Voorstel van wet Dezentjé Hamming en Crone rechtsbescherming belastingplichtigen bij controlehandelingen van de fiscus; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30645, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

28-02-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

30645 nr. 9

26-02-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Alternatieve oplossingenBeleidsmatige aanpakHeroverweging van de omkering van de bewijslast3. Reikwijdte van het wetsvoorstelOpen stelsel van rechtsbeschermingHorizontaal toezicht4. Welke normen gelden er voor controlehandelingen?5. Procesrechtelijke aspectenEen alternatief voorstel voor de procesgangSchorsende werkingSpoedeisendheidFormele rechtskracht van de beschikking waarbij informatie
wordt verlangd6. Verlenging van fiscale beslistermijnen7. Beschikkingen over de administratie- en bewaarplichtAmbtshalve ontheffing van administratieve verplichtingenHerziening van beschikkingen over de administratie- en
bewaarplicht8. Uitvoeringsaspecten en administratieve lastenGevolgen voor de belastingdienst en de belastingmoraalAdministratieve lasten voor burgers en bedrijvenAdministratieve lasten van een alternatieve regeling9. Informatievoorsprong van de belastingdienst10. Tekstuele opmerkingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30645Toon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Heruitgave en origineel

Kamerstuk 30645, nr. 9 h1Heruitgave van deze publicatie

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 55 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 645Voorstel van wet van de leden Dezentjé Hamming-Bluemink en Tang
houdende wijziging van de Algemene wet inzake rijksbelastingen ten behoeve
van de rechtsbescherming met betrekking tot de administratieplicht en controlehandelingen
van de fiscusnr. 9NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 26 februari 20081. InleidingWij als initiatiefnemers zijn erkentelijk voor de belangstelling waarmee
de leden van verschillende fracties kennis hebben genomen van het initiatief
wetsvoorstel. Tot ons genoegen hebben veel leden ook hun waardering voor het
wetsvoorstel uitgesproken. Het verheugt ons dat de leden van de CDA-fractie
de toegevoegde waarde van dit voorstel erkennen; zij zijn met ons van oordeel
dat er op dit gebied geen effectieve rechtsbescherming bestaat voor de belanghebbenden.
Evenzo verheugt het ons dat de leden van de VVD-fractie positief staan tegenover
de bijdrage die dit voorstel levert aan de rechtsbescherming.Ook hebben wij met waardering kennis genomen van het uitgebreide en gedegen
commentaar van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB). Diverse vragen
van de fracties zijn op dit commentaar gebaseerd. De leden van de fractie
van het CDA, de PvdA verzoeken ons daarnaast in algemene zin om op dit commentaar
in te gaan. Voor zover dat niet reeds is gebeurd in het antwoord op specifieke
vragen uit de fracties, wordt onze reactie op het commentaar van de NOB hierna
per onderwerp weergegeven.In het verslag zijn ook diverse bezwaren tegen het voorstel geuit. Tevoren
merken wij op dat bij de vormgeving van het voorstel noodzakelijkerwijs een
afweging moest worden gemaakt: meer bescherming en meer bedenktijd voor burgers
en bedrijven betekent dat onderzoeken door de belastingdienst meer vertraging
kunnen oplopen, indien van de nieuwe rechtsingang gebruik wordt gemaakt. Het
is onmogelijk om aan beide aspecten volledig tegemoet te komen. Wij hebben
getracht in dit spanningsveld een verantwoord evenwicht te vinden. Het verheugt
ons dat VNO/NCW in haar commentaar op het wetsvoorstel te kennen geeft dat
deze belangenafweging naar haar mening inderdaad geleid heeft tot een evenwichtig
voorstel.2. Alternatieve oplossingenBeleidsmatige aanpakDe leden van de CDA-fractie vragen of wij ook hebben overwogen om door
middel van maatregelen van beleidstechnische aard of in de uitvoering een
betere balans in de aanpak van de belastingdienst te realiseren. Nu is voorkomen
inderdaad beter dan genezen. Het is wenselijk dat de belastingdienst zich
bij het instellen van controle-onderzoeken steeds rekenschap geeft van de
grenzen van zijn bevoegdheden, en zich in dat verband de vraag stelt of het
onderzoek voor de betrokkenen niet onredelijk bezwarend zal zijn. Wij gaan
ervan uit dat dit in de grote meerderheid van de gevallen gebeurt. In het
kader van haar controlerende taak kan en moet de Tweede Kamer erop toezien
dat de verantwoordelijke bewindslieden op dit gebied ook inderdaad een juist
beleid wordt gevoerd.Dit neemt niet weg dat een effectieve rechtsbescherming hier niet gemist
kan worden. Bij belastingaanslagen bestaat die bescherming al sinds jaar en
dag. Ondanks beleidsmatige controle komt het immers voor dat er te hoge aanslagen
worden opgelegd door de belastingdienst. Evenzo zullen er ook altijd gevallen
zijn en blijven waarin een principieel verschil van mening bestaat over de
grenzen van de onderzoeksbevoegdheden van de belastingdienst, minder principiële
gevallen waarin het gaat om de exacte afbakening van die bevoegdheden in het
concrete geval, en incidentele gevallen waarin een belastinginspecteur duidelijk
te ver gaat met zijn verzoeken om informatie. Dat valt via een beleidsmatige
aanpak niet te voorkomen. Toezicht op dit soort gevallen door de Tweede Kamer
kan alleen achteraf plaatsvinden, waardoor de belastingplichtige die niet
tijdig meewerkt omkering van de bewijslast riskeert. Voor de belastingplichtige
is dat toezicht daardoor ook niet effectief. Bovendien gaat het hier vaak
om een juridische beoordeling van een concreet geval, die meer op de weg van
de rechter ligt. Vandaar dat het naar ons oordeel wenselijk is dat, in aanvulling
op een preventieve beleidsmatige aanpak, een effectieve gang naar de rechter
openstaat in concrete gevallen waarin de inspecteur zijn bevoegdheden toch
overschrijdt. Het feit dat die rechtsgang openstaat, en jurisprudentie zal
opleveren waarin wordt verduidelijkt hoever de belastingdienst mag gaan, zal
naar onze overtuiging eveneens een preventief effect hebben op het handelen
van de belastingdienst.Heroverweging van de omkering van de bewijslastDe leden van de PvdA-fractie constateren dat de Raad van State en de NOB
hebben gepleit voor heroverweging van de omkering plus verzwaring van de bewijslast,
die optreden in bepaalde gevallen waarin iemand niet aan zijn administratieve
verplichtingen tegenover de fiscus voldoet. Zij vragen hierop onze reactie,
evenals de leden van de VVD-fractie. Wij zijn van oordeel dat een wijziging
van het wettelijke regime over – kort gezegd – de omkering van
de bewijslast, aanzienlijk verder zou gaan dan het probleem waar dit wetsvoorstel
op ziet. Zoals wij al hebben opgemerkt in onze reactie op het advies van de
Raad van State, zou zo’n wijziging de bewijspositie versterken van belastingplichtigen
die een verzoek om informatie van de belastingdienst naast zich neerleggen,
ook in gevallen waarin dat verzoek dat onbetwist wél rechtmatig is.
In zulke gevallen kan de verplichte toedeling plus verzwaring van de bewijslast
een nuttig middel zijn om belastingplichtigen tot nakoming van hun wettelijke
informatieverplichtingen aan te zetten. Daar zouden wij dan ook niet aan willen
tornen. Wij willen met dit wetsvoorstel een oplossing bieden voor een concreet,
in de praktijk regelmatig gesignaleerd probleem. Niet meer en niet minder.Wel merken wij op dat in de huidige praktijk de omkering van de bewijslast
kan werken als pressiemiddel om belastingplichtigen aan te zetten tot medewerking,
ook in gevallen waarin het maar zeer de vraag is of zij daartoe eigenlijk
wel verplicht zijn. Dat negatieve effect van de omkering van de
bewijslast hopen wij met dit voorstel weg te nemen. Voor gevallen waarin de
belastingplichtige een pleitbaar standpunt inneemt, menen wij dat het wetsvoorstel
een evenwichtige oplossing biedt om onevenredig zware druk op basis van dit
bewijsrechtelijke dwangmiddel tegen te gaan.3. Reikwijdte van het wetsvoorstelOpen stelsel van rechtsbeschermingIn de fiscale literatuur is bij herhaling gepleit voor invoering van een
zogenoemd open stelsel van rechtsbescherming in belastingzaken. Een dergelijk
stelsel, dat in de rest van het bestuursrecht en in het douanerecht al jarenlang
bestaat, komt erop neer dat bezwaar en beroep openstaan tegen iedere beschikking
van een bestuursorgaan, tenzij de wet een bepaald soort beschikking uitdrukkelijk
heeft uitgezonderd. De leden van de fracties van PvdA, SP en VVD vragen naar
onze visie hierop.Tevoren merken wij op dat dit een kwestie is waarover met de indiening
van dit wetsvoorstel nog geen beslissing wordt genomen. Niettemin zijn wij
graag bereid om onze visie hierover te geven.Wij zijn van oordeel dat er geen goede gronden zijn om in het belastingrecht
als enige onderdeel van het Nederlandse bestuursrecht af te wijken van het
open stelsel van rechtsbescherming uit de Awb. De rechtsbescherming van belanghebbenden
wordt hierdoor onnodig beperkt. Invoering van een open stelsel zal weliswaar
leiden tot een toename van het aantal bezwaar- en beroepschriften, maar dat
zien wij niet als een onoverkomelijk nadeel. Wij verwachten geen enorme toename
van het aantal procedures. Buiten het belastingrecht en in het douanerecht
kan men hier ook mee overweg. Bovendien is het grootste deel van de fiscale
besluiten ook nu al vatbaar voor bezwaar en beroep. Indien de wetgever van
oordeel zou zijn dat bepaalde besluiten van de belastingdienst per se niet
voor bezwaar vatbaar zouden moeten zijn, kan daarvoor in een open stelsel
desnoods een expliciete wettelijke uitzondering worden gemaakt.Het onderhavige wetsvoorstel gaat nog niet zover dat daarbij een open
stelsel wordt ingevoerd. Binnen het bestaande gesloten stelsel creëert
dit voorstel alleen enkele nieuwe categorieën voor bezwaar vatbare besluiten.
Het gaat om die besluiten van de belastingdienst waarbij de beperkingen van
het gesloten stelsel in de praktijk de meeste kritiek oproepen.Zoals wij in de memorie van toelichting hebben opgemerkt is dit een praktische
benadering. Op termijn zou het echter onze voorkeur hebben om over te stappen
op een open stelsel. Dat vergt een omvangrijk wetgevingsproject, waarbij tientallen
belastingwetten, uitvoeringsbesluiten en uitvoeringsregelingen aangepast moeten
worden. Daarvoor leent een initiatief wetsvoorstel zich minder goed. Het zou
daarom beter zijn wanneer de regering een dergelijke wetswijziging voorbereidt.
De Tweede Kamer zou haar daartegen kunnen uitnodigen.Horizontaal toezichtDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de rechtsgang bij geschillen
die kunnen optreden bij horizontaal toezicht.De rechtsbescherming tegen controlehandelingen van de fiscus die dit wetsvoorstel
biedt, zal ook gelden in gevallen waarin de betrokkene afspraken met de fiscus
heeft gemaakt over horizontaal toezicht. Het wetsvoorstel maakt geen uitzondering
voor die gevallen. Wel mag worden verwacht dat de belastingplichtige zich
zelden zal beklagen over excessieve informatieverzoeken van de fiscus in gevallen
waarin horizontaal toezicht wordt toegepast en aan zijn doel beantwoordt.
De informatieverstrekking vindt dan, als het goed is, in onderling overleg
plaats. Daarbij moet overigens worden opgemerkt dat horizontaal toezicht momenteel
nog slechts bij een zeer beperkt deel van de belastingplichtigen wordt toegepast.De vraag van de leden van de PvdA-fractie gaat ook over andere aspecten
van rechtsbescherming in geval van horizontaal toezicht.Hoewel het onderhavige wetsvoorstel daarop geen betrekking heeft, willen
wij wel onze visie geven op deze problematiek. Daarbij moet onderscheid worden
gemaakt tussen geschillen over de hoogte van de belastingschuld en geschillen
over de wijze waarover men met elkaar omgaat.Ten aanzien van geschillen van de eerste categorie, over de hoogte van
een belastingschuld, staat op grond van de wet bezwaar en beroep open. Dat
geldt ook indien sprake is van horizontaal toezicht. Wij zijn van oordeel
dat dit ook zo behoort te zijn. Wij zien immers niet in waarom aan een belastingplichtige
die een convenant sluit met de fiscus, de normale rechtsbescherming zou moeten
worden onthouden. Ook bij een dergelijke vorm van toezicht is het mogelijk
dat belastingplichtige en inspecteur in redelijkheid van mening verschillen
over de hoogte van de belastingschuld. Als zij daar in goed overleg niet uit
kunnen komen, behoort de weg naar een onafhankelijke instantie open te staan.
Dat behoort evenzeer te gelden indien wordt overgestapt op een open stelsel
van rechtsbescherming in belastingzaken. Daarbij willen wij nog opmerken dat
horizontaal toezicht weliswaar meebrengt dat de inspecteur sneller in het
voren een standpunt inneemt indien de belastingplichtige daarom verzoekt,
maar dat invoering van een open stelsel niet hoeft te betekenen dat die standpuntbepalingen
ook voor bezwaar vatbaar zullen worden. In het algemene bestuursrecht is men
niet geneigd om bezwaar en beroep mogelijk te achten tegen «losse»
standpuntbepalingen van een bestuursorgaan die vooraf gaan aan een later daarop
voortbouwende beschikking.Ten aanzien van geschillen van de tweede categorie, over de wijze waarop
de partijen bij een convenant met elkaar omgaan, zal de belastingrechter alleen
kunnen oordelen indien het gaat om een kwestie die relevant is voor de beoordeling
van een aanslag of een ander voor bezwaar vatbaar besluit van de fiscus. Dat
zal zelden het geval zijn. In de overige gevallen zou het geschil voorgelegd
kunnen worden aan de civiele rechter, tenzij in het convenant bij uitsluiting
voor een andere vorm van geschilbeslechting is gekozen. Daarbij dient men
zich ervan bewust te zijn dat de (civiele) rechter slechts een oordeel zal
kunnen geven over de rechtmatigheid van het optreden van partijen. Hij zal
zich uitlaten over de spelregels, maar het spel zal gespeeld moeten worden
door partijen. Indien het probleem niet zozeer in de juridische maar meer
in de relationele sfeer ligt, zou daarom (ook) gedacht kunnen worden aan alternatieve
vormen van geschilbeslechting zoals mediation. Partijen zouden daarover in
hun convenantjuist ter vermijding van discussie – een procedure-afspraak
kunnen opnemen.4. Welke normen gelden er voor controlehandelingen?De leden van de VVD-fractie vragen om een reactie op de opmerkingen van
de Raad voor de Rechtspraak, die het wenselijk acht om wettelijk te verankeren
aan welke normen een onderzoek door de fiscus moet voldoen.De normen die de inspecteur bij verzoeken om informatie in acht moet nemen,
bestaan ook nu al en zijn te vinden in verdragsrecht, wetgeving en beginselen
van behoorlijk bestuur (zoals het zorgvuldigheidsbeginsel, het in art. 3:4
Awb gecodificeerde evenredigheidsbeginsel en het beginsel van fair play).
Het is niet onze bedoeling om de fiscus aan strengere normen te binden en
zijn onderzoeksbevoegdheden daarmee te beperken. Tot nog toe zijn er bij ons
weten ook geen pleidooien geweest om in de wet op dit specifieke gebied gedetailleerdere
voorschriften op te nemen. Wij geven er ook de voorkeur aan om dat niet te
doen. Bij detaillering zou met name gaan om een nadere uitwerking van beginselen
van behoorlijk bestuur met betrekking tot controle-onderzoeken van een bestuursorgaan.
Toepassing van algemene beginselen van behoorlijk bestuur vergt veelal weging
van een reeks bijzondere omstandigheden in een concreet geval, die zich moeilijk leent voor uitgewerkte abstracte normen en beter aan de rechter
kan worden overgelaten. Overigens merken wij op dat in hoofdstuk 5 van de
Awb wel enige algemene regels zijn opgenomen over de uitoefening van bevoegdheden
door een toezichthouder (de artikelen 5:12 en volgende). Met betrekking tot
het belastingrecht heeft de wetgever er echter bewust voor gekozen om deze
voorschriften niet van toepassing te verklaren (artikel 1, vierde lid AWR
en artikel 1, tweede lid, Invorderingswet 1990). Niettemin worden deze voorschriften
ook in belastingzaken wel gebruikt als inspiratiebron, zodat zij de rechter
aanvullend houvast kunnen bieden.5. Procesrechtelijke aspectenEen alternatief voorstel voor de procesgangDe leden van de CDA-fractie vragen de aandacht voor een alternatieve procedure,
die in het commentaar van de NOB is genoemd, en die reeds is verdedigd door
F. J. P. M. Haas en D. N. N. Jansen in het Tijdschrift
voor Formeel Belastingecht 2007/03.Dit alternatief houdt in de eerste plaats in dat het verzoek om informatie
van de fiscus meteen een voor bezwaar vatbare beschikking vormt (ook wel aangeduid
als een automatische voor bezwaar vatbare beschikking). Daarmee vervalt de
tussenstap uit het wetsvoorstel van een «gewoon» verzoek om informatie,
dat op verzoek wordt vervangen door een voor bezwaar vatbare beschikking.
Ook de leden van de VVD-fractie en de SP-fractie hebben een vraag over dit
onderdeel van het alternatieve voorstel.Een regeling waarin het verzoek om informatie van de fiscus meteen de
vorm van een voor bezwaar vatbare beschikking aanneemt, is inderdaad in wetstechnisch
opzicht eenvoudiger. De totale procedure zou daardoor ook korter kunnen worden.
De fasen 2 en 3 uit het tijdsschema in de memorie van toelichting (blz. 11)
vallen dan weg. Voor de gehele procedure tot en met de beslissing van de voorzieningenrechter
komt men daardoor op een tijdverloop van ruim 2 maanden (in plaats van 3,5
maand onder de voorgestelde regeling).Wij willen hierbij wel enkele kanttekeningen plaatsen. Een automatische
voor bezwaar vatbare beschikking zou het dagelijkse controlewerk van de belastingdienst
enigszins formaliseren. Controle-onderzoeken zouden daardoor wat bewerkelijker
kunnen worden. Dat geldt ook voor de honderdduizenden vragen per jaar van
de fiscus die geen enkele aanleiding geven tot het aanwenden van rechtsmiddelen.Wat de gecontroleerde betreft: voor hem zal het tijdspad zonder nadere
voorziening wel erg krap kunnen worden als er sprake is van een automatische
voor bezwaar vatbare beschikking. Wanneer het verzoek om informatie onaangekondigd
komt, zal hij nog maar tien dagen de tijd hebben om te beslissen over indiening
van een verzoek om een voorlopige voorziening. Het gevaar bestaat dat er daardoor
onrijpe zaken bij de voorzieningenrechter komen, en zaken die in onderling
overleg opgelost hadden kunnen worden. Op basis van dit wetsvoorstel heeft
de betrokkene meer bedenktijd en meer tijd voor overleg met de belastingdienst
voordat hij naar de voorzieningenrechter stapt. Dit betreft de fasen 2 en
3 uit het tijdschema, bij elkaar ongeveer een maand. Dit verlies aan bedenktijd
zou men kunnen compenseren door de voorgestelde termijn waarbinnen (in beginsel)
om een voorlopige voorziening moet worden gevraagd te verlengen van 10 dagen
tot bijvoorbeeld 6 weken (gelijk aan de bezwaartermijn). Daarmee gaat de tijdwinst
die de automatische beschikking oplevert echter weer verloren. Verder merken
wij op dat de inspecteur onder de voorgestelde regeling niet verplicht maar
wel bevoegd is om zijn verzoek om informatie meteen in voor bezwaar vatbare
vorm te doen. Het voorstel biedt de inspecteur dus de ruimte om in gevallen
waarin hij vertraging wil voorkomen van deze mogelijkheid gebruik
te maken. In deze gevallen zou een automatische voor bezwaar vatbare beschikking
met 6 weken bedenktijd zelfs leiden tot een vertraging van het proces, in
vergelijking met de voorgestelde regeling.Tot slot willen wij het belang benadrukken van mondelinge verzoeken om
informatie van de belastingdienst, die in de praktijk regelmatig voorkomen.
Wij zouden die praktijk willen handhaven. Als er al een automatische voor
bezwaar vatbare beschikking komt, zou dat onzes inziens dan ook alleen aanvaardbaar
zijn voor verzoeken om informatie die meteen in schriftelijke vorm worden
gedaan. Voor mondelinge verzoeken zou er dan toch nog een aparte regeling
moeten komen over vervanging op verzoek door een schriftelijke voor bezwaar
vatbare beschikking. Met een dergelijke tweedeling wordt de regeling er niet
eenvoudiger op. Tot slot wijzen wij erop dat het leerstuk van de formele rechtskracht
ertoe zal leiden dat belanghebbenden zich bij automatische voor bezwaar vatbare
beschikkingen vaker gedwongen zullen voelen om met het oog op behoud van rechten
te gaan procederen tegen een verzoek om informatie van de fiscus, ook indien
nog niet duidelijk is of die informatie in het kader van de aanslagregeling
een rol zal gaan spelen. Bij een automatische beschikking vervalt de keuzemogelijkheid
die het wetsvoorstel biedt, en die de belanghebbende in staat stelt om geen
voor bezwaar vatbare beschikking aan te vragen, en pas in het kader van een
eventuele procedure over de aanslag te beslissen of hij het verzoek om informatie
ter discussie zal stellen (zie hierna onder Formele rechtskracht).Alles afwegende erkennen wij dat er voordelen zijn verbonden aan een automatische
voor bezwaar vatbare beschikking, maar gaat onze voorkeur uiteindelijk toch
uit naar de regeling zoals die door ons is voorgesteld.Het voorstel van Haas en Jansen, waarnaar de leden van de CDA-fractie
verwijzen, houdt verder in dat tegen de beschikking van de inspecteur rechtstreeks
beroep op de rechtbank openstaat, zonder voorafgaande bezwaarfase. Die zal
volgens dit alternatieve voorstel in eerste en enige instantie een definitief
oordeel geven op basis van volledige toetsing. Hoger beroep en beroep in cassatie
zouden dan zijn uitgesloten.Dit alternatieve voorstel heeft verschillende nadelen. De rechter die
op basis van volledige toetsing een definitief oordeel geeft zal daarvoor
meer tijd willen nemen dan een voorzieningenrechter die op basis van marginale
toetsing een voorlopig oordeel geeft. Dat geldt te meer als die rechter in
hoogste instantie beslist. Uiteraard zou de rechtbank zich kunnen inspannen
om de behandeling van deze zaken zoveel mogelijk kunnen bespoedigen, zo nodig
via de versnelde behandeling van art. 8:52 Awb, maar het zal in het algemeen
toch langer duren dan bij de voorzieningenrechter. Dat betekent een langduriger
vertraging van de belastingcontrole.Wanneer tegen de definitieve beslissing van de rechtbank geen hogere voorziening
openstaat, gaat dat ten koste van de rechtseenheid. Dat vinden wij een zwaarwegend
nadeel. De kans is zeker niet denkbeeldig dat vragen die in het belang zijn
van de rechtseenheid en de rechtsontwikkeling door verschillende rechtbanken
verschillend worden beantwoord. De verschillende opvattingen over inzage door
de fiscus in fiscale due diligencerapporten illustreren dat; uiteindelijk
is daarin duidelijkheid en eenheid gebracht door de Hoge Raad.Een gebrek aan rechtseenheid betekent ook dat het voor de fiscus, met
name ook in principiële kwesties, minder duidelijk zal zijn aan welke
normen hij zich heeft te houden. Daarmee wordt ook het beoogde preventieve
effect van dit wetsvoorstel in gevaar gebracht. Wij zouden het dan ook niet
aanvaardbaar vinden wanneer een dergelijk ingrijpend deel van het belastingrecht
als het feitenonderzoek van de fiscus zou worden onttrokken aan controle door
de belastingkamer van de Hoge Raad. Dat is des te merkwaardiger wanneer men
bedenkt dat de Hoge Raad als strafrechter wel bevoegd is – en blijft –
om te oordelen over de rechtmatigheid van fiscale controle-onderzoeken
indien een gebrek aan medewerking aan zo’n onderzoek uitmondt in een
strafrechtelijke vervolging. En de civiele kamer van de Hoge Raad is en blijft
bevoegd in die gevallen waarin de fiscus medewerking tracht af te dwingen
via een civiele procedure (zie bv. het arrest Hoge Raad 18 december 1998,
Vakstudie-Nieuws 1999/2.8, NJ 2000, 341, over het verschoningsrecht van een
notaris). Dat tegen een definitieve beslissing ten gronde van de rechtbank
geen enkele hogere voorziening openstaat, loopt ook uit de pas met de rest
van het bestuursrecht. Wij vinden het ook geen goede gedachte om voor een
deelgebied van het fiscale recht een regeling te treffen die zozeer afwijkt
van de rest van het bestuursrecht. Wij geven daarom de voorkeur aan de door
ons voorgestelde regeling, die enerzijds de snelheid biedt van een voorlopige
voorzieningsprocedure, en anderzijds de mogelijkheid kent van een bodemprocedure
waarin een afgewogen definitieve beslissing kan worden genomen en de Hoge
Raad zo nodig de rechtseenheid kan waarborgen. Voor de volledigheid wijzen
wij erop dat na de beslissing op het verzoek om een voorlopige voorziening
naar onze inschatting in de meeste gevallen bij partijen geen behoefte zal
bestaan aan het voeren c.q. voortzetten van een bodemprocedure. Wij verwijzen
in dit verband naar blz. 13–14 van de (aangepaste) memorie van toelichting
bij dit wetsvoorstel.Wij merken tot slot nog op dat in ons voorstel een voorlopige voorziening
aan de rechter kan worden gevraagd zodra er bezwaar is gemaakt.In vergelijking daarmee levert het voorstel van Haas en Jansen om de bezwaarfase
over te slaan dus geen tijdswinst op.Schorsende werkingHet alternatieve voorstel van Haas en Jansen, waarnaar de leden van de
CDA-fractie verwijzen, houdt verder in dat het instellen van beroep bij de
rechter vanzelf leidt tot schorsende werking, en de betrokkene daardoor dus
vooralsnog wordt ontslagen van de verplichting tot medewerking aan het onderzoek
van de fiscus.Wij zijn daar geen voorstander van. Het nadeel van het alternatieve voorstel
is dat de verplichting tot medewerking ook wordt opgeschort in gevallen waarin
er geen enkele reden is voor twijfel aan de rechtmatigheid van het informatieverzoek
van de fiscus. VNO/NCW wijst er in haar commentaar op het wetsvoorstel ook
op dat het voor het controleproces essentieel is dat het indienen van een
bezwaarschrift de werking van de beschikking van de fiscus niet automatisch
opschort. Ook elders in het bestuursrecht is het niet gebruikelijk dat een
wettelijke verplichting om te voldoen aan een verzoek tot medewerking van
een bestuursorgaan (bv. een toezichthouder) automatisch wordt opgeschort door
het enkele feit dat de betrokkene zich juridisch tegen dat verzoek verzet.In ons voorstel blijft het schorsende effect beperkt tot gevallen waarin
de belanghebbende een pleitbaar standpunt inneemt en op korte termijn een
voorlopige voorziening aanvraagt. Naar aanleiding van het commentaar van de
NOB merken wij nog op dat een voorlopige weigering om de gevraagde inlichtingen
te verstrekken (zolang de voorzieningenrechter nog niet heeft beslist) in
deze gevallen niet tot omkering van de bewijslast leidt. Wel zou het in sommige
gevallen voor de belanghebbende onduidelijk kunnen zijn óf hij een
pleitbaar standpunt inneemt. Wij gaan er echter vanuit dat dit in de meeste
gevallen geen serieuze discussie hoeft op te roepen. Evenzo zal de belastingplichtige
die een belastingaangifte doet en daarbij een standpunt inneemt, in verband
met het risico van een fiscale boete moeten inschatten of dat standpunt pleitbaar
is. Die afweging is in de praktijk aan de orde van de dag. Daarbij is het
van belang dat de rechtspraak in het fiscale boeterecht geen hoge eisen stelt
aan de pleitbaarheid van een standpunt. De rechter neemt pas onpleitbaarheid
aan als een standpunt berust op een zodanig onjuiste opvatting dat degene
die het inneemt grove schuld (of opzet) valt te verwijten (zie
HR 18 mei 1994, BNB 1994/252).In het voorstel van Haas en Jansen zou de rechter de automatische schorsende
werking wel kunnen beëindigen op verzoek van de fiscus. Maar dat zal
toch enige tijd in beslag kunnen nemen. Onder een dergelijke regeling is het
risico dan ook groter dat sommige belastingplichtigen de geboden rechtsbescherming
zullen aangrijpen om onderzoeken van de fiscus te traineren of zelfs tegen
te werken. Het zou daarmee ook kunnen leiden tot een groter aantal –
kansloze – procedures.De leden van de SP-fractie vragen waarom de regeling over het stellen
van een nadere termijn, na afwijzing van het verzoek om een voorlopige voorziening,
in beleidsregels zal worden neergelegd en waarom dit niet in de wet zelf wordt
geregeld.Dit hangt samen met het feit dat het antwoord op de vraag of termijnverlenging
op haar plaats is, sterk afhangt van de omstandigheden van het geval. Een
regeling daarover zou daarom of heel globaal moeten blijven, of moeten afdalen
in details. De globale randvoorwaarden die ons voor ogen staan hebben wij
weergegeven in de memorie van toelichting. Een meer gedetailleerde invulling
past onzes inziens meer in een beleidsregel dan in een (initiatief)wet in
formele zin. Daarbij verdient het opmerking dat het parlement niet de bevoegdheid
heeft om via een initiatiefwetsvoorstel lagere regelgeving (zoals een ministeriële
regeling) over detailkwesties vast te stellen. Overigens zou de belanghebbende
ook aan de voorzieningenrechter kunnen vragen om, als deze niet tot schorsing
overgaat, in plaats daarvan de termijn te verlengen waarbinnen medewerking
moet worden verleend. Voor de volledigheid wijzen wij erop dat wij ervan uitgaan
en erop vertrouwen dat de betreffende beleidsregels ook inderdaad worden vastgesteld
indien het wetsvoorstel kracht van wet krijgt. Wellicht ten overvloede merken
wij op dat als in de praktijk mocht blijken dat de door de staatssecretaris
op te stellen beleidsregels naar het oordeel van de Tweede Kamer niet voldoen,
deze kamer nog altijd kan aandringen op aanpassing van dat beleid, en dat
in het uiterste geval op initiatief van de kamer alsnog een wettelijke regeling
getroffen zou kunnen worden.Verder hebben de leden van de SP-fractie een aantal vragen over de termijn
van 10 dagen waarbinnen – in beginsel – om een voorlopige voorziening
moet zijn gevraagd, wil de verzoeker in aanmerking komen voor een nadere termijn
nadat zijn verzoek om schorsing van het besluit van de fiscus is afgewezen.Deze termijn staat niet in de voorgestelde wettelijke regeling, maar wij
stellen ons voor dat zij zal worden opgenomen in de nog op te stellen beleidsregels
van de belastingdienst. De termijn van 10 dagen is op zichzelf kort. Men moet
echter bedenken dat de fiscus in de voorgestelde regeling in het algemeen
eerst een niet voor bezwaar vatbaar verzoek om informatie tot de belanghebbende
richt. Deze heeft dan vier weken de tijd om een voor bezwaar vatbare beschikking
te vragen. Daarna moet de inspecteur binnen 10 dagen de beschikking afgeven.
Pas dan begint de hier bedoelde termijn van 10 dagen te lopen waarbinnen,
in beginsel, om een voorlopige voorziening gevraagd zou moeten worden. In
totaal heeft de belanghebbende dus veel meer bedenktijd (maximaal 4 weken
plus 20 dagen, dus bijna 7 weken).De termijn van 10 dagen is ontleend aan de WIB. Die wet is gebruikt als
inspiratiebron, hoewel dat een andere situatie betreft (verstrekking van informatie
door de Nederlandse autoriteiten aan een bevoegde buitenlandse autoriteit).
Niettemin gaat het er in beide gevallen om dat vaststelling van de fiscaal
relevante feiten door de bevoegde autoriteit – in het geval van de WIB:
een buitenlandse autoriteit – niet te zeer wordt vertraagd door het
voeren van procedures.De NOB vraagt zich af of de 10-dagentermijn ook gesteld wordt indien het
verzoek om een voorlopige voorziening op pleitbare gronden berust, en dus
geen misbruik van recht oplevert. Het is inderdaad onze bedoeling dat ook
in deze gevallen voor het verkrijgen van een nadere termijn na afwijzing van
het verzoek om schorsing inachtneming van de 10-dagentermijn wordt verlangd.
Deze voorwaarde zal dus gelden naast de eis dat geen sprake mag zijn van misbruik
van recht. Dit berust op een afweging, waarbij ook rekening is gehouden met
het belang van voortgang van het controleproces. Daarbij willen wij erop wijzen
dat aan de tiendagentermijn als regel nog een aantal weken «bedenktijd»
vooraf is gegaan, zoals toegelicht in de vorige alinea. Bovendien achten wij
het redelijk, en wij gaan er daarom ook van uit, dat in de nog op te stellen
beleidsregel een uitzondering op de 10-dagentermijn wordt gemaakt voor het
geval het de betrokkene niet valt te verwijten dat hij pas in een later stadium –
na afloop van die termijn – een verzoek om een voorlopige voorziening
heeft ingediend. Dat biedt tevens een oplossing voor situaties zoals vermeld
in het commentaar van de NOB, waarin het spoedeisende belang bij een voorlopige
voorziening zich eerst na afloop van de termijn van 10 dagen voordoet.De NOB vraagt of ook tegemoet kan worden gekomen aan gevallen waarin het
spoedeisende belang pas opkomt nadat de bezwaartermijn is verstreken. Ook
die situatie zou onder de uitzondering kunnen vallen. Wel treedt dan een extra
complicatie op indien op dat moment ook nog geen bezwaarschrift is ingediend.
Er is dan niet tijdig bezwaar gemaakt. De belanghebbende neemt een risico
door niet tijdig bezwaar te maken tegen de beschikking. Een te laat ingediend
bezwaarschrift is op basis van art. 6:11 Awb weliswaar ontvankelijk als de
termijnoverschrijding verschoonbaar is, maar de enkele omstandigheid dat de
belanghebbende pas in een later stadium aanleiding had om in bezwaar te komen
is niet voldoende (zie HR 11 juni 2004, BNB 2004/293). Als het bezwaar
niet-ontvankelijk is, kan ook geen voorlopige voorziening worden getroffen.
Wij zien overigens geen aanleiding om op deze algemene regeling op basis van
de Awb een uitzondering te maken bij te laat ingediende bezwaren tegen controlehandelingen
van de fiscus.De NOB vraagt zich verder af waarom niet in de wet wordt vastgelegd dat
de voorzieningenrechter bevoegd is tot het stellen van een nadere termijn
voor het verstrekken van de gevraagde inlichtingen, indien hij geen aanleiding
ziet om het informatieverzoek van de belastingdienst te schorsen.Doordat de termijn waarbinnen de belanghebbende zijn medewerking moet
verlenen een element vormt van de voor bezwaar vatbare beschikking, zal deze
termijn ook object kunnen zijn van het verzoek om een voorlopige voorziening.
Wij gaan ervan uit dat de voorzieningenrechter zijn bevoegdheid dusdanig ruim
en praktisch opvat, dat hij zich ook zonder speciaal daarop gerichte wettelijke
bepaling bevoegd zal achten om die termijn in voorkomend geval in zijn uitspraak
te verlengen. Nu dat naar onze inschatting niet strikt nodig is, willen wij
het procesrecht liever niet bezwaren met een bijzondere wettelijke regeling
voor deze zeer specifieke situatie.De leden van de SP-fractie vragen naar de gevolgen in een situatie waarin
de voorzieningenrechter het verzoek afwijst, waardoor de informatie daarna
toch verstrekt wordt. Zij vragen zich af wat de gevolgen zijn indien later,
kennelijk na het voeren van een bodemprocedure, blijkt dat het verzoek om
informatie van de fiscus toch onrechtmatig was. De NOB gaat er in haar commentaar
op het wetsvoorstel vanuit dat de verstrekte informatie in een dergelijk geval
toch door de fiscus gebruikt mag worden.Wij delen deze opvatting van de Orde niet. De rechter zal in een dergelijke
geval kunnen beslissen dat de onbevoegdelijk door de fiscus verkregen informatie
niet mag worden gebruikt als bewijs ter onderbouwing van een aanslag.
Voorbeelden hiervan zijn te vinden in de fiscale jurisprudentie, wij wijzen
op Hoge Raad 10 februari 1988, BNB 1988/160, Hof Den Haag 3 juli
1989, BNB 1990/160, en Hoge Raad 27 september 2002, BNB 2003/13.SpoedeisendheidDe NOB vraagt zich af of bij verzoeken om een voorlopige voorziening naar
aanleiding van een controlehandeling van de fiscus in alle gevallen zal zijn
voldaan aan het vereiste uit art. 8:81 Awb dat sprake moet zijn van een spoedeisend
belang.Wij gaan ervan uit dat in de regel sprake zal zijn van een spoedeisend
belang. De belastingplichtige die niet binnen de gestelde termijn aan het
verzoek van de fiscus voldoet, dreigt te worden geconfronteerd met omkering
van de bewijslast. Het indienen van een verzoek om een voorlopige voorziening
is noodzakelijk om schorsing van de informatieplicht of ten minste een nadere
termijn voor de naleving daarvan te krijgen. Wij sluiten niet uit dat er gevallen
zijn waarin het belang van de verzoeker naar het oordeel van de rechter te
gering is om van een spoedeisend belang te kunnen spreken. Als het belang
van de verzoeker bij een schorsing naar het oordeel van de rechter onvoldoende
is, zien wij dat ook niet als een gemis. Het wetsvoorstel biedt in die gevallen
wel de mogelijkheid om de controlehandeling van de fiscus via een bodemprocedure
te laten toetsen, maar niet om deze in de tussentijd door de rechter te laten
schorsen.Formele rechtskracht van de beschikking waarbij informatie
wordt verlangdDe NOB pleit voor een regeling waarbij de rechtmatigheid van een bij beschikking
vastgelegd verzoek om informatie ook (opnieuw) kan worden getoetst in het
kader van een later bezwaar en beroep tegen de desbetreffende aanslag. De
Orde wijst op de mogelijkheid dat de belastingplichtige zich eerst bij het
opleggen van de aanslag de gevolgen van zijn medewerking realiseert.Wij achten het minder wenselijk en overzichtelijk dat de rechtmatigheid
van één besluit bij twee gelegenheden ter discussie kan worden
gesteld. Procedures kunnen dan door elkaar gaan lopen en het komt de rechtszekerheid
ook niet ten goede. Dit is ook in overeenstemming met de algemeen aanvaarde
opvatting in de rechtspraak van de bestuursrechter en de burgerlijke rechter
dat de rechtmatigheid van een onherroepelijk vaststaande beschikking door
de betrokkene niet (nogmaals) kan worden aangevochten Een verschil met het
voorbeeld van de voorlopige en de definitieve aanslag, dat door de NOB wordt
genoemd, is dat het bij discussies over controlehandelingen om exact dezelfde
vraag en dezelfde rechterlijke toets gaat, of hierover nu naar aanleiding
van een controlebeschikking wordt geprocedeerd dan wel naar aanleiding van
een aanslag. Bij een voorlopige aanslag gaat het daarentegen als regel om
een schatting, waardoor de rechterlijke toetsing van een dergelijke aanslag
een ander karakter heeft dan de toetsing van een daarop volgende definitieve
aanslag.Het voorstel brengt wel mee dat de belanghebbende in een eerder stadium
in actie moet komen als hij het niet eens is met een bij beschikking vastgelegde
controlehandeling. Doordat een beschikking volgens het wetsvoorstel doorgaans
alleen op verzoek zal worden afgegeven, heeft de betrokkene dit in het algemeen
ook zelf in de hand. Dit is ook een voordeel van de voorgestelde regeling
boven het alternatief van Haas en Jansen, waarin de inspecteur verzoeken om
informatie automatisch in de vorm van een voor bezwaar vatbare beschikking
moet neerleggen.Voor de volledigheid merken wij nog op dat het in ons voorstel wel mogelijk
zal zijn om in het kader van het bezwaar en beroep tegen een aanslag een discussie
te voeren over de vraag of de belastingplichtige (volledig) heeft voldaan
aan het verzoek om informatie van de inspecteur dat in een (onherroepelijk
vaststaande) beschikking is neergelegd. Over die vraag is bij de beschikking
immers niet beslist.6. Verlenging van fiscale beslistermijnenHet voorstel van Haas en Jansen, waarnaar de leden van de CDA-fractie
verwijzen, houdt verder in dat fiscale beslistermijnen alleen door de rechter
kunnen worden verlengd, op verzoek van de belastingdienst.Een algemene, van rechtswege werkende verlenging heeft echter onze voorkeur.
De wettelijke regeling kan dan beperkter blijven. Verder sluit dit beter aan
bij het algemene bestuursrecht. Ook de artikelen 4:15 en 7:10, tweede lid,
Awb kennen een opschorting van rechtswege van beslistermijnen in bepaalde
gevallen waarin het bestuursorgaan nadere gegevens opvraagt. De hier gesuggereerde,
op verzoek van het bestuursorgaan te nemen beslissing van de rechter, is daarentegen
uitzonderlijk in het bestuursprocesrecht. Dit zou in verband daarmee een uitgewerkte
aanvulling van de het wettelijke procesrecht vergen. Bovendien zouden deze
procedures weer leiden tot extra werkzaamheden voor de rechter en voor partijen.De NOB pleit ervoor om in artikel 56a, derde lid, AWR alle wettelijke
bepalingen te noemen waarin een termijn is opgenomen die als gevolg dit voorgestelde
lid verlengd kan worden.Naar ons oordeel komt het de leesbaarheid van de wettekst echter ten goede
wanneer daarin een algemene omschrijving wordt opgenomen van de termijnen
die verlengd kunnen worden, en geen opsomming van een groot aantal wetsartikelen.
De voorgestelde algemene omschrijving is onzes inziens van dien aard dat zij
geen discussie zal oproepen over de vraag of een bepaalde termijn daar al
dan niet onder valt. Het voordeel van een algemene omschrijving is bovendien
dat zij niet iedere keer hoeft te worden aangepast wanneer een artikellid
waarin een te verlengen termijn is opgenomen vernummerd wordt, of wanneer
er een nieuwe te verlengen beslistermijn aan de belastingwetgeving wordt toegevoegd.De NOB vraagt zich af of de termijnverlenging een omstandigheid is die
rechtvaardigt dat een procedure over een boete langer duurt dan twee jaar
per instantie.In de eerste plaats willen wij erop wijzen dat de in aanmerking te nemen
termijn op basis van art. 6 EVRM in het algemeen pas begint te lopen nadat
de inspecteur heeft meegedeeld dat hij van plan is een boete te gaan opleggen.
Zolang er nog onderzoek loopt naar de relevante feiten, zal de inspecteur
veelal nog geen afgerond beeld van de zaak hebben, zodat het niet voor de
hand ligt dat hij zich dan al over de (eventuele) oplegging van een boete
uitlaat. Indien de termijn van art. 6 EVRM bij wijze van uitzondering al wel
is gaan lopen tijdens de procedure over een controlehandeling, zal per geval
moeten worden beoordeeld of aanhouding van de boetezaak vanwege nader onderzoek
tot een overschrijding van de redelijke termijn leidt. Dit vergt een afweging
tussen het belang van voortgang van de procedure tegen het belang van een
deugdelijk en degelijk onderzoek naar de feiten. Daarvoor zijn geen algemene
vaste regels te formuleren. Wij wijzen er nog op dat de inspecteur die afweging
als eerste zal moeten maken; hij is niet verplicht om met het opleggen van
een aanslag en boete te wachten tot het einde van de (verlengde) termijn.Verder vraagt de Orde zich af of beslistermijnen van de inspecteur voor
aanslagen e.d. voor aanslagen e.d. ook worden verlengd wanneer het verzoek
om inlichtingen van de fiscus gericht is tot een derde.Het wetsvoorstel voorziet in algemene termen in een verlenging van beslistermijnen,
en geldt daardoor eveneens als het verzoek om inlichtingen tot een derde is
gericht. Wij achten dat ook wenselijk. Bij vertraging in een
derdenonderzoek kan de inspecteur tegen dezelfde problemen met zijn beslistermijnen
aanlopen als bij vertraging in een onderzoek bij de belastingplichtige zelf.
Daarom is er evenzeer behoefte om de beslistermijnen te verlengen indien er
over een derdenonderzoek wordt geprocedeerd.De belastingplichtige is niet altijd aanstonds op de hoogte van het feit
dat er een derdenonderzoek is ingesteld. Indien de inspecteur zijn aanslag
etc. pas vaststelt nadat de daarvoor geldende normale termijn is verstreken,
zal de belastingplichtige toch geïnformeerd moeten worden over het derdenonderzoek
en de daaruit voortvloeiende vertraging. Anders kan hij immers met succes
een beroep doen op overschrijding van die termijn door de inspecteur.7. Beschikkingen over de administratie- en bewaarplichtAmbtshalve ontheffing van administratieve verplichtingenDe leden van de VVD-fractie vragen wat het praktische nut is van een ambtshalve
door de inspecteur verleende ontheffing van administratieve verplichtingen.Zoals wij in onze reactie op het advies van de Raad van State hebben toegelicht,
kan een dergelijke ontheffing onder omstandigheden nuttig zijn. Zo zou de
inspecteur naar aanleiding van een ingestelde controle ambtshalve kunnen besluiten
een gedeeltelijke ontheffing te verlenen van administratieve verplichtingen.
Als de administratieplichtige een verdergaande ontheffing van die verplichtingen
wenst, kan hij dan bezwaar en beroep instellen tegen die beschikking. Hij
hoeft daardoor niet eerst om de verdergaande ontheffing te verzoeken voordat
hij een bezwaarschrift kan indienen.In haar commentaar stelt de NOB zich op het standpunt dat een belastingplichtige
die geen behoefte heeft aan ontheffing, niet ongevraagd met voorwaarden bij
een ontheffing geconfronteerd zou moeten worden.Wij willen echter niet uitsluiten dat aan een ambtshalve verleende ontheffing
voorwaarden worden verbonden, net zoals bij een ontheffing die op verzoek
wordt verleend. De administratieplichtige die ambtshalve ontheffing krijgt,
behoort in dit opzicht niet in een gunstiger positie te verkeren dan degene
die eenzelfde ontheffing aanvraagt. Dit leidt naar ons oordeel ook niet tot
onaanvaardbare gevolgen voor de betrokkene. De administratieplichtige is namelijk
niet verplicht om gebruik te maken van een ongevraagd verleende ontheffing,
en is dus niet verplicht om de gestelde voorwaarden na te leven. Hij kan in
plaats daarvan ook besluiten om de – voorheen ook al geldende –
wettelijke verplichtingen, waarvan de inspecteur ontheffing verleend heeft,
toch na te komen. Dan is hij niet gebonden aan de voorwaarden van de inspecteur.
Wil de administratieplichtige wel gebruik maken van de ontheffing, maar is
hij het met de gestelde voorwaarden niet eens, dan kan hij tegen de ontheffingsbeschikking
van de inspecteur bezwaar maken.Herziening van beschikkingen over de administratie- en
bewaarplichtDe NOB pleit ervoor de bevoegdheid tot herziening van beschikkingen over
de administratie- en bewaarplicht aan dezelfde voorwaarden te verbinden als
de bevoegdheid tot navordering en tot herziening van vastgestelde verliezen.Wij achten het echter niet wenselijk om de bevoegdheid tot herziening
van de hier bedoelde beschikkingen te beperken tot gevallen waarin sprake
is van – kort gezegd – nieuwe feiten. Bij navordering en herziening
van verliezen is zo’n beperking aanvaardbaar, omdat het daar gaat om
herbeoordeling van een beslissing over de situatie op één bepaald
tijdstip of in één bepaald belastingtijdvak (meestal een jaar).
Bij beschikkingen over de administratie- en bezwaarplicht gaat het daarentegen
om besluiten die betrekking kunnen hebben op een lange, niet
nader bepaalde periode, die zich (mede) afspeelt na het nemen van de beschikking,
dus in de toekomst. Zoals wij in de memorie van toelichting (blz. 21) al hebben
toegelicht, kan de inhoud van deze besluiten sterk afhankelijk zijn van beleidsmatige
overwegingen, die na verloop van tijd kunnen evolueren. De inspecteur moet
dan niet zonder meer tot in lengte van dagen vast zitten aan een op basis
van eerdere beleidsinzichten verleende ontheffing. Evenzo bestaat bij toezeggingen
de mogelijkheid dat de inspecteur daarop voor de toekomst terugkomt in verband
met gewijzigd beleid of een gewijzigd inzicht, waarbij onder omstandigheden
een aanpassingstermijn moet worden geboden (zie P. G. M. Jansen,
Beginselen van behoorlijk bestuur in het belastingrecht, Amersfoort 2006,
blz. 87 e.v.). Het alternatief zou zijn dat de ontheffing telkens voor bepaalde
tijd wordt verleend (bv. voor een aantal jaren), en dat vervolgens bij beschikking
moet worden beslist op een verzoek tot verlenging van de looptijd. Zo geldt
de verklaring arbeidsrelatie van de art. 3:156 en 3:157 Wet IB 2001 voor een
termijn van ten hoogsteéén kalenderjaar. Een dergelijk systeem
zou voor de betrokkenen bewerkelijker zijn, en biedt niet wezenlijk meer rechtszekerheid.8. Uitvoeringsaspecten en administratieve lastenGevolgen voor de belastingdienst en de belastingmoraalDe CDA-fractie vraagt zich af of het voorstel tegemoet komt aan de door
die fractie vermelde vrees van regering dat belastingplichtigen massaal bezwaar
gaan aantekenen tegen allerhande vragenbrieven, en het de belastingdienst
daarmee onmogelijk zouden maken zijn taak te vervullen.Net als bij iedere andere uitbreiding van de rechtsbescherming is het
moeilijk om tevoren in te schatten in hoeveel gevallen daarvan gebruik zal
worden gemaakt.Wij verwachten echter niet dat belastingplichtigen op massale schaal bezwaar
en beroep zullen gaan instellen tegen controlehandelingen van de fiscus. Evenmin
zijn wij bevreesd dat de nieuwe regeling in betekenende mate zal worden misbruikt
om controle-onderzoeken van de belastingdienst te frustreren. Zo staat bij
controle-onderzoeken van de douane al jaren lang bezwaar en beroep open; daar
is van massaal gebruik van dit rechtsmiddel geen sprake, en is ook van misbruik
niet gebleken. Daar komt bij dat waarborgen tegen misbruik die in het voorstel
zijn ingebouwd. De rechtsgang tegen een controlehandeling heeft onder de voorgestelde
regeling alleen nuttig effect voor de belanghebbende wanneer zijn klachten
voldoende kans van slagen hebben. Alleen dan kan via een procedure voor de
voorzieningenrechter schorsende werking worden verkregen. Wij verwachten niet
dat er op grote schaal kansloze klachten ingediend zullen gaan worden waarmee
dit effect niet bereikt kan worden, zeker nu aan het indienen van rechtsmiddelen
voor de betrokkene ook tijd en kosten verbonden zijn. Als aangenomen kan worden
dat de belastingplichtige toch moet meewerken, zal hij er meestal de voorkeur
aan geven dat het onderzoek zo snel mogelijk is afgerond.Deze inschatting wordt ondersteund in een aantal reacties op het wetsvoorstel.
Zo verwacht VNO/NCW dat alleen een beroep op de voorzieningenrechter zal worden
gedaan in gevallen waarin er sprake is van een pleitbaar standpunt. Ook Actal
schat in dat de bereidheid om ter vertraging van het controleproces bezwaar
en beroep aan te tekenen beperkt zal zijn, en bovendien sterk zal afnemen
doordat de informatieplicht alleen via de voorzieningenrechter kan worden
opgeschort en er daarover jurisprudentie zal ontstaan. Ook belastingrechter
G.J. Van Leijenhorst verwacht dat na een aanloopperiode zal blijken dat de
rechter informatiebeschikkingen terughoudend toetst, en dat het aantal bezwaren
en beroepen dan snel zal afnemen (zie zijn noot in BNB 2007/28). De NOB acht
het risico niet zo groot dat de fiscus bedolven wordt onder een massa bezwaarschriften als alle beschikkingen van de
inspecteur voor bezwaar vatbaar worden Dat geldt dan te meer onder dit wetsvoorstel,
dat slechts tot gevolg heeft dat een deel van de controlehandelingen van de
fiscus voor bezwaar vatbaar wordt.Bovendien is te verwachten dat van het wetsvoorstel een reinigende werking
uitgaat, in die zin dat de fiscus minder geneigd zal zijn om te ver gaande
verzoeken om informatie te doen wanneer hij weet dat daartegen een effectieve
rechtsgang openstaat. Dit zal een beperkende invloed hebben op het aantal
procedures. Ook deze verwachting wordt onderschreven door Actal, en in de
fiscale literatuur tevens door D. G. Barmentlo en J. A. R.
van Eijsden (Weekblad Fiscaal Recht 2007/6715, blz. 417 e.v.).Ten aanzien van het aantal te verwachten bezwaarschriften vragen de leden
van de CDA-fractie waarop wij de veronderstelling baseren dat 5% van
de betrokken belastingplichtigen gebruik zal gaan maken van de nieuwe regeling.Het gaat hier om onze schatting met betrekking tot het percentage verzoeken
om een voor bezwaar vatbare beschikking naar aanleiding van vragen van de
fiscus in het kader van boekenonderzoeken. Met de kanttekening dat iedere
schatting op dit gebied neerkomt op nattevingerwerk, merken wij hierover het
volgende op.Meestal gaat het om rechttoerechtaan vragen van de belastingdienst: hele
normale verzoeken om informatie. Zoals wij hiervoor al hebben aangegeven heeft
het vragen van een voor bezwaar vatbare beschikking en het daarop voeren van
een procedure onder de voorgestelde regeling alleen nuttig effect voor de
betrokkene als daarna via de voorzieningenrechter schorsende werking kan worden
afgedwongen. Er moet daarom, gelet op de kosten en het tijdsbeslag van zo’n
procedure, het nodige op het spel staan, en er moet kans op succes zijn. Een
belastingplichtige heeft geen belang bij een voortslepende controle. Onze
schatting van het aantal bezwaarschriften achten wij daarom eerder aan de
hoge dan aan de lage kant. Dat geldt zeker wanneer na verloop van enige tijd
voor de praktijk duidelijk zal zijn dat de rechter terughoudend (marginaal)
toetst, en verzoeken om een voorlopige voorziening dus slechts in een beperkt
aantal gevallen zal toewijzen.Naar ons oordeel behoeft de belastingdienst dan ook niet in de problemen
te komen bij invoering van ons wetsvoorstel. Uiteraard zal wel rekening moeten
worden gehouden met extra werkzaamheden en de daarvoor benodigde menskracht.De leden van de CDA-fractie merken op dat de voorgestelde procedure, waarin
beroep openstaat en zelfs beroep in cassatie mogelijk is, belastingbetalers
de mogelijkheid zou bieden om controlehandelingen eindeloos te vertragen en
daarmee de effectiviteit van het belastingtoezicht te ondermijnen.Wij willen er met nadruk op wijzen dat het wetsvoorstel er niet toe zal
leiden dat belastingplichtigen rechtmatige verzoeken om informatie van de
fiscus langdurig kunnen vertragen. Schorsende werking kan in ons voorstel
slechts worden verkregen via inschakeling van de voorzieningenrechter, indien
de verzoeker (de belanghebbende) een pleitbaar standpunt inneemt. De vertraging
die daardoor optreedt schatten wij op ca. 3,5 maand (zie de memorie van toelichting,
blz. 11). Als de voorzieningenrechter een dergelijk verzoek afwijst, zal de
medewerking alsnog verleend moeten worden. Daarna is het wel mogelijk dat
de belastingplichtige een bodemprocedure voert over de controlehandeling.
Dat kan in het uiterste geval een procedure zijn tot en met de Hoge Raad,
net als bij alle andere geschillen over aanslagen en voor bezwaar vatbare
beschikkingen van de inspecteur. Met zo’n bodemprocedure kan de belanghebbende
echter niet bereiken dat de verplichting tot medewerking in de
tussentijd wordt geschorst. Een langdurige schorsing zal zich slechts kunnen
voordoen in de – naar onze verwachting zeldzame – gevallen waarin
de rechter het verzoek om een voorlopige voorziening heeft toegewezen, en
de inspecteur zijn informatieverzoek desondanks wil doorzetten, en er daarover
een bodemprocedure volgt. Als de voorzieningenrechter op basis van marginale
toetsing heeft beslist dat het verzoek om informatie van de inspecteur duidelijk
onrechtmatig is, vinden wij het ook redelijk dat de verplichting om die informatie
te verstrekken geschorst blijft zolang de rechter in de bodemprocedure niet
tot een ander oordeel komt.Verder vragen de leden van de CDA-fractie zich af of de voorgestelde rechtsbescherming
tegen controlehandelingen van de fiscus de slagkracht van de belastingdienst
zou kunnen verminderen.Wij zijn daar niet voor bevreesd. Ten aanzien van harde fraudeurs geldt
dat zij toch al niet volledig plegen te voldoen aan verzoeken om informatie
van de fiscus. Zij krijgen daardoor te maken met omkering van de bewijslast,
ook onder de voorgestelde regeling. Juist bij een redelijk vermoeden van fraude
zal de rechter een indringend onderzoek van de inspecteur hoogstwaarschijnlijk
aanvaarden. Bovendien is de voorgestelde regeling zo opgezet dat de rechtsgang
geen schorsende werking heeft, en de slagkracht van de fiscus dus niet wordt
beïnvloed, indien sprake is van misbruik van recht door de belanghebbende.De leden van de CDA-fractie vragen in dit verband tot slot of het voorstel
ertoe kan leiden dat de belastingmoraal in Nederland negatief wordt beïnvloed.Wij zien daarvoor geen enkele aanleiding. De – ruime – bevoegdheden
van de fiscus tot het inwinnen van informatie worden door het voorstel niet
beperkt. Het voorstel leidt er alleen toe dat de rechter tijdig kan ingrijpen
wanneer de fiscus deze bevoegdheden overschrijdt. Indien het wetsvoorstel
ertoe leidt dat de fiscus minder geneigd zal zijn tot onredelijk ver gaande
verzoeken om informatie, hetgeen wij hopen en verwachten, zal dat de beeldvorming
over de fiscus bij het publiek juist positief kunnen beïnvloeden, en
daarmee een positieve invloed kunnen uitoefenen op de belastingmoraal.Administratieve lasten voor burgers en bedrijvenDe leden van de CDA-fractie vragen naar het oordeel van de indieners over
de afweging tussen verbetering van de rechtspositie en additionele administratieve
lasten voor burgers en bedrijven.Iedere extra mogelijkheid tot rechtsbescherming leidt vanzelfsprekend
tot extra kosten en tijdsbeslag voor diegenen die van deze mogelijkheid gebruik
maken. Wij zien dat niet als een negatieve ontwikkeling. Belanghebbenden zijn
niet verplicht om van de nieuw geboden rechtsbescherming gebruik te maken.
Als zij dat wel doen, hebben zij de kosten en moeite er blijkbaar voor over.
Daarbij willen wij opmerken dat de kosten en het tijdsbeslag van procedures
op basis van dit wetsvoorstel niet wezenlijk zullen afwijken van de lasten
bij andere fiscale procedures, zoals procedures tegen belastingaanslagen.
Een verschil is wel dat onder de voorgestelde regeling eerst een voor bezwaar
vatbare beschikbare beschikking moet worden aangevraagd, maar daarmee zullen
slechts weinig tijd en kosten zijn gemoeid. De gerechtelijke procedure zal
meestal beperkt kunnen blijven tot een voorlopige voorzieningsprocedure in één
instantie. Zij zal daarom vermoedelijk minder tijdsbeslag voor de belanghebbende
met zich meebrengen dan een gewone fiscale procedure.Administratieve lasten van een alternatieve regelingDe leden van de CDA-fractie informeren naar de gevolgen voor de administratieve lasten indien het door de NOB aangedragen voorstel van Haas
en Jansen zou worden gevolgd.In dit alternatieve voorstel (hierna: het alternatieve voorstel) moet
ieder verzoek om medewerking van de inspecteur waarop het wetsvoorstel ziet,
meteen in voor bezwaar vatbare vorm neergelegd. Dit zal voor de belastingdienst
een taakverzwaring betekenen, doordat al deze verzoeken, honderdduizenden
per jaar, voortaan in voor bezwaar vatbare vorm moeten worden vastgelegd.
Daar staat tegenover dat het alternatieve voorstel tot minder werkzaamheden
leidt in die gevallen waarin de belanghebbende een voor bezwaar vatbare beschikking
wenst. Ten opzichte van ons voorstel valt dan voor de belanghebbende het,
weinig bewerkelijke, verzoek om een beschikking weg. Voor de inspecteur vervallen
de werkzaamheden die samenhangen met de vervanging van zijn informatieverzoek
door een beschikking.Verder zou het alternatieve voorstel tot gevolg kunnen hebben dat zaken
in een vroegtijdiger stadium bij de rechter aanhangig worden gemaakt, zaken
die daar nog niet rijp voor zijn en zaken die bij meer bedenktijd in onderling
overleg opgelost hadden kunnen worden. Voor zowel partijen als rechter brengt
dat extra lasten met zich mee.Voor zover het gaat om de invoering van een automatische voor bezwaar
vatbare beschikking, valt gelet op het voorgaande niet te verwachten dat het
alternatieve voorstel per saldo tot een (noemenswaardige) vermindering van
administratieve lasten zal leiden in vergelijking met ons voorstel. Eerder
verwachten wij een lastenverzwaring als gevolg van de toename van het aantal
voor bezwaar vatbare beschikkingen.Verder houdt het alternatieve voorstel in dat er geen bezwaarfase meer
is, en dat direct beroep kan worden ingesteld bij de rechtbank, die een definitieve
beslissing neemt. In ons voorstel kan er daarentegen een voorlopige beslissing
van de voorzieningenrechter worden ingeroepen tijdens de bezwaarprocedure,
welke beslissing waarschijnlijk in het overgrote deel van de zaken door partijen
wordt gerespecteerd, en dus niet wordt gevolgd door een bodemprocedure. De
bezwaarprocedure zal in deze zaken geen of weinig extra werkzaamheden met
zich meebrengen. Partijen zullen doorgaans aankoersen op een spoedige beslissing
van de voorzieningenrechter, en de bezwaarprocedure intussen «parkeren».
De procedure voor de voorzieningenrechter onder ons voorstel zal naar wij
verwachten minder administratieve lasten met zich meebrengen dan de langduriger
definitieve procedure volgens het alternatieve voorstel, waarin de rechtbank
in complexere zaken vermoedelijk in meervoudige kamer zal beslissen. Daar
staat tegenover dat in ons voorstel in sommige gevallen nog een bodemprocedure
zal plaatsvinden, maar dat aantal zal naar verwachting zeer beperkt zijn.
Tot slot wijzen wij erop dat het alternatieve voorstel, gecombineerd met formele
rechtskracht van de automatische beschikking, tot meer procedures zou kunnen
leiden. Bij een ongevraagd (automatisch) afgegeven voor bezwaar vatbare beschikking,
zal de belanghebbende zich eerder gedwongen voelen om tot behoud van rechten
te gaan procederen tegen een informatieverzoek. Wij verwijzen hiervoor naar
onderdeel 5 van deze nota, onder «Een alternatief voorstel voor de procesgang».Wat de kosten in verband met gerechtelijke procedures betreft, verwachten
wij in het licht van het voorgaande dat het alternatieve voorstel per saldo
niet zal leiden tot een vermindering van administratieve lasten ten opzichte
van ons voorstel. Eerder verwachten wij het tegendeel.Tot slot houdt het alternatieve voorstel in dat het beroep op de rechter
automatisch schorsende werking heeft, en dat die werking door de rechter op
verzoek van de inspecteur kan worden opgeheven. Zoals wij hiervoor in punt
5 onder Schorsende werking al hebben opgemerkt, verwachten wij
dat automatische schorsende werking zal leiden tot meer beroepen op de rechter.
Dat betekent ook meer administratieve lasten. Hetzelfde geldt voor de extra
procedures die er onder de alternatieve regeling komen door verzoeken van
de belastingdienst om de automatische schorsende werking op te heffen.9. Informatievoorsprong van de belastingdienstDe leden van de CDA-fractie vragen of ook situaties zijn meegewogen waarin
de belastingdienst reeds over informatie omtrent de belastingplichtige beschikt
die voor de belastingplichtige van belang kan zijn in verband met de controlehandeling.
Deze leden vragen of de belastingplichtige via de voorgestelde procedure inzicht
kan krijgen in de informatie waarover de belastingdienst beschikt.Indien voor de (voorzieningen)rechter in geschil is of de inspecteur in
redelijkheid tot zijn verzoek om informatie had kunnen komen, kan het voor
de beoordeling van dat geschil van belang zijn over welke informatie de inspecteur
reeds beschikt ten aanzien van de betreffende kwestie. Enerzijds zou de rechter
onder omstandigheden tot de conclusie kunnen komen dat de belastingdienst
reeds over zoveel relevante informatie beschikt, dat hij onvoldoende belang
heeft om van de belastingplichtige nog een (omvangrijke) inspanning te verlangen
voor het verstrekken van extra informatie. Anderzijds zou de informatie waarover
de belastingdienst beschikt juist kunnen meebrengen dat deze dienst een groot
belang heeft bij het opvragen van nadere gegevens, bijvoorbeeld wanneer uit
de reeds beschikbare informatie een redelijk vermoeden voortvloeit dat de
belastingplichtige de gevraagde gegevens ten onrechte niet in zijn aangifte
heeft vermeld. De mogelijkheid bestaat dan ook dat documenten waarover de
fiscus al beschikt, gekwalificeerd moeten worden als «op de zaak betrekking
hebbende stukken», zodat zij op grond van art. 8:83 Awb (tweede volzin)
aan de voorzieningenrechter moeten worden toegestuurd. Daarvan zal de belanghebbende
vervolgens een kopie krijgen. Of stukken op de zaak betrekking hebben is afhankelijk
van de inhoud van die stukken en de inhoud van het geschil, en zal per geval
beoordeeld moeten worden. Het laatste woord hierover is aan de rechter.Een uitzondering op de zojuist beschreven regeling is opgenomen in artikel
8:29 Awb. Op grond van gewichtige redenen kan het bestuursorgaan weigeren
om stukken aan de rechter te overleggen, of aan de rechter meedelen dat alleen
deze (en dus niet de wederpartij) kennis mag nemen van die stukken. Onder
gewichtige redenen kan – onder omstandigheden – het belang van
een effectieve controle en controlestrategie worden begrepen (zie Hof Amsterdam
19 april 2006, Vakstudie-Nieuws 2006/36.1.2). Over eventuele geheimhouding
of beperkte kennisneming op basis van art. 8:29 Awb moet beslist worden door
de rechter, en ook deze beslissing zal afhangen van de concrete omstandigheden
van het geval.10. Tekstuele opmerkingenDe NOB vraagt zich af waarom in de gewijzigde versie van art. 56a, lid
1, AWR sprake is van het vragen van medewerking, en niet langer wordt gesproken
van verzoeken tot nakoming van een verplichting.Wij merken op dat hier sprake is van een tekstuele aanpassing, om ervoor
te zorgen dat de formulering van art. 56a, eerste lid ook aansluit op de medewerkingsverplichting
van art. 52, zesde lid, van de AWR. Er is hiermee geen inhoudelijke wijziging
beoogd. Het gaat telkens om medewerking waartoe de wet iemand, althans in
de visie van de belastingdienst, verplicht.Verder vraagt de NOB waarom in het voorgestelde artikel 56a, tweede lid
het woordje «kan» is gebruikt.Deze term is gekozen omdat de genoemde bepaling ook ziet op gevallen waarin
de inspecteur besluit zijn vraag ambtshalve alsnog in de vorm van een voor
bezwaar vatbare beschikking vast te leggen. Dat laatste is een discretionaire
bevoegdheid van de inspecteur. Indien daarentegen verzocht wordt om vastlegging
in deze vorm, is de inspecteur daartoe niet alleen bevoegd maar ook verplicht,
mits het verzoek om afgifte van een beschikking niet is ingetrokken en de
inspecteur zijn verzoek om informatie wenst te handhaven. Als de inspecteur
niet binnen de wettelijke termijn van tien dagen een beschikking afgeeft,
staat daartegen op grond van art. 6:2 Awb bezwaar open. Zodra dat bezwaar
is ingediend, kan ook een voorlopige voorziening aan rechter worden gevraagd.Aldus ook het commentaar van de NOB op dit wetsvoorstel, en de redactie
van Vakstudie-Nieuws 2007/50.1, die constateert dat nimmer enige onderbouwing
is gegeven van «het (spook-)beeld van tsunami’s van bezwaren en
beroepen die in een open stelsel de Belastingdienst en de belastingrechter
zouden overspoelen».Zie Nationale ombudsman 2 juni 1998, rapport nummer 98/204, Vakstudie-Nieuws
1998/34.32, en de bijlage bij de conclusie van Advocaat-Generaal Wattel voor
het arrest HR 27 januari 2006, BNB 2006/191. Tegen beslissingen van de
voorzieningenrechter op basis van art. 8:81 Awb staat ook geen rechtsmiddel
open, maar uiteindelijk kan toch een oordeel van een hogere rechter worden
ingeroepen naar aanleiding van een definitieve beslissing in de bodemprocedure.Dezentjé Hamming-BlueminkTang 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30645-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl