een bundeling op landelijk niveau en een initiatief van de regering op
 dit punt niet tot een effectievere aanpak leidt en tot minder verspilling van
 kennis en van geld. Is de regering bereid tot het bijeenroepen van lokale en
 regionale initiatiefnemers om het netwerk, dat er ongetwijfeld is, te versterken
 en ook om aan te geven dat de regering deze initiatieven een warm hart toedraagt.
 Of ziet de regering daar de zin niet van in, zo vragen de leden van de fractie van
 de PvdA.
 Een deel van de discussie spitst zich toe op de vraag of de voorrang van duurzame
 energie strijdig is met de Europese regelgeving. Energiened lobbyt met een rapport
 waarin getracht wordt aan te tonen dat deze voorrang inderdaad hiermee strijdig
 is. Bij het debat in de Tweede Kamer heeft de minister met succes betoogd dat van
 die strijdigheid geen sprake is. De lobby probeert het nu opnieuw in de Eerste
 Kamer. Zijn er sinds de behandeling in de Tweede Kamer op dit punt nog nieuwe
 ontwikkelingen of denkbeelden of zou een nieuwe discussie niet meer opleveren dan
 een herhaling van zetten, zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
 Zoals gesteld juichen de leden van de fractie van de PvdA het verder ontwikkelen
 van een gasrotonde toe. Kan de regering ingaan op de concurrentie en samenwerking
 met andere landen en regio’s waar zich een zelfde ontwikkeling voor doet. Kan de
 regering ook ingaan op de mogelijke opbrengsten in financiële zin en in termen van
 arbeidsplaatsen, alsmede op de risico’s?
 In Europa is, zo stellen deskundigen, nauwelijks sprake van een geïntegreerde,
 concurrerende gasmarkt. Deelt de regering deze mening? Draagt deze wet ook
 voldoende bij aan een Europese gasmarkt, die toch noodzakelijk lijkt voor het goed
 functioneren van de gasrotonde?
 De voorzitter van de projectgroep Duurzame Energie Projectontwikkeling Woningbouw
 stelt dat onderhavig wetsvoorstel een negatief effect heeft op duurzame
 opwekkingsinstallaties, zoals warmtepompen. Het bouwen van toekomstgerichte
 woningen komt daarmee onder druk te staan. Hij stelt tevens dat duurzame
 innovaties worden afgeremd. Herkent de regering deze kritiek? De leden van de
 PvdA-fractie verzoeken de regering om haar standpunt toe te lichten.
 De vaste commissie voor Economische Zaken heeft van ambtenaren van het ministerie
 van Economische Zaken een technische briefing gekregen, waarvoor deze leden de
 regering danken. Deze briefing heeft heel wat vragen beantwoord, maar ook nog wat
 vragen opengelaten. Zo rezen naar aanleiding van die briefing de volgende vragen,
 aldus deze leden.
 Bij de gasmarkt zal er sprake zijn van een virtuele marktplaats. Hoe zit het met
 de concurrentie van die marktplaats elders in Europa en wellicht wereldwijd?
 Waarom is, indien bij kwaliteitsconversie de capaciteit is volgeboekt niet
 gekozen voor een systeem dat niet-gebruik van die capaciteit financieel afstraft?
 Hoe wordt het congestiemanagement elders in Europa uitgevoerd? En hoe verhoudt
 dat zich met wat in Nederland zal gebeuren, zo vragen deze leden.
 Acht de regering het mogelijk of zelfs waarschijnlijk dat speculanten en hedge
 funds een actieve rol op de virtuele marktplaats gaan spelen en dat hun gedrag
 niet leidt tot betere regulering, maar dat hun interventies zullen leiden tot
 hogere of meer onvoorspelbare energieprijzen? Heeft er een onderzoek, bijvoorbeeld
 middels de regels van de speltheorie, plaats gevonden naar de effecten van
 mogelijke interventies van speculanten op de Title Transfer Facility (TTF) of
 denkt de regering dat speculanten alleen op de Amsterdam Power Exchange (APX) een
 rol zullen spelen? Zullen de energiemarkten zich wezenlijk anders gaan gedragen
 dan de financiële markten, zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
 De leden van de fractie van de PvdA zetten tot slot vraagtekens bij het feit dat
 de regering niet op voorhand regelgeving vaststelt met betrekking tot het
 balanceringsregime. Er is weliswaar een beeld van hoe dat regime er uit kan gaan
 zien, maar enige waarborg is er niet. Pas als de landelijke netbeheerder tot de
 conclusie komt dat de markt het niet goed oppikt, komt er nadere regelgeving. Kan
 de regering nog eens ingaan op de risico’s als de markt het niet oppikt of ziet de
 regering geen risico’s van enige omvang in technische of financiële zin?
 SP
 Belangen en belangenafweging
 Met het wetsvoorstel lijken uiteenlopende belangen te zijn gemoeid, zowel
 maatschappelijk als commercieel. De leden van de SP-fractie vragen de regering om in hoofdlijnen te formuleren welke,
 mogelijk uiteenlopende, belangen het wetsvoorstel treft, onderscheidenlijk bij de
 gas- en de elektriciteitsvoorziening. Voorts vragen zij de regering om aan te
 geven hoe deze belangen zijn afgewogen en hoe deze afweging is terug te vinden in
 het wetsvoorstel.
 ChristenUnie en SGP
 Artikel I (Gaswet) 
 Onderdeel A, artikel 1
 De leden van de fracties van de ChristenUnie en
 SGP merken op dat in artikel 1, lid 1, sub d Gaswet
 wordt verwezen naar installaties van afnemers. Welke betekenis moet in dit verband
 aan de term «afnemers» worden toegekend? Ziet het begrip afnemers alleen op
 gasverbruikers of ook op andere personen, zoals invoeders en beheerders van
 particuliere netten? 
 Verder constateren deze leden dat artikel 1, lid 1, sub d Gaswet zowel verwijst
 naar de bestemming als het gebruik van gasleidingen en hulpmiddelen. Waarom wordt
 niet volstaan met een verwijzing naar gasleidingen en hulpmiddelen die worden
 gebruikt voor het transport van gas? Heeft de verwijzing naar bestemming tot
 gevolg dat ook nog aan te leggen gasnetten worden aangemerkt als gasnetten? Zo ja,
 op welk moment kan dan worden gesproken over een «aan te leggen gasnet»? Wat is de
 status van een verlaten gasnet dat niet langer is bestemd en ook feitelijk niet
 meer wordt gebruikt voor transport van gas? Gelden dergelijke verlaten gasnetten
 nog steeds als gasnetten in de zin van de Gaswet? Zo ja, blijft voor het verlaten
 gasnet dan de verplichting tot aanwijzing van een netbeheerder met daarmee
 samenhangende verplichtingen bestaan, zo vragen deze leden.
 Onderdeel B, artikel 2b 
 Voor landsgrensoverschrijdende gasnetten geldt een apart reguleringsregime.
 Binnen dit regime wordt een onderscheid gemaakt voor wat betreft het beheer van
 een landsgrensoverschrijdend net tussen enerzijds de netbeheerder van het
 landelijk gastransportnet en anderzijds overige beheerders van
 landsgrensoverschrijdende netten. Wat is de reden voor het verschil in behandeling
 van landsgrensoverschrijdende netten die worden beheerd door de netbeheerder van
 het landelijk gastransportnet dan wel door overige interconnector-beheerders? Kan
 de regering nader toelichten op basis van welke uitgangspunten is besloten de in
 het vijfde lid genoemde bepalingen van overeenkomstige toepassing te verklaren? 
 Het is deze leden opgevallen dat artikel 3, tweede lid Gaswet niet van toepassing
 is op interconnector-beheerders. Waarom is dit artikel niet van overeenkomstige
 toepassing verklaard? Hoe wordt ook voor interconnector-beheerders gewaarborgd dat
 zij beschikken over voldoende financiële middelen voor een goede uitvoering van
 hun wettelijke taken? Op welke wijze kan in voorkomend geval worden afgedwongen
 dat de interconnector-beheerder voldoende financiële middelen heeft voor de
 uitvoering van zijn wettelijke taken, zo vragen deze leden.
 In het zesde lid wordt aangegeven dat de regulering van de andere lidstaat of het
 grensoverschrijdende karakter van het landsgrensoverschrijdende net aanleiding
 kunnen geven tot afwijkingen van het op de netbeheerder van het landelijk
 gastransportnet van toepassing zijnde reguleringskader. Kan de regering nader
 inzicht verschaffen in de aard en inhoud van bedoelde afwijkingen? Tevens vernemen
 deze leden graag hoe in het kader van de tariefregulering van de netbeheerder van
 het landelijk gastransportnet moet worden omgegaan met inkomsten die deze
 netbeheerder ontvangt in het kader van het beheer van het
 landsgrensoverschrijdende gasnet?
 Onderdeel F, artikel 10 
 Artikel 10, vijfde lid, onderdeel b, Gaswet is het resultaat van een amendement.
 In het oorspronkelijk ingediende amendement (Kamerstuk 31 904, nr. 48) was opgenomen dat de
 netbeheerder gehouden was een aansluitpunt te realiseren op een punt in het net
 met voldoende capaciteit en een geschikte druk. In reactie op dit amendement heeft
 de regering bij brief van 27 januari 2010 (Kamerstuk 31 904, nr. 42) aangegeven dat het
 criterium «voldoende capaciteit» niet objectief kan worden ingevuld en dus niet
 kan worden gehandhaafd. Naar aanleiding van de reactie van de regering is het
 amendement aangepast (Kamerstuk 31 904, nr. 58). Thans spreekt artikel 10, vijfde lid,
 onderdeel b Gaswet over een recht op een aansluitpunt op het dichtstbijzijnde punt
 in het gasnet met een voor die aansluiting geschikte druk en voldoende capaciteit.
 Moet uit de aangepaste formulering van artikel 10, vijfde lid, onderdeel b Gaswet
 worden afgeleid dat een afnemer een recht heeft op een aansluitpunt dat wordt
 gerealiseerd op het dichtstbijzijnde punt in het net met een bij de gevraagde
 aansluitcapaciteit behorende druk, zo vragen deze leden.
 Onderdeel I, artikel 12b 
 De leden van de fracties van de ChristenUnie en SGP constateren dat uit artikel
 12b, derde lid, sub f Gaswet volgt dat de NMa kan beslissen bepaalde gebieden uit
 te zonderen van de aansluitplicht. Een van deze uitzonderingen op de
 aansluitplicht betreft afnemers die zich bevinden in een gebied waarin een
 warmtenet is aangelegd dan wel zal worden aangelegd. Artikel 12b, derde lid, sub f
 Gaswet geeft aan dat bepaalde gebieden van de aansluitplicht «kunnen» worden
 uitgezonderd. Begrijpen deze leden dit artikel juist als zij veronderstellen dat
 genoemde bepaling geen absoluut geformuleerde uitzondering op de aansluitplicht
 van netbeheerders inhoudt? Deze leden stellen deze vraag, omdat er gebieden zijn
 waarbij zich in hetzelfde gebied zowel warmte- als gasnetten bevinden. Kan de NMa
 voor deze gebieden afzien van het maken van een uitzondering op de aansluitplicht?
 Bij de vaststelling van de gebiedsindeling kan de NMa bepaalde gebieden waarin
 zich een warmtenet bevindt of zal worden aangelegd aanwijzen als een gebied
 waarvoor geen aansluitplicht voor de netbeheerder geldt. Betekent dit dat een
 afnemer die zich bevindt in een dergelijk gebied een gasaansluiting door de
 netbeheerder kan worden geweigerd? Zonder toegang tot het gasnet heeft een afnemer
 feitelijk geen keuzevrijheid van gasleverancier. Hoe verhoudt de uitzondering op
 de aansluitplicht zich tot het in de Europese gasrichtlijn geregelde recht van
 afnemers op toegang tot gasnetten en keuzevrijheid van leverancier?
 De leden van de fracties van de ChristenUnie en SGP merken op dat de Warmtewet
 niet van toepassing is op grootverbruikers van warmte, dat wil zeggen op een
 warmtenet aangesloten afnemers met een aansluiting van meer dan 1000 kWh. De keuze
 om grootverbruikers niet onder het regime van de Warmtewet te brengen is gebaseerd
 op de overweging dat grootverbruikers voor hun warmtevoorziening niet afhankelijk
 zijn van warmtelevering vanuit een warmtenet. Grootverbruikers zouden voldoende
 alternatieven hebben, zoals de aanleg van een gasnet of het oprichten van een
 (veelal) gasgestookte WKK-installatie. Hoe verhoudt de in artikel 12b, derde lid,
 sub f Gaswet opgenomen uitzondering op de aansluitplicht zich tot de Warmtewet?
 Biedt artikel 12b, derde lid, onderdeel f Gaswet de ruimte om binnen de
 gebiedsindeling een onderscheid te maken tussen grootverbruikers en andere door de
 Warmtewet beschermde warmteverbruikers? Deelt de regering de opvatting van deze
 leden dat grootverbruikers die zich bevinden binnen een gebied waarin een
 warmtenet is of wordt aangelegd recht behouden op aansluiting op het gasnet?
 Voorts vragen deze leden of een gasverbruiker in een gebied dat in de
 gebiedsindeling is aangewezen als een gebied waarin het aanleggen van een gasnet
 door een netbeheerder niet economisch verantwoord kan plaatsvinden de mogelijkheid
 heeft om zelf in dit gebied een gasnet aan te leggen? Zo ja, heeft deze eigenaar
 van het gasnet dan op grond van de Gaswet recht op een aansluiting of een
 aansluitpunt, indien hij bereid is vanuit het als «onrendabel» aangemerkte gebied
 zelf een aansluitleiding aan te leggen tot buiten dit gebied? 
 Onderdeel L, artikel 17b 
 Het systeem van programmaverantwoordelijkheid is gekoppeld aan invoeding op en
 onttrekking van gas aan een gasnet. Voor het landelijk gastransportnet dient te
 worden uitgegaan van een ontkoppeld entry- en exitsysteem. Kan de regering nader
 toelichten hoe het systeem van programmaverantwoordelijkheid zich verhoudt tot het
 in de Gaswet opgenomen uitgangspunt van een ontkoppeld entry- en exitsysteem, zo
 vragen deze leden. Het systeem van programmaverantwoordelijkheid lijkt primair
 gericht op de levering van gas. Waarom is er voor gekozen de regeling inzake
 programmaverantwoordelijkheid een nadere uitwerking te geven in het kader van de
 regulering van het gastransport, als neergelegd in hoofdstuk 2 van de Gaswet, in
 plaats van in hoofdstuk 5, paragraaf 11, welke regelingen betrekking hebben op het
 bevorderen van transparantie en liquiditeit? 
 Artikel II (Elektriciteitswet) 
 Onderdeel C, artikel 15
 De leden van de fracties van de ChristenUnie en SGP merken op dat met het
 voorliggende wetsvoorstel wordt geregeld dat ook afnemers die elektriciteit
 verbruiken en beschikken over een directe of indirecte verbinding met het
 landelijk hoogspanningsnet voor systeemdiensten moeten betalen. Als gevolg van
 deze regeling moeten ook op particuliere netten aangesloten
 elektriciteitsverbruikers het systeemdienstentarief betalen. In artikel 15, lid 4
 Elektriciteitswet 1998 is opgenomen dat de ontheffinghouder het door op zijn net
 aangesloten elektriciteitsverbruikers verschuldigde systeemdienstentarief moet
 innen en vervolgens moet afdragen aan TenneT. In het wetsvoorstel is niet
 aangegeven op basis van welke regelgeving de ontheffinghouder het door de op zijn
 net aangesloten elektriciteitsverbruikers verschuldigde systeemdienstentarief moet
 berekenen. Evenmin wordt in het wetsvoorstel aangegeven wat de eisen zijn die
 worden gesteld aan de meetinrichtingen op grond waarvan het volume waarover
 systeemdiensten verschuldigd is, moet worden betaald. Deze leden verzoeken de
 regering op deze aspecten nader in te gaan. 
 Onderdeel H, artikel 21 
 De leden van de fracties van de ChristenUnie en SGP merken op dat in het
 wetsvoorstel is opgenomen dat de netbeheerder dient te handelen naar de voornemens
 opgenomen in het capaciteitsplan dan wel een afwijking van een in het
 capaciteitsplan opgenomen voornemen moet melden aan de NMa. Onduidelijk is wat de
 betekenis is van de in artikel 21, negende lid Elektriciteitswet 1998 bedoelde
 melding. Heeft een melding tot doel de NMa te informeren over de wens van de
 netbeheerder geen uitvoering te geven aan een onderdeel van het capaciteitsplan of
 houdt de melding in dat de NMa is gebonden aan de melding, hetgeen zou betekenen
 dat de netbeheerder feitelijk eenzijdig kan beslissen bepaalde onderdelen van het
 capaciteitsplan niet uit te voeren? In hoeverre kan de NMa, indien zij van oordeel
 is dat de netbeheerder zijn in het capaciteitsplan opgenomen voornemen moet
 uitvoeren, jegens de netbeheerder die de melding heeft gedaan handhavend optreden,
 bijvoorbeeld door het opleggen van een bindende aanwijzing tot naleving van de
 wet? 
 Onderdeel Ia, artikel 23 
 Artikel 23, derde lid, onderdeel a Elektriciteitswet 1998 bepaalt dat alle
 aansluitingen tot 10 MVA binnen een termijn van 18 weken moeten worden
 gerealiseerd. Deze bepaling heeft ook betrekking op aansluitingen voor
 productie-installaties voor de opwekking van duurzame elektriciteit en
 installaties voor hoogrenderende warmtekrachtkoppeling. Echter, in onderdeel b van
 hetzelfde artikel wordt aangegeven dat voor installaties de opwekking van duurzame
 elektriciteit en installaties voor hoogrenderende warmte kracht geldt dat een
 aansluiting binnen 18 weken moet zijn gerealiseerd, behoudens gevallen van, kort
 verwoord, overmacht aan de zijde van de netbeheerder. Onderdeel b verwijst niet
 specifiek naar installaties voor de opwekking van duurzame elektriciteit en
 installaties voor hoogrenderende warmtekracht met een aansluiting met een
 aansluitcapaciteit groter dan 10 MVA. Uit de totstandkoming van deze regeling
 leiden deze leden evenwel af dat bedoeld is vast te leggen dat voor installaties
 voor opwekking van duurzame elektriciteit en installaties voor hoogrenderende
 warmtekrachtkoppeling met aansluitingen met een aansluitcapaciteit tot 10 MVA de
 in artikel 23, derde lid, onderdeel a, Elektriciteitswet 1998 opgenomen regeling
 van toepassing is. Onderschrijft de regering deze opvatting? 
 Onderdeel K, artikel 24a 
 De leden van de fracties van de ChristenUnie en SGP lezen dat in artikel 24a,
 tweede lid Elektriciteitswet 1998 is opgenomen dat de netbeheerder in geval van
 congestie bij voorrang elektriciteit opgewekt in een installatie voor productie
 van duurzame elektriciteit dan wel een installatie voor hoogrenderende
 warmtekracht transporteert. Een uitzondering op deze regel is evenwel mogelijk,
 indien de veiligheid en betrouwbaarheid van de netten niet op de meest doelmatige
 wijze kan worden gewaarborgd. Uit deze formulering zou mogelijk kunnen worden
 afgeleid dat niet alleen voorrang bij transport van elektriciteit afkomstig uit
 installaties voor het opwekken van duurzame elektriciteit of installatie voor
 hoogrenderende warmtekracht kan worden geweigerd in situaties waarbij de
 veiligheid of betrouwbaarheid van het net in gevaar komt, maar tevens indien de
 netbeheerder een uitzondering op het bij voorrang transporteren wenselijk acht om
 redenen van doelmatigheid. Naar het oordeel van deze leden volgt uit artikel 16,
 tweede lid Richtlijn 2009/28/EG dat transport van elektriciteit opgewekt met
 hernieuwbare bronnen of hoogrenderende WKK-installaties gegarandeerd moet worden
 dan wel in geval van congestie met voorrang moet worden getransporteerd. Richtlijn
 2009/28/EG laat slechts ruimte voor een beperking op dit uitgangspunt op grond van
 de betrouwbaarheid of veiligheid van het net. Overwegingen van doelmatigheid,
 zoals bedoeld in artikel 24a, tweede lid Elektriciteitswet 1998 kunnen geen reden
 zijn voor inperking van genoemd uitgangspunt. Deelt de regering de mening van deze
 leden dat Richtlijn 2009/28/EG meebrengt dat artikel 24a zo moet worden uitgelegd
 dat het een netbeheerder in geval van congestie niet is toegestaan op grond van
 doelmatigheidsoverwegingen te weigeren elektriciteit opgewekt met hernieuwbare
 energiebronnen en hoogrenderende WKK-installaties bij voorrang te transporteren? 
 Deze leden merken voorts op dat in artikel 24a, vierde lid is opgenomen dat de
 kosten van congestiemanagement door netbeheerders in rekening worden gebracht bij
 die producenten op wiens opgewekte elektriciteit congestiemanagement wordt
 toegepast. In hoeverre kan deze regeling worden gerechtvaardigd op grond van het
 kostenveroorzakingsbeginsel? De keuze voor het in rekening brengen van de kosten
 van congestiemanagement bij producenten die congestie veroorzaken wordt in het
 wetsvoorstel mede gemotiveerd met een verwijzing naar het voorkomen van
 marktondermijnende gedragingen. In artikel 23, achtste lid van Richtlijn
 2003/54/EG is opgenomen dat lidstaten dienen te voorzien in wetgeving gericht op
 het voorkomen van misbruik van machtsposities, met name ten nadele van afnemers,
 en marktondermijnend gedrag. Kan de regering nader toelichten in hoeverre
 congestiemanagement tot marktondermijnende gedragingen aanleiding kan geven? Is in
 dit verband relevant dat elektriciteitsproducenten met grote centrales en veelal
 meerdere vestigingen, in tegenstelling tot veelal kleinschalige producenten die
 elektriciteit opwekken met hernieuwbare energiebronnen en installaties voor
 hoogrenderende WKK, tot beïnvloeding van de elektriciteitsprijs in staat zijn? Is
 het juist dat producenten die elektriciteit opwekken met hernieuwbare
 energiebronnen en installaties voor hoogrenderende WKK niet behoeven bij te dragen
 in de kosten voor congestiemanagement? Deze leden verzoeken de regering om hier op
 in te gaan.
 Onderdeel N, artikel 31 
 De betrouwbaarheidsnormen voor de netten met een spanningsniveau van 110 kV en
 hoger zijn vastgelegd in artikel 31, twaalfde en dertiende lid Elektriciteitswet
 1998. In de toelichting op deze bij amendement (Kamerstuk 31 904, nr. 25) ingevoegde bepalingen
 wordt aangegeven dat de netten met een spanningsniveau van 110 kV en hoger een
 belangrijke betrouwbaarheidsfunctie hebben voor de gehele
 elektriciteitsvoorziening. De in de wet verankerde betrouwbaarheidsnorm, aldus de
 toelichting, ondersteunt ook de betrouwbaarheid van netten met een lager
 spanningsniveau. Kan de regering nader toelichten in hoeverre de
 betrouwbaarheidsnorm voor hoogspanningsnetten ook van belang is voor de netten met
 een lager spanningsniveau, zo vragen deze leden.
 
 
 
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
 
 Kneppers-Heynert
 
 
 
 De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
 
 Warmolt
 de Boer