Wijziging o.m. Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met versterking besturing; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31821, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

11-05-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31821 nr. 7

29-04-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31821Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 189 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 821Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
en enige andere wetten onder meer in verband met de verbetering van het bestuur
bij de instellingen voor hoger onderwijs, de collegegeldsystematiek en de
rechtspositie van studenten (versterking besturing)nr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 29 april 20091. InleidingDe leden van de verschillende fracties ben ik erkentelijk voor hun inbreng.
Ik constateer met vreugde dat de leden van de CDA-fractie positief staan tegenover
de gedachten die ten grondslag liggen aan onder andere de strikte interne
scheiding tussen bestuur en toezicht, de vereenvoudiging van de regelgeving,
het verduidelijken van de rechten en plichten van studenten, de kwaliteitsborging
en de wijziging in de collegegeldsystematiek. Zij hebben nog wel vragen over
de diverse voorstellen die in dit wetsvoorstel zijn opgenomen. Daarnaast vragen
zij aandacht voor enkele zaken die niet in dit wetsvoorstel zijn opgenomen,
zoals de benoemingsprocedures bij bijzondere leerstoelen aan rijksuniversiteiten,
de positie van bijzondere universiteiten en de macrodoelmatigheid.De leden van de PvdA-fractie geven aan het uitgangspunt te ondersteunen
dat verschillende aspecten binnen het hoger onderwijs versterking behoeven.
Zij merken op dat niet alleen bestuurlijk voldoende waarborgen moeten worden
ingebouwd voor goed bestuur en toezicht maar ook als het gaat om de rechtspositie
van studenten en personeel. Ik stel met genoegen vast dat het de leden van
deze fractie tevreden stemt dat dit wetsvoorstel daar ruimschoots nader op
in gaat. Zij hebben nog wel vragen en opmerkingen bij de diverse onderdelen
van het voorliggende wetsvoorstel.Ik begrijp dat de leden van de SP-fractie van mening zijn dat er financiële
barrières worden opgeworpen voor het volgen van een tweede studie en
dat zij vrezen dat zo talent wordt verspild. Ik lees dat zij ook daarnaast
nog enkele vragen en opmerkingen hebben.Dat de leden van de VVD-fractie het uitgangspunt onderschrijven dat de
voorwaarden voor een goed bestuur, een goede positie van studenten, het bevorderen
van onderwijskwaliteit en de internationale positie van het hoger onderwijs,
prioriteit verdienen, stemt mij tevreden. Zij zijn wel van mening dat de regering
de instellingen meer zou kunnen prikkelen hier invulling aan te geven door
ze te bekostigen op kwaliteit en ze meer ruimte te geven voor differentiatie
en selectie. Zij stellen onder andere daarover een aantal vragen.De leden van de D66-fractie stellen vragen in verband met het iudicium abeundi, het instellingscollegegeld voor tweede studies en de verlenging
van de master.De leden van de ChristenUnie-fractie geven, evenals de leden van de SGP-fractie,
met belangstelling te hebben kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel.Ik zal hierna, mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
ingaan op de vragen die leven bij de leden van de verschillende fracties.
Ik volg daarbij de indeling van het verslag.2. AchtergrondenDe leden van de VVD-fractie vragen waarom de regering
ervoor gekozen heeft om een aantal belangrijke zaken die samenhangen niet
in het wetsvoorstel te regelen, bijvoorbeeld het vervolg op ruim baan voor
talent, alsmede de bekostigingssystematiek.Het wetsvoorstel bevat een groot aantal onderwerpen. Deze kunnen in onderlinge
samenhang worden bezien. In de Strategische Agenda zijn deze onderwerpen al
aangekondigd. De beleidsontwikkeling ten aanzien van het in de vraag genoemde
voorbeeld «ruim baan voor talent» maar ook bijvoorbeeld de herinrichting
van het accreditatiestelsel is nog niet ver genoeg gevorderd om opgenomen
te kunnen worden in dit wetsvoorstel. Naar mijn idee, ondersteund door signalen
uit het veld, is het van belang dat over de thema’s die wel zijn opgenomen
in dit wetsvoorstel spoedig duidelijkheid komt. Het is niet gewenst daarmee
te wachten tot de beleidsontwikkeling op de genoemde andere terreinen is afgerond.
Naast dit praktische argument is er ook inhoudelijk geen noodzaak daarop te
wachten. De desbetreffende onderwerpen hebben voldoende importantie voor een
zelfstandig wetgevingstraject.Dat de bekostigingssystematiek niet in dit wetsvoorstel is opgenomen,
heeft een specifieke reden. Op grond van de WHW wordt de bekostigingssystematiek
niet geregeld bij wet, maar bij algemene maatregel van bestuur, te weten het
Uitvoeringsbesluit WHW 2008. De aanpassing van dit Uitvoeringsbesluit is in
voorbereiding in nauw overleg met het veld. Ik heb u hierover separaat bij
brief geïnformeerd. Met het veld is afgesproken dat de aangepaste bekostigingssystematiek
in werking zal treden vanaf het kalenderjaar 2011. Volgens de planning zal
het ontwerpbesluit komend najaar aan uw Kamer worden voorgelegd.Wat zijn de gevolgen van de economische crisis voor
de houdbaarheid van dit wetsvoorstel en de algemene maatregelen van bestuur
die ermee samenhangen, willen deze leden verder weten. Zullen in de toekomst
bepaalde aspecten aangepast moeten worden, bijvoorbeeld ten aanzien van het
collegegeld?De omgang met de economische crisis, inclusief de mogelijke gevolgen voor
het hoger onderwijs, kent een eigen besluitvormingstraject. De regering is
hierover separaat met uw Kamer in gesprek. Het creëren van goede checks
and balances binnen de instelling, een goede positionering van de student
binnen de instelling zowel in rechten als plichten, en het faciliteren van
verdergaande internationalisering van het onderwijs – om enkele belangrijke
aspecten uit het wetsvoorstel te belichten – zijn zaken die ongeacht
de economische crisis van belang zijn.De leden van de VVD-fractie vragen ook wanneer de regering
het wetsvoorstel wil invoeren. Kunnen onderdelen afzonderlijk worden ingevoerd?
Indien dit het geval is, dan vernemen deze leden graag welke en met welk tijdschema.De oorspronkelijk beoogde datum van inwerkingtreding van het wetsvoorstel
was 1 september 2009. Die datum is waarschijnlijk niet meer haalbaar.
Ik acht het wenselijk bij de inwerkingtreding een onderscheid te maken naar
de verschillende onderdelen van het wetsvoorstel. Rekening houdend met het
beleid van de vaste verandermomenten – voor het hoger onderwijs zijn
dat de natuurlijke momenten 1 januari en 1 september – zullen
die voorstellen waarmee weinig of geen uitvoeringslasten gemoeid zijn of die
facultatief van aard zijn zo spoedig mogelijk van kracht kunnen worden, waarbij
afhankelijk van het onderwerp inwerkingtreding bij de aanvang van het kalenderjaar
of bij de aanvang van het studiejaar zal plaatsvinden. Ten aanzien van de
invoering van joint degrees is door het veld aangedrongen op spoed. Ik kan
mij daar in vinden vanuit het oogpunt van de internationale herkenbaarheid
van joint degrees en de stimulans die daarvan zal uitgaan. Op dit punt is
afwijking van het uitgangspunt van vaste verandermomenten mijns inziens gerechtvaardigd
en ik zal daarom een zo spoedig mogelijke inwerkingtreding van dit voorstel
na plaatsing in het Staatsblad bevorderen. De voorstellen die meer voorbereiding
van de instelling vergen of die om een andere reden niet direct van kracht
kunnen worden, zullen over het algemeen per 1 september 2010 in werking
treden. De voorstellen met betrekking tot het collegegeld houden bijvoorbeeld
nauw verband met de bekostigingssystematiek die volgens de planning van kracht
zal worden met ingang van het kalenderjaar 2011. De bepalingen omtrent doorlopende
inschrijving zullen naar verwachting later in werking treden en wel op het
moment dat die redelijkerwijs uitvoerbaar zijn.Voorts vragen de leden van de VVD-fractie wat de reactie
van de regering is op de oproep van de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse
Universiteiten (VSNU) dat het profileringsfonds, het verhaalsrecht en het
klachtenloket moeten zijn ingevoerd voor september 2010.Anders dan deze leden aangeven stelt de VSNU niet dat het profileringsfonds,
het verhaalsrecht en de vernieuwde rechtsbescherming moeten zijn ingevoerd
voor september 2010, maar dat een invoeringstermijn van één
jaar nodig is voor de inrichting van deze faciliteiten. Uitgaande van de oorspronkelijk
beoogde datum van inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel van 1 september
2009 kwam de VSNU daardoor uit op september 2010. Ik heb er vanzelfsprekend
begrip voor dat aanpassing en invoering van de genoemde faciliteiten na aanvaarding
van het wetsvoorstel door de Tweede en Eerste Kamer nog de nodige voorbereiding
binnen de instellingen vergen. Ik zal daarmee rekening houden bij de inwerkingtreding.Deze leden willen weten waarop de regering de mening
heeft gebaseerd dat de rechtsbescherming van de student voor verbetering vatbaar
is. Zijn hier onderzoeken naar gedaan en zo ja, wat waren de uitkomsten?Er waren verschillende signalen dat de rechtsbescherming van studenten
onhelder en onvoldoende was geregeld. Zoals in de memorie van toelichting
is vermeld, was het in de praktijk niet altijd helder – zelfs niet bij
rechters – welke rechter aan zet was. Bovendien heeft het burgerlijk
recht een hogere drempel dan het bestuursrecht om een geschil aanhangig te
maken en kan maar beperkt getoetst worden.Wat betreft het klachtrecht het volgende. Een van mijn voorgangers, minister
Hermans, heeft indertijd een onderzoek laten doen door de inspectie naar het
gebruik van klachtenregelingen in het hoger onderwijs. Daaruit bleek weliswaar
dat een aantal instellingen een klachtenprocedure had ontwikkeld, maar niet
allemaal. Dit acht ik te vrijblijvend. Omdat een van de uitgangspunten van
dit wetsvoorstel de versteviging van de positie van de student
is, wordt als onderdeel van de rechtsbescherming het klachtrecht nu wettelijk
geregeld.Ten slotte vragen de leden van de VVD-fractie welke
gevolgen het wetsvoorstel budgettair heeft voor de hogescholen en universiteiten.Het wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de rijksbegroting en de totale
inzet van middelen van de rijksoverheid bestemd voor universiteiten en hogescholen.
De omvang van de rijksbijdrage verandert niet als gevolg van de voorstellen
omtrent het wettelijk en instellingscollegegeld. Die voorstellen leiden wellicht
wel tot herverdeling tussen de instellingen.De budgettaire gevolgen voor afzonderlijke
instellingen zijn afhankelijk van (nieuwe) keuzes die universiteiten en hogescholen
maken over de omvang van het instellingscollegegeld en de (nieuwe) inzet van
mensen en middelen zoals dat gegeven het aangepaste wettelijke kader aan de
orde is. Er is op voorhand geen informatie per instelling te geven.3. Goed bestuur3.1 Scheiding bestuur en toezichtDe leden van de CDA-fractie vragen naar aanleiding
van de opmerking dat de wettelijke verankering van de scheiding van bestuur
en toezicht voor de hbo-instellingen geen gevolgen heeft omdat alle instellingen
al een raad van toezicht hebben of zij daaruit mogen afleiden dat bij universiteiten
hiervan nog geen sprake van is.Het antwoord is nee. Ook alle universiteiten hebben een raad van toezicht.
Voor de openbare universiteiten is dat sinds de Wet Modernisering universitaire
bestuursstructuur (MUB) van 1997 al wettelijk geregeld.Deze leden vragen verder of de regering kan aangeven
hoe dit voorstel zich verhoudt tot het aanstaande wetsvoorstel maatschappelijke
onderneming.De Raad van State heeft onlangs een advies uitgebracht over het wetsvoorstel
maatschappelijke onderneming. Pas nadat onder verantwoordelijkheid van de
Minister van Justitie het nader rapport is uitgebracht en het wetsvoorstel
bij de Tweede Kamer is ingediend, kan worden ingegaan op de inhoud van dat
wetsvoorstel en de verhouding tot het voorliggende wetsvoorstel. Overigens
is bij het opstellen van de tekst van het voorliggende wetsvoorstel vanzelfsprekend
wel gekeken naar de tekst van het wetsvoorstel maatschappelijke onderneming
zoals die luidde voordat het voorstel naar de Raad van State werd gezonden.
Waar aan de orde, zoals bij de organisatie van het toezicht en de aanwijzing
van een branchecode voor goed bestuur, is zoveel mogelijk voorkomen dat met
dat wetsvoorstel spanning zou kunnen ontstaan.De leden van de PvdA-fractie vragen waar de grens ligt
tussen de wettelijke verankering van afspraken over «goed bestuur»
en vastlegging daarvan in de gedragscode. Ook willen zij weten wie die grens
vaststelt.Het is de inzet van de regering waar mogelijk en verantwoord de instellingen
zelf hun verantwoordelijkheid te laten nemen en invullen. In de wet worden
in ieder geval de grondbeginselen zoals bijvoorbeeld het onderscheid tussen
bestuur en toezicht verankerd. Het is en blijft tenslotte altijd de wetgever
die beslist welke aspecten van bestuur, toezicht en medezeggenschap bij de
wet moeten worden vastgelegd. De wetgever stelt dus de grens vast.De leden van deze fractie wensen een nadere toelichting
op de uitzonderingspositie die op dit moment wordt voorgesteld in het wetsvoorstel
voor bijzondere instellingen. Deze zijn op dit moment uitgezonderd van de
constructie waarin er sprake dient te zijn van een raad van bestuur en een
raad van toezicht. Kan de regering toelichten hoe zij meent dat in een dergelijke
situatie de onafhankelijkheid van toezicht binnen deze instellingen gewaarborgd
kan worden? Deelt zij de mening dat deze vermenging tussen bestuur en toezicht
onduidelijkheid schept? De leden wensen hier een nadere toelichting op te
verkrijgen van de regering.Het is een misverstand te menen dat binnen bijzondere instellingen sprake
zou mogen zijn van een vermenging van bestuur en toezicht. Als een bijzondere
instelling kiest voor het onderbrengen van bestuur en toezicht in één
orgaan zal zij in het jaarverslag deze keuze moeten verantwoorden volgens
het principe «pas toe of leg uit». De wijze waarop de functionele
scheiding tussen bestuur en toezicht wordt gewaarborgd, moet in de structuurregeling
zijn vastgelegd. Deze moet ter beoordeling aan de minister worden voorgelegd.
Het is de verantwoordelijkheid van de instelling die voor het one tier model
kiest om de zaken zo te regelen dat er geen onduidelijkheden ontstaan. Bij
de toetsing van de deugdelijkheid van de wijze waarop dit is geschied, wordt
zoals ook aangegeven in de memorie van toelichting gelet op de volgende aspecten:• De toezichthouders moeten in de meerderheid zijn ten opzichte van
de bestuurders;• De voorzitter is altijd een toezichthouder;• De toezichthouders moeten onafhankelijk ten opzichte van de bestuurders
zijn. Zo mogen de bestuurders in ieder geval geen rol hebben op benoeming,
schorsing of ontslag van de leden;• De verantwoordelijkheden en bevoegdheden van bestuurders moeten
goed zijn gedefinieerd.Voor de goede orde, de afwijking kan alleen betrekking op het raad van
toezicht-college van bestuur-model; afwijkingen ten aanzien van de taken en
bevoegdheden van toezicht en bestuur zijn niet mogelijk.De leden van de VVD-fractie vragen naar de definitie
van deugdelijk en onafhankelijk toezicht. Wat betekent dit voor de profielschets
van te benoemen leden? Welke criteria kunnen aan hen worden gesteld?Er is sprake van deugdelijk toezicht indien de toezichthouders in staat
zijn relevante informatie te verzamelen, te beoordelen en zo nodig om in te
grijpen. De toezichthouders zijn onafhankelijk indien zij zonder last of ruggespraak,
zonder onderlinge hiërarchische verhoudingen en zonder direct belang
bij de instelling kunnen functioneren. De eisen die aan de afzonderlijke leden
van een raad zijn te stellen, kunnen hieruit worden afgeleid; zij moeten professioneel,
onafhankelijk en kritisch kunnen functioneren. Dit betekent voor de profielschets
dat leden met verschillende expertise in de raad vertegenwoordigd moeten zijn.
Te denken valt aan bestuurlijke ervaring, managementervaring in het bedrijfsleven
of bij de (semi-)publieke sector, financiële expertise, een wetenschappelijke
achtergrond, kunnen functioneren in (internationale) netwerken en dergelijke.
Hoe dit per instelling wordt ingevuld, is afhankelijk van de specifieke situatie
van de instelling.Ook willen de leden van de VVD-fractie weten of het
waar is dat toezichthouders nooit bestuursleden kunnen zijn. Wat verstaat
de regering onder strikte scheiding van toezicht en bestuur? Zou dit niet
impliciet moeten inhouden dat beide taken nooit onder één orgaan
kunnen vallen? Deze leden vragen waarom dit dan toch mogelijk wordt gemaakt
voor een bijzondere instelling. Waarom zou een bijzondere instelling
dit minder strikt vorm hoeven te geven dan een openbare instelling, zo vragen
deze leden.De strikte scheiding tussen bestuur en toezicht, of die nu organiek is
dan wel functioneel, betekent in alle gevallen dat een toezichthouder van
een instelling nooit tegelijkertijd bestuurder van dezelfde instelling kan
zijn. Onder de voorwaarden, genoemd in de memorie van toelichting en in antwoord
op een eerdere vraag van de leden van de PvdA-fractie, kan ook bij een functionele
scheiding tussen bestuur en toezicht de onafhankelijkheid van de toezichthouders
ten opzichte van de bestuurders binnen één orgaan worden gewaarborgd.
Er is dan ook geen sprake van dat een bijzondere instelling de scheiding tussen
bestuur en toezicht minder strikt inhoud zou hoeven te geven dan een openbare
instelling. Het kan wel op een andere manier maar moet even deugdelijk zijn.Tot slot vernemen de leden van de VVD-fractie graag
hoe toezicht op kwaliteit van onderwijs zich verhoudt tot de vrijheid van
onderwijs.In algemene zin bepaalt artikel 23, tweede lid, van de Grondwet dat het
geven van onderwijs vrij is behoudens het toezicht van de overheid. Dat toezicht,
ook wel aangeduid als het externe toezicht, dient er onder meer toe om de
door de wetgever gestelde deugdelijkheidseisen ofwel eisen aan de kwaliteit
van het onderwijs te bewaken. Het interne toezicht op de kwaliteit is een
zaak van de instelling zelf. De wet schrijft weliswaar een scheiding tussen
bestuur en toezicht voor maar de vrijheid van onderwijs is hierbij niet in
het geding. Het voorschrift is geformuleerd als een regel voor het openbaar
onderwijs en een bekostigingsvoorwaarde voor het bijzonder onderwijs.De leden van de D66-fractie vragen met betrekking tot
de scheiding van bestuur en toezicht waarom een uitzondering wordt gemaakt
voor bijzondere instellingen. Kan de regering aangeven waarom bij deze instellingen,
die toch ook worden bekostigd uit publieke middelen, deze scheiding van bestuur
en toezicht minder wenselijk is, zo vragen deze leden.Onder verwijzing naar mijn eerdere antwoorden op vragen van de leden van
de PvdA- en die van de VVD-fractie onderstreep ik dat een scheiding van bestuur
en toezicht bij bijzondere instellingen even wenselijk is als bij openbare
instellingen. Onder voorwaarde dat de deugdelijkheid van die scheiding is
gewaarborgd, kan wel voor een functionele in plaats van een organieke scheiding
worden gekozen. Dat doet aan de wenselijkheid of liever de noodzaak van de
scheiding van beide taken niets af.De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken de regering
nader toe te lichten op welke afwijkingen het «pas toe of leg uit»-principe
van toepassing is. Betreft dit enkel de omstandigheid wanneer bestuur en toezicht
in één orgaan worden verenigd, of kan dit ook betrekking hebben
op andere afwijkingen van het voorgeschreven model, zo vragen zij.Het is niet geheel duidelijk welke «andere afwijkingen» van
het voorgeschreven model deze leden op het oog hebben. Het voorgeschreven
model is dat van een organieke scheiding tussen bestuur en toezicht in twee
afzonderlijke organen, te weten een college van bestuur en een raad van toezicht.
De afwijking die daarvan voor bijzondere instellingen mogelijk is, omvat niet
meer dan het toepassen van een functionele in plaats van een organieke scheiding.
Alle overige voorschriften blijven onverkort van toepassing.De leden van de SGP-fractie vragen hoeveel instellingen
tot grote of zeer grote organisaties gerekend moeten worden en hoeveel instellingen
als kleinere organisaties gelden. Deze leden vragen welke plaats het onderscheid
tussen deze groepen heeft ingenomen bij de overwegingen om te komen tot een
verbetering van het bestuur. Zij vragen of er ten aanzien van kleinere instellingen
mogelijkheden voor een soepeler regime zijn.In Kerncijfers 2003–2007 (OCW) wordt een indeling gehanteerd waarin
hogescholen met minder dan 1000 studenten tot de kleine en die met meer dan
10 000 studenten tot de grote hogescholen worden gerekend. Er zijn 10
kleine en 13 grote hogescholen. Als die norm ook wordt gehanteerd voor de
universiteiten, behoren alle bekostigde universiteiten tot de middelgrote
en grote instellingen. Zeer grote instellingen zijn de Universiteit Utrecht
met 29 000 studenten en de hogescholen InHolland, de Hogeschool van Amsterdam
en de Hogeschool Rotterdam met ieder meer dan 30 000 studenten.Het onderscheid tussen kleine en grote instellingen heeft geen directe
rol gespeeld bij de overwegingen om te komen tot een verbetering van het bestuur.
Wel is het bijzondere instellingen mogelijk gemaakt om het toezicht en het
bestuur in één orgaan onder te brengen. Wellicht is dit voor
kleinere instellingen – deze zijn allemaal bijzonder – organisatorisch
gezien een eenvoudiger manier om toezicht en bestuur te scheiden. Voor het
overige zie ik geen aanleiding voor een afwijkend regime.3.2 MedezeggenschapDe leden van de CDA-fractie waarderen de versterking
van de positie van de medezeggenschapsorganen waardoor ze meer in lijn zijn
met de ontwikkelingen in het bedrijfsleven als positief, ofschoon deze leden
menen dat meer bevoegdheden niet een garantie is om effectief invloed te kunnen
uitoefenen. Dat is vooral afhankelijk van de werkwijze van de medezeggenschapsorganen
en de houding van het college van bestuur. Indien beiden het belang van de
instelling voorop stellen en een open houding over elkaars voornemens en zienswijzen
aan de dag zullen leggen, zal sprake zijn van een meer effectieve beïnvloeding
en meer gedragen beleidsvorming van het college dan op basis van de strikte
wetgeving zou mogen worden verondersteld.Ik ben het eens met de leden van de CDA-fractie dat het toekennen van
meer bevoegdheden nog geen garantie is voor een betere medezeggenschap. Dat
blijft afhankelijk van de inzet en instelling van de daarbij betrokken partijen.De leden van de PvdA-fractie moedigen een verbetering
van de medezeggenschap van studenten en personeel aan. Verankerd medezeggenschap
draagt naar hun mening bij aan de kwaliteit van het onderwijs en bestuur en
verbetert de betrokkenheid van alle lagen binnen een instelling voor hoger
onderwijs. Toch vragen deze leden in hoeverre medezeggenschap voldoende vorm
kan krijgen wanneer het sterk afhangt van de bestuurs- en medezeggenschapscultuur
bij een instelling. Zij willen ook graag weten of de regering op dit moment
zicht heeft op mogelijkheden voor het actief stimuleren van medezeggenschap
zodat er geen sprake zal zijn van een papieren, maar van een reële versterking.
Kan de regering voorts aangeven hoe de goede bestuurscultuur die noodzakelijk
is voor de goede werking van de medezeggenschap versneld vormgegeven kan worden?
En wat er gebeurt als die goede bestuurscultuur geen vorm krijgt?De bestuurs- en medezeggenschapscultuur is een belangrijke factor overal
waar medezeggenschap bestaat, of dat nu bij bedrijven, bij instellingen voor
hoger onderwijs of bij andere instellingen is. Als die cultuur gebreken
vertoont, zullen de voordelen van de medezeggenschap voor de instelling en
voor de in het medezeggenschapsorgaan vertegenwoordigde groepen (in het hoger
onderwijs: studenten en personeel) minder goed tot hun recht komen. Positieve
effecten ten aanzien van interne kwaliteitszorg, inspraak, draagvlak van besluiten
bij leden van de universitaire of hogeschoolgemeenschap, effectuering van
rechten en plichten van haar leden en meer in het algemeen de countervailing
power zullen dan minder optreden. Bij de bestuurs- en medezeggenschapscultuur
gaat het vooral om het klimaat binnen een instelling waarin deelnemers aan
bestuur en medezeggenschap de toegekende rechten, bevoegdheden en plichten
uitoefenen. De instelling moet de medezeggenschapsorganen tijdig informeren
en moet zorgvuldig omgaan met de adviezen van de medezeggenschapsorganen,
waaronder begrepen een goede motivering waarom bepaalde adviezen niet worden
gevolgd.De medezeggenschapscultuur vormt onderwerp van instellingsbeleid. Het
gaat om het creëren van voorwaarden om de medezeggenschap zo goed mogelijk
tot zijn recht te laten komen. Dat beleid kan zonodig ook in een versneld
tempo worden geëffectueerd. Daarbij kan gedacht worden aan nieuwe of
andere mogelijkheden van het instellingsbestuur om deelname aan medezeggenschap
te faciliteren, scholing te bevorderen en de voorlichting over de betekenis
van medezeggenschap en de verkiezingen te faciliteren. Ook (potentiële)
deelnemers aan de medezeggenschap kunnen bijdragen aan verbetering van de
bestuurscultuur door te participeren in medezeggenschapsactiviteiten.Met betere voorlichting is ook winst te behalen. Uit een onderzoek in
2002 naar de wijze waarop de medezeggenschap in het hbo functioneert blijkt
onder meer de geringe belangstelling van vooral studenten voor medezeggenschap
en het niet optimaal tijdig (en in iets mindere mate) volledig voorzien van
informatie. Uit de evaluatie van de Wet Modernisering universitaire bestuursstructuur «Een
gezonde spanning» uit 2005 blijkt dat veel studenten en personeel weliswaar
menen dat hun belangen voldoende behartigd worden en dat zij voldoende invloed
op het onderwijs hebben, maar dat zij niet op de hoogte zijn van wat medezeggenschapsraden
doen. In mijn overleg met de HBO-raad en VSNU is dit onderwerp eerder aan
de orde geweest. De HBO-raad en VSNU hebben aangegeven met studenten verder
te willen overleggen over de wijze waarop de medezeggenschapscultuur binnen
de instellingen kan worden verbeterd, bijvoorbeeld in de vorm van bekendheid
van «best practices».De leden van de PvdA-fractie zijn verder benieuwd op
welke wijze wordt voorkomen dat er te grote verschillen optreden in de positie
van een medezeggenschapsraad per instelling in het hoger onderwijs.Dit wetsvoorstel heeft de harmonisatie tussen de medezeggenschapsbepalingen
voor universiteiten en hogescholen verder vergroot. De informatie-, adviesen
instemmingsrechten van de medezeggenschap zijn wettelijk gewaarborgd waardoor
verzekerd is dat leden van medezeggenschapsraden in het hoger onderwijs in
principe over gelijke basisbevoegdheden beschikken. De rechtsbescherming is
eenduidig vormgegeven. Daarnaast bevat de WHW structuurbepalingen die voor
alle universiteiten respectievelijk hogescholen gelijk zijn.Ook willen deze leden weten of rechten, plichten en
betrokkenheid van de medezeggenschapsraad voldoende worden verankerd.Naar mijn stellige indruk is dat het geval. De rechten van de medezeggenschapsorganen
beoog ik met dit wetsvoorstel te versterken. De informatie, advies- en instemmingsrechten
van de medezeggenschapsorganen worden uitgebreid. Het keuzestelsel wordt geïntroduceerd
bij de hogescholen en er is voorzien in een goede procesgang waardoor
een onverhoopt geschil op een snelle en deskundige wijze kan worden beslecht.
Aan rechten zijn ook plichten verbonden: het toekennen van een advies- of
instemmingsrecht impliceert een taak voor het medezeggenschapsorgaan om een
oordeel uit te spreken over een voorgenomen besluit van de instelling. De
versterking van de positie van de medezeggenschap is niet een doel op zich.
Het is een element in de versteviging van de checks and balances binnen de
instelling. Wat betreft de betrokkenheid heb ik al eerder aangegeven dat bij
wet de formele positie geregeld kan worden maar niet de vraag of en hoe personeel
en studenten hun medezeggenschapspositie en -rol daadwerkelijk oppakken.Ik verwijs tenslotte naar mijn eerdere opmerking dat VSNU en HBO-raad
in overleg met studentenbonden willen bezien op welke wijze de medezeggenschapscultuur
binnen instellingen kan worden verbeterd.De leden van de PvdA-fractie wensen voorts een nadere
toelichting op de betekenis van de volgende zinsnede in de memorie van toelichting
(pagina 8): «Voor bijzondere instellingen is een afwijkingsmogelijkheid
om, vanwege de eigen aard c.q. de godsdienstige of levensbeschouwelijke overtuiging,
van de medezeggenschapsvoorschriften gehandhaafd». Kan de regering toelichten
tot hoe ver deze afwijking reikt?Laat ik vooropstellen dat afwijking nooit zo ver kan gaan dat er geen
medezeggenschap is. De reikwijdte van deze afwijkingsmogelijkheid is voor
het overige niet in generieke zin vast te stellen. Van geval tot geval moet
worden bezien of de eigen aard respectievelijk de godsdienstige of levensbeschouwelijke
achtergrond van de instelling zich verzet tegen reguliere toepassing. De bijzondere
instelling moet dat voldoende aannemelijk maken. Hiernaast zijn er procedurele
voorwaarden in de wet opgenomen. Deze zijn ongewijzigd gebleven. De afwijkende
medezeggenschapsregeling moet bij de bijzondere universiteiten worden opgenomen
in de structuurregeling, bedoeld in artikel 9.51 van de WHW die ter beoordeling
moet worden voorgelegd aan de minister. De minister kan binnen drie maanden
na de ontvangst van de mededeling verklaren dat het bestuur bij de afwijking
in redelijkheid geen beroep heeft kunnen doen op de eigen aard van de instelling
of dat onvoldoende aannemelijk heeft gemaakt. De bijzondere hogescholen moeten
bij een verzoek tot ontheffing van het naleven van de medezeggenschapsvoorschriften
aantonen dat een tweederde meerderheid van zowel personeel als studenten die
afwijking ondersteunt. Bovendien moet de hogeschool elke vijf jaar aan de
minister bevestigen dat de gronden voor afwijking nog steeds aanwezig zijn
en dat er nog voldoende ondersteuning van personeel en studenten is.Kan de regering aangeven, zo willen de leden van de
PvdA-fractie verder weten, of de harmonisatie van de regels betekent dat iedereen
wat betreft de medezeggenschap op het beste niveau is gebracht of dat er ook
instellingen zijn die met een minder stringent beleid te maken krijgen?Het systeem van de medezeggenschap zoals opgenomen in de wet en het wetsvoorstel
is naar mijn idee een gedegen, afgewogen stelsel van medezeggenschap met waarborgen
voor goede «checks and balances». Dit laat onverlet dat een instelling
vanwege de godsdienstige of levensbeschouwelijke achtergrond respectievelijk
de eigen aard andere afwegingen kan maken. De wet voorziet in de mogelijkheid
van afwijking van de medezeggenschapsvoorschriften op die grond. Dit hangt
samen met artikel 23 van de Grondwet. In antwoord op de vorige vraag ben ik
al op deze mogelijkheid ingegaan.Deze leden vragen tenslotte of het ontbreken van voorschriften
waarin een minimum aantal bijeenkomsten tussen de raad van toezicht en de medezeggenschapsraad wordt vereist, drempels kan opwerpen in het contact
tussen beide. Kan de regering aangeven wat mogelijk de bureaucratische verzwaring
zou zijn, indien er wel een minimumeis zou gelden met betrekking tot de vergaderfrequentie?Aan de instellingen van hoger onderwijs is de nodige ruimte gelaten om
zelfstandig het interne bestuurlijke proces in hun eigen bestuursreglement
te regelen. De raad van toezicht overlegt hierover met de medezeggenschap.
Die is dus direct betrokken bij onder andere het vaststellen van het aantal
bijeenkomsten met de raad van toezicht. Voor zover een en ander wordt vastgelegd
in het medezeggenschapsreglement of het bestuurs- en beheersreglement heeft
de medezeggenschap zelfs instemmingsrecht. Wettelijk regelen van een minimumeis
heb ik als onnodige en te gedetailleerde wetgeving beschouwd.De leden van de SP-fractie vragen op welke manier de
medezeggenschapsraad betrokken wordt bij fusies en samenwerking tussen instellingen.
Wat is daarin haar wettelijke bevoegdheid, willen zij weten.Fusies tussen instellingen leiden tot wijziging van het instellingsplan
en het bestuursreglement; ten aanzien van beide documenten heeft de medezeggenschapsraad
op grond van de wet instemmingsrecht. De medezeggenschapsorganen hebben bovendien
adviesrecht ten aanzien van «aangelegenheden die de doelstellingen,
het voortbestaan en de goede gang van zaken» betreffen binnen de universiteit
of hogeschool.Waarom is er voor de medezeggenschapsraad geen instemmingsrecht
op de profielen van de raad van toezicht, vragen de leden van de SP-fractie
vervolgens.Het profiel van een raad leent zich niet voor een instemmingsrecht van
een medezeggenschapsraad. De samenstelling en het profiel van de raad dienen
een breder belang dan dat van personeel en studenten. En de leden moeten –
zoals in antwoord op andere vragen aangegeven – zodanig geselecteerd
worden dat in de raad de expertise en deskundigheid aanwezig zijn die de raad
nodig heeft om zijn taak te vervullen: toezicht houden en goedkeuren verlenen
aan belangrijke beslissingen. Instemmingsrecht van de medezeggenschap past
hierbij niet. Instemmingsrecht van medezeggenschap is gericht op zaken op
bovenindividueel niveau die direct gevolgen hebben voor personeel en/of studenten
zonder dat daarmee medebestuur ontstaat en bij medezeggenschap in de vorm
van instemmingsrecht op dit thema zou uitdrukkelijk sprake zijn van medebestuur.Wordt, ingevolge dit wetsvoorstel, de medezeggenschap
in het hbo gelijk aan die in het wetenschappelijk onderwijs, zo vragen deze
leden. Indien dat niet het geval is, dan vernemen de leden graag waarin deze
afwijkt en waarom.Ja, voor de hogescholen en universiteiten gelden in principe dezelfde
regels. Het belangrijkste verschil betreft het verschil in duiding van de
medezeggenschapsorganen. Bij universiteiten zijn er wettelijk faculteiten
voorgeschreven waaraan bevoegdheden zijn geattribueerd. Bij hogescholen bestaat
een dergelijk inrichtingsvoorschrift niet. Vanuit het adagium «medezeggenschap
volgt zeggenschap» is bij de universiteiten (bij een ongedeeld stelsel)
naast de universiteitsraad ook een faculteitsraad voorgeschreven met geattribueerde
bevoegdheden. Bij hogescholen bestaat een dergelijk bestuurlijk inrichtingsvoorschrift
niet. Daar is daarom sprake van een medezeggenschapsraad (centraal niveau)
met de mogelijkheid van een deelraad als binnen de hogeschool bevoegdheden worden overgedragen naar decentraal niveau. Om deze reden wordt in
de toelichting regelmatig gesproken over «medezeggenschapsorganen»
als algemene term voor de verschillende raden.De leden van de SP-fractie vragen vervolgens of het
medezeggenschapsorgaan recht krijgt op informatie over de beloningsverhoudingen
voor alle functies. Wordt hiermee bedoeld dat via de medezeggenschapsraad
alle beloningen van een instelling openbaar worden?In het wetsvoorstel wordt geregeld dat ten minste eenmaal per jaar aan
de medezeggenschap gegevens worden bekendgemaakt over de hoogte en inhoud
van de arbeidsvoorwaardelijke regelingen en afspraken per groep van de in
de instelling werkzame personen, de leden van het college van bestuur en de
raad van toezicht. Dit sluit aan bij de regeling in de Wet op de ondernemingsraden
waarvoor hetzelfde geldt sinds de invoering van de zogenoemde Wet Harrewijn.
Het gaat hierbij niet om individuele aanspraken, maar om de regelingen en
afspraken «per groep». Voor individuele beloningen geldt de Wet
openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens (WOPT). Die
bevat zoals vermoedelijk bekend is een verplichting tot openbaarmaking van
de inkomens van het college van bestuur dan wel de centrale directie boven
een jaarlijks vast te stellen normbedrag. Voor 2008 is dat 181 000 euro.
Daarnaast geldt op grond van de Regeling jaarverslaggeving onderwijs dat overeenkomstig
artikel 383c van Titel 9 Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek opgave moet worden
gedaan van het bedrag van de bezoldiging voor iedere bestuurder. Dit bedrag
wordt uitgesplitst naar periodiek betaalde beloningen, beloningen betaalbaar
op termijn, uitkeringen bij beëindiging van het dienstverband en winstdelingen
en bonusbetalingen. Dit moet dus per collegelid worden bekendgemaakt.Een volgende vraag van deze leden is of de regering
de mening deelt dat alle beloningen op instellingen voor hoger onderwijs onder
een cao moeten vallen, dus ook die van het college van bestuur.Ik deel deze mening niet. Ik wijs er daarbij op dat het college van bestuur
het bevoegd gezag van de instelling vormt. Dat is een wezenlijk verschil met
de situatie in het voortgezet onderwijs waarbij de directie soms ook wel college
van bestuur wordt genoemd maar niet het bevoegd gezag is. In het hoger onderwijs
ligt de bevoegdheid tot het vaststellen van het salaris van het college van
bestuur dan ook niet op het niveau van de sociale partners – wat bij
een cao het geval zou zijn – maar bij de raad van toezicht. In de toekomst
worden de uitgangspunten en normering bij wet vastgelegd. De regelgeving die
daarvoor centraal door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
mevrouw Ter Horst, wordt ontwikkeld, zal ook gelden voor het onderwijs.Waarom heeft de medezeggenschap geen instemmingsrecht
op de beloning van het college van bestuur, zo vragen de leden van SP-fractie
vervolgens.De medezeggenschap heeft bevoegdheden als het gaat over beleid en beleidsvoornemens
met een meer algemene werking. De medezeggenschap gaat niet over individuele
aangelegenheden. Dat is voor beloning van individuele collegeleden niet anders.
Bovendien zou instemmingsrecht een vorm van medebestuur impliceren terwijl
dat uitdrukkelijk niet de bedoeling is. Om diezelfde reden is evenmin sprake
van instemmingsrecht op de begroting.Overigens geldt daar waar bij cao en bij het lokaal cao-overleg de onderwerpen
uitputtend zijn geregeld evenmin instemmingsrecht van de medezeggenschap.
Dat instemmingsrecht is er wel als een en ander niet uitputtend
is geregeld maar ook in die situatie gaat het om het beleid ten aanzien van
beloningen en niet om de individuele beloningen.Ook willen deze leden weten hoeveel in 2007 uitgekeerd
is aan bonussen in het hoger onderwijs.Deze informatie is niet beschikbaar. De WOPT schrijft de instellingen
voor hoger onderwijs niet voor om onderscheid te maken tussen salaris en bonussen.
Wel schreef de Richtlijn jaarverslaggeving hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek sinds het boekjaar 2006 voor dat in de jaarstukken het bedrag van
de bezoldigingen, met inbegrip van de pensioenlasten en van de andere uitkeringen
van de afzonderlijke leden en gewezen leden van het College van bestuur en
afzonderlijk van de afzonderlijke leden van de Raad van Toezicht, moest worden
opgenomen. Het gaat hierbij om een totaalbedrag per lid. Met ingang van het
verslagjaar 2008 zal het onderscheid tussen salaris en bonussen op basis van
de Regeling jaarverslaggeving onderwijs in de jaarverslaggeving van de instellingen
wel moeten worden gemaakt. Het bedrag moet namelijk worden uitgesplitst in
4 categorieën: periodiek betaalde beloning, betaalbaar op termijn, uitkering
bij beëindiging dienstverband en naar winstdeling en bonusbetalingen.De leden van de SP-fractie vernemen graag of de regering
de mening deelt dat bonussen in het hoger onderwijs onwenselijk zijn en vragen
wanneer de regering komt met voorstellen om deze bonussen te stoppen.Ik ben van mening dat een bezoldiging, waarvan ook bonussen deel uitmaken,
boven de zogenaamde Balkenendenorm buitenproportioneel is. De beloning wordt
immers gefinancierd uit de publieke middelen, bestemd voor de uitvoering van
de publieke taak, dat wil zeggen: het verzorgen van onderwijs, verrichten
van onderzoek en valorisatie. Als die situatie zich voordoet, treed ik in
overleg met de betrokken instelling omdat ik vind dat een dergelijke beloning
een te groot beslag legt op publieke middelen. Dat kan uiteindelijk resulteren
in terugvorderen van een deel van de rijksbijdrage omdat er sprake is van
een ondoelmatige besteding van rijksmiddelen. In het wetsvoorstel dat wordt
voorbereid door Minister Ter Horst zal een maximumnorm worden geïntroduceerd.
Die maximumnorm is inclusief bonussen en andere variabele beloningen.De leden van de SP-fractie zien graag een verplichting
voor het online zetten van het jaarverslag en jaarrekening. In dat jaarverslag
zou ook het salaris van het college van bestuur moeten staan.Op dit moment is het on-line zetten van jaarverslagen niet wettelijk voorgeschreven.
De noodzaak hiervoor ontbreekt. Instellingen zetten over het algemeen hun
stukken al op het web, daarnaast werkt de uitvoeringsorganisatie CFI aan een
digitaal portaal waar de verslaggegevens terug te vinden zullen zijn. Bovendien
sturen instellingen in het algemeen op verzoek hun jaarverslag en -rekening
per post toe. De instellingen komen voorts onder de Handelsregisterwet te
vallen waarmee ze ook verplicht zijn hun jaarstukken ter inzage bij de Kamer
van Koophandel te leggen.Sinds enige jaren zijn de instellingen voor hoger onderwijs verplicht
in hun jaarverslaglegging de beloning voor de individuele leden van het college
van bestuur op te nemen als die de zogenaamde WOPT-norm overschrijdt. Vanaf 2009
(het verslagjaar 2008) zijn alle onderwijsinstellingen verplicht hun verslaglegging
volgens Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in te richten. Via de eerder genoemde
Regeling jaarverslaggeving onderwijs zijn de Richtlijnen voor de jaarverslaglegging,
zoals vastgesteld door de Raad voor de jaarverslaggeving, voor het onderwijs
van toepassing geworden. De Richtlijnen zijn daarvoor uitgebreid met een nieuw hoofdstuk, RJ 660. In artikel 3, onder d, van de Regeling
is vastgelegd dat de instellingen voor elke bestuurder de beloningen in beeld
moeten brengen en dus niet alleen als de WOPT-norm wordt overschreden.Wanneer kan de Kamer het wetsvoorstel verwachten voor
het stellen van een maximum aan salarissen in het onderwijs, zo vragen de
leden van de SP-fractie tenslotte.Zoals Staatssecretaris Van Bijsterveldt uw Kamer bij brief van 27 maart
2009 (TK 2008–2009, 31 889, nr. 4) heeft meegedeeld, heeft Minister
Ter Horst tijdens het Algemeen Overleg van 4 september (TK 2008–2009,
28 479, nr. 37) en van 26 november 2008 (TK 2008–2009, 28 479,
nr. 41) over het normeringbeleid in de publieke en semipublieke sector naar
aanleiding van het kabinetsstandpunt op het laatste advies van de commissie
Dijkstal «Normeren en waarderen», aangegeven dat zij op dit moment
bezig is met de voorbereiding van wetgeving. De planning is om voor de zomer
het conceptwetsvoorstel gereed te maken voor externe consultatie. Die is nodig
om alle betrokkenen in de gelegenheid te stellen beleidsinhoudelijke of uitvoeringstechnische
inbreng te leveren op het wetsvoorstel. Tevens vindt er een wetstechnisch
onderzoek plaats naar hoe de normering van inkomens zich verhoudt ten opzichte
van het eerste protocol bij het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens
(EVRM). De Raad van State zal het wetsvoorstel in het najaar ontvangen. Dat
betekent dat in het voorjaar 2010 het wetsvoorstel aan uw Kamer zal kunnen
worden aangeboden voor plenaire behandeling. Dit wetsvoorstel vormt tevens
de basis voor de goedkeuring van de beloningscodes in de onderwijssectoren;
er komt geen afzonderlijk wetsvoorstel voor het werkveld van OCW. De beloningscodes
in de onderwijssectoren worden parallel aan de ontwikkeling van het wetsvoorstel
van Staatssecretaris Van Bijleveld vormgegeven, zodat deze gelijktijdig met
het in werking treden van de wet gereed zijn.De leden van de VVD-fractie willen weten wat de regering
van de suggestie vindt die uit het overleg met brancheorganisaties kwam om
een medezeggenschapsfunctionaris op instellingen aan te stellen. Kan de regering
aangeven wat hier de meerwaarde van zou kunnen zijn, zo vragen deze leden.De mogelijkheid van een medezeggenschapsfunctionaris is aan de orde geweest
in het kader van de met de studentorganisaties gevoerde dialoog over de versterking
van de positie van de student. De medezeggenschapsfunctionaris is een betrekkelijk
nieuw fenomeen in het Nederlands hoger onderwijs. Er is slechts beperkte ervaring
mee opgedaan en het staat dan ook nog niet vast of de introductie van een
dergelijke functionaris voor elke instelling de meest geschikte oplossing
is.De medezeggenschapsfunctionaris kan voor ondersteuning en meer continuïteit
zorgen waar de studentengeleding van het medezeggenschapsorgaan relatief vaak
van samenstelling verandert. Een risico is dat zo’n functionaris ook
een deel van de rol van het medezeggenschapsorgaan gaat vervullen. De meerwaarde
zou kunnen liggen in het volgende: de functie is gericht op permanente ambtelijke
ondersteuning van de medezeggenschap. Er bestaat geen vaste functieomschrijving.
Kernactiviteiten kunnen bestaan uit het vormgeven en verzorgen van trainingen,
het signaleren van knelpunten bij medezeggenschapsaangelegenheden en oplossingen
aandragen. Ook kan worden gedacht aan ondersteuning bij het opstellen van
beleidsadviezen richting het College van Bestuur ten aanzien van actuele en
toekomstige medezeggenschapsthema’s, het vormgeven en onderhouden
van adequate informatievoorziening richting studenten en het bijdragen aan
de organisatie van instellingsbrede verkiezingen.Ook willen de leden van de VVD-fractie weten hoe de
afwijkingsmogelijkheid van de medezeggenschapsvoorschriften voor bijzondere
instellingen eruit ziet. Kan de regering een levenbeschouwelijke reden noemen
om van medezeggenschapsvoorschriften af te wijken? Zijn er nog andere geldige
redenen dan levensbeschouwelijke om van de voorschriften af te wijken, willen
de leden van deze fractie weten.Een levensbeschouwelijke reden om van de medezeggenschapsvoorschriften
af te wijken kan zijn dat één medezeggenschapsorgaan met daarin
een studentgeleding op gespannen voet staat met de op religieuze gronden gebaseerde
gezagsverhoudingen binnen een instelling. De praktijk wijst uit dat de studentenraad
zich in zo’n geval richt op aspecten die te maken hebben met de kwaliteit,
de toegankelijkheid en het studentenbeleid. De gezamenlijke vergadering heeft
taken die liggen op het gebied van beleid (instellingsplan), kwaliteit en
organisatie (universiteitsreglement). Onderwerpen die specifiek gaan over
het personeel worden voor advies/instemming voorgelegd aan de ondernemingsraad.
Een afwijking is alleen maar mogelijk op grond van de eigen aard van de instelling.De medezeggenschapsorganen krijgen adviesrecht op het
instellingscollegegeld. Wat betekent dit voor de afspraken/convenanten die
hier tussen instellingen over worden vastgelegd, vragen de leden van de VVD-fractie
vervolgens. Bestaat niet het risico dat overeenstemming hierdoor alleen maar
bemoeilijkt wordt?Ik geloof niet dat het risico bestaat dat het adviesrecht op het instellingscollegegeld
afspraken over het instellingscollegegeld tussen instellingen bemoeilijkt.
Omdat de instelling geen bekostiging ontvangt voor de student waarvoor het
instellingscollegegeld geldt, zal de instelling haar kosten in principe moeten
dekken uit het collegegeld. Daarbij bestaat de mogelijkheid dat er gedifferentieerd
wordt in de hoogte van het collegegeld; dit kan per categorie verschillen.
Er kunnen dus niet alleen verschillen in collegegeld zijn tussen instellingen
maar ook binnen de instelling. Met het instellingscollegegeld kunnen instellingen
zich profileren en zich in hun werving richten op specifieke categorieën.
Het adviesrecht strekt zich ook hierover uit.Een relatie tussen het instellingscollegegeld en het bestuursakkoord tussen
de koepels van de onderwijsinstellingen en de studentenorganisaties is er
met name wat betreft het gelijktijdig volgen van twee opleidingen waarbij
de ene opleiding eerder wordt afgerond dan de andere. In het bestuursakkoord
is afgesproken dat voor een student in dit geval de mogelijkheid bestaat tegen
de hoogte van het wettelijk collegegeld die tweede opleiding af te ronden.
Het ligt niet voor de hand te veronderstellen dat de medezeggenschap door
middel van het toegekende adviesrecht de vaststelling van het instellingscollegegeld
voor deze groep anders zou willen zien dan in het bestuursakkoord is overeengekomen.In het wetsvoorstel wordt geen instemmingsrecht vastgelegd
op beslissingen ten aanzien van fusies en samenwerking. Deze leden willen
graag weten waarom dit ontbreekt.De betrokkenheid van de medezeggenschap zal expliciet worden geregeld
in het wetsvoorstel waarin de fusietoets voor het onderwijs wordt vastgelegd.
Ik verwacht dat wetsvoorstel voor de zomer aan uw Kamer te kunnen aanbieden.
Daar is voor gekozen omdat het de voorkeur verdient deze aangelegenheid
voor het gehele onderwijs in samenhang te kunnen behandelen.Wat vindt de regering van de opvatting van de Algemene
Onderwijsbond (AOb) dat de centrale medezeggenschapraad/ondernemingsraad een
instemmingsrecht zou moeten krijgen op de profielen van de raad van toezicht,
zo vragen de leden van de VVD-fractie.Zoals ik in antwoord op eerdere vragen van de leden van de SP-fractie
heb aangegeven, leent de samenstelling van de raad van toezicht, zich niet
voor instemmingsrecht. Dit geldt eveneens voor de formulering van de vereiste
competenties per raadslid. Overigens wijs ik erop dat in de bve-sector er
eveneens adviesbevoegdheden worden voorgesteld voor de medezeggenschap wat
betreft de profielen van de leden van de raad van toezicht.Deze leden vragen verder of het de verwachting is dat
als gevolg van de aanpassingen in de rechtsgang rond medezeggenschap de druk
op de rechterlijke macht zal toenemen. Ook vernemen deze leden graag of de
Raad voor de Rechtspraak hierover uitspraken heeft gedaan. Zo ja, welke? Indien
dit niet het geval is, dan vernemen de leden graag waarom niet.De verwachting is dat de aanpassingen in de rechtsgang rond medezeggenschap
de druk op de rechterlijke macht niet zullen doen toenemen maar juist eerder
zullen doen afnemen. Er is straks nog maar één geschillencommissie
en daarna staat alleen de weg naar de Ondernemingskamer open. Op dit moment
is de variëteit veel groter. De Raad voor de Rechtspraak heeft hierover
geen uitspraken gedaan omdat hij daar gelet op de beschreven verwachting niet
om is gevraagd.Tenslotte willen de leden van de VVD-fractie weten
waarom de regering ervoor gekozen heeft dat de opleidingscommissie alleen
kan adviseren via een (ander) medezeggenschapsorgaan. Heeft de regering ook
overwogen dit zodanig aan te passen dat de opleidingscommissie ook direct
adviesrecht en directe rechtsbescherming krijgt, vragen de leden. Hoe staat
de regering tegenover de optie om de opleidingscommissie tot een democratisch
verkozen medezeggenschapsorgaan te maken? Deze leden vernemen graag welke
argumenten er zijn om dat niet te doen.Door de opleidingscommissie wordt het onderwijs beoordeeld van de desbetreffende
opleiding(en). Hoe gaat het, wat kan beter? Hoe kan de kwaliteit van de opleiding
worden verbeterd? Dit kan het best worden beoordeeld door leden van het personeel
en studenten die direct bij de desbetreffende opleiding zijn betrokken. Deze
partijen hebben dan ook zitting de in de opleidingscommissie.Het bereik en het perspectief van het medezeggenschapsorgaan zijn breder.
Het medezeggenschapsorgaan bestrijkt een groter gebied dan de opleidingscommissie.
De afwegingen die gemaakt moeten worden overstijgen het niveau van de (eigen)
opleiding en het terrein waarover het medezeggenschapsorgaan zich moet uitspreken
is veel breder en met name ook meer bestuurlijk georiënteerd dan dat
van de opleidingscommissie. Beide invalshoeken hebben hun eigen betekenis
en meerwaarde. Dit betekent dat het medezeggenschapsorgaan niet de functie
en rol van de opleidingscommissie kan overnemen en omgekeerd.Dan zou overwogen kunnen worden om van de opleidingscommissie ook een
medezeggenschapsorgaan te maken. Dit doet naar mijn oordeel echter geen recht
aan de functie van de opleidingscommissie. De leden van de opleidingscommissie
zitten in deze commissie vanuit hun rol als ervaringsdeskundige. Het gaat
niet om belangenbehartiging. Daar waar het gaat om belangenbehartiging is
het medezeggenschapsorgaan het aangewezen instrument en dit is
afdoende geregeld op het niveau van de faculteitsraad (en universiteitsraad)
en de vergelijkbare raden bij de hogescholen. De leden van de opleidingscommissie
moeten niet als belangenvertegenwoordiger worden gekozen maar juist vanuit
hun praktijkervaring kunnen praten over de opleiding.Het wezenlijke verschil in focus laat onverlet dat er wel raakvlakken
zijn tussen de opleidingscommissie en de medezeggenschap. De kwaliteit van
het onderwijs vormt zo’n raakvlak. Verbetering van de kwaliteit van
het onderwijs is daarom gebaat bij een goede afstemming tussen beide organen,
zonder dat de organen elkaar gaan dubbelen of elkaars rollen gaan overnemen.
Om de rolverdeling zuiver te houden is de optie om van de opleidingscommissie
een afzonderlijk medezeggenschapsorgaan te maken, met een formeel adviesrecht,
niet als zinvol beschouwd. Wel is overwogen om een afzonderlijke rechtsbeschermingsprocedure
voor de opleidingscommissie vorm te geven. Gegeven bovenstaande argumenten
en om juridificering van de relatie tussen de opleidingscommissie en de instelling
te voorkomen, is gekozen voor de oplossing zoals opgenomen in het wetsvoorstel.De leden van de SGP-fractie willen weten hoe de regering
het uitgangspunt verdedigt dat nieuwe bevoegdheden voor personeel en studenten
gelijkluidend zijn, terwijl beide geledingen een fundamenteel verschillende
positie binnen de instelling innemen. Deze leden vragen of meer differentiatie
naar functie ten aanzien van deze bevoegdheden geboden is.Zowel personeel als studenten hebben – elk vanuit hun eigen achtergrond –
belang bij het goed functioneren van de instelling en zijn belangrijke partij
in het kader van de horizontale verantwoording van de instelling en de «checks
and balances» binnen de instelling. De passage in de memorie van toelichting
die vermoedelijk de aanleiding is voor de gestelde vraag heeft betrekking
op versterking van de rol van medezeggenschapsorganen in het algemeen. De
bevoegdheden van die organen worden versterkt door het verhelderen van bestaande
adviesbevoegdheden en het toekennen van aanvullende bevoegdheden. Vanzelfsprekend
zijn de nieuwe bevoegdheden van personeel en studenten alleen gelijkluidend
als het gaat om bevoegdheden die daarvoor in aanmerking komen. Een bevoegdheid
als het adviesrecht op het beleid ten aanzien van het instellingscollegegeld
bijvoorbeeld geldt specifiek voor het studentendeel van de medezeggenschapsraad.
Er wordt met andere woorden wel degelijk rekening gehouden met de verschillende
positie die studenten en personeel binnen de instelling innemen. Als sequeel
van het voorgaande zal ik bij nota van wijziging voorstellen dat ook de afzonderlijke
geledingen, daar waar ze afzonderlijke rechten hebben, een eigen procesbevoegdheid
krijgenDe leden van deze fractie vragen verder of een wettelijk
recht op benodigde faciliteiten getuigt van onnodige juridisering. Deze leden
vragen of ten aanzien van dit vanzelfsprekende recht problemen binnen instellingen
bekend zijn.Het recht op scholing en faciliteiten is reeds wettelijk vormgegeven voor
leden van de medezeggenschap. Er is geen reden om dit recht niet toe te kennen
aan een ander wettelijk voorgeschreven orgaan, te weten de opleidingscommissie.
Wat betreft de vraag naar problemen met dit vanzelfsprekende recht binnen
instellingen kan ik meedelen dat mij uit overleg met studentenbonden is gebleken
dat facilitering van opleidingscommissies niet steeds als vanzelfsprekend
is ervaren. Vormgeving bij wet waarborgt dat op deze rechten ook daadwerkelijk
aanspraak kan worden gemaakt.3.3 Positie van de professionalDe leden van de PvdA-fractie vragen of de regering
kan toelichten wanneer er een uitkomst van het overleg tussen de sociale partners
verwacht wordt over de professionele autonomie van de docent en op welke wijze
dat later in de WHW wordt verankerd.Ik verwacht dat de sociale partners in de loop van dit jaar kunnen rapporteren
over de uitkomsten van hun overleg. Ik ben met de sociale partners in gesprek
over de wettelijke verankering van de professionele ruimte van de docent.De leden van de SP-fractie willen weten waarom een
opleidingscommissie ook voor een groep van opleidingen kan worden ingesteld.
Kan de regering voorbeelden geven van situaties waar dit te verkiezen is boven
opleidingscommissies voor een enkele opleiding, zo vragen zij.De huidige wet bevat al sinds geruime tijd de mogelijkheid tot het instellen
van een opleidingscommissie voor een groep van opleidingen. Dat is dus niet
nieuw. Daar waar sprake is van een grote opleiding ligt dit minder voor de
hand, maar als het gaat om enkele (zeer) kleine opleidingen kan het vormen
van een groep uit een oogpunt van uitvoerbaarheid wenselijk zijn. Ook komt
het regelmatig voor dat een bacheloropleiding en daaraan gerelateerde masteropleiding(en)
gezamenlijk een opleidingscommissie hebben. Ook dit kan praktisch en functioneel
zijn gezien hun inhoudelijke verwantschap.De leden van de VVD-fractie vragen of de regering het
terrein waarover de opleidingscommissies adviseren breed genoeg acht. Hoe
staat de regering tegenover de gedachte om het adviesrecht van de opleidingscommissie
uit te breiden met advies over besluiten ten aanzien van de nadere vaststelling
van de onderwijs- en examenregeling voor zover het de opleiding aangaat? Of,
zo vragen de leden vervolgens, een uitbreiding met advies over de vaststelling
van beleid ten aanzien van aangelegenheden waarover de afdelingsdirecteur
besluit en/of die specifiek het onderwijs van de desbetreffende opleiding
aangaan.Het medezeggenschapsorgaan (bij de universiteit de faculteitsraad) heeft
medezeggenschapsbevoegdheden ten aanzien van de onderwijs- en examenregeling.
Een belangrijke taak van de opleidingscommissie betreft het adviseren over
de vast te stellen onderwijs- en examenregeling. In beide gevallen impliceert
dat ook een bevoegdheid bij een wijziging van deze regeling.Ten aanzien van de vraag over het uitbreiden van de taak van de opleidingscommissie
met een adviesrecht over de aangelegenheden waarover de afdelingsdirecteur
besluit en/of die specifiek het onderwijs van de desbetreffende opleiding
betreffen, het volgende. Het onderwijs van de opleiding wordt beschreven in
de onderwijs- en examenregeling. Dit document en de uitvoering ervan staan
centraal in de werkzaamheden van de opleidingscommissie. De aangelegenheden
waarover de afdelingsdirecteur besluit zijn breder dan alleen aangelegenheden
met betrekking tot het onderwijs c.q. de desbetreffende opleiding. In antwoord
op andere vragen van deze leden ben ik al ingegaan op het onderscheid tussen
opleidingscommissie en medezeggenschapsraad en de verschillen in rol en focus
van deze organen.Hoe is het instemmingsrecht op de begroting van medezeggenschapsorganen
en de opleidingscommissie momenteel geregeld, willen de leden van de VVD-fractie
weten. Vindt de regering dat ook deelraden instemmingsrecht zouden
moeten hebben op de begroting? Zo neen, waarom niet?Er is geen instemmingsrecht op de begroting, noch van de medezeggenschapsorganen
noch van de opleidingscommissie. Uiteraard is dat recht er evenmin op decentraal
niveau (faculteitsraden of deelraden). Het centrale medezeggenschapsorgaan
(bij de universiteiten de universiteitsraad) heeft adviesrecht op de begroting.
De opleidingscommissie heeft, gegeven haar taak en rol ten aanzien van (de
kwaliteit van) de opleiding, hierbij geen rol. Naar mijn mening is er geen
reden het medezeggenschapsorgaan op centraal of op decentraal niveau alsnog
een instemmingsrecht toe te kennen. In dat geval zou een vorm van medebestuur
ontstaan die aanzienlijk verder gaat dan medezeggenschap.De leden van de VVD-fractie stellen vervolgens de volgende
vraag: is inmiddels, zoals toegezegd, met de sociale partners van de hbo-sector
overleg gevoerd over de vraag hoe de pijlers van de professionele ruimte van
de docent worden verankerd in de WHW? Zo ja, wat is hier uitgekomen? Zo neen,
waarom niet?Zoals ik al eerder antwoordde op een vergelijkbare vraag van de PvdA-fractie
ben ik met de sociale partners in gesprek over de wettelijke verankering van
de professionele ruimte van de docent. De verwachting is dat het wetsvoorstel
begin 2010 aan uw Kamer wordt gezonden.Verder vernemen deze leden graag of de regering het
met hen eens is dat de professionele ruimte van de docent alleen optimaal
kan worden benut als de docent daartoe uitstekend is opgeleid. De leden willen
weten hoe het staat met het aantal academisch opgeleide docenten en het aantal
gepromoveerde docenten in het hoger onderwijs. Ook vragen zij welk beleid
de regering voert om meer hoog opgeleide docenten in het hoger onderwijs te
krijgen.Ik ben het met u eens dat het voor het goed invulling kunnen geven aan
het leraarschap noodzakelijk is dat de docent goed is opgeleid. In de meerjarenafspraak
die ik in het verlengde van de Strategische Agenda heb gemaakt met de HBO-raad
over het vergroten van het studiesucces in en de kwaliteit van het hoger beroepsonderwijs,
zijn ambities vastgelegd om de kwaliteit van de docenten in het hbo verder
te verhogen. Volgens de meest recente gegevens uit het Personeels- en Mobiliteitsonderzoek
(POMO) 2008 van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
tot stand gekomen op basis van een enquête die in 2007 is afgenomen,
beschikt 52% van de docenten in het hbo over een wo-master en is 4,8%
gepromoveerd.In het convenant LeerKracht van Nederland is afgesproken dat hogescholen
er naar streven dat 70% van de docenten in 2014 over een mastergraad
beschikt en dat in 2017 10% van de docenten is gepromoveerd dan wel
in een promotietraject participeert.In het convenant LeerKracht van Nederland zijn verder afspraken gemaakt
over vergroting van het aantal hogere leraarsschalen (functiemix) zodat docenten
meer carrièreperspectief hebben. Ook is sprake van verruiming van de
scholingsmogelijkheden voor leraren. Naast de rijksbijdrage die instellingen
kunnen aanwenden voor scholing en voor het faciliteren van promoties van docenten
in het hbo, is in het convenant 14 miljoen euro voor scholing van docenten
hbo opgenomen en is de lerarenbeurs voor scholing geïntroduceerd. Docenten
kunnen een beroep doen op deze beurs wanneer zij zich willen (op)scholen,
bijvoorbeeld wanneer zij een masteropleiding willen volgen.3.4 Branchecode voor goed bestuur hoger onderwijsDe leden van de CDA-fractie vragen of ieder onderwerp
zich leent voor het laten vastleggen in een branchecode? Aan welke criteria
moet de branchecode voldoen, wil de regering afzien van wetgeving? Welke eisen
stelt de regering aan de naleving van de branchecode, vragen deze leden.Omdat de branchecode een instrument van de branche zelf is, bepaalt niet
de minister welke onderwerpen zich al dan niet lenen voor opname in de branchecode.
De huidige codes van VSNU en HBO-raad zijn beperkt tot de onderwerpen die
relevant zijn voor goed bestuur. Ik ben van mening dat een branchecode dient
aan te geven op welke wijze principes van goed bestuur – de scheiding
van bestuur en toezicht, transparantie van de taken en bevoegdheden van het
bestuurs- en het toezichtsorgaan, onafhankelijkheid, het voorkomen van belangenverstrengeling
en dergelijke – in de praktijk zullen worden uitgewerkt. Indien de code
in dat opzicht beneden de maat is en blijft, kan besloten worden deze elementen
alsnog in de wet te regelen. Hetzelfde geldt wanneer de branchecodes niet
worden nageleefd en afwijkingen van de codes niet worden verantwoord volgens
het «pas toe of leg uit» principe. Overigens behoort het tot de
wettelijke taak van de raad van toezicht te letten op de omgang met de branchecode
door het college van bestuur.De leden van de SP-fractie constateren dat de regering
ervoor kiest te werken met een branchecode. Waarom regelt de regering de afspraken
die mogelijk in een branchecode komen niet gewoon in de wet?De regering gaat uit van zelfregie door middel van een goede branchecode.
Er bestaat geen aanleiding om aan te nemen dat dit instrument niet zal werken.
Het hoger onderwijs kent zijn verantwoordelijkheid op dit terrein in het algemeen
zeer goed. Zo hebben de instellingen reeds raden van toezicht ingesteld en
een branchecode afgesloten zonder dat daartoe een wettelijke opdracht is.
Ik ga er zonder meer vanuit dat de betrokkenen bij het opstellen van een branchecode,
gegeven het wettelijk kader, invulling zullen geven aan de principes van goed
bestuur.Vervolgens willen deze leden weten hoe de regering
ervoor zorgt dat de in de memorie van toelichting genoemde flexibiliteit niet
leidt tot onwenselijke wijzigingen van de branchecode?De bedoelde flexibiliteit is daarin gelegen dat de branchecode een instelling
de ruimte geeft gemotiveerd af te wijken van een bepaling uit de aangewezen
code; uit de verantwoording die de instelling daarover in haar jaarverslag
aflegt moet blijken of men tot een aanvaardbare andere vorm of oplossing is
gekomen. Het is zeer onwaarschijnlijk dat in een door de minister aangewezen
branchecode een onwenselijke wijziging wordt opgenomen. De uiterste consequentie
is immers dat de minister de vernieuwde code niet aanwijst respectievelijk
zijn aanwijzing van de code intrekt, een nieuwe code aanwijst of alsnog nadere
bepalingen met betrekking tot bestuur en toezicht in de wet opneemt. Als de
wijziging in de code strijdig is met de wet prevaleert uiteraard de wet.Wat zijn de mogelijke sancties wanneer een instelling
zich niet aan de branchecode code houdt, zo vragen de leden van de SP-fractie.Zoals ik al aangaf in antwoord op de vragen over de branchecode van de
leden van de CDA-fractie behoort het tot de wettelijke taak van de raad van
toezicht te letten op de omgang met de branchecode door het college van bestuur.
Waar nodig zal dus intern binnen de instelling een correctie moeten plaatsvinden.
Wanneer een individuele instelling zich ook daarna niet houdt
aan de branchecode kan dat in het reguliere toezicht door de inspectie worden
gesignaleerd. Omdat de code een zaak is van de instellingen zelf, kan naleving
daarvan niet door mij worden afgedwongen. Als duidelijk is dat de naleving
van de branchecode te wensen overlaat, zal ik wel de bevordering van wetgeving
terzake kunnen overwegen.Is er een goedkeuring van de minister nodig voor een
wijziging van de branchecode, vragen deze leden.De branchecode is een instrument van de instellingen. Het is niet aan
mij om deze goed te keuren. Ook een wijziging behoeft daarom geen goedkeuring.
Omdat een wijziging van een aangewezen code tot gevolg kan hebben, dat die
code een andere inhoud krijgt, ligt het voor de hand dat dergelijke wijzigingen
aan de minister worden gemeld.Is de branchecode opgesteld in samenwerking met vakbonden
en studentenorganisaties, vragen zij vervolgens. Zo neen, waarom niet? Bestaat
de branche volgens de regering alleen uit de besturen of daarnaast ook uit
personeel en studenten?De wijze van totstandkoming van een branchecode is geen verantwoordelijkheid
van de minister. Voor zover in het wetsvoorstel wordt gesproken van een «branche»
wordt gedoeld op de besturen die lid zijn van een branche-organisatie als
de VSNU en de HBO-raad en niet op studenten- en personeelsorganisties.De leden van de SP-fractie willen graag dat de regering
aangeeft welke aspecten van het bestuur in de branchecode moeten komen te
staan. Zij vinden dat dit niet aan instellingen overgelaten mag worden. De
leden van deze fractie begrijpen niet dat de regering deze aanbeveling van
de Raad van State naast zich neerlegt.In het antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie over de criteria
waaraan een branchecode moet voldoen, heb ik al aangegeven dat naar mijn mening
in de branchecode aan de orde zou moeten komen, hoe de principes van goed
bestuur in de praktijk worden uitgewerkt. Ik wil de hboen de wo-sector zoveel
mogelijk ruimte bieden om daaraan zelf invulling te geven. Zoals ik ook in
het nader rapport naar aanleiding van het advies van de Raad van State al
heb uiteengezet, kies ik om die reden in afwijking van het advies van de Raad
niet voor een inperking van die ruimte door wettelijke voorschriften.De leden van de VVD-fractie willen weten of het aanwijzen
van de branchecode van de HBO-raad en de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse
Universiteiten (VSNU) bij algemene maatregel van bestuur (AMvB) betekent dat
instellingen hier volgens het «comply or explain»-principe verantwoording
over moeten afleggen in hun jaarverslag. Is de regering het met deze leden
eens dat de branchecode daarmee een belangrijke toezichtpijler geworden is?Ik ben met de vragenstellers van mening dat een branchecode een belangrijke
functie kan hebben voor het functioneren van het interne toezicht. Zoals al
eerder gememoreerd heeft de raad van toezicht een expliciete wettelijke taak
om op de naleving daarvan door het college van bestuur toe te zien. Daarnaast
heb ik de mogelijkheid om aan de hand van de jaarverslagen te monitoren in
hoeverre colleges van bestuur van aangewezen branchecodes afwijken en waarom
zij dat doen.Ook willen deze leden weten of de regering het met
hen eens is dat toezicht op deugdelijk onderwijs(bestuur) een kerntaak van
de overheid is. Zo ja, waarom slaat de regering het advies van
de Raad van State in de wind om een duidelijke definitie te geven van wat
er precies onder een branchecode verstaan moet worden?Ik heb in het nader rapport naar aanleiding van het advies van de Raad
van State over het voorliggende wetsvoorstel aangegeven waarom geen definitie
wordt gegeven van het begrip branchecode. Daarin is aangegeven dat er geen
misverstand kan bestaan over de betekenis van het begrip. Het gaat om een
verzameling voorschriften van hogescholen of universiteiten met betrekking
tot diverse aspecten van goed bestuur. Mede gelet op het feit dat het begrip «branchecode»
ook zonder definitie in de Wet educatie en beroepsonderwijs is geïntroduceerd,
is een wettelijke definitie niet nodig. Ik zie ook niet goed hoe het ontbreken
daarvan het toezicht op deugdelijk onderwijs(bestuur) in de weg zou staan.Is de regering voornemens de recent opgestelde branchecodes
van de HBO-raad en de VSNU bij AMvB aan te wijzen, vragen de leden. Indien
dit niet het geval is, dan vernemen de leden graag waarom niet.De huidige wet kent geen grondslag voor het aanwijzen van een branchecode.
Ik zal te zijner tijd bezien of de branchecodes van de HBO-raad en de VSNU
in aanmerking zouden kunnen komen om te worden aangewezen.4. COLLEGEGELD EN ANDERE FINANCIËLE ASPECTEN4.1 CollegegeldsystematiekDe leden van de CDA-fractie ondersteunen de gedachte
dat de overheid een verantwoordelijkheid heeft voor de opleiding tot één
bachelor en één masteropleiding. Het staat eenieder vrij om
meerdere opleidingen te volgen, maar de kosten daarvan komen dan voor rekening
van de student. Zij menen dat er enkele situaties zijn waar dit principe geen
opgeld kan doen. Bijvoorbeeld als een student na het behalen van een bachelor
zijn studie vervolgt met een masteropleiding en daarnaast alsnog zijn tweede
bacheloropleiding wil afronden, zou, wat deze leden betreft, het wettelijk
collegegeld gevraagd mogen worden en niet het instellingscollegegeld. Is dat
na de invoering van deze wet het geval, zo vragen zij.Inderdaad is in het wetsvoorstel in artikel 7.48, eerste lid, voorzien
dat een student die het wettelijk collegegeld verschuldigd is en die twee
opleidingen tegelijkertijd volgt, voor de tweede opleiding vrijgesteld wordt
van het betalen van collegegeld. Indien voor de eerste opleiding een cursusgeld
of collegegeld verschuldigd is dat lager is dan het wettelijk collegegeld,
is voor de tweede opleiding een collegegeld verschuldigd dat het verschil
is tussen het reeds voldane bedrag en het hogere collegegeld dat voor deze
tweede opleiding verschuldigd is. In de door deze leden bedoelde situatie
waarbij de student het wettelijk collegegeld betaalt en hij naast een masteropleiding
tegelijkertijd een (tweede) bacheloropleiding volgt, is de situatie niet anders.
Ook daarvoor geldt dat er vrijstelling van het wettelijk collegegeld plaatsvindt.
Het principe is dat, als een student het wettelijk collegegeld verschuldigd
is, het volgen van twee (of meer) gelijktijdige hoger onderwijsopleidingen
recht geeft op vrijstelling van het collegegeld voor die andere opleiding(en).
Bij nota van wijziging zal dit worden verhelderd.Daarnaast veronderstellen de leden van de CDA-fractie
dat studenten calculerend gedrag zullen gaan vertonen. Indien een student
twee bachelorstudies volgt, waarvan hij met de eerste in juni van jaar t klaar
zou kunnen zijn en zijn tweede een jaar later, dan zal deze student besluiten
om zijn eerste studie met vier maanden te vertragen, opdat hij ook
voor het daaropvolgende jaar slechts het wettelijk collegegeld verschuldigd
is. Klopt het dat ook deze situatie mogelijk is na invoering van deze wet,
zo vragen de leden van voornoemde fractie.In het wetsvoorstel is voorzien dat een student aan wie een graad van
Bachelor is verleend en die daarna een tweede bacheloropleiding wil volgen,
voor die laatste opleiding het instellingscollegegeld verschuldigd is. Mutatis
mutandis geldt dit ook voor masteropleidingen. Indien een student tegelijkertijd
twee opleidingen volgde, mag hij wel na afronding van de eerste opleiding
de tweede opleiding tegen wettelijk collegegeld volgen tot het einde van het
studiejaar. Volgens het bestuursakkoord dat is afgesloten tussen de koepels
van de instellingen en de studentenorganisaties geldt dit gedurende de gehele
tweede opleiding. De wet sluit niet uit dat studenten het moment van afstuderen
bij de eerste opleiding mede in dat perspectief afstemmen op het moment waarop
zij afstuderen bij de tweede opleiding.De mogelijkheid tot studievertraging is door de koepelorganisaties van
de instellingen onderkend in het bestuurlijk akkoord en bij de bespreking
van het voorliggende wetsvoorstel is dit door de koepels evenmin geproblematiseerd.De ruimte voor strategisch gedrag wordt begrensd door de onderwijs- en
examenregeling van de betreffende instelling. In deze regeling wordt onder
meer bepaald wat de geldigheidsduur van behaalde studiepunten is en op welke
momenten de tentamens plaatsvinden. Ik wijs er tenslotte op dat alleen studenten
die onafgebroken ingeschreven zijn geweest en steeds aan hun financiële
verplichtingen zoals de betaling van het collegegeld hebben voldaan voor de
hier bedoelde faciliteit in aanmerking komen.Deze leden merken tenslotte op dat in het geval van
een schakelprogramma, om deficiënties weg te werken, de bonden en de
universiteiten elkaar gevonden hebben in het hanteren van de hoogte van het
wettelijk collegegeld. Daarom wenst de regering dit niet in de wet op te nemen.
De leden zijn verheugd dat de bonden en de universiteiten elkaar in dit dossier
hebben gevonden, maar toch vragen deze leden wat de regering zal gaan doen
als één van beide partijen deze afspraak openbreekt? Gaat de
regering dan alsnog over tot wetgeving, zo vragen zij.Het schakelprogramma maakt formeel geen deel uit van een opleiding en
valt daarom buiten het kader van de WHW. Zowel de instellingen als de studenten
hebben er baat bij dat deficiënties worden weggewerkt voordat een student
met een opleiding begint. Beide groepen zijn er dus bij gebaat de doorstroom
naar opleidingen, ook in financiële zin, zo goed mogelijk te laten verlopen.
Ik heb dan ook geen reden te verwachten dat de instellingen zullen afwijken
van de afspraken.De leden van de PvdA-fractie verwijzen in hun inbreng
naar de eerdergenoemde reactie van de VSNU op dit wetsvoorstel. De VSNU verwacht
dat studenten strategisch gedrag zullen gaan vertonen als gevolg van de systematiek
rond het instellingscollegegeld bij een tweede studie.Studenten zullen afronding van de eerste studie vertragen,
hetgeen gevolgen kan hebben voor de rendementscijfers van instellingen. De
leden vragen de regering om hier nader op in te gaan. Is de regering hierover
in overleg met koepelorganisaties en herkent zij dit probleem, willen de leden
weten.Ik verwijs naar mijn antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de CDA-fractie. Daaruit blijkt ook dat de koepelorganisaties de mogelijkheid
van strategisch gedrag wel onderkennen maar die niet problematiseren.Op welke wijze kan voorkomen worden dat met deze maatregel
een onbedoelde financiële druk op de budgetten van hoger onderwijsinstellingen
wordt gelegd, zo vragen de leden van deze fractie.In antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie heb ik al aangegeven
dat de ruimte voor strategisch gedrag wordt begrensd door de onderwijs- en
examenregeling van de betreffende instelling en dat alleen studenten die onafgebroken
ingeschreven zijn geweest en steeds aan hun financiële verplichtingen
zoals de betaling van het collegegeld hebben voldaan voor de hier bedoelde
faciliteit in aanmerking komen.De leden van deze fractie willen daarnaast graag cijfers
rond het volgen van een tweede studie. Kan de regering aangeven hoeveel studenten
er momenteel gebruik maken van de mogelijkheid tot een tweede studie? En kan
zij aangeven hoeveel daarvan binnen hoeveel jaar een tweede bachelor of master
op zak hebben? Tot slot vragen deze leden of de regering kan aangeven hoeveel
geld hiermee gemoeid is.In het studiejaar 2008/2009 waren op 1 oktober 35 755 studenten
in het hoger onderwijs ingeschreven (bron 1-Cijfer-HO-bestand) die een tweede
opleiding volgen nadat zij al een graad hadden behaald. Daarnaast waren er
2 468 studenten die een tweede opleiding afmaakten, die zij waren begonnen
terwijl zij een eerste studie volgden waarvoor nu een graad is verleend. Uit
de cijfers blijkt niet hoelang na het afstuderen zij bij de eerste studie
nog bezig zijn met hun tweede studie. Ik kan niet aangeven hoeveel geld hiermee
gemoeid is. Het is aan de universiteiten en hogescholen om de hoogte van het
instellingscollegegeld voor deze groep studenten te bepalen en te innen. Voor
de rijksbegroting heeft dit geen gevolgen.De leden van de SP-fractie vinden het onverstandig
om het vaak hogere instellingscollegegeld te vragen aan studenten die een
tweede studie willen volgen, nadat zij al een diploma hebben behaald. Hoe
voorkomt de regering dat studenten afzien van een tweede studie omdat zij
dat niet kunnen betalen, vragen de leden. Hoe gaat de regering voorkomen dat
op deze manier talent verloren gaat?Voor studenten die gelijktijdig twee opleidingen hebben gevolgd, geldt
een specifiek regime. De tweede opleiding kan in het studiejaar waarin de
student afstudeert aan zijn eerste opleiding worden gevolgd tegen wettelijk
collegegeld op grond van de wet. Daarna is het formeel weliswaar een instellingscollegegeld
maar dit zal gezien het bestuursakkoord de hoogte van het wettelijk collegegeld
hebben. Hierop ben ik in antwoord op eerdere vragen al ingegaan.Voor studenten die niet parallel maar na elkaar verschillende opleidingen
willen volgen, geldt een andere systematiek. Deze studenten zullen zelf hun
tweede opleiding moeten betalen aan de hand van een door de instelling vastgesteld
instellingscollegegeld. Het is niet de financiële verantwoordelijkheid
van de overheid om daarvoor zorg te dragen, anders dan via fiscale voorzieningen
zoals de scholingsaftrek. Overigens blijkt in de praktijk dat werkgevers vaak
bereid zijn financieel bij te dragen aan een dergelijke opleiding. Ik verwacht
dan ook niet dat er talent verloren gaat doordat de overheid geen onbeperkte
financiële verantwoordelijkheid wil dragen voor studenten.Ook willen de leden van de SP-fractie weten hoe de
regering voorkomt dat het volgen van een tweede studie alleen is weggelegd
voor vermogende studenten of studenten met rijke ouders. Zijn studenten met
twee studies minder wenselijk dan met één studie, vragen zij
vervolgens. Hoe ziet de regering deze maatregel in de praktijk?Zoals eerder vermeld wordt in dit wetsvoorstel de verantwoordelijkheid
van de rijksoverheid voor de financiering van het hoger onderwijs opnieuw
gedefinieerd en afgebakend. Een student kan één bachelor- en
masteropleiding volgen tegen een laag tarief: het wettelijk collegegeld. Ik
ga er vanuit dat studenten mede in dat licht kiezen voor een opleiding die
aansluit bij hun interesse en talenten.Mede in verband hiermee wordt in dit wetsvoorstel aandacht besteed aan
de positie van de student De verplichting van de instelling om de student
adequate informatie te geven en een verhaalsrecht maken daarvan deel uit.
Samen met gerichte aandacht vanuit de instellingen bijvoorbeeld in de vorm
van studiekeuzegesprekken wordt beoogd het aantal studenten met een verkeerde
studiekeuze te verminderen. Overigens heeft tussentijds switchen geen consequenties
voor het wettelijk collegegeld, evenmin als gelijktijdig twee opleidingen
volgen.In onze dynamische wereld is iemand nooit uitgestudeerd. Dus het is uiteraard
niet zo dat twee studies minder wenselijk zijn dan één. Maar
mede vanuit het oogpunt van doelmatige besteding van overheidsmiddelen kan
de overheid niet financieel verantwoordelijk worden gehouden voor de tweede
studie; er geldt geen wettelijk collegegeld voor die opleiding voor zover
deze niet parallel aan de eerste wordt gevolgd.Ziet de regering ook dat studenten strategisch gedrag
zullen vertonen, bijvoorbeeld door het afronden van het laatste vak van de
eerste studie uit te stellen, zo vragen ook de leden van de SP-fractie.Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op vergelijkbare
vragen van de leden van andere fracties, met name die van het CDA en die van
de PvdA.Voorts willen de leden van de SP-fractie weten of een
student dubbel collegegeld betaalt, als hij instellingscollegegeldplichtig
is voor twee studies.De bepaling omtrent het slechts een maal betalen van collegegeld als een
student twee opleidingen volgt, geldt alleen voor het wettelijk collegegeld.
Een student die gelijktijdig twee opleidingen volgt, wordt vrijgesteld van
betaling van het wettelijk collegegeld voor de tweede opleiding. Het maakt
daarbij niet uit of het gaat om twee gelijke opleidingen (twee bachelor- en
twee masteropleidingen) of dat de tweede opleiding een tweede bachelor- of
masteropleiding betreft.Hoeveel levert de maatregel betreffende het instellingscollegegeld
op, zo vragen de leden van deze fractie.De maatregel betreffende het instellingscollegegeld heeft geen gevolgen
voor de rijksbegroting. Of en in hoeverre de aanpassing van de bepaling over
het instellingscollegegeld budgettaire gevolgen heeft voor afzonderlijke instellingen
is afhankelijk van de (eerdere en nieuwe) besluitvorming over de omvang van
het instellingscollegegeld voor groepen van opleidingen en studenten bij de
betreffende universiteit of hogeschool.Verder vragen de leden van de SP-fractie waarom er
maar een gedeelte van het bestuursakkoord uit 2007 van de HBO-raad, VSNU en
de studentenbonden Interstedelijk Studentenoverleg (ISO) en de Landelijke
Studentenvakbond (LSVb) wordt overgenomen in deze wet? Acht de regering het
onverstandig om te verwijzen naar een onderdeel van een akkoord, terwijl een
ander deel niet wordt overgenomen? Vervolgens willen deze leden weten waarom
dit bestuursakkoord niet volledig wordt overgenomen.De regering heeft haar eigen financiële verantwoordelijkheid voor
een doelmatige besteding van overheidsmiddelen. De afspraken uit het bestuursakkoord
over het collegegeld zijn overgenomen, zij het dat voor de afspraken omtrent
het collegegeld voor het afronden van de tweede opleiding geen wettelijke
verplichting is gecreëerd. Deze zullen vorm moeten krijgen door naleving
van het bestuursakkoord. In antwoord op andere vragen ben ik hierop reeds
ingegaan.Ook vernemen deze leden graag waarom niet in de wet
wordt opgenomen dat instellingen het wettelijk collegegeld in plaats van instellingscollegegeld
voor een tweede studie vragen.In het wetsvoorstel bakent de overheid haar verantwoordelijkheid voor
de financiële ondersteuning van het kunnen volgen en succesvol afronden
van een studie af tot één bacheloropleiding en één
masteropleiding. Dit is in lijn met het bestuursakkoord uit 2007 tussen HBO-raad,
VSNU, ISO en LSVB. Dit uitgangspunt is als volgt uitgewerkt: een student is
het wettelijk collegegeld verschuldigd als hem nog geen graad is verleend
(en hij voldoet aan de overige voorwaarden). Als de student zich na het behalen
van een bachelorgraad weer inschrijft voor een bacheloropleiding, is hij het
instellingscollegegeld verschuldigd. Een uitzondering hierop wordt gemaakt
voor studenten die als tweede studie een opleiding uit het onderdeel Onderwijs
of Gezondheidszorg van het Centraal register opleidingen hoger onderwijs (CROHO)
gaan volgen en die nog geen bachelor- respectievelijk mastergraad voor een
opleiding in een van deze CROHO-onderdelen hebben behaald: ook voor deze studenten
geldt het wettelijk collegegeld. Deze uitzondering vloeit voort uit de bijzondere
verantwoordelijkheid die de overheid heeft voor de arbeidsmarkt in deze sectoren.
Ook in het bestuursakkoord werd deze mogelijkheid geopperd.Tot slot vragen de leden van de SP-fractie waarom het
bij een selectieve verwijzing naar het bestuursakkoord blijft.Het bestuursakkoord is in het wetsvoorstel met name aangehaald voor zover
het betrekking heeft op het collegegeld. De afspraken in dat akkoord rond
bekostiging krijgen hun weerslag in het Uitvoeringsbesluit WHW 2008.De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre de regering
afwijkt van, of toevoegt aan, het akkoord van de HBO-raad, VSNU en de studentenbonden
over de wijzigingen van de bekostigingsystematiek en de bepalingen rond het
collegegeld. Is het waar dat het vervallen van de leeftijdsgrens voor het
wettelijk collegegeld een afwijking van het akkoord is, zo willen deze leden
weten. Ook vragen zij wat afwijking betekent voor de houdbaarheid van het
akkoord: kan de regering aangeven of het akkoord overeind blijft, vragen de
leden.In het wetsvoorstel is niet de notie uit het bestuursakkoord overgenomen
dat een student die tegelijkertijd twee opleidingen volgde, na afronding van
de eerste opleiding die tweede opleiding tegen een wettelijk collegegeld kan
volgen,afgezien van het kunnen voltooien van het studiejaar waarin hij zijn
eerste opleiding afrondt tegen dat tarief. Dit vloeit voort uit de wijze waarop
de overheid haar financiële verantwoordelijkheid heeft gedefinieerd.
De instellingen en studenten hebben echter gezamenlijk afgesproken dat een
student in de beschreven situatie tegen het wettelijk collegegeld de tweede
opleiding kan afronden. Dit betekent concreet dat het instellingscollegegeld
voor die student gedurende de rest van zijn tweede opleiding door de instelling
op het niveau van het wettelijk collegegeld wordt bepaald.Het bestuursakkoord spreekt van «het wettelijk tarief ongeacht de
leeftijd van de student voor zolang de betreffende student nog niet het getuigschrift
voor de (bachelor- of master-)opleiding die gevolgd wordt heeft behaald.»
Ik zie dan ook geen reden te veronderstellen dat het akkoord door het vervallen
van de leeftijdsgrens niet meer houdbaar zou zijn.Het huidige wettelijk collegegeld is niet kostendekkend.
De leden van de VVD-fractie willen weten welk percentage van de totale kosten
het collegegeld betreft. Welk percentage van de daadwerkelijke kosten van
hoger onderwijs, wordt door private bijdragen opgebracht, zo vragen zij vervolgens.De overheid stelt per student in zowel hbo als wo voor 2009 een bedrag
van € 5 900 beschikbaar., Dat blijkt uit tabel 6.7 van de onderwijsbegroting
2009. Daarenboven draagt de student gemiddeld 22% van dat bedrag, te
weten het wettelijk collegegeld van € 1 620, bij aan de inkomsten
van een instelling voor het verzorgen van hoger onderwijs. Die inkomsten kunnen
hoger zijn als een instellingscollegegeld wordt berekend. Ik heb geen zicht
op het totaal van de private bijdragen die de instellingen ontvangen in de
vorm van legaten, erfenissen en dergelijke. Overeenkomstig de Regeling jaarverslaggeving
onderwijs doet elke instelling daarover verslag in haar jaarstukken.Voorts vernemen deze leden graag op grond waarvan studenten
met de Turkse nationaliteit in aanmerking komen voor het wettelijk collegegeld.
Waarom voldoen deze studenten kennelijk aan het nationaliteitsvereiste terwijl
zij geen burgers van een EU of EER-land zijn?Op grond van het Associatiebesluit 1/80 van de Associatieraad EEG/Turkije
(TK, 2002–2003, 28 865, nr. 3) behoren personen met de Turkse nationaliteit
voor zover het gaat om kinderen van (voormalig) werknemers die in een lidstaat
wonen waar zij werken of gewerkt hebben tot de groep studenten die het wettelijk
collegegeld verschuldigd is.Voldoen inwoners van de BES-eilanden (Bonaire, Sint
Eustatius en Saba) in de toekomst ook aan het nationaliteitsvereiste, willen
de leden van de VVD-fractie weten.Burgers van de BES-eilanden bezitten nu al de Nederlandse nationaliteit.
Daarin zal geen verandering optreden na de transitie die ertoe leidt dat de
eilanden als openbaar lichaam deel gaan uitmaken van Nederland.Ook vragen zij waarom familieleden van in Nederland
wonende EU-burgers niet zijnde EER-burgers in aanmerking komen voor het wettelijk
collegegeld. Wat is de definitie van familielid? Tot welke graad in de familie
geldt dit principe?Ik wijs in dit verband op de wijziging van de WHW in verband met de uitbreiding
van de groep personen die het wettelijk collegegeld verschuldigd, is die per
1 september 2008 in werking is getreden (Stb. 2008, 224). Deze wijziging
geeft uitvoering aan een richtlijn van het Europees Parlement die burgers
van EU-lidstaten en hun familieleden in Nederland over het algemeen dezelfde
rechten toekent als Nederlandse onderdanen. Onder familielid wordt daarbij
verstaan de echtgenoot, de partner met wie de burger van de Unie overeenkomstig
de wetgeving van dat land (lees: Nederland) een geregistreerd partnerschap
heeft gesloten, voor zover wetgeving van het gastland partnerschap gelijk
stelt met een huwelijk en aan de voorwaarden van de wetgeving van het gastland
wordt voldaan, rechtstreekse bloedverwanten in neergaande lijn alsmede die
van de echtgenoot en de partner beneden de leeftijd van 21 jaar die ten hunnen laste komen, de rechtstreekse bloedverwant in opgaande lijn, alsmede
die van de echtgenoot en partner van de in Nederland wonende EU-burger, die
een niet EER-nationaliteit bezit. Deze groep wordt «derdelanders»
genoemd.Op welke schaal wordt van deze regeling gebruik gemaakt,
zo vragen de leden van de VVD-fractie.Vervolgens wensen de leden van deze fractie een overzicht
te ontvangen van het aantal studenten (per land van herkomst) dat jaarlijks
in Nederland een beroep doet op het wettelijk collegegeld.Onbekend is op welke schaal van deze mogelijkheid gebruik wordt gemaakt.
In het Centraal register inschrijvingen hoger onderwijs (Criho) staat van
alle ingeschreven studenten de nationaliteit. Daaruit kan afgelezen worden
welke nationaliteit een student heeft maar niet of hij of zij een «derdelander»
is. Dat leidt er ook toe dat ik niet de gevraagde informatie per land van
herkomst kan geven.Welke ontwikkelingen verwacht de regering voor de toekomst
aan instroom van studenten uit het buitenland, willen deze leden weten.Ik verwacht een forse toename van het aantal studenten als gevolg van
een wereldwijde toename van de studentenmobiliteit. Het aantal buitenlandse
studenten is tussen 2003–2004 en 2007–2008 van 23 334 naar
40 596 gestegen. (bron: Nuffic, Internationalisering in Nederland 2007)
Het gaat hier om volledige inschrijvingen in het bekostigde hoger onderwijs.
Er zijn geen indicaties dat dit aantal zal afnemen.Als vuistregel lijkt te kunnen worden gehanteerd dat het aantal buitenlandse
studenten dat in Nederland is voor een volledige opleiding elke 5 jaar verdubbeld.
De grootste groep, 16 750, vormen Duitse studenten. In deze groep is
de grootste toename ook waarneembaar.Naast deze studenten die voor een volledige opleiding komen, zijn er naar
schatting 24 000 buitenlandse studenten die in het kader van een uitwisseling
naar Nederland komen. Hieronder zijn 6 950 Erasmusstudenten.Het totale aantal buitenlandse studenten (voor een «volledige opleiding» én
in het kader van uitwisseling) bedraagt dus ruim 70 000 en stijgt. Dit
is een trend die zich niet beperkt tot Nederland.Tevens vragen de leden van de VVD-fractie of de regering
het denkbaar acht dat studenten strategisch gedrag gaan vertonen door te wachten
met afstuderen bij de eerste bachelor, zodat ze gelijktijdig twee bachelors
kunnen afronden tegen het wettelijk collegegeld? Zo ja, wat valt hier tegen
te doen, willen deze leden weten.Studenten kunnen, als zij twee opleidingen tegelijk volgen door ingeschreven
te blijven staan voor beide opleidingen en bijvoorbeeld het afstudeermoment
van een van beide opleidingen uit te stellen, het betalen van het instellingscollegegeld
voorkomen. Maar gezien de voorziening omtrent de tweede (deels) parallelle
opleiding in het bestuursakkoord tussen de koepelorganisaties van de instellingen
en de studentenorganisaties lijkt er weinig aanleiding om dergelijk gedrag
te vertonen. In antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie ben ik
overigens ook al ingegaan op de mogelijkheden tot een dergelijk gedrag.Tot slot willen deze leden weten hoe voorkomen wordt
dat instellingen met het vaststellen van het instellingscollegegeld (positief)
discrimineren bij het differentiëren naar onderscheiden groepen studenten.Het is mogelijk om bij het vaststellen van de omvang van het instellingscollegegeld
te differentiëren naar groepen studenten en opleidingen. Ik zie geen reden om deze mogelijkheid in te perken. De grenzen liggen al
vast in de wetgeving, gericht op gelijke behandeling.De leden van de D66-fractie willen weten hoe de mogelijkheid
tot het vragen van het instellingscollegegeld aan studenten die een tweede
bachelor- of masteropleiding willen volgen, zich verhoudt tot het beleid om
excellentie in het onderwijs te stimuleren.De beoogde wettelijke verplichting tot het vragen van instellingscollegegeld
aan studenten die een tweede bachelor- of masteropleiding willen volgen heeft
geen relatie met het stimuleren van excellentie in het hoger onderwijs; het
betreft alle studenten ongeacht de vraag of zij excellent zijn of niet. Het
zijn ook lang niet alleen excellente studenten die een tweede studie wensen
te volgen. Ten aanzien van het beleid omtrent excellentie in het algemeen
het volgende. Het is nog onvoldoende bekend op welke wijze excellentie in
het hoger onderwijs gestimuleerd kan worden en wat de belemmeringen zijn.
Om hier meer inzicht in te krijgen is vorig jaar het Sirius Programma gestart,
gefinancierd uit middelen uit het Fonds Economische Structuurversterking.Volgens deze leden bestaat de kans dat minder studenten
een tweede opleiding zullen gaan volgen omdat zij hiervoor een fors hoger
bedrag kunnen moeten gaan betalen. Heeft de regering verwachtingen over de
ontwikkeling van het aantal tweede opleidingen ten gevolge van de voorgestelde
wijziging? Het lijkt erop dat de toegankelijkheid van tweede opleidingen voor
bepaalde groepen in onze samenleving in het geding kan komen.Het risico dat de toegankelijkheid voor studenten die een tweede studie
willen volgen wezenlijk in het geding is doordat zij mogelijk een hoger bedrag
aan instellingscollegegeld moeten gaan betalen, acht ik niet groot. Voor de
studenten die al een ho-opleiding hebben afgerond en een (hoger) instellingscollegegeld
verschuldigd zijn bij het volgen van een tweede opleiding, geldt dat zij vaak
een eigen inkomen hebben. Een hoger collegegeld hoeft voor hen – zeker
gezien de scholingsaftrek en het feit dat veel werkgevers meebetalen aan de
kosten van een opleiding – geen onoverkomelijke drempel te zijn. Dat
blijkt ook uit de grote deelname aan het privaat gefinancierde onderwijs in
Nederland. Bovendien geldt dat studenten die ouder zijn dan 30 jaar en nog
geen bachelor- respectievelijk mastergraad hebben behaald, op dit moment een
instellingscollegegeld betalen maar op grond van dit wetsvoorstel het wettelijk
collegegeld verschuldigd zijn.De leden van de fractie van D’66 willen weten
of de regering ook nadenkt over het uitbreiden van de mogelijkheden tot lenen
om een tweede opleiding tegen instellingscollegegeld te kunnen financieren.De wens van de leden van de D66-fractie wordt in het huidige systeem al
gerealiseerd. Het collegegeldkrediet ademt mee met de hoogte van het te betalen
collegegeld (tot een maximum van vijf keer het wettelijk collegegeld). Zo
voorziet het collegegeldkrediet in een financieringsmogelijkheid voor zowel
het wettelijk als het instellingscollegegeld. Studenten die na hun eerste
studie hun studiefinancieringsmogelijkheden voor een tweede studie willen
inzetten, kunnen ook een beroep doen op het collegegeldkrediet.De leden van deze fractie vragen voorts wat de status
is van de convenanten/bestuursakkoorden die onderwijsinstellingen en studenten
met elkaar overeen zijn gekomen. Welke zekerheden betekenen deze convenanten
voor studenten die straks een tweede opleiding op hetzelfde niveau willen
volgen? Voor welke termijn gelden deze overeenkomsten?Het bestuursakkoord tussen de onderwijsinstellingen en de studenten is
het resultaat van besprekingen over onderwerpen die door beide partijen als
belangrijk worden beoordeeld, onder andere voor de verdere samenwerking. Een
bestuursakkoord legt de ondertekenaars de bestuurlijke plicht op de daarin
neergelegde afspraken na te komen. Het verschil met een overeenkomst is dat
nakoming niet in rechte afdwingbaar is. Omdat de bij het bestuursakkoord betrokken
partijen er alle belang bij hebben de gemaakte afspraken na te komen, ga ik
er vanuit dat zij voor de studenten een behoorlijke zekerheid bieden.Voor de medezeggenschapsorganen geldt bovendien een adviesrecht ten aanzien
van het instellingscollegegeld. Gegeven de afspraak in het bestuursakkoord
zal het lastig zijn voor een instelling – mocht zij dat onverhoopt willen
hetgeen ik niet verwacht – te motiveren waarom aan die instelling voor
de studenten die hun tweede opleiding (die gelijktijdig met de eerste is gevolgd)
willen afronden het instellingscollegegeld op een hoger bedrag dan dat van
het wettelijk collegegeld zou moeten liggen.Studenten kunnen, als zij twee opleidingen tegelijk
volgen door ingeschreven te blijven staan voor beide opleidingen en bijvoorbeeld
het afstudeermoment van een van beide opleidingen uit te stellen, het betalen
van het instellingscollegegeld voorkomen. De leden van de fractie van D’66
vragen of de regering ook de mogelijkheid van dit strategisch gedrag wil uitbannen.Ik verwijs naar mijn antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de CDA-fractie. Daaruit blijkt dat ik geen aanleiding zie om deze mogelijkheid «uit
te bannen».Hbo’ers die na het afronden van een bachelor
willen doorstromen naar een universitaire masteropleiding moeten vaak eerst
een «schakeljaar» volgen. Wat is volgens de regering de status
van dit «schakeljaar» en valt dit onder het wettelijke of instellingscollegegeld,
zo vragen deze leden.Het «schakeljaar» heeft als zodanig geen wettelijke status.
In de wet is wel opgenomen dat de instelling een aankomend student met slechts
een beperkte deficiëntie de gelegenheid biedt die deficiëntie weg
te werken (zie artikel 7.30c en 7.57i van de WHW). In de praktijk is dit vaak
geoperationaliseerd in de vorm van een schakelprogramma. De omvang hiervan
verschilt afhankelijk van de mate waarin hbo-bacheloropleidingen en wo-masteropleidingen
op elkaar aansluiten. Veel universiteiten hebben afspraken met hogescholen
waarbij schakelprogramma’s gevolgd kunnen worden tijdens de keuzeruimte
van de hbo-bachelor. Maar het hbo kan niet onbegrensd studenten voorbereiden
op het wetenschappelijk onderwijs. Hbo en wo hebben immers verschillende oriëntaties.
In het kader van de Strategische Agenda is met de HBO-raad en de VSNU de afspraak
gemaakt dat een schakelprogramma als hoofdregel binnen een bacheloropleiding
wordt vormgegeven. De student betaalt dan maximaal het wettelijk collegegeld.
Hij kan zijn studiefinanciering voor deze periode gebruiken.Is de regering van mening dat de huidige regeling universiteiten
en hogescholen voldoende mogelijkheden biedt om diversificatie van opleidingen
en de kwaliteit van opleidingen te stimuleren, zo vragen de leden van de D’66-fractie
vervolgens.Op een eerdere vraag van de leden van deze fractie heb ik al geantwoord
dat de beoogde wettelijke verplichting tot het vragen van een instellingscollegegeld
aan studenten die een tweede bachelor- of masteropleiding willen volgen alle
studenten betreft ongeacht het antwoord op de vraag of zij excellent zijn
of niet. Daarnaast zijn er andere instrumenten die zich expliciet richten
op de diversificatie en de kwaliteit van de opleidingen. In dit wetsvoorstel
zijn daarbij met name relevant de voorstellen rondom de examencommissie en
het accreditatiestelsel. Binnen afzienbare tijd zal u bovendien een apart
wetsvoorstel worden voorgelegd waarin wordt voorgesteld het accreditatiestelsel
aan te passen. Hierover bent u reeds eerder separaat geïnformeerd en
is met u overleg gevoerd. Daarnaast spelen in dit verband uiteraard de ontwikkelingen
rondom «Ruim baan voor talent». In mijn beleidsreactie op het
rapport «Wegen voor Talent» heb ik aangegeven dat er nadere maatregelen
nodig zijn om de diversificatie en kwaliteit van opleidingen te stimuleren
(TK 2008–2009, 29 388, nr. 15). Verder wijs ik op het voorstel
voor de koppeling van kwaliteit aan de bekostiging dat ik binnenkort aan de
Tweede Kamer zal zenden.Kunnen onderwijsinstellingen excellent onderwijs voldoende
bekostigen op basis van de voorgestelde regeling voor het instellingscollegegeld
zo vragen de leden van deze fractie zich af. Is de financiële toegankelijkheid
van excellente opleidingstrajecten voor iedereen voldoende gewaarborgd? Kunnen
ook studenten met ouders uit de lagere inkomensklassen deze opleidingen financieren?De voorgestelde regeling met betrekking tot het instellingscollegegeld
heeft niet tot doel excellent onderwijs te faciliteren, zoals de leden van
de D66-fractie lijken te veronderstellen. Zoals ik in de beleidsreactie op
het rapport «Wegen voor Talent» (TK 2008–2009, 29 388,
nr. 15) heb aangegeven, is er mijns inziens geen aanleiding om een hoger collegegeld
voor te stellen met het oog op excellentie in het hoger onderwijs. De financiële
toegankelijkheid is dus ook niet in het geding. Wel heb ik in de beleidsreactie
voorgesteld dat opleidingen met residentieel, kleinschalig en intensief onderwijs
een hoger collegegeld mogen heffen, omdat het hier een bijzonder duur onderwijsconcept
betreft. Hierover heb ik u bij brief van 30 januari 2009 nader geïnformeerd
(TK 2008–2009, 29 388, nr. 18). Zoals aangegeven in deze brief
zal de regeling van excellente trajecten en andere maatregelen genoemd in
de beleidsreactie op het rapport «Wegen voor talent» mogelijk
eind dit jaar leiden tot een wetsvoorstel.Met betrekking tot de verlenging van de master naar
90 of 120 ects (Europeaan credit transfer system) vragen de leden van
de D’66-fractie welke gevolgen dit heeft voor de studiefinanciering
van studenten. Betekent een verlengde master ook dat studenten langer recht
hebben op studiefinanciering, willen deze leden weten.Als de verlenging van de master naar 90 of 120 ects op initiatief
van de minister plaatsvindt, betekent de verlenging dat er ook langer aanspraak
op prestatiebeurs ontstaat. In andere gevallen is dat niet zo.De leden van de ChristenUnie-fractie vragen evenals
de leden van een aantal andere fracties in hoeverre rekening is gehouden met
calculerend gedrag van studenten rond het uitstellen van het afronden van
een eerste opleiding opdat zij niet direct met het instellingscollegegeld
worden geconfronteerd in het geval van een tweede studie.Ik verwijs ook deze leden naar mijn antwoord op een vergelijkbare vraag
van de leden van de CDA-fractie. Daaruit blijkt dat de koepelorganisaties
de mogelijkheid van strategisch gedrag wel onderkennen maar dat niet problematiseren.
Ik zie vooralsnog geen reden om dat dan wel te doen.Wat zijn de te verwachten gevolgen voor het aanbod
van deeltijdopleidingen? Bestaat het risico dat het aanbod van deeltijdopleidingen
door rechtspersonen voor hoger onderwijs drastisch wordt teruggebracht, nu
het volgen van een dergelijke opleiding door een student aan wie reeds een
graad bachelor, dan wel master is verleend veel duurder kan worden en daarmee
de vraag sterk kan afnemen, zo willen deze leden weten. Hoe past de voorgestelde
wijziging in het kabinetsbeleid met betrekking tot een leven lang leren en
de kenniseconomie?Het bestaan van maatwerkopleidingen, waartoe ik ook de deeltijdopleidingen
reken, is van groot belang voor volwassenen die werken en/of leren met de
zorg voor een gezin combineren. Voor studenten die al een bachelor- of mastergraad
hebben behaald aan een bekostigde instelling en die een tweede bachelor- of
masteropleiding volgen aan een bekostigde instelling, geldt een instellingscollegegeld.
Dit in verband met de formele afbakening van de financiële verantwoordelijkheid
van de overheid. Dit is voor deeltijdstudenten niet anders. Ik verwacht niet
dat deze aanpassing van de collegegeld- en bekostigingssystematiek voor instellingen
de reden is om de deeltijdopleidingen drastisch terug te brengen en wel om
de volgende redenen.Van de hbo-studenten die een deeltijd-bachelor- of -masteropleiding volgen,
heeft ongeveer 20% een zodanige vooropleiding dat hun opleiding in
het nieuwe model niet meer bekostigd wordt en zij een instellingscollegegeld
moeten betalen. Voor de wo-deeltijdstudenten is dat percentage 60%
voor de bachelorstudenten en 25% voor de masterstudenten. Dat zijn
aanzienlijke percentages maar tegelijkertijd blijkt uit de cijfers ook dat –
met uitzondering van de wo-bacheloropleidingen – de studenten van deeltijdopleidingen
toch voor het overgrote deel studenten zijn die een eerste ho-opleiding doen.
Voor hen geldt dus het wettelijk collegegeld en zij «tellen mee»
voor de bekostiging. Verder wil ik erop wijzen dat de huidige wet geen maximum
bevat voor de hoogte van het collegegeld voor deeltijdopleidingen. Met dit
wetsvoorstel wordt wel een maximum geregeld voor deeltijdstudenten die voldoen
aan de criteria voor wettelijk collegegeld (de overgrote meerderheid dus),
te weten het bedrag dat behoort bij het wettelijk collegegeld voor voltijdse
opleidingen. Dit kan de aantrekkingskracht van de deeltijdse opleiding juist
bevorderen, net als het vervallen van de 30 jaarsgrens. In de huidige situatie
geldt voor studenten van 30 jaar of ouder per definitie het instellingscollegegeld.
Op grond van het onderhavige wetsvoorstel geldt voor de student die ouder
is dan 30 jaar en nog geen (bachelor- of master)graad heeft behaald, het wettelijk
collegegeld. Voor de instelling geldt dan ook recht op bekostiging. Een deeltijdopleiding
wordt daarbij in dezelfde mate bekostigd als een voltijdse opleiding. Bovendien
geldt voor de student die al een ho-opleiding afgerond heeft en wiens opleiding
niet meer bekostigd wordt, dat hij of zij vaak een eigen inkomen heeft. Een
hoger collegegeld hoeft dan – zeker gezien de scholingsaftrek en het
feit dat veel werkgevers meebetalen aan de kosten van een opleiding –
geen onoverkomelijke drempel te zijn. Dat blijkt ook uit de grote deelname
aan het privaat gefinancierde onderwijs in Nederland.Volledigheidshalve voeg ik hieraan toe dat de collegegeldbepalingen niet
van toepassing zijn op rechtspersonen voor hoger onderwijs. Daarbij is immers
geen sprake van bekostigd onderwijs.Waarom is er niet gekozen om voor een tweede inschrijving
de hoogte van het wettelijk collegegeld te laten gelden, nu dit ook in het
bestuursakkoord van oktober 2007 tussen instellingen en studenten is afgesproken,
zo vragen de leden van deze fractie.Zoals ik al heb geantwoord op een vraag van de leden van de SP-fractie
heeft de regering haar eigen financiële verantwoordelijkheid voor een
doelmatige besteding van overheidsmiddelen. De afspraken uit het bestuursakkoord
over het collegegeld zijn in de wet overgenomen, voor zover die binnen dat
kader vallen. Voor het overige zullen deze vorm moeten krijgen door naleving
van het bestuursakkoord. In antwoord op andere vragen ben ik hierop reeds
ingegaan.De leden van de SGP-fractie ontvangen graag meer duidelijkheid
over de afbakening van het criterium tweede studie, mogelijk op grond van
een aantal scenario’s. Zij vragen bijvoorbeeld welk collegegeld er wordt
geheven in het geval dat een student aan een masteropleiding begonnen is en
hij tegelijk start met een tweede bacheloropleiding.In de bedoelde situatie waarbij naast een masteropleiding tegelijkertijd
een (tweede) bacheloropleiding wordt gevolgd, geldt dat er vrijstelling van
het wettelijk collegegeld plaatsvindt. Het principe is dat het volgen van
twee (of meer) gelijktijdige hoger onderwijsopleidingen recht geeft op vrijstelling
van het wettelijk collegegeld. In de bijgevoegde nota van wijziging is dit
verhelderd.Deze leden vragen verder of de constatering terecht
is dat een student die twee studies volgt en het wettelijk collegegeld wil
vermijden met het afronden van zijn eerste studie beter kan wachten tot de
tweede studie Zij vragen of de regering deze situatie wenselijk acht.Ik verwijs naar mijn antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de CDA-fractie. Daaruit blijkt dat de koepelorganisaties de mogelijkheid
van strategisch gedrag wel onderkennen maar dat niet problematiseren. Ik zie
vooralsnog geen reden om dat wel te doen.De leden van de SGP-fractie vragen eveneens hoe het
vanuit een ambitieuze studiecultuur te verdedigen is dat een student die zijn
eerste studie voortvarend heeft afgerond en eveneens een substantieel deel
van een tweede studie achter de rug heeft, gedurende het laatste deel het
wettelijk collegegeld (bedoeld zal zijn: het instellingscollegegeld) moet
betalen. Zij vragen of de regering hiervoor een oplossing mogelijk acht.De voorstellen omtrent het wettelijk en instellingscollegegeld vloeien
voort uit de afbakening van de financiële verantwoordelijkheid van de
overheid. Het volgen van meer dan één opleiding is een van de
vormen van een ambitieuze studiecultuur, maar niet de enige. Indien de student
in het aangehaalde voorbeeld zijn tweede studie voor een groot deel achter
de rug heeft, is het mogelijk dat hij zijn tweede opleiding afrondt in hetzelfde
studiejaar als zijn eerste opleiding. In dat geval geldt voor hem het wettelijk
collegegeld. Mocht de student meer tijd nodig hebben voor afronding van zijn
tweede opleiding, dan geldt voor hem of haar hetgeen gemeld is in antwoord
op vragen van andere fracties: formeel geldt het instellingscollegegeld, maar
vanwege het tussen de onderwijsinstellingen en studenten tot stand gekomen
bestuursakkoord zal dit de hoogte van het wettelijk collegegeld zijn.Vervolgens vragen deze leden of de regering bereid
is te onderzoeken of in het geval van theologische en ambtsopleidingen een
versoepeling mogelijk is van het beginsel dat de overheid één
studie bekostigt. Zij vragen hoe de regering omgaat met het gegeven dat studenten
meer dan gemiddeld voor deze opleidingen kiezen wanneer zij al een andere
opleiding afgerond hebben.Zoals ik eerder heb aangegeven, bakent in dit wetsvoorstel de overheid
haar verantwoordelijkheid voor de financiële ondersteuning van het kunnen
volgen en succesvol afronden van een opleiding af tot één bacheloropleiding
en één masteropleiding per student. Een uitzondering op dit
uitgangspunt wordt gemaakt voor studenten die als tweede (navolgende) studie
een opleiding in het onderdeel Onderwijs of Gezondheidszorg van het Centraal
register opleidingen hoger onderwijs (CROHO) gaan volgen, en die nog geen
bachelorrespectievelijk mastergraad voor een opleiding in een van deze CROHO-onderdelen
hebben behaald: ook voor deze studenten geldt het wettelijk collegegeld. Deze
uitzondering vloeit voort uit de bijzondere verantwoordelijkheid die de overheid
heeft voor de arbeidsmarkt in deze sectoren. Die overheidsverantwoordelijkheid
strekt zich niet uit tot de beroepen waarop de theologische en ambtsopleidingen
zich richten. In dat perspectief ligt een uitzondering voor deze opleidingen
niet in de rede.Teruggave collegegeldDe leden van de SGP-fractie vragen of de kosten die instellingen voor
een student maken in de regel voldoende gedekt zijn in geval van restitutie
van collegegeld die het gevolg is van een voortijdige uitschrijving die zeer
vroeg in het collegejaar plaats vindt.De inschrijving van een student op de peildatum van 1 oktober is
bepalend voor de berekening van de rijksbijdrage. Bij die berekening wordt
geen rekening gehouden met mogelijke uitval of uitschrijving nadien en de
minderuitgaven die daaruit voor instellingen vanwege die uitgeschreven student
resulteren. Deze minderuitgaven en de kosten die instellingen maken in geval
van restitutie van het collegegeld compenseren elkaar naar mijn mening in
voldoende mate.Overige wijzigingenDe leden van de SGP-fractie vragen of het voor een
instelling mogelijk is om af te zien van betaling in termijnen. Zij vragen
of het wenselijk is dat in plaats van een aantal voorgeschreven termijnen
in ieder geval een minimumaantal termijnen wordt opgenomen, zodat minimale
spreiding van financiële lasten gegarandeerd blijft.De instellingen kunnen al vele jaren studenten de mogelijkheid bieden
het collegegeld in termijnen te betalen. Op grond van het wetsvoorstel is
het aantal termijnen niet langer voorgeschreven, maar wel is voorgeschreven
dat de mogelijkheid van gespreide betaling moet bestaan. De instelling doet
dat overeenkomstig een met de student (of degene die namens hem betaalt) te
treffen betalingsregeling. Dat betekent dat een student zelf invloed kan uitoefenen
op het aantal termijnen dat hij een deel van het collegegeld moet betalen.
Een minimum aantal termijnen is naar mijn oordeel dan ook niet nodig.4.2 ProfileringsfondsDe leden van de CDA-fractie stellen dat het kwijtschelden
van collegegeld door de instelling door de overheid als een ondoelmatige besteding
van rijksbijdragen beschouwd wordt. Daarmee is dit instrument verboden. De
studentenorganisaties hebben de figuur van collegegeldvrij studeren voorgesteld
om een beperkt aantal studenten die gedurende een jaar een bestuursfunctie
vervullen de gelegenheid te geven wel ingeschreven te laten staan aan de universiteit,
maar hen geen collegegeld te laten betalen. Begrijpen de leden het goed dat
door deze wettelijke bepaling een dergelijk voorstel al op voorhand onmogelijk
is gemaakt? Waarom heeft de regering dit niet als argument tegen
het voorstel van deze organisaties gebruikt? Wordt dit verbod niet omzeild
doordat hoger onderwijsinstellingen vanuit fondsen overgaan tot het verstrekken
van beurzen wat hetzelfde effect heeft, zo vragen deze leden.In artikel 2.9, eerste lid, van de WHW is, in afwijking van de algemene
regel die deze leden aanhalen, aangegeven dat via het afstudeerfonds (na wetswijziging
het profileringsfonds) het collegegeld wel mag worden gecompenseerd. In het
overleg met de studentenorganisaties is dit ook naar voren gebracht. In het
overleg is aangegeven dat via het profileringsfonds studentbestuurders een
tegemoetkoming kunnen ontvangen waarmee het collegegeld gecompenseerd kan
worden dat is verschuldigd vanwege het gebruik van onderwijsvoorzieningen
terwijl deze studentbestuurders door hun functie daarvan niet of nauwelijks
gebruik kunnen maken.De leden van de SP-fractie wijzen op de memorie van
toelichting waarin wordt gesteld dat het voor de hand ligt dat studenten die
op verzoek van de instelling een adviserende functie verrichten een uitkering
uit het profileringsfonds krijgen. Waarom wordt dit niet vastgelegd, zo vragen
deze leden.Met het profileringsfonds kan de instelling bepaalde studenten financieel
ondersteunen. Als een student in bepaalde bijzondere omstandigheden verkeert,
is het zelfs voorgeschreven dat er ondersteuning plaatsvindt. De instelling
kan daarnaast, als vorm van profilering en binnen grenzen, zelf bepalen welke
andere omstandigheden zij financieel wil ondersteunen uit het fonds.Voor zover de wetgever het nodig heeft geacht een formele bestuursfunctie
voor studenten bij wet te regelen, ligt het voor de hand bij wet financiële
ondersteuning aan deze studenten te garanderen. Het gaat naar mijn mening
te ver dat ook te doen ten aanzien van bestuursfuncties die los daarvan binnen
de instelling zijn vormgegeven. Hiervoor geldt mijns inziens wel een analoge
redenering: als een instelling het wenselijk acht voor studenten bepaalde
bestuursfuncties binnen haar instelling te creëren, ligt het voor de
hand dat de instelling daarvoor financiële ondersteuning verleent uit
het fonds waarmee de instelling zich kan profileren.Waarom mag het instellingsbestuur alleen voorzieningen
treffen voor de financiële ondersteuning van een student die aan de desbetreffende
instelling is ingeschreven voor een opleiding waarvoor aan hem nog geen graad
is verleend? Betekent dit dat een student die bezig is met een tweede studie
geen beroep kan doen op het profileringsfonds zoals deze ook het instellingscollegegeld
moet betalen, willen deze leden weten.Net als in de huidige situatie is een beroep op het fonds voorbehouden
aan studenten die voldoen aan de eisen omtrent het wettelijk collegegeld.
De bedoeling van het fonds is immers om studenten in staat te stellen hun
door de overheid bekostigde opleiding af te ronden. Dit principe is ongewijzigd.
Dit impliceert dat er geen steun uit het profileringsfonds plaatsvindt als
een student reeds een bachelor- respectievelijk een mastergraad heeft behaald.De leden van de VVD-fractie willen weten of inmiddels
overleg is gevoerd met ISO en LSVb over eventuele onnodige belemmeringen rond
het nieuwe profileringsfonds.Met ISO, LSvB en LKkV zijn inmiddels inderdaad gesprekken gevoerd over
onnodige belemmeringen rond het profileringsfonds in samenhang met het
thema collegegeldvrij besturen. Ik heb uw Kamer separaat geïnformeerd
over mijn conclusies naar aanleiding van die gesprekken.Deze leden vragen verder of er onderzoek is gedaan
naar de huidige bereidheid onder studenten om bestuursfuncties en andere nevenactiviteiten
naast hun studie te doen? Zo ja, wat waren de uitkomsten?Uit de beleidsevaluatie van de Wet Modernisering universitaire bestuursstructuur
(MUB) «Gezonde spanning» (2005) blijkt dat meer dan de helft van
het personeel en met name de studenten van de universiteiten geen interesse
heeft in de bestuurlijke gang van zaken. Het grootste deel zegt ook niet bereid
te zijn om zitting te nemen in bestuursorganen. «Het kost te veel tijd»
wordt als hoofdreden aangegeven. Het is mede daardoor moeilijk om geschikte
kandidaten te vinden voor de raden en commissies. De onbekendheid van het
raads- en advieswerk speelt eveneens een rol. Vanuit het hbo zijn vergelijkbare
signalen gegeven.Wat zijn belemmeringen voor studenten om een bestuursfunctie
te bekleden, vragen de leden van de VVD-fractie vervolgens. Hoe kunnen studenten
volgens de regering gestimuleerd worden om nevenactiviteiten te ontplooien?Er zijn verschillende wettelijke voorzieningen voor studenten die een
bestuursfunctie vervullen. Ten eerste is er de landelijke ondersteuning voor
studentvertegenwoordigers van de landelijke studentenorganisaties (art. 3.3,
tweede lid, WHW) en de landelijke ondersteuning voor organisaties gericht
op een maatschappelijk of onderwijskundig belang of een politieke jongerenorganisatie
(artikel 7.51, zesde lid, WHW).Daarnaast wordt voorgeschreven dat de instelling voorzieningen moet treffen
voor financiële ondersteuning aan studenten die lid zijn van het bestuur
van een studentenorganisatie. Verder voorziet de wet in het recht op faciliteiten
en scholing van de leden van de medezeggenschapsorganen. Met dit wetsvoorstel
wordt dat recht ook toegekend aan leden van de opleidingscommissies.Mede naar aanleiding van de toezegging aan uw Kamer tijdens het wetgevingsoverleg
van 8 december 2008 heb ik opnieuw overleg gevoerd met de studentenbonden
over de vraag welke wezenlijke belemmeringen er nu zijn om bestuursfuncties
te vervullen. Ik heb u separaat de resultaten van dit overleg gemeld.Deze leden willen voorts weten in hoeverre de regering
het denkbaar acht dat de beschikbaarheid van middelen vanuit een instelling
voor studenten met een bestuursfunctie steeds verder afkalft, doordat uit
hetzelfde profileringsfonds ook studenten met studievertraging wegens ziekte
en (talentvolle)studenten uit niet EER-landen worden gefinancierd?Het is aan de afzonderlijke instellingen te bepalen welk deel van de rijksbijdrage
wordt aangewend om via het profileringsfonds aan studenten beschikbaar te
stellen. Bij wet is wel voorgeschreven dat de instellingen een voorziening
moeten treffen voor financiële ondersteuning aan studenten met bijzondere
omstandigheden, zoals de bestuursleden van studentenorganisaties en leden
van medezeggenschapsorganen. In de wet is als richtsnoer voor de steun de
hoogte van de studiefinanciering gegeven. In de instellingsregeling worden
nadere keuzes gemaakt. Daarbij kan vanzelfsprekend niet afgeweken worden van
de wettelijke voorschriften. De studenten zijn hierbij nauw betrokken: op
de instellingsregeling heeft het medezeggenschapsorgaan instemmingsrecht.
De instelling zal de financiële consequenties van de wettelijke
verplichtingen en de beleidsinhoudelijke keuzes moeten dragen.Tenslotte vragen de leden van de VVD-fractie of erover
is gedacht om binnen het profileringsfonds middelen voor verschillende doeleinden
te oormerken. Zij vernemen graag hoe de regering tegen die optie aankijkt.Er is niet overwogen om de financiële middelen binnen het profileringsfonds
te oormerken. De instellingen worden bekostigd volgens een lumpsum financiering.
Dit impliceert dat er voor de instelling bestedingsvrijheid bestaat. Dankzij
een dergelijke financieringswijze kunnen instellingen zelf zorg dragen voor
een goede besteding van middelen binnen de instelling. Uiteraard dient de
besteding plaats te vinden overeenkomstig het doel waartoe bekostiging wordt
verleend en onder naleving van de overige wettelijke voorschriften. Daar waar
de WHW voorschriften geeft aan de instellingen zullen zij deze moeten uitvoeren
en kunnen zij daarvoor de publieke middelen inzetten. Het verstrekken van
financiële ondersteuning van de instelling aan de student is een dergelijke
taak op grond van de wet. De financiering ervan is onderdeel van de rijksbijdrage.
Oormerking van de financiering verdraagt zich slecht met de lumpsumsystematiek.4.3 VerhaalsrechtDe leden van de CDA-fractie merken op dat het zogeheten
verhaalsrecht «nieuw» is. Indien studenten menen dat de kwaliteit
van de opleiding achter blijft bij de gewekte verwachtingen, kunnen zij een
deel van hun collegegeld terug vragen. Deze figuur is reeds van toepassing
binnen het consumentenrecht, waar het wettelijk is vorm gegeven en waar jurisprudentie
is gevormd. De leden van deze fractie maken zich zorgen over deze «verconsumentering»
van het hoger onderwijs en vrezen voor te vergaande mate van juridisering.
De uiteindelijke kwaliteit en vormgeving van de opleiding is niet uitsluitend
afhankelijk van de docenten en de instelling, maar ook van zijn deelnemers.
Dat aspect komt onvoldoende tot uitdrukking in dit wetsvoorstel en om die
reden wijzen de leden voorlopig de introductie van dit verhaalsrecht af. Bij
het verhaalsrecht in deze wet vragen de leden in welke gevallen een beroep
mag worden gedaan op dit recht. Op grond van welke informatie mag een student
zijn verhaal baseren: op brochures, studiewijzers, internetinformatie, krantenberichten,
willen zij weten.Met het verhaalsrecht wordt «verconsumentering» noch juridisering
beoogd. Het verhaalsrecht is bedoeld om te bevorderen dat een student van
de instelling het onderwijs krijgt dat hij bij zijn inschrijving mocht verwachten
gegeven de uitlatingen en regelingen van de instelling. De relatie student –
instelling is een tweezijdige relatie. Ook in een dergelijke tweezijdige relatie –
de student betaalt en moet zich inspannen voor de opleiding, de instelling
moet de student goed onderwijs geven en uitdagen – past het verhaalsrecht.Het verhaalsrecht is mede geïntroduceerd op verzoek van een meerderheid
van de Tweede Kamer. De instelling zal zich als gevolg van de introductie
van het verhaalsrecht, mogelijk meer nog dan nu al het geval is, bewust moeten
zijn van haar (op de WHW berustende) verplichtingen. Dat neemt niet weg dat
in de relatie tussen instelling en student en de door de instelling geboden
kwaliteit ook de student een rol speelt. Hierbij is relevant of er sprake
was van gerechtvaardigde verwachtingen en of het niet nakomen van hetgeen
in de informatie was aangekondigd zodanige nadelige gevolgen heeft in de vorm
van bijvoorbeeld materiële schade dat verhaalsrecht op zijn plaats is.
Van de instelling (het college van bestuur) wordt gevraagd om in geval van
een claim van een student deze aan een beoordeling te onderwerpen
en de rol van alle betrokken partijen daarbij te betrekken. Als een student
het niet eens is met de beslissing van het college van bestuur over zijn claim,
dan kan hij op de interne en zonodig de externe geschillenprocedure een beroep
doen. Er zal zich jurisprudentie vormen die voor student en instelling een
richtsnoer kan zijn bij de haalbaarheid van eisen respectievelijk het inwilligen
daarvan.De informatie waarop de student zijn verhaalsrecht mag baseren, is breed:
het gaat om informatiebronnen als studiekeuze 123, wervingsmateriaal als brochures,
internetpagina’s en interne (door de wet verplicht gestelde) documenten
als het studentenstatuut en het onderwijs- en examenreglement. Dit zijn allemaal
documenten waarvan de inhoud door de instelling (mede) wordt bepaald en waar
de instelling verantwoordelijk voor gehouden kan worden. Daarbij leggen –
vanwege de genoemde gerechtvaardigde verwachtingen – de documenten die
de instelling op grond van de wet verplicht is tot stand te brengen (met soms
daarbij nog een rol van de medezeggenschap) het meeste gewicht in de schaal.
Folders hebben een wervend karakter, berichten in de media en ook berichten
op internet zijn vrijwel altijd gecomprimeerd en soms wat eenzijdig, bijvoorbeeld
te rooskleurig. De (potentiële) student kan dat redelijkerwijze weten
en op informatie uit die bronnen mag hij dus niet zonder meer vertrouwen.
Dat zal meewegen bij het antwoord op de vraag of de instelling gehouden is
tot het betalen van schadevergoeding. Ik zal bij nota van wijziging voorstellen
dat de student zich ten minste mag baseren op de artikelen 7.13, 7.15 en 7.59
van de WHW als hij een beroep op het verhaalsrecht doet.De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat de regering
in dit wetsvoorstel het door haar gewenste principe van «niet goed,
geld terug» heeft opgenomen via instelling van het zogenaamde verhaalsrecht.
In de memorie van toelichting wordt toegelicht dat het aan de instellingen
is om te bepalen hoe men de procedure, met betrekking tot het verhalen van
geleden schade, inricht. Hierbij gaat men er vanuit dat er vanuit wordt gegaan
dat de procedure voor de student zo min mogelijk moeite en tijd zal kosten.
Acht de regering het niet wenselijk dat hier duidelijke randvoorwaarden worden
opgenomen voor wat betreft snelheid en belasting zodat het aangaan van een
procedure geen onneembare drempel dreigt te worden, vragen de leden.Bij de regeling van het verhaalsrecht wordt ervan uitgegaan dat de principes
van laagdrempeligheid, transparantie en oplossingsgerichtheid in acht worden
genomen. In de artikelen die daarop betrekking hebben, wordt verwezen naar
bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht die van (overeenkomstige) toepassing
zijn. Die artikelen hebben betrekking op onderwerpen als de zorgvuldigheid
en de wijze waarop de student in de gelegenheid wordt gesteld zijn verhaal
te doen. Bovendien worden in de artikelen 7.59a en 7.63a nog eens specifiek
kwesties genoemd die erop gericht zijn de student in een zo gunstig mogelijk
positie te plaatsen. De regeling die het instellingsbestuur maakt, moet worden
opgenomen in het bestuurs- en beheersreglement. Daarop heeft het medezeggenschapsorgaan
instemmingsrecht. Studenten kunnen dus zo direct invloed uitoefenen op de
gang van zaken binnen hun eigen instelling.De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering voorkomt
dat er met het verhaalsrecht een afkoopmogelijkheid komt voor instellingen
om afspraken niet na te komen. Waarom komt er niet een regeling waardoor instellingen
zich sowieso moeten houden aan hun afspraken, beloftes en wettelijke taak?Het verhaalsrecht zal, anders dan de leden van de SP-fractie lijken te
veronderstellen, naar mijn mening niet een instrument worden om de verantwoordelijkheid
van de instelling af te kopen. Instellingen zijn gehouden om dat wat in de
WHW is bepaald, na te komen als regel of als bekostigingsvoorwaarde. Op het
niet nakomen van een verplichting staan sancties, met name het door de de
minister van OCW geheel of gedeeltelijk opschorten of inhouden van de rijksbijdrage.
Het verhaalsrecht is een andere mogelijkheid om ervoor te zorgen dat instellingen
zich aan hun verplichtingen houden. Als een student een beroep op zijn verhaalsrecht
doet, kan de instelling verplicht worden het collegegeld geheel of gedeeltelijk
terug te betalen. Dat gaat ten koste van de middelen van de instelling. Naar
mijn mening zal dit eraan bijdragen dat de instelling haar wettelijke verplichtingen
nakomt. Bovendien dient de instelling jaarlijks verslag uit te brengen over
de verrichte werkzaamheden.Deze leden merken op dat het college van bestuur beslist
of een schadevergoeding wordt toegekend, maar ook verantwoordelijk is voor
de financiën van de instelling. Hoe garandeert de regering een objectieve
afweging of er recht is op terugbetaling van (een deel van) het collegegeld?
Hoe voorkomt de regering belangenverstrengeling?Artikel 7.35, waarin het verhaalsrecht wordt vormgegeven, bepaalt in welke
gevallen het instellingsbestuur (een deel van) het collegegeld terugbetaalt
aan de student die hiervoor een verzoek indient. Een voorbeeld is onjuiste
informatieverstrekking door een instelling. In de informatie staat bijvoorbeeld
dat een bepaald vak wordt verzorgd tijdens een bepaald semester en de student
schrijft zich met het oog daarop in. Al gauw blijkt dat de informatie niet
juist is en de student het vak pas een semester later kan volgen en zodoende
studievertraging oploopt.Een student kan dan bij het instellingsbestuur een gemotiveerd verzoek
indienen waarom het instellingsbestuur zich ten opzichte van hem niet aan
zijn verplichtingen heeft gehouden. Het instellingsbestuur zal op dit verzoek
een gemotiveerde beslissing moeten nemen. De objectiviteit van de beslissing
van het instellingsbestuur wordt gewaarborgd doordat de interne en externe
rechtsbeschermingsprocedures open staan voor deze beslissingen. Daarnaast
heeft de medezeggenschap instemmingsrecht op de door het instellingsbestuur
vast te stellen procedurele regeling. Intern zal de raad van toezicht in het
systeem van checks en balances toezicht houden op het objectief en onafhankelijk
uitvoeren van deze bevoegdheid door het instellingsbestuur.De leden van de SP-fractie informeren verder hoe deze
situatie zich verhoudt tot de randvoorwaarde van rechtsbescherming dat een
procedure zo onafhankelijk mogelijk is.Als een student een verzoek om terugbetaling van (een deel van) het collegegeld
bij het instellingsbestuur indient, neemt het instellingsbestuur hierover
een beslissing. Omdat het instellingsbestuur verantwoordelijk is voor de financiën
van de instelling, is het instellingsbestuur het aangewezen orgaan om terugbetalingsverzoeken
te behandelen. Het instellingsbestuur heeft de terugbetalingsverplichting
op grond van de WHW en is om die reden eraan gehouden hiermee zorgvuldig om
te gaan. Is een student het niet eens met de beslissing die is genomen door
het instellingsbestuur dan staat de rechtsbeschermingsprocedure open voor
deze student. De onafhankelijke geschillenadviescommissie zal over dit geschil
adviseren aan het instellingsbestuur in verband met de heroverweging van de
genomen beslissing. Vervolgens staat de externe rechtsbeschermingsprocedure
voor de student open. Dat wil zeggen dat de rechter de beslissing toetst.Verder wil ik erop wijzen dat het medezeggenschapsorgaan instemmingsrecht
heeft op de procedureregeling ten aanzien van het verhaalsrecht én – via het bestuurs- en beheersreglement – op de regeling
van de rechtsbescherming.Tot slot willen deze leden weten of het recht op teruggave
van collegegeld ook geldt wanneer een instelling niet voldoet aan beloftes
uit een wervingsfolder voor aankomende studenten of wanneer er onjuiste informatie
is verstrekt aan (aankomende) studenten.Teruggave van het collegegeld kan ook aan de orde zijn als de instelling
informatie of toezeggingen in voorlichtingsmateriaal niet nakomt. Zoals ik
al bij mijn beantwoording van vragen van de CDA-fractie heb aangegeven, is
er een veelheid aan bronnen waaruit een student zijn informatie kan halen.
Als een instelling zelf (eventueel in samenwerking met andere instellingen
zoals ingeval van studiekeuze 123) verantwoordelijk is voor de inhoud van
informatie aan (aankomende) studenten, kan een student zich bij het indienen
van een claim daarop beroepen. Er is echter wel een verschil tussen reclamemateriaal
en formele regelingen van de instellingen. Hoewel een burger zich tot op bepaalde
hoogte ook mag baseren op dat wat in reclame- of voorlichtingsmateriaal wordt
vermeld, brengt de aard van dat materiaal wel enige beperking mee. Ik verwijs
hier ook naar hetgeen ik heb opgemerkt over de nota van wijziging waarin ik
de gegevens bedoeld in de artikelen 7.13, 7.15 wen 7.59 expliciet zal noemen
als informatiebronnen waarop de (aanstaand) student zich kan beroepen. Juist
in die informatiebronnen staan de rechten van de studenten concreet beschreven,
waardoor de student zijn rechten beter kan operationaliseren.De leden van de VVD-fractie vragen ten aanzien van
het verhaalsrecht of de regering de omschrijving: zaken van «enige omvang»
die het niet nakomen van de instelling van haar verplichting betreffen, concreet
genoeg acht om als student een beroep op te kunnen doen? Zal deze bepaling
in de praktijk niet vooral leiden tot juridisering, vragen zij.Ik acht de omschrijving «zaken van enige omvang» concreet
genoeg om het verhaalsrecht goed te laten functioneren. Als in het wetsvoorstel
gesproken wordt over een deel van het collegegeld, dan zal het gaan om bedrag
van enige omvang met daaraan dan weer gekoppeld een handelen of nalaten van
de instelling dat daarmee overeenkomt. De student moet als hij een beroep
op het verhaalsrecht doet, gemotiveerd uiteenzetten dat hij door een handelen
van de instelling schade heeft opgelopen en waaruit die schade bestaat: studievertraging,
materiële schade. Het college van bestuur «waardeert» vervolgens
de schade en bepaalt de hoogte van het aan de student te vergoeden bedrag.
Het is voorstelbaar dat deze bepaling over het verhaalsrecht leidt tot juridisering
in de praktijk. Dat kan als negatief worden beschouwd. Daarbij wijs ik er
nadrukkelijk op dat het opnemen van het verhaalsrecht en de rechtsbescherming
van de student in de wet wezenlijke verbeteringen van diens positie vormen.
De wet biedt hem nu instrumenten om intern en extern gedragingen van een orgaan
van de instelling aan een beoordeling te laten onderwerpen. Een mogelijke
juridisering kan daarvan het gevolg zijn. Dit weegt niet op tegen de eerder
genoemde verbetering van de positie van de student.Ook vernemen deze leden graag in hoeverre de regering
verwacht dat studenten gebruik zullen gaan maken van het verhaalsrecht.Hoewel ik geen prognose kan geven over de omvang waarin studenten gebruik
zullen gaan maken van het verhaalsrecht, staat voor mij wel vast dat zij er
gebruik van gaan maken. Als bijvoorbeeld het aantal contacturen dat een student
mag verwachten niet spoort met de werkelijkheid – onderzoek van de inspectie
uit 2007 (TK 2006–2007, 30 800 VIII, nr. 129) duidt erop
dat dit nogal eens voorkomt – kan hij in de toekomst op dit recht een
beroep doen. Naarmate een instelling er beter in slaagt gewekte verwachtingen
ook waar te maken, zal er minder een beroep op het verhaalsrecht hoeven te
worden gedaan.Wat brengt dit aan extra administratieve lasten met
zich mee, willen deze leden weten.Administratieve lasten worden alleen berekend als verwacht wordt dat zich
daarin een wijziging in de vorm van een toename of een afname zal voordoen.
Het gaat daarbij om informatieverplichtingen ten opzichte van de overheid.
Het verhaalsrecht leidt niet tot een toename of afname daarvan. Dat neemt
natuurlijk niet weg dat er intern binnen de instelling voorzieningen moeten
worden getroffen met het oog op het verhaalsrecht. Binnen een professionele
organisatie als een instelling voor hoger onderwijs is, moet dat naar mijn
indruk zonder al te veel problemen kunnen.De leden van de VVD-fractie vragen verder of de medezeggenschap
nog een rol speelt in het verhaalsrecht.De medezeggenschap heeft een rol bij de vaststelling van de regeling omtrent
het verhaalsrecht. In artikel 9.33a (voor de universiteiten), art. 10.20a
(voor de hogescholen) en artikel 11.13 (voor de Open Universiteit) is een
adviesrecht van het medezeggenschapsorgaan op deze regeling voorgeschreven.
Daarnaast wijs ik op het instemmingsrecht – via het bestuurs- beheersreglement –
ten aanzien van de regeling van de rechtsbescherming.Tot slot vragen deze leden of een faculteitsraad namens
een grote groep studenten een beroep kan doen op het verhaalsrecht.Het verhaalsrecht is in beginsel een recht dat de individuele student
toekomt. Individuele studenten kunnen zich wel verenigen tot een groep en
als groep een beroep doen op de faculteitsraad om namens hun op te treden.
Ongevraagd kan de faculteitsraad dat normaal gesproken niet. Ik teken hierbij
aan dat het aan de instelling is overgelaten hoe de procedure rond het verhaalsrecht
eruit komt te zien. 5. STUDENTEN5.1 RechtsbeschermingDe leden van de VVD-fractie vragen waarom de regeling
voor rechtsbescherming van studenten geen betrekking heeft op andere organisaties
dan onderwijsinstellingen, zoals de IB-groep, Centrale Financiële Instellingen
(CFI) en inspectie van het onderwijs. Is de rechtsbescherming ten aanzien
van deze organisaties volgens de regering afdoende geregeld?Ja, ik ben van mening dat de rechtsbescherming voor studenten goed geregeld
is als het gaat om besluiten van andere instanties dan de instellingen voor
hoger onderwijs. De rechtsbescherming voor dergelijke besluiten is in andere
wetgeving dan de WHW neergelegd. Zo is in de Wet studiefinanciering 2000 de
rechtsbescherming geregeld voor studenten tegen besluiten van de IB-Groep.
De inspectie van het onderwijs heeft een klachtenregeling, gebaseerd op hoofdstuk
9 van de Algemene wet bestuursrecht. Studenten hebben geen directe relatie
met CFI.De instelling is vrij om een keuze te maken hoe «de
faciliteit» wordt vormgegeven. Hoe wordt de neutraliteit van «de
faciliteit» gewaarborgd, zo vragen deze leden.De neutraliteit van de «faciliteit» wordt gewaarborgd doordat
de medezeggenschap instemmingsrecht heeft op het bestuurs- en beheersreglement
waarin de inrichting van de faciliteit wordt vormgegeven. Daarnaast heeft
de raad van toezicht een toezichthoudende rol met betrekking tot de uitvoering
van het bestuurs- en beheersreglement waarbij de raad van toezicht ook de
neutraliteit van de faciliteit in de gaten kan houden. Overigens neemt de «faciliteit»
inhoudelijk geen beslissingen; dus neutraliteit in die zin is bij de «faciliteit»
niet aan de orde.Valt onder behandeling van geschillen die betrekking
hebben op een beoordeling van de kwaliteit van de student ook het judicium
abeundi, willen deze leden weten.Ja, ook bij toepassing van het iudicium abeundi is rechtsbescherming mogelijk.
De geschillenadviescommissie zal bij geschillen daarover een advies uitbrengen
aan het instellingsbestuur dat dan vervolgens op grond van een heroverweging
beslist.Bijzondere instellingen moeten ten aanzien van een
klacht zoveel mogelijk in overeenstemming met titel 9.1. van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb) handelen, terwijl openbare instellingen zich er volledig
aan moeten houden. Op welke punten mag een bijzondere instelling afwijken,
zo vragen de leden van de VVD-fractie verder.Hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is van overeenkomstige
toepassing verklaard voor bijzondere instellingen. De reden dat van deze wetgevingstechniek
gebruikt is gemaakt, is dat de bijzondere instellingen, anders dan de openbare
instellingen, in de meeste gevallen niet handelen als een bestuursorgaan in
de zin van de Awb. De Awb geldt alleen voor bestuursorganen. Hoofdstuk 9 Awb
is dus niet automatisch van toepassing op de bijzondere instellingen, zoals
bij de openbare instellingen wel het geval is. De bijzondere instellingen
moeten hun procedure zo invullen dat ze voldoen aan de eisen die gesteld worden
in hoofdstuk 9 van de Awb. De terminologie «van overeenkomstige toepassing»
biedt inhoudelijk geen ruimte om afwijkende bepalingen te hanteren. Overigens
geldt hetzelfde voor de studenten. Zij moeten zich ook houden aan de regels
uit hoofdstuk 9 van de Awb. Hoofdstuk 9 van de Awb biedt minimumeisen voor
een goede klachtenbehandeling. Als er voor bestuursorganen vrijheid is om
extra voorschriften op te nemen, dan geldt dit recht ook voor de bijzondere
instellingen.Op basis van welke signalen verwacht de regering dat
bijzondere instellingen met het oog op de rechtszekerheid van studenten zo
min mogelijk zullen afwijken van de Awb, vragen deze leden. Welke garantie
heeft de regering? Als hiertoe geen garanties bestaan, is de conclusie dan
juist dat de rechtszekerheid van een student bij een bijzondere instelling
niet gegarandeerd kan worden?In het wetsvoorstel is voor de interne regeling van de rechtsbescherming
een onderscheid gemaakt tussen klachten en geschillen. Ten aanzien van klachten
is bepaald dat titel 9.1 van de Awb van overeenkomstige toepassing is. Alleen
ten aanzien van geschillen zijn afwijkingen ten opzichte van de op dat punt
gedetailleerdere Awb mogelijk. Aan de instelling wordt een bepaalde mate van
ruimte geboden om tot een goede inrichting van de geschillenregeling te komen
Daarbij zijn wel essentiële voorwaarden gesteld deels voortkomend uit
de Awb en deels specifiek voor het hoger onderwijs (zoals het
college van beroep voor de examens). In de instellingsregeling, met een rol
voor het medezeggenschapsorgaan, kan een en ander binnen dat gegeven kader
worden uitgewerkt. Hiermee is de rechtszekerheid van de student bij de bijzondere
instelling gegarandeerd.Geldt ten aanzien van de klachtenprocedure ook de termijn
zoals in artikel 9.11 van de Awb is vastgelegd, willen de leden van voornoemde
fractie weten.Ja, de termijn zoals genoemd in artikel 9.11 van de Awb is van toepassing
ten aanzien van de klachtenprocedure in het hoger onderwijs. 5.2 Transparante studiekeuze-informatieDe leden van de CDA-fractie merken op dat om het studiesucces
te verhogen het van belang is dat aankomende studenten een juiste studiekeuze
maken. Daartoe moet hen voldoende en adequate informatie worden aangeboden.
De minister verwijst in dat kader naar Studiekeuze 123. De leden van deze
fractie vragen of de effectiviteit van dit instrument reeds is onderzocht.De effectiviteit van Studiekeuze123 moet worden bekeken in samenhang met
de vele andere activiteiten die plaatsvinden om aankomende studenten (zich)
goed te (laten) informeren ten behoeve van een goede studiekeuze (voorlichting
op school, open dagen, studiebeurzen, studiekeuzegesprekken, andere websites
en publicaties met informatie over opleidingen in het hoger onderwijs). De
invloed van al deze activiteiten op het studiesucces is niet afzonderlijk
te meten, want bij studiesucces en -uitval spelen vele andere factoren ook
een rol (zoals motivatie). Ik acht de beschikbaarheid van betrouwbare, onafhankelijke
en transparante vergelijkende informatie over de opleidingen in het hoger
onderwijs evenwel sowieso van groot belang voor een goede studiekeuze.De kwaliteit van de informatie en de website is van groot belang voor
het succes ervan. Een deskundigenpanel ziet daarop toe. De Stichting Studiekeuze123
peilt regelmatig het gebruik van de website Studiekeuze123. Deze groeit sterk
(het aantal unieke bezoekers groeide van 235 000 in 2007 naar 462 000
in 2008). De helft van de bezoekers gebruikt de site ook om opleidingen met
elkaar te vergelijken. Daarnaast moeten een gebruikersplatform en een klankbordgroep
garanderen dat de informatie en de website aansluiten bij de behoeften van
de gebruikers en de maatschappelijke omgeving. Tot slot wordt ook in de Studentenmonitor
de studenten gevraagd naar hun oordeel over de kwaliteit van de informatie
en de website. De studenten waarderen de site met ruim een 7.De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering
kan aangeven of zij heeft overwogen misleidende informatie in voorlichtingsfolders
en andere vormen van voorlichting die niet voldoen aan de principes van zorgvuldige
communicatie, een plek te geven binnen het verhaalsrecht zoals in het wetsvoorstel
naar voren komt.Zoals ik al bij de beantwoording van andere vragen heb opgemerkt, kan
de student zich bij de uitoefening van het verhaalsrecht beroepen op alle
mogelijke (informatie) bronnen waarvoor de instelling verantwoordelijk is.
Bij nota van wijziging zal ik expliciet de onderwijs- en examenregeling (artikel
7.13), de informatie aan (aanstaande) studenten (artikel 7.15) en het studentenstatuut
(artikel 7.59) toevoegen als gronden waarop een student zijn verhaalsrecht
kan baseren.De leden van de SP-fractie vinden het belangrijk dat
er goede informatie beschikbaar is over opleidingen. Zij zouden graag zien
dat ook de informatie over studiekosten duidelijk is voor aankomende studenten.
Dit zou bijvoorbeeld kunnen door instellingen een maximum te laten stellen
aan de bijkomende kosten bovenop het collegegeld. Wanneer een opleiding hiervan
afwijkt, moet deze dat verantwoorden in bijvoorbeeld de studiegids en op de
website van de studie. Zij vragen naar de mogelijkheden om dit maximum vast
te laten stellen door het college van bestuur in samenspraak met de medezeggenschapsraad.Elke student die zich inschrijft voor een opleiding is collegegeld verschuldigd.
De wet bepaalt dat de inschrijving niet afhankelijk mag worden gesteld van
andere financiële bijdragen dan het collegegeld. In antwoord op Kamervragen
en in een recente brief (TK 2008–2009, Aanhangsel Handelingen, nr. 1306,
respectievelijk brief van 2 april 2009, TK 2008–2009, 31 288,
nr. 53) heb ik aangegeven dat de instelling zich aan de wet moet houden, wat
daarin bepaald is over de kosten voor het onderwijs en dat als sprake is van
extra kosten deze redelijk moeten zijn. De toegankelijkheid kan niet in het
gedrang komen. Als instellingen een maximum bedrag zouden kunnen vaststellen,
dan ontstaat naar mijn mening het risico dat dat bedrag als norm wordt gehanteerd
terwijl «redelijkheid» en toegankelijkheid de criteria moeten
zijn.De leden van de VVD-fractie vernemen graag op welke
termijn de regering verwacht dat de bestuurlijke afspraken rond studiekeuze-informatie
ook daadwerkelijk resulteren in een website waarmee studenten opleidingen
met elkaar kunnen vergelijken en bijvoorbeeld kunnen beoordelen welk arbeidsmarktsucces
een bepaalde opleiding heeft. Kan de regering een datum noemen en toezeggen
hier vaart achter te zetten?De website om opleidingen met elkaar te vergelijken waar de leden van
de VVD-fractie om vragen, bestaat reeds sinds begin 2006 en wordt sindsdien
voortdurend verbeterd en uitgebreid (masteropleidingen, associate degree opleidingen,
opleidingen van particuliere onderwijsinstellingen, informatie over de aansluiting
tussen bachelor- en masteropleidingen enz.).Ook arbeidsmarktinformatie maakt deel uit van de informatie waaruit studenten
kunnen kiezen. Deze informatie is afkomstig van het Researchcentrum voor Onderwijs
en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit Maastricht, dat in opdracht van
de HBO-raad en de VSNU periodiek onderzoek doet onder afgestudeerden van hbo-
en wo-opleidingen (alumnimonitoren). Onderzocht is of deze informatie, die
wel per opleiding, maar niet per instelling beschikbaar is, ook naar instelling
kan worden uitgesplitst. Dit is naar het oordeel van deskundigen niet goed
mogelijk. De verschillen tussen opleidingen in Nederland zijn groter dan tussen
de instellingen en de aantallen ondervraagde afgestudeerden zijn voor veel
opleidingen te klein om statistisch significante uitspraken toe te staan over
verschillen.In mijn brief van 29 oktober 2007 (TK 2007–2008, 29 853,
nr. 34) heb ik aangegeven dat ook de uitvoering van werkgeversenquêtes
geen realistische optie is. Wel streeft de Stichting Studiekeuze123 ernaar
steeds meer informatie over beroepen en arbeidsmarkt aan de site toe te voegen.
De hierboven vermelde alumnimonitoren van het ROA zijn daarvan een voorbeeld.
Daarnaast wordt bij elke opleiding een schets van de mogelijke beroepen en
beroepsgroepen gegeven. Tot slot is in dit verband relevant dat de werkgeversverenigingen
MKB-Nederland en VNO-NCW in het gebruikersplatform van de Stichting Studiekeuze123
zijn vertegenwoordigd en via dat platform invloed kunnen uitoefenen
op de verdere ontwikkeling van de website.Deze leden vragen verder welke rol studiekeuzegesprekken
spelen in de bestuurlijke afspraken over studiekeuze-informatie?Studiekeuzegesprekken spelen in de bestuurlijke afspraak over studiekeuze-informatie
geen concrete rol. De bestuurlijke afspraak is op 31 mei 2006 gemaakt
en de introductie van studiekeuzegesprekken is nadien gestart. Bij brief van
17 maart 2009 (TK 2008–2009, 31 288, nr. 51) heb ik u hierover
geïnformeerd. Ik beschouw studiekeuzegesprekken ook als een activiteit
naast de beschikbaarstelling van studiekeuze-informatie. Beide instrumenten
hebben hun belang voor de realisatie van studiesucces.Is de regering voornemens «matching» aan
de poort meer te stimuleren? Zo ja, hoe? Zo neen, waarom niet? Vervolgens
vragen de leden of de problematiek rond studiekeuze geholpen zou kunnen worden
door de inschrijfdatum voor nieuwe studenten te vervroegen, bijvoorbeeld naar
1 juli. Heeft de regering de indruk dat onder instellingen de wens leeft
om de inschrijfdatum voor studenten te vervroegen, willen de leden weten.
Wat zouden argumenten zijn om dit wel te doen en wat zouden argumenten zijn
om dit niet te doen? Waarom is in dit wetsvoorstel niets over de inschrijfdatum
voor nieuwe studenten opgenomen? De leden vragen of de regering alsnog voornemens
het beleid aan te passen door de inschrijfdatum te vervroegen? Indien dit
het geval is, dan vernemen de leden graag per wanneer? Indien dit niet het
geval is, dan willen de leden weten waarom niet.Zoals met uw Kamer is besproken, wil ik brede introductie van studiekeuzegesprekken
in het hoger onderwijs bereiken via een zorgvuldig invoeringstraject. In mijn
hiervoor genoemde brief van 17 maart jl. heb ik u geschreven dat dit
traject vorig jaar van start is gegaan met een op mijn verzoek door Stichting
SURF uitgezet programma, waarbij studentenorganisaties, HBO-raad en VSNU en
de individuele instellingen voor hoger onderwijs zijn betrokken. In dit programma
komt aan bod hoe studiekeuzegesprekken optimaal kunnen worden georganiseerd
en daartoe worden «good practises» van instellingen uitgewerkt
en overdraagbaar gemaakt ten behoeve van andere instellingen.Of het nodig is om de inschrijfdatum te vervroegen is een vraag die in
dat verband aan de orde komt. Juist ook omdat over de noodzaak en argumenten
hiervoor nu nog geen eenduidigheid bestaat. Aan de hand van de uitkomsten
van dit programma dat 12 maart jl. van start is gegaan en tot volgend
jaar april loopt, wil ik bezien of het noodzakelijk is (en zo ja, hoe) de
inschrijfdatum te vervroegen.5.3 Iudicium abeundiDe leden van de SP-fractie merken op dat het iudicium
abeundi wordt geïntroduceerd om bepaalde studenten te weren van studies
die opleiden voor een beroep waar deze studenten een gevaar zullen vormen
voor zichzelf of anderen. Het mag echter niet lichtvaardig worden ingezet.
De rechter heeft onlangs besloten dat studenten onder bijzondere omstandigheden
om dringende redenen geweigerd kunnen worden. Hoe zal de praktijk met deze
wet veranderen, aangezien ook nu al studenten verwijderd kunnen worden?De belangrijkste reden om het iudicium abeundi toch in de wet te regelen
is dat het een inbreuk maakt op het toelatingsrecht van de student. Het toelatingsrecht
is een zodanig belangrijk uitgangspunt in de wet dat een inbreuk
daarop naar mijn mening expliciet moet worden vastgelegd. Een andere belangrijke
reden is dat het bijdraagt aan de rechtszekerheid: instellingen en studenten
weten wat de gronden zijn om een student te verwijderen en wanneer dat mogelijk
is, welke organen van de instelling daarbij een rol dienen te spelen en binnen
welke kaders beoordeling door de rechter dient plaats te vinden als een student
beroep aantekent tegen het besluit van het instellingsbestuur. Bovendien is
daarmee duidelijk dat het niet op andere gronden kan.Hoe voorkomt de regering dat het iudicium abeundi door
instellingen wordt gebruikt om lastige studenten te weren of te verwijderen,
zo vragen deze leden.Het gebruiken van het iudicium abeundi om lastige studenten te verwijderen
of te weren wordt voorkomen doordat verlangd wordt dat het instellingsbestuur
als orgaan alleen een beslissing neemt op advies van de examencommissie of
de decaan of een daarmee vergelijkbaar orgaan. Er moet een afweging worden
gemaakt tussen de belangen van alle betrokkenen en er moet sprake zijn van
gedragingen en uitlatingen die leiden tot de conclusie dat de desbetreffende
student ongeschikt is voor het beroep waartoe de opleiding opleidt of de praktijkoefening
daarbinnen. De voorgestelde wettelijke regeling bevat dus verschillende «checks
and balances» om te voorkomen dat de instelling onwelgevallige studenten
verwijdert. Ook valt het iudicium onder de rechtsbescherming met een interne
en een externe procedure. Ik merk volledigheidshalve nog op dat het wetsvoorstel
wel de mogelijkheid biedt studenten die voor ernstige overlast zorgen definitief
te verwijderen van de instelling.De leden van de VVD-fractie vragen of het voor instellingen
mogelijk is om ter uitvoering van het iudicium abeundi vooraf een Verklaring
Omtrent Gedrag (VOG) van een student te vragen? Zou dit bijvoorbeeld voor
pedagogische opleidingen zelfs niet verplicht moeten worden? Zo ja, op welke
wijze, vragen de leden. Indien dit niet het geval is, dan vernemen de leden
graag waarom niet.Het iudicium abeundi is bedoeld om een student te kunnen verwijderen van
wie de instelling na een zorgvuldige afweging van de betrokken belangen en
op grond van de wettelijke criteria tot het oordeel is gekomen dat hij ongeschikt
is voor het beroep of de praktijkoefening dat respectievelijk die bij zijn
studie hoort. Een Verklaring omtrent het gedrag heeft als doel iemand bij
voorbaat te kunnen uitsluiten van het volgen van een bepaalde opleiding of
soort van opleidingen, zonder enige inhoudelijke beoordeling wat betreft de
geschiktheid voor het beroep of de praktijkoefening. Ik vind dat een onnodig
grof instrument. Bovendien heeft de Verklaring betrekking op de vraag of de
persoon die de Verklaring vraagt een strafblad heeft. Dat is een andersoortige
beoordeling van de persoon dan hier bedoeld. Het vooraf vragen aan studenten
van een dergelijke Verklaring is in het licht van het «ultimum remedium»-karakter
van het iudicium abeundi ook niet proportioneel.De leden van de D66-fractie vragen welke criteria er
worden gesteld aan het iudicium abeundi? Deze leden zijn van mening dat een
iudicium abeundi alleen acceptabel is als hieraan zeer duidelijke en toetsbare
criteria zijn verbonden. Op dit moment is onvoldoende duidelijk wat de regering
bedoelt met de morele ongeschiktheid voor een beroep die de basis vormt voor
het iudicium abeundi. De leden willen graag weten hoe de criteria voor morele
ongeschiktheid tot stand zullen komen en welke partijen daarbij betrokken
zullen zijn?De criteria worden door het instellingsbestuur vastgesteld. Het is tenslotte
een beslissing van de instelling. Dit laat onverlet dat de instelling zich
kan en vermoedelijk zal laten leiden door criteria die zijn opgesteld door
beroepsgroepen. Zo wordt binnen de medische discipline op dit moment nagedacht
over eventuele criteria die naar haar oordeel voor de opleiding geneeskunde
zouden kunnen gelden. Deze kunnen niet zeer specifiek zijn omdat elk geval
uniek is en telkens weer moet worden gewogen waarom specifieke gedragingen
en uitlatingen van een student hem ongeschikt maken voor een bepaald beroep
of praktijkoefening. Het vastleggen van de criteria is daarom geen verplichting.
Zij bieden wel een richtsnoer en kunnen de zorgvuldigheid jegens de student
en de rechtszekerheid bevorderen. Expliciet is aangegeven, en de Raad van
State heeft dit in positieve zin gememoreerd, dat het iudicium abeundi niet
mag leiden tot aantasting van de academische vrijheid. Evenmin mag er sprake
zijn van een aantasting van de vrijheid van meningsuiting. Het iudicium abeundi
is een ultimum remedium en moet ook als zodanig worden vormgegeven.Wanneer vormen personen volgens de minister door hun
gedragingen een bedreiging voor anderen, zo vragen deze leden vervolgens.
In de memorie van toelichting richt de regering zich alleen op ontucht en
pedofilie. Hiermee wordt de vraag omzeild of onder het iudicium abeundi bijvoorbeeld
ook mensen met fundamentalistisch gedachtegoed de toegang tot opleidingen
mag worden geweigerd.Een persoon vormt naar mijn mening door zijn gedragingen een bedreiging
voor anderen als die gedragingen zodanig zijn dat er vanuit mag worden gegaan
dat de personen die hij in de uitoefening van het toekomstig beroep of de
praktische oefening (stage) zal gaan behandelen of waarmee hij dan omgaat,
substantiële (lichamelijke of emotionele) schade zullen oplopen. Dat
zullen veelal personen zijn bij wie dergelijke gedragingen zijn geconstateerd;
het kunnen ook personen zijn die (van te voren) aangeven dat zij zich zullen
gaan gedragen op een manier die een dergelijk gevaar oplevert.Dat een student een fundamentalistisch gedachtegoed aanhangt, hoeft hem
niet ongeschikt te maken voor een beroep. Toepassing van het iudicium abeundi
is dan niet aan de orde. Als ten aanzien van deze student de conclusie zou
moeten worden getrokken dat hij een bepaalde opleiding niet mag volgen omdat
hij anders mogelijk de staatsveiligheid in gevaar brengt, dan dient een andere
rechtsgrond gehanteerd te worden om hem te verwijderen of inschrijving te
weigeren. Zo kan iemand die niet de Nederlandse nationaliteit bezit op grond
van de Vreemdelingenwet tot ongewenst persoon worden verklaard en het land
uitgezet of – eerder nog – de toegang tot Nederland worden geweigerd.
Voorafgaand daaraan vindt een belangenafweging plaats waarbij ook gekeken
wordt naar de openbare orde en nationale veiligheid.Deze leden maken zich met name zorgen over het feit
dat met de voorgestelde wijziging van de wet, naast gedragingen, ook uitlatingen
kunnen leiden tot beëindiging of weigering van inschrijving. De leden
van deze fractie zijn van mening dat hierdoor de vrijheid van meningsuiting
in gevaar komt en dat een veroordeling op basis van uitlatingen zeer lastig
te bewijzen en weerleggen is. Daarom vragen de leden opheldering over de uitwerking
van de criteria (hoe) voor uitlatingen die niet toelaatbaar zijn voor welke
beroepen en opleidingen (wat).Zoals ik al eerder heb verklaard, zal per individu moeten worden bepaald
waarom hij moet worden uitgeschreven respectievelijk niet worden ingeschreven.
Ik wijs er nog eens nadrukkelijk op dat het iudicium abeundi een zwaar middel
is dat slechts bij hoge uitzondering kan worden gebruikt. De instelling kan
en mag het niet gebruiken om studenten die onvoldoende presteren
te verwijderen. Hetzelfde geldt ten aanzien van een student die gebruik maakt
van de vrijheid van meningsuiting op een het instellingsbestuur onwelgevallige
manier. Zoals ook in een gerechtelijke procedure het geval is, is het de taak
van het college van bestuur te bewijzen (stelplicht en bewijslast) dat een
student ongeschikt is voor een beroep waarvoor hij wordt opgeleid.Als het iudicium abeundi wordt gebruikt om een student op grond van zijn
uitlatingen te verwijderen, dan kan dat alleen maar als het gaat om uitlatingen
waardoor de mensen met wie hij in de toekomst mogelijk gaat werken gevaar
lopen. Eerder is het voorbeeld aan de orde geweest van een pedofiel die zich
zodanig uitlaat dat ervan uitgegaan mag worden dat hij een gevaar is voor
kinderen terwijl binnen de opleiding juist kinderen het studieobject zijn
en ook het bijbehorende beroep daarop is gericht. Die student mag dan om die
uitlatingen verwijderd of geweigerd worden. De bewijslast kan in dat geval
moeilijk zijn maar dat is naar mijn mening inherent aan dit zware instrument.De leden van de SGP-fractie vragen welke criteria de
regering hanteert voor het onderscheid tussen gedragingen en uitlatingen.In principe is een gedraging een handelen van de student en een uitlating
een uitspraak van de student. Het gaat hierbij niet om een willekeurige uitlating
maar om een uitlating waarbij er vanuit gegaan mag worden dat die zou kunnen
leiden tot een handelen dat de persoon ongeschikt maakt voor het beroep of
de praktijkoefening. Hoewel een «uitlating» ook als een «gedraging»
zou kunnen worden aangemerkt, heb ik gemeend dat het zinvol is te expliciteren
dat naast gedragingen ook uitlatingen een rol kunnen spelen om de reikwijdte
van de bepaling ondubbelzinnig duidelijk te maken.Kan op grond van de toelichting dat studenten niet
op grond van ondemocratisch gedachtegoed geweerd kunnen worden bijvoorbeeld
geconcludeerd worden dat een student die in geschrifte sympathie betuigt met
pedofilie niet uitgesloten mag worden van een pedagogische studie, zo vragen
deze leden.Als een student in geschrifte sympathie uit voor een gedachtegoed is dat
op zichzelf niet voldoende om hem van de opleiding te weren tenzij daaruit
het beeld naar voren komt dat deze student het gedachtegoed ook in de praktijk
zou (kunnen) brengen of zal gaan brengen met de in antwoord op eerdere vragen
genoemde mogelijke schadelijke gevolgen vandien.Deze leden vragen tenslotte of de regering de voorgestelde
tekst voldoende helder acht voor een zware sanctie als het iudicium abeundi.Ik meen dat de voorgestelde tekst voldoende helder is om een zware sanctie
als het iudicium abeundi te introduceren. Voldoende wordt aangegeven dat het
een uiterste middel is, dat er verschillende interne partijen bij betrokken
moeten zijn, dat alle belangen moeten worden afgewogen, dat er een directe
relatie met een beroep moet zijn en dat er sprake moet zijn van gedragingen
of uitlatingen. Daarmee zijn naar mijn mening alle vereiste aspecten aan de
orde gekomen.6. KWALITEITSZORG EN EXAMENS6.1 ExamencommissieDe leden van de CDA-fractie merken op dat examencommissies
een belangrijke rol kunnen spelen ter verhoging van de kwaliteit van het onderwijs.
Zij ondersteunen de gedachte om de positie van de examencommissies te versterken.
Maar deze leden willen ook aandacht vragen voor de kwaliteit van de toetsen,
die door de docenten worden ontwikkeld. Op welke manier wil de regering die
kwaliteit bevorderen, want een goede toets zegt werkelijk of de student heeft
geleerd wat hij moest leren?De kwaliteit van de toetsing is primair de verantwoordelijkheid van de
instellingen zelf. Om onafhankelijke toetsing en beoordeling te borgen zijn
aan de examencommissie en examinatoren eigenstandige bevoegdheden geattribueerd.
Bij de borging van de kwaliteit kunnen twee niveaus worden onderscheiden:
binnen de instelling en extern. De ontwikkeling van de toetsen geschiedt doorgaans
door de examinator, veelal de docent die het onderwijs heeft verzorgd, De
examencommissie benoemt deze examinatoren en kan procedurele richtlijnen geven.
Met dit wetsvoorstel krijgt de examencommissie tevens de taak om inhoudelijke
richtlijnen op te stellen. Hierdoor vindt er meer «sturing» plaats
op de wijze van examinering, niet alleen procedureel maar ook inhoudelijk
en daarmee op de kwaliteit van de toetsing.Via het accreditatiekader wordt het externe toezicht op de kwaliteit van
examinering gewaarborgd. In de huidige situatie is dat ook al een onderdeel
van de accreditatie, maar met dit wetsvoorstel wordt dit scherper neergezet:
toetsing en examinering moeten volwaardige aspecten in de accreditatie zijn;
het verlenen van accreditatie is niet mogelijk als desbetreffende onderdeel
onvoldoende wordt beoordeeld.Ten slotte zal ik verkennen in hoeverre een «pool» van docenten
die bij instellingen kunnen optreden als externe deskundigen een positieve
bijdrage kan vormen aan het verhogen van de kwaliteit van onderwijs.Externe deskundigheid in een examencommissie houdt
de opleiding scherp. Dit is de reden waarom de leden van de CDA-fractie hier
een voorstander van zijn, ondanks hun vertrouwen in de professionele kwaliteiten
van de docenten. De regering wil hiertoe geen wettelijke verplichting opnemen.
Maar, zo vragen deze leden, zou het geen waardering verdienen indien in de
accreditatiewetgeving hier wel specifieke aandacht aan zou worden besteed.
Waarom wil de regering hier nog geen wettelijke verplichting voor opnemen?In de memorie van toelichting is beargumenteerd waarom geen algemene,
wettelijke verplichting tot het opnemen van externen in de examencommissie
is opgenomen. Opleidingen zijn te verschillend. Diezelfde argumenten pleiten
natuurlijk ook tegen opname van zo’n regeling in de accreditatiewetgeving.
Wel wordt door dit wetsvoorstel het gewicht van het onderdeel «beoordeling
en toetsing van het onderwijs» in het accreditatiekader verzwaard. Op
grond van het nieuwe artikel 5a.8 kan geen accreditatie worden verkregen zonder
een voldoende beoordeling van dit onderdeel.Wanneer ontvangt de Kamer de resultaten van de verkenning
naar het instellen van een bepaalde «pool» van docenten, die bij
andere instellingen als externe deskundige kunnen optreden, vragen de aan
het woord zijnde leden.In het voorjaar van 2010 ontvangt de Kamer de eerste resultaten van deze
verkenning.De onafhankelijkheid van de examencommissie ten opzichte
van het college van bestuur kan als een waarborg worden gezien. Maar aan wie
legt de examencommissie verantwoording af, zo vragen deze leden. Als een examencommissie
zijn taak niet serieus neemt, wie kan dan eventueel ingrijpen, willen zij
weten.Aan de examencommissie wordt in dit wetsvoorstel de opdracht gegeven om
zich jaarlijks te verantwoorden in een verslag over haar werkzaamheden. De
examencommissie heeft een belangrijke functie binnen de instelling op grond
van geattribueerde bevoegdheden. Dit betekent dat het college van bestuur
de examencommissie geen inhoudelijke opdrachten kan geven voor de wijze waarop
de examencommissie haar taak moet uitvoeren. De commissie was en is functioneel
onafhankelijk. Als de examencommissie haar taken niet naar behoren vervult,
kan het college van bestuur respectievelijk de decaan ingrijpen door de leden
te schorsen. Het behoeft geen betoog dat dit een vergaande maatregel is en
dat dit alleen kan indien deze maatregel proportioneel is.Ik wijs er verder op dat het college van beroep voor de examens bevoegd
is te oordelen over de besluiten van de examencommissie en de examencommissie
opdrachten kan geven voor de wijze waarop zij haar besluit moet herzien. Ten
slotte wordt het met dit wetsvoorstel mogelijk gemaakt dat een student tegen
een besluit van de examencommissie – na een interne procedure –
beroep aantekent bij het college van beroep voor het hoger onderwijs dat bevoegd
is het geschil (marginaal) te beoordelen.De leden van de PvdA-fractie zijn tevreden over de
voorstellen met betrekking tot de verbetering van de positie van de examencommissie.
De voorwaarden voor onafhankelijkheid en deskundigheid onderschrijven zij.
Kan de regering aangeven hoe de positie van de professional daarmee verstevigd
wordt? Is het daarbij niet nodig dat er in ieder geval een professional in
de examencommissie zitting heeft?Naarmate een examencommissie deskundiger is en onafhankelijker van het
instellingsbestuur, kan deze meer sturen vanuit de inhoud van de desbetreffende
discipline en de ontwikkelingen in het beroepenveld. Een aldus functionerende
examencommissie doet meer recht aan het werk van de professional. In die zin
zijn de voorstellen voor verbetering van de positie van de examencommissie
te beschouwen als het verstevigen van de positie van de professional.In antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie heb ik al aangegeven
geen eisen te willen stellen aan de leden van de examencommissie, anders dan
dat ze onafhankelijk en deskundig dienen te zijn. De leden, ongeacht of zij
intern of extern zijn, moeten daaraan voldoen. De leden van de examencommissie
hebben een adviserende stem bij de benoeming van de leden van de commissie
door het instellingsbestuur. Ik acht het niet op voorhand in alle gevallen
noodzakelijk dat een docent van de instelling deel uitmaakt van de examencommissie,
maar over het algemeen zal hiervan wel sprake zijn, zo is mijn verwachting.Tot slot vragen deze leden hoe de verbreding van de
taak van de examencommissie gezien moet worden ten opzichte van de rol van
de professional in het kader van de beoordelingsnormen.De verantwoordelijkheid van de examencommissie en die van de professional
in het kader van de beoordelingsnormen liggen in elkaars verlengde: de docent
als professional verzorgt hoogwaardig onderwijs en de examencommissie draagt
er zorg voor dat de kennis en kunde van studenten deskundig en onafhankelijk
kunnen worden beoordeeld. Daarmee vullen professional en examencommissie elkaar
aan in de zorg voor kwalitatief hoogstaand onderwijs.De leden van de SP-fractie kunnen zich vinden in de
eisen van deskundigheid en onafhankelijkheid voor de examencommissie, zeker
wanneer er ook deskundigen van buiten de eigen instelling worden betrokken.
Wat is de verhouding tussen docenten en de examencommissie? Hoe voorkomt
de regering dat het werk van de examencommissie te veel ten koste gaat van
de autonomie van de docent?De verantwoordelijkheid van de docent om de student kwalitatief goed onderwijs
te geven en de verantwoordelijkheid van de examencommissie voor een deugdelijke
toetsing zijn twee te onderscheiden verantwoordelijkheden. Deze verantwoordelijkheden
liggen weliswaar in elkaars verlengde maar de autonomie van de docent bij
het realiseren van zijn deel van de verantwoordelijkheid komt hierdoor mijns
inziens niet in het gedrang. Dat de examinator van buiten kan komen, is nu
ook al zo. Overigens is doorgaans de docent tevens de examinatorDe regering schrijft dat het «niet is aan te
bevelen dat personen met een managementfunctie, die verantwoordelijk zijn
voor de financiële toestand van de instelling, zitting hebben in de examencommissie».
Waarom blijft dit bij een aanbeveling, zo vragen deze leden. Waarom wordt
dit niet in de wet geregeld als de regering deze mening is toegedaan, vragen
de leden van voornoemde fractie.Ik ben van mening dat de uiteindelijke afweging over de samenstelling
van de examencommissie door de instelling, geadviseerd door de commissie,
zelf genomen moet worden. Deze autonomie komt de zeggingskracht van het orgaan
op de lange termijn ten goede. Een stringent verbod op personen met een (financiële)
managementfunctie als lid van de examencommissie doet geen recht aan de verschillen
tussen de diverse instellingen, faculteiten én opleidingen. Zo is het
voorstelbaar dat er bij een kleine opleiding waarbinnen weinig docenten werkzaam
zijn dubbelfuncties zijn en de docenten dus tevens managementfuncties vervullen.
Ook anderszins is het voorstelbaar dat personeel – bijvoorbeeld met
het oog op het aantrekkelijk maken van het beroep van leraar – zowel
lesgevende als bestuurlijke taken vervult. Er zal overigens hoe dan ook altijd
aan de eisen van onafhankelijkheid en deskundigheid moeten worden voldaan.Tot slot willen deze leden weten waarom leden van de
opleidingscommissie geen adviesrecht hebben over de leden van de examencommissie.De leden van de examencommissie moeten onafhankelijk en deskundig zijn.
Advisering over de samenstelling daarvan door de opleidingscommissie –
bestaande uit personeel en studenten die directe betrokkenheid hebben bij
de examencommissie als docent of als student die beoordeeld wordt –
ligt dan ook niet voor de hand.De opleidingscommissie adviseert de decaan (bij universiteiten) of het
college van bestuur respectievelijk de opleidingsdirecteur/-coördinator
(bij hogescholen) over het onderwijs- en examenreglement. Het vormgeven van
het toetsingsbeleid wordt met dit wetsvoorstel uitdrukkelijk bij de examencommissie
belegd. Het ligt dan ook voor de hand dat voor haar eigen oordeelsvorming
en voorafgaand aan haar advisering aan de decaan/het college van bestuur de
opleidingscommissie met de examencommissie het toetsingsbeleid bespreekt.De leden van de VVD-fractie willen weten of het de
bedoeling is dat de examencommissie in de toekomst ook beoordelingsnormen
voor tentamens gaat vaststellen. Vereist dit impliciet niet ook inhoudelijke
kennis over een bepaalde opleiding? Zo ja, hoe wordt dit gewaarborgd,
vragen de leden. Indien dit niet het geval is, dan vernemen zij graag waarom
niet.Het is nadrukkelijk de bedoeling van dit wetsvoorstel dat de examencommissie
een meer inhoudelijke rol krijgt. Dit houdt ook een rol in bij het vaststellen
van beoordelingsnormen van tentamens. Dit veronderstelt inderdaad dat de examencommissie
inhoudelijke kennis heeft van de opleiding of groep van opleidingen. Dat is
overigens niets nieuws en een belangrijke reden waarom een examencommissie
is verbonden aan een opleiding of een groep van opleidingen. Verder is in
de wet de waarborg opgenomen dat het instellingsbestuur de leden van de examencommissie
benoemt op basis van hun deskundigheid op het terrein van de desbetreffende
opleiding of groep van opleidingen. Dit is neergelegd in artikel 7.12a, eerste
lid.Heeft de regering signalen dat de kwaliteit van onderwijs
bij bepaalde opleidingen aan devaluatie onderhevig is doordat normen na examinering
naar beneden worden bijgesteld omdat een tentamen bijvoorbeeld slecht gemaakt
is? Hoe kan dit voorkomen worden, willen deze leden weten.Ik heb geen signalen ontvangen dat het bijstellen van normen na examinering
om het aantal geslaagden te verhogen in het hoger onderwijs aan de orde is.
In het algemeen wordt een examen na afloop geëvalueerd. Een dergelijk
evaluatie kan ertoe leiden dat blijkt dat bijvoorbeeld vragen niet goed waren
gesteld of dat de beoordeling van de antwoorden daarop niet bleek te voldoen.
In dat geval kunnen de beoordelingsnormen worden aangepast of vervangen maar
dit niet met het oog op het naar beneden stellen van het niveau van het examen.
Een beter resultaat voor de kandidaat kan wel het gevolg zijn. Dit is een
legitieme wijziging van de beoordeling.Vervolgens vragen de leden van de VVD-fractie wat de
regering vindt van de opvatting van de VSNU dat artikel 9.24 niet geschrapt
zou moeten worden omdat het college van bestuur hierdoor nooit meer een besluit
van een examencommissie kan vernietigen? Een examencommissie zou bijvoorbeeld
kunnen besluiten examens op zondag af te nemen, zonder dat het college van
bestuur hier iets tegen kan doen. Is dit waar, vragen de aan het woord zijnde
leden.De examencommissie heeft een belangrijke eigenstandige positie die in
dit wetsvoorstel wordt versterkt. Het schrappen van artikel 9.24 van de WHW
op grond waarvan het college van bestuur besluiten kan schorsen of vernietigen
voor zover die besluiten niet voor beroep vatbaar zijn (geweest), past in
deze lijn. Een dergelijke bevoegdheid past niet in het kader van een onafhankelijker
positionering van de examencommissie. Overigens wordt de regeling voor de
universiteiten daarmee gelijk aan de bestaande regeling voor de hogescholen.
Daarvoor bestaat een met artikel 9.24 vergelijkbare bevoegdheid niet. In antwoord
op een vraag van de leden van de CDA-fractie ben ik al ingegaan op de mogelijkheden
om (besluiten van) de examencommissie zo nodig te corrigeren. In dit verband
wijs ik bovendien op de onderwijs- en examenregeling. Daarin worden inhoudelijke
en procedurele zaken geregeld waaraan de examencommissie bij haar taakuitvoering
gebonden is.De leden van de voornoemde fractie zijn er voorstander
van dat docenten een plaats krijgen in de examencommissie. Kan de regering
aangeven waarom in het huidige voorstel niet is voorzien in een vaste plaats
voor vertegenwoordigers van de docenten van onderwijsinstellingen in de examencommissie,
zo vragen zij.De huidige bepaling schrijft voor dat de examencommissie alleen bestaat
uit personeel dat belast is met het verzorgen van het onderwijs. Met de voorgestelde
wijziging wordt het ook mogelijk dat anderen zitting hebben in de examencommissie.
Deze «externen» kunnen zowel van binnen als van buiten de instelling
afkomstig zijn. Onder meer de Onderwijsraad heeft aangedrongen op de mogelijkheid
van externe leden om hiermee de betrouwbaarheid en de externe legitimiteit
van de examinering in het hoger onderwijs te vergroten. Verder heb ik aangegeven
geen verplichtingen te willen stellen wat betreft de leden van de examencommissie,
anders dan dat ze onafhankelijk én deskundig dienen te zijn. Dat geldt
ook voor professionals als zij zitting hebben in de examencommissie. Daarnaast
hebben de leden van de examencommissie een adviserende stem bij de benoeming
van de leden van de commissie door de instelling. Het is dus niet noodzakelijk
dat een docent van de instelling daarin zitting heeft, maar over het algemeen
zal hiervan wel sprake zijn, zo is mijn verwachting.De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom
in het voorgestelde artikel 7.12a WHW niet langer de eis wordt gesteld dat
de te benoemen leden van de examencommissie afkomstig zijn uit de leden van
het personeel die met het verzorgen van het onderwijs in de betrokken opleiding
of opleidingen zijn belast. Zij verzoeken de regering deze keuze nader toe
te lichten en daarbij in te gaan op de vraag of met het nieuw geformuleerde
artikel de betrokkenheid van docenten bij de examencommissie voldoende is
gewaarborgd en daarmee voldoende recht wordt gedaan aan de professionaliteit
van de beroepsgroep.De aanpassing waarnaar de leden van de ChristenUnie-fractie verwijzen
maakt het mogelijk dat er leden in de examencommissie worden benoemd die niet
belast zijn met het onderwijs binnen de desbetreffende opleiding maar wel
deskundig zijn op dit terrein. Ik denk hierbij aan externe deskundigen zoals
professionals werkzaam bij andere instellingen, het bedrijfsleven of in de
(semi-publieke sector.Op dit moment laat de WHW dat niet toe. Zoals ik al
eerder opmerkte, eist artikel 7.12a, eerste lid, deskundigheid van de leden
van de examencommissie. Dat geldt ook voor externe leden. Voor het overige
verwijs ik kortheidshalve naar de antwoorden op vragen van leden van andere
fracties.6.2 AccreditatieDe leden van de CDA-fractie merken op dat de regering
het mogelijk wil maken dat de opleiding tijdens de herstelperiode studenten
mag inschrijven. De leden begrijpen dit voorstel in het licht van de continuïteit
van de opleiding, maar vragen op welke manier de belangen van de studenten
voldoende worden gewaarborgd. Zal deze herstelperiode alleen aan die opleidingen
worden geboden als er voldoende perspectief is dat de opleiding alsnog binnen
een periode van twee jaar de accreditatie alsnog kan halen?De bevoegdheid tot het toekennen van een herstelperiode ligt bij de NVAO.
In het wetsvoorstel is inderdaad bepaald dat de NVAO hiertoe alleen overgaat
indien het naar zijn oordeel aannemelijk is dat de opleiding binnen de gestelde
termijn van ten hoogste twee jaar alsnog aan de eisen van accreditatie voldoet.
Dat betekent dus dat de opleiding slechts in beperkte mate tekortschiet. In
de huidige situatie is er geen inhoudelijke toets voor het verkrijgen van
een herstelperiode. Indien de aanvraag tot accreditatie tijdig was ingediend,
leidt het enkele feit dat de instelling beroep instelt tegen een negatief
accreditatiebesluit tot een herstelperiode.Uiteraard zijn de belangen van de studenten het beste gediend met een
geaccrediteerde opleiding. De belangen van de studenten bij een opleiding «in
herstel» moeten echter worden afgewogen tegen de situatie die ontstaat
als de opleiding direct zijn accreditatie zou verliezen. Mocht de NVAO niet
overgaan tot het verlenen van een herstelperiode dan geldt voor de student –
net als in de huidige situatie – dat hij de opleiding kan afronden,
bij voorkeur aan een andere instelling. De instelling moet het verlies aan
accreditatie en de consequentie ervan helder kenbaar maken aan de studenten
van de desbetreffende opleiding. De bepaling die daarop betrekking heeft,
is eveneens vanwege het belang voor studenten aangescherpt.Indien de accreditatietermijn is verstreken, de aanvraag
voor een nieuwe tijdig is ingediend en de NVAO geen besluit heeft kunnen nemen
voor de accreditatietermijn is verstreken, dan wordt de accreditatietermijn
verlengd totdat de NVAO wel zijn besluit heeft kunnen nemen, in ieder geval
tot het einde van dat studiejaar. Voor de leden van deze fractie is dit een
onbevredigende situatie. Zij menen dat de NVAO altijd als de aanvraag voor
de vernieuwing van de accreditatie een jaar voor afloop van de accreditatietermijn
is ingediend zijn besluit tijdig moet hebben genomen. Waarom heeft de regering
hier de lex silencio positivo niet ingevoerd, willen zij weten.De kwaliteit van het onderwijs is naar mijn oordeel van dermate groot
belang dat het niet mag voorkomen dat accreditatie kan worden verkregen op
grond van het enkele feit dat een bepaalde termijn is verstreken. Om die reden
is toepassing van de lex silencio positivo in dit geval mijns inziens niet
aan de orde. Aan de andere kant mag van de NVAO vanzelfsprekend worden verwacht
dat zij zich stipt houdt aan de voorgeschreven termijn voor de besluitvorming
met betrekking tot het verlenen van accreditatie. Mocht het in uitzonderingsgevallen
voorkomen dat de NVAO meer tijd nodig heeft, dan worden studenten en de instelling
niet benadeeld door verlenging van de accreditatietermijn.Verder gelden de reguliere beroepsmogelijkheden op grond van de Awb. Op
grond van die wet kan ook bezwaar en beroep worden aangetekend als niet of
niet tijdig op een verzoek wordt beslist.De leden van de VVD-fractie vragen of de regering de
mening deelt dat er risico’s verbonden zijn aan het voorstel om studenten
gedurende een herstelperiode van een opleiding toch de mogelijkheid te bieden
zich in te schrijven. Als de opleiding uiteindelijk toch niet positief geaccrediteerd
blijkt moeten deze studenten alsnog een andere opleiding kiezen. Zou de regering
bereid zijn de mogelijkheid van inschrijving tijdens een herstelperiode niet
te laten gelden bij opleidingen die uniek zijn en waarbij studenten dus geen
uitwijkmogelijkheid hebben en noodgedwongen moeten afstuderen aan een «slechte»
opleiding? Indien dit niet het geval is, dan vernemen de leden graag waarom
niet.Nee, want zonder de voorgestelde herstelperiode hebben studenten bij een
unieke opleiding waarvan de accreditatie vervalt hetzelfde probleem. Bij verval
van accreditatie, al of niet na een herstelperiode, is artikel 5a.12, eerste
lid, van de WHW van toepassing. Daarin is bepaald dat de instelling de opleiding
waarvan de accreditatie is vervallen gedurende een redelijke termijn in stand
dient te houden om de zittende studenten de gelegenheid te geven de opleiding
te voltooien indien deze studenten hun opleiding niet kunnen vervolgen aan
een andere instelling. Dit laatste geldt bij een unieke opleiding. Indien
deze mogelijkheid niet bestond, zou een zittende student geen mogelijkheid
hebben alsnog zijn opleiding af te ronden. Hiermee zouden de nadelen van het
niet verkrijgen van een accreditatie te veel worden afgewenteld op de student.
Wel zijn de voorschriften over de afbouw van de opleiding in
dit wetsvoorstel aangescherpt als het gaat om de voorschriften omtrent het
vaststellen van een redelijke termijn gedurende welke de student kan afstuderen
(artikel 5a.12).Hoewel de leden van de PvdA-fractie begrijpen dat nog
niet alle voorstellen voor het nieuwe accreditatiestelsel in de wet opgenomen
worden, zijn ze blij met de stappen die nu vast gezet worden. Kan de regering
aangeven wanneer de Kamer de voorstellen voor de nieuwe accreditatie
mag verwachten?Ik streef ernaar om voor het zomerreces van dit jaar een wetsvoorstel
in verband met aanpassing van het accreditatiestelsel te kunnen indienen.Kan worden aangegeven, zo vragen de leden van deze
fractie, op welke wijze studenten op de hoogte worden gebracht van het feit
dat de opleiding die ze willen volgen wellicht in een herstelperiode voor
de accreditatie zit.In het Centraal register opleidingen hoger onderwijs zijn de datum van
accreditatie, een eventuele hersteltermijn en een eventuele redelijke termijn
voor de afbouw van de opleiding opgenomen. Los van deze wettelijke verplichtingen
ligt het voor de hand dat de instelling hoe dan ook aan de student kenbaar
maakt dat de opleiding in een herstelperiode zit.De leden van de SP-fractie stellen vast dat met deze
wet de IB-Groep en het ministerie gegevens van instellingen over opleidingen
kunnen aanpassen in het CROHO, waar dit nu alleen door de instellingen kan
worden gedaan. Hoe vaak was er de afgelopen tijd aanleiding voor een dergelijke
aanpassing en om wat voor aanpassingen zal het gaan? Kan de regering voorbeelden
van aanpassingen geven, zo vragen de leden.Het is getalsmatig niet aan te geven hoe vaak instellingen is gevraagd
de gegevens in het CROHO aan te passen. Regelmatig vindt er aanpassing plaats
van de gegevens in het CROHO. Een instelling kan immers zelf bepalen in welke
varianten een opleiding wordt verzorgd; zo kunnen er wijzigingen plaatsvinden
in de onderdelen waarin wordt aangegeven of een opleiding in voltijd, deeltijd
en/of in duale vorm wordt aangeboden. Iets vergelijkbaars geldt bijvoorbeeld
voor wijziging van opleidingsnamen. Indien de opleiding in een andere gemeente
(ook) wordt verzorgd, leidt dat ook tot aanpassing van het CROHO. Zo zijn
er regelmatig wijzigingen.De afgelopen periode zijn er ook aanpassingen voorgekomen in het kader
van de opschoning van het CROHO. Dit betrof een gezamenlijke inspanning van
OCW, de IB-Groep, NVAO, Inspectie van het onderwijs en PAEPON en had als aanleiding
twee rapporten van de Inspectie uit 2003 en 2005 met als conclusie dat de
kwalitatieve inhoud van de gegevens in het CROHO van aangewezen hogescholen
als ontoereikend is te kwalificeren. Het betrof de juistheid van de in het
CROHO opgenomen einddata van de overgangsrechtelijke accreditatie. Vervolgens
heeft de IB-Groep de Werkgroep Schoning ingesteld en is in interactie met
de betreffende hogescholen gewerkt aan aanpassing/correctie. Vertrekpunt van
de operatie was een lijst van 262 opleidingen en na nadere selectie resteerden
84 opleidingen bij in totaal 22 aangewezen hogescholen. Bij sommige aangewezen
hogescholen bleek dat er na de beëindiging van de registratie geen onderwijs
meer werd verzorgd en dat was reden om de aanwijzing als hogeschool in te
trekkenOok willen de leden van de SP-fractie weten hoe vaak
een instelling verzocht wordt om de beschrijving van een opleiding in het
CROHO aan te passen.In aanvulling op het antwoord op de vorige vraag van de leden van deze
fractie waarin de opschoning is beschreven, kan ik meedelen dat het slechts
sporadisch is voorgekomen dat gegevens in het CROHO niet bleken te kloppen
met name wat betreft de vestigingsplaats.Vanwege het belang van een betrouwbaar CROHO is in het Auditplan 2008
van OCW voorzien in een onderzoek naar maatregelen en procedures ter waarborging
van de rechtmatigheid, de betrouwbaarheid en de continuïteit van de registratie
van de opleidingsgegevens. Dit onderzoek betreft onder meer de functionaliteit
van het systeem, de geautomatiseerde gegevensverwerking, het kwaliteitssysteem
en de publicatie op het internet. De uitkomsten zullen in de loop van 2009
beschikbaar komen.Tot slot vernemen zij graag hoe vaak opleidingen geen
gehoor geven aan een dergelijke oproep.Het is niet voorgekomen dat een instelling geen gehoor gaf aan een oproep
tot aanpassing.7. INTERNATIONALISERINGDe leden van de CDA-fractie vragen of de kan regering
aangeven hoeveel Nederlandse studenten in het buitenland studeren en hoeveel
buitenlandse studenten in Nederland hun studie volgen en welke ontwikkelingen
zich sinds 2005 hebben voorgedaan?Een scherp beeld van het totale aantal Nederlandse studenten dat voor
kortere of langere tijd in het buitenland gaat studeren is moeilijk te verkrijgen
omdat stages en korte verblijven voor studiedoeleinden in het buitenland niet
(altijd) geadministreerd worden. In Kennis in Kaart 2006 is in figuur 45 (bron:
OECD-publicatie, «Education at a Glance» 2002–2006) wel
een beeld gegeven van de inkomende en uitgaande mobiliteit. Daaruit is af
te lezen dat een door de jaren stabiel aantal van ongeveer 12 000 Nederlandse
studenten een opleiding voor het hoger onderwijs in het buitenland volgt.
Het elders studeren op basis van een uitwisselingsprogramma is daarin niet
opgenomen.In Kennis in Kaart 2007 is weergegeven (figuur 74) dat het aantal uitgaande
studenten op basis van uitwisselingsprogramma’s door de jaren rond de
6 000 studenten schommelt. De meeste studenten die in het buitenland
studeren gaan naar België (25%), het Verenigd Koninkrijk (21%),
de Verenigde Staten en Duitsland (elk 13%).Het beeld van de buitenlandse studenten die een (volledige) opleiding
in Nederland volgen is scherper geadministreerd bij de instellingen door hun
inschrijving. In 2002 lag dit aantal op ongeveer 21 000 studenten en
dat aantal is gegroeid naar ongeveer 40 000 studenten in 2008. Veruit
de meeste studenten komen uit Duitsland (bijna 30%) en vervolgens China
(12%) en België (7%). Veel van de inkomende studenten komen
naar Nederland op basis van uitwisselingsprogramma’s. Dit aantal ligt
volgens gegevens van het Nuffic al een aantal jaren iets onder de 10 000
studenten.Momenteel is een instelling al verplicht om een diplomasupplement
te voegen bij het verkregen getuigschrift. Het schijnt dat dit nog niet door
alle instellingen wordt gevolgd. Kan de regering aangeven in hoeverre deze
eis volledig wordt nageleefd?Ik beschik niet over precieze cijfers hieromtrent. Wel is mij bekend dat
er in 2007 een informele enquête onder de instellingen voor hoger onderwijs
is gehouden door de Bologna experts. Daaruit kwam het beeld naar voren dat
ongeveer de helft van de instellingen een diplomasupplement afgeeft en
dat in veel gevallen het gehanteerde format afwijkt van het Europese standaardformat.In hoeverre is er al sprake van een informele Europese
standaard voor dit diplomasupplement, willen de leden vervolgens weten.De ministers voor hoger onderwijs van de Bologna-landen hebben in 2003
tijdens de ministeriële conferentie in Berlijn aangegeven een diplomasupplement
in een Europese taal te willen dat voor iedereen in Europa begrijpelijk is
om zo de internationale herkenbaarheid en vergelijkbaarheid van het document
te bevorderen. Dit is gebeurd met het oog op invoering van een format voor
het Diploma Supplement dat reeds ontwikkeld was door de Europese Commissie,
de Raad van Europa en Unesco/Cepes, en dat de informele Europese standaardformat
is geworden. De instellingen voor hoger onderwijs in Nederland zijn gestimuleerd
om hun diplomasupplement volgens dit Europese standaardformat uit te geven.
In alle correspondentie vanuit het ministerie van OCW, in alle promotieactiviteiten
van de Bologna-experts, van Nuffic, etcetera is aangedrongen op het gebruik
van het Europese format. Maar het is nu nog geen wettelijke verplichting het
format te hanteren.Ook vragen zij hoe het voornemen om voor de Nederlandse
hbo-instellingen de titels van Bachelor for applied Science in te voeren zich
verhoudt tot een internationaal vergelijkbaar diploma.Zoals aangegeven in mijn brief aan uw Kamer van 19 februari 2009
(TK 2008–2009, 29 281, nr. 12) heb ik een commissie, bestaande
uit de voorzitters van de AWT en de Onderwijsraad en de directeur van de Nuffic
gevraagd de graden Bachelor of Applied Arts en Bachelor of Applied Sciences
te toetsen aan de in genoemde brief genoemde criteria (binaire karakter, internationale
herkenbaarheid) en op grond daarvan mij te adviseren of deze graden een bruikbare
invulling zijn voor de hbo-titulatuur. Over het advies van deze commissie
en mijn standpunt daarbij heb ik u geïnformeerd bij brief van 20 april
2009, HO&S/2009/115 580 en hier wil ik u naar verwijzen.De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre de regering
erin geslaagd is om Nederland onderdeel te laten zijn van een Europese hoger
onderwijs en onderzoeksruimte. Op welke punten is Nederland in meerdere en
in mindere mate succesvol, willen zij weten.Nederland steunt de ontwikkeling van de Europese Hoger onderwijs- en onderzoeksruimte.
Samenwerking en concurrentie op het gebied van hoger onderwijs en onderzoek
dragen bij aan de verhoging van kwaliteit van het Nederlandse hoger onderwijs
en onderzoek.Het voornaamste doel van Nederland om mee te doen in de ontwikkeling van
de Europese hoger onderwijsruimte via het Bologna Proces is om te zorgen dat
het Nederlandse hoger onderwijs goed aansluit op en begrijpelijk is voor het
hoger onderwijs in andere Europese landen. Hoe transparanter de hoger onderwijssystemen,
hoe meer inzicht er is in kwaliteit van het hoger onderwijs over de grenzen
heen. Daardoor kan een steeds grotere mobiliteit van studenten, staf en onderzoekers
tot stand kan worden gebracht.De implementatie in Nederland van de afspraken die in dat kader zijn gemaakt
verlopen voorspoedig. Nederland behoort samen met andere West-Europese landen
tot de kopgroep. Nederland heeft voortvarend de bachelor- en masterstructuur
ingevoerd en heeft een zeer goed systeem van kwaliteitszorg. De uitdaging
voor de komende periode ligt bij de beschrijving van opleidingen
in concrete leeruitkomsten en de verbinding daarvan met studiepunten van studenten,
de afgifte van diplomasupplementen en in een automatische erkenning van studiepunten
en diploma’s.In hoeverre Nederland onderdeel uitmaakt van de Europese Onderzoeksruimte
is met name af te meten aan de deelname van Nederland in de Kaderprogramma’s
voor onderzoek en technologie. De Nederlandse deelname is nog stijgende en
Europees gezien hoog. In Nederland bedraagt de deelname van kennisinstellingen
64,3 procent. De rest van de deelnemers zijn bedrijven, overheden en overige
organisaties zoals stichtingen. In absolute aantallen participeren meer dan
duizend Nederlandse organisaties in het zevende Kaderprogramma (totaal 18 442).
Hiermee staat Nederland in absolute zin op de zesde plaats, na Duitsland,
Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Italië en Spanje. De meeste Nederlandse
deelnemers zijn actief binnen de thematische onderdelen gezondheid (232) en
Informatie- en Communicatietechnologie (149). Het aantal deelnemers ligt daarnaast
ten opzichte van andere KP7-onderdelen ook relatief hoog in de niet-thematische
programma’s People (mobiliteits- en loopbaanbeurzen) en Onderzoeksinfrastructuren.De opbrengsten uit het zevende Kaderprogramma voor Onderzoek en Technologie
(KP7) zijn voor Nederland hoger dan de kosten. De totale aangevraagde EU-bijdrage
door Nederlandse organisaties in toegekende projecten is 342 miljoen euro.
Nederland staat daarmee vijfde na Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk
en Italië. Het is 6,6% van de EU bijdrage die alle Europese organisaties
in toegekende projecten hebben aangevraagd. Nederland draagt in totaal 5 procent
bij aan het totale subsidiebudget van ruim 50 miljard euro in KP7, een positief
verschil van 1,6%. Merk op dat het positieve surplus in het eerste
jaar van KP7 is toegenomen ten opzichte van KP6: de financiële retour
bedroeg toen 6,3% ten opzichte van een bijdrage van 5,3 %.Wat is, sinds de invoeringsproblemen bij de IB-groep,
de stand van zaken rond meeneembare studiefinanciering? Zijn de processen
inmiddels, in samenspraak met het Nuffic, verbeterd zodat studenten sneller
weten waar ze aan toe zijn als ze in het buitenland willen studeren?De IB-Groep is in staat om praktisch alle aanvragen binnen de daarvoor
staande termijn af te doen. Het individueel beoordelen van de vraag of een
opleiding van voldoende niveau en kwaliteit is, uitgevoerd door de Nuffic,
blijft daarbij nodig. Omdat een dergelijke beoordeling enige tijd vraagt wordt
studenten verzocht drie maanden voor vertrek studiefinanciering aan te vragen.
Om studenten vooraf beter van dienst te zijn, zijn daarnaast onder meer de
beoordelingscriteria die de Nuffic hanteert op de website van de IB-Groep
te bezien. Ook is voor de belangrijkste landen inmiddels een zogenaamde studiegids
ontwikkeld, waarin het onderwijssysteem van het betreffende land wordt beschreven
en wordt aangegeven in hoeverre dat onderwijssysteem lijkt op het Nederlandse
systeem. Naarmate dat meer het geval is, is de kans groter dat er studiefinanciering
bestaat voor opleidingen in dat land.Voorts vragen de leden in hoeverre de in ons omringende
landen masteropleidingen groter zijn qua ects dan in Nederland.In Nederland bestaan zowel één- als tweejarige masteropleidingen.
In de ons omringende landen verschillen de masteropleidingen in duur. Overwegend
zijn ze langer: 120 ECTS (twee jaar) maar éénjarige opleidingen
komen ook voor. Zo hebben Vlaanderen en het Verenigd Koninkrijk in overwegende
mate eenjarige opleidingen. In Frankrijk, Denemarken en Noorwegen
komen alleen tweejarige masteropleidingen voor. In Duitsland is slechts een
klein deel (10%) een jaar, de rest bedraagt twee jaar.Tot slot vragen zij waarom Nederlandse instellingen
niet de mogelijkheid krijgen ook bij reguliere masters meer flexibel om te
gaan met de cursusduur.Het aantal studiepunten van een masteropleiding heeft een vaste ondergrens
maar is verder niet gefixeerd. Hiermee is voldoende flexibiliteit mogelijk
voor de duur van de opleiding. De mate waaraan hieraan rechtsgevolgen kunnen
worden verbonden in termen van studiefinanciering (en in de toekomst, met
de nieuwe bekostigingssystematiek, de bekostiging) is wel gefixeerd. Verlenging
van de duur van de opleiding betekent uiteraard dat de student financieel
in de gelegenheid moet zijn om die langere studieduur te volgen. Indien de
instelling de opleiding verlengt, zonder dat daarvoor extra studiefinancieringsrechten
worden gecreëerd, zal de instelling de student financieel moeten ondersteunen
in de extra studieduur.Aan een opleiding worden alleen extra studiefinanciering en bekostiging
beschikbaar gesteld, indien de extra studieduur noodzakelijk is voor het kunnen
bereiken van de kennis, inzichten en vaardigheden die horen bij de betrokken
masteropleiding.7.1 Joint degreeDe leden van de CDA-fractie merken op dat het wettelijk
mogelijk maken van de zogeheten joint degrees wordt door hen wordt ondersteund.
Daarbij wordt door deze leden onderschreven dat het onmogelijk moet zijn om
een combinatie van hbo en wo-programma aan te bieden als joint degree. Voor
wat betreft de binnenlandse combinaties is dat helder en eenduidig, maar de
vraag dringt zich op of dat ook voldoende gegarandeerd kan worden voor een
combinatie met buitenlandse universiteiten. Hoe wil de regering dit voldoende
garanderen, vragen zij.De waarborgen liggen in het accreditatiesysteem. Een opleiding kan alleen
geaccrediteerd worden als een hbo- of als een wo-opleiding. Voor een joint
degree-opleiding is dat niet anders. Een joint degree-opleiding die wordt
verzorgd door een of meer Nederlandse instellingen met één of
meer buitenlandse instellingen moet – net als alle andere opleidingen
van Nederlandse instellingen – worden geaccrediteerd door de NVAO. De
NVAO zal daarbij moeten oordelen of de opleiding daadwerkelijk de oriëntatie
heeft (hbo of wo) die in de aanvraag is vermeld. Het gedeelte van de opleiding
dat in het buitenland wordt verzorgd, is integraal onderdeel van de opleiding
en zal dus bij de beoordeling van de opleiding integraal worden meegewogen,
inclusief de oriëntatie en het niveau ervan.De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering
kan aangeven hoeveel mogelijkheden er zijn voor differentiatie in studiepunten
bij een joint degree opleiding. En kan zij aangeven waarom voor die variant
is gekozen en waarom er niet voor meer flexibilisering is gekozen?Een joint degree-opleiding kan zowel een hbo- als een wo-opleiding zijn
en zowel een bachelor- als een masteropleiding. Op dit moment is de behoefte
aan een joint degree-opleiding vooral manifest bij wo-masteropleidingen. Een
hbo-bachelor en een wo-bachelor zijn respectievelijk 240 en 180 studiepunten.
Dat is voor een joint-degree-opleiding niet anders. Ook voor een hbo-master-
en wo-masteropleiding zijn geen afwijkende bepalingen wat betreft de mogelijke
studieduur: deze is ten minste 60 studiepunten. Voor wo-masteropleidingen
is een specifieke bepaling opgenomen: aan bij algemene maatregel van bestuur
aangewezen opleidingen waarvan de omvang op 120 studiepunten
is bepaald, kan 2 jaar studiefinanciering zijn verbonden in plaats van 1 jaar.
Daar waar het gaat om educatieve wo-masters geldt dit mutatis mutandis voor
de verlenging tot ten hoogste 180 studiepunten. De reden voor aanwijzing is
dat de langere studieduur noodzakelijk wordt geacht voor het kunnen bereiken
van de kennis, inzichten en vaardigheden die horen bij de betrokken masteropleiding.
Overigens kan ook de universiteit zelf besluiten de wo-masteropleiding te
verlengen maar dan ontstaan er geen extra studiefinancieringsrechten voor
de student. In dat geval dient de instelling de student voor de omvang waarmee
de opleiding de 60 studiepunten overschrijdt, financieel te ondersteunen.
Dat is in de huidige wetgeving in het studiefonds geregeld; na aanvaarding
van het voorliggende wetsvoorstel wordt die plicht opgenomen in het profileringsfonds.Met het wetsvoorstel wijzigen de bepalingen omtrent de omvang van een
opleiding niet, ook niet in het kader van de joint degree. Wel is er een aanvulling
aangebracht: bij een joint degree-wo-masteropleiding met een buitenlandse
instelling kan niet alleen een verlenging van studiefinanciering plaatsvinden
bij een eenjarige wo-masteropleiding met 1 jaar (bij een opleiding van 120
studiepunten) maar ook met een periode van een half jaar (bij een opleiding
90 studiepunten).Het aantal studiepunten heeft dus een vaste ondergrens maar is verder
niet gefixeerd. Hiermee is voldoende flexibiliteit mogelijk voor de duur van
de opleiding. Wel is gefixeerd de mate waaraan hieraan rechtsgevolgen kunnen
worden verbonden in termen van studiefinanciering (en in de toekomst, met
de nieuwe bekostigingssystematiek, de bekostiging). Hieraan liggen overwegingen
omtrent een doelmatige besteding van overheidsmiddelen en een zo doelmatig
mogelijke (effectieve en efficiënte) leerroute van studenten ten grondslag.Volledigheidshalve merk ik hierbij nog op dat de huidige aanwijzing van
wo-masteropleidingen met 120 studiepunten (en de educatieve wo-masters voor
zover die meer dan 120 studiepunten omvatten) geschiedt bij algemene maatregel
van bestuur. Die algemene maatregel van bestuur is feitelijk een bundel beschikkingen.
Om die reden en met het oog op vermindering van regelgeving is in dit wetsvoorstel
voorgesteld om de aanwijzing door de minister te laten plaatsvinden. Het gaat
dan zowel om de aanwijzing van wo-masteropleidingen met 120 studiepunten,
de educatieve masteropleidingen als om joint degree-wo-masteropleidingen met
90 studiepunten.Kan de regering aangeven waarom zij in dit wetvoorstel
de mogelijkheid, tot het geven van onderwijs door een bekostigde instelling
buiten de rijksbijdrage om, niet heeft ingebouwd? Welke bezwaren liggen er
om deze voorziening hier in te bouwen, zo vragen de leden van deze fractie.De overheid bekostigt het hoger onderwijs zodanig dat er voor een ieder
die dit onderwijs wil volgen qua diversiteit aan en omvang en spreiding van
opleidingen gelegenheid is dat te doen. Zij verstrekt daartoe universiteiten
en hogescholen jaarlijks financiële middelen in de vorm van de rijksbijdrage.
Deze bekostigde instellingen hebben een publieke taak bij het verzorgen van
onderwijs en daarnaast ook onderzoek. Naast initiële opleidingen kunnen
bekostigde instellingen postinitiële masteropleidingen verzorgen. Beide
soorten opleidingen vinden plaats in Nederland. Volledigheidshalve: postinitiële
bacheloropleidingen – en dus onbekostigde bacheloropleidingen bij bekostigde
instellingen – zijn wettelijk niet mogelijk.In onderstaande tabel wordt een en ander schematisch uiteengezet. Initiële oplei-dingen, bekostigdInitiële oplei-dingen, onbekostigdPost-initiële masteroplei-dingen
(onbe-kostigd)Onderwijs
in het buitenland (onbe-kostigd)Bekostigde instellingenjaneejaneeRechtspersonen voor hoger onderwijsneejajajaDe bekostiging is bedoeld om initieel onderwijs en onderzoek te verzorgen.
Een instelling heeft binnen de kaders van de wet de vrijheid de rijksbijdrage
naar eigen inzicht te besteden (bestedingsvrijheid). De rijksbijdrage is nadrukkelijk
bedoeld voor het onderwijs dat in Nederland wordt verzorgd en niet voor onderwijs
in het buitenland. Dat onderwijs komt immers de Nederlandse samenleving niet
ten goede; de studenten wonen in het buitenland en zullen na afronding van
hun opleiding toetreden tot de arbeidsmarkt aldaar. Daarom is besloten tot
een stringente scheiding tussen publieke en private middelen: de mogelijkheid
tot het verzorgen van geaccrediteerd onderwijs in het buitenland – met
bijpassende Nederlandse graadverlening – is voorbehouden aan rechtspersonen
voor hoger onderwijs. Deze worden per definitie niet door de overheid bekostigd.Een rechtspersoon voor hoger onderwijs kan niet samenvallen met een (bekostigde)
instelling. Zij bestaan naast de openbare instellingen (die rechtspersoonlijkheid
hebben op grond van de wet) en de bijzondere instellingen (die in stand worden
gehouden door een rechtspersoon). Zo wordt gewaarborgd dat er verschillende
geldstromen bestaan en de rijksbijdrage van een bekostigde instelling niet
wegvloeit naar onderwijs in het buitenland.De leden van de SP-fractie stellen vast dat het voor
internationale joint degree-opleidingen mogelijk wordt om een master aan te
bieden van 90 studiepunten. Deze leden willen weten waarom dit alleen voor
joint degree-opleidingen gaat gelden. Zij merken op dat het nu in verband
met de beperkte duur van een master voor studenten vaak lastig is om een stage
te volgen tijdens hun masterperiode. Zou het niet ook voor sommige niet internationale
masters een verrijking zijn wanneer de masterperiode anderhalf jaar duurt,
zo vragen zij.De mogelijkheid om internationale joint degree masteropleidingen aan te
bieden van 90 studiepunten is aangekondigd in de notitie «Naar een volwassen
bachelor-masterstructuur» (TK 2008–2009, 29 281, nr. 10)
en in de notitie «Grenzeloos Goed» (TK 2008–2009, 31 288,
nr. 44). Hiermee wil ik knelpunten voor internationale samenwerking wegnemen.
Uit de evaluatie van de bachelor-masterstructuur komt naar voren dat de studieduur
van de masteropleiding vooral een knelpunt is bij het opzetten van internationale
samenwerking in joint-degree programma’s. De studieduur van de masteropleidingen
is tussen landen soms verschillend, en met de mogelijkheid van 90 studiepunten,
naast 60 of 120, is er meer ruimte voor samenwerking.De opleiding van 90 studiepunten is alleen mogelijk gemaakt daar waar
er duidelijke knelpunten zijn in de huidige situatie, te weten bij wo-masteropleidingen
die gekenmerkt worden als internationale joint degree-opleidingen zoals de
Erasmus Mundus-opleidingen. Het gaat hierbij om een voorziening die leidt
tot extra overheidsuitgaven. Voor overige wo-masteropleidingen is die extra
voorziening niet noodzakelijk. In de huidige situatie bestaat immers reeds
de mogelijkheid van wo-masteropleidingen waaraan 2 jaar studiefinanciering
is verbonden (wo-masteropleidingen met een duur van 120 studiepunten). Dat
is geen automatisme, zoals hiervoor in antwoord op vragen van de leden van
de PvdA-fractie is aangegeven.Daarnaast zijn er ook andere mogelijkheden om de opleidingsduur te verlengen.
Instellingen kunnen zelf kiezen om de studielast te verhogen boven de 60 studiepunten.
De instelling wordt dan zoals gezegd wel verantwoordelijk voor de financiële
ondersteuning van studenten voor de verlengde periode en de verlenging heeft
geen bekostigingsgevolgen. Wanneer de verlenging vooral bedoeld is om stage
te lopen of anderszins praktijkervaring op te doen kunnen daar met het bedrijfsleven
in het kader van de stagevergoeding afspraken over worden gemaakt.7.2 Onderwijs in het buitenlandDe leden van de CDA-fractie stellen dat diverse onderwijsinstellingen
graag in het buitenland onderwijs met een Nederlandse graad willen aanbieden.
Daarmee is duidelijk dat in het buitenland de kwaliteit van het Nederlandse
onderwijs op waarde geschat. Deze leden menen dat het van belang is om te
voorkomen dat voor deze opleidingen Nederlandse publieke middelen ter beschikking
worden gesteld. Deze doelstelling delen zij met de regering. De regering schrijft
dwingend voor dat deze doelstelling slechts bereikt kan worden in geval van
gescheiden rechtspersonen. Zijn er ook andere middelen om hetzelfde doel te
bereiken, willen deze leden weten.Bij het opstellen van het wetsvoorstel is gezocht naar mogelijkheden om
onderwijs te verzorgen in het buitenland en bij afstuderen de «Nederlandse»
graad te verlenen zonder dat daarbij Nederlandse publieke middelen aangewend
kunnen worden. Er zijn andere constructies denkbaar. Immers, de bekostigde
instellingen verzorgen ook onbekostigde postinitiële opleidingen maar
de voorgestelde constructie biedt de grootste waarborg dat er geen «weglekeffect»
optreedt van bekostigingsmiddelen naar onderwijsactiviteiten in het buitenlandDe leden van de D66-fractie hebben een vraag over het
aanbieden van geaccrediteerde opleidingen door Nederlandse instellingen in
het buitenland. Wordt het voor deze instellingen mogelijk om zonder overheidsgeld
geaccrediteerde opleidingen in het buitenland te verzorgen, zo willen zij
weten.De bekostigde instellingen kunnen geen geaccrediteerde opleidingen, met
daaraan verbonden de Nederlandse graadverlening, gaan verzorgen in het buitenland.
Dit kan ook niet in de vorm van onbekostigde opleidingen binnen een bekostigde
instelling. In antwoord op een vraag van de leden van de PvdA-fractie in het
kader van de joint degree-opleidingen ben ik al ingegaan op de bezwaren die
zouden kleven aan een dergelijke mogelijkheid.De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat
onderhavig wetsvoorstel het mogelijk maakt onderwijs in het buitenland te
verzorgen. Voorwaarde daarbij is dat er geen publieke middelen in het geding
zijn. Om die reden krijgen enkel rechtspersonen voor hoger onderwijs met initiële
opleidingen en rechtspersonen voor hoger onderwijs met postinitiële masteropleidingen
de mogelijkheid om in het buitenland Nederlandse graden te verlenen. Als een
bekostigde instelling dergelijke internationale ambities heeft, kan dit niet
rechtstreeks. Er moet daarvoor een dergelijke rechtspersoon zijn. De leden
verzoeken de regering toe te lichten in hoeverre deze constructie de mogelijkheid
biedt om internationaal erkende «moederinstellingen» de diploma’s
te laten uitgeven. Deze leden verzoeken de regering daarbij in
te gaan op het belang van academische standing en reputatie en aan te geven
in hoeverre alternatieve oplossingen zijn overwogen om te voorkomen dat publieke
middelen worden ingezet om in het buitenland les te geven.Een bekostigde instelling kan op grond van de voorstellen in dit wetsvoorstel
geen onderwijs in het buitenland verzorgen, althans daaraan geen formele Nederlandse
graad verbinden. Indien de instelling nauw samenwerkt met een rechtspersoon
voor hoger onderwijs kan dat voor de status van die rechtspersoon effect hebben.
De rechtspersoon kan echter niet rechtstreeks bogen op de reputatie van de
bekostigde instelling waarmee welliclht nauwe banden bestaan.Voor het overige verwijs ik voor de beantwoording van deze vragen naar
mijn eerdere antwoord op vergelijkbare vragen van de CDA-fractie aan het begin
van deze paragraaf.8. ERKENNING VERWORVEN COMPETENTIES (EVC)De leden van de SP-fractie zien graag zo min mogelijk
financiële drempels voor studenten. Zij zijn dan ook te spreken over
het invoeren van het wettelijk collegegeld voor studenten ouder dan 30 jaar.
Dit past goed bij het streven van een leven lang leren. Deze leden vragen
hoe deze wijziging betaald wordt. Dit mag geen bezuiniging voor de universiteiten
en hogescholen betekenen. Deze leden vernemen graag welke concrete plannen
er zijn om mogelijk verlies bij instellingen te compenseren.Het is volgens de huidige wetgeving aan de instellingen om aan studenten
ouder dan 30 jaar een instellingscollegegeld te vragen dat hoger is dan het
wettelijk collegegeld. Tegenover het vervallen van deze optie staat de mogelijkheid
om aan studenten aan wie al een graad is verleend een hoger instellingscollegegeld
te vragen. Daarmee is het afhankelijk van de (nieuwe) keuzes die instellingen
zelf maken of sprake is van verlaging of verhoging van de inkomsten uit collegegeld.De leden van de VVD-fractie willen weten of het huidige
EVC-instrumentarium voldoende capaciteit heeft gezien de te verwachten toename
van de vraag naar EVC in het kader van een leven lang leren en de ontwikkelingen
rond de associate degree.Op dit moment zijn in het landelijke EVC-register in het hoger-onderwijs-domein
29 EVC-aanbieders opgenomen met in totaal 602 (voorlopig) erkende EVC-procedures.
Het gaat om 28 aanbieders op HBO-niveau (totaal 595 EVC-procedures) en 1 aanbieder
op WO-niveau (7 EVC-procedures). Een belangrijk deel van de 602 beschikbare
EVC-procedures is ontwikkeld in projecten die door de overheid zijn gesubsidieerd
in het kader van tijdelijke stimuleringsregelingen gericht op EVC in het HBO
. In het kader van die projecten zijn ook honderden EVC-assessoren en -begeleiders
geschoold en zijn hogescholen EVC-bureaus gestart. In 2007 en 2008 zijn in
deze HBO-projecten in totaal bijna 7 000 EVC-trajecten gerealiseerd.Er is inmiddels sprake van een tamelijk brede en goed verankerde infrastructuur
voor EVC, die in staat moet worden geacht de huidige vraag naar EVC aan te
kunnen en die een stevige basis biedt voor verdere doorontwikkeling bij een
toename van de vraag naar EVC.Knelpunt bij de onderwijsinstellingen die actief zijn als EVC-aanbieder
is vaak nog wel het snel kunnen vrijmaken van capaciteit (begeleiders, assessoren)
voor de uitvoering van EVC-procedures. Vanuit het Project Voorhoedescholen
is nu een initiatief «Netwerk Eén in EVC» gestart. Dit
is een netwerk dat goede en vlotte dienstverlening («leveringsvoorwaarden»)
waarborgt, op basis waarvan door bij het netwerk aangesloten aanbieders snel
en adequaat wordt ingespeeld op klantvragen. Zowel onderwijsinstellingen als
particuliere aanbieders die aan de voorwaarden voldoen kunnen zich aansluiten
bij dit netwerk.In het kader van leven lang leren willen de leden van
de D66-fractie graag weten wat de gevolgen van het verlagen van het collegegeld
voor studenten van dertig jaar en ouder zullen zijn voor het aanbod van avond-
en deeltijdopleidingen gericht op werkenden. Deze leden vrezen dat het aanbod
sterk terug zal lopen doordat minder studenten een studie tegen instellingscollegegeld
kunnen bekostigen en doordat studenten die nog geen bachelor of master hebben
ook na hun dertigste het wettelijke collegegeld kunnen betalen.Zoals ik eerder in deze nota in reactie op een vraag van de leden van
de ChristenUnie-fractie heb aangegeven, ben ik van mening dat er een voldoende
groot (en voldoende breed) aanbod van maatwerkopleidingen moet zijn. De bekostigde
instellingen hebben hier een verantwoordelijkheid, waar ik hen ook op zal
aanspreken. Ik verwacht geen sterk afnemende vraag naar deeltijdonderwijs
als gevolg van de voornemens in dit wetsvoorstel. Voor veel werkenden die
eerder al een ho-graad behaald hebben, zal een hoger collegegeld geen onoverkomelijke
drempel hoeven te zijn. Dat geldt temeer omdat werkgevers vaak aan de opleidingskosten
meebetalen. Het laten vervallen van de leeftijdsgrens in de collegegeldsystematiek
zal juist een positief effect hebben op de vraag naar deeltijdonderwijs, zo
is mijn verwachting. Het is vervolgens aan de instellingen om op die vraag
in voldoende mate in te spelen.Heeft de regering er rekening mee gehouden dat door
de voorgestelde maatregelen minder mensen tijdens hun werk aan een tweede
opleiding zullen beginnen en wat betekent dit voor de doelstellingen van dit
kabinet met betrekking tot het leven lang leren, zo vragen deze leden.Zoals ik in antwoord op eerdere vragen van leden van deze fractie en van
de fractie van de ChristenUnie over de collegegeldsystematiek al heb aangegeven
schat ik het risico van deze maatregelen op «leven lang leren»
niet negatief in. Niet alleen zijn de meeste deeltijdstudenten voldoende financieel
draagkrachtig, ook wordt met dit wetsvoorstel geregeld dat deeltijdstudenten
die nog geen bachelor- respectievelijk mastergraad hebben behaald ten hoogste
het bedrag van het voltijds wettelijk collegegeld betalen. In de huidige situatie
is het deeltijdscollegegeld niet gemaximeerd.Dit kabinet streeft naar een grotere deelname aan opleidingen en trainingen
door volwassenen. Om die reden werkt het kabinet aan de verdere uitbouw van
duale trajecten, aan erkenning van verworven competenties (ervaringscertificaten),
verzorgt het publiekscampagnes om een leven lang leren te bevorderen etcetera.
De financiële verantwoordelijkheid van de overheid voor een leven lang
leren is echter begrensd. Deze strekt zich in het hoger onderwijs uit tot één
bachelor- en één masteropleiding, enkele uitzonderingen daargelaten.
Daarna ligt de verantwoordelijkheid voor scholing bij het individu, daarbij
al dan niet ondersteund door zijn werkgever. In het Actieplan Leven Lang Leren
uit november 2004 heeft het toenmalige kabinet dit uitgangspunt al verwoord.
In «Het Hoogste Goed, de strategische agenda voor het hoger onderwijs-,
onderzoek- en wetenschapsbeleid» staat het aldus: «De inspanning
van de overheid concentreert zich op de volwassen werkenden en werkzoekenden
die nog niet in het bezit zijn van een ho-diploma. Groei lijkt met name mogelijk
van het aantal mbo’ers dat na een aantal jaren werken besluit
alsnog een hbo-opleiding te gaan volgen.»Denkt de regering ook na over het uitbreiden van de
mogelijkheid tot lenen voor studenten van dertig jaar en ouder?De mogelijkheden voor studenten van dertig jaar en ouder worden al verruimd
met afschaffing van de 34-jaarsgrens in het wetsvoorstel in verband met de
verhoging van het collegegeld en de aanpassing van het aflossingssysteem studieschulden
(EK, 2008–2009, 31 790, A). Wie voor zijn 30ste is begonnen met
studeren en daarna ononderbroken doorstudeert, kan zijn studiefinancieringsrechten
inclusief leenrechten ook na zijn 34ste levensjaar inzetten om zijn opleiding
af te maken. Wie na zijn 30ste begint met een eerste opleiding in het hoger
onderwijs kan geen beroep meer doen op studiefinanciering. De student zal
een en ander moeten financieren met eigen inkomsten, eventuele bijdragen van
hun werkgever of een commerciële lening. Met dit wetsvoorstel vervalt
wel de 30-jaarsgrens voor wettelijk collegegeld. Dit kan een aanzienlijke
verlaging in de studiekosten betekenen.Acht de regering het denkbaar dat met deze maatregel
een tweede studie niet langer voor iedereen toegankelijk is, vragen de aan
het woord zijnde leden.Ik acht – zoals ik ook al eerder opmerkte – het risico niet
groot dat de toegankelijkheid voor studenten die een tweede studie willen
volgen wezenlijk in het geding is. Voor de studenten die al een ho-opleiding
afgerond hebben en een (hoger) instellingscollegegeld verschuldigd zijn bij
het volgen van een tweede opleiding, geldt dat zij vaak een inkomen hebben.
Een hoger collegegeld hoeft voor hen – zeker gezien de scholingsaftrek
in het kader van de inkomstenbelasting en het feit dat veel werkgevers meebetalen
aan de kosten van een opleiding – geen onoverkomelijke drempel te zijn.
Dat blijkt ook uit de grote deelname aan het privaat gefinancierde onderwijs
in Nederland. Daarnaast kunnen studenten die na hun eerste opleiding nog studiefinancieringsrechten
over hebben, deze ook inzetten voor een tweede opleiding.9. ONDERZOEKSTAAK HOGESCHOLENDe leden van de CDA-fractie vinden het terecht dat
de hogescholen een onderzoekstaak is toebedeeld. De regering wil hen een op
toepassing gerichte onderzoekstaak geven. De leden kunnen zich deze houding
voorstellen. Daarbij komen echter wel enkele vragen naar voren. Hoe wordt
dit onderscheid gemaakt ten opzichte van het fundamentele onderzoek?Het onderzoek door hogescholen is gericht op toepassing, niet op fundamenteel
begrip. De kennis komt direct ten goede aan de ontwikkeling van de beroepspraktijk
en het onderwijs. Het spectrum aan onderzoekstaken van de universiteit is
breder vanuit de gedachte dat dit onderzoek er vooral aan moet bijdragen de
wetenschap in stand te houden en te ontwikkelen.Betekent het dat het wetenschappelijk onderwijs zich
niet meer met op toepassing gericht onderzoek mag bezig houden, zo vragen
zij verder.Het wettelijk verankeren van een onderzoekstaak voor hogescholen heeft
niet tot gevolg dat het wetenschappelijk onderwijs zich niet meer met op toepassing
gericht onderzoek mag bezighouden. Een goede ontwikkeling is dat er steeds
meer samenwerkingsverbanden ontstaan waarin hogescholen en universiteiten
gezamenlijk onderzoek verrichten.Wie bepaalt het onderscheid tussen op toepassing gericht
onderzoek en fundamenteel onderzoek, zo willen deze leden vervolgens weten.Het onderscheid tussen beide vormen van onderzoek doet recht aan de praktijk.
In de nadere uitleg die de AWT geeft bij zijn advies uit 2005 «Ontwerp
en ontwikkeling; de functie en plaats van onderzoeksactiviteiten in hogescholen»
(AWT-advies nr. 65), wordt de onderzoekstaak van hogescholen aan de hand van
Stokes getypeerd als Edison-onderzoek. Dat is onderzoek gericht op toepassing,
maar niet op fundamenteel begrip. Het onderzoek dat door de universiteiten
wordt uitgevoerd, komt grotendeels overeen met wat Stokes typeert als Bohr-
en Pasteur-onderzoek. Deze twee typen zijn gericht op fundamenteel begrip.
Pasteur-onderzoek is daarnaast ook toepassingsgericht, het Bohr-onderzoek
is dat niet.Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie of deze
wettelijke verankering van de onderzoekstaak ook een uitbreiding van de financiële
middelen voor het hbo betekent.In de Strategische Agenda voor het hoger onderwijs-, onderzoek- en wetenschapsbeleid
(TK, 2007–2008, 31 228, nr. 31) is aangekondigd dat het budget
voor praktijkgericht onderzoek door hogescholen wordt uitgebreid met € 20
miljoen per jaar vanaf 2012 (in 2009 bedraagt de uitbreiding € 3
miljoen en in 2010 en 2011 € 12,5 miljoen per jaar). Dit budget
wordt toegevoegd aan de middelen voor lectoren en kenniskringen en de zogenaamde
RAAK-regeling. De toename van deze middelen is vanaf 2010 indicatief
op de aanvullende post van het Rijk gereserveerd. Bij kaderbrief Voorjaarsnota
vindt jaarlijks besluitvorming plaats over het per tranche beschikbaar stellen
van de middelen.De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel lectoraten
er momenteel in Nederland zijn.Op dit moment zijn er ruim 350 lectoraten in Nederland. De «lectorenbank»
op de website van de HBO-raad geeft een overzicht van alle lectoraten.Deze leden vernemen graag welke gevolgen de wettelijke
verankering van de onderzoekstaak van hogescholen voor het aantal lectoren
op hogescholen heeft.De wettelijke verankering ondersteunt de huidige praktijk. De onderzoekstaak
is voor veel hogescholen al standaard onderdeel van de missie en strategie.
Naar verwachting zal het aantal lectoraten de komende jaren nog toenemen,
mede als gevolg van de uitbreiding van het budget voor praktijkgericht onderzoek
door hogescholen die ik hiervoor in antwoord op vragen van de leden van de
CDA-fractie heb beschreven.10. NIET-BEKOSTIGD ONDERWIJSDe leden van de VVD-fractie vragen waarom het promotierecht
voorbehouden is aan de bestaande aangewezen universiteiten. Zij willen weten
wat de nadelen zouden kunnen zijn om dit recht ook te geven aan nieuwe niet-bekostigde
instellingen.Het is internationaal gebruikelijk dat de doctorstitel exclusief verbonden
is aan universiteiten en dat is ook de huidige situatie in Nederland. Het
is – met het oog op de internationale transparantie en de waarde van
onze doctorstitel – gewenst om deze situatie te handhaven. Ook voor
de gepromoveerden zelf, die immers bij uitstek in een internationale omgeving opereren, is het onwenselijk dat zij gepromoveerd zijn aan een organisatie
die geen wettelijk erkende universiteit is.Bovendien is er geen kwaliteitsborgingssysteem (zoals de accreditatiesystematiek
voor opleidingen) voor promotietrajecten op basis waarvan het promotierecht
zou kunnen worden toegekend. De borging van het systeem geschiedt op basis
van peer reviews, internationale beoordelingen en op grond van academische
waarden. Een toekenning van promotierecht aan een rechtspersoon zou impliceren
dat er een externe kwaliteitsborging moet zijn.Waarom moeten bekostigde instellingen als gevolg van
het wetsvoorstel met niet-bekostigde rechtspersonen overleggen over macrodoelmatigheid,
terwijl de macrodoelmatigheid niet geldt voor de niet-bekostigde instellingen?
Doorkruist dit niet de discussie over, en de experimenten rond, het Open Bestel,
zo vragen deze leden.Het afstemmingsoverleg met rechtspersonen voor hoger onderwijs in het
geval van een vergelijkbare opleiding acht ik noodzakelijk omdat er geen nieuwe
ho-voorzieningen voor bekostiging in aanmerking komen als er al bestaand,
privaat gefinancierd onderwijs is dat onder vergelijkbare condities in de
behoefte kan voorzien. Onder het geheel van de voorzieningen op het gebied
van het hoger onderwijs als bedoeld in artikel 6.2 van de WHW valt ook het
niet-bekostigd onderwijs. Deze beleidskeuze is al gemaakt in het Hoger Onderwijs
en Onderzoekplan 1998. Bij de beoordeling van de doelmatigheid zullen overigens
niet alleen de geaccrediteerde opleidingen van de rechtspersonen voor hoger
onderwijs worden betrokken, maar ook de postinitiële masteropleidingen
die verbonden zijn aan bekostigde instellingen.Dit doorkruist niet de discussie over en de experimenten rond het Open
Bestel. Bij de afweging of een nieuwe opleiding doelmatig is, gegeven het
geheel van voorzieningen op het gebied van hoger onderwijs zijn alle geaccrediteerde
opleidingen op het desbetreffende vakgebied relevant, ongeacht of deze worden
bekostigd of niet. Dit staat geheel los van de experimenten met een Open Bestel.
Het is dan ook niet nodig om de uitkomsten van die experimenten af te wachten.Voorts willen deze leden weten waarom de regering niet
de uitkomsten van het experiment (dat in 2010 eindigt) heeft afgewacht, alvorens
het voorgestelde beleid te formuleren.Waarom niet wordt gewacht op de uitkomsten van de experimenten rond Open
Bestel heb ik in het antwoord op de vorige vraag al aangegeven. Overigens
lopen deze experimenten niet in 2010 af; de experimenten en monitoring lopen
door tot 2015. In 2010 rapporteert de Commissie Experimenten Open Bestel aan
de uw Kamer, vandaar de mogelijke verwarring.Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie wat de
regering precies verstaat onder het voorgestelde afstemmingsoverleg.Het overleg houdt in dat een initiatiefnemer van een nieuwe opleiding
of nieuwe vestigingsplaats voorafgaand aan indiening van de aanvraag voor
de doelmatigheidstoets overleg voert met alle relevante aanbieders van vergelijkbare
opleidingen. Dit heeft als doel in kaart te brengen wat de gevolgen zijn van
de komst van de nieuwe onderwijsvoorziening voor het geheel van de voorzieningen,
met andere woorden of er geen ondoelmatigheidseffecten zullen optreden. Het
overleg moet de mening van alle betrokken partijen in beeld brengen zodat
deze meningen bij de besluitvorming over de aanvraag kunnen worden betrekken.
Het afstemmingsoverleg is overigens geen nieuw fenomeen; het bestaat al voor aanvragen voor een nieuwe vestigingsplaats van een bestaande
opleiding.De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken de regering
nader toe te lichten wat de beoogde consequenties zijn van dit wetsvoorstel
voor het stelsel van promotierechten. Heeft het wetsvoorstel tot gevolg dat
er met betrekking tot de rechtspersonen met geaccrediteerd onderwijs waaraan
het promotierecht verbonden is een gesloten stelsel tot stand komt? Indien
dit het geval is, verzoeken de leden van deze fractie de regering nader toe
te lichten wat de hiermee beoogde doelen zijn.Het wetsvoorstel heeft inderdaad tot gevolg dat er met betrekking tot
de rechtspersonen met hoger onderwijs waaraan het promotierecht verbonden
is een gesloten systeem tot stand komt. Het promotierecht is in de toekomst
voorbehouden aan de bestaande aangewezen universiteiten.Dit is de consequentie van de afschaffing van de aanwijzingssystematiek.
In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie over het promotierecht
heb ik aangegeven waarom voor deze systematiek is gekozen.Overigens zijn er geen signalen dat er behoefte is aan nieuwe onbekostigde
instellingen met promotierecht, niet vanuit instellingen en ook niet vanuit
de behoefte aan meer onbekostigde instellingen met promotierecht. Daarbij
is het niet te verwachten dat instellingen onbekostigd een onderzoeksomgeving
kunnen aanbieden en handhaven die vergelijkbaar is met die van bekostigde
universiteiten.11. LEVENSBESCHOUWELIJKE INSTELLINGENDe leden van de CDA-fractie merken op dat in de Nederlandse
wetgeving sinds jaar en dag onderscheid is gemaakt tussen openbare instellingen
voor hoger onderwijs en bijzondere instellingen. Voor wat betreft de kwaliteit
werden geen andere eisen gesteld, maar voor wat betreft de organisatie werden
meer vrijheden geboden, mits de doelstellingen maar gehaald zouden worden.
Bij deze wetswijziging lijken enkele bestaande verschillen te worden opgeheven.
Deze leden vragen welk doel daar precies mee wordt beoogd. Zo lijkt het op
grond van de formulering van artikel 9.51 alsof iedere afwijking van de standaardregeling
in het jaarverslag moet worden verantwoord, terwijl het voor hand lijkt te
liggen om dit te beperken tot de afwijking van het model college van bestuur –
raad van toezicht. Zo zou ook de wijziging van artikel 9.39 een soortgelijke
bepaling voor bijzondere universiteiten met zich mee moeten brengen. Tot slot
ware het handig als duidelijk wordt welke voorwaarden voor het openbaar hoger
onderwijs ook als bekostigingsvoorwaarden voor het bijzonder onderwijs zouden
gelden.In de WHW wordt op dit moment op verschillende plaatsen geregeld welke
artikelen gelden voor welke categorie van instellingen. Voor bekostigde instellingen
is in artikel 1.10 het grondwettelijk uitgangspunt verwoord dat de artikelen
in de wet voor het openbaar onderwijs verplicht zijn («het openbaar
onderwijs regelen») en voor de bijzondere instellingen voorwaarden voor
bekostiging. In de zogenoemde reikwijdtebepalingen – steeds het eerste
artikel van elk hoofdstuk – wordt uitdrukkelijk aangegeven welke bepalingen
van toepassing zijn op de openbare en welke op de bijzondere instellingen.
Op dit moment is in de WHW in artikel 1.10 aan de hand van het bovengenoemde
uitgangspunt tevens concreet aangegeven welke artikelen voorschriften zijn
voor het openbare onderwijs en welke artikelen bekostigingsvoorwaarden zijn
voor het bijzonder onderwijs. Dit laatste is overbodig gegeven de reikwijdtebepalingen
en kan derhalve uit een oogpunt van wetgevingseconomie vervallen.
Wel zal ik omwille van de helderheid in de nota van wijziging opnemen dat
voorschriften voor het openbaar onderwijs bekostigingsvoorwaarden zijn voor
het bijzonder onderwijs voor zover niet anders blijkt.De vrijheid voor bijzondere instellingen op het punt van organisatie is
overigens onverkort gehandhaafd: bijzondere instellingen kunnen in verband
met de eigen aard afwijken van de voor de openbare instellingen geldende bepalingen
omtrent de externe rechtsbescherming en bestuursstructuur en medezeggenschap.
Wat artikel 9.51 betreft gaat het wat betreft het onderscheid tussen college
van bestuur – raad van toezicht alleen om de organieke scheiding zoals
ik bij de beantwoording van vragen over het thema «scheiding bestuur
en toezicht» al heb vermeld. Artikel 9.39 zoals opgenomen in het wetsvoorstel
verschilt vanuit het perspectief van de verhouding openbaar – bijzonder
onderwijs niet van de huidige regeling in de WHW.De leden van de VVD-fractie willen graag weten welke
gevolgen het wegnemen van de uitzonderingsbepalingen uit de huidige wet heeft
voor de Imamopleidingen in Nederland.In de WHW is op dit moment voorzien in afwijkende bepalingen voor de theologische
universiteiten die aangewezen zijn maar wel van overheidswege worden gefinancierd.
Ook zijn er specifieke afwijkingsvoorschriften voor theologische opleidingen.
Door de praktijk en door de invoering van de accreditatie hebben deze afwijkingen
aan betekenis verloren. Er is niet langer reden om die afwijkende voorschriften
te handhaven. In het wetsvoorstel vervallen deze dan ook. Dit geldt ook voor
de door bekostigde instellingen verzorgde Imamopleidingen.Voor de volledigheid vermeld ik nog dat de WHW ook een bepaling bevat
omtrent het financieren van een zevental seminaria. Ook hiervoor is niet langer
een specifieke bepaling nodig. De zeven seminaria zijn samenwerkingsverbanden
aangegaan met universiteiten en worden via die universiteiten bekostigd.De leden van de SGP-fractie vragen welke wijzigingen
er door dit wetsvoorstel in de juridische en financiële positie van levensbeschouwelijke
universiteiten ontstaan.In de financiële positie van de levensbeschouwelijke universiteiten
verandert vanwege het wetsvoorstel niets. In de aanloop naar het wetsvoorstel
zijn met betrokken instellingen afspraken gemaakt over de wijze waarop de
rijksbijdrage voor deze universiteiten bepaald wordt: dit geschiedt op dezelfde
wijze als dat bij de andere universiteiten gebeurt. Vanaf 2008 is aan
deze afspraken invulling gegeven conform het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 (Stb.
2008, nr. 146).Voor deze instellingen zullen voortaan ook de regels gelden die van toepassing
zijn op de bekostigde instellingen. De wettelijke bepalingen gelden voor deze
instellingen als bekostigingsvoorwaarden; in die zin worden de levensbeschouwelijke
universiteiten gelijkgesteld met bijzondere instellingen. Zo moeten zij bijvoorbeeld
ook voor het bestuur en de inrichting van de instelling een structuurregeling
opstellen en kan een levensbeschouwelijke universiteit een college van beroep
bijzonder onderwijs instellen.Deze leden vragen ook welke gevolgen dit wetsvoorstel
heeft voor de mogelijkheden om als levensbeschouwelijke universiteit erkend
te worden.Het onderhavige wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor het erkend worden
als levensbeschouwelijke universiteit. De huidige levensbeschouwelijke universiteiten
bestaan al lange tijd en hebben een beperkte taakopdracht. Zij hebben een
positie die feitelijk grotendeels overeenkomt met die van de bekostigde universiteiten.
De gelijkstelling aan die laatste groep wordt nu geregeld. De vier levensbeschouwelijke
universiteiten worden opgenomen in onderdeel i van de bijlage bij de wet.Deze leden willen verder weten welke wijzigingen er
voor seminaria ontstaan in de bekostiging, nu het wetsvoorstel erin voorziet
dat de bekostiging van seminaria via universiteiten gaat verlopen.Er ontstaan voor de seminaria geen wijzigingen in de bekostiging ten opzichte
van de bestaande situatie. De bekostiging van de seminaria verloopt al via
de universiteiten. Dit is overeenkomstig de afspraken met deze seminaria.
Aan de onderwijsopslag van de universiteiten waarmee deze ambtsopleidingen
een samenwerkingsverband hebben of aangaan, wordt met het oog hierop een bedrag
toegevoegd. Die afspraken, neergelegd in een brief van 7 juni 2006, HO/CBV/2006/23 388,
zijn neergeslagen in het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 (Stb. 2008, 146). Hieraan
is vanaf het begrotingsjaar 2008 invulling gegeven en dit zal na inwerkingtreding
van het wetsvoorstel gecontinueerd worden. De wijziging in het wetsvoorstel
vloeit hieruit voort.Wat is het verschil in samenstelling tussen de rijksbijdrage
en de bekostiging via de universiteit, zo vragen deze leden. Hoe verhouden
zich in beide situaties de vaste inkomsten tot de variabele inkomsten?Met de in 2006 gemaakte afspraak over de bekostiging van de seminaria
is het vaste bedrag dat voorheen rechtstreeks aan de seminaria werd verstrekt
als vast onderdeel van de rijksbijdrage opgenomen in de onderwijsopslag van
de universiteiten waarmee deze seminaria een samenwerkingsverband hebben.
Richting seminaria was en is van overheidswege geen sprake van variabele inkomsten.Benoeming bijzonder hoogleraren aan openbare universiteitenDe leden van de CDA-fractie merken op dat bij alle
universiteiten bijzondere leerstoelen worden gevestigd. De benoeming van de
hoogleraren op deze leerstoelen geschiedt bij de openbare universiteiten op
een andere wijze dan bij de bijzondere universiteiten. Op de eerste lijkt
de instelling die de bijzondere leerstoel in stand houdt, het laatste woord
te hebben bij de benoeming van de hoogleraar, terwijl bij de bijzondere universiteiten
het college van decanen het laatste woord heeft. De leden vragen of de regeling
aan de bijzondere universiteiten geen navolging zou moeten krijgen aan de
openbare universiteiten. Het college van decanen heeft toch als algemene doelstelling
om de waarborg van de opleidingen aan de universiteit te waarborgen, waaronder
ook de kwaliteit van de bijzondere leerstoelen, zo vragen de leden.In de WHW worden de bijzondere leerstoelen geregeld voor de openbare universiteiten
en niet voor de bijzondere universiteiten. In artikel 9.53 van de WHW is vastgelegd
dat het college van bestuur een rechtspersoon bevoegd kan verklaren een bijzondere
leerstoel te vestigen. Het is niet het college dat zelf een bijzonder hoogleraar
aanstelt.Voor het aanstellen van bijzondere hoogleraren bij de bijzondere universiteiten
gelden geen formele regels. Het is dus mogelijk dat een decanen daarin een
beslissende rol vervullen.De WHW kent het «college van decanen» niet als apart orgaan
binnen de universitaire organisatie. Ik acht dat ook niet wenselijk omdat
daarmee een nieuwe bestuurslaag zou worden geschapen. Het is
natuurlijk wel mogelijk dat het college van bestuur van een openbare universiteit
zich bij het vestigen van een bijzondere leerstoel laat adviseren door een
of meer decanen.12. VEREENVOUDIGING EN FLEXIBILISERING REGELGEVINGDe leden van de CDA-fractie merken op dat in het mbo
momenteel geen macrodoelmatigheidstoets is, maar wordt bekeken of de komst
van een nieuwe opleiding arbeidsmarktrelevantie heeft. Kan de regering een
vergelijking maken van de werking van beide systemen, waarbij effectiviteit,
efficiency, administratieve lastendruk, aansluiting op de arbeidsmarkt en
innovatie de criteria zijn, zo vragen deze leden.De toets macrodoelmatigheid in het hoger onderwijs bestaat sinds de invoering
van de WHW en is sindsdien met instemming van uw Kamer gehandhaafd. Indertijd
is in het kader van de accreditatiewetgeving indringend overwogen de toets
voor nieuwe opleidingen en nieuwe vestigingsplaatsen buiten werking te stellen.
Met de toenmalige Kamer is, mede op verzoek van de HBO-raad, afgesproken dat
er in het hoger beroepsonderwijs geëxperimenteerd zou worden met een
zekere mate van zelfregie onder handhaving van de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid
van de minister. Deze proef met zelfregie heeft niet tot bevredigende resultaten
geleid. De hogescholen bleken niet in staat de dynamiek binnen redelijke perken
te houden. In 2003 is daarom besloten de verantwoordelijkheid van de minister
voor de doelmatigheid weer aan te scherpen. Sindsdien is de Beleidsregel doelmatigheid
hoger onderwijs van kracht. De beleidsregel – waarvan het concept voorgelegd
is aan uw Kamer – biedt alleen ruimte voor uitbreidingen van het hoger
onderwijsaanbod als initiatieven samenvallen met maatschappelijke prioriteiten
(onder andere innovatie) en onder voorwaarde dat de bestaande voorzieningen
niet noemenswaardig worden aangetast. De situatie in het middelbaar beroepsonderwijs
is fundamenteel anders. Daar is sprake van een landelijke kwalificatiestructuur
waarop zowel de BVE-instellingen als het werkveld invloed hebben. Instellingen
mogen alleen opleidingen aanbieden die gericht zijn op deze landelijke kwalificaties.
Bovendien geldt voor elke opleiding dat beroepspraktijkvorming vereist is.
Het al dan niet beschikbaar zijn praktijkplaatsen is een belangrijke indicator
voor de vraag op de arbeidsmarkt. Tot slot hebben de instellingen een wettelijke
zorgplicht voor de arbeidsmarktrelevantie van opleidingen. Dat wil zeggen
dat instellingen bij de start, de continuering of de afbouw van een opleiding
zich de vraag moeten stellen of een gediplomeerde leerling op de arbeidsmarkt
goed terecht kan. In het hoger onderwijs zijn er geen vastgestelde eindtermen
en geen verplichte beroepspraktijkvorming en daardoor kan het voor een instelling
aantrekkelijk zijn – uit oogpunt van portfolio – eerder een nieuwe
opleiding te initiëren dan te streven naar innovatie binnen het bestaande
onderwijsaanbod.De leden van de SP-fractie willen weten in hoeverre
de experimenten die mogelijk zijn wat betreft bestuursstructuren, ten koste
kunnen gaan van inspraak van personeel of studenten.In artikel 1.7a wordt de mogelijkheid geopend om te experimenteren. Dit
is met veel waarborgen omkleed. Zo is het niet ter keuze van de instelling
om een experiment te starten; een experiment kan alleen gestart worden als
daarvoor een grondslag bij algemene maatregel van bestuur (amvb) is gecreëerd.
In die amvb moet vermeld worden wat het doel van het experiment is en zal
gemotiveerd moeten worden waarom afwijkingen van bepaalde wettelijke bepalingen
experimenteel mogelijk zouden moeten zijn. Het betreft een zogenoemde «voorhang-amvb».
Dit betekent dat er betrokkenheid is van de Staten-Generaal bij het voorgestelde
experiment.Er zijn nu geen experimenten voorzien op het gebied van de bestuursstructuur
en medezeggenschap. Als die er zouden komen, zie ik gelet op de waarborgen
vooralsnog geen reden om te veronderstellen dat de experimenten ten koste
gaan van inspraak van personeel en studenten.Wat voor experimenten zitten eraan te komen? Kan de
regering voorbeelden noemen, vragen deze leden.Het artikel waarin de mogelijkheid wordt geopend tot experimenteren biedt
de ruimte tot innoveren, flexibel inspelen op veranderingen en het «uitttesten»
van nieuw beleid voordat dat integraal wordt ingevoerd. Die mogelijkheid is
omgeven met waarborgen voor rechtszekerheid en betrokkenheid van de politiek
(regering, Staten-Generaal).Op dit moment zijn de volgende experimenten voorzien: het huidige experiment
Open heeft een looptijd van 6 jaar. Dit experiment is gebaseerd op de Wet
overige OCW-subsidies. Dat kan echter voor ten hoogste vier jaar. Het voornemen
is dit experiment voor de resterende jaren te baseren op deze experimenteerbepaling.
Daarnaast is beoogd te experimenteren met selectie en collegegeldverhoging
in het kader van experimenten ter bevordering van excellentie in het hoger
onderwijs waaronder experimenten ter uitvoering van het Siriusprogramma met
extra financiële middelen op grond de zogenoemde FES-middelen. Tenslotte
wordt gedacht aan een experiment met Associate degree waarbij hogescholen
en ROC’s zijn betrokken.De leden van de VVD-fractie vragen de regering cijfermatig
de besparing weer te geven die instellingen overhouden aan de doorlopende
inschrijving.Door het vervallen van de jaarlijkse (periodieke) inschrijving en invoering
van de doorlopende inschrijving is alleen bij inschrijving en uitschrijving
nog sprake van informatielevering van de instelling aan het Centraal register
inschrijving hoger onderwijs (tenzij gedurende de inschrijvingsperiode sprake
is van een mutatie in de studentgegevens). Dat leidt tot een verlaging van
administratieve lasten van structureel € 4 036 298.13. FINANCIËLE CONSEQUENTIES, UITVOERBAARHEID,
ADMINISTRATIEVE LASTEN, GEVOERD OVERLEGDe leden van de VVD-fractie merken op dat de IB-groep
heeft aangegeven nog de nodige systemen te moeten aanpassen als gevolg van
dit wetsvoorstel. Welke systemen zijn dit, hoe lang gaat dit duren?De IB-Groep dient ondermeer voor uitvoering van de bepaling inzake doorlopende
inschrijving het Centraal register inschrijving hoger onderwijs (CRIHO) te
moderniseren. De IB-Groep is gevraagd een voorstel te doen om te komen tot
een BRON-HO: op die wijze wordt voorzien in aanpassing van de gegevenslevering
en registratie zodanig dat niet alleen het burgerservicenummer (voorheen onderwijsnummer,
als geen sofinummer bekend is) voor het hoger onderwijs kan worden ingevoerd,
maar ook de doorlopende inschrijving gerealiseerd kan worden. Eerste verkenningen
laten zien dat de realisatie van een BRON-HO niet veel eerder dan in het voorjaar
2011 tot de mogelijkheden behoort. Of dit ook gehaald wordt, is mede afhankelijk
van de medewerking van universiteiten en hogescholen. De instellingen worden
nauw betrokken bij de totstandkoming van een BRON-HO. Naast omzetting van
het CRIHO in een BRON-HO zal overigens ook het CROHO aangepast moeten worden
onder andere vanwege de invoering van joint degrees. Dit geschiedt
in een reeds lopend aanpassingstraject.Welke invloed heeft de toekomstige fusie van de IB-groep
en het CFI op de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel en eventuele vertraging
van de aanpassing van systemen, willen deze leden weten.De uitvoeringsorganisaties IB-Groep en CFI hebben aangegeven het wetsvoorstel
onder voorwaarden uitvoerbaar te achten. Het wetsvoorstel heeft voor de IB-Groep
en CFI en na de fusie voor de Dienst uitvoering onderwijs met name gevolgen
voor de uitoefening van verantwoordelijkheden die zijn gerelateerd aan het
CRIHO en het CROHO. De inwerkingtreding van bepalingen waarbij de uitvoeringsorganisatie
betrokken is, zal daarom eerst geschieden wanneer de betreffende bepaling
redelijkerwijs uitvoerbaar geacht mag worden door de uitvoeringsorganisatie
en de instellingen. In de toelichting bij het wetsvoorstel is met name het
voornemen inzake de doorlopende inschrijving genoemd. Ik heb geen indicaties
dat de fusie tot Dienst uitvoering onderwijs gevolgen heeft voor de uitvoerbaarheid
of latere invoering van bepalingen en aanpassing van systemen dan zonder deze
fusie het geval zou zijn. Dit laat onverlet dat bij de totstandkoming van
de fusie oog moet zijn voor bijbehorende beheersmaatregelen gegeven het feit
dat er de nodige inzet wordt gevraagd om de wijzigingen in systemen en de
uitvoerbaarheid van bepalingen te realiseren.De regering geeft aan de joint degrees mede in verband
met rekenschaprisico’s te willen monitoren. Hoe gaat deze monitor eruit
zien, wie gaat hem uitvoeren, hoe lang gaat het duren en wat gaat het kosten,
zo vragen deze leden.In het CRIHO zal de IB-Groep in het verlengde van het CROHO zichtbaar
maken of een student een joint degree volgt. In een later stadium zal worden
vastgesteld hoe hierover gerapporteerd gaat worden en welke rol de Dienst
uitvoering onderwijs (als opvolger van de IB-Groep) daarbij heeft. Over de
precieze kosten van deze monitor is nog geen uitspraak te doen maar naar verwachting
zijn die niet bijzonder hoog.14. OVERIG14.1 Onderzoeksgelden voor academische ziekenhuizenDe leden van de CDA-fractie merken op dat in de huidige
wet is bepaald dat de gelden die universiteiten ontvangen voor het onderwijs
en onderzoek voor academische ziekenhuizen onverwijld worden doorgesluisd
naar de academische ziekenhuizen. In een periode van de invoering van de diagnosebehandelingcombinatie
(DBC) dreigt een deel van deze gelden niet gebruikt te gaan worden voor het
verrichten van onderzoek of het aanbieden van onderwijs, maar te worden aangewend
voor de patiëntenzorg. Dat is volgens de leden niet de doelstelling van
deze wettelijke verplichting. Ziet de regering kans om in de wetgeving garanties
te bieden dat deze gelden alleen voor medisch onderzoek en onderwijs worden
aangewend, zo vragen zij.In de afgelopen jaren hebben zich belangrijke ontwikkelingen voorgedaan
in de zorg en in de samenwerking tussen universiteit en academisch ziekenhuis
in de vorm van universitaire medische centra. Op dit moment buigt de Commissie
onderzoek rijksbijdrage werkplaatsfunctie zich over de kosten die betrekking
hebben op de werkplaatsfunctie voor de studenten geneeskunde (onderwijs) en
het onderzoek (Stcrt. 2009, nr. 46, d.d. 9 maart 2009).
De uitkomst van het onderzoek rijksbijdrage werkplaatsfunctie staat gepland
voor eind 2009.14.2 InvoeringDe leden van de SP-fractie merken op dat er onderdelen
van de wet al in 2010 moeten worden ingevoerd. De VSNU heeft in eerdergenoemde
brief aangegeven dat zij hier problemen mee heeft. Hoe realistisch is het
om toch deze snelle verplichte invoering te eisen, willen de leden weten.Zoals ik in antwoord op vragen van de leden van de VVD-fractie al heb
aangegeven, zal er niet één vaste invoeringsdatum van het wetsvoorstel
zijn. Ik verwijs naar de antwoorden in hoofdstuk 2 van deze nota.14.3 Brief van de minister van OCW over de manier waarop
studenten eventuele klachten over het verloop van visitaties kenbaar kunnen
maken d.d. 8 juli 2008 (Kamerstuk 31 288, nr. 37)De leden van de VVD-fractie hebben de brief van de
minister over de manier waarop studenten eventuele klachten over het verloop
van visitaties kenbaar kunnen maken met belangstelling gelezen. De leden delen
de mening dat studenten in een visitatiepanel nooit door een opleiding gemanipuleerd
mogen worden om een visitatiegesprek naar een bepaalde wenselijke uitkomst
te sturen. De leden hebben aanleiding gezien tot het stellen van enkele vragen.
Zo willen zij weten in hoeverre het opleidingen momenteel vrij staat studenten
voor een visitatiegesprek te selecteren.Zijn daarbij criteria waar zij rekening mee moeten
houden?De keuze van studenten die deelnemen aan het visitatiegesprek wordt niet
bepaald door de opleiding, maar door de visitatiecommissie. Het is de wettelijke
opdracht van een visitatiecommissie om zich in volstrekte onafhankelijkheid
een oordeel te vormen over de kwaliteit van de opleiding. In de procedure
van de accreditatie van bestaande opleidingen heeft de wetgever een belangrijke
plaats ingeruimd voor de Visiterende en Beoordelende Instanties (VBI’s).
Deze organisaties visiteren en beoordelen de opleidingen die geaccrediteerd
moeten worden. De basis voor het uitvoeren van visitaties is het accreditatiekader
bestaande opleidingen hoger onderwijs van de NVAO. De VBI stelt een visitatiecommissie
samen. De NVAO moet op basis van het visitatierapport een eigenstandig oordeel
kunnen vellen over de vraag of een opleiding aan de criteria voor basiskwaliteit
voldoet. Vanwege de vitale functie van het visitatierapport voor de uiteindelijke
accreditatie is het van groot belang dat de VBI’s en de door hen ingestelde
commissies aan zware eisen voldoen. De WHW schrijft voor dat de NVAO jaarlijks
een lijst opstelt van organisaties die naar het oordeel van de NVAO voldoen
aan criteria om visitaties te kunnen uitvoeren. De NVAO heeft in het protocol
voor de VBI richtlijnen gegeven voor de zorgvuldige werkwijze van VBI en visitatiepanels.
In het accreditatieproces wordt de samenstelling en feitelijke werkwijze van
de visitatiecommissie door de NVAO getoetst op onafhankelijkheid en deskundigheid.
Daarbij komt ook de representativiteit van de gespreksdeelnemers aan de orde.
Uit haar wettelijke opdracht vloeit voort dat de visitatiecommissie zelf de
selectie van studenten bepaalt en de wijze waarop zij studenten wil horen.
Sommige VBI’s werken ook met een inloopuur, waarbij betrokkenen bij
de opleiding die niet aan de gesprekken hebben deelgenomen hun visie op de
opleiding naar voren kunnen brengen. Als de opleiding de beoordeling op oneigenlijke
manier zou willen beïnvloeden door bepaalde studenten voor te dragen,
is het aan de visitatiecommissie om dat te signaleren en te corrigeren. Bovendien
houdt een goed kwaliteitszorgsysteem in dat de opleiding regelmatig evaluatieonderzoek
laat uitvoeren waarbij het oordeel van een brede groep studenten over de kwaliteit
van het onderwijs wordt onderzocht. De visitatiecommissie kan beschikken over
deze evaluatierapporten.Bestaat er bijvoorbeeld het criterium van diversiteit
zodat de studenten een afspiegeling zijn van de populatie binnen een bepaalde
opleiding? Indien dit niet het geval is, dan vernemen deze leden graag waarom
niet.De NVAO geeft richtlijnen voor een zorgvuldige werkwijze van VBI en visitatiecommissies
(protocol VBI) en toetst deze achteraf op onafhankelijkheid en deskundigheid.
Er zijn geen specifieke voorschriften met betrekking tot de diversiteit van
de te horen studenten. Uit de opdracht van de commissie vloeit voort dat zij –
binnen het mogelijke – zorgt voor diversiteit van respondenten en eenzijdigheid
vermijdt. Omdat bij een visitatie slechts een beperkt aantal studenten kan
worden gehoord, zou het echter te ver voeren om de formele eis te stellen
dat de geselecteerde studenten een afspiegeling vormen van de populatie binnen
de opleiding.Voorts vragen deze leden of het momenteel mogelijk
is dat een opleiding (alleen maar) studentassistenten selecteert voor het
visitatiegesprek. Is het denkbaar dat deze studenten een belang voelen om
wenselijk te antwoorden omdat zij hun baan te danken hebben aan de vakgroep
die een opleiding verzorgt, zo vragen de leden.Uit de vorige antwoorden blijkt dat als een visitatiecommissie de selectie
van te horen studenten zou beperken tot een zeer specifieke categorie, dat
niet in overeenstemming is met de eis van zorgvuldige werkwijze van een visitatiecommissie.
Als een visitatiecommissie dit constateert, zal zij andere gesprekspartners
vragen.Ook willen de leden van de VVD-fractie weten wie bij
een visitatiegesprek met studenten aanwezig zijn. Mogen opleidingscoördinatoren
zelf bepalen of zij hierbij aanwezig zijn? Deze leden vragen of het belang
wordt onderkend van een gesprek achter gesloten deuren zodat studenten ook
echt het gevoel hebben zonder last of ruggespraak te kunnen antwoorden.De visitatiecommissie bepaalt haar eigen werkwijze; zij bepaalt wie zij
wil horen en hoe het horen plaatsvindt. Opleidingscoördinatoren of andere
leden van de staf kunnen dus niet bepalen of zij aanwezig zijn bij het horen
van studenten.In hoeverre is het kabinet in staat en bereid nadere
eisen te stellen aan de samenstelling van en de gang van zaken rond visitatiegesprekken
met studenten, zodat de onafhankelijkheid daadwerkelijk gewaarborgd is, zo
vragen de aan het woord zijnde leden.Naar het oordeel van het kabinet is een zorgvuldige gang van zaken bij
de visitaties voldoende gewaarborgd door de huidige regeling. Er zijn geen
concrete signalen dat de regeling tekortschiet wat betreft het verzekeren
van een onafhankelijk beoordelingsproces en het op zorgvuldige wijze horen
van betrokkenen. Zoals gezegd is het de verantwoordelijkheid van de visitatiecommissie
om het visitatieproces en het horen van betrokkenen op zorgvuldige wijze in
te richten. De NVAO heeft tot taak om er op toe te zien dat de visitatie zorgvuldig
is uitgevoerd.15. ARTIKELSGEWIJSArtikel I. Wijziging Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoekOnderdeel AN (artikel 6.2)De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat
ten behoeve van de macrodoelmatigheidstoets tot nu toe het voorschrift ontbrak
dat de betrokken instelling over haar voornemen om een nieuwe opleiding te
gaan verzorgen, overleg pleegt met andere instellingen. De leden van deze
fractie vragen de regering nader toe te lichten wat er moet worden verstaan
onder het overleg met andere instellingen. Houdt de voorgestelde wijziging
in dat bij het starten van een nieuwe opleiding ook overleg gevoerd moet worden
met vergelijkbare niet-bekostigde opleidingen? In hoeverre betekent dit dat
de continuïteit en kwaliteit van publieke voorzieningen afhankelijk gemaakt
wordt van toevallige omstandigheden op de vrije markt, zoals de VSNU stelt,
zo vragen zij.Er is inderdaad ook afstemmingsoverleg nodig met aanbieders van vergelijkbare
niet-bekostigde opleidingen. In antwoord op vragen van de VVD-fractie over
het niet-bekostigd onderwijs heb ik al toegelicht waarom dit het geval is.
In de nieuwe beleidsregel macrodoelmatigheid zal expliciet worden vastgelegd
dat het moet gaan om privaatgefinancierd onderwijs dat wordt aangeboden onder
vergelijkbare condities. Hiermee worden de continuïteit en de kwaliteit
van het publiek bekostigd onderwijs niet aangetast noch de toegankelijkheid
voor de studenten. Overigens zullen deze effecten zich voor de universiteiten
nauwelijks voordoen.De leden van de SP-fractie wijzen ook op de bepaling
dat een instelling die een nieuwe opleiding wil starten, overleg moet voeren
met vergelijkbarebekostigde en niet-bekostigde opleidingen. Zij vinden overleg
met bekostigde opleidingen voldoende. Waarom wil de regering dat er ook overleg
wordt gevoerd met private instellingen? Moet de overheid niet zorgen voor
een goed studieaanbod, los van private initiatieven? Private instellingen
zijn vaak duurder en daardoor minder toegankelijk dan bekostigde instellingen.
Deelt de regering deze zienswijze, vragen zij.Ik verwijs naar mijn antwoord op de vorige vraag maar voeg daar nog aan
toe dat dat de te stellen eis dat het moet gaan om vergelijkbare opleidingen
die bovendien onder gelijke condities door studenten zijn te volgen, bedoeld
is om de toegankelijkheid te waarborgen. Een kostbare opleiding kan dan niet
als alternatieve voorziening worden beschouwd. Overigens blijken opleidingen
van private instellingen lang niet altijd duurder te zijn.Deze leden zeggen te vrezen voor een onnodige tweedeling
in het onderwijs. Loopt de regering hiermee niet vooruit op de huidige
discussie en experimenten rondom het open bestel, zo vragen zij.De beleidslijn om het privaat gefinancierde onderwijs te betrekken bij
de beoordeling van nieuwe bekostigde voorzieningen geldt al vanaf het Hoger
Onderwijs en Onderzoeksplan 1998 en staat los van de experimenten met het
open bestel.Onderdeel CIDe leden van de SGP-fractie vragen waarom het voorleggen
van de regeling waarbij een college van beroep bijzonder onderwijs wordt ingesteld door het bestuur van een of meer bijzondere instellingen aan de minister
noodzakelijk is in het licht van de huidige praktijk.In deze bepaling is aansluiting gezocht bij hetgeen is bepaald over de
structuurregeling van bijzondere universiteiten. De bijzondere universiteiten
nemen de regels van de openbare universiteiten in acht tenzij hun eigen aard
zich daartegen verzet. Hetzelfde uitgangspunt wordt nu gehanteerd bij de regeling
van de externe rechtsbescherming van bijzondere instellingen. Daarmee beoog
ik enerzijds deze instellingen voldoende ruimte te bieden voor «maatwerk»
en tegelijkertijd de studenten een zo groot mogelijk mate van rechtszekerheid
en rechtsgelijkheid te garanderen. In de praktijk zijn de bijzondere universiteiten
aangesloten bij het college van beroep voor het hoger onderwijs maar hun eigenstandige
positie vraagt blijvend om een wettelijke verankering van de mogelijkheid
een andere keuze te maken.Artikel III (WSF 2000)De leden van de SGP-fractie vragen waarop de zesenhalf
jaar waarop aanspraak gemaakt kan worden op de prestatiebeurs in het geval
van levensbeschouwelijke opleidingen voorheen gebaseerd was. Zij vragen welke
berekening daaraan ten grondslag ligt en welke argumenten een beperking van
deze termijn rechtvaardigen.In het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw is in de toen geldende
Wet op de Studiefinanciering geregeld dat studenten aan een theologische ambtsopleiding
aanspraak hadden op 6,5 jaar studiefinanciering. Deze termijn hing samen met
het feit dat de student zo voldoende tijd had om eventuele deficiënties
op het gebied van Grieks en Latijn weg te werken. Inmiddels dienen studenten
eventuele deficiënties vóór inschrijving te hebben weggewerkt.
Dit betekent dat er geen aanleiding is om de duur van de studiefinanciering
langer te laten zijn dan de nominale studieduur. Een van de uitgangspunten
is dat deze opleidingen zo veel mogelijk gelijkgesteld worden met andere opleidingen.
Ook op het gebied van studiefinanciering vindt aldus harmonisatie plaats met
de reguliere bepalingen. Studenten kunnen wel een financiële ondersteuning
van de instellingen krijgen op grond van het profileringsfonds. Met de universiteiten
die een samenwerkingsverband zijn aangegaan met een seminarium is afgesproken
dat zij extra middelen krijgen in verband met het beroep dat studenten in
dit verband op het profileringsfonds kunnen doen.De minister van Onderwijs, Cultuur en WetenschapR. H. A. Plasterk 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31821-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl