Studiefinanciering; Brief minister bij aanbieding notitie 'Studeren zonder grenzen, Studiefinanciering: basis voor studeren in het buitenland'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24724, nr. 48

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

08-05-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

24724 nr. 48

01-05-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamSTUDEREN ZONDER GRENZEN STUDIEFINANCIERING: DE BASIS VOOR
STUDEREN IN HET BUITENLANDINHOUDSOPGAVE 1. SAMENVATTING VOORSTEL2. AANLEIDING3. HUIDIGE VOORZIENINGEN VOOR STUDIE IN HET BUITENLAND3.1 Hoger onderwijs– Deel van opleiding in het buitenland– Met studiefinanciering een volledige studie in
het buitenland volgenEuropees erkende diploma'sGrenslandenNederlandse Antillen en Aruba– VISIE-beurs– Fiscale voorzieningen3.2 Middelbaar beroepsonderwijs3.3 Voortgezet onderwijs4. GEMAAKTE KEUZES4.1 Andere voorzieningen?VISIE-beurs?Belastingaftrek?Een leenvoorziening?4.2 Diplomawaardering en onderwijsvergelijkingOnderwijsvergelijking?Welke opleidingen?Internationale accreditatie?4.3 Binnen-buiten Europa4.4 Voor welke onderwijssectoren?Huidige situatieBilaterale overeenkomstenLeeftijdBeroepskwalificatiesVoorstelDe onderwijssystemen in het buitenlandDe aansluiting op de Nederlandse arbeidsmarktTaalEerdere ervaringen met uitgaande mobiliteitMisbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O)Alleen WSF 20005. TE VERWACHTEN KOSTEN?– 1. Nederlandse studenten die nu gebruik maken
van fiscale aftrek– 2. Studerende kinderen van EU-werknemers die buiten
Nederland studerenNiet-gebruik van studiefinancieringSchatting van de financiële gevolgenTabel 1 Extra aantallen gerechtigden WSF 2000 Tabel 2 Extra uitgaven Tabel 3 Extra relevante uitgaven, rekening houdend met
de prestatiebeurs Tabel 4 Ontvangsten (Financiën) en uitgaven (OCenW) Tabel 5 Kosten van het grenslandenbeleid als gevolg van
de zaak Meeusen1Dubbele aansprakenInning van schuldenUitvoeringskostenKosten van de pilot in het MBO6. FINANCIËLE GEVOLGEN VOOR DE STUDENTOverzicht voorzieningenGevolgen voor de verschillende inkomensgroepenA. AletteB. BertusC. CélineD. DiederikE. Evelien7. TOTSTANDKOMING NOTITIE EN VERVOLGTRAJECTBIJLAGE 1 EVALUATIE VISIE-BEURSAchtergrondDe regelingAchterafToekomstBIJLAGE 2 CONCLUSIES RAPPORT «JURIDISCHE VERKENNINGEN STUDIEFINANCIERING»AchtergrondOntwikkelingen in de Europese rechtspraakWoonplaatsvereiste als knelpuntBeperkt aantal opleidingen in het buitenland mogelijk
knelpuntVISIE-beursMogelijke oplossingenBIJLAGE 3 CONCLUSIES RAPPORT «MOBILITEIT EN STUDIEFINANCIERING»Achtergrond en onderzoeksvragenBelangrijkste bevindingenOnbedoeld gebruikConclusies
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24724Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 110 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 724Studiefinancieringnr. 48BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalZoetermeer, 1 mei 2001Hierbij bied ik u de notitie «Studeren zonder grenzen: Studiefinanciering:
de basis voor studeren in het buitenland» aan. Deze notitie geeft mijn
inzichten en voorstellen weer betreffende de meeneembaarheid van studiefinanciering
voor een studie in het buitenland. Deze notitie bevat tevens een evaluatie
van de VISIE-regeling. Ik heb u deze notitie toegezegd bij de plenaire behandeling
van de Wet Studiefinanciering 2000 op 22 maart vorig jaar (zie: handelingen
1999–2000, nr. 59, TK p. 4144).Over de inhoud van de notitie hoop ik op korte termijn met uw Kamer van
gedachten te kunnen wisselen.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,L. M. L. H. A. Hermans STUDEREN ZONDER GRENZEN STUDIEFINANCIERING: DE BASIS VOOR
STUDEREN IN HET BUITENLANDINHOUDSOPGAVE 1. SAMENVATTING VOORSTEL3  2. AANLEIDING5  3. HUIDIGE VOORZIENINGEN VOOR STUDIE IN HET
BUITENLAND73.1 Hoger onderwijs7 3.2 Middelbaar beroepsonderwijs8 3.3 Voortgezet onderwijs9  4. GEMAAKTE KEUZES94.1 Andere voorzieningen?9 4.2 Diplomawaardering en onderwijsvergelijking12 4.3 Binnen-buiten Europa14 4.4 Voor welke onderwijssectoren?15   5. TE VERWACHTEN KOSTEN?19  6. FINANCIËLE GEVOLGEN VOOR DE STUDENT24  7. TOTSTANDKOMING NOTITIE EN VERVOLGTRAJECT27  BIJLAGEN 1: EVALUATIE VISIE-BEURS292: CONCLUSIES RAPPORT «JURIDISCHE VERKENNINGEN
STUDIEFINANCIERING»333: CONCLUSIES RAPPORT «MOBILITEIT EN
STUDIEFINANCIERING»36«Van de ene op de andere dag wist ik ineens heel
zeker dat ik kunstgeschiedenis in Italië wilde studeren. Achteraf slaat
dat nergens op. Mijn ouders waren er ook niet echt blij mee [...] Maar goed,
zij wisten ook wel dat als ik me eenmaal iets in mijn hoofd haal, dat ik er
dan niet meer van af te brengen ben.»(Anne, Universita di Bologna, Italië)«Edinburgh, dat is ook een fantastische stad!
Ik ken een aantal mensen dat daar studeert en dat lijkt me ook heel leuk.»(Daan, Oxford Brookes University, Groot-Brittannië)(de citaten in deze notitie zijn afkomstig van interviews
gehouden door de M.J. Kleef (Nuffic) met studenten die in het buitenland stude(e)r(d)en
met een VISIE-beurs.)1. SAMENVATTING VOORSTELDe Nederlandse studiefinanciering is flexibeler geworden. Ze sluit beter
aan bij de eisen die de samenleving stelt en geeft studenten de mogelijkheid
hun opleiding in te richten op een manier die het beste bij hen past. De flexibiliteit
houdt tot nu toe echter op bij de grens. Het is nog niet mogelijk –
op enkele uitzonderingen na, bijvoorbeeld in het grenslandenbeleid –
een volledige of gedeeltelijk opleiding in het buitenland te volgen, zonder
gelijktijdig ingeschreven te staan aan een Nederlandse onderwijsinstelling.Het overwegend nationale karakter van de Nederlandse studiefinanciering
sluit niet goed meer aan bij de nationale en Europese ontwikkelingen op het
gebied van mobiliteit en samenwerking en bij de wensen van de student. In
deze notitie «Studeren zonder grenzen» stel ik daarom voor studenten
meer flexibiliteit te bieden om hun opleiding – nog meer dan nu het
geval is – in te richten zoals zij willen door de meeneembare studiefinanciering
zowel voor het hoger onderwijs (ho) als voor het middelbaar beroepsonderwijs
(mbo) te laten gelden. Door de studiefinanciering open te stellen krijgen
studenten een financiële basis die hen beter
in staat stelt te kiezen voor een studie in het buitenland. Studenten kunnen
deze basis uiteraard – tot de bijverdiengrens in de Wet Studiefinanciering
2000 – aanvullen met eigen inkomsten, en met bijdragen van ouders en
met Europese, nationale en andere beurzenprogramma's.Hoewel de voorstellen een belangrijke verruiming betekenen, worden er
in deze notitie ook keuzes gemaakt. Keuzes die voortvloeien uit kwaliteitseisen,
uitvoerbaarheid, risico's van onbedoeld en oneigenlijk gebruik van studiefinanciering
et cetera. De nadruk ligt op motivering van deze keuzes. Ze worden hieronder
kort samengevat en verder uitgewerkt in paragraaf 4 van deze notitie.Een eerste beperking is de kwaliteit van de opleidingen waarnaar studenten
studiefinanciering mogen meenemen. Ook in Nederland krijgen studenten immers
niet voor elke opleiding studiefinanciering. Het uitgangspunt is dat de opleidingen
zo veel mogelijk kwalitatief gelijkwaardig moeten zijn aan de Nederlandse
opleidingen waarvoor studiefinanciering verkregen kan worden. Om dit te kunnen
bepalen zullen de ervaringen worden gebruikt die zijn opgedaan met de VISIE-beurs.1 Tevens zal de expertise worden ingeschakeld van de Nuffic,
Colo (Centraal orgaan van de landelijke organen beroepsonderwijs) en de IB-Groep
op het gebied van diplomawaardering. Voor de opleidingen die studenten in
het buitenland volgen, moeten gelijkwaardige prestatievereisten gelden als
voor Nederlandse opleidingen. De diplomawaarderings- en onderwijsvergelijkingsafspraken binnen de Europese
Unie zijn reden om voor te stellen de meeneembare studiefinanciering vooralsnog
te beperken tot landen binnen de Europees Economische Ruimte (EER)1. Binnen de EER wordt de fundering gelegd voor afspraken
over de vergelijkbaarheid van opleidingen en studiepunten. Ook stemmen EER-landen
hun onderwijsstelsels steeds meer op elkaar af. Er wordt hard naartoe gewerkt
een systeem van wederkerige diploma-erkenning op te zetten. Het is daarom
binnen de EER mogelijk te bepalen welke opleidingen ongeveer gelijkwaardig
zijn aan Nederlandse opleidingen waarvoor studenten studiefinanciering kunnen
krijgen. Dit inzicht is problematischer voor opleidingen buiten Europa omdat
daar dergelijke afspraken niet bestaan.Daarnaast vind ik het ook vanwege beheersbaarheid belangrijk dat toch
een zekere beperking wordt aangebracht. De uitvoeringsorganisaties (Nuffic,
IB-Groep) en ook onderwijsinstellingen kunnen zo op een beheersbare wijze
uitvoering geven aan het nieuwe beleid. Op die manier kunnen bovendien de
potentiële risico's van onbedoeld of oneigenlijk gebruik sneller worden
onderkend en, eventueel in overleg met de Europese partners, adequaat worden
aangepakt.Het is echter niet de bedoeling het meenemen van studiefinanciering blijvend
te beperken tot opleidingen binnen de EER. De vraag van studenten richt zich
immers ook op landen daarbuiten. Buiten Europa zijn de Verenigde Staten het
populairst, maar Nederlandse studenten vinden bijvoorbeeld ook Canada en Australië
aantrekkelijk. Ook hier moet de student flexibiliteit worden geboden.Ik stel daarom voor een «groeimodel» te gebruiken. Dit model
houdt in dat, nadat enige ervaring is opgedaan met het meeneembaar maken van
studiefinanciering naar EER-landen, er vervolgens kan worden gewerkt aan het
vergroten van de reikwijdte van het systeem. In eerste instantie denken we
aan een uitbreiding naar de VS, Canada en Australië, en daarna stapsgewijs
verder, op basis van de ervaringen, de mogelijkheden voor diplomavergelijking
en de vraag van studenten.Ik stel voor de meeneembare studiefinanciering zowel voor het hoger onderwijs
(ho) als voor het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) te laten gelden. Voor
het mbo wil ik echter niet direct overgaan tot het volledig meeneembaar maken
van de studiefinanciering. Ik stel voor eerst van start te gaan met een pilot.
Deze pilot kenmerkt zich door beperking van de meeneembare studiefinanciering
tot de buurlanden Duitsland, Vlaanderen en het Verenigd Koninkrijk, en ook
de beperking van het aantal sectoren tot de Gezondheid en Welzijn, Metaal
en Electro, en Economie en Administratie. Op basis van de ervaringen kan geleidelijk
aan het aantal landen en sectoren worden uitgebreid. De pilot heeft betrekking
op het meenemen van studiefinanciering op basis van de Wet Studiefinanciering
2000 en is daarom van kracht voor deelnemers in het mbo van 18 jaar en ouder. «Mijn Engels is enorm vooruit gegaan, ik heb nu vrienden over de
hele wereld en doordat de studie zo gemakkelijk was, had ik veel tijd om leuke
dingen te doen.»(Allard, University of Exeter, Groot-Brittannië)«Door naar het buitenland te gaan leer je enorm veel. Je bent op
jezelf aangewezen en kunt op niemand terugvallen, daardoor word je met jezelf
geconfronteerd. Naar het buitenland gaan betekent ook met een schone lei beginnen.»(Wendelien, South Bank University, Groot-Brittannië)«Toen ik van de Havo kwam, was ik veel onzekerder dan andere mensen
van mijn leeftijd. Nu ben ik juist een stuk verder.»(Anne, University of Liverpool, Groot-Brittannië)«In het begin had ik het naar mijn zin hier. Er komen veel mensen
bij je langs waardoor de tijd voorbij vliegt en je hebt veel vakantie [...]
Maar nu heb ik het wel gezien in Londen. Het is een vreselijke stad; zo groot
en zo duur dat je enorm beperkt wordt in wat je kan doen. Dan zit ik toch
veel liever in Amsterdam.»(Wendelien, South Bank University, Groot-Brittannië) 2. AANLEIDINGStudentenmobiliteit staat hoog op de agenda. Zowel de student, de onderwijsinstellingen,
als de hele Nederlandse samenleving ondervinden er voordeel van wanneer Nederlandse
studenten in het buitenland studeren.Een (korter of langer) verblijf in het buitenland is goed voor de persoonlijke
ontwikkeling van een student. De student wordt namelijk uitgedaagd om zelf
initiatief te nemen, zelfstandig te werken en zijn of haar weg te vinden in
een vreemde omgeving. Met andere woorden: het probleemoplossend vermogen van
de student neemt aanzienlijk toe. Doordat de student een andere cultuur ervaart,
kan hij bovendien beter functioneren in onze samenleving, die zich meer en
meer kenmerkt door multiculturalisme en globalisering. Ook op de internationale
arbeidsmarkt levert buitenlandervaring grote voordelen op voor de student.Naast (inter-)culturele en persoonlijke verrijking blijkt er na een verblijf
in het buitenland bovendien een aantoonbare groei te zijn in de intellectuele
ontwikkeling, een relatief betere taalvaardigheid en, op de langere termijn,
een verhoogde kans op werk dat aansluit bij het opleidingsniveau.Ook in een breder perspectief heeft studentenmobiliteit positieve gevolgen,
namelijk voor de (inter)nationale samenleving als geheel. Studentenmobiliteit
stimuleert internationale contacten op uiteenlopende gebieden en draagt, vanwege
de opgedane kennis en ervaring over een ander land en een andere cultuur,
(indirect) bij aan de versterking van het Nederlandse buitenlands beleid en
aan de ontwikkeling van internationale economische banden.Het wordt voor de student ook steeds gemakkelijker om een gehele of gedeeltelijke
studie in het buitenland te volgen. Zeker binnen de Europese Unie zijn er
veel ontwikkelingen om opleidingen meer vergelijkbaar te maken en minimaal
een basisniveau aan kwaliteit aan te bieden. Binnen de Europese Unie kent
men een groot belang toe aan studentenmobiliteit. Allerlei initiatieven worden
ontplooid om studentenmobiliteit te vergroten.De Bologna-verklaring1 biedt nog een extra
impuls aan het vergroten van de internationale mobiliteit. Door het hoger
onderwijs in Europa beter vergelijkbaar te maken, kan een van de grootste
obstakels voor mobiliteit worden weggenomen. De Bologna-verklaring heeft tot
gevolg dat Nederland een bachelor-mastermodel zal implementeren. Eén
van de doelstellingen van dit model is de internationale mobiliteit te vergroten
en verticale internationale mobiliteit te vergemakkelijken (bijvoorbeeld een
Bachelor in Nederland, een Master in het buitenland). Echter, tot nu toe kunnen
Nederlandse studenten – op enkele uitzonderingen na – niet een
volledige Bachelor- of Masteropleiding in het buitenland volgen met behoud
van Nederlandse studiefinanciering. In het hoger onderwijs is men al langer bezig met het bevorderen van mobiliteit
van studenten. Dit thema staat nu ook in het middelbaar beroepsonderwijs1 steeds meer in de belangstelling. De Europese Unie ontwikkelt
initiatieven om de mobiliteit van deelnemers in het middelbaar beroepsonderwijs
te vergroten. Een voorbeeld hiervan is Europass. Dit document is per 1 januari
2000 ingevoerd om onderwijsdeelnemers te stimuleren een deel van hun opleiding
te volgen in een andere lidstaat van de Europese Unie.Gezien de bovenstaande ontwikkelingen is het tijd het karakter van de
Nederlandse studiefinanciering kritisch te bekijken. De noodzaak daartoe neemt
toe doordat het VISIE-programma afloopt. De VISIE-beurs is nu – op enkele
uitzonderingen na – de enige mogelijkheid om met een beurs een volledige
ho-opleiding in het buitenland te volgen. Het programma was bedoeld als een
experiment. Nu het programma afloopt, moet de vraag beantwoord worden of het
experiment geslaagd is.Daarnaast zijn ontwikkelingen in Europese jurisprudentie aanleiding om
de wetgeving over studiefinanciering te bezien in relatie tot communautair
recht. Een toenemend aantal EU-onderdanen kan aanspraak maken op de Nederlandse
voorzieningen voor studiefinanciering. Het Europees Hof van Justitie bepaalde
dat de Nederlandse wetgeving migrerende werknemers discrimineert. Dit komt
door het woonplaatsvereiste dat in de Wet Studiefinanciering 2000 (WSF 2000)
is opgenomen. In deze notitie schenk ik aandacht aan de positie van migrerende
werknemers en hun aanspraken op de Nederlandse studiefinanciering. De aanspraken
op Nederlandse studiefinanciering door diverse groepen studenten worden in
deze notitie in kaart gebracht.De Tweede Kamer uitte bij de behandeling van de WSF 2000 de wens studenten
studiefinanciering mee te geven voor een studie buiten Nederland. Tijdens
het debat hierover heb ik aan de Kamer toegezegd dat er een notitie zou verschijnen,
mede naar aanleiding van de evaluatie van de VISIE-beurzen.Deze notitie ligt nu voor u. In deze notitie ga ik in op de vraag of Nederlandse
studenten gemakkelijker dan nu een opleiding in het buitenland moeten kunnen
volgen, met behoud van studiefinanciering. De notitie beantwoordt de kernvragen
rond het meeneembaar maken van studiefinanciering naar het buitenland en geeft
daarbij oplossingen die samen met de betrokken partijen zijn geformuleerd.
Ook maken we in deze notitie een inschatting van de te verwachten kosten van
het voorstel en de financiële gevolgen voor de student. In de bijlagen
vindt u een evaluatie van de VISIE-regeling en een samenvatting van twee onderzoeken
die voor dit project zijn uitgevoerd.De notitie is het resultaat van een interactief traject met alle betrokken
partijen in het hoger onderwijs. Er is gesproken met studenten, de studentenorganisaties,
vertegenwoordigers van de instellingen voor hoger onderwijs, de VSNU, HBO-Raad,
de IB-Groep, en de Nuffic. Voor het middelbaar beroepsonderwijs hebben de
BVE-raad en het Colo een inbreng geleverd. «Ik ben er heel druk mee om die twee verschillende levens naast
elkaar in stand te houden. Ik wil ergens naar terug kunnen keren na vijf of
zes jaar in het buitenland. Al is het nog lang niet zeker dat ik later in
Nederland zal werken, toch heb ik het gevoel dat ik die achtergrond, die basis
wil behouden.»(Jorim, Oxford University, Groot-Brittannië)«Ik ben er echt nog wel trots op dat ik Nederlander ben. Ik zal
mijn Nederlands staatsburgerschap ook nooit opgeven, maar ik heb me in Nederland
nooit zo thuis gevoeld als nu in Bologna.»(Carlien, Universita di Bologna, Italië) 3. HUIDIGE VOORZIENINGEN VOOR STUDIE IN HET BUITENLANDDe Nederlandse studiefinanciering is tot op heden in principe bedoeld
om in Nederland onderwijs te volgen. Toch hebben studenten die gedeeltelijk
of volledig hoger onderwijs in het buitenland willen volgen diverse opties.
In deze paragraaf worden kort de verschillende mogelijkheden beschreven.3.1 Hoger onderwijs– Deel van opleiding in het buitenlandAls een student ingeschreven staat aan een Nederlandse instelling voor
hoger onderwijs (ho), kan hij tegelijkertijd in het buitenland studeren. Om
in aanmerking te komen voor studiefinanciering hoeft de student niet daadwerkelijk
onderwijs te volgen in het ho in Nederland. Als een student maar ingeschreven
staat bij een Nederlandse onderwijsinstelling, maakt het niet uit waar hij
studeert. Uiteraard moet de student wel aan de prestatievereisten voldoen
om de prestatiebeurs omgezet te krijgen in een gift.In de praktijk volgen veel studenten binnen het reguliere Nederlandse
studieprogramma onderdelen in het buitenland, zoals keuzevakken of stages.
Vaak ontvangen zij hiervoor aanvullende financiering, bijvoorbeeld een Europese
beurs (zoals de Erasmus-beurs) of een beurs van de onderwijsinstelling. Het
grootste gedeelte van de studentenmobiliteit bestaat uit deze kortdurende
buitenlandse ervaringen. Deze mensen krijgen studiefinanciering mee, omdat
zij ingeschreven staan aan een Nederlandse instelling voor hoger onderwijs.
Het meeneembaar maken van studiefinanciering voor een studie in het buitenland
heeft geen gevolgen voor deze groep.De meeneembare studiefinanciering is daarentegen wel van belang voor studenten
die een gehele of gedeeltelijke studie in het buitenland willen volgen zonder
dat zij tegelijkertijd ingeschreven staan bij een Nederlandse universiteit
of hogeschool. Dit is nu niet mogelijk, behalve op basis van het grenslandenbeleid,
voor een aantal erkende diploma's en op Aruba en de Nederlandse Antillen (zie
hieronder).– Met studiefinanciering een volledige studie in
het buitenland volgenEuropees erkende diploma'sOp basis van Europese sectorale richtlijnen wordt een aantal diploma's
overal in Europa erkend. Nederland heeft ervoor gekozen dat deze opleidingen
met Nederlandse studiefinanciering in elk EER-land mogen worden
gevolgd. Het gaat hier om de opleidingen tot architect, arts, dierenarts,
tandarts, verpleegkundige, apotheker en verloskundige.GrenslandenOp basis van bilaterale overeenkomsten met de grenslanden kan studiefinanciering
voor het hoger onderwijs naar deze landen worden meegenomen. De studiefinanciering
is beschikbaar voor Nederlandstalige ho-opleidingen in Vlaanderen, het gewest
Brussel en alle ho-opleidingen in de Duitse deelstaten Noordrijn-Westfalen,
Nedersaksen en Bremen, voorzover de nationale overheid daarvoor aan de eigen
studenten studiefinanciering verstrekt.Nederlandse Antillen en ArubaEen student kan ook op de Nederlandse Antillen en Aruba studeren met Nederlandse
studiefinanciering. Dit geldt voor de opleidingen voor initieel hoger onderwijs
aan de universiteit van de Nederlandse Antillen in Curaçao en voor
de opleidingen aan de juridische faculteit en de sociaal-economische faculteit
van de universiteit van Aruba. Overigens is verlenging van de beleidsregel
die dit bepaalt, na het studiejaar 2001–2002 afhankelijk van een door
de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) te houden
review van de onderwijssituatie op de Antillen.– VISIE-beursEr bestaat sinds 1998 een VISIE-beurzenprogramma, waarbij maximaal duizend
studenten met een beurs een volledige hoger onderwijs opleiding mogen volgen
in een van de EER-landen. De regeling richt zich op schoolverlaters die een
volledige opleiding willen volgen in het buitenland. De beurs staat los van
de WSF en heeft het karakter van een subsidie. Een beschrijving van de VISIE-regeling
vindt u in bijlage 1. Deze bijlage bevat ook de evaluatie van de regeling.– Fiscale voorzieningenTen slotte bestaan er nog fiscale voorzieningen. Als er geen aanspraak
bestaat op studiefinanciering, tegemoetkoming studiekosten of kinderbijslag,
kan de student in principe de werkelijke kosten voor studie aftrekken van
de belastingen.1 Voor de ouders bestaat de mogelijkheid
om de kosten voor levensonderhoud van de studerende kinderen (die niet vallen
onder de WSF 2000, de Wet tegemoetkoming studiekosten (WT(O)S) of de Algemene
kinderbijslagwet (AKW)) af te trekken, met een maximum van f 8100,–
per jaar voor uitwonende, en f 5400,– per jaar voor thuiswonende
kinderen. In de nieuwe belastingwetgeving zijn deze aftrekposten gehandhaafd.
Een precieze doorberekening van de fiscale voorzieningen voor verschillende
inkomensgroepen (in relatie tot studiefinanciering) kunt u lezen in paragraaf 6.3.2 Middelbaar beroepsonderwijsVoor het mbo geldt, net als in het ho, dat als een deelnemer ingeschreven
staat aan een Nederlandse onderwijsinstelling, hij tegelijkertijd in het buitenland
kan studeren. Ook gelden de fiscale faciliteiten voor deelnemers die geen
studiefinanciering, kinderbijslag of tegemoetkoming studiekosten ontvangen.Als men een deel van een mbo-opleiding in het buitenland volgt (en de
student wel bij de eigen instelling ingeschreven staat en dus studiefinanciering
ontvangt) kan de zogenaamde Europass gebruikt worden. Dit is een officieel
document van de Europese Unie, waarmee de onderwijsdeelnemer kan
aantonen dat een deel van zijn opleiding in het buitenland te hebben gevolgd.
De verantwoordelijkheid voor afgifte van de Europass voor het mbo ligt bij
alle bve-instellingen die in het Centraal register beroepsonderwijs (Crebo)
staan.13.3 Voortgezet onderwijsDe tegemoetkoming studiekosten is voor het voortgezet onderwijs beperkt
tot Nederland. De enige mogelijkheid om met TS over de grens te studeren bestaat
wanneer men gelijktijdig aan een Nederlandse instelling staat ingeschreven.Indien leerlingen in het voortgezet onderwijs geen tegemoetkoming studiekosten
of kinderbijslag ontvangen, kunnen de ouders gebruik de kosten van levensonderhoud
van het kind in het VO op voeren als buitengewone lastenaftrek voor de inkomstenbelasting,
voor zover men voldoet aan voorwaarden uit de Wet Inkomstenbelasting 2001. «In Italië worden buitenlandse diploma's meer gewaardeerd dan
die van de eigen universiteiten. Ik had zelf ook het idee dat het daar wel
meeviel met de kwaliteit.» (Anne, Universita di Bologna, Italië)«Belangrijk vond ik het internationale aanzien van een graad aan
die universiteit. Daarnaast zijn de mogelijkheden naast de studie zoals het
bezoeken van toneel en concerten er eindeloos.»(Jorim, Oxford University, Groot-Brittannië)«Als je in Lille je studie hebt afgemaakt dan ben je echt iemand,
het heeft denk ik wel iets meer aanzien.»(Mathijs, Lille II Faculté de Droit et de Santé , Frankrijk)«Ik ben niet uit Oxford vertrokken omdat ik de studie niet leuk
vond of omdat het onder mijn niveau was. Ik denk eerder dat deze (Nederlandse,
red.) studie Rechten onder mijn niveau is. Het geschiedenisonderwijs aan Brookes
University was echt zo gek nog niet.»(Daan, Oxford Brookes University, Groot-Brittannië)«Bij de eerste les economie zei de professor al: «Degenen
die de Franse taal niet perfect beheersen halen het hier beslist niet.»
Toen moest ik wel even slikken. Later bleek hij absoluut gelijk te hebben.»(Mathijs, Lille II Faculté de Droit et de Santé, Frankrijk)«Ik sprak de taal na dat jaar echt nog niet, maar ik kon wel alles
volgen.»(Carlien, Universita di Bologna, Italië) 4. GEMAAKTE KEUZESIn deze paragraaf worden de keuzes verder uitgewerkt die bij het meeneembaar
maken van studiefinanciering voor een studie in het buitenland centraal staan.
Allereerst wordt een aantal andere mogelijke voorzieningen bezien in relatie
met de studiefinanciering. Vervolgens komen achtereenvolgens aan de orde:
de voorgestelde keuzes op het gebied van diplomavergelijking, over meeneembaarheid
van studiefinanciering binnen of buiten de EER en de situatie in het mbo en
vo.4.1 Andere voorzieningen?Om een studie in het buitenland financieel mogelijk te maken zijn ook
andere opties dan studiefinanciering denkbaar. Hieronder worden de belangrijkste
bezien in relatie tot de studiefinanciering, namelijk het continueren
van de VISIE-regeling, de fiscale voorzieningen en het instellen van een leenvoorziening
voor een studie buiten Nederland.VISIE-beurs?De VISIE-regeling stelt sinds 1998 duizend beurzen beschikbaar voor een
volledige studie in het buitenland. De beurzen zijn bedoeld voor schoolverlaters.
Om in aanmerking te komen voor een beurs mag de student niet langer dan vijf
maanden in het hoger onderwijs hebben gestudeerd. Tot nu toe hebben veel minder
mensen de regeling gebruikt dan was verwacht. Niet de verwachte duizend, maar
slechts ongeveer 350 beurzen zijn toegekend. De studenten met wie gesproken
is over deze notitie waren niet enthousiast over de regeling. Zij vonden de
regeling weinig flexibel, omdat het zich richt op schoolverlaters, zonder
dat er mogelijkheden zijn om ook anderen een beurs te geven. Men vond de schoolverlaters
erg jong om dan al een beslissing te moeten nemen naar het buitenland te gaan
voor een volledige studie.De starheid van de VISIE-regeling is inderdaad een belangrijk nadeel.
Iedereen die langer dan vijf maanden heeft gestudeerd, maakt geen kans meer
op een VISIE-beurs. Het zijn juist vaak studenten die al één
of meerdere jaren hebben gestudeerd, die de beslissing nemen om naar het buitenland
te gaan. Deze mensen vallen voor wat betreft een VISIE-beurs buiten de boot.
Ook de hoeveelheid bezwaarschriften wijst op onbegrip bij de student. Er kleeft
echter nog een aantal andere bezwaren aan de VISIE-regeling.Ten eerste is de schoolverlater die wel een VISIE-beurs krijgt eigenlijk
beter af dan een student die in Nederland studeert met studiefinanciering.
Niet alleen is het bedrag van de VISIE-beurs hoger dan een basisbeurs (in
2001 is het bedrag f 694,– per maand), ook is er – in tegenstelling
tot bij de reguliere studiefinanciering – nauwelijks sprake van een
prestatievereiste. Verder bestaat er naast de VISIE-regeling de mogelijkheid
voor fiscale aftrek, iets dat bij de aanspraak op studiefinanciering niet
bestaat. Het kan echter niet de bedoeling zijn een student die in het buitenland
studeert te bevoordelen boven een student die in Nederland studiefinanciering
krijgt.Een tweede bezwaar betreft het mogelijke Europeesrechtelijke knelpunt
wat betreft de vooropleidingseis in de VISIE-regeling. Volgens de studie door
het T.M.C. Asser Instituut zou deze eis voor kinderen van migrerende werknemers
en grensarbeiders indirecte discriminatie kunnen betekenen. (zie hierover
verder bijlage 2).Mijn conclusie is dat de VISIE-beurs geen goed alternatief is voor het
beschikbaar stellen van studiefinanciering in het buitenland. Met name de
bevoordeling van de «VISIE-student» ten opzichte van de student
met studiefinanciering is een belangrijke tekortkoming van de regeling.Belastingaftrek?Indien een student geen aanspraak heeft op studiefinanciering, kan hij
of zij de werkelijke kosten voor studie (in binnen- of buitenland) in principe
aftrekken van de belastingen. Ouders kunnen voor kinderen die zij onderhouden
en die geen aanspraak hebben op studiefinanciering, tegemoetkoming studiekosten
of kinderbijslag, de kosten aftrekken voor levensonderhoud van die studerende
kinderen, met een maximum van f 8100,– per jaar.De vraag rijst of de belastingaftrek niet aantrekkelijker is voor studenten
dan studiefinanciering. Er zijn immers geen prestatievereisten verbonden aan de belastingaftrek en de maximale termijn dat een student er gebruik
van kan maken is langer dan vier jaar. De fiscale voorzieningen kennen alleen
een leeftijdsgrens. Ook verbruikt de student geen studiefinancieringsrechten.De studenten met wie gesproken is waren unaniem van mening dat belastingaftrek
geen goed alternatief is voor studiefinanciering. Een belangrijk bezwaar is
dat de belastingaftrek goeddeels wordt toegekend aan de ouders, niet aan de
student. De studenten vinden het juist erg belangrijk dat de basisbeurs onafhankelijk
van het inkomen van de ouders aan de student wordt verstrekt.Een ander belangrijk bezwaar betreft het feit dat de belastingaftrek de
«rijke» (ouders van) studenten bevoordeelt, omdat zij meer belasting
betalen en de belastingaftrek hen daarom ook meer geld oplevert. Dit blijkt
ook uit de doorberekening van de financiële positie van de student (zie
paragraaf 6). Voor de studenten uit de hogere inkomensgroepen is het
verschil tussen belastingaftrek en studiefinanciering gering. Voor de lagere
inkomensgroepen zijn de verschillen echter aanzienlijk. Voor hen is de studiefinanciering
veel aantrekkelijker dan de belastingaftrek.Een leenvoorziening?In de WSF 2000 is geregeld dat studenten, na het behalen van het diploma,
een lening van ten hoogste 36 maanden kunnen afsluiten voor een ho-opleiding
in de EER. Er is nagegaan of het uitbreiden van die leenvoorziening een mogelijk
alternatief is voor studiefinanciering in het buitenland. De studenten die
hierover geraadpleegd zijn, stonden minder afwijzend tegenover een leenvoorziening
voor een studie in het buitenland dan tegenover de twee andere hierboven genoemde
alternatieven. Ze zagen de leenvoorziening echter niet als een alternatief
voor studiefinanciering, maar als een aanvulling op die studiefinanciering.
Het afsluiten van een lening voor een volledige studie in het buitenland vond
men een te zware last, zeker voor de lagere-inkomensgroepen. Het is ook moeilijk
te verdedigen dat studenten voor een initiële studie in het buitenland
moeten lenen. Omdat we internationale ervaring door studenten voor de hele
samenleving belangrijk achten, is het niet reëel om de kosten daarvan
geheel op de student af te wentelen.Studeren in het buitenland brengt over het algemeen meer kosten met zich
mee dan een studie in Nederland. Daarnaast zijn de mogelijkheden om bij te
verdienen vaak beperkter in het buitenland. In de WSF 2000 is de mogelijkheid
geopend van de vereenvoudigde lening. Deze komt erop neer dat de student in
de leenfase (na de prestatiebeurs) een bedrag van f 1500,– per
maand kan lenen, onafhankelijk van zijn persoonlijke situatie. In de nabije
toekomst zal worden onderzocht of het wenselijk is een leenvoorziening in
het leven te roepen voor een studie in het buitenland, als aanvulling op de
prestatiebeurs. Dit blijft overigens een lening en zal niet worden omgezet
in een gift. Daarbij kan in ogenschouw worden genomen dat de studiekosten
per land verschillen, zodat eventueel ook de maximale lening per land kan
verschillen. Een en ander zal bezien worden in het licht van mogelijke Europese
initiatieven op dit punt.Wel moet hierbij aangetekend worden dat het innen van de schulden van
in het buitenland verblijvende studenten moeilijk en kostbaar is (zie hierover
verder paragraaf 5). Het risico van misbruik moet op dit punt in de overwegingen
worden meegenomen. 4.2 Diplomawaardering en onderwijsvergelijkingAls we studenten de gelegenheid geven te studeren in het buitenland, ligt
het voor de hand dat een student alleen studiefinanciering mee mag nemen naar
een buitenlandse opleiding die zoveel mogelijk gelijkwaardig is aan een opleiding
in Nederland. Ook in Nederland krijgt men immers niet zo maar voor elke opleiding
studiefinanciering.Daarnaast is het belangrijk dat landen de behaalde diploma's en getuigschriften
goed kunnen vergelijken. Een student die een diploma in het buitenland haalt,
moet daarna zonder al te veel problemen toegang tot de Nederlandse arbeidsmarkt
krijgen. Door studiefinanciering beschikbaar te stellen voor een buitenlandse
opleiding krijgt die opleiding immers impliciet een goedkeuring van de Nederlandse
overheid. Het kan dan voor de studenten merkwaardig zijn, wanneer zij vervolgens
in Nederland niet met het behaalde diploma aan de slag kunnen gaan.Onderwijsvergelijking?Het is niet eenvoudig te bepalen of buitenlandse diploma's vergelijkbaar
zijn met de Nederlandse diploma's. De opzet en inhoud van de studies wisselen
sterk per land. Diploma's worden soms niet erkend omdat men de inhoud van
de opleidingen in het andere land als uniek en onvergelijkbaar beschouwd.
Ook bij beroepsuitoefening kunnen complicaties optreden.Nederland heeft als een van de weinige landen in de wereld een netwerk
waarin buitenlandse diploma's, ongeacht het niveau, snel kunnen worden vergeleken
en (indien opportuun) gewaardeerd. Deze landelijke structuur voor internationale
diplomawaardering wordt gevormd door de Adviesbureaus voor Opleiding en Beroep,
in samenwerking met de expertisecentra voor internationale diplomawaardering:
Nuffic voor het ho, Colo voor bve en de IB-Groep voor het voortgezet onderwijs.Om de vergelijkbaarheid te bepalen van een buitenlands diploma met een
Nederlands diploma, wordt over het algemeen de volgende redenering gebruikt:
als het aanvangsniveau en de duur van de buitenlandse opleiding vergelijkbaar
zijn met die in Nederland, dan wordt het eindniveau ook geacht vergelijkbaar
te zijn. Bij de bepaling houdt men daarbij – voor zover mogelijk –
ook rekening met de status van de betrokken instelling en de relevante wetgeving.
In het wetenschappelijk onderwijs levert deze benadering in de praktijk over
het algemeen weinig problemen op. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de toegang tot
de Nederlandse promotie met een buitenlands diploma.Op het gebied van beroepsmatige erkenning spelen onder andere de vak-
en beroepsorganisaties een rol. Het is met een beroepsdiploma minder van belang
wat de student precies heeft geleerd, maar wel wat men met het diploma kán.
Waar in het ene land een bepaald diploma of specifieke graad automatisch recht
geeft op beroepsuitoefening, hangt dat in een ander land weer af van de beroepsorganisaties
en de eisen die zij stellen. Nederlandse werkgevers vragen werknemers met
een buitenlands diploma soms om extra cursussen of andere aanvullingen.Er wordt wel veel samengewerkt binnen Europa om de beroepskwalificaties
vergelijkbaar te maken. Zo is er een aantal Europees erkende hogeronderwijsdiploma's,
waarvan de inhoud EU-breed geharmoniseerd is. Met een dergelijk diploma mag
iemand overal binnen de EER werken. Nederland heeft ervoor gekozen dat Nederlandse
studenten deze opleidingen met Nederlandse studiefinanciering in elk EER-land
mogen volgen. Het gaat hier om de opleidingen tot architect,
arts, dierenarts, tandarts, verpleegkundige, apotheker en verloskundige. Daarnaast
bestaan ook de «Richtlijnen Algemeen Stelsel» die gericht zijn
op de wederzijdse acceptatie van de beroepskwalificaties van gereglementeerde
beroepen binnen de EU. Het gaat daarbij om opleidingen op het gebied van zowel
het hoger onderwijs, als het middelbaar beroepsonderwijs.De verwachting is dat door de Bologna-verklaring de vergelijkbaarheid
van opleidingen in het hoger onderwijs en samenwerking op dit gebied binnen
Europa zal toenemen. Afgesproken is dat de ondertekenaars van de verklaring
het onderwijs zullen structureren langs twee cycli, wat in Nederland (en waarschijnlijk
in de meeste andere landen) zal leiden tot de invoering van een bachelor-mastersysteem.
Een dergelijk systeem zal het voor studenten – onderwijskundig gezien –
gemakkelijker maken om een (deel van) hun opleiding in het buitenland te volgen.Welke opleidingen?Het blijkt niet goed mogelijk te zijn vooraf te bepalen naar welke buitenlandse
opleidingen men Nederlandse studiefinanciering mee mag nemen. Het blijkt praktisch
niet uitvoerbaar een dergelijk omvangrijk bestand op te stellen en bij te
houden. Er is al eens geprobeerd een dergelijke lijst tot stand te brengen
binnen Europa (het Ortelius-bestand), maar deze poging is mislukt omdat het
te bewerkelijk bleek deze lijst steeds te actualiseren.Een alternatief om een lijst met opleidingen op te stellen is vooraf aan
te geven welke diploma's bij welke instellingen ongeveer gelijkwaardig worden
geacht aan Nederlandse opleidingen. Voor de ho-opleidingen binnen de EER bestaat
een dergelijke lijst al: de lijst die wordt gebruikt voor de VISIE-beurs.
Deze lijst is ook te gebruiken voor studiefinanciering. Daarnaast kan deze
lijst aangevuld worden. Voor bepaalde landen is het namelijk mogelijk een
inzicht te krijgen in de erkende opleidingen. Die hebben een soortgelijk systeem
als ons «CROHO» (Centraal register onderwijs hoger onderwijs),
waarin alle bekostigde en aangewezen opleidingen geregistreerd staan.In Nederland zullen opleidingen geaccrediteerd worden. Voor buitenlandse
opleidingen is dat op korte termijn niet mogelijk. Toch is het van belang
dat ook de buitenlandse opleidingen die gevolgd mogen worden met Nederlandse
studiefinanciering van een kwalitatief hoog niveau zijn. Het is immers niet
de bedoeling dat er oneerlijke concurrentie zal ontstaan tussen Nederlandse
en buitenlandse opleidingen, omdat deze laatste niet geaccrediteerd hoeven
worden. Voorlopig is het daarom de bedoeling om binnen de EU aan te sluiten
bij de nationale systemen. Erkenning van een opleiding door de overheid van
een EU-lidstaat – bijvoorbeeld doordat zij studiefinanciering geven
aan hun eigen studenten die die opleiding volgen – wordt zo veel mogelijk
gevolgd door «erkenning» van de Nederlandse overheid.Internationale accreditatie?Voor de langere termijn is wel van belang aan te sluiten bij de ontwikkelingen
in accreditatie om op die manier garanties te krijgen voor de kwaliteit van
de opleiding. Het is de bedoeling in internationaal verband afspraken te maken
over vormen van gezamenlijke accreditatie. Ik denk daarbij aan wederzijdse
erkenning van de nationale kwaliteitszorgstelsels of accreditatiesystemen.
Daarvoor moeten landen het onderling eens zijn over de te hanteren minimumstandaarden. Een andere mogelijkheid is dat men studiefinanciering mee kan nemen naar
een buitenlandse opleiding die geaccrediteerd is in Nederland. Accreditatie
in een ander land zou ook kunnen, als die op zo'n manier heeft plaatsgevonden
dat ze volgens het Nederlandse accreditatieorgaan voldoende garanties biedt.Beide beschreven mogelijkheden zijn echter voor de lange termijn, want
ze zijn nog niet operationeel.4.3 Binnen-buiten EuropaEen derde belangrijke keuze betreft de geografische grenzen van de meeneembare
studiefinanciering. Moet het meeneembaar maken van de Nederlandse studiefinanciering
beperkt blijven tot de landen in de Europees Economische Ruimte, of moeten
we een stap verder zetten en de studiefinanciering meeneembaar maken voor
een aantal extra landen buiten Europa, of zelfs voor de hele wereld?Het meeneembaar maken van studiefinanciering naar alleen landen binnen
de EER is het gemakkelijkst te realiseren. Zoals we hierboven al hebben aangegeven,
bestaan er allerlei initiatieven binnen Europa om de opleidingen, studiepunten
en diploma's meer vergelijkbaar te maken. Binnen de Europese Unie bestaat
ook een gemeenschappelijke wil om gezamenlijk een bepaald kwaliteitsniveau
te waarborgen. Hieraan wordt gewerkt via bijvoorbeeld het instrument van «benchmarking».
Dit gegeven rechtvaardigt het beschikbaar stellen van een basisvoorziening
voor studenten om in het buitenland te kunnen studeren.De politieke wil om mobiliteit binnen de Europese Unie te bevorderen,
komt ook tot uitdrukking in de conclusies van de Top in Lissabon.1 Deze stimuleert ook Nederland om, waar mogelijk, obstakels
weg te nemen voor mobiliteit binnen de Unie. De bedoeling daarvan in Europees
kader is onder meer bij te dragen aan het algemene doel voorwaarden te creëren
voor een duurzame economische groei en een hechtere sociale samenhang. Een
en ander leidt ertoe dat ook andere Europese landen mogelijkheden zoeken om
de financiële voorzieningen te vergroten voor studenten die in het buitenland
willen studeren.De wederkerigheid van voorzieningen zal ook voorkomen dat een brain-drain plaatsvindt van Nederlanders naar het buitenland.
Inderdaad, een aantal studenten zal mogelijk besluiten zich te vestigen in
het land van studie. Dit zelfde geldt echter ook voor EU-studenten die in
Nederland komen studeren.Een praktisch argument is daarnaast dat er al ervaring is met het meegeven
van een financiële voorziening voor landen binnen de EER. De VISIE-regeling
is als experiment immers beperkt gebleven tot de EER.De vraag rijst dan waarom ik de studiefinanciering eventueel verder meeneembaar
wil maken, naar een aantal landen buiten Europa, of zelfs naar de hele wereld.
De belangrijkste reden is de vraag van de studenten zelf. De overgrote meerderheid
van de mobiele studenten vertrekt weliswaar naar andere Europese landen, maar
veel studenten zouden graag in landen buiten Europa studeren. In de eerste
plaats in de Verenigde Staten. Daarnaast zijn een aantal andere landen populair,
met name Canada en Australië.Hoewel Nederland een goed functionerend systeem van internationale diplomawaardering
kent, blijft het buiten de grenzen van de EER moeilijk te bepalen wat de waarde
is van een diploma of behaalde studiepunten. Hierover bestaan
immers geen internationale afspraken. Daarnaast verschillen de opleidingsstelsels
veel van die in Europa. Een voorbeeld is de sterkere scheiding tussen de opleiding
en het daaropvolgende beroepstraject dat in de Verenigde Staten gebruikelijk
is.In een aantal situaties is het ook in landen buiten de EER mogelijk om
per geval het opleidingniveau in het buitenland te laten bepalen door de expertisecentra
voor internationale diplomawaardering. Er bestaat in de Verenigde Staten ook
een goed werkend accreditatiesysteem, waarbij mogelijk aanknopingspunten gevonden
kunnen worden.Vooralsnog komt het er echter op neer dat voor opleidingen buiten de EER
per aanvraag vooraf bezien moeten worden of het om een opleiding gaat die
gelijkwaardig is aan een Nederlandse opleiding. Dit is uitvoeringstechnisch
erg ingewikkeld, vergt veel onderhoud, verlangt een behoorlijke financiële
investering en levert tenslotte ook onduidelijkheid op bij de student.Daarom stel ik voor een zogenoemd «groeimodel» te gebruiken.
Dit model houdt in dat begonnen wordt met het meeneembaar maken van studiefinanciering
naar landen binnen de Europees Economische Ruimte. Nadat daarmee een tijd
ervaring is opgedaan, kan het aantal landen worden uitgebreid. Deze uitbereiding
zal in eerste instantie opleidingen in landen omvatten, waar onder studenten
vraag naar is. Als het mogelijk is het niveau van de opleidingen vooraf te
beoordelen (bijvoorbeeld via een accreditatiesysteem), kunnen deze landen
worden toegevoegd. Na enige tijd kunnen andere landen worden onderzocht, enzovoorts.
Het model werkt dus stapsgewijs.4.4 Voor welke onderwijssectoren?Een vierde vraag betreft de reikwijdte van de meeneembare studiefinanciering
tot het soort onderwijs dat gevolgd mag worden. Voor welke onderwijssectoren
moet meeneembare studiefinanciering mogelijk gemaakt worden? Moet het beperkt
blijven tot het hoger onderwijs? Of moet ze ook gelden voor het middelbaar
beroepsonderwijs om zo een impuls te geven aan het versterken van de positie
van de deelnemer? En het voortgezet onderwijs, moet meeneembare studiefinanciering
daarvoor gelden?Huidige situatieDe Wet tegemoetkoming studiekosten (WTS) kent de ouders van leerlingen
in het vo en mbo (tot 18 jaar) een inkomensafhankelijke uitkering toe als
tegemoetkoming in de studiekosten, en een volledige vergoeding in het lesgeld.
Daarnaast is er de (inkomensonafhankelijke) kinderbijslag. De tegemoetkoming
in de studiekosten is nadrukkelijk een nationale voorziening voor leerlingen
in het Nederlandse onderwijs. Dat is in de WTS vastgelegd in een aantal voorwaarden,
waarvan één het onderwijs betreft: het voortgezet onderwijs
of de mbo-opleiding moet worden gevolgd in Nederland. Voor het mbo geldt hetzelfde
voor studiefinanciering (voor leerlingen ouder dan 18 jaar): de opleiding
moet in Nederland worden gevolgd. Overigens hoeft de leerling (of de ouders)
niet in Nederland te wonen. Als de ouders in het buitenland (bijvoorbeeld
Vlaanderen) wonen, maar in Nederland werken en de leerling in Nederland onderwijs
volgt, kan men aanspraak maken op studiefinanciering of tegemoetkoming studiekosten.Voor zowel vo als mbo geldt tot nu toe dat leerlingen alleen als zij ingeschreven
staan bij een Nederlandse onderwijsinstelling, ook onderwijs kunnen
volgen in het buitenland. In de praktijk komt deze vorm van internationalisering
in het mbo en vo weinig voor (ongeveer 1% van de deelnemers en leerlingen).
Daarbij moet u vooral denken aan korte stages en uitwisselingen, die over
het algemeen niet langer dan een aantal weken duren. Voor deze programma's
bestaan Nederlandse en Europese fondsen die de leerlingen financieel ondersteunen.
Voor een aantal landen (zoals Duitsland) bestaan er extra stimuleringsfondsen.Bilaterale overeenkomstenHet grenslandenbeleid beperkt zich, voor zover het de studiefinanciering
betreft, tot het hoger onderwijs. Stimuleren van internationale mobiliteit
is er binnen dit kader onder andere op gericht financiële belemmeringen
weg te nemen binnen het kader van internationale afspraken. Met de grenslanden
bestaan dergelijke bilaterale overeenkomsten voor het hoger onderwijs op grond
van wederkerigheid. Voor het beroepsonderwijs en het voortgezet onderwijs
bestaan zulke afspraken niet.LeeftijdVoor het voortgezet onderwijs geldt het bevorderen van internationale
mobiliteit voor een langere duur niet als beleidsdoelstelling. Internationale
ervaring wordt wel gestimuleerd, maar dan voor kortere periodes, als onderdeel
van de reguliere Nederlandse opleiding. Dit heeft sterk te maken met de leeftijd
van de gemiddelde vo-scholier. Ik ben van mening, en dat wordt onderschreven
door ouders en scholen, dat eerst een diploma behaald moet worden, voordat
een leerling voor langere tijd naar het buitenland gaat.BeroepskwalificatiesBinnen Europa zijn de beroepskwalificaties op het niveau van het beroepsonderwijs
nog niet in alle sectoren goed vergelijkbaar. Het ligt daarom niet voor de
hand alle deelnemers in het mbo met studiefinanciering over de grens te laten
studeren. Als de deelnemer immers terug naar Nederland komt met een diploma
is het geen automatisme dat hij hier meteen met dat diploma aan de slag kan.
Dit is zowel voor de student, als voor de samenleving een onwenselijke situatie.VoorstelIn het hoger onderwijs is internationalisering een belangrijke beleidsdoelstelling.
Voor het middelbaar beroepsonderwijs is de internationalisering van recenter
datum. Ook voor het mbo is het wenselijk om meer mogelijkheden te bieden om
een studie in het buitenland te volgen toe. Dit wordt ingegeven door de toegenomen
mondialsering en het belang dat het individu, vanwege de internationalisering
van de arbeidsmarkt, erbij heeft. Voor het voortgezet onderwijs is internationalisering
wel van belang, maar dit wordt niet vormgegeven door volledige scholing in
het buitenland, maar vooral door het volgen van stages en schoolreizen.Tot nu toe is echter zeer terughoudend omgesprongen met de uitbreiding
van de studiefinanciering voor deelnemers in het mbo. Het is de vraag of deze
houding nog langer terecht is als mobiliteit in het mbo een belangrijke doelstelling
is.Er zijn nog erg veel vraagpunten die het meeneembaar maken van de studiefinanciering
voor het mbo op een zelfde schaal als in het ho in de weg staan. De belangrijkste
zijn de onvergelijkbare beroepskwalificaties in de verschillende
EER-landen, het gevaar voor misbruik en oneigenlijk gebruik en de kosten van
een dergelijk voorstel.Gezien bovenstaande belemmeringen stel ik voor om voor het mbo eerst een
pilot voor meeneembare studiefinanciering te introduceren. Op grond van hieronder
uitgewerkte overwegingen ligt het voor de hand om de pilot te concentreren
rond de buurlanden Duitsland, Vlaanderen en het Verenigd Koninkrijk. Als sectoren
waarmee in de pilot het beste kan worden gestart, kwalificeren zich Gezondheid
en Welzijn (ovdb), Metaal en Elektro (som), Economie en Administratie (ecabo).
Het Colo zal gevraagd worden een lijst op te stellen met de specifieke opleidingen
waarvoor deelnemers studiefinanciering voor kunnen krijgen.De onderwijssystemen in het buitenlandHet ontbreekt aan ervaring met meeneembare studiefinanciering in het mbo.
Verondersteld wordt dat het succes van de pilot gebaat is bij het kiezen voor
die buitenlandse onderwijssystemen die het beste aansluiten op het Nederlandse
onderwijssysteem. Hierbij gaat het niet primair om de overeenkomsten tussen
het Nederlandse en het buitenlandse beroepsonderwijs, maar veel meer om de
aansluiting tussen het Nederlandse algemeen vormende onderwijs en voorbereidende
beroepsonderwijs en het buitenlandse beroepsonderwijs. Landen waar het beroepsonderwijs
goed aansluit op het Nederlandse onderwijssysteem zijn Vlaanderen, Duitsland
en het Verenigd Koninkrijk.De aansluiting op de Nederlandse arbeidsmarktErvan uitgaande dat degenen die een beroepsopleiding in het buitenland
hebben gevolgd, terugkeren naar Nederland, is het van belang dat in het buitenland
behaalde competenties en diploma's aansluiten op de Nederlandse arbeidsmarkt.Bij het maken van een rangorde is de aansluiting het best in geval van
Vlaanderen, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.In het kader van de aansluiting van buitenlandse diploma's op de Nederlandse
arbeidsmarkt kunnen ook de aanvragen voor internationale diplomawaardering
(IDW) in ogenschouw worden genomen. Deze aanvragen kwamen in 1999 en 2000
voor het grootste gedeelte uit Duitsland, Vlaanderen en het Verenigd Koninkrijk
Een belangrijk deel van de aanvragen uit Duitsland had betrekking op de economisch-administratieve
sector (ecabo), de metaalsector (som) en op de sectoren welzijn en gezondheidszorg
(ovdb). Een aanzienlijk deel van de aanvragen uit België had betrekking
op de sectoren welzijn en gezondheidszorg (ovdb). Deze onderwijsrichtingen
blijken goed aan te sluiten op het Nederlandse onderwijssysteem en de vraag
op de Nederlandse arbeidsmarkt.TaalHet succesvol volgen van een beroepsopleiding in het buitenland vraagt
om voldoende beheersing van de vreemde taal waarin het onderwijs wordt gegeven.
Vooral het Engels en Duits komen dan in aanmerking. Voor de pilot komen dus
landen in aanmerking waar Engels, Duits of Nederlands wordt gesproken.Eerdere ervaringen met uitgaande mobiliteitHet succes van de pilot kan verder worden vergroot door te kiezen voor
sectoren waarbinnen reeds nu sprake is van uitgaande mobiliteit. Hiermee wordt
bedoeld dat binnen de sector belangstelling bestaat voor een verblijf
in het buitenland. Sectoren waarbinnen veel aandacht wordt besteed aan de
buitenlandse component zijn economie en administratie (ecabo), handel (kc
handel), agrarische sector (lobas), horeca, toerisme en voeding (lob htv)
en gezondheidszorg, dienstverlening, welzijn en sport (ovdb).Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O)Bij het meenemen van studiefinanciering in het hoger onderwijs geldt het
prestatiebeurs regime. In termen van misbruik en oneigenlijk gebruik betekent
dit dat de student er veel aan gelegen zal zijn om binnen de diplomatermijn
het einddiploma te halen. Doet hij dit niet, dan krijgt hij immers een forse
studieschuld. In het mbo bestaat een dergelijke prikkel niet. Daar wordt de
onderwijs prestatie van de deelnemer gedefinieerd door de 850-urennorm en
de aanwezigheidscontrole daarop. Deze blijkt in Nederland al moeilijk controleerbaar,
dat zal bij buitenlandse opleidingen niet minder zijn.De IB-Groep is vooralsnog van oordeel dat het hier om zeer beperkte aantallen
zal gaan, waar specifieke gerichte controles mogelijk zullen zijn. Binnen
de pilot kunnen dan ervaringen worden opgedaan met een dergelijke controle-systematiek.Alleen WSF 2000Voor de pilot is geen wetswijziging nodig omdat in de WSF 2000 (in artikel
2.14) al een voorziening is getroffen.De pilot moet alleen gelden voor de studiefinanciering, dat wil zeggen
voor deelnemers ouder dan 18 jaar. De tegemoetkoming studiekosten (voor deelnemers
jonger dan 18 jaar) blijft een nationale voorziening. De redenen hiervoor
zijn:– Deelnemers jonger dan 18 jaar kunnen de kinderbijslag meenemen
naar het buitenland;– Deelnemers jonger dan 18 zullen minder geneigd zijn een volledige
opleiding in het buitenland te volgen;– De risico's voor onbedoeld gebruik en de kosten zullen toenemen;– Meeneembaarheid van de tegemoetkoming studiekosten naar het buitenland
zou een ingrijpende wijziging betekenen van de zojuist in de Tweede Kamer
aanvaarde WTOS (de wet die de WTS vervangt);– De uitvoeringstechnische complexiteit.«Ik kan het wel begrijpen dat sommige buitenlandse studenten de
Engelsen afstandelijk vinden, maar daar moet je even doorheen prikken. Ik
denk dat wij in Nederland precies zo'n houding zouden aannemen als onze universiteiten
zouden worden overspoeld door buitenlanders.»(Daan, Oxford Brookes University, Groot-Brittannië)«Ik heb in het begin erg weinig aan mijn studie kunnen doen. Het
heeft me zeker drie maanden gekost om te wennen aan de taal, het systeem en
de manier van leven. [...] Het was een behoorlijke cultuurshock. De mensen
gaan toch wel heel anders met elkaar om.»(Carlien, Universita di Bologna, Italië)«Juist óm de cultuurverschillen wilde ik daarheen. De Fransen
lijken misschien wat afstandelijker als ze je in het begin de hele tijd met
u aanspreken, maar als ze je eenmaal kennen dan zijn de contacten heel leuk.»(Mathijs, Lille II Faculté de Droit et de Santé, Frankrijk)«Ze zijn dol op stempeltjes en je wordt van hot naar her gestuurd.
Je snapt er in het begin niets van. Vervolgens moet je cash je collegegeld
betalen [...] Je gaat miljoenen lires pinnen en dan haast je je naar binnen
om die te overhandigen. Het hele banksysteem is een ramp»(Carlien, Universita di Bologna, Italië)«Ik dacht al heel veel te weten, maar van het onderwijssysteem wist
ik helemaal niets. Het bleek allemaal heel schools te zijn, met veel verplichte
onderdelen en werkgroepjes. Je maakte hele lange dagen.»(Mathijs, Lille II Faculté de Droit et de Santé, Frankrijk)5. TE VERWACHTEN KOSTEN?Als er voor gekozen wordt de werkingssfeer van de WSF 2000 uit te breiden
tot opleidingen in het buitenland, zullen de uitgaven voor studiefinanciering
toenemen. In deze paragraaf maken we een schatting van die meerkosten. Dit
doen we op basis van een risicoanalyse die het Center for Higher Education
Policy Studies (CHEPS) maakte.Wanneer de studiefinanciering verruimd wordt, heeft dit kwantitatieve
en financiële gevolgen. Dit komt doordat er dan twee groepen studenten
groter worden die aanspraak kunnen maken op de WSF 2000:– Nederlandse studenten die nu gebruik maken van de fiscale aftrek
voor studie in het buitenland;.– de groep in het buitenland wonende en studerende kinderen van
EU-werknemers die in Nederland werken (zaak Meeusen)1;De groep studenten die nu studiefinanciering ontvangt of gaat ontvangen
voor een studie in Nederland en die besluit in het buitenland te studeren,
wordt buiten beschouwing gelaten. Dit zal de grootste groep zijn en is ook
de belangrijkste doelgroep. Dit leidt echter niet tot extra uitgaven, omdat
zij al aanspraak kunnen (gaan) maken op studiefinanciering.Hieronder maken we een inschatting van de grootte van de verschillende
groepen. Aan het eind van deze paragraaf berekenen we de financiële gevolgen.Maar eerst nog even de gevolgen van de extra groepen voor de wetgeving.
Een en ander betekent namelijk dat de wetgeving wat betreft de reikwijdte
van de studiefinanciering aangepast moet worden. Nu is een woonplaatsvereiste
opgenomen voor niet-Nederlanders. Het Europees Hof heeft bepaald
dat dit discriminerend is voor werknemers uit de EU-lidstaten.Daarnaast zijn er kinderen van Nederlanders, of de studerenden zelf, die
geruime tijd in het buitenland wonen en werken. Dit zijn mensen die geen belasting
en premies afdragen in Nederland, niet in Nederland wonen, maar nog wel een
Nederlands paspoort hebben. Deze studenten kunnen nu wel aanspraak maken op
studiefinanciering in de beperkte gevallen dat er reeds studiefinanciering
beschikbaar is voor buitenlandse opleidingen (bijvoorbeeld de aangewezen diploma's).
Het is echter de bedoeling om deze groep van Nederlandse studiefinanciering
uit te sluiten, vanwege het feit dat zij nauwelijks binding hebben met Nederland.In het wetgevingstraject zal daarom een herdefiniëring van de reikwijdte
van de WSF 2000 uitgewerkt worden. De randvoorwaarden zijn daarbij in ieder
geval:– aanspraak kunnen maken op studiefinanciering mag niet te sterk
afhankelijk zijn van ouders;– de bepalingen over wie aanspraak kan maken op studiefinanciering
mogen niet discriminerend zijn ten opzichte van EU-werknemers in Nederland;– studenten met duidelijke band met Nederland moeten studiefinanciering
kunnen krijgen.– 1. Nederlandse studenten die nu gebruik maken
van fiscale aftrekVeel studenten die nu in het buitenland studeren, komen niet in aanmerking
voor directe studiefinanciering. De ouders van deze studenten kunnen wel buitengewone
lastenaftrek aanvragen als zij een deel van de kosten van levensonderhoud
van deze studenten voor hun rekening nemen. Dit kan totdat de student dertig
jaar wordt. Als ouders minimaal 50% van de kosten van levensonderhoud voor
hun rekening nemen, mogen ze maximaal f 5400,- per jaar aftrekken. Als
men minimaal 90% van de totale kosten van levensonderhoud heeft betaald, dan
mag jaarlijks maximaal f 8100,– worden afgetrokken. Dit zijn bruto
bedragen. Afhankelijk van de inkomsten van de betreffende ouders kan het netto
voordeel variëren.Het aantal studenten dat met fiscale aftrek studeert, is niet bekend.
Het CHEPS heeft met behulp van indirecte gegevens van OESO en UNESCO beredeneerd
dat nu ongeveer 8 315 studenten in het buitenland studeren. Er zijn circa
2500 studenten die in de grenslanden studeren, en nu al studiefinanciering
ontvangen. Daarmee is voor de fiscale aftrek de geschatte doelgroep maximaal
5800 studenten. Hiervan blijven er 4025 binnen het EU en de overige 1775 studeren
buiten het EU.– 2. Studerende kinderen van EU-werknemers die buiten
Nederland studerenHet Europees Hof ziet studiefinanciering als een sociale uitkering die
ook beschikbaar moet zijn voor (kinderen van) migrerende werknemers, onafhankelijk
van de woonplaats.Overigens worden EU-migranten die in Nederland een eigen bedrijf hebben
buiten beschouwing gelaten, omdat de EU-jurispudentie vooralsnog alleen betrekking
heeft op (ex-)werknemers en niet op werkgevers of zelfstandigen.De aanspraken op studiefinanciering van niet-Nederlanders die niet in
Nederland wonen zijn tot op heden beperkt gebleven, omdat de mogelijkheden
om studiefinanciering mee te nemen naar het buitenland ook beperkt waren.
Als de studiefinanciering echter meeneembaar wordt binnen de EER of zelfs
de hele wereld, zal de groep in het buitenland wonende kinderen
van migrerend werknemers die aanspraak maken op de WSF ook toenemen. Om de
kosten hiervan te bepalen is het van belang te bepalen hoe groot die groep
is.Het CHEPS heeft met behulp van cijfers van migrerende werknemers, demografische
gegevens over de groep kinderen in de studiefinancieringsgerechtigde leeftijd
en de participatieratio's in het hoger onderwijs van de diverse landen een
inschatting gemaakt van het aantal beursgerechtigde kinderen van EU-werknemers
in Nederland. De meesten hiervan kunnen al aanspraak maken op studiefinanciering.
Alleen diegenen die in het thuisland blijven wonen en studeren, komen op grond
van het arrest Meeusen nu ook in aanmerking voor studiefinanciering. Het is
lastig te bepalen hoe groot deze groep is. Het CHEPS schat dat het hier gaat
om tussen de 2660 en 3050 studenten. Dit is echter inclusief studerenden in
de grenslanden, die dus nu al aanspraak kunnen maken op studiefinanciering.
De grootte van de extra groep schat het CHEPS op tussen de 660 en 1050 personen.Niet-gebruik van studiefinancieringNiet-gebruik van studiefinanciering is een punt dat nog de aandacht verdient.
Bij de al eerder gehanteerde aantallen is ervan uitgegaan dat alle potentiële
gebruikers van de WSF 2000, ook daadwerkelijk aanspraak zullen maken op deze
wet. Dit lijkt een weinig realistische assumptie. In Nederland spant de IB-Groep
zich in om het niet-gebruik van de WSF 2000 zo veel mogelijk te beperken.
Er wordt intensief voorgelicht, er zijn regiokantoren en de drempel om contact
op te nemen met de IB-Groep is relatief laag. Mensen met een buitenlandse
nationaliteit die in het thuisland wonen, maar in Nederland werken of gewerkt
hebben, zullen niet volledig op de hoogte zijn van alle Nederlandse sociale
voorzieningen. Een groot gedeelte daarvan zal deze ook niet aanvragen. Tot
nu toe hebben van de potentiële 2000 rechthebbenden op grond van de zaak
Meeusen slechts honderd mensen aanvragen gedaan. Terwijl de Vereniging voor
Grensarbeiders nog actief voorlichting geeft over dit onderwerp. Voor de groep
genoemd onder 2 is de schatting van de aantallen daarom verminderd met 50%.
Gegeven de ervaringen van de zaak Meeusen is dit nog aan de veilige kant.Schatting van de financiële gevolgenDe berekeningswijzen in deze paragraaf leiden tot een inschatting van
de mogelijke financiële consequenties die verruiming heeft van de meeneembaarheid
van de studiefinanciering voor volledige studie in het buitenland.In de onderstaande tabel verdelen we de geschatte extra aantallen gerechtigden
over de verschillende groepen. Hierbij wordt uitgegaan van de volgende groepen:1. Nederlandse studenten die nu gebruik maken van fiscale aftrek.2. Studerende kinderen van EU-werknemers die buiten Nederland studeren.Het CHEPS heeft beredeneerd dat het gemiddeld belastingvoordeel ongeveer
f 3150,– per student per jaar is. De gemiddelde subsidie op basis
van de WSF 2000 is per student per jaar ongeveer f 8215,–.1Tabel 1 Extra aantallen gerechtigden WSF 2000 GroepAantal extra WSF-gerechtigdenOpmerkingen 14 000Totaal 5800 extra, waarvan 1800 buiten EU 2  425Gemiddelde van 660 en 1050,
verminderd met 50% Totaal4 425 Vervolgens kan berekend worden welke extra kosten daarmee gemoeid zijn.Tabel 2 Extra uitgaven GroepAantal extra WSF-gerechtigdenPrijs
per jaar (x f 1)Extra uitgaven
(x f 1 mln) 14 0008 21532,92  4258 215 3,5Totaal4 4258 21536,4In de volgende tabel wordt dit nogmaals gedaan, maar dan rekening houdend
met het regime van de prestatiebeurs.Tabel 3 Extra relevante uitgaven, rekening houdend met
de prestatiebeurs  200220032004200520062007200820092010 e.v. Totaal relevant  0,74,511,217,724,230,132,7          waarvan groep 1  0,64,110,116,021,927,229,6groep 2  0,10,4 1,1 1,7 2,3 2,9 3,1Bij deze totale extra uitgaven voor de begroting van het Ministerie van
OCenW dienen we een aantal opmerkingen te maken. In de eerste plaats mag worden
verondersteld dat hogere belastingontvangsten optreden als gevolg van het
vervallen van de aftrekmogelijkheid van buitengewone lasten. De groepen 1
en 2 kunnen nu gebruikmaken van de fiscale aftrek. Het gemiddeld belastingvoordeel
is ongeveer f 3150,– per student per jaar.Tabel 4 Ontvangsten (Financiën) en uitgaven (OCenW) Aantal extra WSF gerechtigdenkosten fiscale aftrekTotale extra belasting-ontvangstenUitgaven per jaar bij meeneembare SFTotale uitgaven per jaar bij meeneembare SF44253 15013,98 21536,4Verder moeten er uitgaven gedaan worden binnen het grenslandenbeleid.
De financiële gevolgen van onbedoeld gebruik in de grenslanden zijn onontkoombaar.
Nederland moet gevolg geven aan de uitspraken van het Europese Hof van Justitie
en zal op die grond alle claims in het verlengde van de zaak Meeusen moeten
honoreren. De kosten binnen het grenslandenbeleid zijn dus niet het gevolg
van het nieuwe beleid dat we in deze notitie voorstellen. De uitgaven aan
deze groepen moeten bij de eerder gepresenteerde uitgaven worden opgeteld.
Overigens veronderstellen we ook hier een niet-gebruik van de studiefinanciering
van 50%. Tabel 5 Kosten van het grenslandenbeleid als gevolg van
de zaak Meeusen1GroepAantal extra WSF-gerechtigdenPrijs
per jaarExtra uitgaven21 0008 2158,21 Deze uitgaven zijn niet verder berekend met een «prestatiebeurs-effect».
Dit vanwege het feit dat het mederdeel van deze uitgaven direct of zeer snel
al relevant worden. De meeste studenten studeren immers al enige tijd. Het
effect is daarom verwaarloosbaar.Dubbele aansprakenDoor het meeneembaar maken van studiefinanciering kan het voorkomen dat
een student dubbele studiefinanciering kan ontvangen, namelijk in het thuisland
en in het land waar men gaat studeren. Er zal onderzocht worden hoe dit voorkomen
kan worden. Er zal zoveel mogelijk gekeken worden naar de ervaringen die het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft in het voorkomen van
dubbele aanspraken bij sociale uitkeringen. Ook zal OCenW de IB-Groep vragen
welke mogelijkheden er zijn om dit te controleren.Inning van schuldenEen probleem waarop hier ook gewezen dient te worden betreft de inning
van schulden van in het buitenland verblijvende personen. De voorstellen hebben
tot gevolg dat aan meer studenten een rentedragende lening (prestatiebeurs)
zal worden toegekend. De inning van schulden in het buitenland is ingewikkeld
en kostbaar. De IB-Groep beschikt voor bovengenoemde groep studenten voor
de invordering van deze lening niet over een executoriale titel. Wel kan de
IB-Groep de civiele rechter inschakelen voor de inning van schulden. De IB-Groep
wijst erop dat mogelijk een relatief hoog deel van de uitgekeerde leningen
uiteindelijk niet door de IB-Groep ingevorderd zal kunnen worden. Onderzocht
zal worden hoe de positie van de IB-Groep versterkt kan worden. Bezien zal
worden of hierbij geleerd kan worden van de systemen die gehanteerd worden
voor de sociale verzekeringen in het buitenland.UitvoeringskostenAan de IB-Groep is gevraagd een eerste inschatting te maken van de uitvoeringskosten.
Het bleek lastig te zijn om een redelijk beeld te geven van de uitvoeringskosten
van de voorstellen. Bij het berekenen van de kosten spelen twee aspecten mee,
namelijk de extra groepen studenten die in aanmerking zullen komen voor studiefinanciering
en het feit dat uitvoeren van het toekennen van studiefinanciering voor studenten
in het buitenland veel ingewikkelder is dan in Nederland. Voor de extra groep
studerenden schat de IB-Groep de extra uitvoeringskosten op ca. f 1 000 000.
De groep die nu in Nederland studeert, maar straks naar het buitenland vertrekt
als gevolg van het meeneembaar maken van de studiefinanciering, laat de IB-Groep
vooralsnog buiten beschouwing. Daarnaast blijven de eventuele kosten voor
systeemaanpassingen ook buiten beschouwingKosten van de pilot in het MBOOndanks het belang van de pilot in het MBO en het vernieuwende karakter
ervan, zullen de kosten van de pilot naar verwachting gering zijn. Immers,
de deelnemer die besluit in het buitenland te gaan studeren in plaats van
in Nederland kost geen extra geld. De groepen die extra aanspraken zullen maken op de studiefinanciering zijn de groepen zoals die zijn gedefinieerd
in de volgende paragraaf, namelijk de deelnemer die nu met belastingaftrek
in het buitenland studeert en de in het buitenland studerende kinderen van
EU-werknermers. Geschat wordt dat de omvang van deze groepen gering is mede
gezien de afgeslankte variant van de meeneembare studiefinanciering waarvoor
is gekozen. De uitgaven zullen door de IB-Groep gemonitored worden. «[...] Het is natuurlijk belachelijk dat ik geen recht heb op een
studielening. De minister van OC&W kan dan wel zeggen dat ouders de kosten
van een studerend kind in het buitenland van de belasting af kunnen trekken,
maar als je ouders niet veel verdienen valt er weinig af te trekken. In Oxford
mag je tijdens je term niet werken en dat is ook wel terecht, want anders
red je het echt niet.»(Jorim, Oxford University, Groot-Brittannië)«Je hoeft in Frankrijk geen collegegeld te betalen en de boeken
waren ook goedkoop. Je kon de studieboeken zelfs het hele jaar van de uitstekende
bibliotheek lenen. Wat dat betreft ben ik in Maastricht slechter af.»(Mathijs, Lille II Faculté de Droit et de Santé , Frankrijk)«Vooral mijn vader begreep in het begin gewoon echt niet waar ik
het geld liet. Pas toen hij een keer langs was geweest kreeg hij in de gaten
hoe duur alles daar is.»(Daan, Oxford Brookes University, Groot-Brittannië)«Geld is in dat jaar geen belemmering geweest. Ik heb dan ook niet
gewerkt in die periode. Een weekendje Londen moest je natuurlijk niet te vaak
doen want dan was je al snel 100 gulden kwijt, maar we maakten veel tripjes
met de auto van vrienden.»(Allard, University of Exeter, Groot-Brittannië) 6. FINANCIËLE GEVOLGEN VOOR DE STUDENTOverzicht voorzieningenIn het onderstaande overzicht zijn de huidige voorzieningen opgesomd voor
studeren in het buitenland en de voorzieningen die in de toekomst mogelijk
zijn als studiefinanciering meeneembaar wordt. VoorzieningHuidige situatieMogelijke toekomstige
situatieVISIE-beurs– Studeren in EER-land. – Totaal 1000 beurzen beschikbaar. –
Ouders kunnen beroep doen op buitengewone lastenaftrek. – f 694,–
per maand (per 1-1-2001). Geen VISIE-beurs Erasmus-beursVoor studenten
van Nederlandse universiteit die maximaal een jaar in het buitenland studeren. Idem Fiscale aftrek– Geen basisbeurs en aanv. beurs. – Studiekosten zijn aftrekbaar.
 – Als ouders hun kind «in belangrijke mate» onderhouden
én kind studeert zonder recht op WSF, dan zijn kosten voor een bedrag
tot maximaal f 8100,- aftrekbaar. Student
ontvangt SF. Studiekosten nog slechts beperkt aftrekbaar; SF mee  naar buitenlandVolledige studie in het buitenland met SF mogelijk in: – grenslanden;
 – Nederlandse Antillen en Aruba: Voor ander landen geldt dat het moet
gaan om opleidingen met Europees erkende diploma's.Studiefinanciering meenemen naar buitenland: – in eerste
instantie alleen hoger onderwijs en pilot voor mbo; – in eerste instantie
alleen EER.Gevolgen voor de verschillende inkomensgroepenHieronder worden de gevolgen van het invoeren van meeneembare studiefinanciering
uitgewerkt voor een aantal inkomensgroepen. Daarbij nemen we steeds de volgende,
belangrijkste aspecten mee:– wel of geen recht op Nederlandse studiefinanciering;– wel of niet in aanmerking kunnen komen voor een internationaal
beurzenprogramma;– mogelijkheid voor ouders om buitengewone lasten als aftrekpost
op te voeren.Hoewel in specifieke situaties de aftrekbaarheid van studiekosten voor
de student zelf ook nog een belangrijke rol kan spelen, gaan we daar in deze
(algemene) cases niet op in.Omdat de VISIE-beurs voor een zeer beperkte doelgroep geldt, laten we
ook deze beurs buiten beschouwing.Elk van de cases betreft een fictief persoon die in het hoger onderwijs
studeert, recht heeft op studiefinanciering, uitwonend is, particulier verzekerd
is en geen broers of zussen heeft die invloed hebben op de hoogte van de aanvullende
beurs.A. AletteHet belastbaar inkomen van de vader van Alette bedraagt f 40 000,–;
haar moeder heeft geen betaalde baan. Als zij in Nederland zou gaan studeren,
krijgt zij van de overheid een basisbeurs, een OV-studentenkaart en de maximale
aanvullende beurs (f 467,– per maand).Alette kiest voor een studie in Finland. Omdat haar ouders haar «in
belangrijke mate» blijven onderhouden en omdat ze geen recht heeft op
studiefinanciering, kunnen buitengewone lasten tot een maximum van f 8100,–
als aftrekpost worden opgevoerd. Alette's ouders zitten in het 37,6%-belastingtarief.
Als Alette de Nederlandse studiefinanciering naar het buitenland zou kunnen
meenemen, vervalt de aftrekpost van buitengewone lasten voor haar ouders.B. BertusDe ouders van Bertus hebben gezamenlijk een belastbaar inkomen van f 60 000,–;
vader en moeder verdienen ongeveer evenveel. Op grond hiervan heeft Bertus,
naast zijn basisbeurs en OV-studentenkaart, recht op een aanvullende beurs
van f 319,– per maand.Bertus gaat een half jaar in Frankrijk studeren en krijgt voor zes maanden
een Erasmusbeurs toegekend. De hoogte van deze beurs is afhankelijk van het
bestemmingsland en de duur van het verblijf en studie. Gemiddeld bedraagt
de beurs f 280,– per maand. Hij blijft ingeschreven aan de Nederlandse universiteit en houdt ook zijn Nederlandse studiefinanciering.Aangezien Bertus zowel in de huidige situatie als in de toekomstige situatie
recht heeft op studiefinanciering, kunnen zijn ouders geen buitengewone lasten
als aftrekpost opvoeren. Als we ervan uitgaan dat de Erasmusbeurs ook in de
toekomst nog bestaat, is er voor Bertus geen verschil tussen de huidige en
toekomstige situatie.C. CélineAls Céline aan een Nederlandse universiteit zou studeren, zou zij
een basisbeurs met OV-studentenkaart en f 102,– aanvullende beurs
per maand ontvangen. Het gezamenlijk inkomen van de ouders bedraagt f 70 000,–.Céline kiest voor een buitenlandse universiteit en – net
als bij Alette – kunnen haar ouders belastingaftrek aanvragen. De huidige
situatie pakt voor Céline iets gunstiger uit dan voor Alette, omdat
haar ouders meer kunnen aftrekken van de belastingen.D. DiederikDe ouders van Diederik verdienen samen f 120 000,–. Diederik
heeft geen aanvullende beurs, wel een basisbeurs en een OV-studentenkaart.
Hij krijgt de mogelijkheid een jaar in Engeland te studeren. Diederik kan
in aanmerking komen voor een Erasmusbeurs. Hij moet dan wel ingeschreven blijven
staan aan een Nederlandse universiteit. Diederik valt onder het prestatiebeursregime
en wil zijn studiefinancieringsrechten pas weer gebruiken na zijn periode
in Engeland. Formeel heeft Diederik recht op studiefinanciering en zijn ouders
kunnen dan ook geen buitengewone lasten als aftrekpost opvoeren.In de toekomst zou Diederik zijn basisbeurs kunnen meenemen naar het buitenland.
Daarnaast is verondersteld dat hij ook een beroep kan doen op de Erasmusbeurs.
Financieel is hij daarmee beter af, maar zijn verblijf in Engeland drukt dan
wel op zijn totale studiefinancieringsrechten.E. EvelienEvelien besluit te gaan studeren in Italië. Haar ouders werken beiden
en hebben een gezamenlijk belastbaar inkomen van f 200 000,–
per jaar. Zij kunnen de buitengewone lasten die zij voor hun dochter maken
(gedeeltelijk) als aftrekpost opvoeren. In onderstaand schema worden de beschreven cases samengevat. CaseInkomen oudersHuidige voorzieningen
en financiële consequenties op jaarbasisToekomstige voorzieningen en financiële consequenties op jaarbasis A    (studie in buitenland)f 40 000,–Buitengewone lastenaftrek
ouders (maximaal f 8 100,–) Basisbeurs en aanvullende beurs: samen maximaal f 11 052,–
 plus vergoeding OV-jaarkaart f 1 521,–   Per saldomaximaal f 3 046,–Totaal maximaal f 12 573,– B    (tijdelijk naar buitenland, met inschrijving in Nederland)f 60 000,–Basisbeurs en aanvullende beurs: samen maximaal f 9 276,–
 Erasmusbeurs (6 x f 280,- =) f 1 680,– plus vergoeding
OV-jaarkaart f 1 521,– Basisbeurs en aanvullende beurs: samen maximaal f 9 276,–
 Erasmusbeurs (6 x f 280,-=) f 1 680,– plus vergoeding
OV-jaarkaart f 1 521,–      Totaal maximaal f 12 477,–Totaal maximaal f 12 477,–    C   (studie in het buitenland)f 70 000,–Buitengewone lastenaftrek
ouders (maximaal f 8 100,–) Basisbeurs en aanvullende beurs: samen maximaal f 6 672,–
 plus vergoeding OV-jaarkaart f 1 521,–      Per saldo maximaal f 3 402,–Totaal maximaal f 8 193,–    D   (tijdelijk naar buitenland, zonder inschrijving in
Nederland)f 120 000,-Erasmusbeurs (12 x f 280,–=) f 3 360,– Basisbeurs: (12 x f 454,-=)
f 5 448,– Erasmusbeurs: (12 x f 280=) f 3 360,–
 plus vergoeding OV-jaarkaart f 1 521,–      Totaal maximaal f 3 360,–Totaal maximaal f 10 329,–    E   (studie in buitenland)f 200 000,–Buitengewone lastenaftrek
ouders (maximaal f 8 100,–) Basisbeurs: (12 x f 454,–=) f 5 448,– plus vergoeding OV-jaarkaart f 1 521,–       Per saldo maximaal f 4 212,–Totaal = f 6 969,–7. TOTSTANDKOMING NOTITIE EN VERVOLGTRAJECTDe voorstellen uit deze notitie zijn totstandgekomen na overleg met alle
betrokken partijen. Deze interactieve aanpak is opgedeeld in een tweetal fasen.In de eerste fase stond de vraag centraal wat de feitelijke situatie is
van de Nederlandse studiefinanciering in internationaal verband. In deze fase
zijn onder andere twee onderzoeken verricht. Het CHEPS heeft een van de onderzoeken
uitgevoerd. Het CHEPS heeft hierbij in kaart gebracht wat de situatie is van
meeneembare studiefinanciering in andere EU-landen. Het doel van het andere
onderzoek – uitgevoerd door het T.M.C. Asser Instituut – was de
gevolgen aan te geven van Europese jurisprudentie voor de Nederlandse wetgeving
voor (meeneembare) studiefinanciering. Naast deze twee onderzoeken is in deze
fase bovendien een evaluatie van de VISIE-regeling opgesteld, in samenwerking
met de Nuffic. Samenvattingen van deze onderzoeken vindt u in de bijlagen
van deze notitie.Op basis van de onderzoeksresultaten is overlegd met de betrokken partijen
(fase 2). Er is gesproken met studenten, de studentenorganisaties, vertegenwoordigers
van de instellingen voor hoger onderwijs, de VSNU, HBO-Raad, de IB-Groep,
de Nuffic, het Colo en vertegenwoordigers van andere departementen. Deze gesprekken
hebben geleid tot de keuzes die we voorstelden in paragraaf 3 van deze
notitie. Dit traject heeft geresulteerd in de notitie zoals die nu voor u ligt.
De voorstellen in deze notitie kunnen, na overleg met de Tweede Kamer, in
aanpassing van wetgeving resulteren.De IB-Groep heeft een uitvoeringsanalyse gemaakt. De resultaten daarvan
zijn verwerkt in de notitie.Het doel van het in deze notitie geformuleerde voorstel is het bieden
van een basisvoorziening aan studenten die in het buitenland willen studeren.
Het gaat bij dit voorstel niet in eerste instantie om het verruimen van het
internationaliseringsbeleid of het aantal studenten dat naar het buitenland
gaat met een bepaald percentage te verhogen. Het primaire doel is meer flexibiliteit
aan studenten te bieden om hun opleiding – nog meer dan nu het geval
is – in te richten zoals zij willen.Het ligt daarom niet in de rede om nu streefcijfers aan te geven –
bijvoorbeeld van extra studenten die in het buitenland gaan studeren –
met het doel om het beleid als «geslaagd» te kwalificeren als
de cijfers gehaald worden. Zelfs indien hiervoor wel gekozen wordt, zullen
dergelijke uitspraken niet gedaan kunnen worden omdat implementatie van dit
voorstel naar verwachting samenvalt met de implementatie van het Bachelor-Master
model. Het invoeren van een Bachelor-Master structuur in het hoger onderwijs
zal eveneens een impact zal hebben op de aantallen studerenden in het buitenland.Om toch rekening te houden met de nieuwe begrotingsbenadering, waarbij
meer aandacht wordt geschonken aan de verantwoording van het beleid, zullen
de meeruitgaven voor studie in het buitenland gemonitored worden. Aan de IB-Groep
zal gevraagd bij te houden hoeveel studenten in het buitenland studeren zonder
gelijktijdige inschrijving aan een Nederlandse instelling voor hoger onderwijs.
Aan de hand hiervan kan bezien worden of studenten meer dan nu het geval is,
kiezen voor een opleiding in het buitenland. Nogmaals merk ik op dat –
indien dat het geval is – dit niet alleen zal kunnen worden toegeschreven
aan de «meeneembare studiefinanciering».Van groter belang is het om het onbedoeld gebruik van de studiefinanciering
goed te blijven volgen. Ik zal de IB-Groep daarom vragen te monitoren worden
of het onbedoeld gebruik van de studiefinanciering inderdaad, zoals ik verwacht,
binnen de perken blijft. Indien dit niet het geval is, zal het beleid aangaande
meeneembare studiefinanciering worden heroverwogen. BIJLAGE 1 EVALUATIE VISIE-BEURSAchtergrondDe voormalig minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, de heer
Ritzen, lanceert tijdens de opening van het academisch jaar in 1997 bij de
Katholieke Universiteit Nijmegen het voornemen om een beurzenprogramma op
te zetten voor een volledige studie in het buitenland. Het is de bedoeling
dat maximaal duizend studenten na een selectieprocedure in aanmerking komen
voor financiering van een volledige studie in een van de landen van de Europese
Economische Ruimte (de landen van de Europese Unie en Noorwegen, IJsland en
Liechtenstein). Het moet dan wel gaan om opleidingen waarvoor nog geen studiefinanciering
bestaat.Om de fiscale aftrek voor studiekosten te kunnen behouden, kiest men ervoor
een subsidieregeling te maken los van de Wet op de studiefinanciering. Door
een plafond in te stellen van duizend beurzen zijn de uitgaven beheersbaar.
Bij de verdeling van de beurzen geldt het principe: «wie het eerst komt,
die het eerst maalt». Een bijkomend voordeel is dat op basis van het
aantal aanmeldingen bekeken kan worden hoeveel studenten daadwerkelijk voor
een volledige hoger onderwijs opleiding in het buitenland kiezen. Dit geeft
inzicht in de vraag naar een dergelijke voorziening. Daarnaast kan «geoefend»
worden met de uitvoeringspraktijk van een financiële voorziening voor
opleidingen in het buitenland. Die uitvoeringspraktijk komt in handen van
de Nuffic. De Nuffic beoordeelt onder andere de aanvragen, voert de betalingen
uit, verricht de controles en zorgt voor de voorlichting.Om de buitenlandse diploma's te vergelijken met de Nederlandse, wordt
besloten ook de expertise van de Nuffic in diplomawaardering te gebruiken.
De Nuffic gaat aan de slag en stelt een lijst op met hoger onderwijsinstellingen
in de EER en de diploma's die vergelijkbaar zijn met een Nederlands ho-diploma.Men verwacht een groot aantal aanvragers voor een VISIE-beurs. Daarom
wordt – naast het beurzenplafond – ook een aantal duidelijke grenzen
binnen de regeling gesteld (zie hieronder). Men voert geen hardheidsclausule
in om in bepaalde gevallen van de harde grenzen af te wijken. Dit biedt duidelijkheid
voor de studenten, maar geeft de Nuffic ook erg weinig speelruimte.Hieronder geven we een evaluatie van de VISIE-regeling. Deze evaluatie
is een resultaat van evaluatie door de Nuffic, aanvullend commentaar van de
Nuffic en de bevindingen van het Ministerie van OCenW. In deze evaluatie worden
geen beleidsconclusies getrokken. Deze staan in paragraaf 3.De regelingMet de VISIE-beurs kunnen nu vier groepen studenten een volledige hogeronderwijsopleiding
volgen in een van de EER-landen. Voor het studiejaar '98/'99 waren 150 beurzen
beschikbaar, voor '99/'00 waren dat er 300, en voor '00/'01 zijn er 550 beurzen
beschikbaar. Het resterend aantal beurzen van de voorgaande jaren komt beschikbaar
in het studiejaar '01/'02.Een aanvrager moet aan een aantal voorwaarden voldoen om in aanmerking
te komen voor een VISIE-beurs. De belangrijkste zijn:– De student mag op 1 september van het studiejaar waarin de opleiding
begint, niet ouder zijn dan 26 jaar. – Op het moment dat de student de beurs aanvraagt, moet hij of zij
de laatste vijf jaar ten minste één schooljaar ingeschreven
zijn geweest aan een bekostigde, aangewezen of erkende school of instelling
in Nederland.– De student mag op 1 september van het studiejaar waarin hij of
zij met de opleiding begint, niet langer dan drie maanden (vanaf 2001–2002:
5 maanden) ingeschreven zijn geweest als student aan een hogeronderwijsopleiding
in Nederland of het buitenland.De hoogte van de beurs werd gesteld op f 650,–. Dit bedrag
wordt jaarlijks geïndexeerd. De regeling kent geen prestatie-vereisten,
zoals de WSF 2000. Slechte studieresultaten hebben dus geen invloed op de
ondersteuning. Wel controleert de Nuffic jaarlijks of iemand nog ingeschreven
staat bij de instelling in het buitenland en tentamens aflegt. Als dit niet
zo is, vervalt het recht op de beurs.AchterafHet meest opvallende sinds de ingang van de regeling drie jaar geleden,
is dat er veel minder beurzen zijn verdeeld dan was verwacht. In het eerste
jaar zijn er 92 beurzen uitgedeeld (130 aanvragen), in het tweede jaar 107
(172 aanvragen) en in het laatste jaar 135 beurzen (175 aanvragen). Dit is
dus behoorlijk minder dan de duizend beurzen waarop men rekende.Moeten we daarom concluderen dat er geen belangstelling voor is een studie
in het buitenland te volgen? Deze conclusie lijkt erg voorbarig. Gezien het
aantal verzoeken om informatie bij de Nuffic, de IB-Groep en het ministerie
over studeren in het buitenland, lijkt er wel degelijk animo te bestaan voor
studies in het buitenland. Ook uit de gesprekken met studenten en studentenvertegenwoordigers
(die het ministerie heeft gevoerd voor het project internationale verkenningen
studiefinanciering) blijkt dat de belangstelling er zeker is. We lijken de
verklaring dan ook eerder te moeten zoeken in de regeling zelf.Allereerst is de regeling vrij onbekend. Zeker de eerste twee jaar was
de regeling te onbekend. Dit blijkt ook uit de bezwaarschriften tegen een
afwijzing van de aanvraag voor een VISIE-beurs. Hierin staat vaak dat men
te laat is met de aanvraag, omdat de student niet op de hoogte was van het
bestaan van de VISIE-beurs. Ook bij decanen van middelbare scholen bleek de
VISIE-regeling lang onbekend te zijn. De Nuffic is de beurs daarom flink gaan
promoten en dit is terug te zien in het aantal aanvragen in het laatste jaar.
Daarnaast blijkt de grotere bekendheid uit meer verzoeken om informatie en
uit het feit dat de decanen de Nuffic nu wel weten te vinden.Verder geeft de Nuffic aan dat het kleine aantal aanvragen voor een VISIE-beurs
mogelijk ook te maken heeft met de harde grenzen uit de regeling. Slechts
weinig leerlingen weten al direct na het behalen van het middelbare schooldiploma
dat ze een volledige opleiding in het buitenland willen volgen. Dit is misschien
toch een iets te grote stap voor de doelgroep. Vaak zal een leerling iets
meer tijd nodig hebben om dit te besluiten, bijvoorbeeld na de propedeuse
of het tweede studiejaar. De student kan dan echter geen aanspraak meer maken
op een beurs, omdat hij of zij langer dan drie (of vijf) maanden in het hoger
onderwijs heeft gestudeerd.Ook het financiële aspect speelt een rol. Het grootste gedeelte van
de bursalen studeert in Groot-Brittannië, waar de collegegelden zeer
hoog zijn. Een volledige studie volgen houdt dan in dat studenten en hun ouders
ook een grote financiële verplichting aangaan. Het bedrag van de VISIE-beurs is in de meeste gevallen niet toereikend om een substantiële
bijdrage te leveren in de studiekosten. Het gemiddelde collegegeld ligt in
Groot-Brittannië rond de f 10 000,– en ook het levensonderhoud
is aanzienlijk duurder dan in Nederland. Het is daarom niet te verwachten
dat een VISIE-beurs de doorslag geeft om daar te gaan studeren. Uit de enquête
onder de eerste twee lichtingen bursalen blijkt dit inderdaad het geval te
zijn. De VISIE-beurs heeft de meeste studenten niet over de streep kunnen
trekken om toch in het buitenland te gaan studeren. Voor nog geen 14% van
de eerste twee lichtingen maakte de VISIE-beurs het verschil uit tussen wel
of niet gaan.De belangstelling voor een studie in Groot-Brittannië is nog steeds
het grootst. Het aandeel studenten in Groot-Brittannië is in de afgelopen
jaren wel verminderd: van 96% in het eerste jaar, naar 89% in het tweede jaar
tot 82% van de aanmeldingen voor het derde jaar. De voorkeur voor Groot-Brittannië
komt voornamelijk doordat de meeste bursalen de taal belangrijk vinden van
het land waarvoor ze kiezen. Daarnaast blijken veel studenten ook de kwaliteit
van de opleiding in het buitenland erg belangrijk te vinden.Een ander opvallend aspect van het programma is dat er veel leerlingen
van internationale scholen deelnemen. Dit percentage neemt echter wel af:
van 45 in het eerste jaar, tot rond de 30 in het tweede en derde jaar. Het
aantal bursalen dat van «gewone» middelbare scholen komt, neemt
daarmee toe: de helft van de bursalen is in '00/'01 afkomstig van vwo.Het uitvalpercentage (de zogenoemde «stoppers») ligt rond
de 33. Bij studenten in het Nederlandse hoger onderwijs vallen er minder uit.
Uit een enquête onder de bursalen van de eerste en tweede lichting blijkt
overigens dat de meeste stoppers in het Nederlandse hoger onderwijs doorstuderen.
Veel stoppers waren zelfs direct al niet van plan de volledige studie in het
buitenland af te ronden (ruim 30%).ToekomstOmdat er veel beurzen zijn overgebleven na drie studiejaren, is ervoor
gekozen de regeling met een jaar te verlengen. Het aantal VISIE-beurzen dat
over is, is beschikbaar voor het studiejaar '01/'02. De regeling voor dit
extra jaar is enigszins aangepast. De grens van drie maanden is gewijzigd
in vijf maanden en er is een hardheidsclausule opgenomen voor de termijn waarin
al hoger onderwijs is gevolgd. Dit geeft de Nuffic iets meer ruimte om in
specifieke gevallen een uitzondering te maken.Ondanks het feit dat zij relatief weinig wordt gebruikt, voorziet de VISIE-regeling
volgens de Nuffic toch in een behoefte. Er bestaat geen ander internationaliseringprogramma
voor de doelgroep van schoolverlaters. Op enkele uitzonderingen na –
bijvoorbeeld in het grenslandenbeleid – is VISIE de enige mogelijkheid
om na het eindexamen met een beurs in het buitenland te studeren.De studenten zelf uit de eerste twee lichtingen onderschrijven het belang
van de regeling. Ze zijn positief over de beursmogelijkheid, de culturele
en persoonlijke ontplooiing, het nut voor het cv, enzovoort. Veel studenten
uitten in de enquête hun dank aan de Nuffic en de bedenkers van de regeling,
die hun deze kans hebben geboden.Uiteindelijk kan geconcludeerd worden dat de regeling minder flexibel
is dan nodig was. Daardoor hebben studenten haar minder gebruikt dan verwacht.
De regeling richt zich op schoolverlaters, zonder dat anderen mogelijkheden
hebben om ook aanspraak te maken op een beurs. Er kleven nog twee andere bezwaren aan de VISIE-regeling. Ten eerste is
een student met een VISIE-beurs eigenlijk beter af dan een student die in
Nederland studeert met studiefinanciering. Niet alleen is het bedrag van de
VISIE-beurs hoger dan van een basisbeurs, ook is het prestatievereiste aanzienlijk
soepeler bij de VISIE-regeling. Ten slotte bestaat er naast de VISIE-regeling
de mogelijkheid voor fiscale aftrek, iets dat bij studiefinanciering niet
kan. Het is echter niet de bedoeling een student die in het buitenland studeert
te bevoordelen boven een student die in Nederland aanspraak op studiefinanciering
heeft. Aan de andere kant is ook al aangegeven dat een studie in het buitenland
vaak meer kosten oplevert dan een studie in Nederland. Bovendien zijn de mogelijkheden
om bij te verdienen in het buitenland vaak beperkter.Een tweede bezwaar betreft het mogelijke Europeesrechtelijke knelpunt
met betrekking tot de vooropleidingseis. Volgens de studie van het Asser Instituut
zou deze eis een ongeoorloofde discriminatie kunnen betekenen voor kinderen
van migrerende werknemers en grensarbeiders. In de Meeusen-zaak mocht van
de dochter van een grensarbeider niet geëist worden dat ze haar woonplaats
in Nederland had. Als dat niet mag, is het heel goed denkbaar dat ook niet
geëist mag worden dat een kind van een migrerend werknemer wél
in Nederland een school moet hebben bezocht. BIJLAGE 2 CONCLUSIES RAPPORT «JURIDISCHE VERKENNINGEN STUDIEFINANCIERING»AchtergrondMet de inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht op 1 november
1993 heeft het beleidsterrein onderwijs een rechtsgrondslag in het EG-verdrag
gekregen. Het Europese recht beïnvloedt ons nationale onderwijsbeleid
steeds meer.De Europese rechtspraak heeft in de loop der jaren de oorspronkelijke
grenzen van de werknemersrechten steeds verder opgerekt. Dit heeft ook gevolgen
voor de aanspraak die EU-onderdanen kunnen maken op Nederlandse studiefinanciering.
Iedere Europese student heeft in beginsel recht op gelijke toegang tot het
hoger onderwijs, zonder discriminatie naar nationaliteit. Inwoners van andere
lidstaten kunnen studeren in Nederland en Nederlanders in andere lidstaten.Vanwege de toenemende invloed van de Europese rechtspraktijk op het Nederlandse
beleid van studiefinanciering, is het T.M.C Asser Instituut gevraagd een verkennend
onderzoek uit te voeren. Het doel van dit onderzoek is de gevolgen in kaart
te brengen van de recente Europese jurisprudentie voor de Nederlandse wetgeving.
Daarbij stond de vraag centraal wat de gevolgen van het Europees recht zijn
voor het gericht inzetten van Nederlandse studiefinanciering buiten Nederland.
Het onderzoek moest vooral duidelijk maken welke groepen aanspraak kunnen
maken op Nederlandse studiefinanciering, als de Nederlandse studiefinanciering
meeneembaar wordt voor een opleiding in het buitenland.Het Asser instituut heeft het onderzoek «juridische verkenningen
studiefinanciering» verricht door jurisprudentie-onderzoek en gerichte
literatuur- en documentatiestudie.Omdat de Wet tegemoetkoming studiekosten (WTS), in tegenstelling tot de
WSF 2000, niet de mogelijkheid biedt een tegemoetkoming mee te nemen naar
het buitenland, is de WTS in dit onderzoek buiten beschouwing gebleven. Waar
echter sprake is van overeenkomstige bepalingen (zoals het woonplaatsvereiste)
en ontwikkelingen zoals in de WSF 2000, zijn de resultaten van dit onderzoek
ook van toepassing.Ontwikkelingen in de Europese rechtspraakHet Europees Hof kwalificeert studiefinanciering als een sociaal voordeel,
waarop ook migrerende werknemers een beroep kunnen doen voor de eigen studie
of voor studie van de kinderen1. Kinderen van
migrerende werknemers kunnen volgens het Hof ook zelfstandig een beroep doen
op studiefinanciering.2 Het Hof bepaalde dat
een deel van de Nederlandse studiefinanciering bestemd is voor levensonderhoud,
terwijl een ander deel bestemd is voor de toelating tot de beroepsopleiding.
Dit deel moet worden uitgekeerd aan Europese studenten die in Nederland studeren.3De meest recente uitspraak illustreert dat er een wisselwerking bestaat
tussen bilateraal grenslandenbeleid en Europese integratie op onderwijsgebied.4 In deze zaak werd bepaald dat een Belgische onderdaan,
die niet in Nederland studeert – met Belgische ouders die in Nederland
werken en in België wonen – toch aanspraak kan maken op Nederlandse
studiefinanciering.5Woonplaatsvereiste als knelpuntOm aanspraak te kunnen maken op studiefinanciering moet de student onder
andere de Nederlandse nationaliteit hebben.1
Als de student geen Nederlander is, kan hij volgens de WSF 2000 alleen studiefinanciering
krijgen als hij of zij in Nederland woont én gelijk wordt gesteld met
een Nederlander op grond van een verdrag of internationale regeling. Op grond
van communautair recht wordt een onderdaan van een Lidstaat die migrerend
werknemer is met een Nederlander gelijkgesteld. Zoals hierboven is aangegeven
is studiefinanciering een sociaal voordeel waarop werknemers of hun kinderen
een beroep kunnen doen, aldus het Europees Hof.Hier is gezien het Europees recht, sprake van discriminatie: voor kinderen
van migrerende werknemers mag men namelijk géén woonplaatsvereiste
stellen, als dit niet ook aan Nederlanders wordt gesteld. Dit woonplaatsvereiste
mag als gevolg van de meest recente jurisprudentie ook niet worden gesteld
aan werknemers die ouders zijn van het studerende kind.Het Asser Instituut concludeert dat als het woonplaatsvereiste zou gelden
voor zowel de migrerende werknemers als de eigen onderdanen, dit waarschijnlijk
ook als indirecte discriminatie wordt gezien. Het Asser Instituut baseert
deze conclusie op een uitspraak die bepaalde dat «een bepaling van nationaal
recht als indirect discriminerend moet worden beschouwd, wanneer zij naar haar aard migrerende werknemers eerder kan treffen dan nationale
werknemers [...]. Dit is het geval bij een woonplaatsvereiste als
in het hoofdgeding aan de orde is, waaraan door nationale werknemers gemakkelijker
wordt voldaan dan door werknemers die onderdaan zijn van een andere lidstaat.»2, 3Beperkt aantal opleidingen in het buitenland mogelijk
knelpuntHet aantal opleidingen in het buitenland waar men met Nederlandse studiefinanciering
mag studeren is beperkt. Deze beperking zou (in het licht van aanhangige zaken
bij het Europese Hof) een knelpunt kunnen zijn vanuit Europeesrechtelijke
optiek. De vraag is of de beperking indirecte discriminatie zou kunnen opleveren
van (kinderen van) migrerende werknemers die in het buitenland wonen en studeren.VISIE-beursTot slot bestaan er bij de VISIE-beursregeling twee mogelijke knelpunten
in de voorwaarde dat de aanvrager gedurende één jaar een erkende school in Nederland heeft bezocht. Deze vooropleidingseis
zou indirecte discriminatie kunnen inhouden als deze voorwaarde vooral nadelig
uitpakt voor kinderen van (ex-)migrerende werknemers. Zij sturen hun kinderen
misschien relatief vaker naar een niet-erkende school in Nederland, die bijvoorbeeld
in het Engels lesgeeft.De bovenstaande voorwaarde zou ook voor kinderen van migrerende werknemers
indirecte discriminatie kunnen zijn. In de Meeusen-zaak mocht van de dochter
van een grensarbeider niet geëist worden dat ze haar woonplaats in Nederland
had. Als dat niet geëist mag worden, is het heel goed voor te stellen
dat ook niet geëist mag worden dat een kind van een migrerend werknemer
wél in Nederland een school moet hebben bezocht. Mogelijke oplossingenOm de (mogelijke) knelpunten weg te nemen, kunnen in de Nederlandse wetgeving
andere toekenningsvoorwaarden voor studiefinanciering worden overwogen.De eerste voorwaarde betreft de enkele status van de personen die de student
(financieel) onderhouden, oftewel: de status van werknemer. Aan dit criterium
kan worden toegevoegd of men belasting betaalt in Nederland en of men bijdraagt
aan het Nederlandse stelsel van sociale zekerheid. Het introduceren van deze
twee afzonderlijke criteria zou het aantal personen beperken dat in aanmerking
komt voor studiefinanciering. De criteria zouden niet-discriminerend zijn
volgens de voorwaarden van het onderzoek. Maar het probleem van het onbedoeld
gebruik zal hierdoor niet veel verminderen. Daarnaast bestaat het gevaar dat
een aantal groepen – onbedoeld – buiten de boot vallen, zoals
werknemers van internationale organisaties.Een ander onderzocht criterium was de eis dat de student niet meer dan
een bepaalde tijd in het land heeft gewoond waar hij of zij heen wil. Deze
voorwaarde brengt mogelijk echter indirecte discriminatie met zich mee voor
(kinderen van) migrerende werknemers, omdat voor hen een minder voordelige
situatie ontstaat. Zij verliezen namelijk hun «sociale voordeel»,
in de zin van Verordening 1612/68, wanneer hun kinderen studeren in een andere
lidstaat, in het bijzonder als dit de lidstaat van oorsprong is.Samengevat: het lijkt niet mogelijk te zijn om (kinderen van) migrerende
werknemers uit te sluiten van Nederlandse studiefinanciering als de studiefinanciering
meeneembaar wordt naar het buitenland. Ook in de huidige situatie –
waarin het beperkt mogelijk is studiefinanciering mee te nemen – is
dit al het geval. Dit geldt ook wanneer de kinderen nauwelijks een band hebben
met Nederland.De onderzoekers wijzen op een instrument dat de uit te voeren wettelijke
aanpassingen vergemakkelijkt. In de WSF 2000 zou een bepaling kunnen worden
opgenomen waarin uitvoering wordt gegeven aan Europeesrechtelijke verplichtingen.
Te denken valt aan bij of krachtens AMvB te stellen regels. BIJLAGE 3 CONCLUSIES RAPPORT «MOBILITEIT EN STUDIEFINANCIERING»Achtergrond en onderzoeksvragenHet Center for Higher Education Policy Studies (CHEPS) is gevraagd een
internationaal vergelijkend onderzoek uit te voeren naar de beleidspraktijk
en ervaringen van andere landen met studiefinanciering voor studie in het
buitenland. In dit onderzoek staat de vraag centraal hoe andere landen in
Europa omgaan met het recht op studiefinanciering voor studenten die een volledige
studie in het buitenland volgen en wat de ervaringen hiermee zijn. De verwachting
van dit onderzoek was meer inzicht te krijgen in de mogelijke effecten die
optreden wanneer het Nederlandse beleid verruimd wordt aangaande studiefinanciering
voor mobiele studenten.De onderzoeksvragen in het onderzoek mobiliteit en studiefinanciering
waren de volgende:1. Welke studiefinancieringsarrangementen bieden de onderzochte landen?2. Op welke studiefinancieringsarrangementen kunnen studenten aanspraak
maken die een volledige studie in het buitenland volgen?3. Gelden er beperkingen voor deze aanspraken, bijvoorbeeld in vooropleiding,
landen, specifieke opleidingen of de kwaliteit van opleidingen in het buitenland?4. Hoeveel studenten volgen een volledige opleiding in het buitenland
en waar gaan zij heen?5. Treedt er ook onbedoeld gebruik van de voorzieningen op?Het onderzoek richtte zich in eerste instantie op de vijftien EU-lidstaten.
Aangezien Noorwegen echter een interessant studiefinancieringsbeleid heeft
voor studenten die in het buitenland gaan studeren, is dit land aan de selectie
toegevoegd.Belangrijkste bevindingenDe antwoorden op de gestelde onderzoeksvragen worden per land schematisch
weergegeven op de volgende pagina. In dit schema staat welk studiefinancieringsstelsel
de diverse landen hebben, wat de mogelijkheden zijn om studiefinanciering
mee te nemen naar het buitenland, wat het dekkingsgebied is, welke aanvullende
voorwaarden worden gesteld als men studiefinanciering mee wil nemen naar het
buitenland, om hoeveel studenten het gaat (let op: dit zijn hele grove schattingen)
en ten slotte of er sprake is van onbedoeld gebruik.Overigens verstaat men in dit onderzoek onder mobiele studenten de studenten
die hun volledige studie in het buitenland volgen. Dit zijn namelijk de studenten
die geen gebruik kunnen maken van studiefinanciering. Studenten die een gedeeltelijke
studie in Nederland volgen, staan over het algemeen ingeschreven aan een Nederlandse
universiteit. Zij krijgen gewoon studiefinanciering. Voor hen verandert er
niets als de studiefinanciering meeneembaar wordt.LandStudiefinancie- ringsstelselMogel. voor meenemenDekkingsgebiedAanvullende voorwaarden% stud. met voll. studie in buitenl. Onbedoeld gebruik België (Vlaand.)Kinderbijslag, Belastingvoordeel Inkomensafh. beursIndirect: ruim Direct: beperkt NL en enkele opleidingenPubliek bekostigd progr. Bursaal
zijn0.01%Niet goed
mogelijk Denemar.Ruime (basisbeurzen)
en leningenIndirect: nvt Direct:
ruimOnbeperktVoltijdse opleiding, Voortgangseis, Deense bankrekening, Voor 20ste in DK
zijn en daar min. 2 jr gewoond, max. 4 jaar SF Beroepsperspectief in DK2.10%Eigenlijk onmogelijk
en men maakt zich er niet druk om DuitslandKinderbijslag, Belastingvoordeel. Inkomensafh. beurs en leningIndirect: ruim Direct: zeer beperkt, maar verruiming
verwachtGrensregio'sBursaal zijn, Grenzpendler zijn (in Duitsland wonen) of op vaste verblijfplaats
in buitenland blijven0.01%Niet goed mogelijk FinlandRuime (basis-) beurzen en leningenIndirect: n.v.t. Direct: ruimOnbeperktPermanente verblijfsverg. voor Finland, 
maximaal 2 jaar in buitenland wonen4.00%Geen verontrustende geluiden FrankrijkKinderbijslag, Belastingvoordeel Inkomensafh. BeursIndirect: ruim Direct: licht beperktEER landenLanglopende verblijfsvergunning (ouders),
bursaal zijn–Geen probleem Griekenl.Vergoedingen in natura Inkomensafh. BeursGeenNergensNvt–OnmogelijkIerlandInkomensafh. BeursIndirect: nvt Direct: licht beperktOnbeperktMinimum cursusduur 2 jaar, Minimaal 1 jaar in district wonen1.50%Niet goed mogelijkItaliëKinderbijslag, Belastingvoordeel Inkomensafh. BeursIndirect: ruim Direct: geenNergensMaximaal aftrekbaar collegegeldbedrag–Niet goed mogelijk Luxemb.Kinderbijslag, Belastingvoordeel Inkomensafh. Beurs en leningIndirect: ruim Direct: ruimOnbeperktErkende HO opleiding75.20%Wellicht enkele gevallen, geen probleemNederlandBelastingvoordeel Basisbeurzen, aanv. beurs en leningIndirect: ruim direct: beperktGrenslanden
en enkele opleidingenGeen, maar voor VISIEbeurs
minimaal 1 jaar op een NL school gezeten hebben0,70%Mogelijk probleem in toekomstNoorweg.Basisbeurzen
en leningenIndirect: nvt Direct:
ruimOnbeperktErkende
opleiding, Minimaal 2 jaar in N gewoond hebben, Beroepsperspectief in N7.90%Geen probleemOostenrijkKinderbijslag, Belastingvoordeel Inkomensafh. BeursIndirect: licht beperkt Direct: zeer beperktGrensregio'sGrenzpendler, studieresultaten0.01%Wellicht zeer beperkt,
geen probleemPortugalBelastingvoordeel Inkomensafh. BeursIndirect: ruim Direct: geenNergensNvt–Niet goed mogelijk SpanjeKinderbijslag,
belastingvoordeel Inkomensafh. BeursIndirect: ruim Direct: geenNergensNvt–Niet goed mogelijk Groot-BrittanniëLeningen en collegegeldcompensatieIndirect: nvt Direct: geenNergensNvt–Niet goed mogelijkZwedenBasisbeurzen en
leningenRuimOnbeperktStudieduur min. 13 weken, Erkende
HO opleiding, Min. 2 jaar in S gewoond hebben3.90%Wellicht enkele gevallen, geen probleemNoot: De mogelijkheid om indirecte SF mee te nemen zijn overal ruim, evenals
het dekkingsgebied daarvan (Griekenland uitgezonderd).Voor indirecte SF worden geen aanvullende voorwaarden gesteld, behalve
dat de aanvrager belastingplichtig is in het desbetreffende land.Onbedoeld gebruikEen belangrijke achtergrond van het onderzoek naar mobiliteit en studiefinanciering
is de zorg bij de Nederlandse overheid dat door de studiefinanciering open
te stellen, het onbedoeld gebruik sterk zal toenemen. Bij onbedoeld gebruik
van studiefinanciering wordt vooral gedacht aan groepen studenten die onder
normale omstandigheden niet in aanmerking zouden komen voor studiefinanciering
in een bepaald land, omdat zij nauwelijks een binding met het verstrekkende
land hebben. Dit is bijvoorbeeld het geval als een van hun ouders in een ander
EU-land werkt, maar de student zelf daar niet woont. Dat bepaalde landen uitzonderingssituaties
creëren voor studenten die een volledig programma in het buitenland willen
volgen, kan dergelijk onbedoeld gebruik aantrekken.Volgens het CHEPS kan het geldende studiefinancieringsstelsel het onbedoeld
gebruik in meer of mindere mate stimuleren. Met name de volgende kenmerken
of criteria van stelsels van studiefinanciering spelen daarbij een rol.Allereerst speelt de relatieve generositeit van een stelsel van studiefinanciering
een rol. De conclusie is dat vooral de landen met veel directe studiefinanciering
die onafhankelijk van het ouderlijk inkomen wordt verstrekt, een gunstig klimaat
scheppen voor onbedoeld gebruik. De volgende landen lijken daardoor tot de
risicolanden te horen: Denemarken, Finland, Nederland, Noorwegen, Zweden en
in iets mindere mate Ierland.Ten tweede speelt het aantal landen (programma's) een rol waar naartoe
men studiefinanciering kan meenemen. Zoals blijkt uit het schema, kan men
in de landen met alléén directe studiefinanciering, deze doorgaans
ook gebruiken voor studie in het buitenland. Wel worden er vaak beperkende
voorwaarden in bestemmingslanden en/of programma's gesteld. De groep landen
met deze voorziening bestaat uit: Denemarken, Finland, Ierland, Noorwegen
en Zweden.In landen met zowel directe (afhankelijk van het ouderlijk inkomen) als
indirecte studiefinanciering kan men beide over het algemeen gebruiken voor
studie in het buitenland. Zo kunnen ouders doorgaans kinderbijslag en belastingaftrek
aanvragen voor kinderen die in het buitenland gaan studeren.Directe studiefinanciering, in de vorm van beurzen of leningen, is in
België, Duitsland en Oostenrijk in beperkte mate beschikbaar voor studie-activiteiten in het buitenland. De mogelijkheden in Frankrijk, Nederland
en Luxemburg zijn in dat opzicht ruimer, vooral voor wat betreft het aantal
bestemmingslanden. In Griekenland, Italië, Portugal, Spanje en Groot-Brittannië
kunnen studenten helemaal geen directe studiefinanciering krijgen voor volledige
studie in het buitenland.Tot slot zijn er nog aanvullende voorwaarden die eventueel onbedoeld gebruik
van studiefinanciering kunnen remmen of juist stimuleren. Voor de indirecte
studiefinanciering gelden doorgaans alleen de beperkingen die ook voor studie
in het eigen land gelden. Het gaat dan met name om leeftijdsgrenzen. Voor
directe studiefinanciering worden meestal wel aanvullende eisen gesteld. De
belangrijkste zijn:– De opleidingen moeten doorgaans erkend worden als hoger onderwijs.– De opleiding moet voltijds gevolgd worden.– De opleiding moet met publieke middelen worden ondersteund.Daarnaast bestaat er een lange lijst met andere aanvullende criteria in
de diverse landen om studiefinanciering te kunnen meenemen. De volgende eisen
komen vaak voor:– De opleiding moet beroepsperspectief bieden in het thuisland.– Men moet een bepaalde periode in het verstrekkende land hebben
gewoond of daar een permanente verblijfsvergunning hebben.Wanneer we de lijst van aanvullende eisen bekijken, lijkt het erop dat
veel landen de mogelijkheden voor onbedoeld gebruik minimaliseren. In een
aantal landen wordt het de eigen reguliere mobiele studenten al lastig gemaakt
of zijn de mogelijkheden om studiefinanciering voor studie in het buitenland
te gebruiken überhaupt zeer beperkt.ConclusiesDe algemene indruk uit het onderzoek naar onbedoeld gebruik van studiefinanciering
voor studie in het buitenland, is dat dit in de meeste landen geen onderwerp
van discussie is. In ieder geval zijn hierover geen gegevens beschikbaar.
De experts in de betreffende landen kunnen zich nauwelijks voorstellen dat
er onbedoeld gebruik optreedt. Uit de informatie over de mogelijkheden voor
het gebruik van studiefinanciering voor studie in het buitenland en vooral
de beperkende voorwaarden die hier aan worden gesteld, kunnen deze reacties
goed worden verklaard. Het is doorgaans moeilijker om studiefinanciering te
gebruiken voor studie in het buitenland dan in het eigen land. De voorwaarden
om studiefinanciering mee te nemen, maakt de groep van potentiële onbedoeld
gebruikers vaak erg klein.Vooral het vereiste van het verblijf in het land waar men studiefinanciering
aanvraagt, is een veelgebruikte maatregel om onbedoeld gebruik te voorkomen.
De meeste landen met een relatief genereus studiefinancieringsstelsel, vooral
de Scandinavische landen, passen dit toe.Een ander probleem bij het meeneembaar maken van studiefinanciering voor
een studie in het buitenland, is dat studenten in meerdere landen studiefinanciering
zouden kunnen aanvragen. In hoeverre slimme studenten hun mogelijke studiefinancieringrechten
in twee (of meer) landen zouden kunnen proberen te verzilveren, is ook onduidelijk.
Binnen de Scandinavische landen bestaan hierover afspraken, maar daarbuiten
lijkt dit geen issue te zijn. Men gaat in goed vertrouwen af op de informatie
die de studenten over inkomsten en bronnen verstrekken. In ieder geval heeft de Europese jurisprudentie het Nederlandse stelsel
van studiefinanciering (dat relatief genereus is) gevoeliger gemaakt voor
onbedoeld gebruik. Dit zal nog sterker zo zijn wanneer Nederland het aantal
landen en opleidingen uitbreidt waar studenten met behoud van Nederlandse
studiefinanciering kunnen gaan studeren.XNoot1Regeling Stimulering internationale mobiliteit volledige hoger onderwijsopleidingen
2000 (VISIE-beursregeling) SFB/2000/41192 van 1 november 2000, en de
voorafgaande versies van de VISIE-regeling (van 1 juni 1999 en 17 februari
1998).XNoot1Dit zijn de landen van de Europese Unie, aangevuld met Noorwegen, IJsland
en Liechtenstein.XNoot1The European higher education area, Joint declaration of the European
Ministers of Education; Convened in Bologna on the 19th of June 1999.XNoot1Het Middelbaar Beroepsonderwijs kent onderscheid in de Beroepsondersteunende
Leerweg (BOL) en de Beroepsbegeleidende Leerweg (BBL). Omdat deelnemers in
het BBL geen financiële tegemoetkoming ontvangen van de overheid, wordt
in deze notitie gedoeld op deelnemers in het BOL. Deze deelnemers kunnen tot
hun 18e jaar een tegemoetkoming in de studiekosten (TS) ontvangen en vanaf
hun 18e jaar studiefinanciering (SF).XNoot1De fiscale voorzieningen voor de studenten gelden alleen als de student
binnenlandsbelastingplichtig is of buitenlandsbelastingplichtig, maar een
Nederlands inkomen geniet.XNoot1Voor de Europass komt volgens de beschikking iedereen in aanmerking die,
ongeacht zijn leeftijd, een beroepsopleiding volgt op ongeacht welk niveau,
waaronder dat van het hoger onderwijs. Deze opleiding, die door de bevoegde
autoriteiten in het land van herkomst wordt erkend of gecertificeerd volgens
de daar geldende wetgeving, procedures of praktijken, omvat gestructureerde
opleidingsperioden in een bedrijf en eventueel bij een opleidingsinstelling
of -centrum.XNoot1Conclusies van het Voorzitterschap. Europese Raad van Lissabon, 23 en
24 maart 2000. Zie met name Conclusie 26 (pagina 13) over mobiliteit
van onder meer studenten.XNoot1Meeusen (HvJEG, 8 juni 1999, zaak C-337/97).XNoot1Het betreft hier de tarieven voor 2001.XNoot1Lair (HvJEG, 21 juni 1988, zaak 39/86).XNoot2Bernini (HvJEG, 26 februari 1992, zaak C 3/90)XNoot3Raulin (HvJEG, 26 februari 1992, zaak C-357/89).XNoot4Meeusen (HvJEG, 8 juni 1999, zaak C-337/97).XNoot5Overigens is er kort voor het verschijnen van deze notitie een uitspraak
van het Europees Hof in de zaak Hassan Fahmi en M. Esmoris Cerdeiro-Pinedo
Amado gedaan (HvJEG, 20 maart 2001, zaak C-33/99). Deze uitspraak leidt ertoe
dat studiefinanciering niet noodzakelijkerwijs hoeft toegekend te worden aan
(kinderen van) naar het land van herkomst teruggekeerde ex EU-werknemers.
Het Hof bepaalde: «[...] dat een onderdaan van een lidstaat die het
door artikel 48 van het Verdrag gewaarborgde recht van vrij verkeer heeft
uitgeoefend en vervolgens zijn beroepsactiviteit in de lidstaat van ontvangst
heeft gestaakt en naar zijn land van herkomst is teruggekeerd waar ook zijn
kinderen wonen, zich noch op voormeld artikel 48 noch op artikel 7, lid 2,
van verordening nr. 1612/68 kan beroepen teneinde van de lidstaat waar hij
werkzaam is geweest, studiefinanciering voor zijn kinderen te verkrijgen onder
dezelfde voorwaarden als door deze staat op zijn eigen onderdanen worden toegepast.»XNoot1Daarnaast kan bij AmvB gelijkstelling met een Nederlander plaatsvinden,
zoals het geval is bij Molukkers.XNoot2Meints (HvJEG, 27 november 1997, zaak C-57/96). 3 Overigens zet men bij het ministerie van Sociale Zaken vraagtekens
bij deze conclusie van het Asser instituut. In de volksverzekeringen wordt
namelijk wèl een woonplaatsvereiste gesteld aan Nederlanders en EU-werknemers
(bijv. voor het verkrijgen van een bijstandsuitkering). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24724-48.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl