Vaststelling begroting Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2009; Brief van de Staatssecretaris van Defensie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133361
 2008-2009
 
 31 700 X
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie
(X) voor het jaar 2009
 
 
 
 
 Nr. 
 124
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 1 juli 2009
 
 Eind 2008 is de projectorganisatie Staal opgeheven en zijn de zeven defensieonderdelen
verantwoordelijk geworden voor de verdere uitvoering van de aanbevelingen
van de gelijknamige commissie. De aanduiding is daarbij gewijzigd in «sociaal
veilige werk- en leefomgeving». Over het toezicht op de voortgang van
de uitvoering zijn afspraken gemaakt met de defensieonderdelen, terwijl het
periodieke voortgangsoverleg met vertegenwoordigers van de bonden, de medezeggenschapscommissies
en de geestelijke verzorging in stand wordt gehouden. Zoals ik in de vijfde
rapportage over de uitvoering van maatregelen naar aanleiding van de commissie-Staal
(Kamerstuk 31 700 X, nr. 18) heb meegedeeld, rapporteer ik u in
2009 halfjaarlijks over de stand van zaken van de uitvoering.
 
 Voor de uitvoering van de aanbevelingen van de commissie-Staal is destijds
een plan van aanpak opgesteld dat vier aandachtsgebieden behelsde, te weten
gedragscode, leiderschap, organisatie en personeel. In deze brief schets ik
per aandachtsgebied de stand van zaken, vervolgens informeer ik u over enige
onderzoeken die gaande zijn. Tot slot volgt een overzicht van de financiën.
 Gedragscode
 De gedragscode is op 1 april 2007 in de defensieorganisatie geïntroduceerd
en sindsdien opgenomen in de opleidingen en trainingen. Om de gedragscode
levend te houden, zijn posters ontworpen waarop aandachtspunten worden uitgebeeld.
De posters zijn in april aan de defensieonderdelen overgedragen en kunnen
breed worden gebruikt. Ook is er een dvd gemaakt voor leidinggevenden bij
besprekingen van (on)gewenst gedrag op de werkvloer. Zodra de bijbehorende
handleiding gereed is, wordt de dvd in de zomer verspreid over de defensieonderdelen,
zodat deze in teamverband kan worden getoond en besproken. Het Dienstencentrum
Gedragswetenschappen voert momenteel een draagvlakonderzoek naar de gedragscode
uit om te kunnen vaststellen of er aanpassingen nodig zijn. Gelijktijdig
worden doorlopend telefonische enquêtes uitgevoerd voor de benchmark
over de werkbeleving.
 Leiderschap
 Het eind 2008 opgerichte Stafbureau Leiderschap coördineert met de
gelijknamige bureaus bij de defensieonderdelen de uitvoering van alle activiteiten
op het gebied van leiderschap. Het betreft de training «Sociale aspecten
van leidinggeven», de opleiding van coaches in nevenfunctie, het ontwerpen
van meetinstrumenten op organisatie- en individueel niveau en workshops en
seminars op het gebied van leiderschap(sontwikkeling). Voorts wordt de leiderschapsvisie
verder ontwikkeld en worden leiderschapsprojecten enactiviteiten op het niveau
van de defensieonderdelen ondersteund.
 
 Alle initiële en loopbaanopleidingen zijn intussen aangepast zodat
de sociale aspecten van leidinggeven ruimschoots aan bod komen. Voor de groep
leidinggevende militairen en burgers die niet de aangepaste initiële
opleiding hebben gevolgd of niet op korte termijn een loopbaanopleiding volgen,
is een afzonderlijke training ontwikkeld. In april en mei van dit jaar zijn
de eerste trainingen aangeboden voor dienstencentra, de Defensie Materieel
Organisatie en de Bestuursstaf. Bovendien is een train
the trainer programma voor instructeurs en begeleiders van de operationele
commando’s ontwikkeld waarmee zij deze training volgens dezelfde kwaliteitsnormen
bij de eigen eenheden verzorgen. Door deze «inhaalslag» zijn eind
2012 in totaal ongeveer 10 000 leidinggevenden getraind.
 
 Intussen zijn 48 kandidaat-coaches in opleiding bij InterCoach, een werkmaatschappij
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en worden
96 leidinggevenden gecoacht. Dit aantal zal in de loop van 2009, mede door
de tijdelijke inzet van CoachBoulevard oplopen tot ongeveer 175 coaches en
250 leidinggevenden.
 Daarmee nemen de bekendheid en de bruikbaarheid van coaching als instrument voor de ontwikkeling van leidinggevenden
in de organisatie toe. Eind 2010 zullen 350 coaches beschikbaar zijn. In de
zomer komt een protocol voor coaching beschikbaar, zodat het instrument overal
in de organisatie op dezelfde manier kan worden gebruikt.
 
 In oktober 2009 komen instrumenten gereed om te meten hoe de kwaliteit
van leiderschap in de organisatie zich ontwikkelt. Tevens komen assessments en testen beschikbaar waarmee individuele leidinggevenden
hun ontwikkelingsmogelijkheden op dit gebied kunnen (laten) vaststellen. Ook
wordt een pilot uitgevoerd, waarbij commandanten
de beschikking krijgen over (extra) budgetten om te kunnen inspelen op de
opleidingsbehoeften die uit assessments en testen
voortvloeien.
 
 Om leiderschap en de ontwikkeling ervan op de agenda te houden en discussies
daarover een impuls te geven, wordt in de tweede helft van 2009 tot en met
2010 een programma van workshops en seminars aangeboden aan de defensieonderdelen.
Het ligt in de bedoeling hiermee ca. 75% van de leidinggevenden vanaf
de rang van korporaal (KM) en sergeant en gelijkgesteld burgerpersoneel te
bereiken. Mede op basis van die discussies wordt de visie op leiderschap verder
ontwikkeld en worden de activiteiten om een sociaal veilig werk- en leefklimaat
te bevorderen in een beleidskader ondergebracht.
 Organisatie en personeel
 Een van de belangrijkste projecten in dit aandachtsgebied, het voorzien
van vrijwel alle legeringskamers van draadloos internet, is bijna voltooid.
De komende maanden zijn de laatste locaties aan de beurt. Vorstverlet en de
aanbestedingsprocedure van de internetaansluiting hebben tot enige vertraging
geleid, maar het project zal naar verwachting 1 juli 2009 voltooid zijn.
Intussen zijn 42 locaties met in totaal 290 gebouwen voorzien van draadloos
internet, tot tevredenheid van het personeel. Het Commando Zeestrijdkrachten
zal dit jaar een begin maken met internet aan boord van schepen. Het project
loopt door tot en met 2010, omdat voor het netwerk aan boord aparte bekabeling
nodig is en het werk zoveel mogelijk zal worden gedaan tijdens het reguliere
onderhoud van de schepen.
 
 In december 2008 waren 30 van de voorziene 53 toezichthoudende en sportinstructeurfuncties
gevuld.
 De reden van de onvolledige vulling ligt in de tegenvallende werving en
opleiding van dit personeel. In 2009 zijn opnieuw extra toezichthoudende functies
aan de defensieonderdelen toebedeeld. Van de in totaal 78 functies waren er
op 1 maart jl. 36 gevuld. De defensieonderdelen hebben hun inspanningen
verder opgevoerd om verandering te brengen in deze onwenselijke situatie.
Het doel is dat alle functies voor eind 2009 zijn gevuld.
 
 Aan de defensieonderdelen zijn zogenoemde commandantenfondsen toegekend
waarmee commandanten in samenspraak met medezeggenschapscommissies activiteiten
organiseren die gewenst gedrag bevorderen. Voorbeelden hiervan zijn saamhorigheidsactiviteiten,
ontspanningsmogelijkheden in recreatieruimtes en sportdagen.
 
 Een groot aantal infrastructurele projecten wordt uitgevoerd in de periode
tot en met 2011. Het betreft projecten om de werken verblijfsruimtes (inclusief
legering) naar de eisen van deze tijd in te richten. De projecten zijn in
overleg met de defensieonderdelen in kaart gebracht en worden uitgevoerd volgens
de bestaande procedures. De uitvoering van deze infrastructurele projecten
loopt gedeeltelijk achter op de planning vanwege de aanbestedingsprocedures
die meer tijd vergen dan was voorzien. De defensieonderdelen hebben aangekondigd
hun inspanningen om tot de gewenste realisatie te komen te zullen verhogen. 
 Integriteitsorganisatie
 De Centrale Organisatie Integriteit Defensie (COID) beschikt momenteel
over centrale en lokale vertrouwenspersonen en bovendien is het centrale meldpunt
operationeel. De formele voltooiing is voorzien omstreeks de zomer. In de
afgelopen periode is gewerkt aan de verbreding van het draagvlak bij de defensieonderdelen
en de centrale vertrouwenspersonen en aan de uitwerking van de bevoegdhedenstructuur.
 
 Er is een toenemende mate bereidheid om meldingen ongewenst gedrag te
doen. Het aantal meldingen is in 2008 met ruim 40% toegenomen ten opzichte
van het jaar daarvoor. Deze toename in de bereidheid tot melden duidt er op
dat de structurele aandacht voor preventie en de aanpak van ongewenst gedrag
bij Defensie zijn vruchten begint af te werpen.
 Onderzoeken
 Tijdens het algemeen overleg Personeel van 30 september 2008 heb
ik voor 2009 een kwalitatief onderzoek naar ongewenst gedrag binnen Defensie
toegezegd. Intussen is de onderzoeksvraag geformuleerd en wordt een onderzoeksplan
voorbereid. Het onderzoek zal door een extern bureau in samenwerking met het
Dienstencentrum Gedragswetenschappen van Defensie worden uitgevoerd. Daartoe
wordt een aanbestedingsprocedure gevolgd om een geschikt extern bureau te
vinden en wordt een begeleidingscommissie ingesteld. Het streven is erop gericht
uiterlijk in oktober a.s. met het onderzoek te beginnen, zodat de resultaten
eind dit jaar beschikbaar zijn.
 
 In mijn brief naar aanleiding van het vorige periodieke onderzoek uit
2008 naar ongewenst gedrag (Kamerstuk 31 200 X, nr. 155), heb ik
u gemeld dat halverwege 2010 opnieuw een kwantitatief onderzoek wordt gehouden
naar ongewenst gedrag bij Defensie. De opzet en systematiek van dit onderzoek
zal vergelijkbaar zijn met eerdere onderzoeken in 2006 en 2008. Daarnaast
maakt het Dienstencentrum Gedragswetenschappen eind 2009 een begin met de
meting van de effecten van de maatregelen om een sociaal veilige werk- en
leefomgeving te bevorderen. Vastgesteld zou moeten worden of alle maatregelen
tot een afname van ongewenst gedrag hebben geleid. De eerste resultaten van
het onderzoek worden in 2010 verwacht.
 Financiën
 De gereserveerde financiële middelen zijn per maatregel verdeeld
over de defensieonderdelen. In onderstaand overzicht zijn de desbetreffende
bedragen weergegeven.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatregel (uit PVA Staal) in M€
 2009
 2010
 2011
 2012
 2013
 2014–2018 
 
 
 
 
 Opleiden leidinggevenden
 6,1
 5,1
 2,3
 2,8
 4,8
 11,5
 
 
 Begeleiden leidinggevenden
 2,2
 2,2
 2,2
 2,2
 2,2
 11,0 
 
 
 Internet op legeringskamers
 3,9
 3,4
 1,8
 1,6
 1,6
 8,0
 
 
 Zinvolle vrijetijdsbesteding – Overige voorstellen en commandantenfondsen
 5,8
 5,8
 5,8
 5,8
 5,8
 29,0
 
 
 Sportfaciliteiten in de avonduren
 2,4
 2,4
 2,4
 2,4
 2,4
 12,0 
 
 
 Invoeren Avondtoezicht
 1,8
 1,8
 1,8
 1,8
 1,8
 9,0 
 
 
 Evalueren militair recht
 0,1
 0,1
 0,0
 0,0
 0,0
 0,0
 
 
 Verbeteringen (infra) werk- en verblijfsruimtes
 8,3
 8,4
 3,6
 0,0
 0,0 
 0,0
 
 
 Integriteitsorganisatie
 1,2
 1,4
 1,4
 1,4
 1,4
 7,0
 
 
 Totaal
 31,8
 30,6
 21,3
 18,0
 20,0
 87,5
 
 
 Budget Staal
 30,0
 30,0
 20,0
 20,0
 20,0
 100,0
 
 
 
 
 Conclusie
 Om bij Defensie de noodzakelijke sociaal veilige werk- en leefomgeving
te garanderen, is voortdurende aandacht nodig en moet worden geïnvesteerd
in personeel en de werk- en leefomgeving. De verantwoordelijkheid voor de
verdere uitvoering van de aanbevelingen ligt bij de zeven defensieonderdelen.
Commandanten op alle niveaus zijn alert op signalen vanaf de werkvloer. Op
het hoogste niveau blijft de plaatsvervangend Commandant der Strijdkrachten
het toezicht uitoefenen op de sociaal veilige werk- en leefomgeving. Hij heeft
onder meer de financiële rapportagefrequentie van de defensieonderdelen
verhoogd.
 
 De staatssecretaris van Defensie,
 J. G. de Vries