Post- en Telecommunicatiebeleid; Brief staatssecretaris met kabinetsstandpunt Evaluatie Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21693, nr. 56

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

17-07-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

21693 nr. 56

09-07-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKabinetsstandpunt Evaluatie Onafhankelijke Post en Telecommunicatie
Autoriteit 6 juli 2001InhoudsopgaveINLEIDING1. ACHTERGROND INSTELLING COLLEGE1.1. Algemeen1.2. Regelgevend instrumentarium2. WETTELIJKE BASIS EVALUATIE2.1. Doelstelling2.2. Andere gerelateerde wettelijke regimes3. ONDERZOEKEN BERENSCHOT EN TWYNSTRA GUDDE3.1 Onderzoeksvraag Twynstra GuddeBelangrijkste conclusies Twynstra Gudde3.2. Hoofdpunten uit rapport Berenschot betreffende bestuurlijke
inrichtingAfwegingskader Berenschot3.3. Conclusies kabinet op basis van terugblik op optreden
OPTA4. UITGANGSPUNTEN VOOR DE INRICHTING VAN HET TOEZICHT5. GEWENSTE TOEKOMSTIGE BESTUURLIJKE INRICHTING5.1. Wenselijkheid sectorspecifieke regelgeving5.2. Inrichting sectorspecifiek toezicht5.3 Marktanalyse5.4 Conclusie5.5. Vervolgtraject/Fasering6. OVERIGE AANBEVELINGEN/AANDACHTSPUNTENPolitiek-bestuurlijkSectorspecifieke regelgeving7. VERANTWOORDING T.A.V. MEEWEGING REACTIE COLLEGE
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21693Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 102 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 693Post- en Telecommunicatiebeleidnr. 56BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VERKEER EN WATERSTAATAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 9 juli 2001Krachtens artikel 25 van de wet Onafhankelijke Post en Telecommunicatie
Autoriteit (OPTA-wet) zendt de Minister van Verkeer en Waterstaat elke vier
jaar aan de Staten-Generaal een verslag over de doeltreffendheid en doelmatigheid
van het functioneren van het college. Tevens dient dit verslag een rapportage
te bevatten betreffende de wenselijkheid van het voorzetten van het college.Hierbij bied ik u het kabinetsstandpunt aan met betrekking tot de evaluatie
van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het college, alsmede met betrekking
tot de toekomstige positionering van het sectorspecifieke toezicht op de postmarkt
en telecommunicatiemarkt. Afgelopen maart heb ik u reeds de onderzoeksrapporten
toegezonden die ten grondslag liggen aan dit kabinetsstandpunt (DGTP/MM/01.01914).Het kabinet gaat ervan uit dat in het kabinetsstandpunt tevens in voldoende
mate duidelijkheid wordt verschaft over de positie van de verschillende toezichthouders
op het terrein van de media en telecommunicatie ten opzichte van elkaar, zoals
gevraagd in de motie Nicolaï c.s. van 12 juni 2001 (TK 2000–2001,
27 088, nr. 21).De Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat,J. M. de Vries Kabinetsstandpunt Evaluatie Onafhankelijke Post en Telecommunicatie
Autoriteit 6 juli 2001InhoudsopgaveINLEIDING3   1.ACHTERGROND INSTELLING COLLEGE4   1.1. Algemeen4 1.2. Regelgevend instrumentarium5    2.WETTELIJKE BASIS EVALUATIE62.1. Doelstelling62.2. Andere gerelateerde wettelijke
regimes7   3.ONDERZOEKEN BERENSCHOT EN TWYNSTRA GUDDE83.1. Onderzoeksvraag Twynstra Gudde83.2. Hoofdpunten uit rapport Berenschot
betreffende bestuurlijke inrichting9 3.3. Conclusies kabinet op basis van
terugblik op optreden OPTA10   4.UITGANGSPUNTEN VOOR DE INRICHTING VAN HET TOEZICHT11   5.GEWENSTE TOEKOMSTIGE BESTUURLIJKE INRICHTING145.1. Wenselijkheid sectorspecifieke
regelgeving14 5.2. Inrichting sectorspecifiek toezicht15 5.3. Marktanalyse205.4. Conclusie225.5. Vervolgtraject/Fasering25   6.OVERIGE AANBEVELINGEN/AANDACHTSPUNTEN25   7.VERANTWOORDING T.A.V. MEEWEGING REACTIE COLLEGE29   BIJLAGENTer
inzage gelegd bij het Centraal Informa- tiepunt Tweede Kamer.  • reactie OPTA op concept
kabinetsstandpunt  • rapport van bevindingen
OPT over concept kabinetsstandpunt  • reactie van NMa op
concept kabinetsstandpunt INLEIDINGTechnologische ontwikkelingen in de telecommunicatiesector, aangespoord
door nieuwe kansen in een vrije markt, hebben geleid tot vele nieuwe innovatieve
communicatieproducten, grotere keuzemogelijkheden en prijsdalingen. Op steeds
meer markten is sprake van effectieve marktwerking. In de postsector gaan
de ontwikkelingen in internationaal kader langzamer, maar ook hier begint
de verdere liberalisering vorm te krijgen. Sectorspecifieke regels hebben
een belangrijke bijdrage geleverd aan de overgang van een monopolistische
naar een meer concurrerende markt. Voor het begeleiden en bevorderen van die
overgang is in 1997 een onafhankelijke toezichthouder ingesteld, de Onafhankelijke
Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA). Deze toezichthouder is door de
wetgever belast met het toezicht op en de uitvoering van een aantal taken
uit de Telecommunicatiewet en de Postwet. In dat kader is de OPTA als zelfstandig
bestuursorgaan (zbo) voorzien van bevoegdheden om zich actief op te kunnen
stellen bij de toepassing en handhaving van asymmetrische sectorspecifieke
regelgeving.De OPTA werd ingesteld in een periode waarin de telecommunicatieregelgeving
zich vooral richtte op voormalige staatsmonopolisten met exclusieve of bijzondere
rechten op de traditionele telecommunicatiemarkten (openbare telefonie en
huurlijnen). Deze focus is in de afgelopen jaren reeds verder opgerekt en
wordt in het kader van de huidige herziening van de Europese telecommunicatieregelgeving
flink verbreed. De Europese sectorspecifieke telecommunicatieregelgeving zal
zich vanaf (naar verwachting) 2003 richten op alle communicatiesectoren. Bovendien
schuift de regelgeving qua aanpak op in de richting van het algemene mededingingsbeleid,
door een herdefiniëring van het analysekader (relevante markt, aanmerkelijke
marktmacht).Voor wat betreft de postsector geldt uiteraard evenzeer het belang van
adequaat toezicht op een geprivatiseerd voormalig staatsbedrijf met exclusieve
rechten en bijzondere plichten. De liberalisering van de markt is in deze
sector minder ver gevorderd, waardoor de focus van de regelgeving anders gericht
is. Dit wordt ook weerspiegeld in de aard en omvang van de toezichthoudende
taken die aan OPTA op dit gebied zijn toebedeeld.In de OPTA-wet is een periodieke evaluatie van de doeltreffendheid en
de doelmatigheid van het functioneren van het college voorzien. Bij de behandeling
van het wetsvoorstel inzake de OPTA heeft de Tweede Kamer de tijdelijkheid
van het sectorspecifieke toezicht benadrukt. De toenmalige Minister van Verkeer
en Waterstaat gaf in 1997 echter aan dat het niet mogelijk was het sectorspecifieke
toezicht aan een einddatum te koppelen. Om die reden werd een periodieke evaluatie
van de toezichthouder door het parlement bepleit. In de afgelopen vier jaar
is er een aantal ervaringsgegevens beschikbaar gekomen op basis van de taakvervulling
van OPTA en de ontwikkeling van de markt. Deze ervaringsgegevens zijn door
Twynstra Gudde geïnventariseerd en beoordeeld in het kader van de evaluatie
die dit bureau recentelijk in opdracht van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
heeft uitgevoerd.In het kader van een bezinning op en een adequate inrichting van het toezicht
zijn ook andere rapporten van belang, ondermeer het rapport van de commissie
Borghouts Vertrouwen in onafhankelijkheid, van
1 november 20001, De ministeriële
verantwoordelijkheid ondersteund van de commissie Holtslag2 en Zicht op Toezicht van
de  commissie Visser3. In deze rapporten
worden in relatie tot het ministeriële toezicht belangrijke criteria
als proportionaliteit, transparantie, vertrouwen, onafhankelijkheid, professionaliteit,
checks en balances veelvuldig genoemd. Op basis van deze inzichten dient een juiste balans te worden gevonden
tussen de vertaling van deze bestuurlijke criteria voor een adequaat toezichtarrangement
en de eisen van een telecommunicatie- en een postmarkt die sterk in ontwikkeling
zijn en waar het bereiken van een level playing field nog de nodige inspanningen
vergt. In het voorliggende standpunt wordt door het kabinet een nieuwe afweging
van belangen, eisen en doelen gemaakt, resulterend in een conclusie die naar
het gevoelen van het kabinet de juiste balans in zich draagt.1. ACHTERGROND INSTELLING COLLEGE1.1. AlgemeenMet ingang van 1 augustus 1997 is de Wet Onafhankelijke post- en telecommunicatieautoriteit
(OPTA-wet)1 in werking getreden. Met de instelling
van de OPTA is beoogd te bereiken dat er een scheiding werd aangebracht tussen
de functie van de Minister van Verkeer en Waterstaat als aandeelhouder van
de Koninklijke PTT Nederland N.V. (KPN) en de functie van de overheid als
scheidsrechter in een geliberaliseerde markt, waarin KPN Telecom en het toenmalige
PTT Post (nu TPG) een belangrijke rol spelen. Om zelfs maar de schijn van
belangenverstrengeling te vermijden was een dergelijke scheiding gewenst en
werd er met name om die reden voor gekozen om het toezicht onder te brengen
in een zelfstandig bestuursorgaan (zbo).In de Memorie van toelichting bij het OPTA-wetsvoorstel (hierna de Memorie)
is verder aangegeven dat de instelling van een zbo ondermeer essentieel is
voor het begeleiden van de overgang van een monopolistische markt naar een
markt met volledige mededinging.2 Het college
heeft in dat kader twee soorten taken opgedragen gekregen: toezichtstaken
en uitvoeringstaken. De toezichtstaken van het college hebben vooral betrekking
op de verplichtingen die marktpartijen krachtens de Telecommunicatiewet en
de Postwet hebben. Uitvoeringstaken verricht OPTA vooral op het gebied van
nummeruitgifte en registraties.Tevens is in de bovengenoemde Memorie aangegeven dat er geen uitspraken
konden worden gedaan over de termijn waarop normale concurrentie zal zijn
ontstaan en dus ook niet over de termijn waarop beëindiging van het specifieke
toezicht op het terrein van post en telecommunicatie opportuun zou zijn. Vandaar
dat in de OPTA-wet is voorgeschreven dat de Minister van Verkeer en Waterstaat
het functioneren van de OPTA periodiek dient te evalueren en vervolgens de
Tweede Kamer daarover dient te informeren alsmede over de toekomst van het
sectorspecifieke toezicht. Aan die rapportageplicht is de expliciete bepaling
verbonden dat de minister daarbij «tevens rapporteert omtrent de wenselijkheid
van het al dan niet voortzetten van het college». In de Memorie wordt
in dit verband gesteld dat «de [...] Mededingingswet op alle economische
sectoren van toepassing [is], met inbegrip van de post- en telecommunicatiesector.
De post- en telecommunicatiesectoren verkeren momenteel in een overgangsfase
van monopolie naar volledige marktwerking. In het licht van het streven om
zo spoedig mogelijk volledige marktwerking in beide sectoren tot stand te
brengen is ervoor gekozen om in aanvulling op de algemene mededingingsregels
tijdelijk specifieke wettelijke bepalingen te hanteren die in bepaalde gevallen
ook zien op concurrentieverhoudingen [...].»3Tenslotte is in de Memorie toegelicht dat de beëindiging van het
sectorspecifieke toezicht op het terrein van post en telecommunicatie afhankelijk
is van de vraag op welk moment sprake zal zijn van zodanige marktwerking
dat verder met algemeen mededingingstoezicht kan worden volstaan1. De periodieke evaluatie dient derhalve:a) een terugblik te geven over het functioneren van OPTA;b) daarbij een oordeel te vormen over de rol die OPTA heeft gespeeld bij
het bereiken van – met de Telecommunicatiewet beoogde – markttransformatie
alsmede de doelstellingen uit de Postwet;c) op basis van bovenstaande een uitspraak te doen over de wenselijkheid
van het al dan niet continueren van specifiek (mededingings)toezicht op de
telecommunicatie- en de postmarkt. Bij dit laatste wordt de op dit moment
lopende herziening van de Europese telecommunicatiewetgeving betrokken.Uitgangspunten instelling OPTA in 1997a. aandeelhouderschap Nederlandse Staat in KPN: functiescheiding en onafhankelijk
toezicht nodigb. toezicht op en begeleiding tijdens overgangsperiode van monopolie naar
meer marktwerkingc. tijdelijk karakter: om de vier jaar kijken of sectorspecifiek toezicht
nog steeds nodig is of bijstelling behoeft1.2. Regelgevend instrumentariumDe taken die OPTA in de Telecommunicatiewet en de Postwet opgedragen heeft
gekregen zijn afgeleid van de doelstellingen uit het Nederlandse telecommunicatie-
en postbeleid zoals deze zijn verwoord in de regelgeving en ook in het kader
van de Digitale Delta en de beleidsnota van de Staatssecretaris van Verkeer
en Waterstaat Netwerken in de Delta.21. zorgdragen voor een aanbod van eerste klas telecommunicatie- en postvoorzieningen
en toepassingen ten behoeve van de versterking van de concurrentiepositie
van Nederland. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat wil ervoor zorgdragen
dat er infrastructuur met innovatiepotentieel aanwezig is;2. waarborgen kwaliteit en toegankelijkheid van de telecommunicatie infrastructuur
door optimale (nationale) marktcondities. In de nationale en Europese markten
dient in voldoende mate een level playing field te worden bereikt zodat op
termijn volstaan kan worden met algemene mededingingsbepalingen. Het Ministerie
van Verkeer en Waterstaat zal het verwezenlijken van deze doelstelling bevorderen
door de toezichthouder instrumenten te geven om de eindsituatie voor het sectorspecifieke
beleid zo snel mogelijk te bewerkstelligen;3. bewaken van de maatschappelijke belangen bij toegang tot en gebruik
van telecommunicatie- en postvoorzieningen. Gebruikers dienen vertrouwen te
hebben in veiligheid, betrouwbaarheid, privacy en de effectiviteit van consumentenbescherming.
Tevens moeten gebruikers kunnen rekenen op goede toegankelijkheid en betaalbaarheid
van basisdiensten (universele dienstverlening).De inrichting en uitrusting van het toezicht moet uiteraard bijdragen
aan het bereiken van deze doelstellingen. De toepassing en handhaving van
de betreffende regelgeving is in belangrijke mate opgedragen aan de OPTA.
De rol van de OPTA in een geliberaliseerde telecommunicatiemarkt en een postmarkt
waar de liberalisatie in gang is gezet, is een bijzondere: behalve als bewaker
van algemeen maatschappelijke en consumentenbelangen treedt zij ook op als
scheidsrechter in geschillen tussen bedrijven onderling, en draagt zij bij
aan het scheppen van meer evenwicht in de markt door het toepassen van asymmetrische
rechten en plichten van marktpartijen, daar waar de regelgeving hier expliciet
in voorziet. Bovendien ziet OPTA toe op de naleving van verplichtingen, die
rechtstreeks uit de wet voortvloeien. Het kabinet streeft zowel naar concurrentie tussen telecommunicatie-infrastructuren
als naar concurrentie tussen diensten. Om beide doelen te realiseren moet
het beleidskader zorgvuldig worden afgewogen. Door een eenzijdige keuze voor
één van deze doelen te maken zou het andere doel in de verdrukking
kunnen komen. Concurrentie tussen infrastructuren zal leiden tot meer concurrentie
op het gebied van diensten. In die zin liggen beide doelstellingen in elkaars
verlengde. De toenemende convergentie tussen de gebruikersmogelijkheden van
infrastructuren zal in belangrijke mate bijdragen aan de bevordering van concurrentie
tussen infrastructuren.Dit neemt niet weg dat in situaties waar de concurrentie tussen infrastructuren
niet of maar zeer langzaam van de grond komt, de bevordering van de mededinging
op dienstenniveau noodzakelijk blijft. Dat geldt met name op het gebied van
lokale aansluitlijnen, waar de economische mogelijkheden om een eigen concurrerende
infrastructuur aan te leggen nog zeer beperkt zijn. Zorgvuldige inzet van
instrumenten is daarbij geboden teneinde de ontwikkeling op de lange termijn
van nieuwe infrastructuur niet onnodig te belemmeren. Bij de inzet van het
toezichtsinstrumentarium dient rekening te worden gehouden met de mogelijkheden
om een alternatieve infrastructuur aan te leggen. Indien dergelijke mogelijkheden
economisch gezien nagenoeg ontbreken zal noodzakelijkerwijs meer het accent
moeten worden gelegd op het faciliteren van dienstenconcurrentie. Omgekeerd
geldt dat daar waar het aanleggen van eigen infrastructuur wel tot de mogelijkheden
behoort (bijvoorbeeld door middel van local loop ontbundeling), de bevordering van infrastructuurconcurrentie meer accent dient
te krijgen.2. WETTELIJKE BASIS EVALUATIEKrachtens artikel 25 van de OPTA-wet zendt de Minister van Verkeer en
Waterstaat binnen vier jaar na de inwerkingtreding van deze wet en vervolgens
iedere vier jaar aan de Staten-Generaal een verslag over de doeltreffendheid
en doelmatigheid van het functioneren van het college. Dit verslag dient mede
een rapportage betreffende de wenselijkheid van het al dan niet voortzetten
van het college te bevatten. Verder is in het Informatiestatuut1 geregeld dat de Minister in samenspraak met het college de opzet en
uitvoering van de evaluatie vaststelt.2.1. DoelstellingDe periodieke evaluatie dient de doeltreffendheid (effectiviteit) en de
doelmatigheid (efficiëntie) van het optreden van het college vast te
stellen en daarover een oordeel te geven. In dat kader dient het kabinet een
oordeel te geven over de wijze waarop en mate waarin OPTA met haar optreden
aan het realiseren van de doelstellingen van de telecommunicatiewetgeving
heeft bijgedragen. In onderhavig verslag wordt door het kabinet tevens een
standpunt ingenomen over de wenselijkheid van het continueren van specifiek
toezicht op de telecommunicatie- en postmarkt en de voorwaarden waaronder
dit toezicht uitgevoerd zou moeten worden, mede in het licht van zich ontwikkelende
telecommunicatieregelgeving en de ontwikkeling van de post- en telecommunicatiemarkt,
de bredere discussie over de rol van zbo's en de toepassing van sectorspecifieke
regelgeving. 2.2. Andere gerelateerde wettelijke regimesBij de onderhavige evaluatie zijn naast de Telecommunicatiewet en de Postwet
twee andere regelgevende kaders met name van belang: a) de relatie met de
Mededingingswet; en b) de herziening van het Europese Open Network Provision
(ONP) kader.a) Het naast elkaar bestaan van twee wettelijke systemen (de algemene
mededingingsregels en de sectorspecifieke regels voor telecommunicatie en
post) en de werking van dat stelsel wordt nader toegelicht in hoofdstuk 11
van de Memorie van Toelichting bij het voorstel voor de Telecommunicatiewet.1 Om een gelijkluidende interpretatie en uniforme toepassing
van algemene en sectorspecifieke mededingingsregels te waarborgen is in de
wet een consultatieplicht en de eis van overeenstemming op hoofdlijnen verankerd.
De toepassing van mededingingsbegrippen door OPTA dient plaats te vinden op
basis algemene richtlijnen, die OPTA in overeenstemming met de Nederlandse
Mededingingsautoriteit (NMa) opstelt. De onderlinge samenwerking tussen de
OPTA en de NMa is nader uitgewerkt in het Samenwerkingsprotocol dat de OPTA
en NMa gezamenlijk hebben opgesteld2.De discussie over de wenselijkheid van sectorspecifieke mededingingsregels
en het onderbrengen van sectorspecifieke toezichtstaken bij de OPTA of bij
de NMa heeft al vanaf 1997 gespeeld, ook in de Tweede Kamer3. De nadruk die – ook vanuit de Europese Unie – steeds
meer kwam te liggen op het scheppen van afstand tussen de toezichtfunctie
op de markt en de Staat als aandeelhouder van de meest dominante marktpartij
heeft toentertijd een belangrijke rol gespeeld bij het onderbrengen van het
sectorspecifieke toezicht in een aparte zbo. In de Telecommunicatiewet zijn
kaders aangegeven voor de samenwerking tussen OPTA en NMa. Inmiddels heeft
het kabinet ook voorgesteld de NMa als zbo in te richten. De wijziging van
de positie van de NMa is van groot belang bij de afweging van argumenten om
tot een evenwichtige keuze te komen ten aanzien van de toedeling van sectorspecifieke
toezichtstaken.b) Bij de evaluatie van de OPTA is ook de herziening van het Europese
regelgevende kader (de zgn. ONP Review) van belang. Dit werd al door de Staatssecretaris
van Verkeer en Waterstaat gememoreerd in de nadere Memorie van antwoord aan
de Eerste Kamer inzake het voorstel voor de Telecommunicatiewet.4 De Europese regelgeving is bepalend voor de inhoud van de wet en daarmee
voor de taken van de OPTA. Inmiddels is uit de voorstellen van de Europese
Commissie voor nieuwe Richtlijnen gebleken dat de Commissie ook in de toekomst
nog steeds een noodzaak ziet voor de sectorspecifieke (tele)communicatieregels,
zij het dat hierbij in grotere mate aangesloten dient te worden bij het algemene
mededingingsbeleid. De Nederlandse regering heeft zich in hoofdlijnen achter
de voorstellen van de Commissie geschaard.5 Dit
standpunt is voor de evaluatie van de OPTA van belang. Mede op basis van een
analyse van de samenhang tussen de algemene en de sectorspecifieke mededingingsgerelateerde
taken moet een afweging worden gemaakt betreffende de wijze waarop deze taken
het beste uitgevoerd zouden kunnen worden. 3. ONDERZOEKEN BERENSCHOT EN TWYNSTRA GUDDEOm tot een afgewogen oordeel te kunnen komen betreffende het functioneren
van OPTA is er voor gekozen om onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren
door Twynstra Gudde en Berenschot1. Beide rapportages
zijn op 30 maart 2001 afgerond en door de Staatssecretaris van Verkeer en
Waterstaat aan de Tweede Kamer toegestuurd2.3.1 Onderzoeksvraag Twynstra GuddeHet onderzoek van Twynstra Gudde is uitgevoerd tussen september 2000 en
maart 2001 en betrof het functioneren van de OPTA vanaf het moment van instelling
tot 1 december 2000. De onderzoeksvraag die Twynstra Gudde voor een aantal
deeldossiers diende te beantwoorden luidde: «Hoe heeft het college de
zijn toegewezen wettelijke taken ingevuld, in welke mate is dit optreden doeltreffend
en doelmatig geweest op basis van de zijn ter beschikking staande instrumenten,
en welke effecten heeft het specifieke optreden van het college gehad op de
telecommunicatie- en postmarkten.»Belangrijkste conclusies Twynstra GuddeTwynstra Gudde is voor wat betreft haar eindoordeel van mening dat het
college de zijn toegewezen wettelijke taken in het algemeen op een goede wijze3 heeft ingevuld. De doeltreffendheid en doelmatigheid
van het optreden van het college op de telecommunicatiemarkt beoordelen de onderzoekers als goed, en de doeltreffendheid van
het optreden op de postmarkt als voldoende, waarbij
het college de zijn toegewezen wettelijke taken op een goede wijze heeft vervuld.
Voor wat betreft de aansturing van de interne organisatie is Twynstra Gudde van mening dat deze voldoende adequaat was gedurende
de evaluatieperiode. De relatie met andere instellingen
en organisaties zoals de NMa, buitenlandse collega-toezichthouders
en de Europese Commissie, beoordeelt Twynstra Gudde als goed tot zeer goed.
De samenwerking met deze instellingen is gebaseerd op professionaliteit en
vertrouwen. Het functionele samenspel tussen OPTA en het
Ministerie van Verkeer en Waterstaat als verantwoordelijk departement
heeft volgens de onderzoekers de afgelopen jaren te wensen overgelaten. In
dat kader wijzen de onderzoekers er op dat er weliswaar sprake is van een
voldoende heldere functiescheiding tussen de rollen van de Minister/staatssecretaris
en die van de onafhankelijke toezichthouder, maar dat het samenspel tussen
beleid en uitvoering niet altijd goed en functioneel is geweest.Door Twynstra Gudde wordt geconstateerd dat OPTA in aanzienlijke mate
heeft bijgedragen aan het bevorderen van de marktwerking
in de telecommunicatiesector. Daarbij is ondermeer gekeken naar diensteninnovatie,
keuzemogelijkheden voor afnemers, toetredingsbarrières, snelheid en
tijdigheid van optreden van OPTA. Hierbij heeft Twynstra Gudde een weging
moeten maken van positieve en negatieve effecten van het optreden van OPTA
op de marktwerking. Positief is ondermeer dat de keuzemogelijkheden qua telecommunicatiediensten
en dienstenaanbieders voor zowel zakelijke als particuliere gebruikers enorm
zijn toegenomen. De eindgebruikerstarieven voor met name zakelijke gebruikers
zijn in vergelijking met andere Europese landen relatief laag. Verder heeft
de snelle invoering van carrier preselectie en nummerportabiliteit, gekoppeld
aan een relatief snelle daling van de zogeheten originating access tarieven4 er volgens Twynstra Gudde toe bijgedragen dat er prijsconcurrentie
is ontstaan.Wel worden bij deze positieve oordeelsvorming ook enige kanttekeningen
geplaatst. Zo stelt Twynstra Gudde dat de tarieven voor (korte afstands) huurlijnen tot de hoogste van Europa behoren en dat er met name voor
wat betreft de levertijden van dit type huurlijnen grote problemen bestaan.
Verder wordt verwezen naar de lage marges voor nieuwe toetreders die zijn
ontstaan door de hoge interconnectietarieven en lage eindgebruikerstarieven
(de zgn. price squeeze). Ook stellen de onderzoekers vraagtekens bij de tariefstelling
voor het gebruik van de locale infrastructuur van KPN en het effect dat dit
heeft op make-or-buy beslissingen. Twynstra Gudde stelt dat met betrekking
tot de local loop het investeringsklimaat voor nieuwe infrastructuuraanbieders
recentelijk minder aantrekkelijk is geworden.Ten aanzien van de voorspelbaarheid van marktcondities en de verwachte
winstgevendheid is er in deze sector sprake van onzekerheid. OPTA heeft volgens
Twynstra Gudde deels bijgedragen aan deze onzekerheid door het niet of in
(te) beperkte mate toepassen van bepaalde instrumenten, door in relatie tot
een aantal dossiers in te geringe mate vooraf normstellend op te treden en
doordat het voor de marktpartijen niet altijd duidelijk was of en welke keuze
er door OPTA werd gemaakt betreffende lange- en korte termijn belangen. In
dat kader stelt Twynstra Gudde dat het optreden van OPTA in sommige gevallen
positieve effecten heeft gehad op de dienstenconcurrentie en in andere gevallen
op de infrastructuurconcurrentie. Hierdoor zijn de marktcondities voor marktpartijen
niet altijd even voorspelbaar geweest.Het overall oordeel van Twynstra Gudde over
de bijdrage van OPTA aan het bevorderen van meer marktwerking is echter overwegend
positief.3.2. Hoofdpunten uit rapport Berenschot betreffende bestuurlijke
inrichtingBehalve het onderzoek van Twynstra Gudde heeft de Staatssecretaris van
Verkeer en Waterstaat een inventarisatie laten opstellen van de mogelijke
bestuurlijke varianten voor de inrichting van het sectorspecifieke toezicht
op de telecom- en postmarkt. Hierbij dienden tevens de voor- en nadelen van
de verschillende modellen belicht te worden, alsmede de beleidsmatige kaders
zoals die zijn aangegeven in kabinetsstandpunten ten aanzien van de verschillende
ambtelijke commissies in relatie tot toezichtvraagstukken. Deze inventarisatie
heeft ten doel om een adequate en afgewogen beleidsmatige besluitvorming over
de toekomst van de OPTA te faciliteren. Dit onderzoek is verricht door het
bureau Berenschot.Afwegingskader BerenschotDoor Berenschot zijn de volgende criteria geïdentificeerd (mede op
basis van het rapport Visser1 ) voor de toetsing
van mogelijke bestuurlijke arrangementen:1. effectiviteit van toezicht: eenduidige missie en focus; juiste dosering
toezicht; voldoende mate van kennis en expertise; passende cultuur; vertrouwen.2. waarborging consistentie van het mededingingstoezicht: consistente
toepassing van mededingings-begrippen; voorkomen van forumshopping.3. politiek-bestuurlijke eisen: heldere verantwoordelijkheidsverdeling;
voldoende democratische controlemechanismen.4. efficiëntie: beperkte coördinatielast; voldoende snel handelen
toezichthouder; effectieve aansturing interne organisatie.Door Berenschot zijn vervolgens een zevental mogelijke bestuurlijke varianten
uitgewerkt en geanalyseerd. De modellen variëren van een zelfstandige
toezichthouder op alle netwerksectoren tot volledige integratie van het sectorspecifieke
telecommunicatie- en posttoezicht in de NMa. In paragraaf 5.2.
zal het kabinet nader ingaan op de verschillende varianten die door Berenschot
worden belicht.3.3. Conclusies kabinet op basis van terugblik op optreden
OPTAHet kabinet constateert op basis van de uitkomsten van de evaluatie van
de OPTA met voldoening dat de intentie waarmee het kabinet indertijd heeft
besloten tot de instelling van een zbo voor de telecommunicatiesector1 in belangrijke mate is gerealiseerd. Het instrumentarium
dat dit zbo van de regering en het parlement heeft meegekregen is over het
algemeen effectief geweest. Door de wijze van uitoefening van het toezicht
heeft OPTA een belangrijke bijdrage geleverd aan het bereiken van de doelstellingen
van de overheid (marktwerking, innovatie, keuzemogelijkheden, kwaliteit en
beschikbaarheid van hoogwaardige telecommunicatievoorzieningen). Het Nederlandse
toezichtregime voor telecommunicatie en post wordt ook internationaal gezien
positief gewaardeerd.2 Niettemin stelt het kabinet
ook vast dat er op een aantal (deel)markten op het gebied van telecommunicatiediensten
en -infrastructuur nog geen sprake is van effectieve marktwerking. Deze deelmarkten
vereisen specifieke aandacht, waarbij specifieke regelgeving nog zeker noodzakelijk
wordt geacht.Het adequaat functioneren van de interne organisatie en de bedrijfsvoering
van een toezichthouder is uiteraard van groot belang in verband met zowel
de doorberekening van toezichtkosten aan het bedrijfsleven als voor de kwaliteit
en tijdigheid van de taakuitvoering van OPTA. De proportioneel grote omvang
van de stafdiensten die door de onderzoekers wordt gesignaleerd en de als
slecht beoordeelde kwaliteit van het klachtenmanagement en de integrale kwaliteitszorg
geeft aanleiding tot enige zorg. In het rapport Verantwoording
en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak van de Algemene
Rekenkamer3 en in de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen4 worden de eisen genoemd waaraan de verantwoording van
het financiële beheer en de bedrijfsvoering moeten voldoen. OPTA dient
aandacht te besteden aan verbetering van deze punten door het nemen van adequate
maatregelen, conform de in bovengenoemde rapporten beschreven eisen. In hoofdstuk
6 wordt hier verder op ingegaan. Overigens stelt het kabinet op grond van
de evaluatie tevens met tevredenheid vast dat de bemensing van OPTA adequaat
is geweest in relatie tot de uit te voeren wettelijke taken.Uiteraard dient er tussen moederdepartement en toezichthouder sprake te
zijn van een effectieve en functionele samenwerking. Een als matig door de
onderzoekers beoordeelde werkrelatie tussen het Ministerie van Verkeer en
Waterstaat en de OPTA, draagt niet bij aan een adequate invulling van het
noodzakelijke samenspel tussen beide organisaties. Het kabinet deelt in dit
verband wel de observatie van het college5 dat
er over hoofdzaken tussen het Ministerie van Verkeer en Waterstaat en OPTA
grote overeenstemming bestaat, maar dat in een situatie van gelijkgestemdheid
een verschil van mening over details soms slecht gehanteerd kan worden. Er
is niettemin alle aanleiding om ondermeer met betrekking tot de toezichtvisie,
dat mede een weerspiegeling is van de politieke opvattingen op dit punt, nader
in gesprek te geraken en afspraken te maken over de effectuering van verbeteringen.
Marktpartijen zijn gebaat bij voorspelbaarheid en eenduidigheid. Het toezichtarrangement
moet daaraan bijdragen. Daartoe zijn al de nodige stappen gezet. Met betrekking
tot het financiële toezicht op OPTA zal de Staatssecretaris van Verkeer
en Waterstaat zich voortaan laten adviseren door een onafhankelijke accountant.
Verder zijn initiatieven genomen om het samenspel tussen OPTA en Verkeer en
Waterstaat wederzijds te verbeteren zodat een betere afstemming tussen beleid,
regelgeving en toezicht mogelijk wordt. Zowel het college als
het kabinet onderschrijven de noodzaak hiertoe. Aan de hand van een inventarisatie
van de belangrijkste verbeterpunten, zowel wat betreft de inhoud van de regelgeving
als wat betreft de uitvoering daarvan, is een traject van nauwere samenwerking
in gang gezet. Het kabinet merkt hierbij op, mede in het licht van het waarborgen
van de onafhankelijke positie van de OPTA, dat het niet de bedoeling is dat
OPTA en het Ministerie van Verkeer en Waterstaat op alle punten overeenstemming
moeten bereiken. Het is wel de bedoeling dat de relatie tussen OPTA en het
moederdepartement op wederzijds respect en vertrouwen zal zijn gebaseerd onder
erkenning en respectering van elkaars posities en begrip voor elkaars standpunten.Tenslotte constateert het kabinet dat in het evaluatierapport bij enkele
specifieke dossiers door de onderzoekers een aantal kanttekeningen worden
geplaatst ten aanzien van het niet altijd snel en tijdig optreden van OPTA,
de voorspelbaarheid van haar optreden, het normstellend optreden waardoor
zekerheid en transparantie zou worden vergroot en de effecten die interventies
van OPTA hebben gehad op de diensten- en de infrastructuurconcurrentie. Met
name dit laatste element is uiteraard van belang voor de verdere ontwikkeling
van de communicatiemarkt. Het toezichtinstrumentarium dient adequaat te zijn
om de doelstellingen van het overheidsbeleid te effectueren. Hierover merkt
het kabinet op dat deze discussie ook een belangrijke rol speelt bij de herziening
van de Europese telecommunicatieregelgeving. Dit laat onverlet dat het college
en de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, in samenspraak met de betrokken
marktpartijen, met elkaar in discussie kunnen treden over eventuele knelpunten
die al vóór de implementatie van de nieuwe communicatierichtlijnen
(naar verwachting medio 2003) opgelost dienen en kunnen te worden. Hierbij
wijst het kabinet er wel op dat de ruimte voor mogelijke tussentijdse oplossingen
en aanpassingen van de regelgeving wordt begrensd door de kaders van het bestaande
en het nieuwe Europese regelgevende kader voor de communicatiesector.Het kabinet wenst op te merken dat het de expertise van het college op
het gebied van marktwerking in de telecommunicatie- en postsector en de eisen
die deze markt stelt aan het regelgevende instrumentarium zeer belangrijk
vindt. Het kabinet zal in dit kader nader met OPTA, maar ook met de marktpartijen
(bijvoorbeeld via het OPT), in overleg treden over de «aandachtspunten
bij de regelgeving» die het college als bijlage heeft gevoegd bij de
recente brief aan de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, betreffende
de evaluatie van OPTA.1 In de hoofdstukken 5
en 6 gaat het kabinet meer inhoudelijk op deze aandachtspunten in.4. UITGANGSPUNTEN VOOR DE INRICHTING VAN HET TOEZICHTUitgangspunt van het Nederlandse en het Europese beleid, zoals op eerdere
momenten door het kabinet uitgesproken, is dat terughoudendheid en tijdelijkheid
bij het instellen van specifieke mededingingsregels geboden is2. In een situatie waarin sprake is van normale marktverhoudingen met
een zodanig concurrentieniveau dat kan worden volstaan met algemene mededingingsregels,
dient de toepassing van sectorspecifieke instrumenten achterwege te blijven3. Het beleidsmatige streven is erop gericht om dergelijke
marktcondities in de telecommunicatie- en postmarkt zo snel mogelijk te bereiken.
Hiertoe dienen – in principe tijdelijke – sectorspecifieke regels
die op een aantal punten een asymmetrische werking hebben teneinde de totstandkoming
van een gelijk speelveld voor alle marktpartijen te bevorderen. In het verlengde
hiervan wordt de sectorspecifieke toezichthouder (OPTA) gezien als een tijdelijke
organisatie, bedoeld om toe te zien op een adequate en snelle
doorloop van het transitieproces. Het tempo en de stappen waarin dit transitie-
c.q. liberaliseringsproces zich voltrekt, zijn derhalve bepalend voor de noodzakelijke
inrichting van het toezicht. Vervolgens is van belang dat wordt bepaald wat
het gewenste doel, het object en de mate van overheidsinterventie is (welk
toezichtinstrumentarium is gepast). Voor de nadere bepaling van de gewenste
toezichtvorm is tenslotte van belang welk verwachtingen er bestaan ten aanzien
van ondermeer de tijdelijkheid of het permanente karakter van het regime dat
de marktwerking moet bevorderen, en de marktvrijheid die als gevolg van overheidsinterventies
resteert.In dat kader wijst het kabinet op de uitgangspunten van het rapport Visser1. Een van de belangrijkste vragen die door de commissie
Visser wordt behandeld, is hoe het sectorspecifieke toezicht gepositioneerd
dient te worden ten opzichte van het algemene mededingingstoezicht. Voorafgaand
aan deze vraag moet volgens Visser de vraag worden beantwoord of sectorspecifieke
mededingingsregels noodzakelijk zijn. Hierop zal in het navolgende worden
ingegaan.Het kabinet wenst het standpunt van de regering in 1998 te herhalen ten
aanzien van het rapport Visser waarin werd benadrukt dat de ingewikkeldheid
van de materie waarin de commissie Visser inzicht biedt alleen maar groter
is geworden nu zich in verschillende sectoren verschillende stadia van marktontwikkeling
voordoen2. Dit gedifferentieerde beeld betekent
dat bij voortduring moet worden nagedacht over de rol van toezichthouders,
besluitvormings- en afwegingskaders. Het kabinet hecht, naast een adequaat
functionerend toezicht op snelle marktontwikkelingen, aan consistente toepassing
van mededingingsbegrippen. Het bestuurlijk arrangement dient deze consistentie
te waarborgen. Hiervoor zijn verschillende modaliteiten denkbaar, waarvoor
het rapport Visser een aantal belangrijke aangrijpingspunten biedt (beoordeling
op effectiviteit van toezicht, consistentie toepassing mededingingstoezicht,
efficiëntie, helderheid verantwoordelijkheidsverdeling en democratische
controlemechanismen). Voor wat betreft de inrichting van het toezicht wijst
het kabinet erop dat tevens rekening gehouden moet worden met de conceptuele
helderheid en praktische uitvoerbaarheid. Het kabinet zal hier in hoofdstuk
5 nader op ingaan.In het recente kabinetsstandpunt betreffende het eerder aangehaalde rapport «Vertrouwen in onafhankelijkheid» van de Ambtelijke
Commissie Toezicht (commissie Borghouts) wordt het belang van onafhankelijkheid
en transparantie van de toezichtfunctie benadrukt. Dit betekent dat de toezichthouder
zonder beïnvloeding van de onder toezicht staande partij, de verantwoordelijke
bestuurder of anderen, objectief feitenonderzoek moet kunnen uitvoeren en
op basis daarvan tot een oordeel moet kunnen komen. Dit betekent bovendien
dat het objectieve oordeel van de toezichthouder zoveel mogelijk openbaar
gemaakt dient te worden, zodat parlement en samenleving kennis kunnen nemen
van dat oordeel. Tenslotte vereist het een professionele oordeelsvorming van
de toezichthouder zelf.Functiescheiding tussen onder andere de toezichthouder en de politiek
verantwoordelijke dient als uitgangspunt te gelden. De toezichtfunctie, die
extern gericht is, ondersteunt de minister in zijn verantwoordelijkheid naar
het parlement over de uitvoering van overheidstaken. Het toezicht vormt in
wezen de ogen en oren van de minister. Anderzijds dient beïnvloeding
van het feitelijke oordeel van de toezichthouder door directe of indirecte
politieke inmenging te worden voorkomen. Dit zou leiden tot een aantasting
van het vertrouwen in de toezichtfunctie. Om dit gevaar te vermijden dient
de inhoudelijke onafhankelijkheid van de toezichthouder ten opzichte van de
politiek verantwoordelijke gewaarborgd te zijn. De administratieve lasten voor het bedrijfsleven zijn voor het kabinet
ook een aandachtspunt. Daar waar mogelijk dienen schaal- en efficiencyvoordelen
te worden benut. Door het beperken van coördinatielasten en door synergie
te bewerkstelligen tussen afdelingen en organisaties op het gebied van taakuitvoering
en kennis kunnen kosten worden bespaard. De suggestie van het college om de
met het toezicht gepaard gaande kosten door te berekenen op basis van een
promillage van de omzet van bedrijven lijkt in dat verband op het eerste gezicht
niet in lijn met het principe van evenredige toerekening van integrale kosten
op basis van het profijtbeginsel dat ten grondslag ligt aan het huidige vergoedingensysteem.
Niettemin verdient deze optie nadere studie (zie ook hoofdstuk 6).De regering heeft er eerder bewust voor gekozen om in de OPTA-wet en in
de Telecommunicatiewet de uitvoering van overheidstaken en de taakverdeling
tussen de Minister van Verkeer en Waterstaat en het zbo zodanig vorm te geven,
dat de Minister greep houdt op het regelgevende kader waarbinnen het toezicht
zich beweegt. In dat kader past ook het zoveel mogelijk vastleggen in materiële
wetgeving van rechten en plichten van marktpartijen. Het kabinet wil het belang
van het legaliteitsbeginsel1 in dit kader nogmaals
bevestigen. Tussen regering en parlement is afgesproken, dat toekenning van
specifieke bevoegdheden aan zbo's alleen in de vorm van bestuursbevoegdheden
mogelijk is. Tegelijk met de vaststelling dat tijdig en adequaat optreden
van het toezichtorgaan gebaat is bij een effectief wettelijk instrumentarium,
is tevens van belang dat de discretionaire ruimte van een zelfstandig bestuursorgaan
wordt beperkt door democratische checks en balances. Verder is in dat kader
ook rechtszekerheid en voorspelbaarheid van overheidsoptreden buitengewoon
belangrijk. Voorgenomen optreden en beleid van de toezichthouder dient dus
ruim vooraf breed geconsulteerd en bekend gemaakt te worden. Het kabinet stelt
vast dat OPTA over het algemeen een goede balans weet aan te brengen tussen
effectief optreden en de noodzakelijke transparantie naar marktpartijen toe.
Het kabinet hecht er niettemin aan te benadrukken dat OPTA voldoende aandacht
blijft besteden aan het in voldoende mate betrekken van belanghebbenden bij
de nadere toepassing van regelgeving, het tijdig openbaar maken van richtsnoeren
en beleidsregels en snelle en gedegen besluitvorming.Tenslotte wil het kabinet wijzen op het belang van de Europese dimensie
van toezicht. De Interdepartementale Commissie Europees Recht (ICER) heeft
hiernaar uitgebreid onderzoek gedaan en hierover gerapporteerd aan de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.2
Op basis van de ICER rapportage kan de conclusie worden getrokken dat er geen
sprake is van een integrale Europese toezichtvisie. Wel komt uit het ICER
advies naar voren dat het Europese recht nu al eisen stelt aan de inhoud en
methode van toezicht. Deze eisen hebben betrekking op feitelijke toezichtactiviteiten.
Tegelijkertijd wordt van de lidstaten verwacht dat zij de nakoming van hun
eigen regelgeving moeten kunnen afdwingen. Dit maakt de aanwezigheid van de
juiste instrumenten om de verantwoordelijkheid van de Minister voor het gehele
toezichtsarrangement invulling te geven noodzakelijk. Het kabinet wijst erop
dat daarbij van belang is dat het Nederlandse toezicht zoveel mogelijk aansluit
bij de eisen die daaraan door het Europese kader worden gesteld en bijdraagt
aan een adequate uitvoering van die Europese regelgeving. Uitgangspunten inrichting toezicht1. feitelijke omstandigheden en ontwikkelingen in een bepaalde markt,
zoals concurrentieniveau, zijn als eerste bepalend voor de organisatie van
het toezicht2. terughoudendheid bij creëren van specifieke mededingings-relevante
regels3. terughoudendheid bij creëren van eigenstandige sectorspecifieke
toezichthouders en regelmatige evaluatie van de noodzaak tot het naast elkaar
bestaan van reeds bestaande eigenstandige sectorspecifieke en algemene mededingingstoezichthouders4. beperking van de termijn waarbij sectorspecifieke en algemene mededingingsregels
naast elkaar bestaan5. goede bestuurlijke verhouding tussen toezichthouders6. waarborgen van de democratische checks en balances bij het verlenen
van discretionaire bevoegdheden aan een zbo7. adequate invulling ministeriële verantwoordelijkheid, waarbij
onafhankelijkheid van het zbo tevens wordt gewaarborgd8. het Nederlandse toezicht dient aan te sluiten bij de eisen die daaraan
door het Europese (regelgevende) kader worden gesteld.5. GEWENSTE TOEKOMSTIGE BESTUURLIJKE INRICHTING5.1. Wenselijkheid sectorspecifieke regelgevingAls netwerkgebonden sector vertoont de telecommunicatiemarkt een aantal
karakteristieken (beperkte concurrentie tussen netwerken, verticale integratie,
voormalig staatsmonopolie) die specifieke eisen stellen aan het realiseren
en waarborgen van effectieve concurrentieverhoudingen. De sectorspecifieke
mededingingsregulering die hierop ziet, kenmerkt zich ondermeer door relatief
gedetailleerde gedragsregels die ex-ante door de toezichthouder kunnen worden
opgelegd aan bepaalde marktpartijen indien er geen sprake is van effectieve
concurrentie. Deze vorm van regulering is op Europees niveau verankerd in
het beginsel van Open Network Provision (ONP). Betreffende de vraag of sectorspecifieke
regelgeving nog langer gewenst is gaat de Europese Commissie in de huidige
herziening van het ONP-kader ervan uit, dat sectorspecifieke overheidsregulering
van de telecommunicatie- en postmarkt voorlopig nog noodzakelijk zal blijven1. De Nederlandse regering deelt deze beleidsopvatting.
In de nu voorliggende voorstellen van de Europese Raad voor herziene communicatierichtlijnen
wordt een aantal voor de communicatiesector specifieke mededingingsprincipes
gehandhaafd en wordt het werkingsgebied van de sectorspecifieke regelgeving
tevens verbreed naar alle communicatiemarkten. Bovendien zal de noodzaak van
ex-ante toezicht nogmaals expliciet in de nieuwe regels voor de komende periode
worden verankerd. Het nieuwe regelgevende kader is bedoeld om beter aan te
sluiten bij de huidige stand van de ontwikkeling van de communicatiemarkt.
In het nieuwe kader kunnen sectorspecifieke regels op flexibele wijze geactiveerd
worden indien specifieke problemen in die markt daarom vragen. Dit betreft
ondermeer de toegang tot de lokale telefoniemarkt, huurlijnen en toegang tot
de kabel.Wel gaan Commissie en Raad uit van een nieuwe opzet met betrekking tot
de analyse van markten, waarbij nauwer wordt aangesloten bij het algemene
mededingingsrecht. Het gehanteerde begrippenkader wordt in dat verband gelijkgeschakeld.
De interventiedrempel wordt in algemene zin verhoogd. Echter, doordat de wijze
van afbakening van markten zal wijzigen kan dat in sommige gevallen toch leiden
tot de mogelijkheid om eerder in te grijpen. Ook wordt in het nieuwe regime
door de verbreding van de werkingssfeer naar alle communicatiesectoren ingrijpen
mogelijk gemaakt waar op dit moment alleen ex-post op misbruik getoetst kan
worden. De Nederlandse regering heeft zijn steun uitgesproken voor deze koers.
De nieuwe Europese Richtlijnen voor communicatiediensten en -netwerken zullen
naar verwachting in de loop van 2003 geïmplementeerd worden in Nederlandse
regelgeving. In dit licht wordt het belang van een goede afstemming
tussen de nationale mededingingstoezichthouder en de sectorale toezichthouder
over de toepassing van specifiek en algemeen mededingingsrecht in de nieuwe
communicatierichtlijnen nog groter dan nu het geval is. Het kabinet gaat hierop
in paragraaf 5.3 nader in.Naar aard en inhoud wijkt het regelgevende kader voor de postsector weliswaar
af van dat van de telecomsector, maar ook in de postmarkt is de regelgeving
gericht op het faciliteren van een transitiefase naar meer marktwerking. Vanuit
mededingingsoogpunt is het belangrijkste kenmerk van de postmarkt dat er één
bedrijf is (TPG), datvooralsnog- op een deelmarkt een wettelijk vastgelegde
monopoliepositie inneemt en tegelijkertijd speler is op andere deelmarkten
waar sprake is van concurrentie. Het toezicht heeft daarbij vooral betrekking
op het nakomen van de concessieverplichtingen. Tevens moet het toezicht in
het algemeen ongelijke mededingings-verhoudingen voorkomen op deelmarkten
waarop TPG in concurrentie met andere spelers opereert.5.2. Inrichting sectorspecifiek toezichtOver de noodzaak voor het continueren van sectorspecifieke regelgeving
voor de telecommunicatiemarkt als zodanig bestaat geen twijfel. Dit geldt
evenzeer voor het toezicht op de postmarkt. Veeleer stelt het kabinet zich
de vraag hoe het toezicht op deze sectorspecifieke mededingingsregels in de
toekomst in bestuurlijk opzicht het meest effectief en efficiënt kan
worden ingericht. De commissie Visser heeft het in onderstaand kader aangegeven,
door het kabinet onderschreven, afwegingskader ontwikkeld voor de verschillende
modaliteiten van de relatie tussen de algemene (NMa) en de sectorspecifieke
toezichthouder (OPTA). Afwegingskader uit het rapport Zicht op Toezicht van
de commissie Visser• Eigenstandige sectorspecifieke toezichthouder. Deze modaliteit kan aan de orde zijn:=> indien tijdelijke sectorale mededingingsregels onlosmakelijk verbonden
zijn met andere regels;=> indien sectorale regels tot gevolg hebben dat het mededingingsregime
voor een bepaald aspect niet werkt; indien tijdelijk een verhoogde staat van
toezicht nodig is in verband met de overgang naar een «gewone»
marktsituatie.Sectorspecifieke toezichthouder als «kamer»
bij de NMa. De kamermodaliteit is denkbaar:=> indien het op basis van sectorale regels noodzakelijke mededingingstoezicht
zeer specialistische kennis en kunde vereist; indien een duidelijke eenheid
in het sectorspecifieke toezicht nodig is;=> indien de relatie met het algemene mededingingstoezicht een gegeven
is.NMa als sectorspecifieke toezichthouder. Deze
modaliteit is aan de orde:=> indien de gewenste marktsituatie meer in de richting van een «normale»
markt verschuift;=> indien geen reden bestaat voor eigenstandig sectorspecifiek toezicht
of voor een «kamer» als sectorspecifieke toezichthouder.Bij die afweging is van belang dat inconsistente toepassing van algemene
en bijzondere mededingingsregels en -begrippen wordt voorkomen en «forumshopping»
bij verschillende toezichthouders wordt tegengegaan. Andere bestuurlijke vereisten
die door het kabinet worden benadrukt zijn een realistische span-of-control,
zichtbaarheid van het toezicht voor de sector, een samenhangend takenpakket,
eenduidigheid van de taakopdracht en adequate checks en balances met betrekking
tot het gebruik van bevoegdheden en in relatie tot besluitvormingsprocessen.
Daarbij is de aanwezigheid van kennis van de toezichthouder met betrekking
tot de specifieke eigenschappen van de telecommunicatiemarkt ook van belang.
Een uiteindelijke keuze ten aanzien van de inbedding van het sectorspecifieke
mededingingstoezicht op de telecommunicatie- en postmarkt dient zoveel mogelijk
aan deze vereisten te voldoen.Mede in het licht van de discussies ten tijde van de instelling van de
OPTA zal het verlenen van de zbo-status aan de NMa waarover op dit moment
in het parlement wordt gediscussieerd1 het in
beginsel mogelijk maken om specifiek mededingingstoezicht op de communicatiesector
aan de NMa op te dragen. Het verder op afstand van de Minister plaatsen van
de NMa voorkomt ongewenste politieke beïnvloeding daar waar bijvoorbeeld
sprake zou zijn van aandeelhouderschap van de overheid in private ondernemingen2. Voor het op termijn samenvoegen van de NMa met de OPTA
bestaat in dat opzicht institutioneel geen beletsel
meer, in tegenstelling tot de situatie in 1997. Er spelen bij een dergelijke
stap echter nog wel een aantal andere belangrijke aandachtspunten:a) de ontwikkelingsfase waarin de telecommunicatie- en postmarkten zich
bevinden;b) de uiteindelijke aard en inhoud van het Europese regelgevende kader;c) de consequenties voor de continuïteit en het adequaat functioneren
van het mededingingstoezicht;d) in dat kader de eventuele fasering van een dergelijke overgang.Hierop zal in het navolgende nader worden ingegaan.In relatie tot de institutionele vereisten stelt het kabinet vast dat
er op dit moment bij de NMa en de OPTA sprake is van organisaties met eigen
taken en een verschillend referentie- en toetsingskader. Om forumshopping
te voorkomen en de consistentie van het mededingingstoezicht te bewaken is
een samenwerkingsprotocol opgesteld tussen OPTA en NMa. Daarin worden de afstemmings-
en samenwerkingrelaties beschreven en gestructureerd. Hoewel door Twynstra
Gudde is vastgesteld dat dit protocol goed werkt, is het van groot belang
dat het arrangement waarborgt dat, daar waar dit mogelijk is, door de toezichthouder
zoveel mogelijk wordt gekozen voor een marktgerichte benadering waarbinnen
de regelgeving flexibel en mededingingsgeoriënteerd wordt toegepast.
Zoals eerder opgemerkt zijn het sectorspecifieke en het algemene mededingingsbeleid
naar aard en inhoud niet tegengesteld, maar juist aanvullend en qua doelstellingen
gelijkgericht. In die zin kunnen ze elkaar in belangrijke mate versterken.Over de interpretatie en toepassing van telecommunicatiewetgeving, daar
waar van overlapping met het algemene mededingingskader sprake is, zijn de
meningen van OPTA en NMa volgens Twynstra Gudde soms verdeeld. Daar waar dit
de kwaliteit van de toezichtpraktijk uiteindelijk bevordert, kan het uitwisselen
van verschillende standpunten en invalshoeken vruchtbaar zijn. Het kabinet
stelt zich echter op het standpunt dat het niet gewenst is dat door verschillen
van mening afbreuk wordt gedaan aan de eenduidigheid van toezicht, transparantie
en rechtszekerheid voor marktpartijen, of dat hierdoor zaken tussen wal en
schip geraken. Verder wijst het kabinet op het pleidooi van de commissie Borghouts
voor een één-loketbenadering in geval van overlap tussen rechtsstelsels.
Toezichthouders zouden de plicht en het recht moeten krijgen om gezamenlijk de betrokken rechtsstelsels op concrete gevallen toe
te passen. Dit voorkomt tevens forum-shopping. Deze benadering is overigens
iets anders dan de zogeheten concurrent powers
waarop het kabinet hieronder nader terugkomt.In het toekomstige nieuwe Europese kader zal er sprake zijn van een nog
verder toenemende noodzaak van afstemming tussen de verschillende toezichthouders.
Dit noopt tot veranderingen in de samenwerkingsstructuur, mede omdat er bij
de praktische toepassing van regelgeving nog veel discretionaire ruimte bestaat.
Daar waar er nu sprake is van een verschillend referentie- en
toetsingskader, wordt er na 2003 een deels meer overlappend mededingingsregime
geïntroduceerd. Om competentiekwesties en conflicterende beslissingen
te voorkomen en in algemene zin een goede werking van de ordenings- en mededingingsregels
te waarborgen, dient in relatie tot de vormgeving van het toezichtregime rekening
gehouden te worden met het nieuwe Europese regelgevende kader, waarbij consistente
toepassing van sectorspecifieke en algemene mededingingsbegrippen gewaarborgd
dient te zijn. De Commissie doet in het kader van de vaststelling van (deel)markten
en aanmerkelijke marktmacht weliswaar aanbevelingen, maar de feitelijke toepassing
van de regels in de praktijk en de invulling van de ruimte die deze regels
laten voor specifieke nationale omstandigheden zal toch door de nationale
toezichthouders gebeuren.Het kabinet stelt vast dat de samenwerkingsrelatie tussen OPTA en NMa
goed functioneert. Wel valt er al op korte termijn nog winst te behalen door
gezamenlijke activiteiten op het terrein van opleiding, uitwisseling van kennis,
expertise en personeel en door een gezamenlijke behandeling van zaken. Op
de lange termijn is verdergaande samenwerking wenselijk juist om de samenhang
en de effectiviteit van het mededingingstoezicht op de communicatiesector
te versterken. De vraag die dan resteert is op welke wijze het toezicht ingericht
dient te worden om deze verdergaande samenwerking tot zijn recht te laten
komen.Voor wat betreft de institutionele aspecten van geïntegreerd toezicht
op de verschillende aspecten van de communicatiesector verwijst het kabinet
naar het rapport van Berenschot Varianten toekomstig toezicht
telecommunicatie en post dat in opdracht van het Ministerie van Verkeer
en Waterstaat is opgesteld. Het kabinet heeft in haar voorlopige standpunt
dat aan partijen ter consultatie is voorgelegd een aantal van de door Berenschot
genoemde varianten buiten beschouwing gelaten. Bij de behandeling van de variant
van een zelfstandige regulator voor de gehele communicatiesector (inclusief
de huidige Rijksdienst voor de Radiocommunicatie (RDR) en het Commissariaat
van de Media) wordt door Berenschot terecht de vraag gesteld of er qua doelstelling
wel voldoende samenhang tussen de verschillende betrokken taken bestaat. Het
toezicht op de naleving van verplichtingen die zijn geformuleerd op grond
van mediapolitieke doelstellingen en het toezicht op het juiste gebruik van
frequenties verschillen in belangrijke mate van karakter van het toezicht
gericht op bevordering van de mededinging. Deze taken vergen bovendien van
elkaar verschillende expertise. De pluriformiteit van taken en focus, alsmede
de verschillen in toezichtscultuur, zijn niet bevorderlijk voor de eenduidigheid
van de taakopdracht van een dergelijke toezichthouder en de effectiviteit
van het toezicht. Het kabinet concludeert derhalve dat een dergelijke inrichting
van het toezicht niet wenselijk is.In de discussie over het toezichtsarrangement wordt regelmatig gerefeerd
aan het Britse Communications White Paper, A New Future
for Communications. In dat stuk worden voorstellen gedaan om tot
een soort «superregulator» (Office of Communications (OFCOM))
op het terrein van electronische communicatie te komen. Deze regulerende instantie
zou bevoegdheden moeten krijgen op het terrein van telecommunicatie, televisie
en radio, inhoud en infrastructuur. Naast de sectorspecifieke regelingen zou
OFCOM ook bevoegd worden het algemeen mededingingsrecht voor deze sector toe
te passen («concurrent powers»). Vergeleken met de Nederlandse
situatie zou dat betekenen dat de OPTA, het Commissariaat voor de Media, de
RDR en het Directoraat Generaal Telecommunicatie en Post van het ministerie
van Verkeer en Waterstaat samengevoegd zouden worden. Bovendien zou die organisatie
dan van de NMa de bevoegdheid voor toepassing van het algemene mededingingsrecht
op deze sector, over dienen te nemen. Dit is voor het kabinet geen voorbeeld dat in Nederland navolging zou
kunnen krijgen. In de Angelsaksische bestuurstraditie is altijd al meer plaats
geweest voor regulerende, beleidsbepalende, instanties, dit in tegenstelling
tot de continentale traditie. Bij de instelling van de OPTA is expliciet niet
overgegaan tot een «regulator», maar is gekozen voor een uitvoering/toezichtorgaan
met beperkte discretionaire bevoegdheden. Het beleid berust bij de verantwoordelijke
vakminister. Dat is ook de reden waarom het frequentie- en nummerbeleid onder
verantwoordelijkheid van de minister zijn blijven berusten. Verder is het
zo dat de afzonderlijke toezichthouders in het VK ook nu al gedeeltelijk dezelfde
soorten bevoegdheden hebben op de verschillende beleidsterreinen. De Radio
Authority kan bijvoorbeeld frequenties uitgeven voor radio (en daar ook inhoudelijk
op toezien) en de ITC voor televisie (idem). De Radio Agency houdt toezicht
op het technisch gebruik van het spectrum. Samenvoeging kan dan in de rede
liggen. In Nederland is er sprake van een heel ander soort bevoegdheidsverdeling.
Er is weinig tot geen synergie te halen uit samenvoeging van de hierboven
genoemde instanties. Als bijvoorbeeld wordt gekeken naar de overlap van bevoegdheden
van het Commissariaat met die van de OPTA of de NMa, dan blijkt die minimaal
te zijn. Alleen op het terrein van de toetsing van nevenactiviteiten van de
publieke omroep zijn er raakvlakken met de Mededingingswet (toets aan concurrentievervalsing).
En alleen voor wat betreft de toegang tot de kabel van programma-aanbieders
is er een raakvlak met de Telecommunicatiewet. De taken van het Commissariaat
voor de Media hebben betrekking op «content» aangelegenheden voor
omroep, in het bijzonder voor de publieke omroep, op basis van de wet- en
regelgeving van de Mediawet.Verder merkt het kabinet op dat er ook bij de Richtlijnvoorstellen van
de Europese Commissie expliciet wordt gesteld dat de elektronische communicatierichtlijnen
geen betrekking hebben op de inhoud. De discussie die in het VK wordt gevoerd
is dus een geheel andere dan de discussie in Nederland. In Nederland is er
voor gekozen om het algemene mededingingstoezicht aan de NMa toe te bedelen.
De vraag die dan rijst is welke consequenties ontwikkelingen in sectorspecifiek
toezicht dienen te hebben voor een bepaald toezichtsarrangement. Daarom wijst
het kabinet ook het voorstel van het college voor concurrent
powers af. Dat past alleen wanneer inderdaad wordt besloten dat voor
een bepaalde sector er een specifieke «regulator» wordt gecreëerd,
die de betreffende sector op al zijn aspecten kan beoordelen. Anderzijds moet
er bij de overweging over een mogelijke samenvoeging van de OPTA en de NMa
ook worden gekeken naar het totale takenpakket van de OPTA. OPTA heeft namelijk
ook een aantal taken die niet mededingingsrechtelijk georiënteerd zijn.
Het onderbrengen van dat soort taken bij een algemene mededingingstoezichthouder
past minder en zou via de omgekeerde weg ook weer leiden tot een soort «superregulator»
die zich niet alleen met mededinging bezig houdt. Het beleid van het kabinet
is er op gericht het mededingingstoezicht te stroomlijnen door vergroting
van de samenhang tussen de NMa en de OPTA. Deze doelstelling is een andere
dan het scheppen van een regulator naar Angelsaksisch model. In dit beleidsstreven
past een samengaan van verschillende organisaties, die zich met aspecten van
media, telecommunicatie en mededinging bezig houden, juist niet.Ook een variant waarbij alle sectorspecifieke toezichthouders op netwerksectoren
gebundeld worden los van de NMa wordt niet door het kabinet gesteund. Weliswaar
kunnen sectorspecifieke toezichthouders veel van elkaar leren en is samenwerking
tussen hen om die reden belangrijk. Een goede relatie tussen de algemene en
de bijzondere mededingingstoezichthouders wordt door het kabinet echter nog
belangrijker gevonden. Deze relatie is van belang om een goede balans te realiseren
tussen het pro-actieve optreden van een sectorspecifieke toezichthouder,
dat vooral is gericht op het bevorderen van de concurrentie, en het meer terughoudende
optreden van een algemene toezichthouder, dat meer is gericht op het bestrijden
van belemmeringen van de concurrentie. Keerzijde van veel kennis van netwerksectoren
is het ontbreken van kennis van andere (reguliere) economische markten. Bovendien
blijft met het naast elkaar bestaan van twee toezichthouders met overlappende
bevoegdheden het risico van inconsistentie gehandhaafd. De samenhangende relatie
tussen de verschillende toezichtregimes is van groot belang voor een effectief
en efficiënt toezicht waarbij instrumenten flexibel en proportioneel
kunnen worden ingezet in relatie tot de aard en omvang van de geconstateerde
problemen.Tenslotte wordt ook een variant waarbij de OPTA volledig wordt geïntegreerd
in de NMa (als een soort afdeling) door het kabinet vooralsnog niet wenselijk
geacht. Wat betreft de overgang naar meer normale mededingingsverhoudingen
zijn weliswaar belangrijke vorderingen gemaakt, maar deze overgang is nog
zeker niet voltooid. In belangrijke delen van de communicatiesector komt de
concurrentie nog maar moeizaam op gang en is een intensief toezicht gericht
op het bevorderen van marktwerking op basis van sectorspecifieke mededingingsregels
nog steeds van essentieel belang. In andere onderdelen van de sector is het
concurrentieproces nog zeer kwetsbaar. Om deze redenen is het noodzakelijk
dat er vooralsnog een duidelijk herkenbare toezichthouder/kamer blijft bestaan,
die zijn aandacht volledig kan concentreren op de problemen in de communicatiesector.Het mededingingstoezicht op de postsector is thans grotendeels gebaseerd
op de algemene mededingingsregels. Het specifieke posttoezicht heeft vooral
betrekking op een goede uitvoering van de concessietaken tegen redelijke prijzen.
Bij de verdere liberalisering van de postsector zal het mededingingstoezicht
steeds belangrijker worden. Naar verwachting zal de overgang naar meer normale
marktverhoudingen in de postsector soepeler en sneller kunnen verlopen dan
in de telecommunicatiesector, omdat het voor concurrenten relatief gezien
veel gemakkelijker is om tot de markt toe te treden. De concurrentie tussen
ex-monopolisten op elkaars thuismarkten is inmiddels al flink toegenomen.
Niettemin zullen ook in deze sector tot op zekere hoogte sectorspecifieke
mededingingsbevorderende maatregelen nodig zijn om dit proces te bevorderen.
De rol van het algemene mededingingsrecht zal op het gebied van de postmarkt
naar verwachting echter sterk blijven. Een goede afstemming tussen het algemene
en het sectorspecifieke mededingingstoezicht is ook in deze sector van groot
belang voor de effectiviteit van het toezicht. Alhoewel het sectorspecifieke
toezicht op de postsector qua omvang en karakter verschilt van het toezicht
in de telecommunicatiesector ziet het kabinet toch belangrijke overeenkomsten
en is er geen reden om het toezicht op de postsector wezenlijk anders in te
richten dan het toezicht op de (tele)communicatiesector.In zijn voorlopige standpunt, dat in mei aan OPTA, NMa en OPT is voorgelegd,
heeft het kabinet een drietal mogelijke bestuurlijke varianten benoemd die
het op basis van de marktontwikkelingen, het Europese regelgevende kader en
de eerder genoemde bestuurlijke criteria als reële mogelijkheden had
aangemerkt. Deze betroffen:a) OPTA blijft zelfstandig;b) OPTA wordt een kamer van de NMa per 2003;c) OPTA wordt een kamer van de NMa per 2005 in combinatie met een instemmingsvereiste
voor NMa betreffende mededingingsaspecten op dossierniveau vanaf 2003. Het college geeft in zijn visie op dit voorlopig standpunt aan dat de
uitkomsten van de evaluatie positief zijn en derhalve bestendiging indiceren.
Wijziging op korte termijn van het nationale toezichtsarrangement zou een
verkeerd signaal aan de markt geven en vormt een risico voor de continuïteit
van het functioneren van de organisatie, zo stelt het college. Uitgaande van
een gerealiseerde zbo-status van de NMa, zou een kamermodel in 2005 optioneel
kunnen zijn. Door het college wordt verder een onderlinge toegroei van beide
toezichthouders in de periode tot 2005 belicht, waarbij zij stelt dat de positieve
beoordeling van de huidige samenwerking tussen NMa en OPTA voldoende vertrouwen
moet geven in een goed verloop van de coördinatie tussen sectorspecifiek
en algemeen mededingingstoezicht.Het kabinet constateert dat er verschillende visies bestaan bij marktpartijen,
die zijn verwoord in het rapport van bevindingen van het Overlegorgaan Post
en Telecommunicatie (OPT) van 30 mei 20011. Daar
waar aan de ene kant wordt gepleit voor meer terughoudend toezicht op bijvoorbeeld
de mobiele markt, blijkt dat andere partijen juist wel behoefte hebben aan
een pro-actieve toezichthouder. Er bestaat eensgezindheid over de noodzaak
van voorspelbaarheid en transparantie van het toezicht en het overheidsbeleid
waarbinnen dat toezicht plaatsvindt. Het kabinet onderschrijft de visie van
de leden van het OPT volledig dat de inrichting van het toezicht voorspelbaarheid,
rechtszekerheid en helderheid van het overheidsbeleid dient te waarborgen
en flexibiliteit in de maatvoering van marktinterventies in relatie tot de
ontwikkelingsfase van de markt dient te faciliteren. Wat betreft de organisatorische
inrichting van het toezicht is er echter sprake van verschillen in standpunten.
De partijen die recentelijk zijn toegetreden tot de markt (het merendeel van
het OPT) zijn voor belangrijke onderdelen van hun bedrijfsontwikkeling nog
vaak erg afhankelijk van KPN. Zij pleiten voor voortzetting van een onafhankelijke
en zelfstandige OPTA ondermeer omdat de marktomstandigheden volgens deze partijen
geen aanleiding geven tot wijziging van het ex ante sectorspecifieke toezicht,
er in alle andere EU landen sprake is van een zelfstandige sectorspecifieke
toezichthouder en ook vanwege de hoge transitiekosten van een institutionele
wijziging. Het belang van ex-ante toezicht geldt volgens deze leden met name
voor de vaste markt. De partijen die een aanmerkelijke marktpositie hebben
en ook de Raad van Centrale Ondernemersorganisaties (RCO) zijn op grond van
de nieuwe Europese regelgeving voorstander van het onderbrengen van OPTA als
kamer bij de NMa, parallel aan de implementatie van de nieuwe communicatie
Richtlijnen. Andere argumenten die daarvoor worden aangevoerd zijn rechtszekerheid,
efficiencyvoordelen, verminderen kosten van toezicht en het realiseren van
een één-loketfunctie.De Directeur-generaal NMa tenslotte bepleit in zijn advies van 31 mei
20012 een kamermodel met ingang van 2003. OPTA
als kamer van de NMa levert verder voor de gezamenlijke organisatie veel voordelen
op: samenhang met andere dossiers, efficiënte en snelle kennisuitwisseling
en efficiency van interne bedrijfsprocessen. Er vindt kruisbestuiving plaats
en synergie effecten worden optimaal benut. De synergie effecten door de bundeling
van schaarse expertise en andere voordelen daarvan worden expliciet door de
DG NMa belicht.5.3 MarktanalyseVolgens de Commissie Visser is een eigenstandige sectorspecifieke toezichthouder
aan de orde indien tijdelijk een verhoogde staat van toezicht nodig is in
verband met de overgang naar een «gewone» marktsituatie. Voor
de beoordeling van de marktontwikkelingen, verwijst het kabinet naar de Mededeling
van de Europese Commissie met betrekking tot de communicatieregelgeving 19993. In dit document (hierna de Mededeling) stelt de Commissie
op basis van verschillende onderzoeken ondermeer dat de communicatiemarkt
nog steeds wordt gedomineerd door de verticaal geïntegreerde gevestigde
ex-monopolisten die nog immer het overgrote deel van de nationale markt in
handen hebben. Tegelijkertijd signaleert de Commissie dat de concurrentie
op specifieke markten in de communicatiesector – zoals de mobiele markt –
enorm is toegenomen. Nieuwe marktdeelnemers proberen in alle marktsegmenten
in meer of mindere mate marktaandeel van de gevestigde exploitanten te veroveren.
De Commissie stelt vervolgens dat het haar taak en die van nationale concurrentie-instanties
en de nationale regelgevers is om ervoor te zorgen dat deze trend naar werkelijke
concurrentie doorgaat. Dit vereist nog steeds sectorspecifieke regelgeving.Verder geeft de Commissie als een van de redenen voor de herziening van
de regelgeving aan dat door de convergentie van verschillende sectoren, de
traditionele scheiding van de regelgeving tussen deze sectoren steeds meer
achterhaald raakt hetgeen de noodzaak van een samenhangend en consequent regelgevingsstelsel
steeds dringender maakt. Hetzelfde geldt voor het toenemende aantal fusies
en overnames door partijen uit geheel verschillende marktsectoren, waardoor
fundamentele veranderingen optreden in het karakter van de ICT industrie en
traditionele marktstructuren (telecombedrijven met mediaconcerns, energiebedrijven
en kabel/telefonie, vervlechting met financiële bedrijven als banken
en verzekeraars). De Commissie geeft in haar conclusies expliciet aan dat
sectorspecifieke regelgeving in combinatie met de toepassing van concurrentieregels
de toegang tot de markt vergemakkelijkt. De doelstelling is volgens de Mededeling
regelgeving te scheppen die ongedaan kan worden gemaakt naarmate de concurrentie
toeneemt, met als uiteindelijk doel de krachten van de markt te controleren
door toepassing van communautair mededingingsrecht. Waar het dus om gaat is
het juiste evenwicht te vinden tussen sectorspecifieke regelgeving en concurrentieregels.Van groot belang is dat de Europese Commissie heeft vastgesteld dat daar
waar het huidige regelgevende instrumentarium is gericht op de noodzaak van
de totstandbrenging van een concurrerende markt,
door bijvoorbeeld gerichte ex ante verplichtingen ten aanzien van netwerktoegang,
het in de komende jaren op basis van de ontwikkeling van de markt veel meer
gewenst is een regelgevingsstelsel te hanteren waarbij de focus ligt op duurzame
concurrentie op de langere termijn. Want, zo stelt de Commissie: «Een
onnodig restrictief regelgevingsstelsel kan remmend werken op investeringen
en ontoereikend blijken om duurzame investeringen te stimuleren.»1Zoals eerder in dit kabinetsstandpunt gezegd, heeft het kabinet zich achter
de conclusies van de Commissie geschaard. De ontwikkeling van de telecomsector
is in een andere fase aanbeland. Deze constatering wordt ook door de DG NMa
ondersteund. In belangrijke delen van de sector is weliswaar nog steeds geen
sprake van voldoende marktwerking, maar de fase waarin het openbreken van
de traditionele monopolistische markten voorop stond is voorbij. Het accent
dient nu veel meer te liggen op een duurzame marktontwikkeling, waarbij meer
rekening moet worden gehouden met de ontwikkeling van de concurrentie op lange
termijn. Deze omslag vertaalt zich qua instrumentarium in een keuze voor nauwere
aansluiting bij de uitgangspunten van het algemene mededingingsbeleid. Ook
bij de inrichting van het toezicht is dit een belangrijk gegeven. De samenhang
met het algemene mededingingsbeleid wordt daarmee veel sterker. Wel blijft
naar de mening van het kabinet geconcentreerde aandacht en bundeling van expertise
noodzakelijk om de verdere ontwikkeling van de sector goed te kunnen begeleiden.
Dit sluit aan bij de overwegingen die de ambtelijke commissie Visser benoemt
als omstandigheden waarbij een kamermodel aan de orde is. Het kabinet stelt op basis van de analyse van de Commissie vast dat de
interventiemechanismen die worden gehanteerd in een lidstaat met de implementatie
van het nieuwe wetgevende kader gebaseerd dienen te zijn op beleidsdoelstellingen
met een langere tijdshorizon, waaronder: consolideren van de interne markt
in een convergerende omgeving; economische groei; en bevordering werkgelegenheid,
met inachtneming van doelstellingen van algemeen belang voor zover de marktwerking
daarin niet voorziet. Het kabinet deelt de visie van het college dat toepassing
van het algemene mededingingsrecht alleen op dit
moment niet aan de orde is. Het is juist de complementariteittussen sectorspecifieke en algemene mededingingsregels die beter
maatwerk in een zich ontwikkelende markt mogelijk moet maken. Verschillen
in de ontwikkelingssnelheid of in het karakter van bepaalde (deel)markten
kunnen op die manier flexibel worden geadresseerd. In dat verband is het logisch
dat er door de Commissie met betrekking tot marktafbakening gekozen wordt
voor toepassing van het begrippenkader en de principes van het algemene mededingingsrecht.
Juist daarom acht het kabinet het verstandig de kennis en expertise van NMa
op dit gebied met dat van OPTA op inhoudelijk telecommunicatieterrein te bundelen
door de samenwerking te verstevigen, in sterkere mate dan nu het geval is.
De Ambtelijke Commissie Toezicht pleit in dit kader voor verplichte onderlinge
afstemming en verder dat de toezichthouders over de praktische taakverdeling
zelf concrete afspraken maken. Ook de DG NMa wijst in zijn reactie op de praktische
voordelen van een dergelijke bundeling. Tenslotte wordt ook in het rapport
van bevindingen van het OPT geconstateerd dat OPTA en NMa nauwer moeten samenwerken
en dat zij hun beleid op elkaar af dienen te stemmen.Twee specifieke en essentiële elementen in het toezichtregime voor
de telecommunicatiesector zijn de marktafbakening (van relevante markten)
en de bepaling van aanmerkelijke marktmacht. De NMa heeft als algemene toezichthouder
veel ervaring op dit gebied. Het ligt derhalve voor de hand dat de kennis
van de NMa op dit gebied optimaal wordt benut. Bovendien is het juiste evenwicht
tussen sectorspecifieke en algemene concurrentieregels, zoals door de Europese
Commissie benadrukt, van groot belang om snel en flexibel te kunnen inspelen
op de ontwikkelingen op het gebied van de technologie en op de markt. Daar
waar er voor wordt gekozen het voortouw voor de marktafbakening bij de OPTA
te leggen, dient consistentie en het optimale gebruik van de expertise van
NMa betreffende mededingingsgerelateerde dossiers gewaarborgd te worden. De
DG NMa wijst er in dit verband tevens op dat uiteenlopende of tegenstrijdige
analyses ook tot gevolg kan hebben dat de voorspelbaarheid van zowel administratieve
als civielrechtelijke procedures aanzienlijk wordt verminderd.5.4 ConclusieIn relatie tot de keuze voor de bestuurlijke inrichting die het best bij
bovenstaande overwegingen past is door het kabinet een aantal factoren overwogen.
Sectorspecifieke regels voor de telecom- en postmarkt blijven voorlopig bestaan.
De vraag die voorligt is of deze in de komende periode uitgevoerd moeten (blijven)
worden door een sectorspecifieke toezichthouder of niet, en onder welke randvoorwaarden
dit moet plaatsvinden. De uitvoering van marktanalyses is een veelomvattende
en cruciale taak. Periodiek dient te worden bepaald op welke deelmarkten al
dan niet sectorspecifieke regelgeving noodzakelijk is. De Europese Commissie
doet weliswaar aanbevelingen voor de afbakening van markten en heeft ook richtsnoeren
opgesteld, maar de feitelijke marktafbakening zal in de praktijk vooral een
taak zijn van nationale toezichthouders1, zoals
dat ook bij de toepassing van de algemene mededingingregels gebruikelijk is.
Binnen het kabinet bestaat overeenstemming over het belang dat
in relatie tot de sectorspecifieke toepassing van mededingingsregels consistentie
en gelijkluidende interpretatie van mededingingsregels gewaarborgd dient te
worden en dat het nieuwe Europese wetgevende kader voor de communicatiesector
vanwege ondermeer het in toenemende mate gelijkluidende begrippenkader leidt
tot de noodzaak van meer afstemming tussen NMa en OPTA. Ook de Commissie zelf
benadrukt het belang van intensieve samenwerking tussen de National Regulatory Authority en de National Competition Authority,
opdat consistentie over de gehele linie met algemene mededingingsregels wordt
gewaarborgd. De nieuwe ONP regels maken het mogelijk dat de NMa alle relevante
informatie ter beschikking stelt aan de OPTA en vice versa.Daar waar het Europese beleid eerst was gericht op het openbreken van
markten waarin dominantie en exclusieve rechten een grote rol speelden, is
bij de huidige stand van de marktontwikkeling de focus verlegd naar duurzame
concurrentie op de lange termijn en het flexibel kunnen toepassen van sectorspecifieke
mededingingsprincipes die het bereiken van een level playing field faciliteren.
Binnen het nieuwe Europese regelgevende kader wordt daarom op belangrijke
onderdelen aangesloten bij het algemene mededingingsbeleid. Tegelijkertijd
is de telecommunicatiemarkt nog steeds volop in ontwikkeling en is een level
playing field nog niet bereikt. Een heldere positionering en profilering van
de OPTA blijft derhalve in de komende jaren van belang. Om de toenemende overlap
tussen het algemene en sectorspecifieke mededingingstoezicht na de implementatie
van het nieuwe Europese regelgevende kader voor de communicatiesector (naar
verwachting in 2003) te weerspiegelen in het toezichtarrangement, alsmede
de consistente en flexibele toepassing ervan te waarborgen is het naar elkaar
toegroeien van beide toezichtregimes en beide toezichthouders noodzakelijk.
Een gefaseerde aanpak ligt het meest voor de hand om een geleidelijke integratie
qua organisatorische inbedding en toezichtcultuur te faciliteren.Het kabinet meent derhalve dat NMa en OPTA uiterlijk begin 2002 met een
gezamenlijk voorstel dienen te komen met betrekking tot het versterken van
de afstemmings- en samenwerkingsrelatie (daar waar sprake is toepassing van
mededingingsgerelateerde begrippen zoals relevante markt en dominante marktpositie),
teneinde deze versterkte samenwerking in 2003 te kunnen effectueren. Deze
nauwere samenwerking zou ondermeer kunnen worden bevorderd door het starten
van «joint ventures» (waarbij organisatorische voorzieningen worden
getroffen die ten dienste staan van beide organisaties) en gezamenlijke projectteams.
Het kabinet zal het voorstel van de NMa en OPTA toetsen aan de uitgangspunten
zoals die in het onderhavige standpunt zijn verwoord. Hierbij is met name
van belang dat de voorstellen van OPTA en NMa voldoende waarborgen zullen
moeten bieden voor een consistente uitleg van de relevante mededingingsbegrippen.Door een aantal leden van het OPT wordt gesteld dat er geen reden bestaat
voor wijziging van het institutionele arrangement omdat de evaluatie heeft
uitgewezen dat de OPTA in de afgelopen vier jaar goed heeft gefunctioneerd.
Het kabinet heeft in het voorgaande duidelijk proberen te maken dat:a) het regelgevende kader waarbinnen de OPTA functioneert vanaf 2003
gaat veranderen ten opzichte van de periode daarvoor; enb) de markt zich verder ontwikkelt en andere eisen stelt aan het toezichtsregime.
Met andere woorden, de wijze van uitvoering van sectorspecifiek toezicht wordt
niet bepaald door het verleden, maar dient geënt te zijn op de toekomst.Door de noodzakelijke afstemming tussen NMa en OPTA die vanaf 2003 versterkt plaats zal vinden, zal bij een langdurig ongewijzigde organisatorische
setting sprake zijn van een forse toename van de coördinatielasten. De
NMa heeft, zoals ook in het rapport Visser wordt genoemd, de zwaardere stem
om consistentie van beleid en gelijke behandeling van verschillende sectoren
bij de invulling van gelijksoortige begrippen door verschillende toezichthouders
te handhaven. Dit kan het beste worden gewaarborgd indien dit toezicht is
ondergebracht bij de NMa. Verder stelt de Europese Commissie dat, gezien de
snelle ontwikkeling van communicatiemarkten, een marktanalyse in korte tijd
dient te worden uitgevoerd. Indien zowel het algemene als het specifieke mededingingstoezicht
is ondergebracht bij één organisatie verwacht het kabinet dat
dit de efficiency en snelheid van coördinatie en afstemming bij een dergelijke
marktanalyse aanzienlijk bevordert. De coördinatielast wordt op deze
manier verlicht. Dit heeft vervolgens weer gunstige effecten in het kader
van de marktontwikkeling en investeringsprikkels in de telecomsector. Het
kabinet wijst er overigens op dat, op grond van het rapport Visser en de hierboven
en in hoofdstuk 5 genoemde bestuurlijke overwegingen, in het kader van het
toezicht op het spoor het voornemen bestaat een Vervoerskamer in te stellen
als onderdeel van de NMa.1Het college en een groot aantal marktpartijen zien grote bezwaren indien
het realiseren van een kamermodel voor het telecommunicatie- en posttoezicht
reeds op korte termijn doorgevoerd zou worden. Het college maakt zich daarbij
vooral zorgen om weglekkende energie en minder aandacht voor primaire taken,
zeker indien er sprake is van een stapeling van institutionele omslagpunten.
2005 wordt door het college daarom als eerste moment gezien waarop een dergelijke
nieuwe modaliteit optioneel is. Het kabinet is het eens met de visie van het
college dat aandacht en energie voor primaire taken gewaarborgd moet zijn.
Een stapeling van grote institutionele en wetgevende veranderingen in kort
tijdsbestek draagt niet bij aan het waarborgen van de continuïteit en
de effectiviteit van het toezicht en is derhalve bij voorkeur niet gewenst.
Het kabinet deelt daarom niet de mening van de DG NMa en die van enkele marktpartijen
dat een omvorming van OPTA tot een kamer bij de NMa reeds in 2003 zou dienen
plaats te vinden. Zorgvuldigheid bij een dergelijke institutionele wijziging
is van belang en er dient voor gezorgd te worden (zoals in het rapport Visser
ook wordt aangegeven) dat de geïntegreerde toepassing van algemene en
sectorspecifieke regels eerst effectief wordt geregeld en georganiseerd. Een
dergelijke integratie kost tijd en kan niet van het ene op het andere moment
plaatsvinden. Los van de al wat langere ervaring binnen de NMa met de Dienst
uitvoering en toezicht energie (DTe) zal een model, waarbij er naar verwachting
meerdere kamers binnen de NMa zullen functioneren, zich de komende tijd nog
in de opbouwfase bevinden. Verder wordt het nieuwe Europese regelgevende regime
voor de communicatiesector naar verwachting in 2003 van kracht. Dit zou inhouden
dat er dan tezelfdertijd sprake zou zijn van een ingrijpende aanpassing van
het wetgevende kader voor de telecommunicatiesector, met aanzienlijke gevolgen
voor de taakstelling van de OPTA. Om beide organisaties de gelegenheid te
geven om naar elkaar toe te groeien, ervaring op te doen met de toepassing
van het wettelijke instrumentarium en de samenwerking tussen NMa-OPTA in dat
kader vorm te geven, is het kabinet van mening dat OPTA zelfstandig dient
te blijven tot 2005 (wanneer de tweede vier-jaartermijn van het college afloopt),
waarbij de samenwerking tussen NMa en OPTA vanaf uiterlijk 2003 duidelijk
dient te wordt verstevigd. Medio 2005 wordt de OPTA als kamer ondergebracht
bij het zbo NMa ervan uitgaande dat naar het oordeel van het kabinet het zbo
NMa de Mededingingswet naar behoren uitvoert en dat het kamermodel goed functioneert. 5.5. Vervolgtraject/FaseringHet moment van implementatie van de nieuwe Europese communicatieregels
in 2003 is het eerste aangewezen moment dat zich voordoet om een wijziging
in de relatie tussen de OPTA en de NMa door te voeren. Daarna doet zich in
2005 opnieuw een gepast moment voor de vervolgstappen zoals hierboven beschreven
ten aanzien van de bestuurlijke inrichting bij de wettelijk voorgeschreven
tweede evaluatie van de OPTA.De huidige benoemingstermijn van het college loopt af op 31 juli 2001.
Om de rechtszekerheid voor marktpartijen en de continuïteit van het toezicht
te waarborgen, zal de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat het college
voor 1 juli 2001 vragen of het bereid is een nieuwe zittingstermijn van vier
jaar te aanvaarden per 1 augustus 2001.Het onderbrengen van het sectorspecifieke toezicht op de communicatiesector
in een kamer van het zbo NMa is een complex proces dat uiteraard grote zorgvuldigheid
vereist. Vandaar dat het kabinet er aan hecht dat er in de voorbereidingen
naar 2005 een aantal tijdige ijkmomenten wordt ingebouwd. De eerste vindt
reeds plaats in 2002 wanneer de Mededingingswet door de Minister van Economische
Zaken wordt geëvalueerd. Ten tweede zal er in de aanloop naar 2005 door
het kabinet gekeken moeten worden naar het functioneren van het kamermodel.
Uiteraard zullen het parlement en de betrokken partijen daarbij ook een belangrijke
rol spelen. Bij de voorbereiding van een nieuw toezichtsarrangement is ook
een zorgvuldige en tijdige afweging van belang betreffende de wijze waarop
de niet-mededingingstaken van de OPTA georganiseerd dienen te worden. Kernpunten van het kabinetsvoorstel• OPTA blijft zelfstandig tot medio 2005• sectorspecifiek toezicht op de telecom- en postmarkt wordt als
kamer bij het zbo NMa ondergebracht in 2005, ervan uitgaande dat naar het
oordeel van het kabinet het zbo NMa de toepassing van de Mededingingswet naar
behoren uitvoert en dat het kamermodel goed functioneert• het kabinet verzoekt NMa en OPTA uiterlijk begin 2002 met een gezamenlijk
voorstel te komen met betrekking tot de versterking van de samenwerking bij
de toepassing van mededingingsbegrippen, teneinde deze versterkte samenwerkingsrelatie
in 2003 te kunnen effectueren• het voorstel voor de versterkte werkrelatie tussen NMa en OPTA
wordt door het kabinet getoetst aan de uitgangspunten van onderhavig standpunt6. OVERIGE AANBEVELINGEN/AANDACHTSPUNTENBuiten de afweging die gemaakt dient te worden ten aanzien van de gewenste
bestuurlijke inrichting van het toezicht geeft de evaluatie ook aanleiding
tot het verbeteren van andere aspecten in relatie tot het huidige toezichtsarrangement.
Verder is door het college, de NMa en het OPT een aantal aandachtspunten bij
het huidige arrangement aangegeven. Deze hebben met name betrekking op politiek-bestuurlijke
aspecten, maar ook op specifieke elementen van de telecommunicatieregelgeving.
Het kabinet wil in dit verband graag ingaan op de volgende punten:Politiek-bestuurlijk• het is goed te constateren dat in het rapport van Twynstra Gudde
een aantal aspecten wordt gesignaleerd die kunnen bijdragen tot een betere
samenwerking tussen het zbo OPTA en het Ministerie van Verkeer en Waterstaat.
De praktische kennis die het zbo in de markt opdoet dient te worden aangewend
bij de beleidsformulering door het departement. Evenzeer is vroegtijdige consultering
van het zbo met betrekking tot de uitvoerbaarheid van in ontwikkeling zijnde
regelgeving van waarde voor de kwaliteit van de beleidsvorming. In dat kader
constateert het kabinet dat de werkrelatie tussen Verkeer en Waterstaat en
OPTA van beide kanten verbetering behoeft. Daarom zal worden bezien hoe de
werking van het Informatiestatuut kan worden geoptimaliseerd. Een tweede stap
die inmiddels is gezet is een functiescheiding bij Verkeer en Waterstaat tussen
het beheersmatige toezicht en de verantwoordelijkheid voor het beleidsmatig
functioneren van de OPTA. Zo zal de toetsing van de begroting van de OPTA
met ingang van eind dit jaar gescheiden van de beleidsmatige verantwoordelijkheid
met betrekking tot wet- en regelgeving bij Verkeer en Waterstaat plaatsvinden,
waarbij het voornemen bestaat hierbij een onafhankelijke accountant om advies
te vragen. De Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat zal dit advies betrekken
in zijn oordeel over de begroting van de OPTA (in verband met artikel 10 van
de OPTA-wet).• voor zover het de interne bedrijfsvoering van OPTA betreft, alsmede
de kwaliteit en de efficiency van geschilbeslechtingsprocedures en klachtenbehandeling,
maakt de evaluatie duidelijk dat hieraan nog het nodige te verbeteren valt.
Met voldoening neemt het kabinet kennis van de schriftelijke reactie van het
college op de evaluatie d.d. 18 april 20011,
waarin het college aangeeft al een aantal verbetertrajecten in gang te hebben
gezet op het terrein van financieel beheer, planning en control en administratieve
processen. De effecten van deze acties zullen door Verkeer en Waterstaat uiteraard
periodiek met het college worden besproken. Ook zal het Ministerie samen met
het college nagaan of wijzigingen in de regelgeving in dit kader wenselijk
zijn.• om de toezichtrelatie tussen het Verkeer en Waterstaat en OPTA
beter en adequater vorm te geven is het van belang dat het departement beschikt
over kengetallen om de doeltreffendheid en doelmatigheid te kunnen vaststellen.
In de hierboven genoemde verbetertrajecten dient aandacht besteed te worden
aan de beoordeling en verzameling door OPTA van deze kengetallen om op adequate
wijze invulling te kunnen geven aan de ministeriële verantwoordelijkheid
voor het functioneren van het zbo.• door het college en het OPT wordt als belangrijk knelpunt de lange
doorlooptijden van bezwaar- en beroepsprocedures genoemd. Hiervoor is reeds
aangegeven dat op het terrein van de klachtenbehandeling nog efficiency voordelen
te behalen zijn. Wellicht kan op deze wijze het hier gesignaleerde probleem
(deels) worden opgelost. Mocht dit onverhoopt niet het geval zijn dan zal
worden bezien of verdere stappen nodig zijn. Wel merkt het kabinet in dit
verband het volgende op. De beslissingen die het college als bestuursorgaan
neemt zijn voor de betrokken partijen vaak zeer ingrijpend. Een goede rechtsbescherming
is dan ook onontbeerlijk. De Algemene wet bestuursrecht (Awb), in het bijzonder
het daarin vervatte recht van bezwaar en beroep, biedt deze rechtsbescherming.
Het, in afwijking van de Awb, in zijn algemeenheid afzien van bijvoorbeeld
de bezwaarfase acht het kabinet dan ook niet gewenst.• het college geeft de wens te kennen dat oordelen van het college
aangemerkt zouden dienen te worden als een voor beroep vatbare beslissing
(krachtens de Awb). Er worden thans wijzigingen voorbereid van het Besluit
ONP huurlijnen en telefonie (BOHT) waardoor beslissingen van het college met
betrekking tot tariefvoorstellen voor bezwaar en beroep vatbare beslissingen
worden.• het college heeft voorts de wens geuit om in plaats van de huidige
mogelijkheid om een boete van maximaal 1 miljoen gulden op te leggen,
een boete te kunnen opleggen in de vorm van een percentage van de omzet. Met
het college is het kabinet van opvatting dat het instrument van de bestuurlijke
boete alleen doelmatig kan worden ingezet indien de op te leggen boete in
verhouding staat tot de voordelen die de overtreder behaalt met het illegale
handelen. Bezien zal worden of, zoals het college meent, er gronden zijn tot
aanpassing van de in de Telecommunicatiewet en de Postwet opgenomen regelingen
met betrekking tot de bestuurlijke boete.• het college geeft in zijn reactie op het concept kabinetsstandpunt
aan dat de verantwoordings-relatie naar de politieke omgeving versterkt zou
worden indien de OPTA periodiek door de Tweede Kamer zou worden gehoord (bijvoorbeeld
naar aanleiding van het jaarverslag). Het kabinet is van mening dat de democratische
controle op het functioneren van de OPTA uiteraard belangrijk is, maar dat
tevens van belang is dat het daarbij gaat om een eenduidige en heldere bestuurlijke
toezichtrelatie. Het is niet voor niets de Minister die vanuit zijn ministeriële
verantwoordelijkheid toezicht houdt op het functioneren van een zbo. Daarover
legt de Minister verantwoording af aan het parlement. Om adequaat invulling
te kunnen geven aan die ministeriële verantwoordelijkheid en om de kwaliteit
van regelgeving te versterken met behulp van de praktische kennis van de toezichthouder
is een goede informatie uitwisseling tussen toezicht en beleid van groot belang.
Vanuit zijn verantwoordelijkheid voor het algehele toezichtarrangement dient
de Minister te beschikken over tijdige en volledige informatie van de toezichthouder
om het parlement adequaat te kunnen bedienen. Los van het feit dat de Tweede
Kamer uiteraard haar eigen bevoegdheden heeft om in bepaalde gevallen partijen
te horen, lijkt het het kabinet derhalve niet gewenst een rechtsstreekse relatie
tussen OPTA en parlement te creëren. Nadrukkelijker dan het Handvest
Publieke Verantwoording onderschrijft het kabinet het standpunt, dat ook de
Ambtelijke Commissie Toezicht huldigt, dat er bij de uitvoering van publieke
taken of de besteding van publieke middelen altijd een vorm van verticaal
toezicht door of namens de Minister dient te bestaan en een verantwoording
van de Minister aan het parlement. Publieke verantwoording is daaraan complementair.• de suggestie van het college om de met het toezicht gepaard gaande
kosten door te berekenen op basis van een promillage van de omzet van bedrijven
lijkt op het eerste gezicht niet in lijn met het principe van evenredige toerekening
van integrale kosten op basis van het profijtbeginsel dat ten grondslag ligt
aan het huidige vergoedingensysteem dat door OPTA wordt gehanteerd en waartoe
de politiek in 1997 expliciet heeft besloten. Een voordeel van het huidige
systeem is de efficiency-prikkel die erin besloten zit. Een ander potentieel
probleem is de definitie van «omzet» die dient te worden gehanteerd.
Het kabinet stelt voor dat vanuit de beheersmatige verantwoordelijkheid door
Verkeer en Waterstaat wordt getoetst of er inderdaad – zoals het college
stelt- belangrijke efficiency voordelen met een dergelijke methode of eventuele
andere aanpassingen zijn te behalen. Deze zouden zich dan ook zichtbaar moeten
vertalen in lagere lasten voor het bedrijfsleven. Het college zal over de
uitkomsten van deze toetsing zo spoedig mogelijk op de hoogte worden gesteld.• het college bepleit een verdere clustering van telecommunicatietaken
en bevoegdheden met betrekking tot sectorspecifieke taken op het gebied nummerplannen
en frequentiebeheer. Door de toezichtfunctie in deze gebieden bij de OPTA
onder te brengen wordt een onafhankelijke uitvoering gewaarborgd.Het kabinet is het op dit punt oneens met het college. Hoofdlijn van het
frequentiebeleid betreft een zodanige verdeling van het frequentiespectrum
over de verschillende categorieën van gebruik, dat zo goed mogelijk recht
wordt gedaan aan de economische, maatschappelijke en culturele
belangen van de verschillende categorieën. Deze verdeling wordt vastgelegd
in het Nationaal Frequentieplan (NFP). In het NFP worden de hoofdlijnen van
het beleid en de mogelijke toepassingen per frequentieband weergegeven. Hierin
zijn beleidskeuzes gedaan, die te maken hebben met beleidsmatige afwegingen
omtrent de beschikbare ruimte in frequentiebanden per toepassing, uitgesplitst
naar de verschillende categorieën van gebruik, vitale overheidstaken,
omroep, zakelijk gebruik en overig gebruik. In zijn algemeenheid is er sprake
van schaarse ruimte in het frequentiespectrum, zodat politiek geaccordeerde
keuzes in de ruimte voor diverse toepassingen noodzakelijk zijn. Het frequentiebeleid
is sterk afhankelijk van uitkomsten van internationale afspraken (mondiaal
en Europees) over het frequentiebeleid. Deze afstemming is noodzakelijk om
op geharmoniseerde wijze apparatuur voor het gebruik van frequenties toe te
laten op de Europese markt. De eigen keuzevrijheid van de Nederlandse overheid
inzake frequentiegebruik wordt hierdoor beperkt. Wél is het van belang,
dat in internationaal overleg de belangen van Nederland inzake frequentiebeleid
goed behartigd worden. In internationaal overleg vindt Nederlandse vertegenwoordiging
altijd plaats namens de Nederlandse regering (ook wanneer ondersteuning aanwezig
is vanuit technische expertise).In geval van schaarste dient het kabinet een keuze te maken voor verdeelinstrumenten,
zoals veiling en vergelijkende toets. Een dergelijke beslissing is een politieke
keuze, waarbij overleg tussen diverse departementen van belang is (doorgaans
V&W, EZ en Financiën; in het geval van omroep ook OCW). Over zo'n
keuze wordt ook verantwoording afgelegd aan het parlement. Zodra de keuze
voor een verdeelinstrument is gemaakt, zal de wijze waarop dit gebeurt nader
uitgewerkt worden. Ook hierin zitten politieke keuzes: op basis van marktanalyse
en technische gegevens zal moeten worden besloten, of er sprake moet zijn
van een handicap voor één of meerdere van de partijen of dat
partijen een voorkeursrecht wordt geboden (uiteraard in overleg met OPTA en
NMa), welke (financiële) doelstellingen aan de verdeling worden gekoppeld
(minimumprijs, opbrengstmaximalisatie, andere verdelingscriteria) en op welke
wijze de verdeling ingevuld moet gaan worden.Binnen het Ministerie van Verkeer en Waterstaat wordt de Inspectie Verkeer
en Waterstaat (IVW) ingesteld om tot een heldere afbakening te komen tussen
beleidsbeslissingen en inspectietaken (vergunningverlening en handhaving).
De RDR zal onderdeel gaan uitmaken van de IVW. In dit licht is voor wat betreft
complexe vergunningverlening zoals veiling geconstateerd, dat hier drie fasen
van belang zijn: de fase van het beleidsvoornemen (waaronder marktconsultatie),
de fase van de regelgeving (vb veilingregeling) en de fase van de daadwerkelijk
uitgifte (toelaten tot de veiling, veiling zelf en het afgeven van de vergunning).
De eerste en de tweede fase zijn kenmerkend voor het nemen van beleidsbeslissingen;
de derde fase betreft een uitvoeringstaak. Bij de toedeling van uitvoeringstaken
speelt een belangrijke rol in hoeverre politieke sturing wenselijk wordt geacht
bij de uitvoering van deze taken. In onderhavig geval wordt het niet wenselijk
geacht om de uitvoering onder te brengen bij een onafhankelijk toezichtsorgaan,
i.c. de OPTA. Ook in de uitvoeringssfeer moeten nog keuzes worden gemaakt
die belangrijke politieke implicaties kunnen hebben. Om die reden zal deze
taak worden toebedeeld aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat.In andere landen is de scheiding tussen politieke verantwoordelijkheid
en de taken van de toezichthouders minder geprononceerd georganiseerd. Dit
neemt niet weg, dat in toenemende mate in die landen de politieke verantwoordelijkheid
omtrent keuzes inzake verdeling van schaarste wordt verscherpt. Zo zijn in
Denemarken tussen politiek en toezichthouder afspraken gemaakt
dat, in geval van schaarste, de verantwoordelijkheid voor verdeling expliciet
bij het ministerie ligt. Ook in andere landen worden de cruciale beslissingen
omtrent verdeling in geval van schaarste door of namens de politiek genomen.Sectorspecifieke regelgeving• marktpartijen en het college geven terecht aan dat het effectief
functioneren van het toezicht afhankelijk is van de kwaliteit van de regelgeving.
In dat kader is er door het college en de leden van het OPT een aantal suggesties
gedaan betreffende gewenste aanpassingen van het wettelijk instrumentarium.
Voor zover de betreffende punten niet al worden meegenomen in het lopende
Brusselse traject van herziening van de telecommunicatieregels, acht het kabinet
het van belang dat het Ministerie van Verkeer en Waterstaat samen met OPTA
op korte termijn naar eventuele knelpunten en oplossingsrichtingen kijkt.
Hiervoor is inmiddels een probleemstellende nota opgesteld die deze zomer
in gezamenlijke projectteams van OPTA en Verkeer en Waterstaat zal worden
besproken. Kort na de zomer dient in deze teams vastgesteld te worden welke
actiepunten hieruit voortvloeien. Hierover zal ook naar het OPT worden teruggekoppeld.• signalen uit het OPT over het achterblijven van concurrentie op
het terrein van huurlijnen verdienen bijzondere aandacht. OPTA beschikt over
instrumenten om in een dergelijke situatie corrigerend op te treden, maar
het kabinet beziet reeds op dit moment of de bevoegdheden van het college
in dit kader (krachtens het Besluit ONP huurlijnen en telefonie) wel voldoende
effectief zijn. Het bewerkstelligen van daadwerkelijke keuzemogelijkheden
verdient voor de lange termijn uiteraard de voorkeur.• het kabinet signaleert dat er in de landen om ons heen en in de
communicatiesector zelf belangrijke veranderingen en ontwikkelingen gaande
zijn. Door de Europese Commissie worden institutionele kaders geschapen in
het licht van een meer geharmoniseerde toepassing van de regelgeving door
de Europese telecommunicatietoezichthouders. Het college stelt in zijn reactie
de vraag of in het licht van de verschillende trends op het gebied van de
media en (tele)communicatiesectoren geen herziening van het toezichtkader
nodig is. Het kabinet wil hierover het volgende opmerken. Daar waar het gaat
om specifieke regelgeving betreffende bijvoorbeeld de toegang tot omroepnetwerken
voor zowel de doorgifte van programma's als voor toegang tot Internet, ligt
er inmiddels een wetsvoorstel voor. In dit wetsontwerp wordt het thans bestaande
artikel 8.7 van de Telecommunicatiewet over de geschillenbeslechting inzake
de toegang tot omroepnetwerken ten behoeve van radio- en televisieprogramma's
gewijzigd en verder uitgewerkt in lijn met de nieuwe voorstellen van de Commissie
en de Raad voor een nieuw regelgevend kader. In de huidige regeling ontbreekt
een duidelijke materiële norm. Met het voorstel voor de wetswijziging
beoogt het kabinet het vooraf bieden van meer rechtszekerheid over de reikwijdte
van de toegangsverplichtingen te bewerkstelligen, teneinde het aantal geschillen
dat zich in de praktijk voordoet te beperken.7. VERANTWOORDING T.A.V. MEEWEGING REACTIE COLLEGEDe hoor- en wederhoorprocedure die in het Informatiestatuut (artikel 14
van de Regeling van 23 juli 1997, houdende een Informatiestatuut) is voorgeschreven
vereist dat het college van de OPTA door de staatssecretaris van Verkeer en
Waterstaat in de gelegenheid wordt gesteld te reageren op het concept kabinetsstandpunt
ten aanzien van de evaluatie van de OPTA. Deze reactie heeft
het college op 30 mei 2001 gegeven. De reactie van het college is in bijlage
1 opgenomen. Overigens zijn ook het Overlegorgaan Post en Telecommunicatie
(OPT) en de DG NMa in de gelegenheid gesteld te reageren op de visie van het
kabinet. Deze reacties zijn respectievelijk in bijlage 2 en 3 opgenomen.Het kabinet is in de voorgaande hoofdstukken op de aandachtspunten ingegaan
die het college in zijn reactie heeft belicht. Het kabinet constateert dat
op het punt van de toekomstige bestuurlijke inbedding ook door het college
een integratie van OPTA en NMa in 2005 als optie wordt gezien. Tevens wordt
door het college een aantal aandachtspunten aangegeven betreffende het functioneren
van OPTA, zowel qua inhoudelijke regelgeving als voor wat betreft de bestuurlijke
bevoegdheden van het college. Het kabinet is van mening dat deze opmerkingen
waardevol zijn en zal in overleg met het college nader analyseren of de effectiviteit
van het optreden van OPTA op de aangegeven gebieden versterkt kan worden.
Een verschil van inzicht bestaat er over de modaliteit van de concurrent powers
en over de overheveling van taken op het gebied van frequenties naar de OPTA.
Hierop is het kabinet inhoudelijk in het voorgaande ingegaan.Zowel het college als het OPT hebben zich kritisch uitgelaten over het
feit dat de evaluatie van de OPTA meer een discussie over de institutionele
vormgeving zou zijn, dan een grondige analyse van het wetgevende kader waarbinnen
de OPTA haar werk dient te verrichten. Het college vraagt in dat kader op
een aantal punten om aandacht voor de effectiviteit van de telecommunicatieregelgeving
en het OPT geeft aan dat het primaat van de discussie zou moeten liggen bij
het wettelijke kader en hoe het instrumentarium beter op de toekomst en op
het optimaal functioneren van OPTA zou kunnen worden toegesneden.Allereerst wijst het kabinet er ten overvloede nogmaals op dat het, vanuit
de gedachte dat sectorspecifiek toezicht een tijdelijk karakter zou dienen
te hebben, een uitdrukkelijke opdracht is uit de OPTA-wet dat het functioneren
van het college als zodanig zou worden geëvalueerd en dat een toets moest
worden gedaan op de wenselijkheid van het voortbestaan van het college. Aan
deze opdracht voldoet het kabinet met onderhavig verslag aan de Tweede Kamer.
In de opdrachtformulering van het onderzoek dat door Twynstra Gudde is uitgevoerd
wordt benadrukt dat het niet zo kan zijn dat OPTA zou worden afgerekend op
zaken die het directe gevolg zijn van beperkingen die zijn vastgelegd in wetgeving
of het mogelijk ontbreken van regelgeving. Indien dit laatste geconstateerd
zou worden en dit consequenties zou hebben voor de effectiviteit van het functioneren
van de OPTA, dan is er uiteraard alle aanleiding om op zo kort mogelijke termijn
te bezien of dit kan worden gerepareerd. In het voorgaande is het kabinet
ingegaan op een aantal van dergelijke aandachtspunten die ook door het OPT
en het college worden genoemd. Van een integrale herziening van de huidige
telecommunicatiewetgeving kan evenwel in dit kader geen sprake zijn. Een dergelijke
herziening vindt op dit moment immers reeds plaats in Brussel. Een nieuw regelgevend
kader voor de communicatiesector zal naar verwachting in 2003 in nationale
wetgeving worden geïmplementeerd. Eventuele gewenste aanpassingen van
de telecommunicatieregelgeving worden door de Nederlandse regering ingebracht
in EU-kader. Bij dit proces zijn alle (markt)partijen betrokken. XNoot1Rapport van de Ambtelijke Commissie Toezicht, TK 26 806, 2000–2001.XNoot2Kamerstukken II, 1998–1999, 26 200 VII, nr. 48.XNoot3MDW rapport Zicht op Toezicht, Kamerstukken
24 036, 1997–1998.XNoot1Wet van 5 juli 1997, houdende regels inzake instelling van een college
voor de post- en telecommunicatiemarkt (Wet Onafhankelijke post- en telecommunicatie
autoriteit). Staatsblad 1997, 320.XNoot2Kamerstukken 1996/97, 25 128, nr. 3, pagina 2–3.XNoot3Kamerstukken 1996/97, 25 128, nr. 3, pagina 9–10.XNoot1Kamerstukken 1996/97, 25 128, nr. 3, pagina 20–21.XNoot2Nota De Digitale Delta-NL online, kamerstukken II 1999–2000, nr.
26 643, juni 1999. Zie ook de beleidsnota Netwerken in de delta: 1e klas
voorzieningen voor netwerkeconomie en informatiemaatschappij, april 2000,
kamerstuk nr. II 1999/2000, 26 643, nr. 6.XNoot1Regeling van de Minister van Verkeer en Waterstaat, houdende een Informatiestatuut,
van 23 juli 1997, HDTP/97/1437/ISV. Publicatie in de Staatscourant, 1997,
nr. 142.XNoot1Kamerstukken 1996/97, 25 533, nr 3. Hoofdstuk 11, pagina 58–64.XNoot2Samenwerkingsprotocol NMa-OPTA van 5 januari 1999, zie de website van
OPTA of van NMa.XNoot3Zie ondermeer de algemene beraadslaging over het wetsvoorstel «Regels
inzake instelling van een college voor de post- en telecommunicatiemarkt».
Kamerstukken 25 128, 81–5569 t/m 5592 van 15 mei 1997.XNoot4Nadere Memorie van antwoord, Eerste Kamer, Kamerstukken 1997/98, 25 533,
309d.XNoot5Zie voor het Nederlandse standpunt betreffende de zogenaamde ONP Review:
Kamerstukken 1999–2000 en 2000–2001, 21 501–10.XNoot1Rapport van Twynstra Gudde van 30 maart 2001 en rapport van Berenschot
van maart 2001: www.minvenw.nl/dgtp/actueelXNoot2Aanbiedingsbrief van de staatssecretaris van Verkeer & Waterstaat
aan de Tweede Kamer van 3 april 2001, DGTP/MM/01/01 914XNoot3De kwalificatie «goed» wordt door Twynstra Gudde gehanteerd
in de betekenis van «wat van de toezichthouder verwacht mag worden».XNoot4Dit betreft de tarieven die door alternatieve dienstenaanbieders aan KPN
moeten worden afgedragen voor het «ophalen» van verkeer bij de
gebruiker.XNoot1Rapport Zicht op Toezicht van de commissie Visser in het kader van het
MDW-traject (Marktwerking, Deregulering en Wetgevings-kwaliteit), Kamerstukken
II, 1997–1998, 24 036, nr. 73H.XNoot1Brieven van de Minister van Verkeer en Waterstaat aan de Tweede Kamer
van 6 maart 1995 (kamerstukken II 1994–1995, 21 693, nr. 26) en
11 september 1995 (kamerstukken II 1994–1995, 24 163, nr. 7).XNoot2Zie bijvoorbeeld het zesde implementatierapport van de Europese Commissie,
COM (2000)814 van 7 december 2000 en het «BT-Liberalisation Milestones»
rapport over toezicht in Europese lidstaten van 2000.XNoot3Kamerstukken 26 982, 1999–2000, nrs. 1–2 en kamerstukken
27 656, 2000–2001, nrs. 1–2.XNoot4Kamerstukken 27 426, 2000–2001, nrs. 1–2.XNoot5Brief van het college aan de Directeur-Generaal Telecommunicatie en Post
van 18 april 2001, OPTA/S&C/2001/201 056.XNoot1Brief van het college van de OPTA aan de Staatssecretaris van Verkeer
en Waterstaat van 18 april 2001, OPTA/S&C/2001/201 056.XNoot2Deze uitgangspunten worden ondermeer expliciet herhaald in de brief van
de Minister van Verkeer en Waterstaat van 17 oktober 2000 aan de Tweede Kamer
over de vormgeving van het sectorspecifiek toezicht op het spoor (Kamerstukken
22 026, nr. 124, 2000–2001) en de brief aan de Tweede Kamer van
de Minister van Economische Zaken Publieke belangen en marktordening: liberalisering
en privatisering in netwerksectoren, van 21 februari 2000 (Kamerstukken 27 018,
nr. 1, 1999–2000).XNoot3Kabinetsstandpunt over het rapport Zicht op toezicht, MDW werkgroep Toezicht
op Nutsvoorzieningen, Kamerstukken II, 1997–1998, 24 036, nr. 73H.XNoot1zie voetnoot 17.XNoot2Antwoord van de regering, verslag van algemeen overleg 18 mei 1998 over
het MDW rapport Zicht op Toezicht, Kamerstukken 24 036, 1997–1998,
nr. 93.XNoot1Het legaliteitsbeginsel houdt in dat algemeen verbindende voorschriften
die verplichtingen aan burgers opleggen onder politieke controle moeten worden
opgesteld. Een dergelijke taak kan derhalve niet worden opgedragen aan een
toezichthouder als zbo.XNoot2Het advies van de Interdepartementale Commissie Europees Recht De Europese
dimensie van toezicht werd op 6 oktober 2000 aan de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties aangeboden.XNoot1Commissievoorstel voor een nieuwe kaderrichtlijn betreffende elektronische
communicatienetwerken- en diensten (10 962/00 ECO 243 CODEC 617) en rapport
van de Europese Raad (2000/0184 (COD)) van 28 maart 2001.XNoot1Wetsvoorstel en Memorie van Toelichting «Wijziging van de Mededingingswet
in verband met het omvormen van de NMa tot zelfstandig bestuursorgaan».
Kamerstukken 2000–2001, 27 639, nr. 1, 2, en 3.XNoot2Overigens ligt het in het voornemen het aandeelhouderschap van de Staat
in KPN en TPG in fasen af te bouwen.XNoot1Brief aan de staatssecretaris van Verkeer & Waterstaat van 30 mei
2001, met nummer OPT/2001/142.XNoot2Reactie van de DG NMa op het onderhavige concept kabinetsstandpunt aan
de Staatssecretaris van Verkeer & Waterstaat van 31 mei 2001, kenmerk
2521/3.b51.XNoot3«Naar een nieuw regelgevingskader voor electronische communicatie-infrastructuur
en bijbehorende diensten», Mededeling van de Europese Commissie, COM
(1999) 539.XNoot1Mededeling van de Commissie, zie noot 31.XNoot1De lijst van markten die in het nieuwe kader door de Commissie wordt opgesteld
heeft het karakter van een aanbeveling.XNoot1Zie voetnoot 26.XNoot1Brief van het college van de OPTA aan de Staatssecretaris van Verkeer
en Waterstaat van 18 april 2001, OPTA/S&C/2001/201 056. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21693-56.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl