Wet werk en bijstand; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28870, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

14-05-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28870 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeen deel1. Inleiding2. AlgemeenRechten en plichten van burgers en gemeentenOmslag in de gemeentelijke uitvoering naar een op uitstroom
en reïntegratie gerichte werkwijzeInkomenswaarborgFinancieringDeregulering en vereenvoudigingGewenste resultaten in beleid en gemeentelijke uitvoeringVerantwoording, toezicht en informatievoorzieningSUWI3. Arbeidsinschakeling en reïntegratie3.1. Rechten en plichten3.1.1. Afstemming van de uitkering op het nakomen van
verplichtingen3.1.2. De verplichtingen tot werk3.1.3. Ontheffingen3.2. Reïntegratie3.2.1. Gemeentelijke verantwoordelijkheid3.2.2. Aanspraak van belanghebbende op ondersteuning bij
reïntegratie3.2.3. Niet-uitkeringsgerechtigden en personen met een
uitkering op grond van de Algemene nabestaandenwet3.2.4. Een sluitende aanpak3.2.5. Uitbesteding en Aanbesteding3.3. Ontwikkelingen in het bestand van bijstandsgerechtigden1) Uitstroom naar reguliere arbeid2) Experiment Sociale Activering4. Inkomenswaarborg en armoedeval4.1. Uitkeringsnormen: systematiek en hoogte4.2. Middelentoets4.3. LangdurigheidstoeslagAlgemeenAspecten met betrekking tot het inkomensbeleidAspecten met betrekking tot het activeringsbeleidDoelgroep4.4. Bijzondere bijstand en afschaffen categoriaal beleidAlgemeen4.5. Budgetbeheer en bijstand in natura4.6. Armoedeval5. Financiering5.1. Financieringssystematiek inkomensdeel5.1.1. Het macrobudgetMacrobudget bijstand voor personen tot 65 jaarMacrobudget voor categorie 65 jaar en ouder met al dan
niet gedeeltelijke bijstandsuitkering5.1.2. VerdeelsystematiekVerdeelsystematiek macrobudget voor personen tot 65 jaarVerdeelsystematiek macrobudget voor personen van 65 jaar
en ouder5.1.3. Budgetoverschot en -tekort; toetsingscommissieFinanciering aanvullende uitkeringen5.2. Financieringssystematiek werkdeel5.2.1. Het macrobudget werkdeel5.2.2. Verdeelsystematiek werkdeel5.2.3. Budgetoverschot werkdeel6. Uitvoering en samenwerking6.1. Overleg met gemeenten6.2. Gevolgen voor gemeenten6.3. Samenwerking in de SUWI-keten7. Vereenvoudiging7.1. Bevoegdheid tot terugvordering in plaats van verplichting7.2. Vereenvoudiging van het verhaal van bijstand7.3. Omzetting van het boetesysteem in een verlaging van
de uitkering7.4. Afschaffen van uitvoeringsvoorschriften7.5. Beleidsinnovatie8. Rijkstoezicht9. Informatiebeleid11. Financiële gevolgenInkomensdeelWerkdeel12. RechtsbeschermingARTIKELSGEWIJSHOOFDSTUK 1 ALGEMEEN§ 1.1 BegripsbepalingenArtikelen 1 en 2 Organen, premies en kinderbijslagArtikel 3 Gezamenlijke huishouding en woningGehuwdenGezamenlijke huishoudingArtikel 4 Alleenstaande, alleenstaande ouder en gezinArtikel 5 Bijstand en voorliggende voorzieningArtikel 6 Niet-uitkeringsgerechtigde, arbeidsinschakeling
en sociale activering§ 1.2 Opdracht gemeenteArtikel 7 Opdracht burgemeester en wethoudersArtikel 8 Opdracht gemeenteraadHOOFDSTUK 2 RECHTEN EN PLICHTEN§ 2.1 ArbeidsinschakelingArtikelen 9 en 10 Plicht tot en aanspraak op ondersteuning
bij arbeidsinschakelingVoorzieningenGesubsidieerd werkWerken behoud van uitkeringVerordening en aanspraak op ondersteuningPlicht tot arbeidsinschakeling en ontheffing§ 2.2 BijstandArtikel 11 RechthebbendenVreemdelingen (tweede en derde lid)Artikel 12 Onderhoudsplicht oudersArtikel 13 Uitsluiting van bijstandLid 1, onderdeel aLid 1, onderdeel bLid 1, onderdeel cLid 1, onderdeel dLid 1, onderdeel eLid 1, onderdeel fLid 2, onderdeel aLid 2, onderdeel bLid 2, onderdeel cArtikel 14 Niet-noodzakelijke kostenArtikel 15 Voorliggende voorzieningArtikel 16 Zeer dringende redenen§ 2.3 Inlichtingenplicht en afstemmingArtikel 17 InlichtingenplichtArtikel 18 AfstemmingEVRM en vierde tranche AwbHOOFDSTUK 3 ALGEMENE BIJSTAND§ 3.1 AlgemeenArtikel 19 Voorwaarden§ 3.2 NormenArtikel 20 JongerennormenArtikel 21 Normen 21–65 jaarArtikel 22 Normen 65 jaar of ouderArtikel 23 Normen in inrichtingArtikel 24 Afwijking norm gehuwdenArtikel 25 Alleenstaande (ouder)Artikel 26 GehuwdenArtikel 27 WoonsituatieArtikel 28 SchoolverlatersArtikel 29 Alleenstaande van 21 of 22 jaarArtikel 30 VerordeningMaximale toeslag§ 3.4 MiddelenArtikel 31 MiddelenArtikel 32 InkomenArtikel 33 Bijzondere inkomstenArtikel 34 VermogenVermogensmutatie tijdens de bijstandsverleningVermogensmutatie tijdens de bijstandsverleningVermogensmutatie tijdens de bijstandsverleningVermogensmutatie tijdens de bijstandsverleningVermogensmutatie tijdens de bijstandsverleningHOOFDSTUK 4 AANVULLENDE INKOMENSONDERSTEUNING EN AANPASSING
BEDRAGEN§ 4.1 Aanvullende inkomensondersteuningArtikel 35 Bijzondere bijstandArtikel 36 Langdurigheidstoeslag§ 4.2 Aanpassing bedragenArtikel 37 Netto minimumloon en prijsindexcijferArtikel 38 Aanpassing normen en bedragenArtikel 39 Aanpassing middelenHOOFDSTUK 5 UITVOERING§ 5.1 De aanvraagArtikel 40 Woonplaats en adresgegevensArtikel 41 Aanvraag bij CWIArtikel 42 DoorzendingArtikel 43 Vaststelling op aanvraag§ 5.2 Toekenning, vaststelling en betalingArtikel 44 ToekenningArtikel 45 Vaststelling en betalingArtikel 46 Vervreemding, verpanding, beslag en machtiging§ 5.3 CliëntenparticipatieArtikel 47 Realisatie en vormgevingHOOFDSTUK 6 BEVOEGDHEDEN EN FACILITEITEN GEMEENTEN§ 6.1 Vorm bijstandArtikel 48 Geldlening en borgtochtArtikel 49 SchuldenlastArtikel 50 Eigen woningArtikel 51 Duurzame gebruiksgoederenArtikel 52 VoorschotArtikel 53 Voorschot UWV§ 6.2 Opschorten en herzienArtikel 54 Onjuiste gegevens en onvoldoende medewerking§ 6.3 Aanvullende verplichtingenArtikel 55 Nadere verplichtingenArtikel 56 KinderalimentatieArtikel 57 Noodzakelijke betalingen en bijstand in natura§ 6.4 TerugvorderingArtikel 58 Bevoegdheid terugvorderingArtikel 59 Terugvordering gezinsledenArtikel 60 Besluit tot terugvordering§ 6.5 VerhaalArtikelen 61 en 62 Bevoegdheid en besluit tot verhaal§ 6.6 GegevensuitwisselingArtikel 63 Inlichtingenverplichting werkgeverArtikel 64 Inlichtingenverplichting instantiesArtikel 65 GeheimhoudingsplichtArtikel 66 Vermoeden misdrijfArtikel 67 Inlichtingenverplichting gemeentenArtikel 68 Sociaal-fiscaalnummerHOOFDSTUK 7 FINANCIERING, TOEZICHT EN INFORMATIE§ 7.1 FinancieringArtikelen 69 en 71 Verdeling uitkeringen en aanpassing
uitkering inkomensdeelArtikel 70 Vaststelling kosten en terugvordering werkdeelArtikel 72 Verlaging uitkering inkomensdeelArtikelen 73 en 74 Toetsingscommissie en aanvulling uitkering
inkomensdeelArtikel 75 Betaling uitkeringen, aanpassing uitkering
en aanvullende uitkering§ 7.2 ToezichtArtikel 76 Toezicht§ 7.3 InformatieArtikel 77 Verslag over de uitvoeringArtikel 78 InformatievoorzieningHOOFDSTUK 8 SLOTBEPALINGENArtikel 79 Begrip besluitArtikel 80 CassatieArtikel 81 Onverwijlde bijstandArtikel 82 Goede uitvoeringArtikel 83 InnovatieOndertekeningBIJLAGE 1Tabel 1 Uitkeringen aan thuiswonenden met periodieke algemene
bijstand naar leeftijd en leefvorm, ultimo 2002Tabel 2 Uitkeringen van thuiswonenden jonger dan 65 jaar
met periodiek algemeen bijstand naar duur en leefvorm, ultimoTabel 3 Uitkeringen van thuiswonenden jonger dan 65 jaar
met periodieke algemene bijstand naar opleidingsniveau1Tabel 4 Toekenningen en beëindigingen van ABW-uitkeringenTabel 5 Uitstroom thuiswonenden met periodiek algemeen
bijstand naar duur van uitkering, 2001Tabel 6. In- en uitstroom van bijstandsuitkeringen1 naar gemeentegrootte en leefvorm, 2001
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 28870, nr. 3 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28870Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 232 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 870Vaststelling van een wet inzake ondersteuning bij arbeidsinschakeling
en verlening van bijstand door gemeenten (Wet werk en bijstand)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGAlgemeen deelInhoudsopgave    1.Inleiding 2.Algemeen 3.Arbeidsinschakeling
en reïntegratie 4.Inkomenswaarborg en
armoedeval 5.Financiering 6.Uitvoering en samenwerkingsaspecten 7.Vereenvoudiging en
deregulering 8.Rijkstoezicht 9.Informatievoorziening 10.Overige inkomensvoorzieningen 11.Financiële gevolgen 12.Rechtsbescherming 1. InleidingIedere Nederlander hier te lande wordt geacht zelfstandig in zijn bestaan
te kunnen voorzien door middel van arbeid. Als dit niet mogelijk is en er
geen andere voorzieningen beschikbaar zijn, heeft de overheid de taak hem
te helpen met het zoeken naar werk en, zo lang met werk nog geen zelfstandig
bestaan mogelijk is, met inkomensondersteuning. Deze verantwoordelijkheid
vormt het sluitstuk van een activerend stelsel van sociale zekerheid. Werk
boven inkomen dus.Tot dusverre is deze overheidstaak neergelegd in verschillende wettelijke
regelingen, te weten de Algemene bijstandswet (Abw), de Wet inschakeling werkzoekenden
(WIW) en het besluit I/D-banen.Met dit voorstel van Wet werk en bijstand (WWB) worden de Algemene bijstandswet
(Abw), de Wet inschakeling werkzoekenden (WIW), de Wet financiering Abw, IOAW
en IOAZ (WFA) en het Besluit in- en doorstroombanen (ID-besluit) ingetrokken.
Zowel de intrekking van de Abw, WIW, de WFA en het ID-besluit als de invoering
van de WWB worden in het wetsvoorstel Invoeringswet WWB geregeld.Voor het realiseren van werk boven inkomen is het nodig dat het stelsel
van regelingen maximaal effectief werkt. Dit wetsvoorstel – dat in de
plaats komt van eerder genoemde regelingen – creëert daarvoor de
mogelijkheden. Daarbij is kritisch gekeken welke regels kunnen vervallen.Deze wet kent de volgende uitgangspunten. In de eerste plaats dient de
eigen verantwoordelijkheid van de burger centraal te staan om al datgene te
doen wat nodig en mogelijk is om in het eigen bestaan te voorzien. Pas als
mensen niet in staat blijken te zijn in het eigen bestaan te voorzien hebben
zij een aanspraak op de overheid hen daarbij te ondersteunen. Dit wetsvoorstel
legt die ondersteunende verantwoordelijkheid bij de gemeente.In de tweede plaats dient de gemeente zo goed mogelijk te zijn toegerust
om de burger te helpen op weg naar werk en hem indien nodig daarbij een inkomenswaarborg
te bieden. In de derde plaats dient de regelgeving zo te zijn ingericht dat
de gemeenten een zo groot mogelijke beleidsruimte en beleidsverantwoordelijkheid
hebben om het doel van de wet te realiseren.De regelgeving dient dus de verantwoordelijkheden en mogelijkheden van
burgers en gemeenten zo goed mogelijk te activeren.Deze aanpak wordt op een aantal manieren uitgewerkt. In de eerste plaats
wordt gekozen voor een duidelijk stelsel van rechten en plichten van de betrokken
burger die meer dan tot dusverre op elkaar worden afgestemd. In de tweede
plaats krijgen gemeenten de volledige verantwoordelijkheid, de ruimte en de
middelen voor het voeren van een actief reïntegratiebeleid. Ruimte en
middelen ontstaan door het creëren van één ongedifferentieerd
en vrij besteedbaar reïntegratiebudget waarmee gemeenten optimaal maatwerk
kunnen leveren. Gemeenten kunnen dan alle denkbare instrumenten inzetten om
ervoor te zorgen dat een uitkeringsgerechtigde uitstroomt naar de arbeidsmarkt
of dat de afstand tot de arbeidsmarkt vermindert.De verantwoordelijkheid van gemeenten wordt geactiveerd doordat zij de
mogelijkheid krijgen daarvoor zelf beleid te ontwikkelen. Gemeenten worden
ook financieel volledig verantwoordelijk voor de uitvoering van deze wet.
Dat betekent dat zij de positieve financiële gevolgen ervaren wanneer
mensen zo snel mogelijk aan de slag komen. Actief beleid wordt zo beloond.
Ook daarvan gaat een krachtige stimulans uit om mensen, waar mogelijk, zo
snel mogelijk toe te leiden naar de arbeidsmarkt.In de derde plaats wordt deze aanpak ondersteund door vermindering en
vereenvoudiging van de regelgeving. Daarmee wordt het oplossend vermogen op
het lokale niveau versterkt. Vermindering en vereenvoudiging van regels en
terugdringing van rapportageverplichtingen van gemeenten zorgen ook voor een
aanzienlijke vermindering van de bureaucratie en daarmee voor een geringere
belasting van gemeenten. Hierdoor kunnen gemeenten meer aandacht besteden
aan reïntegratie en zal er minder vaak sprake zijn van onrechtmatige
uitvoering van de wet. In combinatie met de stimulans van de volledige financiële
verantwoordelijkheid zal dit leiden tot versterking van het functioneren van
gemeenten bij de uitvoering van bijstand en reïntegratie.2. AlgemeenIn deze paragraaf wordt het nieuwe stelsel op hoofdlijnen beschreven.
In de specifieke hoofdstukken zullen deze thema's verder worden uitgewerkt.Rechten en plichten van burgers en gemeentenVoor het activeren van verantwoordelijkheden van burgers en gemeenten
is het noodzakelijk dat rechten en plichten van beiden duidelijk zijn. Er
is een algemeen geldende verplichting tot reïntegratie, waarvan alleen
in individuele gevallen kan worden afgeweken.De hoogte van de uitkering wordt gekoppeld aan het betoonde verantwoordelijkheidsbesef
en aan het nakomen van verplichtingen. De gemeente is verantwoordelijk voor
het ondersteunen van cliënten die niet op eigen kracht aan de slag komen.
Daarbij wordt een voorziening aangeboden gericht op arbeidsinschakeling indien
dit naar het oordeel van de gemeente nodig is.Het beleid terzake wordt vastgelegd in een verordening. De gemeente dient
er daarbij voor te zorgen dat verschillende groepen op een evenwichtige manier
aan bod komen. Aanvullend op deze reïntegratieopdracht van de gemeente
heeft de cliënt een aanspraak op ondersteuning daarbij door de gemeente.Omslag in de gemeentelijke uitvoering naar een op uitstroom
en reïntegratie gerichte werkwijzeDe regelgeving dient maximale mogelijkheden en stimulansen te bieden voor
reïntegratie en participatie, ook voor mensen met een grote afstand tot
de arbeidsmarkt. Zowel het zittend bestand als de nieuwe instroom moet zo
snel mogelijk op het goede spoor worden gezet. Daarvoor is het wenselijk dat
gemeenten alle denkbare instrumenten kunnen inzetten. De gemeenten worden
daarin ondersteund door één vrij besteedbaar reïntegratiebudget
en door vereenvoudiging en bundeling van regelgeving.InkomenswaarborgHet grote belang van een op uitstroom en reïntegratie gerichte aanpak
laat onverlet dat de inkomenswaarborg een kernfunctie blijft van de nieuwe
wet.In dit wetsvoorstel is er voor gekozen de huidige systematiek van centrale
normen en gemeentelijke toeslagen ongewijzigd te laten. Dit is in de huidige
systematiek immers geen knelpunt.Verlening van bijzondere bijstand vindt alleen plaats op basis van maatwerk.
Daarmee wordt helder dat inkomenspolitiek is voorbehouden aan het Rijk. Wel
is in dit wetsvoorstel een extra toeslag geregeld voor personen die gedurende
lange tijd over niet meer beschikken dan een minimuminkomen en die geen perspectief
hebben op inschakeling in het arbeidsproces.FinancieringMeer beleidsmatige verantwoordelijkheden voor gemeenten kunnen niet los
worden gezien van de wijze van financiering. Daarom worden gemeenten volledig
financieel verantwoordelijk voor de uitvoering van deze wet. Het Rijk verschaft
hun daartoe een vast budget dat bestaat uit een inkomensdeel en een werkdeel.
Het budget voor het inkomensdeel beweegt mee met de conjunctuur. Er is daarnaast
een hardheidsclausule die aan een gemeente onder strenge voorwaarden de mogelijkheid
biedt van een aanvulling op het toegekende budget.Middelen die de gemeente overhoudt op het werkdeel vloeien terug naar
het Rijk. Een overschot in het inkomensdeel is vrij besteedbaar. Deze systematiek
is nodig om de gemeenten een maximale stimulans te geven de in het werkdeel
ter beschikking gestelde middelen volledig te benutten, in combinatie met
de stimulans om ook middelen uit het inkomensdeel zo nodig voor reïntegratie
te kunnen inzetten. De werking van deze systematiek zal te zijner tijd worden
geëvalueerd.Deregulering en vereenvoudigingVereenvoudiging van de regelgeving is een belangrijk instrument om de
uitvoering te ondersteunen bij het realiseren van een op uitstroom en reïntegratie
gerichte werkwijze. Deze vereenvoudiging wordt langs een aantal sporen bereikt.
Oogmerk is steeds dat de gemeente meer mogelijkheden krijgt eigen keuzes te
maken. Het gaat hierbij om omzetten van verplichtingen in bevoegdheden,
vervanging van de boetes door een verlaging van de uitkering, het afschaffen
van uitvoeringsvoorschriften, het beperken van nadere regelgeving en vermindering
van rapportageverplichtingen aan het Rijk.Gewenste resultaten in beleid en gemeentelijke uitvoeringHet wetsvoorstel moet leiden tot een aantal resultaten.In de eerste plaats dient de instroom in de uitkering zoveel mogelijk
te worden beperkt (actieve poortwachter). Voor degenen die een beroep moeten
doen op de inkomenswaarborg dient het verblijf in de uitkering zo kort mogelijk
te zijn door een activeringsbeleid gericht op uitstroom en door inzet van
reïntegratie-instrumenten.In de tweede plaats dient het reïntegratiebeleid evenwichtig te zijn
zodat alle groepen met specifieke kenmerken daarin worden betrokken.In de derde plaats dienen beleid en uitvoering transparant te zijn. Voor
de betrokkene dient duidelijk te zijn aan welke verplichtingen hij moet voldoen.
Deze aanpak wordt ondersteund door goede handhaving en fraudebestrijding,
zowel preventief als repressief.Verantwoording, toezicht en informatievoorzieningHet College van Burgemeester en Wethouders verantwoordt zich tegenover
de gemeenteraad over de uitvoering van de wet in volle omvang. De gemeenteraad
kan een sterke beleidsmatige invloed uitoefenen, onder meer door de lokale
verordeningen die zij vaststelt.Tegenover de minister verantwoordt het College van Burgemeester en Wethouders
zich over de naleving van de wettelijke voorschriften en de besteding van
het geoormerkte reïntegratiebudget. De minister kan daarnaast informatie
over het lokale beleid verzamelen ten behoeve van de beleidsvorming.Het toezicht dat onder gezag van de minister wordt uitgeoefend richt zich
op de rechtmatigheid van de uitvoering en op de doeltreffendheid van deze
wet.Via het integrale uitvoeringsverslag verstrekt de gemeente informatie
die de minister voor verschillende doeleinden (vaststelling en verdeling macrobudget,
beleidsvoering, toezicht) nodig heeft.SUWIDe inrichting van de uitvoering van de sociale zekerheid, zoals deze is
neergelegd in de Wet structuur uitvoering werk en inkomen (SUWI), blijft ook
in deze wet van kracht. De grotere verantwoordelijkheden die de gemeenten
met dit wetsvoorstel krijgen, versterkt de noodzaak van de in dit wetsvoorstel
opgenomen verplichting tot intensieve samenwerking in de keten van werk en
inkomen, in het bijzonder tussen de gemeenten en de CWI. Daarbij spelen de
overeenkomsten die gemeenten sluiten met hun CWI, de zogenaamde service niveau
overeenkomsten of sno's, een belangrijke rol.3. Arbeidsinschakeling en reïntegratieCentraal in het wetsvoorstel staat – voor personen jonger dan 65
jaar – het uitgangspunt werk boven inkomen. De introductie van het begrip
algemeen geaccepteerde arbeid in plaats van passende arbeid beoogt dit uitgangspunt
sterker te benadrukken. In de toelichting op artikel 6 wordt nader op dit
onderscheid ingegaan.Alle inspanningen van betrokkene en gemeente dienen te zijn gericht op
arbeidsinschakeling. Onder arbeidsinschakeling wordt verstaan het verrichten
van algemeen geaccepteerde arbeid, zonder dat daarbij gebruik wordt gebruik
van een daarop gerichte voorziening die door de gemeente wordt aangeboden.
Met deze laatste beperking wordt aangegeven dat gesubsidieerde arbeid, als
voorziening in het kader van deze wet, weliswaar algemeen geaccepteerde
arbeid is maar geen einddoel kan zijn. De werknemer op een gesubsidieerde
arbeidsplaats mag daarom van de gemeente verwachten dat zij zo nodig ondersteuning
geeft, gericht op doorstroom naar ongesubsidieerd werk.Reïntegratie is het geheel van activiteiten dat leidt tot arbeidsinschakeling.
De wet stelt het college van burgemeester en wethouders daarvoor mede verantwoordelijk
door de opdracht de cliënt bij zijn arbeidsinschakeling te ondersteunen.
Daarbij wordt een voorziening aangeboden indien dit naar het oordeel van het
college nodig is.Het primaat van arbeidsinschakeling laat onverlet dat de gemeente de mogelijkheid
heeft een voorziening aan te bieden in plaats van arbeid als daarmee voor
betrokkene de kans op duurzame arbeidsinschakeling wordt vergroot.Deze verantwoordelijkheden van cliënt en gemeente voor arbeidsinschakeling
en reïntegratie vraagt om een heldere formulering van rechten en plichten
van belanghebbende. Hij moet gebruik kunnen maken van voorzieningen gericht
op inschakeling in het arbeidsproces als dat naar het oordeel van de gemeente
nodig is. Zowel bij het toekennen van rechten als bij het opleggen van verplichtingen
speelt het toepassen van maatwerk door gemeenten een hoofdrol. Het wetsvoorstel
beoogt verder een grotere snelheid van het reïntegratieproces te bewerkstelligen
door de gemeenten een grotere beleidsruimte te geven bij de invulling van
de individuele rechten en plichten en bij het aanbieden van voorzieningen.Door de toepassing van maatwerk ontstaan er verschillen tussen gemeenten
in de uitvoering van deze wet, die voortvloeien uit de aard en de bedoeling
ervan. Door een grotere beleidsruimte en de daaraan verbonden grotere financiële
verantwoordelijkheid zullen gemeenten immers in veel sterkere mate dan tot
nu toe een eigen gemeentelijk beleid moeten gaan ontwikkelen.3.1. Rechten en plichten3.1.1. Afstemming van de uitkering op het nakomen van
verplichtingenRechten en plichten zijn twee kanten van één medaille. Het
recht op een uitkering is altijd verbonden aan de plicht zich in te zetten
om weer onafhankelijk van de uitkering te worden. Dit betekent dat de vaststelling
van de hoogte van de uitkering niet alleen afhangt van de toepasselijke uitkeringsnorm
en de beschikbare middelen van de belanghebbende, maar ook van de mate waarin
de opgelegde verplichtingen worden nagekomen.Tot nu toe is deze koppeling vormgegeven door de mogelijkheid van een
maatregel. Deze bestaat uit een korting op de uitkering met een vaststaande
termijn en een percentage dat is gekoppeld aan standaardcategorieën van
gedragingen die wijzen op een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid.
Deze standaardisering doet echter geen recht aan de individuele situatie en
aan de persoonlijke omstandigheden. Daardoor hebben gemeenten onvoldoende
mogelijkheden tot maatwerk.In het thans voorgestelde systeem geeft de gemeente bij aanvang van de
uitkeringssituatie aan wat de opgelegde verplichtingen zijn en wat de directe
gevolgen zijn voor de uitkering indien betrokkene één of meer
van deze verplichtingen niet nakomt. Deze gevolgen worden door de gemeente
zelf bepaald. Omdat de gemeente zowel de hoogte en vorm van de uitkering als
ook de individuele rechten en plichten vastlegt in de beschikking, kan zij
direct ingrijpen als de betrokkene zich niet houdt aan de vastgestelde verplichtingen.3.1.2. De verplichtingen tot werkHet wetsvoorstel legt in beginsel aan iedereen de verplichting op om naar vermogen algemeen geaccepteerde arbeid te verkrijgen en te aanvaarden.
Door geen beperkende voorwaarden te stellen aan aard en de omvang van het
werk en aan de aansluiting op opleiding en ervaring, wordt bereikt dat een
eventueel beroep op inkomensondersteuning zo kort mogelijk is. Uiteraard dient
er wel gekeken te worden naar de aansluiting bij de individuele mogelijkheden
van de persoon in verband met gezondheid en belastbaarheid. Wanneer betaalde
arbeid nog niet aan de orde is, dient betrokkene gebruik te maken van door
de gemeente aangeboden voorzieningen gericht op arbeidsinschakeling (reïntegratieverplichting).
Er worden geen nadere voorwaarden gesteld aan de invulling door de gemeente
van de reïntegratieverplichting zodat optimaal maatwerk mogelijk is.In zijn algemeenheid geldt dat door arbeidsinschakeling niet alleen de
personen zelf, maar ook hun eventuele kinderen uiteindelijk profiteren van
een betere sociaal-economische ontwikkeling. Daarmee kan een cultuur van armoede
worden doorbroken, die soms van generatie op generatie wordt doorgegeven.Maatwerk bij het opleggen van verplichtingen is vooral van belang bij
een aantal specifieke groepen. Zo wordt de integratie van allochtonen niet
alleen bevorderd door deelname aan een reïntegratietraject maar ook door
het beter leren beheersen van de Nederlandse taal. Dat vergroot ook de kansen
van hun kinderen op een goede participatie in de Nederlandse samenleving.
Maatwerk is eveneens van belang voor de groep alleenstaande ouders. Daarmee
wordt zo goed mogelijk voorkomen dat de afstand tot de arbeidsmarkt toeneemt
door een te lange afwezigheid uit het arbeidsproces. Vanuit het oogpunt van
een verantwoorde zorg voor de kinderen moeten gemeenten er wel voor zorgen
dat er adequate voorzieningen worden aangeboden die een combinatie mogelijk
maakt van betaalde arbeid en zorg voor de kinderen. Deze voorzieningen hebben
betrekking op toereikende kinderopvang en op de eisen die aan regulier werk
worden gesteld, zoals reistijd en werktijden.Door een zorgvuldige, op de persoon toegesneden, afweging wordt willekeur
voorkomen. Op deze wijze worden waarborgen geschapen voor een verantwoorde
combinatie van reïntegratie en betaalde arbeid met de opvoeding van kinderen.
Categoriale ontheffing van alleenstaande ouders is met deze aanpak niet meer
aan de orde.3.1.3. OntheffingenVoor personen van 65 jaar en ouder geldt geen verplichting tot arbeidsinschakeling.
Bij personen jonger dan 65 jaar acht het kabinet het niet wenselijk dat er
groepen worden uitgesloten van reïntegratieactiviteiten. Iedereen heeft
immers mogelijkheden en talenten die benut kunnen worden om te werken dan
wel stappen op weg naar werk te zetten. De arbeids- en reïntegratieverplichtingen
uit de wet gelden dan ook voor iedereen jonger dan 65 jaar. Door geen categoriale
ontheffingen meer toe te staan wordt bereikt dat een ieder zich naar zijn
mogelijkheden inzet voor werk en daarbij op de juiste manier door de gemeente
wordt ondersteund. Wel kunnen Burgemeester en Wethouders in individuele gevallen
om dringende redenen afzien van opleggen van reïntegratieverplichtingen,
voor zover en voor zolang reïntegratie niet in redelijkheid mogelijk
is.Het gegeven dat voor personen van 65 jaar en ouder geen verplichting geldt
tot arbeidsinschakeling en dat voor hen de uitkeringsafhankelijkheid niet
door gemeentelijk beleid is te beïnvloeden, heeft ertoe geleid dat hiermee
rekening is gehouden in de financieringssystematiek van de uitkeringen. Dit
wordt nader toegelicht in paragraaf 5.1.1. van deze memorie.3.2. Reïntegratie3.2.1. Gemeentelijke verantwoordelijkheidDe gemeente draagt een algemene zorg voor de reïntegratie van bijstandgerechtigden,
niet-uitkeringsgerechtigden en personen met een Anw-uitkering. Het is aan
de gemeente om te beoordelen, mede met behulp van het advies van de CWI, of
betrokkene op eigen kracht in staat is algemeen geaccepteerde arbeid te aanvaarden
of dat de betrokkene ondersteuning nodig heeft richting arbeidsinschakeling.
In dat laatste geval is de gemeente vervolgens verantwoordelijk voor het leveren
van deze ondersteuning in de vorm van voorzieningen. Deze kunnen bestaan uit
onder meer scholing, loonkostensubsidie, gesubsidieerde arbeid, sociale activering,
premies, kinderopvang en stages. Aan de vormgeving en de mate waarin deze
voorzieningen worden ingezet stelt het wetsvoorstel geen eisen. Hierdoor kan
de gemeente de ondersteuning optimaal afstemmen op andere gemeentelijke beleidsterreinen
zoals zorg en onderwijs, en op de lokale arbeidsmarkt.Ook krijgt de gemeente ruimere mogelijkheden om personen met medische
belemmeringen en/of meervoudige problemen een passend aanbod te doen, zo nodig
in samenwerking met zorg- en welzijnsinstellingen. Gemeenten hebben immers
een bijzondere verantwoordelijkheid voor mensen met een meervoudige problematiek.Voor deze personen waarbij naast bijvoorbeeld een laag opleidingsniveau
en weinig werkervaring ook een verslavings-, dak- en thuisloosheids- en/of
sociaal-psychische problematiek speelt, is reguliere arbeid in veel gevallen
niet op korte of langere termijn te realiseren. De gemeente kan aan deze groep
voorzieningen, waaronder sociale activering, aanbieden die vooralsnog zelfstandige
participatie als tussendoel hebben. De gemeente zal periodiek in overleg met
betrokkene moeten bekijken wat voor vervolg er mogelijk is om de afstand tot
de arbeidsmarkt verder te verkleinen. Inschakeling in reguliere, niet-gesubsidieerde
arbeid blijft daarbij het einddoel. Dit vergt een integrale, programmatische
(op elkaar aansluitende onderdelen) en ontwikkelingsgerichte aanpak waarbij
voorzieningen tegelijkertijd of volgtijdelijk worden ingezet.In het wetsvoorstel wordt geregeld dat de gemeente in een verordening
haar reïntegratiebeleid concretiseert en hierbij een evenwichtige aanpak
laat zien van de groepen belanghebbenden waar zij voor verantwoordelijk is.
Dit betreft dan zowel evenwicht in de aanpak van uitkeringsgerechtigden, de
niet-uitkeringsgerechtigden en personen met een uitkering op grond van de
Anw, als evenwicht in de aanpak van doelgroepen zoals ouderen, vrouwen en
etnische minderheden, binnen deze categorieën.3.2.2. Aanspraak van belanghebbende op ondersteuning bij
reïntegratieNaast de verantwoordelijkheid van gemeenten om voorzieningen gericht op
arbeidsinschakeling aan te bieden, is in het wetsvoorstel een aanspraak van
de betrokkene opgenomen op ondersteuning door de gemeente bij reïntegratie.
Het gaat daarbij niet om een recht op een specifieke voorziening maar om het
recht om door de gemeente geholpen te worden bij de reïntegratie. Een
dergelijke aanspraak stimuleert de eigen verantwoordelijkheid van de betrokkene
voor zijn reïntegratie en kan ertoe bijdragen dat gemeenten niet ten
onrechte personen negeren of over het hoofd zien bij het aanbieden van voorzieningen.Het is aan de gemeente om te beoordelen op welke wijze het verzoek van
de betrokkene wordt gehonoreerd. De gemeente bepaalt allereerst, mede op basis
van het reïntegratieadvies van de CWI, of een ondersteuning richting
arbeidsinschakeling noodzakelijk is. Vervolgens moet de gemeente bepalen uit
welke elementen deze ondersteuning bestaat. Het uiteindelijke aanbod zal moeten
passen binnen wat de gemeente, mede gelet op de beschikbare financiële
kaders, in een verordening heeft opgenomen over haar reïntegratiebeleid.Van belang bij de uiteindelijke keuze van een traject is een actieve opstelling
van de cliënt in de contacten met de casemanager en met het reïntegratiebedrijf.
Cliënten die hun eigen traject mee kunnen samenstellen zijn meestal gemotiveerd.
Inspelen op de persoonlijke voorkeur en persoonlijke aandacht zijn belangrijke
succesfactoren voor een geslaagde reïntegratie. De ideeën en voorstellen
van de cliënt worden hierbij beoordeeld op hun bijdrage aan het vergroten
van het arbeidsperspectief en aan het realiseren van de doelstelling van een
(op termijn) duurzame plaatsing in een reguliere baan.De aanspraak op ondersteuning door de gemeente bij reïntegratie geldt
ook voor personen aan wie de gemeente tijdelijk een ontheffing heeft verleend.
Het kan immers voorkomen dat de betrokkene van mening is dat de situatie is
veranderd en dat toeleiding naar de arbeidsmarkt weer aan de orde is.3.2.3. Niet-uitkeringsgerechtigden en personen met een
uitkering op grond van de Algemene nabestaandenwetGemeenten hebben sinds 1 januari 2002 de taak om ook «niet-uitkeringsgerechtigden»
(werklozen zonder uitkering) en personen met een uitkering op grond van de
Algemene nabestaandenwet (Anw), indien nodig een reïntegratietraject
aan te bieden. Deze taak vloeit voort uit het algemeen belang om te komen
tot verhoging van de arbeidsparticipatie als voorwaarde voor een gunstige
economische ontwikkeling. In het wetsvoorstel is daarom expliciet als taak
voor de gemeente opgenomen om ook te voorzien in voorzieningen voor reïntegratie
van niet-uitkeringsgerechtigden en personen met een uitkering op grond van
de Anw.De niet-uitkeringsgerechtigde en degene met een Anw-uitkering kunnen net
als de uitkeringsgerechtigde aanspraak maken op ondersteuning door de gemeente
bij zijn reïntegratie. Het is aan de gemeente om te bepalen óf
betrokkene daadwerkelijk een traject nodig heeft om op de arbeidsmarkt aan
de slag te komen en zo ja, welk aanbod passend is. Hierbij geldt net als voor
de uitkeringsgerechtigde dat het moet gaan om de kortste weg naar duurzame
arbeidsparticipatie. De gemeente kan met de betrokkene afspraken maken over
de gevolgen van het niet nakomen/voortijdig afbreken van een reïntegratietraject,
bijvoorbeeld terugbetaling trajectkosten.3.2.4. Een sluitende aanpakTer voorkoming van langdurige werkloosheid zijn binnen de EU richtsnoeren
opgesteld. Het betreft de afspraak om te realiseren dat alle nieuwe werklozen
binnen een jaar (jongeren binnen 6 maanden) een traject wordt aangeboden (richtsnoer
1).Met dit wetsvoorstel worden de voorwaarden gecreëerd om een sluitende
aanpak te realiseren. Door het afschaffen van de voorschriften rond reïntegratie-instrumenten
krijgen de gemeenten de mogelijkheid om betrokkenen sneller een passend aanbod
te doen. Ook het feit dat gemeenten financieel verantwoordelijk worden zal
hiertoe bijdragen. Daarnaast zal de aanscherping van de plichten van de uitkeringsgerechtigde,
in combinatie met de aanspraak op reïntegratievoorzieningen, er toe leiden
dat betrokkenen meer dan nu zélf initiatief zullen nemen om zo snel
mogelijk op de arbeidsmarkt aan de slag te komen.De Europese richtsnoeren vereisen een nauwkeurige rapportage die is opgenomen
in het Nationaal Actieplan voor Werkgelegenheid (NAP). De oplevering door
gemeenten van de voor het NAP relevante gegevens is in het wetsvoorstel geregeld
via een algemene maatregel van bestuur.3.2.5. Uitbesteding en AanbestedingMet de inwerkingtreding van SUWI worden reïntegratieactiviteiten
in beginsel uitgevoerd door de private reïntegratiemarkt. Het kabinet
is van mening dat de creativiteit, effectiviteit en efficiëntie van de
markt moeten worden benut, om de kortste weg naar reguliere arbeid te vinden.
Een goed werkende reïntegratiemarkt is bovendien in het belang van de
gemeenten aangezien daarmee een groter aanbod van activiteiten en een betere
prijs/kwaliteitsverhouding kunnen worden gerealiseerd.Voorwaarden voor een goed werkende reïntegratiemarkt is dat er voldoende
aanbieders zijn, de markt voldoende transparant is en dat er geen toetredingsdrempels
zijn. Er zijn meer dan 630 reïntegratiebedrijven, waarvan 25 procent
in het gemeente/UWV segment opereert. Er zijn op dit moment nauwelijks toetredingsdrempels.
Dit blijkt ondermeer uit het feit dat de helft de laatste drie jaar is toegetreden.
In het kader van transparantie is het door Borea ontwikkelde kwaliteitskeurmerk
en de Reïntegratiemonitor van het RWI van belang, waarmee gemeenten de
prestaties van reïntegratiebedrijven kunnen vergelijken.Om de reïntegratiemarkt optimaal te laten functioneren en te voorkomen
dat door sterke banden met gemeentelijke diensten, gemeenten ervoor kiezen
om de gemeentelijke dienst niet aan concurrentie bloot te stellen, dienen –
conform SUWI – zoveel mogelijk reïntegratieactiviteiten te worden
uitbesteed. De uitbesteding geldt ook voor activiteiten in het kader van gesubsidieerde
arbeid, zoals bemiddeling, begeleiding en een eventueel gemandateerd werkgeverschap,
indien bij detacheringsconstructies wordt gekozen voor werkgeverschap bij
gemeenten.Het voorgaande laat onverlet dat er ruimte nodig kan blijken te zijn voor
activiteiten die niet via de markt kunnen worden gerealiseerd. Daarom is in
artikel 7, zesde lid, de mogelijkheid opgenomen om via een ministeriële
regeling vast te stellen welk deel van de totale reïntegratieactiviteiten
niet hoeft te worden uitbesteed.Bij het uitbesteden dienen de aanbestedingsregels te worden gevolgd die
zijn opgenomen in het Besluit SUWI. Zoals reeds eerder aangekondigd in de
notitie «Naar een werkende reïntegratiemarkt» (Tweede Kamer,
2002–2003, 28 719, nr. 1) kan het aanbestedingsregime van
het Besluit SUWI voor gemeenten vervallen, op het moment dat blijkt dat een
goed werkende reïntegratiemarkt tot stand is gekomen. Dan gelden alleen
de algemene regels: de Europese aanbestedingsregels en de bepalingen van de
Mededingingswet.Zolang de reïntegratiemarkt in ontwikkeling is en gemeenten niet
automatisch kiezen voor de beste prijs/kwaliteitsverhouding blijven de aanbestedingsregels
bestaan. De aanbestedingsregels zorgen voor een transparante en toetsbare
besluitvorming en stellen reïntegratiebedrijven in staat met elkaar en
met aan gemeente gelieerde bedrijven eerlijk te concurreren.De aanbestedingsverplichtingen kunnen op verschillende manieren worden
ingevuld. Er kan worden gebruik gemaakt van raamcontracten met geselecteerde
reïntegratiebedrijven, maar gemeenten kunnen er ook voor kiezen om voor
trajecten op ad hoc basis enkele offertes aan te vragen. Er hoeft geen grootscheepse
aanbestedingsronde plaats te vinden. Gemeenten zijn niet verplicht samen te
werken met andere gemeenten om aan hun uit- en aanbestedingsverplichtingen
te voldoen. Dit kan echter vanuit kostenoogpunt voor gemeenten wel aantrekkelijk
zijn.Gemeenten wordt geadviseerd om bij de aanbesteding om een vergaande vorm
van resultaatfinanciering te hanteren om te garanderen dat bij reïntegratiebedrijven
de focus is gericht op een zo kort mogelijke weg naar (duurzaam)
regulier werk. Hierbij wordt resultaat in eerste instantie gedefinieerd als
duurzame uitstroom (>6 maanden) naar een reguliere baan. Voor de groep moeilijk
bemiddelbaren is er ook ruimte voor andere resultaten. Duurzame uitstroom
kan voor deze groep nog te ver weg zijn. Gesubsidieerde arbeid en sociale
activering zijn voor deze groep instrumenten om (op termijn) weer terug te
keren naar de arbeidsmarkt en kunnen voor deze groepen – afhankelijk
van het gemeentelijke beleid terzake – ook een resultaat zijn. Het kabinet
schrijft de gemeenten geen vorm van resultaatsfinanciering voor. De gemeenten
hebben vanwege de eigen financiële verantwoordelijkheid al belang bij
het zoeken naar de meest effectieve vormgeving van de aanbestedingsprocedure.3.3. Ontwikkelingen in het bestand van bijstandsgerechtigdenGemeenten bepalen voor een belangrijk deel door hun reïntegratiebeleid
het bestand van bijstandsgerechtigden. Gemeenten hebben er belang bij om werkzoekenden
snel op te pakken, en kunnen langdurig werkzoekenden met maatwerk terugleiden
naar reguliere arbeid. De effecten betreffen op de korte termijn een verbetering
van de uitstroom op trajecten. Een tweede effect is op de langere termijn.
Het is in het belang van de gemeenten een bestand te hebben van werkzoekenden
met een relatief korte uitkeringsduur, zodat op het moment dat er een vacature
vrijkomt of de conjunctuur aantrekt er een maximaal aantal mensen beschikbaar
is voor deze functie. Dit zal op de langere termijn leiden tot een relatief
laag aantal bijstandsgerechtigden.Voor inzicht in een aantal relevante kenmerken van de huidige bijstandpopulatie
wordt verwezen naar bijlage 1.1) Uitstroom naar reguliere arbeidUit de uitstroomcijfers van de bijstand blijkt dat van de uitstroom (108 750
in 2001) 40 procent korter dan 1 jaar in de bijstand heeft gezeten, 40 procent
tussen de 1 en 5 jaar en 20 procent langer dan 5 jaar.Uit rapportages over WIW en ID-regeling blijkt dat in de periode 1999
-2001 vanuit WIW-dienstbetrekkingen 16% tot 17% en vanuit WIW-werkervaringsplaatsen
27% oplopend tot 42% is doorgestroomd naar arbeid. Vanuit ID-banen is 4% doorgestroomd
naar reguliere arbeid.2) Experiment Sociale ActiveringVerondersteld wordt dat de groep bijstandsgerechtigden die een sociaal
activeringstraject krijgt aangeboden, zeer moeilijk bemiddelbaar is en dat
deze groep, ook op termijn, moeilijk naar reguliere arbeid is toe te leiden.
In het slotonderzoek inzake de bijstandsexperimenten art. 144 Abw (2002) blijkt
dat het instrument sociale activering, dat als doel heeft langdurig bijstandsgerechtigden
te stimuleren maatschappelijk actief te worden en mogelijk een eerste stap
op de weg die uiteindelijk kan leiden tot het vinden van betaald werk, een
zinvol instrument is. Het leidt voor betrokkenen tot meer sociale contacten,
verbetering van het psychisch welbevinden en vergroting van zelfvertrouwen.Van de deelnemers is 16% uitgestroomd naar betaald werk en 17% naar een
opleiding, vrijwilligerswerk of andere onbetaalde activiteiten. Van de mensen
die er in slagen betaald werk te vinden blijkt 88% dat ook te behouden.4. Inkomenswaarborg en armoedeval4.1. Uitkeringsnormen: systematiek en hoogteIn deze wet wordt de systematiek van uitkeringsnormen gehandhaafd zoals
deze geldt in de Abw. Deze systematiek is uiteengezet in de artikelsgewijze
toelichting. In deze algemene memorie wordt alleen ingegaan op de
wijzigingen ten opzichte van de Abw bij de middelentoets, de bijzondere bijstand
en de nieuw ingevoerde langdurigheidstoeslag.4.2. MiddelentoetsDe in dit wetsvoorstel voorgestelde systematiek van de middelentoets komt
in grote lijnen overeen met die van de Abw. Dat zal in de artikelsgewijze
toelichting nader worden uitgewerkt. Op een aantal punten wijkt de nieuwe
wet echter af.In de eerste plaats komt de vrijlating van arbeidsinkomsten te vervallen
van categorieën personen met een ontheffing van de arbeidsverplichting.
Daarmee wordt voorkomen dat door de vrijlating een vergroting van de armoedeval
optreedt. Wel worden voor alleenstaande ouders twee fiscale heffingskortingen
vrijgelaten, namelijk de alleenstaandeouderkorting en de combinatiekorting.
Deze vrijlating draagt niet bij aan een vergroting van de armoedeval omdat
ze behouden blijft bij de uitstroom naar werk.In de tweede plaats wordt de vrijlating van een aantal specifieke regelingen
die het karakter hebben van een schadevergoeding of smartengeld, niet meer
in de wet geregeld maar ter beoordeling gelaten van Burgemeester en Wethouders,
dan wel opgenomen in een ministeriële regeling.In de derde plaats wordt de vaststelling van het vermogen gewijzigd. Uit
de uitvoeringspraktijk van de afgelopen jaren is gebleken dat de huidige manier
van vaststelling op een aantal bezwaren stuit. De belangrijkste daarvan was
dat nieuw ontstane schulden niet bij de vaststelling van het vermogen konden
worden betrokken. Daarom wordt nu geregeld dat gemeente de waarde van het
vermogen vaststelt op het verschil tussen bezittingen en reëel opeisbare
schulden.4.3. LangdurigheidstoeslagAlgemeenIn dit wetsvoorstel zijn bepalingen opgenomen op grond waarvan mensen
van 23 jaar of ouder doch jonger dan 65 jaar die minstens vijf jaar ononderbroken
aangewezen zijn geweest op een inkomen op het sociale minimum (=uitkeringsnorm)
jaarlijks – op aanvraag – in aanmerking kunnen komen voor een
aanvullende toeslag. Deze bedraagt voor gehuwden € 454 en voor een
alleenstaande ouder resp. alleenstaande 90% (€ 408) resp. 70% (€ 318)
van dit bedrag. Deze toeslag kan door de gemeente alleen worden toegekend,
indien betrokkene gedurende de afgelopen vijf jaar een inkomen heeft gehad
op minimumniveau en over dezelfde periode geen inkomen heeft genoten uit of
in verband met arbeid. Het gedurende een zo lange periode niet genieten van
inkomen uit of in verband met arbeid is een goed hanteerbaar criterium om
vast te stellen dat het niet aannemelijk is dat betrokkene op korte termijn
in staat zal zijn te werken.Aspecten met betrekking tot het inkomensbeleidAan de bijstand ligt het uitgangspunt ten grondslag dat het normbedrag,
dat is bedoeld ter voorziening in de algemeen noodzakelijke kosten van het
bestaan met inbegrip van de component reservering, in beginsel toereikend
is. Toch kan de financiële positie van mensen die langdurig op een minimum
inkomen zijn aangewezen onder druk komen te staan als er na verloop van tijd
geen enkel perspectief lijkt te zijn om door inkomen uit arbeid het inkomen
te verhogen. Dat is ook de reden geweest om het niveau van de noodzakelijke
bestaanskosten voor personen van 65 jaar en ouder hoger te stellen dan voor
degenen jonger dan 65 jaar. Met de introductie van de langdurigheidstoeslag
ontstaat ook voor degenen jonger dan 65 jaar een hogere bijstandsnorm in die
gevallen dat zij door het ontbreken van een perspectief op arbeid in een vergelijkbare
inkomenssituatie komen als personen van 65 jaar en ouder. Evenals de hogere norm voor personen van 65 jaar en ouder is de langdurigheidstoeslag
dan ook niet gerelateerd aan bepaalde kosten. Het betreft dus een generieke
inkomensondersteunende maatregel die, evenals de bijstandsnormen, op landelijk
niveau is geregeld.Uit het voorgaande volgt dat voor de hoogte van de langdurigheidstoeslag
aansluiting is gezocht bij de uitkeringsnorm die geldt voor gehuwde personen
van 65 jaar en ouder. Deze norm is gelijk aan de netto uitkering ingevolge
de Algemene Ouderdomswet en weerspiegelt de inkomensverbetering die is doorgevoerd
voor de betreffende doelgroep. Als gevolg van de al gerealiseerde inkomensverbetering
voor personen van 65 jaar en ouder blijft deze doelgroep buiten het bereik
van de regeling.Een belangrijk verschil tussen personen van 65 jaar en ouder en personen
jonger dan 65 jaar is dat voor de laatste categorie niet is vast te stellen
of het arbeidsmartktperspectief blijvend ontbreekt. Mede door het reïntegratiebeleid
van de gemeente kan voor hen betaald werk na verloop van tijd weer tot de
mogelijkheden behoren. Om deze reden wordt de langdurigheidstoeslag voor één
jaar toegekend en in één belastingvrij bedrag uitbetaald. Hiermee
wordt bereikt dat er op het moment van uitbetaling ruimte ontstaat binnen
het budget waaruit hogere kosten kunnen worden voldaan, bijvoorbeeld voor
vervangingsuitgaven.Indien na een jaar blijkt dat opnieuw aan de voorwaarden voor de langdurigheidstoeslag
is voldaan kan deze opnieuw worden toegekend.Aspecten met betrekking tot het activeringsbeleidHet vooralsnog ontbreken van arbeidsmarktperspectief is van essentiële
betekenis; het vormt de rechtvaardigingsgrond voor een afwijkende regeling
voor de specifieke doelgroep. Het maken van het juiste onderscheid tussen
uitkeringsgerechtigden met en zonder arbeidsmarktperspectief vraagt om specifieke
aandacht van de uitvoering. Bij aanwezigheid van arbeidsmarktperspectief zou
de langdurigheidstoeslag een ongewenste bonus vormen op een langdurig verblijf
in de uitkering en een onaanvaardbare bijdrage leveren aan de armoedeval.Voor de langdurigheidstoeslag geldt als uitgangspunt dat het ontbreken
van arbeidsmarktperspectief ten principale moet worden gezien als een tijdelijke,
zij het soms langdurige, situatie die van jaar tot jaar beoordeeld dient te
worden.De toekenning van de langdurigheidstoeslag betekent niet dat de betrokkene
op grond van het ontbreken van arbeidsmarktperspectief gedurende 12 maanden
wordt uitgesloten van activeringsactiviteiten. De gemeente zal waar nodig
met inzet van voorzieningen het arbeidsmarktperspectief van de betrokkene
dienen te bevorderen.Of het ontbrekende arbeidsmarktperspectief aanleiding geeft tot toekenning
van de langdurigheidstoeslag is mede afhankelijk van het antwoord op de vraag
of betrokkene zich voldoende heeft ingespannen om aan werk te komen of werk
te behouden. Een ieder is immers primair zelf verantwoordelijk voor de voorziening
in het bestaan. In het kader van deze regeling verbindt het kabinet hieraan
de consequentie dat geen recht bestaat op een langdurigheidstoeslag als de
belanghebbende op een uitkering is aangewezen omdat niet of onvoldoende is
meegewerkt aan het verkrijgen of behouden van arbeid.Indien bij gehuwden aan beide echtgenoten de arbeidsverplichting is opgelegd,
dient van beiden het arbeidsmarktperspectief te worden vastgesteld. Indien
een van beiden arbeidsmarktperspectief heeft, bestaat voor betrokkenen geen
recht op langdurigheidstoeslag.DoelgroepDe regeling is mede bedoeld voor andere uitkeringsgerechtigden zonder
arbeidsmarktperspectief. Hiertoe behoren mensen met een uitkering krachtens
de Anw, IOAW of IOAZ voor wie er geen arbeidsmarktperspectief is. Zoals eerder
aangegeven behoren daartoe niet degenen met inkomen in verband
met arbeid, dus met een WW- of WAO-uitkering. Een uitzondering hierop vormen
degenen met een WAO-uitkering die grote beperkingen hebben met betrekking
tot de benutbare mogelijkheden. Indien de aanvrager een arbeidsongeschiktheidsuitkering
naar een arbeidsongeschiktheidspercentage van 80–100% ontvangt, kan
de langdurigheidstoeslag worden verstrekt, indien bij het laatste verzekeringsgeneeskundige
onderzoek is vastgesteld dat er zodanige beperkingen zijn met betrekking tot
de benutbare mogelijkheden, dat van het arbeidsdeskundige onderzoek kan worden
afgezien (vgl. artikel 2 van het Schattingsbesluit arbeidsongeschiktheidswetten)
en de betrokkene ook voldoet aan de overige voorwaarden voor de langdurigheidstoeslag.Wellicht ten overvloede zij vermeld dat de regeling vanuit het oogpunt
van arbeidsmarktperspectief voorts niet geldt voor werkenden en uitkeringsgerechtigden
die naast hun uitkering arbeid verrichten.4.4. Bijzondere bijstand en afschaffen categoriaal beleidAlgemeenDoor bijzondere omstandigheden kan zich de situatie voordoen dat in het
individuele geval de uitkeringsnorm niet volledig toereikend is ter voorziening
in bepaalde noodzakelijke kosten. Voor zover de belanghebbende voor dergelijke
kosten geen beroep kan doen op een voorliggende voorziening en deze uitgaven
naar het oordeel van Burgemeester en Wethouders evenmin uit de eigen middelen
kan voldoen, kan daarvoor bijzondere bijstand worden verstrekt.Uitgaande van het maatwerkprincipe past het niet dat Burgemeester en Wethouders
bijzondere bijstand verlenen aan personen bij wie niet is vastgesteld of de
betreffende kosten in het voorliggende individuele geval ook daadwerkelijk
noodzakelijk zijn en of ze daadwerkelijk gemaakt zijn. Er dient dus altijd
een toetsing aan de omstandigheden van het individuele geval plaats te vinden.In deze wet zijn daarom de categoriale regelingen voor personen jonger
dan 65 jaar afgeschaft. Het vervallen van deze gemeentelijke regelingen sluit
aan bij het uitgangspunt dat het algemeen, generiek inkomensbeleid voorbehouden
dient te zijn aan het Rijk en de beleidsruimte voor gemeenten om een eigen
inkomensbeleid te voeren moet worden beperkt. Door de afschaffing van de categoriale
bijzondere bijstand wordt een einde gemaakt aan ongerichte inkomenssuppleties
en krijgt de bijzondere bijstand weer de oorspronkelijke maatwerkfunctie terug.Voorts draagt de afschaffing bij aan het verminderen van de armoedeval
en tevens aan meer rechtsgelijkheid; thans laten deze regelingen soms grote
verschillen zien.Voor personen van 65 jaar of ouder treedt geen wijziging op in de categoriale
regelingen. Immers, in hun situatie speelt de armoedeval geen rol. Ook is
de langdurigheidstoeslag op hen niet van toepassing.De individuele uitvoering van de bijzondere bijstand laat onverlet dat
gemeenten daarvoor beleidsregels kunnen opstellen. Dit kan ook de overgang
vergemakkelijken van categoriale naar individuele bijzondere bijstand. Beleidsregels
kunnen bijdragen aan de rechtsgelijkheid en rechtszekerheid en mede van belang
zijn voor de doelmatigheid van de uitvoering. Door de afschaffing van de categoriale
bijzondere bijstand is het echter niet meer mogelijk om bijzondere bijstand
te verstrekken zonder dat behoeft te worden vastgesteld of de betreffende
kosten voor de betrokkene ook daadwerkelijk noodzakelijk zijn of gemaakt zijn.
Dit impliceert dat bij de toetsing van een aanvraag aan de beleidsregels rekening
dient te worden gehouden met de feitelijke noodzaak van de kosten. Tegenover
de gevolgen die deze toets voor de uitvoering kan betekenen, staat de verwachting
dat de introductie van de langdurigheidstoeslag de druk op de
uitvoering van de individuele bijzondere bijstand zal doen afnemen.Burgemeester en Wethouders kunnen in het kader van de bijzondere bijstand
rekening houden met de draagkracht van belanghebbende. Zij hebben hierbij
de volledige vrijheid. Dit betekent dat zij zelf bepalen welk deel van de
middelen bij de vaststelling van de draagkracht in aanmerking wordt genomen.4.5. Budgetbeheer en bijstand in naturaIn bepaalde gevallen kan het in de rede liggen om eigen verantwoordelijkheid
en zelfstandigheid met betrekking tot de besteding van de uitkering tijdelijk
los te laten en een op de persoon toegesneden pakket van voorzieningen aan
te bieden. Oogmerk daarbij is het zo spoedig mogelijk hervinden van de zelfstandigheid.Het pakket kan bestaan uit het rechtstreeks uit de uitkering doorbetalen
van vaste lasten, verstrekkingen in natura, e.d. afhankelijk van de situatie
van betrokkene. Het aanbod van voorzieningen geldt in algemene zin voor personen
die aantoonbaar niet in staat zijn om zelf te voorzien in de essentiële
algemene levensbehoeften.Bij de algemene bijstand geldt dat, indien en zolang er gegronde redenen
zijn om aan te nemen dat de belanghebbende zonder hulp niet in staat is tot
een verantwoorde besteding van zijn bestaansmiddelen, Burgemeester en Wethouders
aan de bijstand de verplichting kunnen verbinden dat de belanghebbende er
aan meewerkt dat zij in diens naam noodzakelijke betalingen uit de toegekende
uitkering verrichten. Ook kan in dat geval worden besloten om aan het recht
op bijstand de verplichting te verbinden om de uitkering in natura te accepteren.
Dit onderdeel in de wet betekent een verruiming van het gemeentelijk instrumentarium
om meest kwetsbare groepen een vangnet te bieden. Een van die groepen wordt
gevormd door de dak- en thuislozen. Budgetbeheer en bijstand in natura, in
combinatie met de bepaling over de afstemming van de bijstand op de woonsituatie,
maken het de gemeenten mogelijk om een passende oplossing te bieden voor dak-
en thuislozenopvang en daarmee een invulling te geven aan de gemeentelijke
zorgplicht voor deze kwetsbare groep in de samenleving.4.6. ArmoedevalOp het snijvlak van reïntegratie en inkomenswaarborg ligt de armoedeval.
De armoedeval vormt een duidelijke hindernis bij het bevorderen van de arbeidsparticipatie1.Bijstandsgerechtigden die weer gaan werken zullen in de huidige situatie
(aanmerkelijk) meer dan het minimumloon moeten gaan verdienen om er netto
op vooruit te gaan. Een effectieve aanpak van deze problematiek is ook nodig
in het licht van afspraken in Europees verband over het arbeidsmarktbeleid,
waarin Nederland in het bijzonder wordt aanbevolen maatregelen te treffen
om de hoge inactiviteit aan te pakken.Dit wetsvoorstel levert een bijdrage aan het tegengaan van de armoedeval
door de afschaffing van de categoriale bijzondere bijstand en door de wijze
waarop de langdurigheidstoeslag is vorm gegeven.Daarnaast acht het kabinet een bredere aanpak van de armoedevalproblematiek
geboden.Naar aanleiding van het verschijnen van het rapport van de Werkgroep Harmonisatie
Inkomensafhankelijke Regelingen (WHIR)2 heeft
het toenmalige kabinet in zijn standpunt het advies onderschreven dat het
bestrijden van de armoedeval een brede meerjarige aanpak vergt. In de vorig
jaar door de minister van SZW aan de Tweede Kamer aangeboden notitie Scenario's
armoedevalbestrijding zijn hiertoe de mogelijkheden geschetst.3 Het Strategisch Akkoord onderstreepte de noodzaak van een brede
meerjarige aanpak en bevat een concretisering van maatregelen die zowel op
het beleid van het rijk als op de decentrale overheden betrekking hebben.
Als gezegd vormt het afschaffen van de categoriale bijzondere bijstand hiervan
een onderdeel. In de afgelopen jaren zijn diverse maatregelen genomen. De
arbeidskorting is elk jaar met meer dan de inflatiecorrectie toegenomen, evenals
de combinatiekorting. Ook hebben aanpassingen in de huursubsidie plaatsgevonden,
zoals het verdwijnen van de kinder- en koopkrachttoeslagen, en in de fiscale
kinderopvangtabel. Het huidige kabinet heeft aan de andere in het Strategisch
Akkoord genoemde maatregelen geen uitvoering meer kunnen geven. Onverlet blijft
dat ook in de huidige conjunctuur een structurele aanpak van de armoedeval
noodzakelijk blijft.5. FinancieringHet FWI betreft een uitkering op de SZW-begroting. De totale uitkering
is opgebouwd uit twee delen, het inkomens- en het werkdeel. Elk deel heeft
zijn eigen financieringssystematiek.5.1. Financieringssystematiek inkomensdeel5.1.1. Het macrobudgetDe voorgenomen financieringssystematiek – waarbij de stimulans voor
gemeenten om goed te presteren is gelegen in het inkomensdeel – vereist
een nauwgezette en objectieve gronden gebaseerde raming. Essentieel daarbij
is dat een verantwoord macrobudget wordt vastgesteld dat toereikend is om
de totale bijstandsuitgaven van alle gemeenten te financieren.Om dit te bewerkstelligen wordt de volgende systematiek gehanteerd, die
zal worden neergelegd in een algemene maatregel van bestuur.Macrobudget bijstand voor personen tot 65 jaar1Het macrobudget voor het begrotingsjaar [t] wordt geraamd in september
van het daaraan voorafgaande jaar. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de Abw-volumeraming
uit de SZW-begroting voor jaar [t]. Deze raming wordt afgestemd met het Centraal
Planbureau (CPB) en is gebaseerd op:1. actuele gegevens over de feitelijke ontwikkeling van het bijstandsvolume
op dat moment;2. de economische vooruitzichten uit de MEV voor het begrotingsjaar;3. de verwachte effecten van gewijzigd beleid.De genoemde gegevens zijn grotendeels gebaseerd op gegevens van het CBS
(snelstatistiek, bijstandskenmerkenstatistiek) en op de MEV. Deze gegevens
worden door de gemeenten aan het CBS verstrekt.In september van het begrotingsjaar zelf wordt het macrobudget voor dat
jaar naar boven of naar beneden aangepast. Daartoe wordt gebruik gemaakt van
een geactualiseerde raming van het bijstandsvolume in het begrotingsjaar op
grond van de meest actuele inzichten in de werkloosheid. De gegevens van het
bijstandsvolume in het begrotingsjaar zelf worden niet in de raming betrokken
omdat er dan een vermenging zou optreden van de raming en het beleid van gemeenten.Het voorgaande betekent dat er geen nacalculatie zal plaatsvinden op basis
van feitelijke macro-bijstandsuitgaven. Een voordeel van deze wijze van vaststelling
van het macrobudget is dat de wijze waarop de wet wordt uitgevoerd niet via
nacalculatie invloed heeft op de hoogte van het macrobudget en daarmee ook
niet op het budget van de afzonderlijke gemeenten. Het verschil tussen het
vastgestelde en het aangepaste macrobudget komt voor rekening van het Rijk.
Bij de aanpassing in september van het lopende begrotingsjaar wordt, naast
de nieuwe ramingsgegevens, tevens de jaarlijkse aanpassing vanwege
de loon en prijsbijstelling verwerkt.Macrobudget voor categorie 65 jaar en ouder met al dan
niet gedeeltelijke bijstandsuitkeringMede naar aanleiding van de constatering dat gemeenten geen invloed kunnen
uitoefenen op het aantal bijstandsgerechtigden van 65 jaar en ouder is besloten
om voor deze categorie een separaat budget te ramen. Gemeenten blijven volledig
financieel verantwoordelijk maar het financiële risico voor de groep
van 65 jaar en ouder wordt op voorhand zo gering mogelijk gehouden door het
budget zo nauw mogelijk aan te laten sluiten bij de werkelijke kosten. Budgettering
geniet de voorkeur boven een declaratiesystematiek, aangezien laatstgenoemde
systematiek gepaard gaat met administratieve lasten voor gemeenten en het
Rijk. Bovendien sluit budgettering van de bijstand aan deze groep aan op de
uitgangspunten van de WWB: deregulering en vermindering administratieve lastendruk.Het macrobudget voor de bijstand aan personen van 65 jaar en ouder wordt
geraamd als het product van het geraamde uitkeringsvolume en de geraamde gemiddelde
uitkering.Ook binnen de huidige WFA wordt het aantal bijstandsgerechtigden van 65
jaar en ouder met een al dan niet gedeeltelijke bijstandsuitkering afzonderlijk
geraamd.De raming van het volume bijstandsuitkeringen aan personen van 65 jaar
en ouder wordt gekoppeld aan de raming door de Sociale Verzekeringsbank van
het volume gekorte AOW-uitkeringen. In de praktijk levert deze methodiek een
betrouwbare korte termijn raming op die nauwkeurig aansluit bij de realisaties.Voor de raming van de gemiddelde uitkering wordt aangesloten bij de meest
recente realisatiegegevens.5.1.2. VerdeelsystematiekVerdeelsystematiek macrobudget voor personen tot 65 jaarVoor het budgetteren van de bijstand is een systematiek nodig om het macrobudget
te verdelen over gemeenten. Deze verdeling moet zodanig geschieden dat de
gemeenten voldoende middelen krijgen om aan hun uitkeringsverplichtingen te
kunnen voldoen. Tegelijkertijd moet een dergelijke systematiek zodanig werken
dat gemeenten die hun uitkeringsbeleid effectief dan wel ineffectief uitvoeren
beloond worden dan wel gestimuleerd worden om het beter te gaan doen. Dit
vereist dat de vormgeving van het verdeelmodel uiterst zorgvuldig geschiedt.De voor een volgend begrotingsjaar toe te passen verdeelsystematiek wordt
neergelegd in een algemene maatregel van bestuur.Op 1 januari 2001 is een begin gemaakt met een gedeeltelijke (25%) budgettering
van de middelen voor gemeenten ten behoeve van het verstrekken van Abw, IOAW
en IOAZ uitkeringen. Bij de vaststelling van de gemeentelijke budgetten voor
2002 is voor het eerst gebruik gemaakt van het objectief verdeelmodel.1Het objectief verdeelmodel doet per gemeente een prognose van de uitgaven
voor bijstand. Deze prognose is gebaseerd op een aantal gemeentelijke kenmerken
die in beginsel niet door het beleid te beïnvloeden zijn. Vandaar de
aanduiding «objectief». De voorspelde uitgaven per gemeente worden
gebruikt in de verdeelsleutel waarmee een macrobudget voor de uitkeringslasten
wordt verdeeld over de gemeenten. Dit macrobudget wordt onafhankelijk van
de uitkomsten van het verdeelmodel vastgesteld, zoals hierboven is uiteengezet.Het objectief verdeelmodel vormt derhalve een belangrijk onderdeel van
de FWI-systematiek. Reeds in het eerste jaar van de introductie van het FWI
is in een bestuurlijk overleg SZW – VNG afgesproken dat toepassing van het objectief verdeelmodel voor de verdeling van het gebudgetteerde
deel van de uitkeringslasten gepaard dient te gaan met een gedegen onderhoudstraject.
Dit onderhoudstraject heeft tot doel de kwaliteit van het model te waarborgen
en zo mogelijk te verbeteren.Bij de ontwikkeling van het model zijn van meet af aan criteria geformuleerd
waaraan een verdeelmodel dient te voldoen: plausibiliteit (de gehanteerde
variabelen geven samen een aannemelijke verklaring van de objectieve noodzaak
tot bijstandsverlening van gemeenten), transparantie (de werking van het model
is ook voor niet-ingewijden inzichtelijk), actualiteit, stabiliteit en afwezigheid
van systematische herverdeeleffecten.Er is een apart objectief model ontwikkeld voor de kleinere gemeenten.
Bij een aanzienlijk aantal kleinere gemeenten doen zich grote tot zeer grote
herverdeeleffecten voor die redelijkerwijs niet of niet geheel aan het eigen
gemeentelijk beleid kunnen worden toegeschreven. Gezien de omvang van de herverdeeleffecten
werd het tot nu toe niet verantwoord geacht het objectieve model toe te passen
voor de kleinere gemeenten. In 2004 zal bij de verdeling van het macrobudget
voor kleine gemeenten gebruik worden gemaakt van historische kosten. Overigens
is het streven er op gericht dat op termijn ook voor de kleinere gemeenten
overgeschakeld kan worden op een (gedeeltelijke) objectieve verdeling.Bij de verdeling van het macrobudget geldt – evenals dit reeds het
geval is binnen de huidige WFA – het volgende onderscheid in gemeentegrootteklassen:– Kleine gemeenten: minder dan 40 000 inwoners.– Middelgrote gemeenten: tussen 40 000 en 60 000 inwoners.– Grote gemeenten: meer dan 60 000 inwoners. Voor deze grootte
klasse geldt de voorwaarde dat zoveel mogelijk zal worden verdeeld op basis
van het objectief verdeelmodel.De verdeelsystematiek geschiedt in twee stappen.Stap 1: verdeling van het macrobudget in drie compartimenten: een budgetaandeel
per gemeentegrootteklasse. Bij deze verdeling wordt gebruik gemaakt van beide
objectieve verdeelmodellen (model voor de 40 000 + gemeenten en het model
voor de 60 000 – gemeenten).Stap 2: verdeling van budgetaandeel per gemeentegrootteklasse conform
onderstaande.– Kleine gemeenten:Voor deze grootteklasse vindt verdeling plaats op basis van het historisch
model (op basis van historische kosten in één jaar (jaar [t-3])– Grote gemeenten:Aan de hand van een groeipad van vier jaar wordt voor de grote gemeenten
toegegroeid naar een situatie waar het objectief verdeelmodel voor 100% wordt
toegepast. Jaar 2004: 40% objectief. Met stappen van 20%-punten wordt 100%
bereikt in het jaar 2007.– Middelgrote gemeenten:De verdeelsystematiek is een gewogen combinatie van de systematiek voor
kleine en grote gemeenten. Naarmate het inwoneraantal van een gemeente de
60 000 inwoners nadert wordt de verdeelsystematiek meer bepaald door
de systematiek van de grote gemeenten.Door te werken met drie gemeentegrootteklassen wordt voorkomen dat kleine
fluctuaties in het inwonertal van een gemeente tot gevolg heeft dat de gemeente
met in de tijd sterk afwijkende verdeelsystematieken wordt geconfronteerd.De optredende herverdeeleffecten voor gemeenten waarvoor het objectief
model wordt toegepast, zijn mede een gevolg van het nog niet foutloos functioneren
van het model. Daarom zullen herverdeeleffecten ex ante worden
beperkt. Ook zal het objectief verdeelmodel stapsgewijs worden ingevoerd:
in 2004 40% objectief, in 2005 60%, in 2006 80% en vanaf 2007 100%. In
deze periode moeten werkende weg verbeteringen worden gerealiseerd van het
objectief verdeelmodel (dus: een groeimodel). In dat verband is het van belang
vast te stellen dat de toetsingscommissie waar gemeenten terecht komen als
zij een tekort hebben dat uitgaat boven de eigenrisicodrempel, mede tot taak
heeft ideeën te genereren ter verbetering van het objectief verdeelmodel.Het objectief verdeelmodel voor de grote gemeenten (40 000+ model)
is recent opnieuw geschat voor het jaar 2000.1
Het betreffende onderzoeksrapport is als bijlage 2 opgenomen.2Verdeelsystematiek macrobudget voor personen van 65 jaar
en ouderVerdeling van het macrobudget zal geschieden op basis van historische
bijstandslasten 65 jaar en ouder dan wel een andere verdeelmaatstaf die nauw
aansluit bij de werkelijke uitkeringslasten per gemeente m.b.t. deze categorie
uitkeringsgerechtigden.Het verdelen van een separaat macrobudget voor personen tot aan 65 jaar
op grond van het objectief verdeelmodel leidt niet tot het opnemen van andere
verdeelmaatstaven in het objectief verdeelmodel. Het heeft echter wel gevolgen
voor de waarden van de verdeelcoëfficiënten van dit model. Deze
zullen opnieuw worden vastgesteld. Reële inschatting is dat – gelet
op het aandeel bijstandslasten 65-plussers op de totale bijstandslasten –
de nieuwe waarden nauwelijks van de huidige waarden zullen afwijken.5.1.3. Budgetoverschot en -tekort; toetsingscommissieTussen het definitief toegekende budget van het inkomensdeel en de werkelijke
uitgaven zal een verschil ontstaan. De individuele gemeente kan zowel een
overschot hebben als een tekort. Een budgetoverschot is vrij besteedbaar,
de wet schrijft geen bestedingsrichting voor.Bij een budgettekort zal de gemeente in eerste instantie zelf op haar
begroting moeten zoeken naar een oplossing voor het financiële tekort.
Indien het tekort groter is dan een bij algemene maatregel van bestuur vast
te stellen drempelwaarde heeft het college de mogelijkheid een verzoek voor
aan aanvullende uitkering in te dienen bij de toetsingscommissie, als bedoeld
in artikel 73. Voor het jaar 2004 zal de hoogte van de eigenrisicodrempel
worden vastgesteld op 10 procent.De toetsingscommissie heeft tot taak een oordeel te vellen over de vraag
of de tekortgemeente in het betreffende begrotingsjaar te maken heeft gehad
met een uitzonderlijke situatie, waarmee bij de vaststelling van het gemeentebudget
geen rekening is gehouden. Voorts heeft de toetsingscommissie tot taak het
toetsen van de vraag of de tekortgemeente verwijtbaar heeft gehandeld. De
toetsingscommissie toetst derhalve op de volgende onderdelen:1. Is sprake van een budgettekort boven de eigenrisicodrempel WWB?2. Is er bij de tekortgemeente sprake van een uitzonderlijke situatie
op de lokale arbeidsmarkt? Hierbij kan gedacht worden aan de volgende voorbeelden:– vestiging van een asielcentrum binnen de gemeente;– forse instroom in de bijstand vanwege uitstroom uit de WW die
op zijn beurt verklaard kan worden uit een massaontslag in de voorliggende
periode.3. Heeft de tekortgemeente verwijtbaar gehandeld? De toetsing van de kwaliteit
van het gevoerde beleid richt zich op de rechtmatigheid van de uitvoering
van de WWB en de doeltreffendheid van het gevoerde beleid. De toetsingscommissie
baseert zich hierbij op de beschikbare bronnen bij IWI en gemeenten.De hier genoemde criteria zullen nader worden uitgewerkt in de algemene
maatregel van bestuur als bedoeld in artikel 74, derde lid.Recht en hoogte van de aanvullende uitkering zal worden bekrachtigd via
een beschikking, welke op grond van de Algemene wet bestuursrecht open staat
voor bezwaar en beroep.De hier beschreven aanpak betekent dat de gemeente niet automatisch een
aanvullende financiering ontvangt en dat de hoogte van de aanvullende uitkering
op voorhand niet vaststaat. Dit is een wezenlijke wijziging ten opzichte van
de systematiek van aanvullende uitkeringen zoals geregeld binnen de huidige
WFA. Daarin heeft een gemeente recht op een aanvullende uitkering zodra het
budgettekort uitstijgt boven het plafond van het eigen risico, waarbij tevens
op voorhand de hoogte van de aanvullende uitkering bekend is.Financiering aanvullende uitkeringenEen tekortgemeente kan een verzoek tot aanvullende financiering over het
begrotingsjaar indienen na afloop van dat jaar. Eventuele aanvullende uitkeringen
die de toetsingscommissie honoreert, worden door de Minister van SZW op declaratiebasis
verstrekt. De dekking van deze uitgaven vindt plaats binnen de bestaande regels
budgetdiscipline. Indien in de loop der tijd het aan de hand van uitvoeringsinformatie
mogelijk blijkt de omvang van het bedrag van aanvullende uitkeringen te ramen,
dan wordt hier rekening mee gehouden in de financieringssystematiek.5.2. Financieringssystematiek werkdeel5.2.1. Het macrobudget werkdeelHet Rijk stelt een macrobudget voor het werkdeel vast. Dit macrobudget
is geoormerkt en dient ter financiering van de reïntegratieactiviteiten
die de gemeenten inzetten bij de uitvoering van hun reïntegratietaak.
In de wet is de bestedingsrichting gedefinieerd van het budget werkdeel.5.2.2. Verdeelsystematiek werkdeelDe gemeente is verplicht de middelen uit het reïntegratiebudget in
te zetten aan reïntegratieactiviteiten ten behoeve van inwoners voor
wie die activiteiten naar het oordeel van de gemeente nodig of wenselijk zijn.
Bij de verdeling van het macrobudget zal zoveel mogelijk rekening moeten worden
gehouden met het aantal personen per gemeente dat in aanmerking komt voor
ondersteuning bij het vinden van (reguliere of gesubsidieerde) arbeid. Het
gaat hierbij om zowel uitkeringsgerechtigden als niet-uitkeringsgerechtigden
en personen met een uitkering op grond van de Anw.De verdeelsystematiek zal worden opgenomen in een algemene maatregel van
bestuur.Voor de structurele situatie zal de verdeling van het macrobudget plaatsvinden
op objectieve gronden, namelijk het aantal bijstandsgerechtigden, gecorrigeerd
voor de gemiddelde uitkeringsduur. Vertrekpunt hierbij is dat gemeenten die
een zwaardere reïntegratietaak hebben relatief meer middelen worden toegekend.
Hierbij geldt als aanname dat de gemiddelde uitkeringsduur een benadering
is van de zwaarte van de reïntegratietaak, i.c. van de hoogte van de
reïntegratieprijs.Voor de eerstkomende jaren zal gewerkt worden met een overgangsregime.
Reden om over te gaan tot een overgangsregime is dat het rijk de gemeenten
in staat moet stellen om lopende betalingsverplichtingen gesubsidieerde arbeid
te financieren. Binnen het overgangsregime wordt het macrobedrag gesubsidieerde
arbeid jaarlijks naar beneden bijgesteld als gevolg van de taakstellende ombuiging
op het aantal gesubsidieerde banen. Deze is identiek voor alle
gemeenten. Voor de individuele gemeente betekent dit dat binnen het totale
gemeentebudget het deel dat is bedoeld ter financiering van gesubsidieerde
arbeid jaarlijks afneemt. Het restant wordt volgens de nieuwe systematiek
verdeeld, waarbij via een rekenregel wordt gegarandeerd dat elke gemeente
een budget ontvangt dat groter is dan het bedrag aan lopende verplichtingen
gesubsidieerde arbeid.5.2.3. Budgetoverschot werkdeelDe Minister van Sociale Zaken hanteert bij de vaststelling van de bestede
middelen het kasstelsel, terwijl gemeenten het lasten-batenstelsel gebruiken.Gemeenten gaan op het terrein van de reïntegratie in het begrotingsjaar
verplichtingen aan, bijvoorbeeld door het afsluiten van reïntegratiecontracten
met private reïntegratiebedrijven en contracten gesubsidieerde arbeid.
De uit deze aangegane verplichtingen resulterende kosten en uitgaven vallen
voor een deel in het lopende begrotingsjaar en voor een deel in (het) aansluitende
begrotingsja(a)r(en).Bij de vaststelling van de besteding van het werkdeel betrekt de Minister
alleen de kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt in het betreffende begrotingsjaar.
Het budgetoverschot, zijnde het positieve verschil tussen het budget en de
gemaakte kosten, vloeit terug naar het rijk.Het ligt echter voor de hand om bij de vaststelling van het bedrag dat
terugvloeit naar het rijk rekening te houden met het feit dat niet alle lopende
verplichtingen in het begrotingsjaar leiden tot kosten. Vandaar dat de gemeenten
de mogelijkheid wordt geboden om een bepaald bedrag van het budget mee te
nemen naar het volgende begrotingsjaar. Dit bedrag dient ter dekking van aangegane
verplichtingen. De meeneemregeling is niet bedoeld ter volledige dekking van
aangegane verplichtingen die in het volgende begrotingsjaar zullen resulteren
in kosten.In de tweede plaats is enige flexibiliteit nodig omdat de beleidsinspanningen
van gemeenten tussen de jaren enigszins kunnen variëren. Om die reden
zal – net als thans ten aanzien van het scholings- en activeringsbudget
in de WIW het geval is – de mogelijkheid worden gecreëerd om een
beperkt voorschot te nemen op middelen die in het komende jaar zullen worden
toegekend.Om reden van eenvoud wordt – net als thans in de WIW het geval is –
het mee te nemen bedrag vastgesteld als een percentage van het toegekende
budget voor het werkdeel. Door het via nadere regelgeving stellen van een
maximum wordt voorkomen dat zich stuwmeren van reïntegratiemiddelen bij
gemeenten vormen, waarmee deze middelen de facto aan de allocatiebevoegdheid
van de wetgever worden onttrokken.In het uitvoeringsverslag dient de gemeente onder meer een opgave te verstrekken
van de rechtmatig gemaakte kosten in het werkdeel in het uitvoeringsjaar en
aan te geven welk bedrag ze wenst mee te nemen naar het volgende uitvoeringsjaar.6. Uitvoering en samenwerking6.1. Overleg met gemeentenMede gelet op de in artikel 114 van de Gemeentewet neergelegde verplichting
om voorgenomen beleid met substantiële effecten te toetsen bij de gemeenten
is over dit wetsvoorstel op brede schaal gecommuniceerd en overleg gevoerd
met het gemeentelijke veld. Dit heeft op verschillende manieren vorm gekregen:– regionale bijeenkomsten van SZW met gemeenten waarin uitvoerig
over de bedoeling en de opzet van het wetsvoorstel is gecommuniceerd;– bestuurlijk en ambtelijk overleg met de VNG en met wethouders
over de belangrijkste thema's uit het wetsvoorstel;– ambtelijk overleg met gemeentelijke uitvoerders over specifieke
onderdelen van het wetsvoorstel;– overleg met het uitvoeringspanel gemeenten en het automatiseringsplatform
gemeenten over de uitvoeringsaspecten van het wetsvoorstel.Dit overleg zal verder worden voortgezet in het kader van de implementatie
van deze wet.Uit dit scala aan overleggen is een duidelijk beeld ontstaan van de mogelijkheden
die het nieuwe systeem voor de gemeenten biedt, de risico's die daaraan voor
gemeenten zijn verbonden, alsmede de problemen en oplossingen in de uitvoering.
In zijn algemeenheid kan worden gesteld dat de gemeenten in de WWB zowel kansen
als risico's zien. Deze balans hangt samen met de beleidskeuze om de volledige
budgettering van de bijstand en van de gemeentelijke reïntegratiemiddelen
(risico's) te koppelen aan een vergaande decentralisatie en deregulering (kansen).De VNG heeft zich niet willen vastleggen op een formeel standpunt over
de WWB. De VNG heeft wel een aantal eisen aangegeven waaraan de WWB zou moeten
voldoen. Deze hebben vooral betrekking de omvang van de middelen die via budgettering
of anderszins aan de gemeenten ter beschikking worden gesteld.De verschillende overleggen met de gemeenten hebben geleid tot aanpassingen
in het wetsvoorstel. De belangrijkste aanpassingen zijn:– vergroting van de beheersbaarheid van het financieringsmodel door
het stapsgewijs invoeren van het objectief verdeelmodel;– vastlegging in de wet van de wijze waarop het macrobudget wordt
vastgesteld;– het in de wet opnemen van een meeneemregeling voor het werkdeel;– een gewijzigde visie op het arbeidsmarktperspectief als toelatingscriterium
voor de langdurigheidstoeslag als bedoeld in artikel 36 van de WWB;– invoering van een experimenteerartikel voor beleidsinnovatie.De uitvoerbaarheid van de wet en het invoeringstraject is besproken met
het uitvoeringspanel gemeenten en met het automatiseringsplatform gemeenten.
In deze overleggen is door gemeente vooral gewezen op de tijd die zij nodig
hebben om nieuw beleid te formuleren voor arbeidsinschakeling en verlaging
van de uitkeringen, mede gelet op de noodzaak dit beleid vast te leggen in
een verordening, en dit in de uitvoering te implementeren.Het kabinet is van oordeel dat het in ieder geval noodzakelijk is dat
op 1 januari 2004 wordt gestart met de voorgestelde decentralisatie en
deregulering en de daarbij behorende financiële verantwoordelijkheid
van gemeenten en vermindering van administratieve lasten. Dit geldt ook voor
de afschaffing van de categoriale bijzondere bijstand, in combinatie met de
invoering van de langdurigheidstoeslag. Dit is nodig om het momentum te benutten
om door de nieuwe verdeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden de uitvoering
van bijstand en reïntegratie op een effectieve manier te stimuleren.
Doordat eerst in verloop van een aantal jaren toegegroeid wordt naar de meest
wenselijke wijze van verdeling van de budgetten is van meet af aan sprake
van een verantwoorde financieringssystematiek.Gelet op de noodzaak van een beperking van de uitvoeringslasten in het
invoeringsjaar, is het kabinet, mede op advies van de Raad van State, bereid te bezien of enkele nader te bepalen andere onderdelen van
de WWB later kunnen worden ingevoerd. De keuze en de wijze van invoering daarvan
kunnen worden geregeld in het inwerkingtredingsbesluit van deze wet en in
de invoeringswet.Vanwege het belang van een goede voorbereiding op de invoering van de
WWB wordt door het ministerie van SZW, in overleg met gemeenten, een implementatieplan
opgesteld om de gemeenten de nodige ondersteuning te bieden. Daarbij gaat
het onder meer om deskundigheidsbevordering, expertmeetings, uitwisseling
best-practices en het bieden van ondersteuning bij het opstellen van verordeningen.Het kabinet zal aan een aantal gemeenten dat eerder met de nieuwe systematiek
van start wil gaan, hun via een experiment daartoe de gelegenheid geven.6.2. Gevolgen voor gemeentenDe WWB heeft niet alleen in de invoerings- en overgangsperiode maar ook
structureel belangrijke effecten voor het proces van beleid en uitvoering.Door de decentralisatie en deregulering krijgt de gemeente de mogelijkheid
de uitvoering zo in te richten dat de doelen van de wet op een zo doelmatig
mogelijke manier worden gerealiseerd. Hierdoor, en door de vermindering van
de rapportageverplichtingen aan het Rijk, kan capaciteit in de uitvoering
worden vrijgemaakt. Dit maakt het voor de gemeenten mogelijk hun eigen beleids-
en verantwoordingscyclus op een adequate wijze in te richten. Een actieve
uitvoering van de WWB betekent een intensivering van de uitvoering van bijstandsverlening
en reïntegratie. De positie van de kleinere gemeenten vraagt daarbij
extra aandacht. Om die reden is een Tijdelijke stimuleringsregeling samenwerkingsverbanden
Abw in voorbereiding. Deze regeling maakt een subsidie mogelijk voor gemeenten
die een samenwerkingsverband opzetten voor de uitvoering van de Abw.6.3. Samenwerking in de SUWI-ketenGemeenten en CWI zijn onderdeel van de keten om werkzoekenden naar reguliere
arbeid toe te leiden. Er is sprake van een wederzijdse afhankelijkheidsrelatie
tussen CWI en gemeenten. CWI heeft in de keten een belangrijke poortwachtersfunctie.
Essentieel is het voorkomen van uitkeringsinstroom. Dit betekent dat zoveel
mogelijk werkzoekenden aan het werk moeten worden geholpen, bij voorkeur nog
voordat men aanspraak op een uitkering maakt. Het CWI is er op gericht om
mensen zo snel mogelijk (weer) aan het werk te helpen en de instroom in een
uitkering te voorkomen. Waar dat niet binnen 6 maanden mogelijk wordt geacht
draagt CWI de klant over met een reïntegratie-advies. De door de SUWI-wetgeving
gewijzigde uitvoering per 1 januari 2002 is inmiddels nog pas ruim één
jaar operationeel. In de praktijk bestaat een gedifferentieerd beeld over
het functioneren van de samenwerking CWI en gemeenten. De uitvoering van de
arbeidsbemiddeling en de sociale zekerheid kan verder worden verbeterd om
werkzoekenden snel aan het werk te krijgen. Gemeenten kunnen een belangrijke
bijdrage leveren aan het functioneren van de CWI's leveren en daarmee aan
de kwaliteit en beperking van hun eigen bestand.De SUWI-regelgeving biedt de ruimte om te komen tot samenwerkingsafspraken,
waarbij de gemeente de mogelijkheid heeft om van meet af aan betrokken te
zijn bij de aanpak van de klanten binnen de SUWI-keten. Dat kan worden gerealiseerd
doordat CWI en gemeenten op lokaal niveau goede afspraken maken over de gewenste
kwaliteit, gezamenlijke kwaliteitsmetingen en de wijze van verantwoording
naar elkaar. Goede afspraken en informatie-overdracht kunnen onnodige dubbele
intakes voorkomen. Omgekeerd is van belang dat het CWI goede
feedback van de gemeenten krijgt om het functioneren als poortwachter te kunnen
verbeteren.Op landelijk niveau hebben de uitvoeringsorganisaties van de sociale zekerheid
onlangs met elkaar nadere afspraken gemaakt om de doelstelling «werk
boven inkomen» volledig te realiseren. Een en ander is verankerd in
het Programma Ketenresultaten 2003 en 2004. Op basis van deze resultaten maken
UWV/CWI afspraken met individuele gemeenten.De uitgangspunten van dit Programma zijn: (prestatie)afspraken tussen
ketenpartners, landelijke kaders met ruimte voor lokale/regionale invulling,
het voorop stellen van de uitstroom naar de arbeidsmarkt en tot slot het in
gezamenlijkheid meten van de behaalde resultaten.Het Programma bevat prestatie-afspraken gericht op overdrachtsmomenten
zoals bijvoorbeeld afspraken m.b.t. adequate dienstverlening op locatie, samenloop,
reïntegratieadviezen en beperking uitstroom WW naar Abw. Ook zijn er
prestatie-afspraken gericht op de outcome van de keten in zijn totaliteit.
Daarnaast bevat het programma kwaliteitsafspraken over proces en ICT en samenwerking
zoals onder meer afspraken over de belangrijkste werkprocessen, (intake WW/Abw,
reïntegratie-advies, melding einde uitkering en kennisgeving verwijtbaar
gedrag. In dit kader wordt tevens de koppeling van werkproces uitkeringsintake
Abw uitgewerkt (inhoud, proces, kwaliteitseisen en wederkerigheid) en worden
de mogelijkheden bezien voor vereenvoudiging van het proces.Op het moment dat een individuele CWI slecht presteert, en afspraken met
de gemeenten niet tot de gewenste resultaten leiden, kan de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid het CWI hierop aanspreken. De Minister maakt jaarlijks
met CWI prestatie-afspraken over te behalen resultaten. Het CWI verantwoordt
zich aan de Minister over zijn prestaties via kwartaal- en jaarverslagen.7. VereenvoudigingIn de inleidende paragraaf van deze memorie is al aangegeven welke betekenis
het kabinet toekent aan een vereenvoudiging van de uitvoering. In deze paragraaf
zal nader worden ingegaan op een aantal specifieke maatregelen die het kabinet
voorstelt om deze vereenvoudiging te bereiken.7.1. Bevoegdheid tot terugvordering in plaats van verplichtingGelet op de nieuwe verdeling van verantwoordelijkheden kan in dit wetsvoorstel
worden volstaan met een bevoegdheid tot terugvordering. De gemeente kan, gelet
op de financiële stimulans en de eigen beleidsruimte, een goede afweging
maken wanneer van terugvordering kan worden afgezien. Deze eigen beleidsruimte
laat onverlet dat van gemeenten verwacht mag worden dat zij een terugvorderingsbeleid
voeren dat een effectieve bijdrage levert aan een adequate fraudebestrijding.In de Algemene bijstandswet (Abw) had de gemeente, behoudens bijzondere
omstandigheden, de verplichting een uitkering die ten onrechte is verstrekt
terug te vorderen. Veelal gaat het daarbij om vorderingen als gevolg van uitkeringsfraude;
het kan echter ook gaan om het rekening houden met achteraf ontvangen middelen.
In de Abw waren er echter ook een groot aantal bepalingen opgenomen die aangeven
in welke gevallen de gemeente kan afzien van terugvordering, omdat volledige
terugvordering niet in alle situaties een reële mogelijkheid is7.2. Vereenvoudiging van het verhaal van bijstandUit het eindrapport van de IBO-werkgroep «Alimentatiebeleid»
(SZW), dat op 7 juni 2002 aan de Kamer is aangeboden, blijkt
dat het bestaande (kinder)alimentatiestelsel resulteert in onevenredige financiële
lasten voor de verzorgende ouder (meestal vrouw) na een echtscheiding of beëindiging
van een relatie. Door het veelal uitblijven van (kinder)alimentatie doet genoemde
doelgroep in de helft van de gevallen (er zitten circa 100 000 alleenstaande
ouders in de bijstand) een groter beroep op de Abw dan noodzakelijk is. De
kosten die hieraan verbonden zijn komen onnodig ten laste van de collectiviteit.Zoals aangekondigd in het Kabinetsstandpunt (TK, 2002–2003, 28 795,
nr. 1) bij het eindrapport van de IBO-werkgroep Alimentatiebeleid is
een andere regeling van kinderalimentatie bedoeld om de financiële positie
van de verzorgende ouder te verbeteren. In dit rapport wordt in tegenstelling
tot het huidige alimentatiestel voorrang gegeven aan kinderalimentatie boven
andere financiële keuzes die ouders maken na een scheiding. Deze kinderalimentatie
biedt een belangrijke basis voor het bereiken of handhaven van economische
zelfstandigheid de verzorgende ouder (meestal vrouw).Volgens de aanbevelingen uit voornoemd rapport dient een kinderalimentatie
via eenvoudige, duidelijke en begrijpelijke normen door de overheid te worden
vastgesteld, mede teneinde draagvlak hiervoor te vergroten. Voorts moet bij
de vormgeving van het kinderalimentatiestelsel rekening worden gehouden met
de ontvlechting van financiële belangen van de ouders na hun scheiding
of beëindiging relatie. Daarnaast beveelt de IBO-werkgroep aan dat de
overheid zorgdraagt voor een laagdrempelig intermediair voor de vaststelling
en inning van kinderalimentatie indien ouders onderling niet tot afspraken
terzake komen.De voorstellen van de IBO-werkgroep moeten er in 2004 toe leiden dat er
een hervormd stelsel voor (kinder)alimentatie van kracht wordt. Anticiperend
hierop, wordt in dit wetsvoorstel een aantal wijzigingen doorgevoerd. In de
invoeringswet zal worden geregeld dat de bevoegdheid tot verhaal van bijstand
op de onderhoudplichtige ex-partner wordt gehandhaafd, voor het geval dat
en voor zolang de nieuwe alimentatiewetgeving nog niet in werking is getreden.Indien alimentatie jegens kind(eren) na invoering van een vernieuwd kinderalimentatiestelsel
niet of in onvoldoende mate tot stand komt tussen de ouders, kan de gemeente
de belanghebbende verplichten zelf een verzoek in te dienen bij een bij algemene
maatregel van bestuur aan te wijzen uitvoeringsinstantie. De belanghebbende
hoeft dus zelf niet met de ex-partner in de slag te gaan. De gemeente heeft
«als stok achter de deur» de mogelijkheid om de uitkering van
belanghebbende te verlagen indien deze verplichting niet wordt nagekomen.
Zoals blijkt uit artikel 18 kan van een verlaging worden afgezien indien elke
vorm van verwijtbaarheid ontbreekt. Het is uiteindelijk aan Burgemeester en
Wethouders om te bepalen in welke gevallen het redelijk is van de bijstandsgerechtigde
te vergen dat deze een verzoek indient voor kinderalimentatie.Met een eigentijds kinderalimentatiestelsel is genoemde verschuiving aanvaardbaar
en past binnen het streven van dit kabinet om burgers waar mogelijk aan te
spreken op hun eigen verantwoordelijkheden.Toepassing van overig verhaal (schenkingen, nalatenschappen en ouders
van 18 t/m 20-jarigen aan wie in aanvulling op de norm bijstand wordt verleend)
blijft in voorkomende gevallen een bevoegdheid van gemeenten.7.3. Omzetting van het boetesysteem in een verlaging van
de uitkeringTot de verplichtingen die aan de betrokkene worden opgelegd behoort, naast
de plicht om passend werk te aanvaarden en mee te werken aan een reïntegratietraject,
de plicht Burgemeester en Wethouders te voorzien van alle informatie
die door hen worden gevraagd om het recht op uitkering te kunnen vaststellen.
Zolang Burgemeester en Wethouders niet over deze informatie beschikken kunnen
zij de uitkering niet vaststellen en schorten zij het recht op uitkering op
totdat deze informatie wel is verkregen. De nieuwe wet wijkt op dit punt niet
af van de oude. Indien informatie die voor het recht op een uitkering wordt
verzwegen of onjuist wordt verstrekt met het oogmerk een hogere uitkering
te krijgen is er sprake van uitkeringsfraude. Voor uitkeringsfraude beneden
de aangiftegrens bij het Openbaar Ministerie is in de huidige bijstandswet
het regime opgenomen van de bestuurlijke boete.In deze wet is de bestuurlijke sanctie vervangen door een aanpassing van
de uitkering. Deze wordt daarmee afgestemd op de mate waarin de betrokkene
aan zijn verplichting heeft voldaan om Burgemeester en Wethouders de juiste
informatie te verstrekken die van belang is voor het recht op uitkering. Op
deze wijze onstaat er één regime voor handhaving van alle aan
de uitkering verbonden verplichtingen. Daardoor wordt een meer effectieve
handhaving mogelijk waarbij de gemeente in alle gevallen waarin de betrokkene
verwijtbaar zijn verplichtingen niet nakomt, met een lik-op-stuk aanpak de
uitkering daarop kan afstemmen. In die gevallen waarin het benadelingbedrag
groter is dan de in de aangifterichtlijn sociale zekerheid genoemde grens
(6000 euro) blijft de verplichting voor gemeenten gehandhaafd om procesverbaal
op te maken en aangifte te doen bij het Openbaar Ministerie. Verlaging van
de uitkering is ook mogelijk door middel van extra terugvordering, indien
de fraude pas na het beëindigen van de uitkering wordt geconstateerd
en er niet voor het volledige uitkeringsbedrag is gefraudeerd. Voor die ex-cliënten
waarbij zo'n extra terugvordering niet mogelijk is zullen met het Openbaar
Ministerie nadere afspraken worden gemaakt voor aangifte en afhandeling. Er
zijn echter ook in die situatie mogelijkheden voor een extra financiële
correctie. Zo is geregeld dat de gemeente de bevoegdheid heeft de terugvordering
te verhogen met wettelijke rente en gemaakte kosten. Ook heeft de gemeente
op grond van artikel 18 de bevoegdheid om bij een eventuele nieuwe aanvraag
om bijstand rekening te houden met eerder gepleegde inlichtingenfraude indien
dit eerder niet mogelijk was.7.4. Afschaffen van uitvoeringsvoorschriftenDe nieuwe verdeling van verantwoordelijkheden tussen Rijk en gemeenten
biedt voldoende waarborgen en stimulansen om te bewerkstelligen dat de gemeente
planmatig werkt en zich voldoende inspant om de rechtmatigheid van de uitkeringen
vast te stellen.Om die reden zijn in deze wet geen voorschriften opgenomen over de inrichting
van de administratie en over het uitvoeren van heronderzoeken, debiteurenonderzoeken
en beëindigingsonderzoeken. Hetzelfde geldt voor de in de Abw opgenomen
verplichting tot het maken van een beleidsplan en beleidsverslag op de onderdelen
uitstroom, fraudebestrijding en cliëntenparticipatie.7.5. BeleidsinnovatieMet dit wetsvoorstel wordt beoogd de effectiviteit van arbeidstoeleiding
en inkomenswaarborg te verbeteren. De gemeenten worden optimaal toegerust
om deze effectiviteit in de uitvoering te realiseren en krijgen daarbij een
grote mate van beleidsvrijheid. Dat laat onverlet dat er behoefte kan onstaan
aan een verdergaande beleidsruimte van gemeenten indien daardoor mogelijkheden
ontstaan om de effectiviteit van het systeem verder te verbeteren.In het wetsvoorstel is daarom een bepaling opgenomen die het mogelijk
maakt dat gemeenten een beleidsexperiment uitvoeren waarin wordt afgeweken
van een aantal artikelen van deze wet. Omdat de effectiviteit van het systeem
voornamelijk is gekoppeld aan de activerende werking van de wet, hebben de
experimentbepalingen betrekking op de artikelen die gaan over de opdracht
aan de gemeenten en de rechten en plichten van betrokkenen bij reïntegratie.
Verder zijn experimenten mogelijk ten aanzien van de vrijlating van middelen;
ook hierbij dient het te gaan om de activerende werking van de wet. Tenslotte
is met dit doel een experimenteermogelijkheid opgenomen voor de financiering
van gemeenten. Zo'n bepaling maakt het mogelijk om beleidsvernieuwingen op
hun waarde te onderzoeken en daarmee de beslissing om al dan niet tot wetswijziging
over te gaan zo goed mogelijk te onderbouwen.Vanzelfsprekend dient een dergelijke aanpak met de nodige waarborgen te
worden omkleed. Dat houdt onder meer in dat bij of krachtens een algemene
maatregel van bestuur zal worden aangegeven van welke artikelen van de wet
kan worden afgeweken en voor welke periode. Tevens zullen daarin een aantal
procedurele waarborgen worden geregeld. Deze werkwijze maakt het mogelijk
gerichte keuzes te maken van wat in een experiment kan worden meegenomen.Als uitgangspunt geldt dat het moet gaan om de vergroting van de doeltreffendheid
van het systeem, dus om het beter realiseren van de in hoofdstuk 2 van de
Memorie behandelde gewenste resultaten in de gemeentelijke uitvoering.8. RijkstoezichtIn artikel 76 wordt het toezicht geregeld. In deze Memorie van Toelichting
wordt de reikwijdte van het toezicht op de rechtmatigheid en de doeltreffendheid
van de wet nader uiteengezet. Het toezicht op de doeltreffendheid van deze
wet heeft uitsluitend betrekking op de vraag in welke mate de uitvoering door
de gezamenlijke gemeenten bijdraagt aan de doelen van de wet. Deze vorm van
toezicht richt zich, anders dan het geval is in het kader van de Abw, niet
op de prestaties van individuele gemeenten. De toezichthouder kan de gemeente
in dit kader dan ook niet aanspreken op haar prestaties. Dit laat onverlet
dat het landelijk beeld van de doeltreffendheid van de wetsuitvoering wel
wordt opgebouwd uit informatie op gemeentelijk niveau.Het toezicht, dat gericht is op individuele gemeenten zal beperkt blijven
tot de rechtmatigheid van de uitvoering. Evenals onder de Abw ligt de primaire
verantwoordelijkheid voor de controle op de rechtmatigheid van de uitvoering
bij de gemeente zelf.De wijze waarop in deze wet het toezicht op de rechtmatigheid van de uitvoering
is geregeld, zal om twee redenen bijdragen aan een vermindering van de rapportageverplichtingen
van de gemeenten aan het Rijk. In de eerste plaats wordt door de deregulering –
in het bijzonder door het vervallen van de Regeling administratieve uitvoeringsvoorschriften –
de reikwijdte van het toezicht aanzienlijk ingeperkt. In de tweede plaats
is in artikel 76, derde lid, geregeld dat het Rijkstoezicht zich alleen zal
richten op ernstige tekortkomingen in de rechtmatige uitvoering van deze wet.De Inspectie Werk en Inkomen oefent het toezicht uit onder gezag van de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In dit kader kan de inspectie
ook thematische onderzoeken instellen (bijvoorbeeld of een evenwichtige benadering
gevolgd wordt voor bepaalde doelgroepen). Daarnaast kan zij ook steekproefsgewijs
onderzoek doen.Bovendien is een hardheidsclausule ingebouwd, waarbij de Inspectie Werk
en Inkomen onderzoek zal doen in het geval dat een gemeente beroep doet op
een aanvullende uitkering. Voor wat betreft de rechtmatige uitvoering van
de wet, heeft de minister wettelijke bijsturingsinstrumenten in de vorm van
de aanwijzing en de financiële maatregel.9. InformatiebeleidDe Minister van SZW is verantwoordelijk voor de werking van het gehele
systeem van financiering, regelgeving en uitvoering. Dit betekent dat de Minister
inzicht dient te hebben in de hoogte van de uitgaven, de effectiviteit van
het beleid en de rechtmatigheid van de uitvoering.Meer specifiek heeft de Minister informatie nodig ten behoeve van de volgende
taken:In de eerste plaats de vaststelling van het macrobudget en de verdeling
daarvan over de gemeenten. Ten tweede de beoordeling van de rechtmatigheid
van de uitgaven. Tenslotte de beoordeling van de effectiviteit van het systeem
en de verantwoording daarover aan het Parlement. Inzicht in de effectiviteit
van individuele gemeenten is alleen nodig voor de beoordeling van de effectiviteit
van het systeem.De informatie die de Minister nodig heeft wordt verzameld via statistieken,
monitoren, onderzoek en verslaglegging door de gemeente (B&W). Informatie
die gebruikt wordt voor de oordeelsvorming over gemeenten (of dat nu in de
vorm van een toezichtsoordeel of in een «publieke vergelijking»
gebeurt) of voor de vaststelling en verdeling van budgetten dient aan bepaalde
kwaliteitscriteria te voldoen. Gedacht kan worden aan een expliciete verklaring
van B&W of een oordeel door een extern deskundige, zoals een accountant.In het informatiebeleid wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van het
«single information»-principe: informatie die door de minister
is verzameld, is voor alle functies van de minister beschikbaar. In de regelgeving
wordt daarom geen onderscheid meer gemaakt naar «beleidsinformatie»
of «toezichtsinformatie».Nieuw is de introductie van een «voorlopig» verslag vlak na
afloop van het kalenderjaar met het oog op de verkrijging van actuele informatie
ten behoeve van de eigen verantwoording van SZW aan het Parlement, nu de huidige
systematiek van kwartaaldeclaraties verdwijnt. De informatie die met dit voorlopige
verslag wordt verzameld zal zo beperkt mogelijk zijn en bij voorkeur aanvullend
op al beschikbare informatie, om de administratieve lasten voor gemeenten
zo veel mogelijk te beperken.In de nieuwe wet wordt de mogelijkheid gecreëerd om af te wijken
van de generieke regels. Een voorbeeld hiervan zou kunnen zijn dat verschil
wordt gemaakt naar gemeentegrootte. In Nederland zijn 494 gemeenten. De 400
kleinste gemeenten zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor nog geen 20% van
de uitgaven op het terrein van werk en inkomen. Toch gelden voor de kleinste
gemeente van Nederland dezelfde verantwoordingseisen als voor de grootste
gemeente van Nederland. In dit wetsvoorstel worden de informatie-eisen gedifferentieerd
naar gemeentegrootte om de lasten meer te laten aansluiten bij verantwoordelijkheden
en risico's. De differentiatie kan zowel de inhoud als de frequentie van de
informatieverzameling betreffen.Afwijken van de generieke regels zal niet gebeuren ten aanzien van variabelen
die nodig zijn voor de vaststelling van het macrobudget en de verdeling hiervan
over gemeenten.Een van de doelstellingen van deze wet is de administratieve lasten voor
gemeenten tot een minimum te beperken. Naast de eerder in deze memorie behandelde
onderwerpen wordt dit gerealiseerd door:Het vooraf benoemen van een beperkt aantal eenduidige doelstellingen waardoor
de effectiviteit van het systeem en de uitvoering eenvoudiger kan worden gemeten;De vermindering van het aantal statistieken en/of monitoren op persoonsniveau
en waar mogelijk vervallen van kenmerken in statistieken en/of monitoren die
blijven bestaan;Gebruikmaking van elektronische gegevensverzameling waardoor hergebruik
(zowel binnen SZW als door middel van terugkoppeling naar gemeenten) eenvoudiger
wordt;Verdere uitbouw van gegevensstandaardisatie ter ondersteuning van gemeenten;Meer gebruik maken van statistische informatie, bijvoorbeeld op het gemeentelijk
niveau, waardoor veel aanvullende onderzoeken kunnen vervallen. Hiervoor worden
procedureafspraken gemaakt met CBS en gemeenten;En ten slotte samenwerking met gemeenten en tussenorganisaties met als
doel zoveel mogelijk afstemming tussen de informatievoorziening aan het Rijk,
de interne informatievoorziening van gemeenten (productbegroting, verslaglegging
aan gemeenteraad) en de verschillende faciliteringsinstrumenten als Benchmark
GSD'en, model uitvoeringskosten, kwaliteitsmodel Single Audit en ICT.Ter ondersteuning van de rol van de gemeenteraad in het duale stelsel
en de transparantie ten behoeve van de burger en het Parlement, dient voor
iedereen inzichtelijk te zijn wat de kwaliteit van de uitvoering van individuele
gemeenten is. Een instrument dat hiervoor ingezet gaat worden is een publiek
overzicht waarin per gemeente een aantal kerngegevens op een rij worden gezet.
\ {tk1}10. Overige inkomensvoorzieningen}In de invoeringswet zal de bijstandsverlening aan zelfstandigen tijdelijk
worden geregeld. In de toekomst wordt de bijstandsverlening aan zelfstandigen
neergelegd in een aparte wet, waarvan het wetsvoorstel naar verwachting in
2004 ter behandeling aan de Tweede Kamer zal worden aangeboden. In een aparte
wet zal de bijstandsverlening aan zelfstandigen worden geregeld op een wijze
die recht doet aan de afwijkende positie van zelfstandigen. Een dergelijke
wet biedt tevens de mogelijkheid om daarin zoveel mogelijk bestaande regelingen
voor zelfstandigen op te nemen. Hierdoor kan de nu complexe en versnipperde
regelgeving voor zelfstandigen, alsmede de uitvoering van de diverse regelingen,
sterk vereenvoudigd worden. De zelfstandigenwet gaat in elk geval gelden voor
de huidige doelgroepen van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz),
met uitzondering van degenen die nog in een oriëntatiefase zijn ter voorbereiding
op hun bestaan als zelfstandige.Het is de bedoeling dat de zelfstandigenwet ook gaat gelden voor de IOAZ-doelgroepen.
In het licht van deze veranderingen, zal de IOAZ vooralsnog niet worden vereenvoudigd.De financiering van de nieuwe zelfstandigenwet zal niet meelopen in de
volledige budgettering. Hierop vooruitlopend, blijven het Bbz en de IOAZ tot
die tijd eveneens uitgezonderd van de financieringsstructuur van deze wet:
de financiële verhouding van het Bbz en de IOAZ blijft ongewijzigd 75%
declaratie en 25% budgettering.Een zelfde aanpak geldt voor de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW).De IOAW is aan de gemeenten ter uitvoering opgedragen. Er wordt gewerkt
aan de opzet van een nieuwe wettelijke regeling voor arbeidsongeschikten.
Overwogen wordt de bepalingen aangaande de gedeeltelijk arbeidsongeschikten
en de jonggehandicapten in deze nieuwe regeling te incorporeren, en deze groepen
uit de IOAW te halen. Een en ander heeft grote gevolgen voor de IOAW. Dit
roept ook de vraag op of de gemeenten verantwoordelijk moeten blijven voor
de uitkeringsverstrekking van de overgebleven groep, de oudere werkloos geworden
werknemers. Het ligt in de rede de UWV ook hiervoor verantwoordelijk te maken.Vooralsnog wordt de systematiek van 25% budgettering voor gemeenten gehandhaafd.
Definitieve besluitvorming zal plaatsvinden in het kader van de stelselherziening
van de arbeidsongeschiktheidsregelingen.Binnen het geheel van door de gemeenten uit te voeren inkomensvoorzienigen
neemt de Wet inkomensvoorziening kunstenaars (WIK) een aparte plaats in. Bij
de WIK staat niet de inkomensbescherming en de daaraan gekoppelde reïntegratieverplichting
voorop maar het bevorderen van het zelfstandig kunstenaarschap door het bieden
van een inkomensvoorziening. Gelet op dit specifieke karakter van de WIK blijft
voor deze regeling ook bij de invoering van de WWB elke vorm van budgettering
achterwege. Wel heeft het kabinet het voornemen te komen tot een wijziging
van de WIK waarmee de effectiviteit van de bevordering van het zelfstandig
kunstenaarschap zal worden versterkt.11. Financiële gevolgenPer 1 januari 2004 worden de volgende geldstromen onder één
noemer gebracht op de SZW-begroting:• Inkomensdeel: het macrobudget ter financiering van de bijstandsuitgaven.• Werkdeel: bestaande uit de huidige middelen in het kader van de
Wet inschakeling werkzoekenden (WIW) en de regeling Instroom-Doorstroom, na
verwerking van de overeengekomen taakstelling.InkomensdeelHet macrobudget bestaat uit de som van de geraamde uitgaven over de jaren
2004 e.v. voor het gebudgetteerde deel en het declaratiedeel voor bijstand,
IOAW en IOAZ bij ongewijzigd beleid (dus 25% budgettering). Op deze geraamde
uitgaven verwacht het kabinet besparingen te realiseren door een groter belang
van gemeenten bij een rechtmatige en doelmatige uitvoering van de bijstand.
Het gaat in 2004 om € 150 mln., oplopend tot € 250 mln.
per jaar met ingang van 2006.WerkdeelIn de periode 2003–2006 vinden ombuigingen plaats op de totaal beschikbare
reïntegratiemiddelen. Het aandeel voor de gemeenten is vastgesteld op
80%. Vooruitlopend op deze wet vanaf 2004, waarin de middelen voor ID-banen
en WIW als ongeoormerkt budget zullen worden opgenomen, zijn bij de gemeenten
voor het jaar 2003 ombuigingen ingeboekt ten bedrage van € 520 mln.
Vanaf 2004 zijn per saldo ombuigingen ingeboekt die bij de gemeenten
oplopen van € 600 mln in 2004 naar € 680 mln. structureel
vanaf 2005. Gemeenten kunnen volgens de huidige meerjarenraming na verwerking
van deze ombuigingen binnen het FWI beschikken over ruim € 1,6 mld.
per jaar aan middelen voor hun reïntegratiebeleid.Voorlopig zullen vanaf 2004 alleen de budgetten van de ID-besluit
en de WIW worden opgenomen in het flexibel reïntegratiebudget voor gemeenten.
De mogelijkheid is opengehouden om in de toekomst meer geldstromen onder te
brengen onder het flexibel reïntegratiebudget voor gemeenten.Onderstaande tabel geeft het huidige meerjarig financiële beeld van
de geldstromen van het FWI (bedragen x € 1 mln) 2004200520062007 Budget inkomensdeel14 4804 3774 2044 207Flexibel reïntegratiebudget1 5831 5981 6161 6161 Bedragen IOAW en IOAZ zijn niet meegenomen aangezien deze
regelingen niet in de nieuwe wet zijn ondergebrachtOver deze wet is advies gevraagd aan de Raad voor de financiële verhoudingen
(Rfv).De Rfv stemt in beginsel in met de voorgestelde volledige budgettering.
Naar de mening van de Raad moet dan echter wel aan een tweetal voorwaarden
worden voldaan. In de eerste plaats dient het vastgestelde macrobudget exact
de economische conjunctuur te volgen. In de tweede plaats mogen gemeenten
niet worden geconfronteerd met onvolkomenheden in de verdeelsystematiek van
het macrobudget. Zolang niet aan deze voorwaarden is voldaan is volgens de
Raad volledige budgettering prematuur. De Raad is wel van oordeel dat de voorgestelde
vereenvoudiging een bijdrage levert aan een effectieve en efficiënte
uitvoering van het beleid.Het kabinet is van mening dat volledige budgettering een belangrijk onderdeel
is van de voorgestelde aanpak waarbij een zo groot mogelijke beleidsruimte
van de gemeenten in balans is met een volledige financiële verantwoordelijkheid.
Het kabinet heeft echter wel oog voor de risico's waar de Rfv op wijst. Uitgangspunt
voor het kabinet is een systeem waarbij de conjuncturele risico's bij het
Rijk liggen en de risico's van het door de gemeenten gevoerde beleid bij gemeenten.
In paragraaf 5 van deze toelichting is deze systematiek uiteengezet.12. RechtsbeschermingDe gemeenten moeten op grond van artikel 8, eerste en tweede lid, een
tweetal verordeningen opstellen over onderwerpen die in voorheen landelijk
werden geregeld: reïntegratie (artikel 7, eerste lid, onderdeel a) en
de verlaging van de algemene bijstand (artikel 18, tweede lid). Daarnaast
is een van de doelstellingen van de WWB dat de gemeenten meer maatwerk moeten
leveren. Het is aan de gemeenten om hierbij het gewenste evenwicht tussen
maatwerk en regelgeving vorm te geven.Het bovenstaande roept de vraag op of hierdoor meer geschillen zullen
ontstaan. Vooropgesteld dient te worden dat maatwerk niet noodzakelijkerwijs
tot meer geschillen leidt. Goed maatwerk is juist dat een ieder krijgt wat
het beste voor hem is. Ook het feit dat iets bij gemeentelijke verordening
in plaats van bij algemene maatregel van bestuur of ministeriële regeling
wordt geregeld leidt niet zonder meer tot meer geschillen. Hierbij is het
natuurlijk wel van belang dat de verordeningen aan de eisen van de WWB voldoen
(hierbij kan gebruik worden gemaakt van landelijke checklists). Als de gemeente
haar verordening juist toepast, ook wat betreft de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur, en daarbij goed maatwerk levert, is er geen enkele reden
te veronderstellen dat er de WWB structureel tot meer geschillen zal leiden.
Bijvoorbeeld bij de toeslagenverordening op grond van de Abw is zowel gebleken
dat gemeenten goede verordeningen kunnen maken als dat dit niet tot meer geschillen
leidt. Op de korte termijn kunnen meer geschillen echter niet worden uitgesloten.
Aan de ene kant zullen de gemeenten ervaring met de nieuwe verordeningen moeten
opdoen en aan de andere kant brengt de WWB voor een deel van de bijstandsgerechtigden
belangrijke wijzigingen in hun rechten en plichten met zich mee. Bij dit laatste
kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het afschaffen van de categoriale ontheffing
van de arbeidsplicht voor alleenstaande ouders met kinderen onder de 5 jaar.
Deze groep zal hiertegen mogelijk in bezwaar gaan, omdat men van mening is
dat er sprake is van een dringende reden (zorgtaken) voor ontheffing van deze
arbeidsplicht als bedoeld in artikel 9, tweede lid, van de WWB. Deze effecten
kunnen overigens worden beperkt door een goede ondersteuning van de gemeenten
en duidelijke voorlichting aan de cliënten.Overigens brengt de WWB met zich mee dat er op bovengenoemde punten verschillen
tussen gemeenten zullen ontstaan. Dit heeft onder andere tot
gevolg dat de rechtbanken en de Centrale raad van beroep zich meer dan voorheen
zal moeten richten op de lokale regelgeving in plaats van de landelijke.ARTIKELSGEWIJSHOOFDSTUK 1 ALGEMEEN§ 1.1 BegripsbepalingenArtikelen 1 en 2 Organen, premies en kinderbijslagDeze artikelen bevatten een aantal begripsbepalingen. Alleen het begrip
inrichting (artikel 1, onderdeel g) behoeft enige nadere toelichting. Of iemand
in een inrichting verblijft dan wel zelfstandig woont, is van belang voor
de bepaling van de bijstandsnorm die van toepassing is (zie ook artikel 23).
Bij de bepaling van het begrip inrichting wordt zowel de doelstelling als
het feitelijk functioneren van de betreffende organisatie in ogenschouw genomen.
De feitelijke werkzaamheden kunnen onder meer blijken uit het door de instelling
aangeboden voorzieningenpakket. Bij de uitvoering van deze wet zal vooral
moeten worden beoordeeld of de inrichting voorziet in kost en inwoning van
de betrokkene. Aangezien dit in de meeste inrichtingen, zoals verzorgingstehuizen,
verpleegtehuizen en opvangtehuizen, het geval is, is de verlening van bijstand
aan personen in inrichtingen slechts in een beperkt aantal gevallen aan de
orde.De in artikel 1, onderdeel g, onder 2°, opgenomen begripsomschrijving
strekt ertoe om ten aanzien van de voorzieningen voor maatschappelijke opvang
een objectief waarneembare scheidslijn te trekken tussen datgene dat als,
al dan niet begeleid, zelfstandig wonen kan worden beschouwd en datgene dat
als verblijf in een inrichting moet worden bezien. Het gaat daarbij om voorzieningen
waarbij aan personen die de thuissituatie hebben verlaten in verband met problemen
van psychosociale of maatschappelijke aard in ieder geval slaapgelegenheid
wordt geboden in opvangcentra en -tehuizen, anders dan in de vorm van zelfstandige
huisvesting, tezamen met de mogelijkheid van begeleiding en hulpverlening
gedurende meer dan de helft van ieder etmaal. Onder hulpverlening en begeleiding
in de zin van het begrip inrichting dient te worden verstaan de inzet van
beroepskrachten die door de instelling zijn aangesteld voor het bieden van
verzorging en verpleging dan wel voor het door hen toepassen van agogische
methodieken. Wordt hulpverlening en begeleiding in deze betekenis gedurende
meer dan de helft van ieder etmaal geboden, dan is sprake van een inrichting
in de zin van artikel 1, onderdeel g, onder 2°.Een instelling voor maatschappelijke opvang kan meerdere voorzieningen
omvatten. Als een voorziening voor maatschappelijke opvang wel de mogelijkheid
van hulpverlening en begeleiding omvat, maar de betreffende cliënt hiervan
geen gebruik maakt, dan is voor deze voorziening toch sprake van een inrichting
in de zin van deze wet en is artikel 23 van toepassing.Bij de opvangvoorzieningen voor dak- en thuislozen, zoals bijvoorbeeld
de sociale pensions, beperkt de voorziening zich veelal tot het bieden van
slaapgelegenheid. Binnen deze voorzieningen zijn in de regel geen of slechts
in beperkte mate mogelijkheden tot het bieden van begeleiding en hulpverlening.
In deze situaties is dan ook geen sprake van een inrichting in de zin van
deze wet en kan aan personen die gebruik maken van dergelijke voorzieningen
de norm van artikel 21 worden toegekend, uiteraard voor zover het gaat om
personen van 21 jaar of ouder. De artikelen 25 tot en met 30 (toeslagen en
verlagingen) zijn in deze gevallen onverkort van toepassing.Blijf-van-mijn-lijf-huizen zijn vanaf hun oprichting primair beschouwd
als woonvoorzieningen, waarbij de gebruik(st)er voor de toepassing van deze
wet als zelfstandig wonend wordt beschouwd. Ook de projecten voor begeleid
wonen voldoen niet aan de definitie van het begrip inrichting, omdat deze
projecten bedoeld zijn als woonvoorziening met een zeer beperkte mogelijkheid
tot begeleiding.Artikel 3 Gezamenlijke huishouding en woningHet partnerbegrip komt overeen met het partnerbegrip in de Algemene bijstandswer
(Abw). De reeds ontwikkelde jurisprudentie terzake blijft derhalve van betekenis.Naar aanleiding van deze jurisprudentie is het vierde lid, onderdeel a,
gewijzigd. In tegenstelling tot de Abw is een periode aangegeven waarin burgemeester
en wethouders zonder nader onderzoek kunnen concluderen dat de belanghebbenden
een gezamenlijke huishouding voeren indien zij voor de verlening van bijstand
eerder in die periode als gehuwden zijn aangemerkt. Deze periode is gesteld
op twee jaar. Deze termijn wordt ook gehanteerd in de algemene maatregel van
bestuur, bedoeld in het vijfde lid.GehuwdenIn de begripsomschrijving van de met gehuwden gelijkgestelde personen
(tweede lid, onderdeel a), is het criterium «duurzaam» niet opgenomen.
Dit heeft tot doel te voorkomen dat personen die feitelijk een gezamenlijke
huishouding voeren pas na verloop van enige tijd ook als zodanig voor de bijstandsverlening
worden aangemerkt. Het niet opnemen van het duurzaamheidscriterium heeft niet
tot gevolg dat een kortdurend verblijf in de woning van een ander er al toe
leidt dat de betrokkenen worden geacht elkaars partners te zijn. Daartoe dient
er immers sprake van te zijn dat de betrokkenen het hoofdverblijf in dezelfde
woning hebben. Bij tijdelijk verblijf is daarvan geen sprake.Van «duurzaam gescheiden levende» echtgenoten is sprake indien
het een door beide betrokkenen of door een van hen gewilde verbreking van
de echtelijke samenleving betreft, waardoor ieder afzonderlijk zijn eigen
leven leidt als ware hij niet met de ander gehuwd en deze toestand door ten
minste een van hen als bestendig is bedoeld. Ook een door geen van beide echtgenoten
gewilde toestand, die voor de voorzetting van de echtelijke samenleving een
daadwerkelijk beletsel vormt en waarvan redelijkerwijs niet valt te verwachten
dat de echtelijke samenleving kan worden hervat, kan worden aangemerkt als
een situatie van duurzaam gescheiden leven. Dit doet zich bijvoorbeeld voor
wanneer de echtgenoot voor langere tijd in een psychiatrische inrichting is
opgenomen en geen positieve wijziging in diens geestestoestand is te verwachten.
Voorts kan worden gedacht aan de in Nederland wonende politieke vluchteling
die gedwongen is geweest zijn gezin in het land van herkomst achter te laten.Er is een toereikende rechtvaardiging om voor de bloedverwanten in de
eerste graad een uitzondering te maken op de gelijkstelling met gehuwden.
Het gaat hierbij om de relatie tussen ouders en kinderen, waarbij de samenwoning
in de regel voortvloeit uit de huidige of vroegere afhankelijkheidsrelatie
van het kind ten opzichte van de ouders. Hierbij is geen sprake van een vrijwillige
keus om een nieuwe, voorheen nog niet bestaande gezamenlijke huishouding te
gaan voeren, hetgeen ten grondslag ligt aan de huwelijkse samenlevingsvorm
die het uitgangspunt vormt voor een gelijke behandeling van andere samenlevingsvormen.Gezamenlijke huishoudingIn het derde lid wordt verduidelijkt in welke situaties sprake is van
gezamenlijke huisvesting. Daarvoor is doorslaggevend of de betrokkenen feitelijk dezelfde woning bewonen. In de redactie van dit lid wordt
dit aangegeven door te spreken van «het hoofdverblijf hebben in dezelfde
woning». Hiermee wordt voorkomen dat bijvoorbeeld aan het loutere feit
dat een van hen elders een eigen woning heeft, ongeacht of deze daar feitelijk
gehuisvest is, de conclusie wordt verbonden dat er geen sprake kan zijn van
een gezamenlijk gevoerde huishouding. Het begrip«woning» is gekozen,
omdat dit aansluit bij de Huursubsidiewet. Dit is voor burgemeester en wethouders
een duidelijk hanteerbaar begrip. In de uitvoering van de Huursubsidiewet
wordt onder een woning een zelfstandige woning verstaan, dat wil zeggen een
woning voorzien van een eigen toegang, waarbij geen wezenlijke woonfuncties
zoals woon- en slaapruimte, wasen kookgelegenheid en toilet met andere woningen
worden gedeeld. Eigen toegang houdt in dat men de woonruimte kan bereiken
zonder daarbij vertrekken of gangen te hoeven passeren waarover anderen zeggenschap
hebben, omdat zij huurder of eigenaar zijn.Huurders van een woning in zogenoemde centraalwonenprojecten hebben meestal
de beschikking over een geheel zelfstandige wooneenheid. Daarnaast heeft men
met andere bewoners de mogelijkheid om van gemeenschappelijke voorzieningen
gebruik te maken. Ondanks de aanwezigheid van die gemeenschappelijke voorzieningen
is ingeval van een geheel zelfstandige wooneenheid toch sprake van een woning.In de praktijk worden burgemeester en wethouders geconfronteerd met samenwonende
partners die meedelen dat hun relatie er een is van verhuurder en onderhuurder
of kostgever en kostganger. Ook als de betrokkenen documenten overleggen waaruit
dat zou moeten blijken, behoeft dat niet te betekenen dat burgemeester en
wethouders hen als alleenstaanden moeten aanmerken. De loutere aanwezigheid
van een contract of van bewijsstukken dat huur of kostgeld wordt betaald,
staat er immers niet aan in de weg dat de betrokkenen mogelijk in feite een
gezamenlijke huishouding voeren. Bij onderhuurders en kostgangers is sprake
van een zuiver zakelijke relatie. Daarvan is geen sprake als er een mate van
financiële verstrengeling aanwezig is, die verder reikt dan de betaling
van de huur of het kostgeld en een wederzijdse verzorging die niet beperkt
blijft tot het onderhoud van de gehuurde kamer of de levering van de overeengekomen
diensten, zoals de maaltijden of de bewassing. Zoals dat ook het geval is
in andere situaties waarin de betrokkenen beweren niet elkaars partners te
zijn, dienen burgemeester en wethouders een onderzoek in te stellen naar de
feitelijke omstandigheden van de betrokkenen. Als daaruit blijkt dat de betrokkenen
in werkelijkheid een gezamenlijke huishouding voeren, moet worden geconcludeerd
dat de overgelegde stukken een onjuiste weergave zijn van de feitelijke situatie
en dat de betrokkenen als partners dienen te worden aangemerkt. Bij de beoordeling
of sprake is van een gezamenlijke huishouding, kunnen burgemeester en wethouders
steunen op de jurisprudentie die in de loop der jaren is ontwikkeld.In het vierde lid worden de situaties aangegeven waarin burgemeester en
wethouders zonder nader onderzoek kunnen concluderen dat de betrokkenen een
gezamenlijke huishouding voeren. Uit de aanhef van dit lid blijkt dat deze
bepaling betrekking heeft op samenwonenden. Van een gezamenlijke huishouding
wordt derhalve uitgegaan als de betrokkenen én gezamenlijk gehuisvest
zijn én verkeren in een van de hier genoemde situaties. Onderdeel b
ziet ook op de situatie dat, hoewel er geen erkenning van een kind heeft plaatsgevonden,
uit de relatie van de betrokkenen een kind is geboren. Dit laatste is geen
gegeven dat in de bevolkingsadministratie is opgenomen. Handelingen of mededelingen
van de betrokkenen kunnen echter aanwijzing zijn dat hiervan sprake is, bijvoorbeeld
dat de man aangifte doet van de geboorte van het kind.Artikel 4 Alleenstaande, alleenstaande ouder en gezinUit artikel 3, eerste lid, onderdeel a, vloeit voort dat twee personen
die bloedverwant zijn in de eerste graad en een gezamenlijke huishouding voeren,
niet als gehuwd worden aangemerkt. Om te voorkomen dat deze personen, die
wel een gezamenlijke huishouding voeren, evenmin als alleenstaanden kunnen
worden aangemerkt, is in artikel 4, onderdelen a en b, de zinsnede «tenzij
het betreft een bloedverwant in de eerste graad» opgenomen. Gezien de
begripsomschrijvingen (onderdelen a en b) kan de co-ouder noch als een alleenstaande,
noch als een alleenstaande ouder worden aangemerkt. Omdat de betrokkene de
zorg heeft voor kinderen, valt hij niet onder de definitie van een alleenstaande.
Omdat de betrokkene niet de volledige zorg voor de kinderen heeft, kan hij
evenmin als een alleenstaande ouder worden aangemerkt. Burgemeester en wethouders
dienen derhalve op grond van de algemene individualiseringsbepaling van artikel
18, eerste lid, vast te stellen welke landelijke bijstandsnorm op de betrokkene
van toepassing is.Onderdeel c is vooral van belang vanwege het beginsel dat de bijstand
aan personen die een gezin vormen, wordt verleend als gezinsbijstand. Dit
beginsel vloeit voort uit de artikel 11, vierde lid, en artikel 18, eerste
en vierde lid. Onderdeel d bevat een algemene omschrijving van het begrip
«kind». Onder kind wordt mede het geadopteerde kind begrepen.
Pleegkinderen worden voor deze wet niet als kind aangemerkt. Het is gebruikelijk
dat het pleeggezin voor dit kind een vergoeding ontvangt. Is niettemin ten
behoeve van een pleegkind bijstand noodzakelijk, dan wordt dit kind als zelfstandig
subject aangemerkt. Wat betreft het ten laste komende kind wordt een leeftijdsgrens
van 18 jaar gehanteerd. Hiermee wordt aangesloten bij het ook in andere regelingen
op het terrein van de sociale zekerheid bestaande uitgangspunt dat kinderen
vanaf 18 jaar doorgaans als economisch zelfstandig kunnen worden beschouwd.Een kind dat weliswaar financieel ten laste van de ouders komt, doch dat
in het buitenland woonachtig is, kan niet worden aangemerkt als een ten laste
komend kind in de zin van deze wet, aangezien de werkingssfeer van deze wet
zich niet uitstrekt tot degenen die buiten Nederland woonachtig zijn (artikel
11, eerste lid).Artikel 5 Bijstand en voorliggende voorzieningIn het kader van deze wet wordt onder bijstand zowel de algemene bijstand
als de bijzondere bijstand verstaan. De bijstandsnorm, te weten de op grond
van hoofdstuk 3, paragraaf 3.2, op belanghebbende van toepassing zijnde
norm, vermeerderd of verminderd met de op grond van hoofdstuk 3, paragraaf 3.3,
door burgemeester en wethouders vastgestelde verhoging of verlaging, wordt
geacht toereikend te zijn ter voorziening in de algemeen voorkomende noodzakelijke
kosten van het bestaan, dat wil zeggen in de bestaanskosten die kunnen worden
gerekend tot het op minimumniveau algemeen gangbare bestedingspatroon. Doen
zich evenwel in de individuele situatie bijzondere omstandigheden voor en
leiden deze tot extra noodzakelijke bestaanskosten die naar het oordeel van
burgemeester en wethouders in die concrete situatie niet kunnen worden voldaan
uit de bijstandsnorm, de langdurigheidstoeslag, het vermogen en het inkomen
voorzover dat meer bedraagt dan de bijstandsnorm, dan kan er aanleiding zijn
tot het verlenen van bijzondere bijstand. Ook degenen die geen algemene bijstand
ontvangen kunnen, indien zij onvoldoende financiële draagkracht hebben,
voor bijzondere bijstand in aanmerking komen.In verband met het uitgangspunt dat deze wet in het stelsel van bestaansvoorziening
de plaats inneemt van de laatste voorziening, speelt het begrip voorliggende
voorziening (onderdeel f) een bepalende rol. De begripsomschrijving brengt
tot uitdrukking dat elke andere bestaansvoorziening voor deze
wet, als sluitstukvoorziening, het karakter heeft van een voorliggende voorziening,
die met voorrang op deze wet dient te worden toegepast. De bijstandsverlening
is complementair ten opzichte van een voorliggende voorziening. Indien zich
in het bereik of de werking van een voorliggende voorziening wijzigingen voordoen,
dient de uitvoering van deze wet daarbij aan te sluiten. De gegeven begripsomschrijving
laat dit toe.Artikel 6 Niet-uitkeringsgerechtigde, arbeidsinschakeling
en sociale activeringOnder het begrip arbeidsinschakeling wordt verstaan het verrichten van
algemeen geaccepteerde arbeid, waarbij geen gebruik wordt gemaakt van een
voorziening als bedoeld in artikel 7, eerste lid, onderdeel a. Hiermee wordt
aangegeven dat gesubsidieerde arbeid als voorziening in het kader van deze
wet geen einddoel kan zijn. De verantwoordelijkheid van de gemeente om personen
te ondersteunen richting arbeidsinschakeling (artikel 7, eerste lid, onderdeel
a) reikt daarmee verder dan het aanbieden van gesubsidieerde arbeid. De werknemer
op een gesubsidieerde arbeidsplaats mag van de gemeente verwachten dat zij
indien nodig ondersteuning geeft gericht op doorstroom naar ongesubsidieerd
werk.Voor zowel reguliere betaalde arbeid als voor gesubsidieerde arbeid gaat
het om algemeen geaccepteerde arbeid. Met het begrip «algemeen geaccepteerde
arbeid» (onderdeel b) wordt bedoeld arbeid die algemeen maatschappelijk
aanvaard is. Werkzaamheden die niet algemeen geaccepteerd zijn, zoals prostitutie,
worden hiermee uitgesloten. Ook worden werkzaamheden uitgesloten die ingaan
tegen de integriteit van de persoon, zoals werkzaamheden die gewetensbezwaren
oproepen.De arbeid die wordt aangeboden hoeft dan ook niet beperkt te blijven tot
die arbeid die gangbaar is voor de betrokken persoon, omdat hij bijvoorbeeld
die arbeid in het verleden heeft verricht en daarmee wellicht meer affiniteit
heeft dan met de aangeboden arbeid.Met deze omschrijving wordt uitdrukkelijk afstand genomen van het begrip
«passende arbeid», zoals dat in eerdere regelgeving werd gehanteerd.
Uitgangspunt van de nieuwe wet is immers dat de weg naar werk zo kort mogelijk
dient te zijn en dat, mede gelet op het vangnetkarakter van deze wet, dan
ook elke vorm van arbeid geaccepteerd dient te worden. Er kunnen door de gemeente
of door de cliënt geen eisen gesteld worden aan de aansluiting van de
arbeid aan het opleidingsniveau, eerder opgedane werkervaring en beloningsniveau.
Ook arbeid van tijdelijke aard dient geaccepteerd te worden. Het kan in individuele
gevallen mogelijk zijn dat ook een verhuizing aan de orde kan komen, indien
de reistijd erg lang gaat worden.Onder algemeen geaccepteerde arbeid worden eveneens verstaan alle vormen
van gesubsidieerde arbeid, met uitzondering van dienstbetrekkingen in het
kader van de Wet sociale werkvoorziening (Wsw); hiervoor gelden de voorwaarden
van de Wsw.Sociale activering, zoals gedefinieerd in artikel 6, onderdeel c, heeft
tot doel personen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt terug te leiden
naar de arbeidsmarkt of, indien dit nog niet mogelijk is, als tussendoel het
bevorderen dat personen zelfstandig kunnen deelnemen aan het maatschappelijk
leven door bijvoorbeeld zelfstandig, dus zonder externe begeleiding, vrijwilligerswerk
te verrichten of deel te nemen aan activiteiten in de wijk of buurt. Belanghebbenden
moeten dan op eigen kracht kunnen deelnemen aan deze activiteiten. Hiertoe
kan de gemeente afspraken maken met de betreffende instellingen.Zie voor het begrip niet-uitkeringsgerechtigden paragraaf 3.2.3 van
het algemeen deel van deze memorie van toelichting.§ 1.2 Opdracht gemeenteDe gemeente is in medebewind verantwoordelijk voor de uitvoering van deze
wet. Deze verantwoordelijkheid valt uiteen in een opdracht aan burgemeester
en wethouders en aan de gemeenteraad.Artikel 7 Opdracht burgemeester en wethoudersBurgemeester en wethouders zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van
de twee hoofdtaken van deze wet. Het gaat om het ondersteunen van personen
die algemene bijstand ontvangen, van personen met een uitkering op grond van
de Algemene nabestaandenwet (Anw) en niet-uitkeringsgerechtigden, bij het
verkrijgen van algemeen geaccepteerde arbeid. Bij deze ondersteuning zijn
burgemeester en wethouders verantwoordelijk voor het bepalen en aanbieden
van voorzieningen, indien dit naar hun oordeel noodzakelijk is voor de arbeidsinschakeling.
Daarnaast gaat het om het verlenen van bijstand. De voorzieningen gericht
op arbeidsinschakeling worden nader toegelicht bij de artikelen 9 en 10; de
bijstand komt vooral aan de orde bij de artikelen 11 tot en met 16 en bij
de hoofdstukken 3 en 4.Op grond van het tweede lid moeten burgemeester en wethouders bij het
aanbieden van de voorzieningen samenwerken met de Centrale organisatie werk
en inkomen (CWI) en het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV).
Deze bepaling is het spiegelbeeld van artikel 8 van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie
werk en inkomen (SUWI).De verantwoordelijkheidsverdeling tussen burgemeester en wethouders en
het UWV is geregeld in de Wet SUWI en houdt kort gezegd in dat burgemeester
en wethouders verantwoordelijk zijn voor de ondersteuning, waaronder het aanbieden
van voorzieningen, aan bijstandsgerechtigden, niet-uitkeringsgerechtigden
en personen met een uitkering op grond van de Anw, en dat het UWV verantwoordelijk
is voor de reïntegratie van personen met een UWV-uitkering. In afwijking
van deze hoofdregel kunnen burgemeester en wethouders met het UWV overeen
komen zij deze verantwoordelijkheid overnemen van het UWV, overeenkomstig
artikel 7, derde lid. Het kan hierbij zowel gaan om personen met alleen een
UWV-uitkering als om personen die zowel een UWV-uitkering ontvangen als een
uitkering op grond van deze wet. Dit kan van toepassing zijn wanneer de gemeente
in het kader van een wijkgerichte aanpak ook WAO'ers of WW'ers in een reïntegratietraject
zou willen opnemen.Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden
gesteld met betrekking tot het tweede tot en met vijfde lid. Daarin kan bijvoorbeeld
worden vastgelegd onder welke voorwaarden gemeenten de reïntegratie kunnen
overnemen en hoe de financiering wordt geregeld. Zo ligt het voor de hand
om als voorwaarde vast te leggen dat betrokkene niet al bij het UWV een traject
volgt.De werkzaamheden in het kader van de voorzieningen – inclusief de
werkzaamheden met betrekking tot gesubsidieerde arbeid – worden in beginsel
uitgevoerd door een natuurlijke of rechtspersoon die in het kader van beroep
of bedrijf de inschakeling van personen in het arbeidsproces bevordert (lid
4). Een gemeentelijke dienst valt niet onder deze definitie.Een en ander impliceert dat in de relatie van de gemeente met onder meer
de lokale welzijnsorganisaties en de Regionale OpleidingsCentra (ROC's) een
verzakelijking tot stand wordt gebracht zodat ook het aanbod van deze instellingen
op de markt kan worden ingekocht.Het voorgaande laat onverlet dat er ruimte nodig kan zijn voor activiteiten
die niet via de markt kunnen worden uitbesteed. In paragraaf 3.2.5 van
het algemeen deel van deze memorie van toelichting is aangegeven dat bij Ministeriële regeling kan worden bepaald dat een deel van de
reïntegratie-activiteiten niet hoeft te worden uitbesteed.Voor de gelden die worden ingezet als cofinanciering bij Equal-projecten
en bij projecten in het kader van de Stimuleringsregeling vacaturevervulling
door werklozen en met werkloosheid bedreigde werknemers (SVWW) is geen aanbestedingsprocedure
vereist. Ditzelfde geldt voor kinderopvang.Zoals aangegeven in het algemeen deel van deze memorie van toelichting
gelden de aanbestedingsregels uit het SUWI-besluit totdat een goed werkende
reïntegratiemarkt tot stand is gekomen.In het eerste lid, onderdeel b, wordt tot uitdrukking gebracht dat burgemeester
en wethouders verantwoordelijk zijn voor het verlenen van bijstand. Deze verantwoordelijkheid
heeft betrekking op de sturing van de uitvoering, op het voeren van beleid
en op de toepassing van discretionaire bevoegdheden bij de individuele gevalsbehandeling.
Het vijfde lid geeft aan welke uitvoeringstaken daarbij wel en niet aan derden
kunnen worden uitbesteed. Onder derden wordt in dit verband niet verstaan
personen die bijvoorbeeld via een uitzendonderneming of organisatieadviesbureau
zijn ingehuurd, omdat de door hen verrichte werkzaamheden aangemerkt kunnen
worden als werkzaamheden die door het bestuursorgaan zijn verricht. Indien
de gemeentelijke uitvoeringsorganisatie door de structurele inzet van ingehuurde
krachten feitelijk wordt ontmanteld is materieel sprake van niet geoorloofde
uitbesteding.De in het vijfde lid opgenomen beperking heeft betrekking op alle rechten
en plichten van belanghebbende. Dit scala aan rechten en plichten, dat varieert
van de claimbeoordeling tot het vaststellen van betalingsverplichtingen in
het kader van terugvordering en verhaal, is ruimer dan de in hoofdstuk 2 geregelde
rechten en plichten.Dat de in een gemeente te treffen mandaatregeling er de facto niet toe
mag leiden dat het «verbod van uitbesteding» wordt omzeild, laat
onverlet dat burgemeester en wethouders de vaststelling en beoordeling wel
kunnen mandateren aan andere bestuursorganen, zoals het College van burgemeester
en wethouders van een andere gemeente of de CWI. De uitvoering van de wet
blijft daarmee binnen het publieke domein. Overigens maakt de Algemene wet
bestuursrecht (Awb) uiteraard ook mandatering mogelijk aan de eigen gemeentelijke
ambtenaren.Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld
met betrekking tot de aan- en uitbesteding.Artikel 8 Opdracht gemeenteraadDe gemeenteraad heeft in de nieuwe wet een duidelijke verantwoordelijkheid.
Deze verantwoordelijkheid vloeit voort uit de grotere beleidsruimte die gemeenten
krijgen in deze wet, zowel wat betreft de invulling van het reïntegratiebeleid
als wat betreft de invulling van de rechten en plichten van de cliënt
(afstemmingsartikel). Daarnaast worden gemeenten volledig financieel verantwoordelijk
voor de uitvoering van de wet. Dit brengt met zich mee dat de gemeenteraad,
mede met het oog op de rechtszekerheid van de cliënt, het eigen gemeentelijk
beleid in een verordening moet vastleggen.De gemeenteraad is op een drietal terreinen verantwoordelijk voor het
bij verordening stellen van regels. De regels met betrekking tot de reïntegratie
(onderdeel a), worden toegelicht bij artikel 10. De regels, bedoeld in de
onderdelen b en c, worden toegelicht bij de artikelen 18 en 30. Het is aan
de gemeenten om een beleidskeuze te maken ten aanzien van het benutten van
modelverordeningen van de VNG of van elkaar. Het ligt echter voor de hand
dat gemeenten niet zozeer gebruik zullen maken van modelverordeningen, maar
eerder van bijvoorbeeld checklisten. De gemeenteraad zal immers haar eigen
beleidsruimte zo veel mogelijk willen benutten ten aanzien van
de aard en omvang van de in te zetten voorzieningen, de wijze waarop rekening
wordt gehouden met de combinatie van arbeid en zorg, de wijze waarop invulling
wordt gegeven aan een evenredige benadering van doelgroepen en de wijze waarop
de afstemming wordt ingekaderd.Verder speelt de gemeenteraad een belangrijke rol bij de controle op de
uitvoering van deze wet door burgemeester en wethouders. Zie hiervoor paragraaf 8
van het algemeen deel van deze memorie van toelichting en de toelichting bij
de artikelen 76 en 77.HOOFDSTUK 2 RECHTEN EN PLICHTEN§ 2.1 ArbeidsinschakelingIn dit hoofdstuk wordt een toelichting gegeven op de arbeidsinschakeling
en de ontheffing. Ook wordt daarbij ingegaan op de voorzieningen.Artikelen 9 en 10 Plicht tot en aanspraak op ondersteuning
bij arbeidsinschakelingDe artikelen 9 en 10 vormen, samen met de artikelen 7, eerste lid, onderdeel
a, en 8, eerste lid, onderdeel a, het hart van dit wetsvoorstel. De belanghebbende
is, om in aanmerking te komen voor een bijstandsuitkering, verplicht naar
vermogen arbeid te verkrijgen en te aanvaarden. Voor zover burgemeester en
wethouders het noodzakelijk vinden om daarbij ondersteuning te bieden, dient
de belanghebbende daarvan gebruik te maken.Hiertegenover staat dat hij in dat geval ook een aanspraak heeft op een
dergelijke ondersteuning, overeenkomstig de gemeentelijke verordening.Hieronder wordt achtereenvolgens aandacht besteed aan: voorzieningen,
gesubsidieerd werk (als specifieke voorziening), werken met behoud van uitkering,
de aanspraak en de verordening, alsmede de arbeidsverplichting en de mogelijkheden
tot ontheffing daarvan.VoorzieningenIn paragraaf 3.2.1 van het algemeen deel van deze memorie van toelichting
is reeds ingegaan op de beleidsruimte van burgemeester en wethouders en op
de verschillende mogelijkheden van een voorziening. Het is de bedoeling dat
gemeenten daarbij zoveel mogelijk gebruik proberen te maken van voorliggende
voorzieningen als de Wet studiefinanciering 2000 (WSF 2000) en de Algemene
wet bijzondere ziektekosten. Er zijn immers middelen voor deze voorzieningen
beschikbaar. Mochten deze voorliggende voorzieningen niet in voldoende mate
kunnen bijdragen aan de reïntegratie van betrokkene dan kan een gemeente
besluiten middelen uit het reïntegratiebudget in te zetten, voor zover
zij daarbij blijven binnen de wettelijke kaders van de genoemde wetten.Ook het leveren van nazorg om terugval in de bijstand te voorkomen, behoort
tot de mogelijkheden. Dit kan in sommige gevallen een goed alternatief zijn
voor langdurige en soms kostbare trajecten. Met nazorg wordt bedoeld allerlei
vormen van jobcoaching, begeleiding op de werkplek, advisering en dergelijke.Gesubsidieerd werkGesubsidieerd werk kan als een van de voorzieningen worden ingezet om
arbeidsinschakeling te bevorderen. In de wet zijn geen specifieke eisen opgenomen
voor gesubsidieerde arbeid. Er geldt alleen de algemene bepaling dat alle
voorzieningen moeten dienen om de belanghebbende uiteindelijk aan ongesubsidieerd
werk te helpen.De gemeente kan de belanghebbende een dienstverband aanbieden dat geheel of gedeeltelijk gefinancierd wordt uit het vrij besteedbaar
reïntegratiebudget. Het kan daarbij gaan om een dienstverband met een
reguliere werkgever, met een reïntegratiebedrijf, of met de gemeente
zelf. Bemiddeling naar een gesubsidieerde arbeidsplaats en eventuele begeleiding
tijdens de werkzaamheden op die arbeidsplaats vallen onder de aanbestedingsregels
voor het reïntegratiebudget.In collectieve en individuele arbeidsovereenkomsten kunnen voor de reïntegratie
benodigde arbeidsvoorwaardelijke bepalingen door gemeenten zelf geregeld worden.
Indien gewenst, kan voor het dienstverband gebruik gemaakt worden van een
detacheringsconstructie. Indien het dienstverband hierbij met de gemeente
gesloten wordt, zal een gemandateerd werkgeverschap moeten worden uitbesteed
aan een reïntegratiebedrijf. Indien de gemeente of een reïntegratiebedrijf
ervoor kiest zelf een dienstverband met betrokkene aan te gaan, kan het wenselijk
zijn slechts een contract voor bepaalde tijd af te sluiten en in de arbeidsvoorwaarden
bepalingen op te nemen over ontbinding van rechtswege of opzegging van het
dienstverband in geval van een aanbod van niet-gesubsidieerd werk.Ook de omvang van het dienstverband is niet aan regels gebonden. In het
geval dat een duaal traject – bijvoorbeeld scholing en werkervaring –
het meest passende traject is voor betrokkene, kan ook een arbeidsovereenkomst
in deeltijd worden aangeboden. Het loon wordt dan zo nodig aangevuld tot bijstandsniveau.Werken behoud van uitkeringBinnen de uitgangspunten van deze wet is het eveneens mogelijk dat werkzaamheden
worden verricht met behoud van uitkering. Dat kan onder omstandigheden op
eigen initiatief van de cliënt, maar ook als onderdeel van een reïntegratietraject
of in het kader van activiteiten in de sfeer van sociale activering. In alle
gevallen staat de positieve bijdrage aan de mogelijkheden voor arbeidsinschakeling
centraal.De programma's kunnen dus nooit louter dienen als een budgetvriendelijke
oplossing voor het doen verrichten van maatschappelijk nuttige activiteiten
waarvoor geen of onvoldoende publieke financiering voor handen is. Hieruit
volgt dat de verplichting om mee te werken aan werken met behoud van uitkering
alleen mag worden opgelegd indien de te verrichten werkzaamheden noodzakelijk
zijn om uit te stromen naar regulier werk. Dit houdt in dat de gemeente heeft
vastgesteld dat de cliënt baat heeft bij het opdoen van werkervaring
dan wel enige tijd nodig heeft om te wennen aan aspecten die samenhangen met
het verrichten van betaalde arbeid, zoals regelmaat, gezagsverhouding etc.
Daarmee is altijd sprake van een beperkte periode. Gedacht kan worden aan
het instrument proefplaatsing (thans voor arbeidsgehandicapten opgenomen in
de Wet op de (re)integratie), op grond waarvan cliënten maximaal 6 maanden
met behoud van uitkering bij een (reguliere) werkgever mogen werken. Over
het algemeen zullen de werkzaamheden gepaard moeten gaan met goede individuele
begeleiding en afstemming op de capaciteiten van de cliënt. Daarnaast
is het van belang dat de gemeente rekening houdt met de grenzen van het arbeidsrecht.
Als de feitelijke situatie niet wezenlijk verschilt van een situatie waarbij
sprake is van een dienstbetrekking, kan de betrokkene via de rechter loonbetaling
afdwingen. Als gevolg van jurisprudentie worden de volgende maatstaven gehanteerd
bij het vaststellen of al dan niet sprake is van een dienstbetrekking: 1)
er dient sprake te zijn van een persoonlijke verplichting om arbeid te verrichten,
2) die arbeid wordt verricht onder gezag van een ander (gezagsverhouding)
3) die ander betaalt voor de arbeid een zeker bedrag dat beschouwd kan worden
als loon, en 4) aan deze maatstaven wordt gedurende een zekere tijd voldaan.Voor cliënten die weinig of geen perspectief hebben op uitstroom
naar reguliere arbeid kan de gemeente ervoor kiezen om onbeloonde arbeid op eigen initiatief van de cliënt te honoreren, om zo maatschappelijk
isolement te voorkomen of te doorbreken.Verordening en aanspraak op ondersteuningArtikel 8, eerste lid, onderdeel a, bepaalt dat het door de gemeente gevoerde
beleid ten aanzien van de reïntegratie van de doelgroepen waarvoor zij
de verantwoordelijkheid draagt, wordt vastgelegd in een door de gemeenteraad
vast te stellen verordening. In het tweede lid van artikel 8 is bepaald dat
de gemeente in de verordening expliciet aandacht schenkt aan een evenwichtige
aanpak van de verschillende in de wet genoemde groepen, en de doelgroepen
daarbinnen, zoals etnische minderheden, arbeidsgehandicapten, jongeren etc.
Ook de aandacht voor mensen met een zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt
valt hieronder. De gemeente dient tevens aandacht te besteden aan de wijze
waarop rekening wordt gehouden met zorgtaken.Personen die algemene bijstand ontvangen, personen met een uitkering op
grond van de Anw en niet-uitkeringsgerechtigden hebben op grond van artikel
10 een aanspraak op ondersteuning bij het verkrijgen van algemeen geaccepteerde
arbeid en de naar het oordeel van burgemeester en wethouders noodzakelijk
geachte voorziening gericht op arbeidsinschakeling. Indien burgemeester en
wethouders een aanvraag om ondersteuning afwijzen zullen zij dit met redenen
omkleed moeten doen. Tegen deze beslissing staat bezwaar en beroep open voor
de belanghebbende.Burgemeester en wethouders moeten bij hun besluit op deze aanvraag maatwerk
leveren. Dat geldt voor alle hiervoor genoemde categorieën. Diverse aspecten
maken deel uit van die individuele afweging, zoals het reïntegratieadvies
van het CWI, de beoordeling van het reïntegratieadvies, de aanwezigheid
van de benodigde voorzieningen of alternatieven daarvoor, de beschikbaarheid
van zorg- en hulpverlening en de financiële middelen die beschikbaar
zijn gesteld door de gemeenteraad op basis van de gemeentelijke verordening.De gemeente moet dus naar aanleiding van een aanspraak op ondersteuning
altijd een individuele afweging maken of zij die aanspraak wil en kan honoreren.
Het ontbreken van financiële middelen alleen is geen voldoende afwijzingsgrond
van een dergelijk verzoek. Het kan immers mogelijk zijn dat er een alternatief
aanbod gedaan kan worden. Aan de andere kant is het uitdrukkelijk aan de gemeente
om te beoordelen of er überhaupt ondersteuning noodzakelijk is en welke
vorm die moet krijgen, gelet op het te bereiken doel van arbeidsinschakeling,
al dan niet op langere termijn.De aanspraak op een gemeentelijke reïntegratie-inspanning geldt ook
voor personen aan wie burgemeester en wethouders tijdelijk een ontheffing
hebben verleend. Het kan immers voorkomen dat de betrokkene van mening is
dat de situatie is veranderd en dat toeleiding naar de arbeidsmarkt weer aan
de orde is.Wanneer de bijstand aan gehuwden wordt verleend geldt de aanspraak op
een voorziening voor beide partners. De aanspraak op ondersteuning geldt evenzeer
voor personen die op grond van artikel 7, eerste lid, onderdeel a, werkzaam
zijn in gesubsidieerde arbeid in het kader van een door de gemeente aangeboden
voorziening. Dit betekent dat indien voor betrokkene een voorziening, bijvoorbeeld
scholing, noodzakelijk wordt geacht om vanuit gesubsidieerde arbeid naar ongesubsidieerd
werk uit te stromen, de gemeente hierin kan voorzien.Plicht tot arbeidsinschakeling en ontheffingOmdat een individuele, op de persoonlijke omstandigheden toegesneden benadering
uitgangspunt is van deze wet is in artikel 9, eerste lid, volstaan met een
algemene omschrijving van de plicht tot arbeidsinschakeling. De concrete invulling
van de verplichtingen wordt zoveel mogelijk afgestemd op het
individu en door burgemeester en wethouders in een beschikking gespecificeerd.
Het is aan gemeenten om een invulling te geven aan de aard en omvang van de
voorzieningen.Zoals eerder aangegeven kunnen er geen nadere eisen worden gesteld aan
regulier werk ten aanzien van de aard, de omvang en de beloning. Uitzondering
hierop is de situatie waarin arbeid moet worden gecombineerd met zorg voor
kinderen. In die gevallen kan er een individuele afweging plaatsvinden op
grond waarvan arbeid die in beginsel geaccepteerd zou moeten worden, niet
geaccepteerd hoeft te worden omdat bijvoorbeeld werktijden en reistijden niet
te combineren zijn met de zorg voor kinderen en het niet mogelijk is dit probleem
te ondervangen door het aanbieden van een voorziening.Indien de cliënt deelneemt aan een inburgeringsprogramma dient dit
programma te worden afgerond. Ook als de cliënt werk aanvaardt blijft
afronding van het inburgeringsprogramma verplicht (artikelen 9 en 12 van de
Wet inburgering nieuwkomers (WIN)). De cliënt moet dan ook aan de gemeente
melden dat hij werk aanvaardt. De gemeente dient dan zoveel mogelijk via individuele
maatwerkafspraken met de cliënt te bewerkstelligen dat een combinatie
van werk en inburgering mogelijk wordt. Overigens verdient het de voorkeur
om zoveel mogelijk duale trajecten na te streven, gelet op het belang van
een zo snel mogelijk verlopende reïntegratie en inburgering.Het uitgangspunt van individueel maatwerk geldt uiteraard ook voor het
aanbieden van voorzieningen gericht op arbeidsinschakeling. Steeds wordt bij
iedere belanghebbende onderzocht wat diens individuele capaciteiten en mogelijkheden
zijn, en op welke wijze arbeidsinschakeling het best bevorderd kan worden.
Het reïntegratieadvies van de CWI speelt in dit proces een belangrijke
rol. Onderdeel van de verplichtingen kan zijn het deelnemen aan een inburgeringscursus
overeenkomstig de WIN.Voor personen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, kan sociale activering
een eerste stap zijn. Deelname aan deze activiteiten is daarom geen grond
voor het verlenen van een tijdelijke ontheffing van de arbeidsverplichtingen.
Anderzijds geldt echter ook dat de verplichtingen afgestemd moeten worden
op de mogelijkheden om eventueel pas op termijn uit te stromen naar reguliere
arbeid.Een andere specifieke groep is de categorie belanghebbenden met zorgtaken.
Met zorgtaken wordt de zorg voor kinderen bedoeld. Om te voorkomen dat de
afstand tot de arbeidsmarkt toeneemt door een te lange afwezigheid uit het
arbeidsproces en dat de uitstroomkansen verkleinen, dienen ook aan hen arbeidsverplichtingen
te worden opgelegd. Bij de invulling van de arbeidsverplichtingen moet de
gemeente rekening houden met een verantwoorde invulling van de combinatie
werk en zorg. De gemeente is ook verantwoordelijk voor de voorzieningen die
nodig zijn om deze combinatie daadwerkelijk te kunnen realiseren. Zij moet
in de verordening aangeven hoe daaraan invulling wordt gegeven.Eventueel aanwezige belemmeringen om deelname aan arbeid te realiseren,
kunnen worden weggenomen door het aanbieden van voorzieningen. Toch kunnen
zich bij uitzondering tijdelijk situaties voordoen dat ook voorzieningen niet
toereikend zijn om de aanwezige belemmeringen geheel of gedeeltelijk op te
heffen. In deze situaties dienen burgemeester en wethouders de op te leggen
verplichtingen aan te passen aan de mogelijkheden die de betrokkene nog wel
heeft (artikel 9, tweede lid). Medische belemmeringen zijn dus als zodanig
geen aanleiding voor een ontheffing. Om een juiste, individuele beoordeling
te garanderen, verdient het aanbeveling zoveel mogelijk gebruik te maken van
adviezen van onafhankelijke, externe deskundigen. Een dergelijk advies kan
ook bestaan uit de indicatie voor de Wsw.§ 2.2 BijstandArtikel 11 RechthebbendenIn overeenstemming met de Grondwet (artikel 20, derde lid) wordt gesproken
van een recht op bijstand van overheidswege. Het recht op bijstand van iedere
burger impliceert de plicht van de overheid in voorkomende gevallen bijstand
te verlenen. Deze plicht rust op burgemeester en wethouders, aan wie de uitvoering
van deze wet in medebewind is opgedragen. Het recht op bijstand vindt zijn
begrenzing in het begrip «noodzakelijke kosten van het bestaan».
De eindverantwoordelijkheid die de overheid op zich neemt voor de voorziening
in het bestaan van haar onderdanen in het geval alle andere bestaansmogelijkheden
tekort schieten, kan niet verder strekken dan het voorzien in het noodzakelijke.
Welke kosten van het bestaan als noodzakelijk dienen te worden aangemerkt
is in belangrijke mate afhankelijk van de omstandigheden en mogelijkheden
van persoon of gezin. Een volledige objectivering van het centrale begrip
noodzakelijke kosten van het bestaan is dan ook niet mogelijk. De uitvoerende
verantwoordelijkheid van burgemeester en wethouders brengt mee dat dit college
in voorkomende gevallen beoordeelt of bepaalde kosten, gelet op het specifieke
geval, al dan niet als noodzakelijk zijn aan te merken. Niet de belanghebbende
zelf, doch de gemeentelijke overheid oordeelt dus over de noodzaak van bepaalde
kosten.Bijstand kan ook worden verleend wanneer er een gebrek aan middelen dreigt,
zonder dat dit gebrek reeds feitelijk is ingetreden. Dit biedt de mogelijkheid
van een zeker preventief optreden.In het vierde lid is bepaald dat de aanspraak op gezinsbijstand een gemeenschappelijke
aanspraak is van beide echtgenoten, die aan beiden gezamenlijk toekomt. Deze
bepaling heeft raakvlakken met artikel 43, tweede lid, en artikel 45, vierde
lid.Vreemdelingen (tweede en derde lid)In verband met de Koppelingswet hebben naast Nederlanders ook diegenen
die aan een Nederlander gelijk zijn gesteld recht op bijstand. Dit zijn alle
vreemdelingen die in Nederland rechtmatig verblijf houden in de zin van artikel
8, onderdelen a tot en met e en l, van de Vreemdelingenwet 2000. Daaronder
vallen dus ook de EU/EER onderdanen die over een EU-verblijfsrecht beschikken.Voor een verblijf korter dan zes maanden is er geen bestaande Europese
regelgeving. Er heeft zich wel jurisprudentie ontwikkeld op het gebied van
werkzoekenden. Deze kunnen gedurende zes maanden werk zoeken.De EU/EER onderdaan die in Nederland verblijft gedurende de vrije periode
(cf. artikel 3.3, eerste lid, onderdeel d, van het Vreemdelingenbesluit: zes
maanden) mag hier verblijven zonder document. In zijn paspoort wordt een stikker
geplakt. Op het moment dat hij ten laste komt van de Staat of van andere openbare
lichamen gaat zijn verblijfsrecht verloren (artikel. 3.3, tweede lid, van
het Vreemdelingenbesluit).Voor een periode van zes maanden tot vier jaar kan een EU/EER onderdaan
als economisch actief of economisch niet actief in Nederland verblijven.De EU/EER onderdaan die in Nederland verblijft als economisch actief (werken)
moet het merendeel van zijn inkomsten verkrijgen uit reële en daadwerkelijke
arbeid. In het algemeen moet meer dan 50% van de betreffende bijstandsnorm
worden verkregen uit arbeid. Het overige mag aangevuld worden uit eigen middelen
of uit middelen van de openbare kas.Op het moment dat een beroep op een bijstandsuitkering wordt gedaan dient
de vreemdeling een verblijfskaart te tonen – afgegeven door of namens
de Vreemdelingendienst – waaruit blijkt dat hij rechtmatig in het land verblijft voor de duur van de werkzaamheden, of op andere manier
aan te tonen dat hij over een EU-verblijfsrecht beschikt. Zo nodig kan hij
naar Justitie worden doorverwezen teneinde een document te verkrijgen, als
bedoeld in artikel 9 van de Vreemdelingenwet 2000.Wanneer een bijstandsuitkering wordt verleend melden burgemeester en wethouders
dit aan de Vreemdelingendienst. Het is de Vreemdelingendienst die beoordeelt
of een beroep op de openbare kas gevolgen heeft voor het recht op verblijf.
Pas na een daarop gerichte beschikking van de Vreemdelingendienst zal het
verblijfsrecht vervallen en kan de verblijfskaart worden ingetrokken. In de
tussentijd mag de bijstandsuitkering niet beëindigd worden.De EU/EER onderdaan die hier verblijft als economisch niet-actief (studenten
of niet-werkenden zoals gepensioneerden of arbeidsongeschikten) moet beschikken
over voldoende middelen van bestaan, dus ten minste gelijk aan de betreffende
bijstandsnorm. Deze personen kunnen een verblijfskaart aanvragen die 5 jaar
geldig is met de aantekening dat bij een beroep op de publieke middelen het
verblijfsrecht vervalt. Er zijn echter niet-actieve EU-onderdanen die toch
bijzondere bijstand aanvragen. Recht op bijstand bestaat dan omdat het verblijf
niet van rechtswege eindigt. Eerst zal de verblijfskaart moeten worden ingetrokken
door de Vreemdelingenpolitie. De EU/EER onderdaan kan tegen intrekking van
zijn verblijf bezwaar/beroep aantekenen. Zolang niet onherroepelijk op zijn
verblijfstitel is beslist bestaat recht op bijstand. Bijstandsverlening is
niet aan de orde als uitzetting is gelast. Burgemeester en wethouders kunnen
aan de code in de gemeentelijke basisadministratie (Gba) zien wat de verblijfsstatus
van de vreemdeling is.Het kan voorkomen dat een economisch niet actieve hier te lande verblijft
zonder over een verblijfskaart te beschikken. Zolang hij over voldoende eigen
inkomsten beschikt beschikt hij van rechtswege over een EU-verblijfsrecht.
Zodra hij niet meer over voldoende bestaansmiddelen beschikt, komt dit verblijfsrecht
evenwel van rechtswege te vervallen. Recht op bijstand bestaat er in een dergelijk
geval niet, tenzij aan de betrokken persoon alsnog een verblijfsvergunning
zou worden verleend krachtens de Vreemdelingenwet 2000.Artikel 12 Onderhoudsplicht oudersJongeren tot 21 jaar kunnen een beroep doen op de ouderlijke onderhoudsplicht.
Gezien het karakter van de bijstand als sluitstukvoorziening is het gerechtvaardigd
om de bijstandsverlening daarop af te stemmen. Er kan echter niet zonder meer
van worden uitgegaan dat de jongeren altijd voor hun bestaanskosten volledig
een beroep op de ouders kunnen doen. Voor zover dit beroep niet mogelijk is,
wordt voorzien in een recht op bijzondere bijstand. Als aanvullende bijzondere
bijstand wordt verleend omdat de jongere niet in staat is de ouderlijke onderhoudsplicht
te effectueren, hebben burgemeester en wethouders de bevoegdheid deze op de
ouders te verhalen. Daarmee kan worden voorkomen dat de beslissing tot bijstandsverlening
afbreuk doet aan de ouderlijke onderhoudsplicht.Artikel 13 Uitsluiting van bijstandDit artikel geeft weer welke personen vanwege de omstandigheid waarin
ze verkeren, van bijstandsverlening zijn uitgesloten.Lid 1, onderdeel aDegenen aan wie rechtens hun vrijheid is ontnomen, komen niet in aanmerking
voor algemene en bijzondere bijstand. In de noodzakelijke kosten van het bestaan
van deze personen wordt voorzien door het ministerie van Justitie. De financiële
verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie heeft mede betrekking op
perioden van weekendverlof. Voor de kosten van het aanhouden
van woonruimte in de periode dat de betrokkene rechtens zijn vrijheid is ontnomen
kan in de regel geen bijzondere bijstand worden verleend. Het behoort tot
de eigen verantwoordelijkheid van de betrokkene om terzake een afdoende regeling
te treffen. In acute noodsituaties waarin dit niet mogelijk is, kan mogelijk
de gemeente op grond van zeer dringende redenen bijzondere bijstand verstrekken
voor woonkosten op grond van artikel 16. Het betreft echter slechts heel uitzonderlijke
situaties waarbij steeds een strikt individuele afweging van de omstandigheden
noodzakelijk is. Zij die (de laatste periode van) hun vrijheidsstraf extramuraal
doorbrengen kunnen een beroep doen op bijstand indien zij behoren tot de bij
algemene maatregel van bestuur aangewezen categorieën personen. Het derde
lid opent hiertoe de mogelijkheid. Het kan daarbij o.a. gaan om personen die
in aanmerking komen voor deelname aan een penitentiaire programma en om terbeschikkinggestelden,
aan wie proefverlof is verleend.Lid 1, onderdeel bDegenen die hun militaire dienstplicht vervullen vallen onder de zorg
van de Minister van Defensie; zij zijn derhalve uitgesloten van het recht
op bijstand. Deze uitsluiting betreft zowel de algemene als de bijzondere
bijstand, aangezien genoemde zorg van de Minister van Defensie in principe
álle noodzakelijke bestaanskosten omvat. Ten tijde van de indiening
van dit wetsvoorstel is met betrekking tot de vervulling van de militaire
dienstplicht, de opkomstplicht opgeschort. Deze opschorting kan binnen zeer
korte tijd weer ongedaan worden gemaakt, zodra de internationale veiligheidssituatie
daartoe aanleiding geeft. Gelet op deze bestaande mogelijkheid van snelle
reactivering van het dienstplichtstelsel is het van belang dat deze wet voorziet
in de onderhavige uitsluiting van het recht op bijstand.Lid 1, onderdeel cWerkstaking of uitsluiting van het werk dient voor de bijstandsverlening
een uitsluitingsgrond op te leveren, aangezien het verlenen van bijstand aan
degenen die rechtstreeks of zijdelings betrokken zijn bij een dergelijk arbeidsconflict
zou neerkomen op een ongewenste beïnvloeding door de overheid van dat
conflict. De uitsluitingsgrond geldt slechts voorzover het gebrek aan middelen
het gevolg is van die werkstaking of uitsluiting van het werk. Deze bepaling
leidt ertoe dat iemand die, voorafgaand aan de staking of uitsluiting van
het werk, vanwege een deeltijdbaan aanvullende bijstand ontvangt of die reeds
bijzondere bijstand ontvangt, in geval van staking of uitsluiting van het
werk deze bijstand behoudt.Lid 1, onderdeel dAls tijdelijk verblijf buiten Nederland wordt aangemerkt een normale vakantieperiode
in het buitenland van in beginsel vier weken. Verblijft iemand langer buiten
Nederland dan brengt het in artikel 11 vastgelegde territorialiteitsbeginsel
met zich mee dat geen recht bestaat op bijstand. Voorts geldt in deze situatie
dat betrokkene zich onttrekt aan een juiste uitvoering van deze wet. Dit sluit
zowel het verlenen van algemene als van bijzondere bijstand uit. In het verlengde
van de bestaande jurisprudentie bestaat er ook geen recht op bijstand indien
de noodzaak van het langere verblijf buiten Nederland zou vast staan of als
dit langere verblijf te wijten is aan overmacht.Voor personen van 65 jaar of ouder geldt dat zij gedurende een aaneengesloten
periode van maximaal dertien weken buiten Nederland mogen verblijven (vierde
lid). Deze langere periode hangt samen met het ontbreken van een arbeidsverplichting
voor deze categorie.Lid 1, onderdeel ePersonen jonger dan 18 jaar zijn in de gezinsbijstand begrepen. Hun noodzakelijke bestaanskosten worden gerekend tot de bestaanskosten van
de ouder of ouders, die ten aanzien van hen onderhoudsplichtig zijn. Zij kunnen
derhalve bij de verlening van bijstand niet worden aangemerkt als een zelfstandig
rechtssubject dat recht heeft op bijstand.Lid 1, onderdeel fBestaanskosten die de afbetaling van schulden betreffen, kunnen in het
algemeen niet kunnen worden aangemerkt als noodzakelijke bestaanskosten in
de zin van deze wet. De overheid biedt via deze wet iedere burger immers de
zekerheid van toereikende middelen om in het noodzakelijke te voorzien en
neemt daarmee de noodzaak weg tot het maken van schulden louter om in de noodzakelijke
bestaanskosten te kunnen voorzien. Schulden ontstaan dus, uitzonderingen daargelaten,
niet uit een gebrek aan het noodzakelijke, doch uit de wijze van besteding
van de middelen.Lid 2, onderdeel aDe bijstand die eventueel moet worden verleend aan 18- tot 21-jarigen
die in een inrichting verblijven, wordt geheel als bijzondere bijstand verleend.
Het komt slechts zeer incidenteel voor dat aan deze groep bijstand moet worden
verstrekt. Nog meer dan bij de andere personen jonger dan 21 jaar zal de te
verlenen bijstand afhangen van de persoonlijke omstandigheden. Bij personen
in deze leeftijdscategorie wordt van de ouders over het algemeen een bijdrage
gevraagd in de kosten van het verblijf in de inrichting. De bijstand die,
rekening houdend met deze onderhoudsplicht, moet worden verleend, zal in voorkomende
gevallen minder bedragen dan het landelijke normbedrag. Een juiste aansluiting
op de bestaanskosten van de betrokkene en de ouderlijke onderhoudsplicht kan
dus alleen worden bereikt door de hoogte van de bijstand geheel af te stemmen
op de individuele omstandigheden van de betrokkene. Daarvoor vormt de bijzondere
bijstand het aangewezen instrument.Lid 2, onderdeel bIn dit onderdeel is geregeld dat er geen samenloop kan plaatsvinden van
twee uitkeringen ter zake van de algemene noodzakelijke bestaanskosten, namelijk
algemene bijstand ingevolge deze wet en uitkering krachtens de Wet inkomensvoorziening
kunstenaars (WIK). Samenloop van een WIK-uitkering en bijzondere bijstand
is wel mogelijk, zij het dat er geen bijzondere bijstand kan worden verleend
voor beroepskosten in de zin van de WIK.Lid 2, onderdeel cEr bestaat geen recht op algemene bijstand als gevolg van de vrijwillige
opname van onbetaald verlof. Dit geldt niet alleen de direct betrokken persoon,
maar ook zijn echtgenoot of de daarmee gelijk te stellen persoon. Het recht
op bijstand is uitgesloten voorzover het ontbreken van middelen te wijten
is aan het opgenomen onbetaalde verlof. Niet beoogd is immers diegenen die
reeds nu, in aanvulling op een deeltijdbaan, aanvullende bijstand krijgen
tot het voor hen geldende sociale minimum, het recht op de reeds bestaande
aanvullende bijstand te ontnemen. Met andere woorden, mocht in dergelijke
gevallen een beroep op extra aanvullende bijstand worden gedaan in verband
met het opgenomen onbetaalde verlof, dan zal een dergelijk beroep niet kunnen
worden gehonoreerd voorzover het gebrek aan middelen het gevolg is van dat
verlof.Een uitzondering is getroffen voor de alleenstaande ouder die onbetaald
ouderschapsverlof opneemt op grond van hoofdstuk 6 van de Wet arbeid en zorg.
Deze uitzondering is gebaseerd op de overweging dat het voor alleenstaande
ouders van belang is om de aanwezige aansluiting met de arbeidsmarkt zoveel
mogelijk te behouden.Artikel 14 Niet-noodzakelijke kostenHet begrip noodzakelijke kosten van het bestaan is in de huidige wet niet
nader omschreven.In dit artikel is aangegeven welke kosten in ieder geval niet tot de noodzakelijke
bestaanskosten worden gerekend. Het betreft hier kosten die, vanwege hun aard,
niet onder de werkingssfeer van deze wet kunnen worden gebracht. Zoals uit
de zinsnede «in ieder geval» blijkt, is geen limitatieve opsomming
beoogd. Het is niet gewenst een uitgebreide negatieve lijst in de wet op te
nemen van alle kostensoorten die niet tot de noodzakelijke bestaanskosten
worden gerekend. Een dergelijke lijst zou burgemeester en wethouders in voorkomende
bijzondere gevallen te zeer kunnen belemmeren bij het vinden van een passende
oplossing. Alleen de belangrijkste kostensoorten die in de jurisprudentie
consequent als niet noodzakelijk worden aangemerkt, zijn opgenomen. Indien
iemand reeds een algemene bijstandsuitkering ontvangt en deze uitkering mede
voor een van de genoemde kostensoorten wenst aan te wenden, staat dit betrokkene
uiteraard vrij. Bedoelde aanwending mag evenwel niet vervolgens tot een toekenning
van extra bijstand leiden, aangezien dan alsnog langs indirecte weg bijstand
voor deze kosten zou worden verleend.Artikel 15 Voorliggende voorzieningInkomensaanvulling op grond van deze wet is niet aan de orde wanneer binnen
een voorliggende voorziening (artikel 5, onderdeel f) een bewuste beslissing
is genomen over de noodzakelijkheid van een voorziening in het algemeen of
in een specifieke situatie. Budgettaire overwegingen om bepaalde kosten niet
in de voorliggende voorziening op te nemen of overwegingen ten aanzien van
de vaststelling van de reikwijdte van de voorliggende voorziening, vallen
hier dus niet onder. Of een voorziening gezien haar aard en doel, passend
en toereikend is, is afhankelijk van de omstandigheden en mogelijkheden van
het individuele geval, en wordt mede bepaald door hetgeen naar maatschappelijk
inzicht aanvaardbaar wordt geacht.Het tweede lid strekt ertoe de toegang tot bijstand op grond van dit wetsvoorstel
open te houden voor personen die hun ambitie om als kunstenaar in het bestaan
te voorzien hebben opgegeven. In zo'n geval moet het mogelijk zijn dat die
persoon bij het ontbreken van voldoende bestaansmiddelen een beroep kan doen
op de inkomensaanvullende voorzieningen in het kader van deze wet. Voor een
dergelijk persoon gelden vanaf het moment van instroming in de wet uiteraard
ook alle aan de wet verbonden plichten en rechten, zoals de plicht algemeen
geaccepteerde arbeid te aanvaarden.Artikel 16 Zeer dringende redenenDe plaats en functie van deze wet als laatste voorziening in het stelsel
van sociale zekerheid brengt enerzijds mee dat deze wet dient open te staan
voor een zeer ruime kring van rechthebbenden. Anderzijds betekent dit dat
aan de uitsluitingsgronden die voor bepaalde personen gelden geen absoluut
karakter kan worden gegeven. In bijzondere gevallen dient, wanneer zich daartoe
zeer dringende redenen voordoen, de mogelijkheid aanwezig te zijn om een persoon,
die geen recht op bijstand heeft, toch financieel bij te staan. Dit artikel
geeft de bevoegdheid daartoe aan burgemeester en wethouders. Uitsluitend vanwege
het feit dat het de belanghebbende ontbreekt aan de noodzakelijke middelen
om in het bestaan te voorzien, kan nog niet worden gesproken van zeer dringende
redenen zoals in het artikel bedoeld. Vast dient te staan dat sprake is van
een acute noodsituatie en dat de behoeftige omstandigheden waarin de belanghebbende
verkeert op geen enkele andere wijze zijn te verhelpen, zodat het verlenen
van bijstand volstrekt onvermijdelijk is. Met dit artikel is dus niet beoogd
een algemene ontsnappingsclausule te bieden ten aanzien van de toepassing
van uitsluitingsgronden.Bij toepassing van dit artikel kan zowel sprake zijn van de verlening
van algemene als van bijzondere bijstand.§ 2.3 Inlichtingenplicht en afstemmingArtikel 17 InlichtingenplichtHoewel de inlichtingenplicht waarschijnlijk de meeste betekenis heeft
inzake de verlening van bijstand, kan het ook van belang zijn dat burgemeester
en wethouders kennis dragen van feiten en omstandigheden die betrekking hebben
op de arbeidsinschakeling van de individuele belanghebbende. Om deze reden
heeft de in het eerste lid geregelde inlichtingenverplichting betrekking op
zowel de arbeidsinschakeling als het recht op bijstand. Uitgangspunt blijft
dat van de belanghebbende die een beroep doet op een specifieke overheidsvoorziening,
verlangd kan worden dat hij voldoende gegevens en inlichtingen verstrekt die
het de uitvoerder van die voorziening mogelijk maakt te beoordelen of het
beroep op die voorziening terecht wordt gedaan. Het feit dat burgemeester
en wethouders niet alleen bij een aanvraag om bijstand of om ondersteuning
bij arbeidsinschakeling, maar ook in andere stadia van bijstandsverlening
en arbeidsinschakeling, concrete informatie en bewijsstukken van de belanghebbende
vragen, laat onverlet dat de belanghebbende onverwijld uit eigen beweging
inlichtingen dient te verstrekken indien het hem redelijkerwijs duidelijk
moet zijn dat die feiten en omstandigheden, of de daarin opgetreden wijzigingen,
van invloed kunnen zijn op zijn arbeidsinschakeling of zijn recht op bijstand.
Verstrekt de belanghebbende niet of niet alle gevraagde inlichtingen en bewijsstukken,
dan heeft dat gevolgen voor de beoordeling door burgemeester en wethouders
van het recht op bijstand of ondersteuning bij arbeidsinschakeling.Het tweede lid bevat een algemene medewerkingsverplichting die zowel geldt
ten aanzien van de arbeidsinschakeling als de verlening van bijstand. Burgemeester
en wethouders vertalen de algemene medewerkingsverplichting in individuele
situaties in een of meer concrete verplichtingen. Zo kan bijvoorbeeld van
de belanghebbende gevergd worden dat hij medewerking verleent aan een huisbezoek.
Het niet verlenen van de specifiek verlangde medewerking, kan voor burgemeester
en wethouders aanleiding vormen de verlening van bijstand op te schorten,
met toepassing van artikel 54.Het derde en het vierde lid bieden ondersteuning van de hoofdverplichting
tot het verstrekken van relevante informatie. Zij dienen om de juistheid van
de verschafte informatie te kunnen verifiëren. Het zich kunnen legitimeren
met een geldig legitimatiebewijs is een voorwaarde om aanspraak te kunnen
maken of te behouden op een voorziening ingevolge deze wet. Derden mogen zich
ook met een rijbewijs legitimeren. Voor belanghebbenden geldt dit niet, omdat
een rijbewijs de nationaliteit niet vermeldt. De nationaliteit is van belang
is voor de vaststelling van de identiteit van de belanghebbende en zodoende
voor de vaststelling van het recht op bijstand (artikel 11).Artikel 18 AfstemmingHet individualiseringsbeginsel staat centraal in deze wet. Dit beginsel
stoelt op verschillende uitgangspunten, die op verschillende plaatsen in de
wet tot uitdrukking komen. Burgemeester en wethouders moeten de bijstand en
de daaraan verbonden verplichtingen afstemmen op de omstandigheden, mogelijkheden
en middelen van de belanghebbende of het gezin.Dit artikel komt in de plaats van het boeten- en maatregelenbeleid in
de Abw. Het opleggen van een boete of maatregel wordt vervangen door een aanpassing
van de uitkering. Wanneer burgemeester en wethouders constateren dat de belanghebbende
zich niet aan de uit deze wet voortvloeiende verplichtingen (inclusief die
aan hem door burgemeester en wethouders in de beschikking zijn opgelegd) houdt
of anderszins onvoldoende besef van verantwoordelijkheid toont, zijn zij gehouden
de bijstand te verlagen. Dit houdt ook in dat als betrokkene aan burgemeester
en wethouders geen juiste informatie heeft verstrekt die van belang is voor
het recht op uitkering, burgemeester en wethouders de uitkering lager kunnen
vaststellen (lid 2). Burgemeester en wethouders kunnen bij het vaststellen
van de verlaging rekening houden met de persoonlijke omstandigheden en de
individueel vastgestelde verplichtingen.De eigen verantwoordelijkheid voor de zelfstandige bestaansvoorziening
houdt in dat aan het verkrijgen van een uitkering verplichtingen zijn verbonden.
Deze verplichtingen gelden vanaf de melding, dus al voordat het recht op bijstand
is vastgesteld.Als bijvoorbeeld bij aanvang van de uitkering blijkt dat betrokkene door
eigen toedoen zijn baan heeft verloren en als gevolg daarvan een beroep moet
doen op bijstand, is hij daardoor niet de verplichting nagekomen om waar mogelijk
in het eigen bestaan te voorzien. Dit geldt ook in situaties waarin betrokkene
door zijn handelen of nalaten het recht verspeelt op een voorliggende voorziening,
bijvoorbeeld een uitkering op grond van de Werkloosheidswet (WW).Verder kan
het gaan om situaties waarin de betrokkene te weinig zijn best heeft gedaan
om aan het werk te komen, bijvoorbeeld door te weinig solliciteren of het
weigeren van aangeboden arbeid.Een bijzondere situatie waarin sprake is van het niet nakomen van aan
de uitkering verbonden verplichtingen, is wanneer betrokkene zich zeer ernstig
misdraagt jegens burgemeester en wethouders of hun ambtenaren. Onder de term
«zeer ernstig misdragen» kunnen diverse vormen van agressie worden
verstaan, zij het dat er sprake moet zijn van verwijtbaarheid en van gedrag
dat in het normale menselijke verkeer in alle gevallen als onacceptabel kan
worden beschouwd.Op grond van in een verordening vast te leggen criteria dienen burgemeester
en wethouders in individuele gevallen te bepalen welke verplichtingen van
toepassing zijn en wat de verlaging van de uitkering is indien een verplichting
niet wordt nagekomen. Burgemeester en wethouders moeten er daarbij zorg voor
dragen dat zij tijdig worden geïnformeerd door betrokkenen, zoals de
CWI, het reïntegratiebedrijf of het Regionaal opleidingscentrum over
de naleving door de belanghebbende van de vastgestelde verplichtingen. In
de tweede volzin van het tweede lid wordt nog eens geëxpliciteerd dat
van een verlaging van de uitkering wordt afgezien indien elke vorm van verwijtbaarheid
ontbreekt. Te denken valt daarbij aan situaties waarbij de belanghebbende
door overmacht niet in staat is geweest een of meer afspraken volledig na
te komen.Burgemeester en wethouders kunnen de verlaging voor een bepaalde periode
opleggen of totdat de belanghebbende de tekortkomingen heeft hersteld. Burgemeester
en wethouders beoordelen uiterlijk drie maanden na de datum van de beschikking
of de omstandigheden en het gedrag van belanghebbende aanleiding geven de
beslissing te herzien (derde lid). Bij het besluit tot het verlagen van de
bijstand én bij de heroverweging vormen de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur centrale uitgangspunten. Omwille van de rechtszekerheid,
dienen de rechten en plichten die voor de belanghebbende van toepassing zijn,
in de beschikking te worden vermeld.EVRM en vierde tranche AwbDe verenigbaarheid van het maatregelensysteem met de eisen die uit artikel
6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden (EVRM) voortvloeien is onder meer toegelicht in de
memorie van toelichting bij de Wet boeten, maatregelen en terug- en invordering
sociale zekerheid (Kamerstukken II 1994/95, 23 909, nr. 3, p. 11–13).
Kort samengevat, is daarin gesteld dat voor het antwoord op de vraag of de
maatregel aangemerkt moet worden als een straf in de zin van artikel 6 EVRM
zijn onder meer het karakter van het vergrijp en de aard en zwaarte van de
sanctie bepalend zijn, vgl. EHRM, 21-02-1984, NJ 1988, 937 (Oztürk).
De aard van het vergrijp – het niet naleven van aan de bijstandsverlening
verbonden verplichtingen – is niet strafrechtelijk; zo is bijvoorbeeld
het niet solliciteren geen strafbaar feit. De plicht tot solliciteren ontstaat
pas door het ontvangen van een uitkering. De rechten en plichten, verbonden
aan de uitkering, vormen twee kanten van dezelfde medaille: worden de plichten
niet nagekomen, dan kan ook het recht niet (volledig) geldend worden gemaakt.
De aard van de sanctie – de maatregel – is evenmin strafrechtelijk:
met deze sanctie wordt niet beoogd leed toe te voegen. Tot op heden blijkt
evenmin uit de rechtspraak, zowel nationaal als internationaal, dat de maatregel
aangemerkt moeten worden als een «criminal charge» in de zin van
artikel 6 EVRM.Het kabinet is op basis van deze overwegingen van mening dat het opleggen
van een maatregel niet als een «criminal charge» in de zin van
artikel 6 EVRM dient te worden aangemerkt.Het voorontwerp van wet vierde tranche Awb bevat onder meer een algemene
regeling voor de bestuurlijke boete. De intrekking of wijziging van een aanspraak
op financiële middelen wordt daarin uitdrukkelijk niet aangemerkt als
een bestuurlijke boete, zo blijkt uit artikel 5.4.1.1, tweede lid. In de toelichting
bij het artikel wordt gesteld dat de vermindering of intrekking van de aanspraak
op een uitkering niet aangemerkt kan worden als een punitieve sanctie. In
dit verband wordt in de toelichting bij wijze van voorbeeld gewezen op de
situatie waarin een uitkering wordt ingetrokken omdat de uitkeringsgerechtigde
onvoldoende solliciteert. Er bestaat geen algemene rechtsplicht tot solliciteren;
die plicht ontstaat pas door het ontvangen van een uitkering. De rechten en
plichten, verbonden aan de uitkering, vormen twee kanten van dezelfde medaille:
worden de plichten niet nagekomen, dan kan ook het recht niet (volledig) geldend
worden gemaakt. In het zelfde deel van de toelichting wordt tevens melding
gemaakt van het feit dat het verminderen of intrekken van een uitkering onder
omstandigheden als een boete kan worden aangemerkt. Daarvan is sprake indien
de gedraging, die daartoe aanleiding geeft, niet of slechts in een ver verwijderd
verband staat tot de uitkeringsrelatie. In de WWB is ervoor gekozen de inlichtingenplicht
integraal onderdeel te laten zijn van de aan de uitkering verbonden verplichtingen.
Het al dan niet voldoen aan de inlichtingenplicht wordt immers door zowel
de justitiabele als de gemeente als uitvoerende instantie ervaren als een
gedraging die in direct verband staat met de uitkeringsrelatie. Het opleggen
van een maatregel vanwege het niet-nakomen van een inlichtingenplicht is daarmee
bezwaarlijk aan te merken als een boete, dan wel punitieve sanctie.HOOFDSTUK 3 ALGEMENE BIJSTAND§ 3.1 AlgemeenArtikel 19 VoorwaardenIn dit artikel wordt ter bepaling van de hoogte van de algemene bijstand
een uitwerking gegeven van de in artikel 11, eerste lid, opgenomen voorwaarde dat de belanghebbende in zodanige omstandigheden verkeert of
dreigt te geraken dat hij niet over de middelen beschikt om in de noodzakelijke
kosten van het bestaan te voorzien. Van dergelijke omstandigheden is, voor
wat de verlening van algemene bijstand betreft, sprake als de alleenstaande
of het gezin niet over in aanmerking te nemen vermogen beschikt en als het
inkomen de in dat geval geldende bijstandsnorm niet te boven gaat. In paragraaf 4
van dit hoofdstuk worden de begrippen inkomen en vermogen nader uitgewerkt
en wordt ook aangegeven welke inkomens- en vermogensbestanddelen buiten beschouwing
blijven. De middelentoets is evenzeer van toepassing op de toeslag waarmee
de norm wordt verhoogd als op de landelijk geregelde normen.De totaal over een maand uit te betalen bijstand wordt vastgesteld aan
de hand van de totale bijstandsnorm en het totaal ontvangen inkomen over die
maand (zie ook artikel 45). Van deze totale uitkering wordt 4,9 procent gereserveerd
als vakantietoeslag. Het percentage van 4,9 geeft de verhouding weer tussen
de netto aanspraak op vakantietoeslag en het maandloon inclusief vakantietoeslag
die bij het netto minimumloon bestaat. De vakantieuitkering wordt ook berekend
over de toeslag als bedoeld in artikel 25.Het kan voorkomen dat de belanghebbende over het inkomen geen aanspraak
op vakantietoeslag heeft, bijvoorbeeld bij alimentatie. De procentuele vaststelling
van de aanspraak op vakantiegeld over de bijstandsuitkering kan er in zo'n
situatie toe leiden, dat de belanghebbende te zijner tijd slechts een relatief
lage vakantietoeslag zal ontvangen. Het ontmoet geen bezwaar als burgemeester
en wethouders dan een hoger bedrag als vakantiegeld voor de betrokkene reserveren.
Deze zal daarmee uiteraard moeten instemmen.De bijstandsuitkering wordt als een netto bedrag vastgesteld. De gemeente
neemt de door de belanghebbende over de bijstand verschuldigde loonbelasting
en socialeverzekeringspremies voor haar rekening. Met betrekking tot de ziekenfondspremie
betreft dit zowel het werkgevers- als het werknemersaandeel in de procentuele
premie. Op grond van het Uitvoeringsbesluit loonbelasting 1965 neemt de gemeente
ook de verschuldigde belasting en premies ten aanzien van de door een bijstandsgerechtigde
ontvangen alimentatie voor zijn rekening. Dit betreft slechts de alimentatie
ten behoeve van de echtgenoot of gewezen echtgenoot.§ 3.2 NormenArtikel 20 JongerennormenDit artikel sluit aan op artikel 12 (onderhoudsplicht ouders) en bevat
de landelijk geregelde normen voor personen van 18 tot 21 jaar. Daaronder
worden ook de echtparen begrepen waarvan een of beide partners tot deze leeftijdscategorie
behoort. De normen zijn afgeleid van de kinderbijslagbedragen die voor deze
leeftijdscategorie gelden. Voor echtparen waarvan een of elk van de partners
jonger dan 21 jaar is, is de landelijke norm gelijk aan de som van de normen
die voor elk van hen als alleenstaande zou hebben gegolden.Jongeren met kinderen behoren individueel en objectief te worden beoordeeld
ten aanzien van huisvestingskosten en persoonlijke uitgaven, met inachtneming
van het feit dat ook de ouders van deze jongeren medeverantwoordelijkheid
dragen (tweede lid). De ouderlijke onderhoudsplicht strekt zich echter niet
uit over eventuele kinderen van de jongere zelf. Dit is aanleiding om de norm
voor jongeren met kinderen te verhogen.Artikel 21 Normen 21–65 jaarDit artikel bevat de landelijk geregelde uitkeringsbedragen voor personen
van 21 jaar of ouder doch jonger dan 65 jaar. Het onderscheid in landelijke
normen is beperkt tot de leefvorm. Dat wil zeggen dat geen ander onderscheid
is aangebracht dan die tussen alleenstaanden, alleenstaande ouders en echtparen
of daaraan gelijk gestelde ongehuwd samenwonenden. Deze normen bedragen respectievelijk
50, 70 en 100 procent van het netto minimumloon. Verdere afstemming van het
niveau van de noodzakelijke bestaanskosten is een gemeentelijke bevoegdheid
(het gemeentelijke toeslagen- en verlagingenbeleid; zie paragraaf 3.3
van dit hoofdstuk).Artikel 22 Normen 65 jaar of ouderDit artikel regelt een aparte ouderennorm voor ouderen met onvolledige
AOW-rechten. Indien er naast de AOW-uitkering geen of onvoldoende aanvullend
pensioen is, wordt de AOW-uitkering van deze ouderen via de bijstand aangevuld
tot het relevante sociaal minimum. De ouderennorm sluit aan bij het AOW-niveau.
De normbedragen voor echtparen, alleenstaande ouders en alleenstaanden zijn
gelijk aan de netto AOW-uitkering voor deze groepen. Dit heeft tot gevolg
dat de 100–70–50 verhouding zoals die voor personen vanaf 21
jaar geldt, niet van toepassing is op de ouderen. Aansluiting bij het netto
AOW-niveau houdt tevens in dat het gemeentelijke toeslagen- en verlagingenbeleid
niet van toepassing is op ouderen. Dit leidt er toe dat ook alleenstaande
65-plussers die bij hun kinderen inwonen een uitkering op het niveau van de
AOW ontvangen.De norm voor gehuwden waarvan de ene echtgenoot 65 jaar of ouder is en
de andere echtgenoot jonger is dan 65 jaar, is eveneens afgeleid van het AOW-niveau
(onderdeel d). Indien voor beide echtgenoten de toepasselijke norm voor een
alleenstaande bij elkaar geteld zou worden, zou deze hoger uitkomen dan de
AOW-uitkering. Dit is uitdrukkelijk niet de bedoeling.Artikel 23 Normen in inrichtingPersonen die ter verpleging of verzorging in een inrichting (artikel 1,
onderdeel g) verblijven, worden niet geconfronteerd met een aantal belangrijke
bestaanskosten. In voeding, huisvesting, verwarming, onderhoud en dergelijke
wordt voorzien door de inrichting. De daaraan verbonden kosten zijn begrepen
in de verpleeg- of verzorgingsprijs, die over het algemeen uit andere hoofde
wordt vergoed. Gelet op dit verschil in noodzakelijke bestaanskosten geldt
voor personen in inrichtingen een aparte bijstandsnorm. Deze is afgestemd
op de beperkte uitgaven die voor rekening van de belanghebbende blijven. In
de uitzonderlijke situatie dat verpleeg- of verzorgingskosten voor rekening
van de belanghebbende zelf komen, kan daarin worden voorzien door middel van
bijzondere bijstand.De normen voor personen in een inrichting zijn, evenals de overige normen,
gekoppeld aan het netto minimumloon, met toepassing van de Wet Koppeling met
Afwijkingsmogelijkheden voor de indexering. Anders dan bij de budgetmethode,
waarbij de hoogte van de normen wordt gerelateerd aan die van bepaalde aanwezige
kosten, behoeven daarmee geen arbitraire uitspraken te worden gedaan over
hetgeen waaraan belanghebbenden de bijstand worden geacht te besteden. Het
gemeentelijke toeslagen- en verlagingenbeleid is niet van toepassing.De situatie kan zich voordoen dat een alleenstaande ouder tezamen met
zijn kind in een inrichting verblijft. In dergelijke gevallen zijn de kosten
die de belanghebbende voor het kind moet maken, meestal zodanig dat de kinderbijslag
daartoe een toereikende vergoeding biedt. Derhalve kan worden volstaan met
het normbedrag voor een alleenstaande. Voor de gevallen dat hogere
kosten dienen te worden gemaakt, kunnen burgemeester en wethouders de bijstand
daarop afstemmen door aanvulling met bijzondere bijstand.Het normbedrag voor gehuwden is van toepassing als beide echtgenoten in
de inrichting verblijven. Indien slechts een van de echtgenoten in een inrichting
verblijft, wordt een goede afstemming op de omstandigheden bereikt door de
normuitkering te stellen op de som van de normuitkeringen die voor ieder afzonderlijk
zouden gelden (tweede lid). Dit komt derhalve neer op samentelling van de
norm voor een zelfstandig wonende alleenstaande of alleenstaande ouder en
die voor een in een inrichting verblijvende persoon, over het algemeen naar
het normbedrag voor een alleenstaande.In artikel 13, tweede lid, onderdeel a, is bepaald dat voor personen jonger
dan 21 jaar die in een inrichting verblijven, geen recht op algemene bijstand
bestaat. In de situatie dat een persoon jonger dan 21 jaar in een inrichting
verblijft kan bijzondere bijstand worden verleend voor zover de jongere geen
beroep kan doen op de onderhoudsplicht van de ouders.Artikel 24 Afwijking norm gehuwdenDit artikel betreft de norm die van toepassing is als voor een van de
echtgenoten een uitsluitingsgrond geldt. In een dergelijke situatie dient
te worden voorkomen dat door de bijstandsverlening aan degene die wél
recht op bijstand heeft, indirect tevens bijstand wordt verleend aan de niet-rechthebbende
partner. Dit wordt voorkomen door voor de rechthebbende partner de norm te
stellen op die voor een alleenstaande of, als deze een of meer tot zijn last
komende kinderen jonger dan 18 jaar heeft, die voor een alleenstaande ouder.
De toets op de gezamenlijke middelen is ook bij deze afwijkende vaststelling
van de norm van kracht. Aangezien de bijstand als gevolg van de afwijkende
normvaststelling niet voorziet in de bestaanskosten van de echtgenoot, dienen
diens eventuele middelen echter niet onverkort in beschouwing te worden genomen
(artikel 32, derde en vierde lid). \ {par}§ 3.3 Verhoging en verlaging}Artikel 25 Alleenstaande (ouder)Dit artikel regelt de verhoging van de landelijke bijstandsnorm met een
toeslag van maximaal 20 procent van het wettelijk minimumloon, voor alleenstaanden
en alleenstaande ouders van 21 jaar of ouder en jonger dan 65 jaar die niet
in een inrichting verblijven. Uit de gegeven omschrijving vloeit voort dat
de toeslag op elk bedrag binnen dit maximum kan worden vastgesteld, mits dit
aansluit bij de het niveau van de noodzakelijke bestaanskosten. Hiermee is
ook duidelijk dat gemeenten een plicht hebben de bijstand op dat niveau vast
te stellen. Budgettaire overwegingen mogen bij de toeslagverlening geen rol
spelen.De landelijke uitkeringsniveaus voor alleenstaanden en alleenstaande ouders
veronderstellen dat de betrokkene de kosten geheel met een ander kunnen delen
en sluiten dus in de situatie dat dit niet het geval is niet zonder meer aan
bij de feitelijke noodzakelijke bestaanskosten van de belanghebbende. De hoogte
van de noodzakelijke bestaanskosten wordt mede bepaald door de mate waarin
de belanghebbende de kosten met een ander kan delen. De woonsituatie is hierbij
van doorslaggevende betekenis. Dit laat onverlet dat ook alle andere uitgaven
in aanmerking dienen te worden genomen waarbij partners schaalvoordeel hebben
door het gezamenlijk opbrengen van alle kosten van huisvesting en huishouding.
Bij de relatief hogere kosten waarmee alleenstaanden in beginsel worden geconfronteerd
kan met name worden gedacht aan duurzame gebruiksgoederen, zoals woninginrichting
en huishoudelijke apparatuur, maar ook aan vaste lasten, zoals abonnementen
en diverse andere kosten.Bij de beoordeling of de belanghebbende inderdaad hogere bestaanskosten heeft is in voorkomende gevallen niet bepalend of deze ook
feitelijk deze kosten met een ander deelt. Beoordeeld dient te worden of het
redelijk is ervan uit te gaan dat deze kosten kunnen worden gedeeld. Daartoe
wordt in dit artikel gesproken van het «kunnen delen» van de kosten.
Met deze omschrijving wordt niet beoogd dat van de betrokkene kan worden gevergd
dat deze bijvoorbeeld zijn woonsituatie aanpast om zo met een lagere bijstandsuitkering
te kunnen volstaan.Burgemeester en wethouders zijn niet verplicht om bij de verlening van
een toeslag rekening te houden met lagere bestaanskosten. Zij hebben de mogelijkheid
om alle alleenstaanden en alleenstaande ouders, zonder nader onderscheid,
de maximale toeslag te verstrekken.Met een maximale toeslag bedraagt de maximale bijstandsuitkering voor
alleenstaanden of alleenstaande ouders respectievelijk 70 en 90 procent van
het netto minimumloon. Dit is toereikend voor de voorziening in de algemeen
noodzakelijke bestaanskosten voor alleenstaanden en alleenstaande ouders.
Dit laat onverlet dat burgemeester en wethouders de bevoegdheid hebben om,
als de omstandigheden daartoe aanleiding vormen, de bijstand op een hoger
bedrag vast te stellen. De rechtvaardiging voor een verhoging is gelegen in
bijzondere individuele omstandigheden. De eventuele extra bijstand wordt dan
ook als bijzondere bijstand aangemerkt.Artikel 26 GehuwdenHet landelijke uitkeringsniveau voor gehuwden gaat ervan uit dat de echtgenoten
samen geheel de kosten van de gezamenlijke huishouding en huisvesting dragen.
Ingeval de gehuwden deze kosten met een ander kunnen delen kan dit reden zijn
om de landelijke norm te verlagen. Zij hebben in dat geval lagere algemene
bestaanskosten dan waarin de landelijke norm voorziet. Bij alleenstaanden
en alleenstaande ouders kunnen burgemeester en wethouders door middel van
de toeslag rekening houden met het geheel of gedeeltelijk kunnen delen van
de kosten met een ander.De verlening van een toeslag aan gehuwden is niet aan de orde. Voor hen
geldt immers de maximale landelijke norm van 100 procent. De verlaging kan
niet worden toegepast bij de bijstandsnorm voor gehuwden in een inrichting
(zie ook de toelichting bij artikel 23).Evenals burgemeester en wethouders bij alleenstaanden en alleenstaande
ouders niet verplicht zijn bij de toeslagverlening rekening te houden met
lagere bestaanskosten, zijn zij dat ook niet bij gehuwden voor wat betreft
de verlaging.Artikel 27 WoonsituatieNaast het kunnen delen van de algemene bestaanskosten met een ander kunnen
er aanzienlijke lagere algemene bestaanskosten zijn als gevolg van het ontbreken
van bepaalde kosten. Bij de bijstandsverlening moet met deze lagere bestaanskosten
rekening kunnen worden gehouden. Hiertoe is een aparte rechtsgrond opgenomen
omdat de in de artikelen 25 en 26 genoemde rechtsgrond voor een toeslag en
verlaging uitsluitend ziet op het kunnen delen van de kosten met een ander.
Van lagere bestaanskosten als gevolg van de woonsituatie kan sprake zijn bij
de bewoning van een woning waaraan geen woonlasten zijn verbonden, bijvoorbeeld
in het geval van krakers. Hiervan is echter ook sprake ingeval een derde,
bijvoorbeeld een onderhoudsplichtige, de woonlasten betaalt van de woning.
Er wordt dan een woning bewoond waaraan voor de bijstandsgerechtigde geen
woonkosten zijn verbonden. Het financiële voordeel van het niet verschuldigd
zijn van woonkosten rechtvaardigt een lager bedrag aan algemene bijstand.
Burgemeester en wethouders zijn niet verplicht een verlaging op grond van
dit artikel toe te passen. Als burgemeester en wethouders wel
gebruik willen maken van deze verlagingsmogelijkheid, is voor de toepassing
daarvan doorslaggevend dat niet jegens een derde woonkosten verschuldigd zijn.Afzonderlijke aandacht verdient de situatie van dak- en thuislozen. In
de regel zullen zij geen kosten hebben voor het aanhouden van woonruimte.
De intentie van artikel 27 is niet dat gemeenten kunnen volstaan met het verstrekken
van een lager bedrag aan bijstand vanwege het enkele feit van het ontbreken
van woonruimte. Daarmee zou het voorzieningenniveau voor deze kwetsbare groep
tekortschieten. Het is aan de gemeenten om zorg te dragen voor een adequaat
voorzieningenniveau voor dak- en thuislozen. Artikel 27 in combinatie met
artikel 57 biedt daartoe de mogelijkheden. Tegenover het ontbreken van kosten
omdat geen woonruimte wordt aangehouden, staat dat dak- en thuislozen regelmatig
kosten zullen moeten maken voor dak- en thuislozenopvang. Dit dient bij de
vaststelling van de uitkeringshoogte te worden betrokken. Indien de belanghebbende
er blijk van heeft gegeven de kosten van de dak- en thuislozenopvang stelselmatig
niet te betalen, hebben burgemeester en wethouders de bevoegdheid om aan de
bijstand de verplichting te verbinden dat de belanghebbende eraan meewerkt
dat deze kosten rechtstreeks worden overgemaakt aan de betreffende instantie.
Voorts hebben burgemeester en wethouders de bevoegdheid om de bijstand in
de vorm van dag/nachtverblijf aan te bieden door middel van bijstand in natura
als bedoeld in artikel 57, onderdeel b.Artikel 28 SchoolverlatersOp grond van dit artikel hebben burgemeester en wethouders de mogelijkheid
om de landelijke norm of de toeslag lager vast te stellen als de belanghebbende
recent zijn scholing of beroepsopleiding heeft beëindigd. De bijstandsuitkering
ligt – veelal aanmerkelijk – hoger dan de bedragen voor levensonderhoud
die in het kader van de studiefinanciering gelden. Waar de belanghebbende
tijdens de studieperiode de bestedingen heeft afgestemd op het beperkte inkomen
uit studiefinanciering, nemen zijn noodzakelijke bestaanskosten niet onmiddellijk
toe als hij zijn studie beëindigt en als schoolverlater op bijstand aangewezen
raakt. De invloed van inkomsten bijvoorbeeld uit arbeid of stagevergoeding
van de belanghebbende tijdens de studie speelt hierbij geen rol. De verlaging
van de bijstandsuitkering kan slechts plaatsvinden in de periode van een half
jaar na de beëindiging van de scholing of de beroepsopleiding.Artikel 29 Alleenstaande van 21 of 22 jaarVoor personen jonger dan 23 jaar gelden leeftijdsgerelateerde minimumjeugdlonen.
Om werkloosheidsvaleffecten te voorkomen, dient er een juiste afstemming te
zijn tussen de verdiencapaciteit van jongeren en de bijstandsnormen. Dit artikel
biedt burgemeester en wethouders de mogelijkheid om de toeslag voor alleenstaanden
van 21 of 22 jaar lager te stellen als zij van oordeel zijn dat, gezien
de hoogte van het minimumjeugdloon, de hoogte daarvan zodanig is dat de uitstroom
naar de arbeidsmarkt zou worden belemmerd.Artikel 30 VerordeningIn dit artikel is bepaald dat het door de gemeente gevoerde beleid ten
aanzien van de verhoging of verlaging van de bijstandsnorm wordt vastgelegd
in een door de gemeenteraad vast te stellen verordening. Uit het eerste lid
blijkt dat dit beleid een categoriaal karakter dient te dragen. Uit de verordening
moet blijken voor welke categorieën er een verhoging of verlaging van
de landelijke bijstandsnormen plaatsvindt en tevens op grond van welke criteria
het bedrag van die verhoging of verlaging wordt vastgesteld.
De verordening heeft derhalve een zodanig karakter dat een belanghebbende
daaruit concreet kan aflezen welke verhoging of verlaging in zijn situatie
geldt.In het derde lid wordt verduidelijkt dat de bevoegdheid van de gemeente
om de bijstand op categorale wijze hoger of lager vast te stellen beperkt
blijft tot de in de voorafgaande artikelen genoemde situaties. Verdergaande
categorale bevoegdheden zouden afbreuk doen aan de betekenis van de wettelijke
kaders om een toereikende bijstandsverlening te garanderen.In het vierde lid wordt nadrukkelijk gewezen op de algemene individualiseringsbevoegdheid
van gemeenten. De gemeenten behouden de verantwoordelijkheid om de algemene
bijstand – dat wil zeggen de landelijk geregelde bijstandsnorm en de
bij gemeentelijke verordening geregelde verhogingen of verlagingen –
afwijkend vast te stellen als de individuele omstandigheden van de betrokkene
daartoe aanleiding geven.Maximale toeslagIn het tweede lid, onderdeel a wordt als voorwaarde voor de verordening
gesteld dat de verhoging voor alleenstaanden en alleenstaande ouders die alleen
wonen, wordt gesteld op de maximale toeslag van 20 procent, genoemd in artikel
25, tweede lid. De reden hiervoor is dat deze groep in een situatie verkeert
waarin zij doorgaans de algemeen noodzakelijke bestaanskosten in het geheel
niet met een ander kunnen delen. De eerste toetsing of de belanghebbende inderdaad
alleen woont, kan plaatsvinden aan de hand van het bevolkingsregister. De
feitelijke situatie is echter doorslaggevend en dient door de gemeente nader
te worden onderzocht, bijvoorbeeld aan de hand van bewijsstukken of zonodig
een huisbezoek.In individuele situaties kan het desondanks voorkomen dat een ander bepaalde
kosten voor zijn rekening neemt. Hierbij kan worden gedacht aan de situatie
dat de ex-echtgenoot de woonlasten betaalt, veelal als onderdeel van de alimentatieverplichtingen.
Met deze lagere bestaanskosten kan rekening worden door de verlaging van de
toeslag of bijstandsnorm op grond van artikel 27 dan wel onder toepassing
van artikel 33 in het kader van de inkomstenverrekening.De gemeenten worden ook geconfronteerd met zogenaamde LAT-relaties. Ten
behoeve van de vaststelling van de toepasselijke landelijk bijstandsnorm heeft
de gemeente reeds de woonsituatie beoordeeld. In zo'n geval kan de betrokkene
slechts als een alleenstaande worden beschouwd als de gemeente tot de conclusie
gekomen is dat deze zijn hoofdverblijf in de eigen woning heeft. Alsdan voldoet
de betrokkene aan de voorwaarde om voor de toeslag van 20 procent in aanmerking
te komen. Over het algemeen is een dergelijk uitkeringsbedrag ook benodigd.
In een LAT-relatie worden weliswaar in zekere mate kosten gedeeld, maar dat
heeft over het algemeen niet als gevolg dat de noodzakelijke bestaanskosten
op een lager niveau kunnen worden gesteld. Als de ander in belangrijke mate
uitgaven van de bijstandsontvanger voor zijn rekening neemt waardoor diens
bestaanskosten wel lager zijn, biedt de individualiseringsbevoegdheid (artikel
18, eerste lid) de mogelijkheid om zonodig de bijstandsverlening in overeenstemming
te brengen met de feitelijke situatie van de betrokkene.De verwijzing naar de artikelen 27, 28 en 29 strekt ertoe dat deze wettelijke
opdracht om een toeslag van 20 procent te verlenen, niet de in deze artikelen
gegeven bevoegdheden van de gemeente doorkruist om de bijstandsnorm of toeslag
lager te stellen. Ook in geval de betrokkene alleen woont kan de gemeente
dus besluiten geen of een lagere toeslag te verlenen, aangezien de betrokkene
tot een van deze categorieën behoort.§ 3.4 MiddelenArtikel 31 MiddelenHet complementaire karakter van de bijstand brengt mee dat in deze wet
een ruime definitie van het begrip middelen wordt gehanteerd (eerste lid).
Dit uitgangspunt wordt geëxpliciteerd door in dit artikel te bepalen
dat alle vermogens- en inkomensbestanddelen tot de middelen worden gerekend.
Daarbij is, gelet op de eigen verantwoordelijkheid voor de voorziening in
het bestaan, tevens aangegeven dat, naast de middelen waarover de belanghebbende
feitelijk de beschikking heeft, mede in aanmerking worden genomen de middelen
waarover de belanghebbende redelijkerwijs kan beschikken. Omdat de bijstand
als gezinsbijstand wordt verstrekt dienen – behoudens het bepaalde in
het tweede lid, onderdeel h – de middelen van alle gezinsleden in aanmerking
te worden genomen, ook als die middelen door derden worden ontvangen, zoals
kinderalimentatie (zie echter het tweede lid, onderdeel h).Het tweede lid bevat een limitatieve opsomming van niet in aanmerking
te nemen middelen, die overeen komt met die in de Abw, behoudens dat de jonggehandicaptenkorting
is toegevoegd. De jonggehandicaptenkorting geldt voor de belastingplichtige
die in het kalenderjaar een uitkering geniet op grond van de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening
jonggehandicapten, tenzij voor hem de ouderenkorting geldt. De jonggehandicaptenkorting
is voor de systematiek van de bijstand vergelijkbaar met de ouderenkorting.
Waar deze laatste korting via de normensystematiek bij de bijstandsverlening
is betrokken (artikel 22) is er, gezien de beperktere omvang van de doelgroep,
ten aanzien van de jonggehandicapten ervoor gekozen om de korting niet tot
de middelen te rekenen.Voor de beoordeling van de bijstandsbehoevendheid dient te worden uitgegaan
van de feitelijk besteedbare middelen (derde lid). De middelen worden allereerst
in aanmerking genomen na aftrek van de daarover verschuldigde belasting en
premies. Het karakter van deze wet als laatste bestaansvoorziening brengt
mee dat het op het moment van bijstandsverlening feitelijk aanwezige netto
inkomen het uitgangspunt vormt voor de vaststelling van het recht op en de
hoogte van de bijstand. Net als bij de inkomensvaststelling in het algemeen,
kan hierbij niet worden uitgegaan van eventuele toekomstige te betalen of
terug te ontvangen belasting en premies. Deze worden slechts in beschouwing
genomen op het moment dat de belanghebbende deze feitelijk verschuldigd is
of ontvangt. Bij periodiek ontvangen inkomen zijn over het algemeen reeds
in de sfeer van de voorheffing loonbelasting en premies ingehouden. Het kan
voorkomen dat over de ontvangen middelen alsnog op aanslag inkomstenbelasting
en premies volksverzekeringen dienen te worden afgedragen. Deze worden met
terugwerkende kracht in mindering gebracht op het inkomen. Daardoor blijkt
dat het inkomen netto lager is dan waarvan aanvankelijk was uitgegaan. Voor
een dergelijke aanslag kan derhalve met terugwerkende kracht bijstand worden
verleend in de mate dat de bijstand op een hoger bedrag zou zijn vastgesteld
indien de totale verschuldigde belasting en premies reeds in het kader van
de loonbelasting op het inkomen waren ingehouden. Het is daarbij niet van
belang of de belanghebbende op het moment van de aanslag nog steeds een bijstandsuitkering
ontvangt of niet. In geval de aanslag betrekking heeft op een jaar waarin
de betrokkene slechts gedurende een beperkte periode bijstandsafhankelijk
was, zal een toedeling dienen plaats te vinden naar de periode waarover bijstand
is ontvangen. Successierechten en vergelijkbare heffingen worden voor de toepassing
van deze bepaling gelijkgesteld aan belasting. Omdat uit de bijstandsuitkering
de nominale premies op grond van de Ziekenfondswet en de Algemene Wet Bijzondere
Ziektekosten moeten worden voldaan, worden deze premies niet als minderingspost
in aanmerking genomen. Bij uitkeringen kan het voorkomen dat
daarop een aan werknemerspremies equivalente inhouding – de vereveningsbijdrage –
heeft plaatsgevonden. Ook deze dient uiteraard te worden betrokken bij de
vaststelling van de inkomenspositie.Op het inkomen kan ook een pensioenpremie zijn ingehouden of een premie
voor een regeling voor vervroegde uittreding. Aangezien ook zo'n inhouding
tot een lager besteedbaar inkomen leidt, dient ook daarmee rekening te worden
gehouden voor zover deze een verplicht karakter draagt. Hetzelfde geldt voor
andere, voor de werknemer verplichte, inhoudingen, zoals bijvoorbeeld voor
door het bedrijf beschikbaar gestelde werkkleding.Bij Ministeriële regeling wordt geregeld dat voor de berekening van
de netto vakantietoeslag wordt uitgegaan van de belastingen premiepercentages
die gelden op het moment dat het inkomen wordt ontvangen waarover de aanspraak
op vakantietoeslag bestaat (vierde lid).Op het uitgangspunt dat alle inkomens- en vermogensbestanddelen tot de
middelen behoren, zijn in het tweede lid een aantal uitzonderingen gemaakt.
Hierbij gaat het in eerste instantie om middelen die over de kas lopen van
de belanghebbende, maar niet voor haar of hem zijn bestemd (onderdeel a),
vergoedingen voor noodzakelijke bestaankosten (onderdelen b t/m e) en vergoedingen
voor bepaalde specifieke kosten (onderdelen f en g). De ouderlijke onderhoudsbijdrage
die de belanghebbende jonger dan 21 jaar ontvangt zou zonder een nadere bepaling
als inkomen moeten worden aangemerkt dat op de landelijke bijstandsnorm in
mindering komt (onderdeel n). Omdat de bijdrage al heeft geleid tot een lagere
vaststelling van de bijzondere bijstand, zou de belanghebbende niet over voldoende
bestaansmiddelen beschikken als deze ook als inkomen zou worden aangemerkt
en op de uitkering in mindering gebracht.Gezien het complementaire karakter van de bijstand, het primaat van de
eigen verantwoordelijkheid voor de voorziening in het bestaan en ter voorkoming
van de werkloosheidsval worden inkomsten uit arbeid volledig op de bijstand
in mindering gebracht.Een uitzondering daarop vormen de alleenstaande ouders. Voor hen geldt
dat volledige uitstroom naar betaalde arbeid soms niet direct mogelijk is,
omdat zij arbeid en zorg moeten combineren. Het is echter wel van belang dat
zij een band met de arbeidsmarkt houden. Teneinde deeltijdarbeid en met name
ook grotere deeltijdbanen te stimuleren worden voor hen de arbeid en zorg
gerelateerde heffingskortingen vrijgelaten, totdat het kind de leeftijd van
vijf jaar bereikt. Het betreft de aanvullende alleenstaande ouderkorting en
de combinatiekorting. Het voordeel van een vrijlating van deze heffingskortingen
is dat deze in tegenstelling tot de vrijlatingsregeling in de Abw de alleenstaande
ouder motiveren om het aantal uren dat gewerkt wordt stapsgewijs te vermeerderen.Vanwege de positieve prikkel die van de premie zal uitgaan bij de activering
van de bijstandsgerechtigde, is wel voorzien in vrijlating van een eenmalige
premie die de belanghebbende ontvangt in het kader van de inschakeling in
arbeid, tot een bedrag van maximaal € 1944,– per kalenderjaar
(onderdeel j). De gemeente kan een dergelijk premie verstrekken met het oog
op het bevorderen van positief gedrag gericht op uitstroom naar betaalde arbeid.
Om te voorkomen dat de extra stimulans na verloop van tijd vermindert, omdat
er een bepaalde mate van gewenning optreedt, kan de premie slechts eenmaal
per kalenderjaar worden versterkt. De premie moet in één bedrag
worden uitgekeerd en mag dus niet in termijnen worden verstrekt, mede om te
voorkomen dat de premie fiscaal gezien wordt als een periodieke uitkering
en daarom doorwerkt in de inkomensafhankelijke regelingen. Voor elke nieuwe
premie moet een nieuw besluit worden genomen, op basis van nieuwe omstandigheden
in de voortgang van de reïntegratie van de belanghebbende. Het is uitdrukkelijk
niet de bedoeling dat de premie een structureel karakter draagt.In onderdeel k wordt geregeld dat een onkostenvergoeding voor het verrichten
van vrijwilligerswerk die wordt verstrekt door de organisatie waarbij de belanghebbende
vrijwilligerswerk verricht, voor ten hoogste € 20,– per week,
met een maximum van € 700,– per jaar, wordt vrijgelaten. Dit
bedrag is afgestemd op de fiscale forfaitaire vrijwilligersregeling, zoals
die op grond van de Coördinatiewet sociale verzekeringen geldt voor de
werknemersverzekeringen.Of het uit een oogpunt van bijstandsverlening verantwoord is vergoedingen
die de belanghebbende ontvangt en die geheel of gedeeltelijk betrekking hebben
op al dan niet immateriële schade, niet als middel in aanmerking worden
genomen, is in de eerste plaats ter beoordeling aan burgemeester en wethouders
(onderdeel m). Zij baseren hun oordeel op de bijzondere bestemming en de hoogte
van de vergoedingen. Voorts kan bij Ministeriële regeling worden bepaald
dat vergoedingen die de belanghebbende ontvangt niet als middel in aanmerking
worden genomen (onderdeel l). Het gaat dan om algemene schadevergoedingsregelingen
en om landelijke regelingen bestemd voor specifieke doelgroepen.Giften worden eveneens niet tot de middelen gerekend voorzover dat, gezien
de bestemming en de hoogte van de gift, uit oogpunt van bijstandsverlening
verantwoord is (onderdeel m). Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen
giften van instellingen en giften van personen. Door de giften niet in aanmerking
te nemen wordt voorkomen dat deze wet een ontmoediging vormt voor de vrijgevigheid
van instellingen of personen. Gezien het minimumbehoeftekarakter van de bijstand
kan de vrijlating niet onbeperkt zijn. Wat betreft de hoogte van de gift geldt
dat het in de rede ligt om de gift in aanmerking te nemen voorzover cumulatie
daarvan met de bijstand leidt tot een bestedingsniveau dat niet verenigbaar
is met hetgeen op bijstandsniveau gebruikelijk is. Wat betreft de bestemming
is met name van belang of de gift betrekking heeft op kosten die in de algemene
bijstand zijn begrepen. Als dit het geval is, of als de gift ter vrije besteding
is, kan dit aanleiding zijn om de gift volledig in aanmerking te nemenArtikel 32 InkomenVoor de vaststelling van de hoogte van de bijstand is van belang of de
middelen die op grond van de bepalingen van paragraaf 3.4 in aanmerking
worden genomen, als inkomen dan wel als vermogen moeten worden aangemerkt.
Het vermogen speelt uitsluitend een rol bij de bepaling van het recht op bijstand
als zodanig, terwijl de inkomsten tevens van belang zijn voor de vaststelling
van de hoogte van de uitkering. Het vermogen wordt voor een deel buiten beschouwing
gelaten; het inkomen wordt in beginsel geheel in aanmerking genomen.In dit artikel wordt aangegeven welke middelen als inkomen worden aangemerkt.Een eerste criterium (eerste lid, onderdeel a) daarbij is gelegen in het
karakter ervan: middelen die over het algemeen periodiek worden ontvangen –
zoals loon en uitkeringen – kunnen worden ingezet voor de voorziening
in het levensonderhoud, waarop de bijstand slechts behoeft aan te vullen.
Het is niet mogelijk om van deze in beginsel als inkomen in aanmerking te
nemen middelen een uitputtende opsomming te geven. Daarom is in het eerste
lid volstaan met het noemen van een aantal inkomensbronnen dat als inkomen
in beschouwing worden genomen. Ook eenmalig ontvangen inkomens die naar hun
aard hiermee overeenkomen, bijvoorbeeld een zogeheten alimentatieafkoopsom,
dienen als inkomen in aanmerking te worden genomen. Een teruggave of voorlopige
teruggave van loonbelasting en premies volksverzekeringen wordt eveneens als
inkomen aangemerkt. Zo'n restitutie leidt immers naderhand tot een
hoger netto inkomen dan waarvan aanvankelijk bij de bijstandsverlening was
uitgegaan. Gelet op het bepaalde in artikel 31 gaat het hierbij alleen om
een belastingteruggave die geen betrekking heeft op specifieke aftrekposten.
Vanwege het karakter daarvan wordt ook een eenmalige premie gericht op arbeidsinschakeling
als inkomen aangemerkt. Aangezien deze tot een bedrag van € 1 906,–
buiten beschouwing wordt gelaten (artikel 31, tweede lid, onderdeel j), gaat
het hierbij slechts om het gedeelte waarmee de premie dit bedrag te boven
gaat.Een tweede criterium (eerste lid, onderdeel b) voor het in aanmerking
nemen van middelen als inkomen is de periode waarop de inkomsten betrekking
hebben. Daarbij is het uitgangspunt gehanteerd dat het inkomen dient te worden
toegerekend aan de periode waarop dit betrekking heeft. Hiermee wordt tevens
een betere aansluiting bereikt met de terugvorderingsbepalingen, waarin immers
voor het antwoord op de vraag of tot een te hoog bedrag bijstand is ontvangen,
van belang is of inkomsten zijn ontvangen over een periode waarover bijstand
is verleend. Bovendien wordt zo voorkomen dat de hoogte van de in totaal te
verlenen bijstand afhangt van het tijdstip waarop deze tot uitbetaling komt.De periode waarop de inkomsten betrekking hebben is bij arbeidsinkomsten
de periode waarin de arbeid is verricht waaruit deze inkomsten zijn verkregen.
Bij uitkeringen (socialezekerheidsuitkeringen, pensioenen, alimentatie, studiefinanciering
en dergelijke) is dat de periode waarvoor de uitkering bestemd is. Bij bedragen
ineens dient evenzeer te worden beoordeeld op welke periode deze kunnen worden
geacht betrekking te hebben. Op grond van artikel 58, derde lid, hoeft niet
voor elk inkomen dat achteraf blijkt te worden ontvangen, een terugvorderingsprocedure
ingesteld te worden. Middelen die in de voorafgaande drie maanden zijn ontvangen
kunnen worden verrekend.Het niet als inkomen in aanmerking nemen van inkomsten omdat zij geen
betrekking hebben op een periode waarover beroep op bijstand wordt gedaan
betekent overigens niet op voorhand dat deze middelen buiten beschouwing blijven.
Op grond van artikel 34, eerste lid, onderdeel b, worden de tijdens de bijstandsperiode
ontvangen middelen, die niet als inkomen worden beschouwd, immers als vermogen
aangemerkt.Aangezien bij de bijstandsnormen de aanspraak op vakantietoeslag is inbegrepen,
dient voor een goede toetsing van de inkomsten ook de daarin begrepen aanspraak
op vakantietoeslag in beschouwing te worden genomen. Dit staat niet in de
weg aan een latere verrekening met de opgebouwde aanspraken op vakantietoeslag
op grond van de bijstand. De vakantietoeslag is loon dat op een later tijdstip
wordt uitbetaald. Ook andere betalingen kunnen dit karakter van uitgesteld
loon hebben. Te denken valt hierbij bijvoorbeeld aan een dertiende maand of
aan winstdelingsregelingen. Gelet op hun vergelijkbare karakter is het billijk
ook deze betalingen toe te rekenen aan de periode waarin de aanspraak daarop
is verworven en, voor zover deze aanspraak buiten de bijstandsperiode valt,
de betreffende betaling niet als inkomen aan te merken. Het tweede lid beoogt
deze handelwijze aan te geven. In het inkomen kunnen ook aanspraken begrepen
zijn op een doorbetaling van het loon gedurende de vakantieperiode. Dergelijke
aanspraken dienen, gelet op het doel ervan, als bestaansvoorziening tijdens
die periode te worden aangemerkt en niet te worden toegerekend aan de periode
waarin de aanspraak is verworven. Een andere benadering zou ongelijkheid betekenen
ten opzichte van degene van wie het loon tijdens de vakantieperiode wordt
doorbetaald.In de situatie dat slechts voor een van de echtgenoten recht op bijstand
bestaat, wordt op grond van het derde lid de bijstandsnorm zodanig vastgesteld
dat niet indirect bijstand aan de niet-rechthebbende partner wordt verstrekt.
Omdat de bijstand niet voorziet in de bestaanskosten van de echtgenoot van
de rechthebbende, zou onverkorte toepassing van de gezamenlijke
middelentoets zijn bestaansmogelijkheden in gevaar kunnen brengen. Als hoofdregel
geldt dat het inkomen van de niet-rechthebbende echtgenoot in aanmerking wordt
genomen voor zover het gezamenlijke inkomen, met inbegrip van de aan de rechthebbende
te verlenen bijstand, meer zou bedragen dan de voor de gehuwden geldende noodzakelijke
bestaanskosten. Voor de vaststelling of het gezamenlijke inkomen meer zou
bedragen dan de relevante gehuwdennorm, dient uiteraard eerst de bijstandsuitkering
te worden vastgesteld die zou worden verstrekt als geen rekening wordt gehouden
met het inkomen van de niet-rechthebbende echtgenoot. Als blijkt dat het gezamenlijke
inkomen de grens van de gehuwdennorm te boven gaat, wordt de «definitieve»
uitkering vastgesteld nadat rekening is gehouden met het eventuele meerinkomen.Als de gehuwden tijdelijk gescheiden leven, kan het inkomen van de niet-rechthebbende
echtgenoot slechts in beschouwing worden genomen voorzover deze de kosten
van de door hem zelfstandig gevoerde huishouding te boven gaat (vierde lid).
Aangezien in dit artikel uitsluitend een afwijkende bepaling ten aanzien van
het inkomen is opgenomen, blijft derhalve de toets op het gezamenlijke vermogen
onverkort van toepassing. Verder geldt ook in deze gevallen artikel 18, eerste
lid, bijvoorbeeld als de niet-rechthebbende echtgenoot onderwijs of een beroepsopleiding
volgt.Artikel 33 Bijzondere inkomstenIn deze wet is ervoor gekozen voor inkomsten in natura de waarderingsgrondslag
te bepalen op het daarvoor door betrokkene opgeofferde bedrag. In de regel
zal dit bedrag de geldswaarde zijn van het deel van de arbeidsbeloning dat
is aangewend ter verkrijging van het inkomen in natura. Voorts kan (een deel
van) de geldswaarde van alimentatie zijn aangewend ter verkrijging van een
inkomen in natura in de vorm van woongenot. De gemeente kan in deze situatie
kiezen tussen toepassing van artikel 33 of artikel 27. Voor deze wijziging
van de waarderingsgrondslag is gekozen omdat de in de Abw geldende waarderingsgrondslag
van de lagere bestaanskosten in de uitvoeringspraktijk moeilijk hanteerbaar
is gebleken. Er is dus niet gekozen voor de mogelijkheid om de inkomsten in
natura te waarderen op de waarde in het economische verkeer. Het is immers
denkbaar dat betrokkene om budgettaire redenen niet zou hebben gekozen voor
hetgeen hij in natura ontvangt als hij daarvoor in plaats van de opgeofferde
waarde de waarde in het economisch verkeer zou moeten voldoen. Met de gekozen
waarderingsgrondslag wordt aangesloten bij de keuze die de betrokkene maakt
ten aanzien van zijn bestedingen. Dit biedt de betrokkene de mogelijkheid
om te bepalen of het opgeofferde bedrag in de juiste verhouding staat tot
zijn bestedingsmogelijkheden. Een uitzondering hierop geldt echter bij disproportionaliteit
tussen het opgeofferde bedrag en de waarde van het inkomen in natura in het
economische verkeer. Bestaat de disproportionaliteit uit een objectief bezien
aanmerkelijk hogere waarde van het inkomen in natura dan het opgeofferde bedrag,
dan kan sprake zijn van een gift, die beoordeeld dient te worden aan de hand
van artikel 31, tweede lid, onderdeel m. Bestaat de disproportionaliteit uit
een objectief bezien aanmerkelijk lagere waarde van het inkomen in natura
dan het opgeofferde bedrag, dan kan in de opgeofferde waarde een inkomen zijn
besloten waarover betrokkene redelijkerwijs kan beschikken. Ter zake is artikel
31, eerste lid, van toepassing.Het tweede lid heeft tot doel het inkomen uit studiefinanciering op een
in het kader van de bijstandsverlening juiste wijze in aanmerking te nemen.
Het inkomen uit studiefinanciering kan van belang zijn bij de verlening van
bijzondere bijstand aan een studerende en bij de verlening van algemene
bijstand aan de partner van de studerende. Door het inkomen uit studiefinanciering
te stellen op het normbedrag voor levensonderhoud waarnaar deze is berekend,
wordt bereikt dat de in de studiefinanciering begrepen tegemoetkoming voor
directe studiekosten en de eventuele forfaitaire vergoeding voor de ziektekostenverzekering
buiten beschouwing blijven en dat rekening wordt gehouden met de eventuele –
rentedragende – lening en de ouderlijke bijdrage. Omdat op deze wijze
de ouderlijke bijdrage reeds is verdisconteerd in de wijze waarop de ontvangen
studiefinanciering wordt gewaardeerd, spreekt het vanzelf dat deze verder
als inkomen van de studerende buiten beschouwing blijft. Om te voorkomen dat
dezelfde inkomsten tweemaal in mindering worden gebracht – zowel bij
de studiefinanciering als bij de bijstandsverlening – dient het normbudget
te worden verminderd met het bedrag waarmee in het kader van de studiefinanciering
rekening is gehouden met de inkomsten van de studerende, de zogeheten draagkracht.
Dezelfde systematiek geldt voor de tegemoetkoming in de onderwijsbijdrage
en de schoolkosten (derde lid).Het is een eigen gemeentelijke verantwoordelijkheid om, ingeval de betrokkene
de kosten met een ander kan delen, de hoogte van de bijstand daarop af te
stemmen. Voor de vaststelling van de hoogte van deze inkomsten is verder van
belang dat de gemeenten bij de beoordeling van de toeslag of, waar het om
echtparen gaat, een verlaging reeds rekening kunnen houden met de aanwezigheid
van een huurder, onderhuurder of kostganger (vierde lid). Deze inkomsten kunnen
uiteraard slechts op de uitkering in mindering worden gebracht voorzover de
gemeente deze nog niet heeft verdisconteerd in het kader van de toeslag of
verlaging.Personen van 65 jaar of ouder hebben in veel gevallen de beschikking over
een particuliere oudedagsvoorziening als aanvulling op het wettelijke AOW-pensioen.
Deze voorziening kan de vorm hebben van spaargeld, maar ook van een periodieke
uitkering. In het vijfde lid is een bescheiden vrijlating opgenomen van een
particuliere oudedagsvoorziening. Daarmee wordt een gelijke behandeling mogelijk
gemaakt tussen degenen met alleen een als periodieke uitkering ontvangen oudedagsvoorziening
en degenen waarvan de aanvulling op de AOW-uitkering bestaat uit de vrijgelaten
rente (artikel 31, tweede lid, onderdeel i) over het bescheiden vermogen.Artikel 34 VermogenIn de Abw is bepaald dat met schulden alleen rekening wordt gehouden voor
zover die bij de aanvang van de bijstandsverlening aanwezig zijn. Mede op
grond van jurisprudentie over de Abw is er in deze wet voor gekozen dat rekening
wordt gehouden met schulden, ongeacht of die bij aanvang van de bijstand aanwezig
zijn, dan wel tijdens de bijstandsverlening zijn ontstaan. De vermogenspositie
wordt gesteld op het saldo van de waarde van de bezittingen en de schulden.
De bezittingen kunnen zowel uit geldswaarden bestaan als uit op geld waardeerbare
goederen. Voor de waardering van deze laatstgenoemde bezittingen in natura
is in het tweede lid, onderdeel a, een nadere bepaling opgenomen. Ook in het
kader van de vermogensvaststelling kan niet worden volstaan met het in ogenschouw
nemen van de feitelijk aanwezige bezittingen. Er dient tevens te worden nagegaan
of er sprake is van bezittingen waarover de belanghebbende redelijkerwijs
kan beschikken. In beginsel worden alle bezittingen op het moment van aanvang
van de bijstand in aanmerking genomen, ongeacht de herkomst daarvan. Door
in dit onderdeel het begrip «bezittingen» te gebruiken in plaats
van «middelen» wordt bereikt dat artikel 31 hierop niet van toepassing
is. Op grond van het laatstgenoemde artikel worden bepaalde middelen buiten
beschouwing gelaten. Bij de beoordeling van de op de bezittingen
in mindering te brengen schulden is niet van belang op welke termijn de belanghebbende
verplicht is tot terugbetaling. Wel dient, wil van een feitelijk aanwezige
schuld sprake zijn, een daadwerkelijke verplichting tot terugbetaling te bestaan.
De belanghebbende dient dit aan te tonen. Het kan voorkomen dat op het moment
van de bijstandsaanvraag een betalingsverplichting nog niet onomstotelijk
vaststaat, bijvoorbeeld omdat betrokkene deze in rechte betwist. Dan kan slechts
met de betreffende schuld rekening worden gehouden wanneer is komen vast te
staan dat betrokkene ook daadwerkelijk tot die terugbetaling verplicht is.Ook tijdens de bijstandsperiode kan de belanghebbende middelen ontvangen
die niet als inkomen, maar als vermogen dienen te worden aangemerkt. Dit is
aangegeven in onderdeel b van het eerste lid. Deze bepaling is het complement
van artikel 32. Tijdens de bijstand ontvangen middelen die op grond van dat
artikel niet als inkomen worden aangemerkt, worden dus als vermogen beschouwd.
Het gaat hierbij enerzijds om middelen die naar hun aard niet als inkomen
kunnen worden beschouwd, zoals de teruggave van belasting en premies die de
zelfstandige eventueel ontvangt, en anderzijds om middelen die weliswaar het
karakter van inkomen hebben, doch die geen betrekking hebben op de bijstandsperiode.
Bij de waardering van bezittingen dient te worden uitgegaan van de waarde
in het economisch verkeer bij vrije oplevering.Bij de aanvang van de bijstandsverlening geldt een vermogensvrijlating,
die als volgt kan worden geïllustreerd.Voorbeeld aVermogen bij aanvang van de bijstandsverlening 4 000Vrij te laten vermogen (afgerond) 10 000Resterend vrij te laten vermogen (10 000–4 000=) 6 000Met het resterende deel van het vrij te laten vermogen wordt rekening
gehouden als belanghebbende tijdens de bijstandsverlening vermogen verwerft,
zijnde bezittingen of middelen die voor de bijstandsverlening niet als inkomen
zijn aangemerkt. Het is dus niet zo dat op het moment van vermogensverwerving
tijdens de bijstandsperiode recht bestaat op volledige toepassing van het
vrij te laten bescheiden vermogen. Evenmin is het zo dat het totale vermogen
bij de toepassing van deze bepaling in aanmerking dient te worden genomen;
het gaat om het bedrag dat aan vermogen dat tijdens de bijstandsverlening
verworven is. Een en ander is geregeld in het vierde lid. De werking van deze
bepaling, in combinatie met de nieuwe vermogensbepaling, illustreren wij met
de volgende voorbeelden.Voorbeeld bSituatie bij aanvang van de bijstandsverleningZie voorbeeld a.Vermogensmutatie tijdens de bijstandsverleningDoor een erfenis van 5 000 neemt het vermogen toe van 4 000
naar 9 000. Het resterende vrij te laten vermogen bedraagt (vorige resterende
vrijlating 6 000 – erfenis 5 000 =) 1 000. Het recht
op algemene bijstand blijft bestaan.Volledigheidshalve merken wij op dat de vermogensmutatie, zijnde de erfenis
van 5 000, bij de vrijlating moet worden betrokken en niet het «nieuwe»
vermogen van 9 000.Voorbeeld cSituatie bij aanvang van de bijstandsverleningAls voorbeeld a.Vermogensmutatie tijdens de bijstandsverleningDoor besteding is het vermogen van 4 000 naar 3 000 gedaald.
Door een erfenis van 5 000 neemt het vermogen vervolgens toe van 3 000
naar 8 000. Ook nu bedraagt het resterende vrij te laten vermogen (vorige
resterende vrijlating 6 000 – erfenis 5 000=) 1 000 en
blijft het recht op algemene bijstand bestaan. De daling van het vermogen
als gevolg van de besteding heeft dus geen invloed.Voorbeeld dSituatie bij aanvang van de bijstandsverleningAls voorbeeld a.Vermogensmutatie tijdens de bijstandsverleningDoor een erfenis van 11 000 neemt het vermogen toe van 4 000
naar 15 000. Van het vrij te laten vermogen resteert nog een bedrag van
6 000. Het bedrag van de erfenis overschrijdt dit bedrag met (11 000–6 000
=) 5 000. Deze overschrijding leidt tot (tijdelijke) beëindiging
van de algemene bijstand.Voorbeeld eSituatie bij aanvang van de bijstandsverleningDe schulden bedragen meer dan de bezittingen, zodat er een negatief vermogen
is van 25 000. De vermogensvrijlating wordt dus niet aangesproken en
blijft staan op 10 000.Vermogensmutatie tijdens de bijstandsverleningDoor een erfenis van 20 000 daalt het negatieve vermogen naar 5 000.
Het vrij te laten vermogen wordt nul (een negatief vrij te laten vermogen
is niet mogelijk). Belanghebbende behoudt echter recht op algemene bijstand
omdat zijn vermogen (5 000 negatief) lager is dan het vrij te laten vermogen
(zijnde nul).Voorbeeld fSituatie bij aanvang van de bijstandsverleningAls voorbeeld e.Vermogensmutatie tijdens de bijstandsverleningDoor een erfenis van 30 000 ontstaat een positief vermogen van 5 000.
Het vrij te laten vermogen wordt nul (een negatief vrij te laten vermogen
is niet mogelijk). Het positieve vermogen van belanghebbende (5 000)
overschrijdt het vrij te laten vermogen (zijnde 0). Deze overschrijding leidt
tot (tijdelijke) beëindiging van de algemene bijstand.Opgemerkt wordt dat voor de toepassing van deze bepaling dient te worden
uitgegaan van het in het derde lid genoemde bedrag zoals dat geldt op het
moment dat belanghebbende tijdens de bijstandsverlening vermogen verwerft.Van enkele vermogensbestanddelen is het ongewenst of onbillijk om deze
als vermogen in aanmerking te nemen en om te vergen dat ze voor het levensonderhoud
worden ingezet als deze het vrijgelaten vermogen te boven gaan. Hierover zijn
bepalingen opgenomen in het tweede lid. Dit geldt allereerst voor bezittingen
in natura die, wat hun aard en waarde betreft, algemeen gebruikelijk zijn
(onderdeel a). Zo wordt een gebruikelijke woninginrichting niet als vermogen
aangemerkt. Ook bezittingen in natura die voor de belanghebbende, gelet op
diens persoonlijke omstandigheden, noodzakelijk zijn, dienen buiten beschouwing
te blijven bij de beoordeling van diens vermogenspositie. Anders dan bij inkomsten
in natura, dienen de bezittingen waarvan de tegeldemaking wordt gevergd, in
aanmerking te worden genomen naar de waarde in het economisch verkeer.
Hierbij kan zich immers niet de situatie voordoen dat een waardering naar
de waarde in het economisch verkeer ertoe kan leiden dat de belanghebbende
over onvoldoende bestaansmiddelen komt te beschikken. Hierbij kan bijvoorbeeld
worden gedacht aan – vaak kostbare – voorzieningen in verband
met invaliditeit.Een bescheiden vermogen staat niet in de weg aan de verlening van algemene
bijstand (tweede lid, onderdeel b, en het derde lid). Dit vrij te laten bescheiden
vermogen is gedurende de hele bijstandsperiode van toepassing, hetgeen is
uitgewerkt in het vierde lid.Het zou onbillijk zijn om tijdens de bijstandsperiode opgebouwde spaargelden
als vermogen in aanmerking te nemen als daarmee de grens van het bescheiden
vermogen zou worden overschreden. Op grond van onderdeel c blijven deze buiten
beschouwing.Onderdeel d, betreffende de vrijlating van het vermogen gebonden in de
eigen bewoonde woning met bijhorend erf, geldt op grond van artikel 3, zesde
lid, ook voor het vermogen dat is gebonden in eigen woonschip en woonwagen.
Om redenen van vereenvoudiging is voor het vermogen gebonden in de eigen bewoonde
woning met bijhorend erf gekozen voor één vaste vrijlating in
plaats van voor een vrijlating aan de voet, verhoogd met de helft van het
meerdere van het vermogen. Voorts geldt deze vrijlating onafhankelijk van
die van het bescheiden vermogen, bedoeld in onderdeel b.Ten aanzien van uitkeringen in verband met geleden immateriële schade
kan het onbillijk zijn om deze als vermogen in aanmerking te nemen (onderdeel
e). Gelet op de wijze waarop dergelijke uitkeringen, indien deze de vorm hebben
van een bedrag ineens, tot uitbetaling komen, is het bovendien zeer wel mogelijk
om het aanwezige vermogen te herleiden tot zo'n uitkering, voorzover deze
niet kan worden geacht te zijn besteed.Met het vierde lid wordt beoogd dat het niet gebruikte deel van het bescheiden
vermogen alsnog kan worden gebruikt indien tijdens de bijstand vermogen ontvangen
wordt. Dit voorkomt dat reeds bij de ontvangst van een relatief klein vermogen
de bijstand tijdelijk zou moeten worden beëindigd.HOOFDSTUK 4 AANVULLENDE INKOMENSONDERSTEUNING EN AANPASSING
BEDRAGEN§ 4.1 Aanvullende inkomensondersteuningArtikel 35 Bijzondere bijstandDegene die als gevolg van bijzondere individuele omstandigheden wordt
geconfronteerd met noodzakelijke bestaanskosten waarin de algemene bijstand
niet voorziet en die de aanwezige draagkracht te boven gaan, heeft recht op
bijzondere bijstand (eerste lid; zie ook artikel 11, eerste lid). Welke kosten
daarvoor in aanmerking komen hangt af van de omstandigheden in het individuele
geval en kan dan ook slechts van geval tot geval worden beoordeeld. Het kan
hierbij om zeer diverse kostensoorten gaan, temeer daar het recht op bijzondere
bijstand, behoudens het gestelde in artikel 15, niet naar kostensoort is begrensd.
Bepalend is dat sprake is van kosten die uit bijzondere individuele omstandigheden
voortkomen en die in het concrete geval als noodzakelijk moeten worden aangemerkt.
Het betreft hier dus bij uitstek een kwestie van maatwerk; een landelijke
normering van de bijzondere inkomensaanvulling is niet aan de orde.Voor de verlening van bijzondere bijstand is het geen vereiste dat men
algemene bijstand krachtens deze wet ontvangt. Ook degene die uit een andere
bron dan deze wet beschikt over een inkomen dat naar het oordeel van burgemeester
en wethouders niet toereikend is ter voorziening in bepaalde
bijzondere noodzakelijke kosten, kan een beroep op bijzondere bijstand doen.
Zoals aangegeven in paragraaf 4.4 van het algemeen deel van deze memorie
van toelichting is het niet wenselijk dat bijzondere bijstand wordt verleend
aan personen bij wie niet is vastgesteld of de betreffende kosten in het voorliggende
individuele geval ook daadwerkelijk noodzakelijk zijn en of ze daadwerkelijk
gemaakt zijn. Algemeen, generiek inkomensbeleid is voorbehouden aan het Rijk;
de gemeenten hebben dan ook geen bevoegdheden om op lokaal niveau een categoraal
beleid inzake bijzondere inkomensaanvulling te voeren. In het derde lid is
een uitzondering gemaakt voor personen van 65 jaar en ouder (derde lid). In
hun situatie speelt immers de armoedeval geen rol. Bovendien kunnen zij niet
in aanmerking komen voor een langdurigheidstoeslag als bedoeld in artikel
36.De voorgestelde regeling met betrekking tot de categoriale bijzondere
bijstand en de beperking daarvan tot personen van 65 jaar en ouder is voor
de doelgroep limitatief en laat dus geen ruimte voor eigen gemeentelijk beleid.Burgemeester en wethouders hebben in het kader van de bijzondere bijstand
volledige vrijheid in de vaststelling van de draagkracht van de belanghebbende.
Dit betekent dat zij zelf bepalen welk deel van de middelen bij de vaststelling
van de draagkracht in aanmerking wordt genomen. De vrijlatingsbepalingen ex
artikel 34 (vermogen) zijn daarom niet verplicht van toepassing op de bijzondere
bijstand. Deze wet geeft de gemeenten ook op dit punt dus meer bevoegdheden
dan de Abw. Ook de vaststelling van de draagkracht in het inkomen van belanghebbende
is een bevoegdheid van gemeenten. Overwegingen die bij de vaststelling van
de draagkracht een rol kunnen spelen, betreffen de aard van de kosten waarvoor
bijstand wordt gevraagd, eventuele buitengewone lasten van de belanghebbende
en overige persoonlijke omstandigheden.Om bijzondere bijstandsverlening in «kruimelvoorzieningen»
tegen te gaan hebben burgemeester en wethouders de bevoegdheid om een wettelijk
gemaximeerd drempelbedrag toe te passen (tweede lid).Artikel 36 LangdurigheidstoeslagVoor de langdurigheidstoeslag komt in aanmerking de persoon die –
afgezien van de hieronder vermelde voorwaarden – (a) gedurende een ononderbroken
periode van 60 maanden voorafgaande aan de datum van aanvraag een inkomen
heeft gehad dat niet hoger is geweest dan de voor die persoon van toepassing
zijnde bijstandsnorm en geen in aanmerking te nemen vermogen heeft, (b) gedurende
die periode geen inkomsten uit of in verband met arbeid heeft gehad en (c)
gedurende die periode voldoende heeft meegewerkt aan het verkrijgen of behouden
van arbeid.Op de regel dat geen recht bestaat op de langdurigheidstoeslag als inkomsten
in verband met arbeid zijn genoten, geldt – zoals al is aangeven in
paragraaf 4.3 van het algemeen deel van deze memorie van toelichting –
een uitzondering voor personen die naar een arbeidsongeschiktheidspercentage
van 80 tot 100 procent een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangen op grond
van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering, de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering
zelfstandigen of de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten.
Dit impliceert echter niet dat voorbij kan worden gegaan aan inkomsten uit
arbeid die de betrokkene in de ononderbroken periode van 60 maanden voorafgaande
aan de datum van aanvraag heeft gehad. Indien in deze periode, bijvoorbeeld
voorafgaande aan de toekenning van de arbeidsongeschiktheidsuitkering, inkomsten
uit arbeid zijn genoten, staat dit dus aan toekenning van de langdurigheidstoeslag
in de weg. De beoordeling van het recht op de toeslag van personen met een
van de hiervoor genoemde arbeidsongeschiktheidsuitkeringen zal
plaatsvinden aan de hand van een door de UWV aan de gemeenten toe te zenden
verklaring.Voor het verkrijgen van een langdurigheidstoeslag geldt voorts nog als
voorwaarde dat betrokkene na afloop van de periode van 60 maanden binnen een
tijdsbestek van twaalf maanden niet reeds voor een toeslag in aanmerking is
gebracht. Indien derhalve een persoon voor een langdurigheidstoeslag in aanmerking
is gebracht, kan deze persoon pas twaalf maanden daarna – indien hij
alsdan nog steeds aan de voorwaarden voor deze toeslag voldoet – opnieuw
voor een langdurigheidstoeslag in aanmerking worden gebracht.Zie verder paragraaf 4.3 van het algemeen deel van deze memorie van
toelichting.§ 4.2 Aanpassing bedragenArtikel 37 Netto minimumloon en prijsindexcijferBij de Wet koppeling met afwijkingsmogelijkheid is de Wet minimumloon
en minimumvakantiebijslag zodanig aangepast dat de algemene welvaartsontwikkeling
ook tot uitdrukking komt in de inkomens van werknemers en uitkeringsgerechtigden
op minimumniveau. In het algemeen deel van deze memorie van toelichting is
al aangegeven dat de bijstandsnormen gekoppeld zijn aan het netto minimumloon.
Daardoor is gegarandeerd dat de algemene welvaartsontwikkeling ook tot uitdrukking
komt in de bijstandsnormen.Artikel 38 Aanpassing normen en bedragenArtikel 38 bewerkstelligt dat de in dit artikel genoemde bedragen en normen
van rechtswege wijzigen wanneer het netto minimumloon, respectievelijk het
netto ouderdomspensioen wijzigt. In het vijfde lid is bepaald dat de Minister
de gewijzigde bedragen en datum waarop deze ingaan publiceert in de Staatscourant,
dit om de kenbaarheid van de gewijzigde normen en bedragen te waarborgen.In het eerste lid, onderdeel a, worden de artikelen genoemd waarin de
bedragen zijn opgenomen die rechtstreeks zijn gekoppeld aan het minimumloon
(bedragen voor personen van 21 tot 65 jaar en de maximale toeslag), dan wel
de ontwikkeling volgen van het netto minimumloon (voor personen die jonger
zijn dan 21 jaar). Het percentage aan in de algemene bijstand opgenomen vakantietoeslag
wordt gesteld op de verhouding tussen de aanspraak op vakantietoeslag en het
nettominimumloon (eerste lid, onderdeel b). Het tweede lid betreft de bedragen
voor de vrijlating van de eenmalige premie gericht op arbeidsinschakeling
en de onkostenvergoeding voor het verrichten van vrijwilligerswerk.De normbedragen voor personen van 65 jaar of ouder zijn gelijk aan de
netto AOW-bedragen (derde lid). Daarbij wordt rekening gehouden met de voor
de belanghebbende van toepassing zijnde ouderenkorting en eventuele aanvullende
ouderenkorting.Ook de normbedragen voor personen in een inrichting volgt de ontwikkeling
van het netto minimumloon (vierde lid). Op grond van het Aanwijzingsbesluit
verzekerden Zfw zijn deze personen echter rechtstreeks verzekerd ingevolge
de Ziekenfondswet. Zij zijn daarvoor een op grond van genoemd besluit vast
te stellen premie verschuldigd. In het nettominimumloon is een nominale ziekenfondspremie
begrepen. Aangezien personen in een inrichting deze nominale premie niet zijn
verschuldigd wordt voor de berekening van het normbedrag het netto minimumloon
verminderd met deze nominale premie.Artikel 39 Aanpassing middelenArtikel 39 bewerkstelligt, evenals artikel 38, dat de in dit artikel genoemde
bedragen van rechtswege wijzigen wanneer het inkomen op grond van de WSF 2000
wijzigt, respectievelijk het prijsindexcijfer voor de gezinsconsumptie stijgt.
In het derde lid is bepaald dat de Minister de gewijzigde bedragen en datum
waarop deze ingaan publiceert in de Staatscourant, dit om de kenbaarheid van
de gewijzigde bedragen te waarborgen.In artikel 33 is een waarderingsregel gegeven voor het op grond van de
WSF 2000 ontvangen inkomen. De bedragen die daarvoor worden gehanteerd worden
gesteld op de som van de budgetten voor levensonderhoud, vermeerderd met de
vergoeding die studerenden ontvangen als zij ten onrechte geen reisvoorziening
(de OV-kaart) hebben ontvangen (eerste lid). Deze vergoeding is een goede
maatstaf voor de geldswaarde die de reisvoorziening vertegenwoordigt.Het buiten beschouwing te laten deel van een periodiek ontvangen particuliere
oudedagsvoorziening, de vrijlating van het in de woning gebonden vermogen,
het niet in aanmerking te nemen bescheiden vermogen, het drempelbedrag in
de bijzondere bijstand en de langdurigheidstoeslag worden aangepast aan de
hand van de ontwikkeling van het prijsindexcijfer (tweede lid).HOOFDSTUK 5 UITVOERING§ 5.1 De aanvraagOp de aanvraag is titel 4.1 (beschikkingen) van de Awb van toepassing.
De beslistermijn bedraagt in beginsel acht weken (artikel 4:13 van de Awb).Artikel 40 Woonplaats en adresgegevensDe woonplaats van de belanghebbende wordt vastgesteld op grond van de
artikelen 10, eerste lid, en 11 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek. Uit
deze artikelen volgt dat de woonplaats van een natuurlijk persoon zich in
zijn woonstede bevindt, en bij gebreke van woonstede ter plaatse van zijn
werkelijk verblijf. Een natuurlijk persoon verliest zijn woonstede door daden,
waaruit zijn wil blijkt om haar prijs te geven. Een natuurlijk persoon wordt
vermoed zijn woonstede te hebben verplaatst, wanneer hij daarvan op wettelijk
voorgeschreven wijze aan de betrokken gemeentebesturen heeft kennis gegeven.Op grond van het tweede lid van artikel 40 worden bij algemene maatregel
van bestuur regels gesteld over de bijstandsverlening aan adreslozen door
centrumgemeenten.Het derde, vierde en vijfde lid hangen samen met de koppeling van de juiste
inschrijving van het woonadres in de Gba aan het recht op overheidsprestaties.
Het doel hiervan is een bijdrage te leveren aan de fraudebestrijding door
de betrouwbaarheid van het adresgegeven in de Gba te vergroten. Dit wordt
bereikt door het belang van de burger bij een correcte inschrijving in de
basisadministratie te vergroten: een onjuiste inschrijving kan gevolgen hebben
voor de betreffende overheidsprestatie.Artikel 41 Aanvraag bij CWIDit artikel legt de procedure vast van een aanvraag bij de CWI voor een
bijstandsuitkering. De CWI doet de intake van deze aanvraag. Deze fase van
de behandeling van een verzoek om een uitkering is van essentieel belang om
de betrokkene vanaf het moment van melding te begeleiden naar werk en om via
een actieve poortwachter te bewerkstelligen dat alleen personen een uitkering
krijgen voor wie er geen andere mogelijkheid is om in het bestaan
te voorzien. Een actieve rol van de CWI en een goede samenwerking met de gemeenten
speelt hierbij een essentiële rol.Het eerste lid betreft de hoofdregel voor het indienen van aanvragen van
algemene bijstand. Overeenkomstig artikel 28 van de Wet SUWI wordt de tot
burgemeester en wethouders gerichte aanvraag ingediend bij de CWI.In het tweede lid worden de categorieën van aanvragen opgesomd die,
in afwijking van de hoofdregel, niet bij de CWI, maar rechtstreeks bij burgemeester
en wethouders moeten worden ingediend. Hierbij gaat het in de eerste plaats
om aanvragen van bijzondere bijstand. Daarnaast geldt dit voor aanvragen van
algemene bijstand voor mensen die in een inrichting verblijven, gevestigde
zelfstandigen en personen die ouder zijn dan 65 jaar. Op deze categorieën
is de hoofdregel niet van toepassing, omdat hierbij arbeidsinschakeling niet
aan de orde is en het indienen van de aanvraag bij de CWI dus geen meerwaarde
heeft. De uitzondering op de hoofdregel wordt ook gemaakt voor aanvragen voor
personen zonder adres als bedoeld in artikel 1 van de Wet gemeentelijke basisadministratie
persoonsgegevens. Op grond van het derde lid kunnen bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur ook andere categorieën van aanvragen worden aangewezen,
die in afwijking van de hoofdregel, rechtstreeks bij burgemeester en wethouders
moeten worden ingediend. Deze mogelijkheid wordt geboden om in te kunnen spelen
op ontwikkelingen in de praktijk. Hierbij kan gedacht worden aan aanvragen
van personen ten aanzien van wie op het moment waarop ze hun aanvraag indienen,
redelijkerwijs kan worden vastgesteld dat werk of een op de arbeidsinschakeling
gericht traject vooralsnog niet aan de orde is. Tevens sluit deze bepaling
aan op hetgeen in de socialeverzekeringswetten, met name de WW, op dit punt
geregeld wordt. De bedoeling van het vierde lid is het voor gemeenten mogelijk
te maken om categorieën van aanvragen die, gezien het tweede en derde
lid, eigenlijk bij burgemeester en wethouders ingediend moeten worden, toch
bij de CWI in te laten dienen. Uiteraard is hierbij geen sprake van eenzijdig
opleggen van de gemeente aan de CWI, maar gebeurt dit in overeenstemming met
deze organisatie. Dit houdt in dat de gemeente, voordat zij de verordening
opstelt, wijzigt of intrekt, hierover overleg voert met de CWI en dat er afspraken
vastgelegd worden over de indiening van de betreffende categorieën van
aanvragen.Het vijfde lid geeft aan dat het door burgemeester en wethouders bepalen
welke gegevens en bewijsstukken verstrekt respectievelijk overgelegd moeten
worden, alsmede van de wijze en het tijdstip waarop dit moet gebeuren, onverlet
laat wat hierover bij of krachtens de Wet SUWI voor de CWI-fase wordt geregeld.
Bij dit laatste gaat het om de inlichtingenverplichtingen jegens de CWI en
(het tijdstip van) de overdracht van de aanvraag door deze organisatie aan
burgemeester en wethouders.Artikel 42 DoorzendingDe doorzending van geschriften tot behandeling waarvan kennelijk een ander
bestuursorgaan bevoegd is, wordt reeds geregeld in artikel 2:3 van de Awb.
De Awb biedt echter geen afdoende regeling voor domiciliegeschillen. Het tweede
lid van artikel 42 legt op burgemeester en wethouders waar de belanghebbende
werkelijk verblijft de verplichting op om, hangende een domiciliegeschil,
de bijstandsaanvraag te beoordelen. Hierdoor wordt voorkomen dat een dergelijk
geschil ertoe leidt dat vertraging optreedt in de bijstandsverlening en de
belanghebbende buiten zijn eigen toedoen onnodig in financiële problemen
geraakt.De beslistermijn begint te lopen vanaf de mededeling van de doorzending
of van de beslissing inzake het geschil.Artikel 43 Vaststelling op aanvraagNormaliter wordt het recht op bijstand op schriftelijke aanvraag vastgesteld
(artikel 4:1 van de Awb). Op grond van het eerste lid is het echter mogelijk
dat burgemeester en wethouders het recht op bijstand ambtshalve vaststellen,
bijvoorbeeld met het oog op spoedgevallen waarin de wil van de belanghebbende
niet kenbaar kan worden gemaakt. In dat geval hoeft geen aanvraag meer te
worden ingediend.Het tweede lid hangt samen met artikel 11, vierde lid, waarin wordt bepaald
dat het recht op bijstand de echtgenoten gezamenlijk toekomt.Indien een van de echtgenoten uitdrukkelijk weigert in te stemmen met
het aanvragen van bijstand en daardoor het belang van de overige gezinsleden
in het gedrang komt, kan het recht op bijstand eveneens ambtshalve worden
vastgesteld (derde lid).§ 5.2 Toekenning, vaststelling en betalingArtikel 44 ToekenningIn dit artikel wordt geregeld dat de bijstand wordt toegekend vanaf de
dag van melding, tenzij op die dag nog geen recht op bijstand bestaat. Het
komt namelijk voor dat mensen zich melden voordat zij bijvoorbeeld werkloos
worden of gaan scheiden. In dat geval wordt de bijstand toegekend vanaf de
dag dat het recht op bijstand bestaat. Het derde lid van dit artikel is bedoeld
om te voorkomen dat te veel tijd verstrijkt tussen de melding en de aanvraag.Artikel 45 Vaststelling en betalingDe vaststelling van de hoogte van de algemene bijstand, waarbij de financiële
omstandigheden van de betrokkene van belang zijn, vindt als regel per kalendermaand
plaats. In het eerste lid is dit algemene uitgangspunt tot uitdrukking gebracht.
De uitbetaling van de algemene bijstand vindt eveneens per kalendermaand plaats.
De bepaling in de Abw dat de betaling achteraf plaats vindt, is vervallen.
Hiermee wordt beoogd burgemeester en wethouders de mogelijkheid te bieden
om te bepalen of de betaling van de algemene bijstand plaatsvindt in de maand
waarop die betrekking heeft, dan wel of de algemene bijstand wordt betaald
na afloop van de maand waarop deze betrekking heeft.Wat betreft de vakantietoeslag blijft uitbetaling in de maand juni het
uitgangspunt. De uitbetaling hoeft niet gelijktijdig plaats te vinden met
die van de algemene bijstand over de maand juni. Burgemeester en wethouders
kunnen de vakantietoeslag voorafgaand aan de betaling van de algemene bijstand
over de maand juni uitbetalen indien naar hun oordeel het recht van belanghebbende
op vakantietoeslag over de aan die maand voorafgaande twaalf maanden in voldoende
mate vast staat. Eerdere uitbetaling, anders dan in juni, zal plaatsvinden
indien de algemene bijstand tussentijds wordt beëindigd, bijvoorbeeld
wegens aanvaarding van arbeid in loondienst. De tussenvoeging «voorzover
niet reeds eerder betaald» ziet mede op de bijzondere gevallen waarin,
gelet op de omstandigheden van persoon en gezin, is besloten de opgebouwde
vakantieuitkering eerder dan in de maand juni geheel of gedeeltelijk uit te
betalen. Op die wijze kan zo nodig worden voldaan aan een uitdrukkelijk verzoek
van de betrokkene voor een eerdere uitbetaling, bijvoorbeeld in verband met
een bepaalde aanschaffing.Het tweede lid voorziet in de mogelijkheid om zowel voor wat betreft de
vaststelling als de betaling af te wijken van het bepaalde in het eerste lid.
Grond voor de afwijking is het individualiseringsbeginsel dat is geformuleerd
in artikel 18, eerste lid. Vaststelling van de algemene bijstand over een afwijkende periode impliceert een afwijkende toepassing van de
inkomenstoets. Om burgemeester en wethouders maximaal in staat te stellen
maatwerk te leveren is, anders dan in de Abw, niet aangegeven onder welke
voorwaarden de afwijkende inkomenstoets dient plaats te vinden. Het ligt in
de rede dat de bepaling toepassing zal vinden in de situatie dat het patroon
van de inkomensverwerving en de hoogte van het inkomen daartoe aanleiding
geeft. Uit oogpunt van rechtszekerheid dient de belanghebbende van tevoren
in kennis te zijn gesteld van de toepassing van deze bepaling. De betrokkene
moet immers redelijkerwijs bekend zijn met de consequenties van de toepassing
van deze bepaling zodat daarmee rekening kan worden gehouden bij de besteding
van inkomen en bijstand.Deze bepaling zal mede van betekenis zijn voor degenen die tussen twee
bijstandsperiodes in gedurende een korte periode een relatief hoog inkomen
verwerven, waarbij rekening moet worden gehouden met de tijdelijkheid ervan.
Met een beroep op deze bepaling kunnen burgemeester en wethouders de bijstand
weigeren of eerst op een latere datum laten ingaan, mits de betrokkene over
voldoende middelen beschikt om die periode te overbruggen. Daarbij is uiteraard
de vrijlating van een bescheiden vermogen niet aan de orde. Als de betrokkene
in het geheel niet over middelen beschikt, zal de gemeente er doorgaans niet
aan kunnen ontkomen om bijstand te verlenen. Artikel 18, eerste lid, biedt
echter de mogelijkheid om de bijstand af te stemmen op het tekortschietend
besef van verantwoordelijkheid voor de voorziening in het bestaan.Als de maandelijkse betaling voor de belanghebbende problematisch is,
bijvoorbeeld omdat hij onvoldoende overzicht heeft over zijn inkomsten en
uitgaven, kan een maandelijks betalingsritme tot financiële moeilijkheden
leiden. Het is inherent aan deze wet dat dan ook ten aanzien van de betaalwijze
maatwerk kan worden geleverd door een afwijkende betaling van de bijstand.
Het tweede lid biedt daartoe de bevoegdheid aan burgemeester en wethouders.
Het moge duidelijk zijn dat, als de gemeente op grond van individuele omstandigheden
afwijkt van het maandelijkse betalingsritme, zij vrij is in het kiezen van
een ander ritme. Het tweede lid biedt bijvoorbeeld ook de mogelijkheid om,
ter voorkoming dat iemand in financiële moeilijkheden geraakt, wekelijks
een bedrag voor de dagelijkse levensbehoeften uit te betalen en eens per maand
voor vaste lasten. Uiteraard dient daarbij wel bij de van toepassing zijnde
bijstandsnorm te worden aangesloten. In voorkomende gevallen waarin zich bestedingsmoeilijkheden
voordoen, kan er aanleiding zijn een stap verder te gaan, doordat de gemeente
in naam van de belanghebbende uit diens bijstandsuitkering bepaalde noodzakelijke
betalingen, zoals de huur en de energierekening, verricht dan wel de bijstand
in natura betaalt. Met name ter verbetering van de mogelijkheden tot schuldpreventie
is hieromtrent in artikel 57 een afzonderlijke bepaling opgenomen.Het derde lid bevat de specifieke uitzonderingen op de hoofdregel betreffende
de vaststelling per kalendermaand. Allereerst betreft dit de in onderdeel
a genoemde situatie waarin de belanghebbende voor het eerst, of na langere
onderbreking, bijstand gaat ontvangen of waarin de bijstand, anders dan tijdelijk,
wordt beëindigd. Deze uitzondering houdt in dat bij aanvang van de bijstand
dient te worden vastgesteld of de betrokkene gedurende de afgelopen periode
van ten minste 30 dagen over de middelen beschikte om in de noodzakelijke
bestaanskosten te voorzien en in die periode dus geen algemene bijstand heeft
ontvangen. Als dat het geval is wordt de hoogte van de uitkering vastgesteld
over het deel van de kalendermaand volgend op het ontstaan van de bijstandsbehoevendheid.
Dit wil zeggen dat de bijstandsnorm naar rato van dit maanddeel wordt vastgesteld
en slechts het inkomen over dat deel in beschouwing wordt genomen. Bij beëindiging
van de bijstand doet zich de situatie voor dat niet op voorhand
met zekerheid kan worden vastgesteld of de belanghebbende inderdaad gedurende
langere tijd bijstandsonafhankelijk zal zijn. Aangezien in het merendeel van
de gevallen de bijstand niet slechts kortdurend wordt onderbroken, kan de
gemeente er bij beëindiging over het algemeen in eerste aanleg van uitgaan
dat in de komende periode van ten minste 30 dagen niet opnieuw bijstand behoeft
te worden verstrekt. De bijstandsnorm wordt dan gedurende de laatste bijstandsmaand
naar rato van de periode van bijstandsbehoevendheid in die maand vastgesteld
en de eventuele middelen worden slechts over dit maanddeel in aanmerking genomen.
Als de belanghebbende echter binnen een periode van 30 dagen wederom bijstandsbehoevend
blijkt te zijn, dient alsnog de uitkering over deze maand opnieuw te worden
vastgesteld met toepassing van de gegeven hoofdregel. Dan dient in voorkomende
gevallen rekening te worden gehouden met de middelen die bij de beëindiging
van de voorafgaande bijstandsperiode niet in aanmerking zijn genomen. Deze
per saldo niet verrekende inkomsten kunnen op grond van artikel 58, derde
lid, worden verrekend met de uitkering over de volgende maand.De andere situaties waarin een uitzondering moet worden gemaakt op de
hoofdregel zijn in onderdeel b aangegeven.Vaststelling van de bijstand over
de gehele kalendermaand zou in deze situaties betekenen dat bijstand wordt
verleend over een periode dat de belanghebbende van het recht op bijstand
is uitgesloten of beroep op een voorliggende voorziening kan doen. Om dit
te voorkomen dient in dergelijke gevallen de hoogte van de algemene bijstand
eveneens te worden vastgesteld naar evenredigheid van de periode waarin de
belanghebbende wel recht op bijstand heeft. In de situatie dat een van de
gehuwden slechts voor een deel van de maand van het recht op bijstand is uitgesloten,
worden voor dat deel van de maand de artikelen 25 en 32, derde lid, toegepast.De gesplitste uitbetaling van de algemene bijstand aan rechthebbende echtgenoten
is regel. Dit impliceert dat daartoe niet eerst een expliciet verzoek van
betrokkenen aan vooraf behoeft te gaan (vierde lid). Indien de uitbetaling
van de gehele gezinsuitkering geschiedt aan één van de echtgenoten
dient evenwel, blijkens een gezamenlijk verzoek daartoe, duidelijk te zijn
dat de andere echtgenoot hiermee instemt. Er is geen aanleiding het voorschrift
tot gesplitste uitbetaling mede betrekking te doen hebben op bijzondere bijstand.
Gezien het karakter van de bijzondere bijstand als voorziening in bepaalde
specifieke kosten, ligt het voor de hand dat deze wordt uitbetaald aan de
persoon op wie de betreffende bijzondere kosten betrekking hebben.In het vijfde lid is de doorbetaling geregeld van de algemene bijstand
in geval van overlijden. In navolging van andere wetten op het terrein van
de sociale zekerheid is bij overlijden van de alleenstaande ouder de uitbetaling
van de bijstand geregeld aan het kind of de kinderen in de zin van deze wet.
Tevens wordt een overlijdensuitkering toegekend aan de alleenstaande ouder
van wie het laatste tot zijn last komende kind komt te overlijden. Ook deze
alleenstaande ouder, die als gevolg van het overlijden van dat kind terugvalt
naar de bijstandsnorm voor een alleenstaande, bevindt zich in een situatie
waarvoor de overlijdensuitkering bestemd is; een situatie namelijk waarin
het van belang is dat een zekere geleidelijkheid in acht wordt genomen bij
de aanpassing aan de veranderde omstandigheden.De bepaling houdt overigens niet in dat de ten tijde van het overlijden
door de belanghebbende daadwerkelijk ontvangen bijstandsuitkering ongewijzigd
wordt voortgezet. Bepaald is immers dat de op dat tijdstip van toepassing
zijnde bijstandsnorm blijft gehandhaafd. Dit impliceert dat eventuele inkomsten
aan die bijstandsnorm worden getoetst en dus niet aan de bijstandsnorm die
zou hebben gegolden indien artikel 45, vijfde lid niet van toepassing zou
zijn geweest.Artikel 46 Vervreemding, verpanding, beslag en machtigingAangezien verstrekte bijstand dient ter voorziening in de noodzakelijke
kosten van het bestaan, dient deze niet vatbaar te zien voor vervreemding
en verpanding (eerste lid). Beslag op algemene bijstand (derde lid) is slechts
geldig voorzover de belanghebbende ten minste blijft beschikken over de zogenaamde
beslagvrije voet (art. 475d Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering), waarvan
de basishoogte 90 procent van de van toepassing zijnde bijstandsnorm bedraagt.
Bijzondere bijstand is niet vatbaar voor beslag. Ter bescherming van belanghebbende
is tevens bepaald dat een machtiging tot het in ontvangst nemen van bijstand
altijd herroepen kan worden.§ 5.3 CliëntenparticipatieArtikel 47 Realisatie en vormgevingAls uitgangspunt blijft bestaan dat cliënten en hun vertegenwoordigers
betrokken moeten worden bij de uitvoering van deze wet. Gemeenten blijven
ook vrij in de keuze van de manier waarop cliëntenparticipatie georganiseerd
wordt. Zo bestaat de mogelijkheid een cliëntenraad of -panel op te richten,
maar er kan ook gedacht worden aan klanttevredenheidsonderzoeken. Hierbij
moet rekening worden gehouden met de samenwerking met de CWI en het UWV en
met de nieuwe cliëntgroepen: de niet-uitkeringsgerechtigden en de personen
met een Anw-uitkering.HOOFDSTUK 6 BEVOEGDHEDEN EN FACILITEITEN GEMEENTEN§ 6.1 Vorm bijstandArtikel 48 Geldlening en borgtochtDeze paragraaf regelt de vorm waarin de bijstand waarop recht bestaat,
wordt verleend. De artikelen in deze paragraaf zijn niet bepalend voor de
vraag of al dan niet een recht op bijstand bestaat. Alleen wanneer iemand
niet over voldoende middelen beschikt kan bijstand worden verleend. Hieruit
vloeit voort dat de bijstand doorgaans «om niet» wordt verstrekt.
In het eerste lid wordt deze hoofdregel aangegeven. Dit sluit niet uit dat
in bepaalde gevallen terugvordering en verhaal van om niet verstrekte bijstand
aan de orde kunnen zijn. Op de gegeven hoofdregel zijn uitzonderingen mogelijk.
Deze worden in de overige bepalingen van deze paragraaf geregeld. Zoals blijkt
uit de formulering van het eerste lid dient in andere dan de in die bepalingen
genoemde situaties de bijstand om niet te worden verleend. Ook bij de bepaling
van de vorm van de bijstand is maatwerk een vereiste.In bijzondere omstandigheden kunnen burgemeester en wethouders op grond
van het tweede lid in de daargenoemde situaties de bijstand verstrekken in
de vorm van een geldlening of borgtocht. Aanleiding hiertoe kan er zijn, indien
redelijkerwijs kan worden aangenomen (bijvoorbeeld vanwege het bestaan van
een aanspraak) dat de belanghebbende op korte termijn ten aanzien van de periode
waarover hij bijstand vraagt alsnog voldoende middelen tot zijn beschikking
krijgt. Ook indien de bijstandsaanvraag is te wijten aan het feit dat de betreffende
persoon blijk heeft gegeven van een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid
voor de voorziening in het bestaan kan het in de rede liggen dat aan te verstrekken
bijstand de vorm van een geldlening of borgtocht wordt gegeven. Wanneer de
gevraagde bijstand betrekking heeft op een waarborgsom is leenbijstand
de aangewezen vorm, aangezien belanghebbende de waarborgsom op een later moment
weer terug ontvangt.De artikelen 13, eerste lid, onderdeel f, 48, tweede lid, onderdeel d,
en 49 hebben in onderlinge samenhang bezien onder meer betrekking op de vraag
in welke gevallen, op welke wijze en in welke vorm, bijstand kan worden verleend
voor schulden. Vanuit de gedachte dat een ieder verantwoordelijkheid draagt
voor de eigen schulden is het uitgangspunt dat – bijzondere situaties
daargelaten – geen bijstand wordt verleend voor schulden. Voorts wordt
het wenselijk geacht om in gevallen waarin de gemeente van oordeel is dat
in het concrete geval bijstandsverlening voor schulden geboden is, aan de
gemeente zelf over te laten of de bijstand wordt verleend om niet, dan wel
in de vorm van een geldlening of borgtocht. Als voorbeeld kan worden genoemd
de situatie waarin de betrokkene ten tijde van het ontstaan van de schuldenlast
beschikte over een inkomen dat de bijstandsnorm ruim overschreed, en een lening
afsloot op basis van dat inkomen. De schuldenlast hoeft dan lang niet altijd
voort te vloeien uit een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid voor
de voorziening in het bestaan. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan
de situatie dat door onvoorzienbare omstandigheden het inkomen sterk daalt
nadat de lening is afgesloten, waardoor de betrokkene niet meer aan de aflossingsverplichtingen
kan voldoen.Indien de bijstand in de vorm van een geldlening wordt verleend, kan het,
in verband met het risico dat de belanghebbende niet voldoet aan de rente-
en aflossingsverplichtingen, gewenst zijn zo mogelijk zekerheden te bedingen.
Het derde lid geeft burgemeester en wethouders deze bevoegdheid. Bij bijstandsverlening
van beperkte omvang is het mogelijk dat de kosten in verband met het vestigen
van zekerheden onevenredig hoog zijn ten opzichte van het reële belang
dat door zekerheidsstelling wordt gediend. In dat geval ligt het voor de hand
dat van het stellen van zekerheden wordt afgezien.Artikel 49 SchuldenlastIn de toelichting op artikel 48 is reeds aangegeven dat er zich situaties
kunnen voordoen waarin aan de hoofdregel van artikel 13, eerste lid, onderdeel
f – geen recht op bijstand heeft degene die bijstand vraagt ter aflossing
van een schuldenlast – niet onverkort kan worden vastgehouden. Hier
wordt nader ingegaan op de situaties waarin bijstandsverlening voor schulden
toch mogelijk is. Ook de jurisprudentie biedt de ruimte om in zeer bijzondere
omstandigheden bijstand te verlenen voor het betalen of verminderen van een
schuld. De toegestane uitzonderingen op genoemde algemene regel zijn evenwel
zeer specifiek van aard. Of zich zeer dringende redenen voordoen die een afwijking
van de gegeven hoofdregel rechtvaardigen, is ter beoordeling aan burgemeester
en wethouders. De jurisprudentie geeft daarbij enig houvast. In de toelichting
op artikel 48 is reeds aangegeven dat bijstand in de betaling van een schuld
gerechtvaardigd kan zijn, indien het ontstaan en voortbestaan van die schuld
is veroorzaakt doordat de belanghebbende in het verleden slechts beschikte
over een inkomen onder het bijstandsniveau en in zijn geval ook overigens
van ontoereikende middelen kan worden gesproken.Het voorgaande impliceert dat deze wet geen uitgebreide rol kan spelen
in het kader van schuldsanering. Schuldsanering is een taak die vooral door
gemeentelijke kredietbanken wordt vervuld. In de praktijk komt het voor dat
een kredietbank niet tot het verstrekken van een saneringskrediet overgaat,
aangezien het inkomen van betrokkene te weinig zekerheid biedt dat deze aan
de aflossing kan voldoen. Wanneer om die reden de kredietbank tot een afwijzing
van de aanvraag voor een saneringskrediet heeft besloten, kan het wenselijk
zijn, indien schuldsanering noodzakelijk en urgent is doordat het voortbestaan
van de schuld betrokkene in zijn bestaan bedreigt, dat borgstelling op grond
van deze wet plaatsvindt, zodat de kredietbank alsnog tot de
verstrekking van een saneringskrediet kan besluiten. Onderdeel a biedt daartoe
de mogelijkheid. Voor de toepassing van dit onderdeel is dus vooral de noodzaak
en urgentie van de schuldsanering doorslaggevend en niet de aard van de kosten
die tot de schuld hebben geleid.Artikel 50 Eigen woningTen opzichte van de Abw kent dit wetsvoorstel een aantal wijzigingen in
de regeling van de gevolgen voor de bijstand van het vermogen gebonden in
voor bewoning bestemde zaken. Zo is de regeling niet alleen van toepassing
op registergoederen, maar ook op niet-registergoederen zoals woonwagens en
woonschepen onder een bepaald tonnage. Het wetsvoorstel beoogt hiermee de
rechtsgelijkheid te bevorderen en het hiaat in te vullen dat in deze door
de rechtspraak is geconstateerd. Voorts is het aan burgemeester en wethouders
om te bepalen of de als lening verstrekte bijstand al dan niet wordt gezekerd
door middel van een hypotheek- of, waar het niet-registergoederen betreft,
pandovereenkomst. Ter zake van die overeenkomsten zijn geen aanvullende bepalingen
in deze wet opgenomen. De betreffende bepalingen uit het civiele recht bieden
voldoende soelaas. Voor de vrijlating van het vermogen gebonden in de eigen
woning met bijhorend erf wordt verwezen naar artikel 34, tweede lid, onderdeel
d.Artikel 51 Duurzame gebruiksgoederenTot de algemeen voorkomende noodzakelijke kosten van het bestaan behoren
ook de aanschaf, vervanging of reparatie van gebruiksgoederen met een duurzaam
karakter. Indien men tenminste beschikt over een inkomen op het niveau van
het sociaal minimum, dus ook indien men een algemene bijstandsuitkering ontvangt,
wordt in principe voldoende ruimte in het inkomen aanwezig geacht om hiervoor
te reserveren, dan wel achteraf gespreid te betalen. Via de algemene normbijstand
wordt dus tevens reeds bijstand verstrekt voor duurzame gebruiksgoederen.
Doet zich evenwel de bijzondere situatie voor dat een dergelijk goed bijvoorbeeld
aan vervanging toe is, terwijl betrokkene nog niet voldoende heeft gereserveerd,
dan ligt het voor de hand dat de alsdan te verstrekken bijzondere bijstand,
mede gezien het duurzame karakter van het goed, de vorm van een geldlening
heeft. Alvorens leenbijstand kan worden verstrekt, dient vast te staan dat
de belanghebbende de benodigde geldlening niet kan verkrijgen via de normale
kredietverlenende instanties. Teneinde een optimale inschakeling van de reguliere
kredietverlening mogelijk te maken, ook voor degenen met een laag inkomen
en derhalve een beperkte aflossingscapaciteit, biedt het voorgestelde artikel
tevens de mogelijkheid bijstand te verlenen in de vorm van borgtocht. Voor
het verlenen van borgtocht kan slechts aanleiding zijn indien is komen vast
te staan dat, zonder optreden van de bijstand als borg, de lening door de
kredietverlenende instelling niet zal worden verstrekt. Voorkomen dient te
worden dat de mogelijkheid van borgstelling leidt tot een onterechte afwenteling
van het bedrijfsrisico van kredietverlenende instellingen op de bijstand.Burgemeester en wethouders bepalen de hoogte van de aflossingsbedragen
en de duur van de aflossing. Het wordt ook aan hen overgelaten vast te stellen
of er aanleiding is de betreffende bijstand geheel of voor een deel te verlenen
om niet. Een en ander dient te worden beoordeeld naar de omstandigheden, mogelijkheden
en middelen van de belanghebbende. Uit oogpunt van deregulering is er vanaf
gezien om te bepalen dat de aflossingsbedragen zodanig worden vastgesteld
dat de belanghebbende ten minste blijft beschikken over een inkomen op het
niveau van de in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering opgenomen beslagvrije voet, namelijk 90 procent van de toepasselijke bijstandsnorm. Hiermee
is evenwel geenszins beoogd dat een inbreuk wordt gemaakt op de bestaande
praktijk dat de aflossingsbedragen zodanig worden vastgesteld dat die voor
de belanghebbende niet onevenredig bezwarend zijn.Artikel 52 VoorschotDit artikel geeft burgemeester en wethouders de bevoegdheid om bijstand
te verlenen bij wijze van voorschot. Deze bevoegdheid is beperkt tot situaties
waarin de individuele omstandigheden in een concreet geval voorschotverlening
noodzakelijk maken.De mogelijkheid van voorschotverlening kent een beperking in duur. Deze
sluit aan bij de in de Awb opgenomen termijn waarbinnen een beslissing op
de aanvraag dient te worden genomen. Uit het karakter van de voorschotverlening
volgt dat deze tot een zo kort mogelijke periode beperkt dient te blijven.
Over het recht op bijstand bestaat immers geen zekerheid. Als het de belanghebbende
verweten kan worden dat burgemeester en wethouders niet tijdig de beschikking
hebben over bepaalde aanvullende gegevens die noodzakelijk zijn voor het vaststellen
van het recht op bijstand, ligt het voor de hand dat hiermee bij de voorschotverlening
rekening wordt gehouden.Het voorschot wordt verleend in de vorm van een renteloze geldlening.
Dit illustreert het voorlopige karakter van het voorschot en het gegeven dat
dit moet worden terugbetaald. Als het onderzoek is afgerond en de belanghebbende
voor bijstand in aanmerking blijkt te komen, wordt het voorschot verrekend
met de toegekende bijstand. Is het voorschot ten onrechte of tot een te hoog
bedrag verleend, dan kan dit van de belanghebbende worden teruggevorderd.Artikel 53 Voorschot UWVVoorzover bijstand wordt verleend met betrekking tot de periode waarover
het UWV een op grond van de WW, de ZW, de WAO, de WAZ, de Wajong of de TW
onverschuldigd verleend voorschot terugvordert, kan deze bijstand krachtens
dit artikel ter verrekening met dat voorschot worden betaald aan het UWV.
In overeenstemming met soortgelijke verrekeningsbepalingen in voornoemde wetten
kan op grond van dit artikel betaling aan het UWV van de te verrekenen bijstand
plaatsvinden zonder machtiging van de bijstandsgerechtigde.§ 6.2 Opschorten en herzienArtikel 54 Onjuiste gegevens en onvoldoende medewerkingHet opschorten van het recht op uitkering en het herzien en intrekken
van toekenningsbeschikkingen zijn geen verplichtingen meer voor burgemeester
en wethouders, maar bevoegdheden. Hiermee krijgt het college ruimte om de
te nemen beslissingen af te stemmen op lokaal beleid en specifieke individuele
omstandigheden. Uit oogpunt van rechtszekerheid voor de belanghebbende kan
de in het eerste lid bedoelde opschorting van het recht op uitkering niet
langer duren dan acht weken. Burgemeester en wethouders stellen de belanghebbende
in de gelegenheid het verzuim, waarvoor tot opschorting is overgegaan, binnen
een door hen gestelde termijn te herstellen. Welke hersteltermijn in het individuele
geval wordt geboden behoort tot de beleidsvrijheid van burgemeester en wethouders.
De enige wettelijke beperking vloeit voort uit de in de tijd begrensde mogelijkheid
om het recht op uitkering op te schorten. Wanneer de belanghebbende het verzuim
niet binnen de daarvoor gestelde termijn herstelt, kunnen burgemeester en
wethouders het recht op bijstand beëindigen vanaf de eerste dag waarover
dat recht is opgeschort. Deze wijze van beëindigen is geen
belemmering voor terugvordering van bijstand die als gevolg van betaalsystematiek
reeds is uitgekeerd over een periode waarop de opschorting betrekking heeft.Indien de belanghebbende de op hem rustende inlichtingenplicht jegens
burgemeester en wethouders en de CWI niet of niet behoorlijk nakomt, kunnen
burgemeester en wethouders op grond van het derde lid een besluit tot toekenning
van bijstand herzien of intrekken. Ook indien de bijstand ten onrechte of
tot een te hoog bedrag is verleend, kunnen burgemeester en wethouders een
besluit tot toekenning van bijstand herzien of intrekken. Op basis van de
algemene beginselen van behoorlijk bestuur kan dit alleen indien de belanghebbende
redelijkerwijs kon begrijpen dat hij teveel of ten onrechte bijstand ontving.
De bijstand die tegen de achtergrond van een herzienings- of intrekkingsbesluit
ten onrechte of teveel is verleend, kunnen burgemeester en wethouders terugvorderen
op grond van artikel 58 van deze wet.§ 6.3 Aanvullende verplichtingenArtikel 55 Nadere verplichtingenDit artikel geeft burgemeester en wethouders de bevoegdheid om, naast
de verplichtingen die op grond van hoofdstuk 2 aan het recht op bijstand verbonden
zijn of kunnen worden, vanaf de dag van melding aan de belanghebbende bepaalde
andere verplichtingen op te leggen die strekken tot arbeidsinschakeling, dan
wel verband houden met aard en doel van een bepaalde vorm van bijstand of
strekken tot vermindering of te beëindiging van de bijstand.Het opleggen van deze nadere verplichtingen kan bijvoorbeeld aan de orde
zijn wanneer in de persoon gelegen problemen aan arbeidsinschakeling in de
weg staan, zoals bij psychische moeilijkheden of verslavingsproblemen. Een
actieve, zo nodig bemiddelende opstelling van burgemeester en wethouders om
dergelijke factoren, door inschakeling van professionele hulp, weg te nemen
is alsdan zeer gewenst. Burgemeester en wethouders kunnen, indien zij dit
noodzakelijk achten voor het herstel van de zelfstandige bestaansvoorziening
van belanghebbende, aan de bijstand de verplichting verbinden dat belanghebbende
een medische behandeling ondergaat dan wel enigerlei andere vorm van professionele
hulpverlening die naar zijn aard met een medische behandeling kan worden vergeleken.
De zorgvuldigheid vergt dat burgemeester en wethouders, alvorens een dergelijke
verplichting op te leggen, het deskundig advies inwinnen van een arts.Artikel 56 KinderalimentatieDit artikel regelt de bevoegdheid van burgemeester en wethouders om belanghebbende
in voorkomende gevallen te verplichten zelf (kinder)alimentatie te regelenl
zulks geschiedt via een verzoek terzake bij een bij algemene maatregel van
bestuur aan te wijzen instelling. In paragraaf 6.2 van het algemeen deel
van deze memorie van toelichting is reeds ingegaan op de inrichting van een
nieuw kinderalimentatiestelsel. Kenmerk van dit stelsel is een doorzichtiger
en beter uitvoerbaar systeem van kinderalimentatievaststelling en -betaling.
Zo'n systeem maakt het reëel dat ook de alimentatiegerechtigde zelf een
vordering tot levensonderhoud ten behoeve van zijn kind(eren) instelt. Het
is dan ook reëel dat burgemeester en wethouders de onderhoudsgerechtigde
zo nodig verplichten zo'n vordering in te stellen. Tot de invoering van het
nieuwe alimentatiestelsel zal de Abw-verhaalswetgeving inzake minderjarige
kinderen en ex-partners,zoals neergelegd in de artikelen 92 tot en met 98
en 101 tot en met 105 van de Abw, van kracht blijven in de vorm van een discretionaire bevoegdheid van burgemeester en wethouders. Dit wordt geregeld in
de invoeringswet bij dit wetsvoorstel.Artikel 57 Noodzakelijke betalingen en bijstand in naturaWanneer er naar het oordeel van burgemeester en wethouders gegronde redenen
zijn om aan te nemen dat de belanghebbende zonder hulp niet in staat is tot
een verantwoorde besteding van zijn bestaansmiddelen, kan aan het recht op
inkomensaanvulling de verplichting worden verbonden dat de belanghebbende
er aan meewerkt dat in diens naam noodzakelijke betalingen worden verricht
uit de toegekende uitkering. Ook kan worden besloten om de uitkering in natura
te verstrekken. De redenen waarom hiertoe besloten kan worden beperken zich
niet uitsluitend tot situaties waarin de belanghebbende zich in een problematische
schuldsituatie bevindt, of daarin dreigt te geraken. Ook in situaties waarbij
de belanghebbende beschermd moet worden tegen het afglijden in de maatschappij
en tekort schiet in zijn zelfredzaamheid – zoals dakloosheid, psychosociale
problemen, verslaving en schulden – kunnen aanleiding geven om toepassing
te geven aan dit artikel. Als de belanghebbende niet aan de verplichting meewerkt
dat in zijn naam noodzakelijke betalingen uit de toegekende bijstand worden
verricht kan het verlenen van bijstand worden afgewezen dan wel beëindigd.
De uitbreiding van de wettelijke mogelijkheden en gemeentelijke bevoegdheden
op dit punt heeft een versterking van het vangnetkarakter van deze wet tot
gevolg.Bijstand in natura is een vorm waarbij de uitkering geheel of gedeeltelijk
niet in de vorm van geld, maar rechtstreeks in de vorm van goederen en/of
diensten wordt verstrekt. De gemeente kan bijvoorbeeld fungeren als inkoper
van goederen en diensten en die leveren aan de belanghebbende. Een voorbeeld
hiervan is het voorzien in een slaapplaats voor een dak- of thuisloze. De
met de naturaverstrekkingen gemoeide kosten kunnen, zowel feitelijk als forfaitair,
worden verrekend met de uitkering. Een afgeleide vorm van bijstand in natura
is die waarbij de bijstand zelf in de vorm van een geldbedrag wordt toegekend
en aan dat geldbedrag een bepaalde bestedingsverplichting wordt verbonden.§ 6.4 TerugvorderingArtikel 58 Bevoegdheid terugvorderingIn paragraaf 6.1 van het algemeen deel van deze memorie van toelichting
is aangegeven dat het, door de grote beleids- en financiële verantwoordelijkheid
van gemeenten die met dit wetsvoorstel wordt beoogd, niet nodig is aan gemeenten
een verplichting op te leggen tot terugvordering.De situaties waarin terugvordering aan de orde is, zijn in dit wetsvoorstel
niet gewijzigd. Terugvordering van verleende bijstand, die op basis van deze
wet een executoriale titel in de zin van het Tweede Boek van het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering oplevert, is alleen mogelijk in de in het eerste
lid genoemde situaties mogelijk. Ten onrechte of teveel betaalde bijstand
kan worden teruggevorderd. Evenzeer kan bijstand die bij wijze van voorschot
is verleend, worden teruggevorderd wanneer vastgesteld is dat geen recht op
die bijstand bestaat. Ook bijstand die in de vorm van een geldlening of als
borgtocht is verleend, kan worden teruggevorderd. Hierbij kan ook worden gedacht
aan de als geldlening verstrekte bijstand waarbij burgemeester en wethouders
zekerheidstelling hebben gevraagd op de eigen woning. Met het vervallen van
het op de Abw gebaseerde Besluit Krediethypotheek hebben burgemeester en wethouders
de volledige beleidsruimte om extra zekerheden voor een lening te vragen en
om te bepalen wanneer en met welke bedragen de geldlening wordt terugbetaald.
Ten slotte kan het voorkomen dat de bijstand onverschuldigd is
betaald. Ook in die situaties kan de bijstand worden teruggevorderd.Het tweede lid regelt dat de terugvordering, indien de bijstandskosten
door een andere gemeente worden vergoed, zo nodig door die gemeente geschiedt
of wordt voortgezet.Het derde lid maakt het mogelijk dat gecumuleerde inkomsten die over een
voorafgaande periode ineens zijn ontvangen niet over één maar
over ten hoogste drie daaropvolgende maanden direct met de bijstand kunnen
worden verrekend zonder dat daarvoor een formele actie tot terugvordering
hoeft te worden gestart. Deze situatie doet zich bijvoorbeeld voor bij invalkrachten
in het onderwijs; het inkomen komt vaak pas na enkele maanden tot uitbetaling.Gemaakte kosten van bijstand omvatten mede de daarover verschuldigde loonbelasting
en premies ingevolge de socialezekerheidswetten (vierde lid). Terugvordering
van over de bijstand afgedragen belasting en premies blijft achterwege, voor
zover deze belasting en premies door de gemeente verrekend kunnen worden met
de belastingdienst en het UWV. De mogelijkheid daarvoor doet zich voor bij
verrekening binnen het kalenderjaar.Bij gebreke van tijdige betaling kunnen burgemeester en wethouders de
vordering verhogen met de wettelijke rente en de op de terugvordering betrekking
hebbende kosten. Burgemeester en wethouders kunnen hiertoe ook besluiten indien
de bijstand als gevolg van fraude volledig kan worden teruggevorderd zodat
de mogelijkheid ontbreekt van een verlaging als bedoeld in artikel 18, tweede
lid.Artikel 59 Terugvordering gezinsledenTen aanzien van gehuwden en daarmee gelijkstelden wordt de bijstand overeenkomstig
artikel 18, vierde lid, als gezinsbijstand verleend en derhalve als één
geheel vastgesteld. Daarbij wordt rekening gehouden met de middelen van de
tot het gezin behorende personen. Dit laatste dient op overeenkomstige wijze
te geschieden indien met betrekking tot verleende gezinsbijstand terugvordering
aan de orde is. De terugvordering is dan niet alleen gericht op de persoon
aan wie de bijstand is betaald, maar tevens op de personen die in de gezinsbijstand
zijn begrepen (eerste lid).In het tweede lid is geregeld dat, indien de bijstand op grond van artikel
18, vierde lid, als gezinsbijstand had moeten worden verleend, maar zulks
achterwege is gebleven, omdat de belanghebbende de verplichtingen bedoeld
in artikel 18, of de artikelen 28, tweede lid, en 29, eerste lid, van de Wet
SUWI niet of niet behoorlijk is nagekomen, de ten onrechte gemaakte kosten
van bijstand mede worden teruggevorderd van de persoon met wiens middelen
bij de verlening van bijstand rekening had moeten worden gehouden. Hiermee
is beoogd om, indien het voeren van een gezamenlijke huishouding niet of niet
tijdig aan burgemeester en wethouders is gemeld, de kosten van bijstand mede
terug te kunnen vorderen van de partner van de betrokkene. Terugvordering
van de betrokkene die de bijstand heeft ontvangen, geschiedt ingevolge artikel
58 van deze wet.Artikel 60 Besluit tot terugvorderingTerugvordering behelst zowel het nemen van het terugvorderingsbesluit
als de tenuitvoerlegging daarna. Om een en ander effectief te laten verlopen
dienen burgemeester en wethouders een aantal beslissingen te nemen. In de
eerste plaats dienen burgemeester en wethouders de eerder toegekende uitkering
te herzien waardoor de betrokkene juridisch in de juiste uitkeringssituatie
wordt geplaatst. In de tweede plaats dienen burgemeester en wethouders een
terugvorderingsbesluit te nemen (eerste lid). In dat besluit wordt de grond
aangegeven waarop wordt teruggevorderd alsmede de hoogte van het terug te
vorderen bedrag. Ten slotte nemen burgemeester en wethouders een invorderingsbeslissing
waarin wordt vastgesteld over welke periode en met welke termijnbedragen de
betrokkene het verschuldigde bedrag terugbetaalt. In het terugvorderingsbesluit
zal informatie moeten worden verstrekt over de wijze waarop dat besluit ten
uitvoer wordt gelegd. Op grond van het tweede lid is de betrokkene verplicht
de inlichtingen te verstrekken die met het oog op de terugvordering van belang
zijn.Zoals bij de toelichting op artikel 58 reeds is aangegeven levert terugvordering
van de kosten van bijstand, als bedoeld in de artikelen 58 en 59 van deze
wet, een executoriale titel op in de zin van het Tweede Boek van het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering. Met betrekking tot het executoriaal beslag
is, overeenkomstig de Abw, voorzien in de mogelijkheid van vereenvoudigd derdenbeslag.
De vordering tot terugvordering ingevolge deze wet is preferent en volgt onmiddellijk
na de vorderingen in artikel 288 van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek.Evenals onder het Abw-regiem kan een belanghebbende op wiens inkomen beslag
wordt gelegd vanwege een bijstandschuld kiezen voor een bestuursrechtelijke
of een civielrechtelijke rechtsgang, indien hij het hiermee niet eens is.
De bestuursrechter kan zich uitspreken over de rechtmatigheid van het terugvorderingbesluit.
Indien de bestuursrechter oordeelt dat het terugvorderingsbesluit onrechtmatig
is, vervalt hiermee tevens de rechtsgrond voor het beslag dat immers is verbonden
aan het bestreden besluit. De civiele rechter daarentegen kan zich slechts
uitspreken over de wijze waarop de beslaglegging wordt uitgevoerd, maar niet
over (de inhoud van) het terugvorderingbesluit in de zin van de Awb. Dit laatste
aspect is immers voorbehouden aan de bestuursrechter. Door bovenstaande verschillen
in rechtsgang zal er in de praktijk niet licht sprake zijn van competentiegeschillen
zoals de RvS in theorie voor mogelijk houdt. Voorts zijn geen signalen uit
de uitvoeringspraktijk of jurisprudentie bekend waaruit het tegendeel blijkt.§ 6.5 VerhaalArtikelen 61 en 62 Bevoegdheid en besluit tot verhaalDeze artikelen geven burgemeester en wethouders de wettelijke mogelijkheid
om eventuele bijzondere bijstand die is verstrekt te verhalen op ouders van
meerderjarige kinderen in de leeftijd van 18 tot 21 jaar die een zelfstandig
beroep op bijstand doen. Gezien de afstemming van de landelijke bijstandsnormen
op het kinderbijslagniveau, is er geen aanleiding om algemene bijstand te
verhalen. Het verhaal blijft dus beperkt tot bijzondere bijstand. Verhaal
van bijstand op onderhoudsplichtigen ten behoeve van de onderhoudsgerechtigde
minderjarige kinderen en ex-partners wordt met de komst van een nieuw kinderalimentatiestelsel
overbodig. Hierop is reeds ingegaan in de toelichting op artikel 56. Voorts
behouden burgemeester en wethouders de mogelijkheid om bijstand te verhalen
in relatie tot schenkingen en nalatenschappen. Het afschuiven van kosten naar
de overheid door het doen van schenkingen van een belanghebbende wordt ten
principale onaanvaardbaar geacht. Daarnaast is het mogelijk op de nalatenschap
van een belanghebbende te verhalen indien laatstgenoemde nog een schuld heeft
aan de gemeente die niet (geheel) is terugbetaald. Deze schuld kan bijvoorbeeld
verband houden met bijstand die als geldlening is verstrekt of als gevolg
van borgtocht is verleend.Een besluit tot verhaal levert in deze wet een executoriale titel op zodat burgemeester en wethouders zonder tussenkomst van de rechter tot incasso
kunnen overgaan.§ 6.6 GegevensuitwisselingArtikel 63 Inlichtingenverplichting werkgeverDit artikel bepaalt dat (ex-)werkgevers en (ex-)opdrachtgevers tot het
verrichten van bepaalde werkzaamheden, de door burgemeester en wethouders
gevraagde inlichtingen verstrekken, dan wel uit eigen beweging aan de sociale
dienst wijzigingen doorgeven als burgemeester en wethouders reeds eerder om
dergelijke inlichtingen hebben gevraagd. De term inlichtingen is breed op
te vatten. Voor de uitvoering van deze wet is immers onder meer informatie
vereist over de persoon, de gezinssituatie, de woonsituatie en het inkomen.
Uitgangspunt daarbij is steeds dat het moet gaan om inlichtingen die burgemeester
en wethouders nodig hebben voor de uitvoering van deze wet.Artikel 64 Inlichtingenverplichting instantiesIn dit artikel is vastgelegd welke instanties verplicht zijn desgevraagd
en kosteloos aan burgemeester en wethouders inlichtingen te verstrekken die
nodig zijn voor de uitvoering van deze wet (eerste, derde, vierde en vijfde
lid). Aan de lijst van instanties die in de Abw zijn opgenomen zijn toegevoegd
de reïntegratiebedrijven (eerste lid, onderdeel n). Deze toevoeging is
van belang voor burgemeester en wethouders om een zo goed mogelijk inzicht
te hebben in de naleving van de in het kader van een reïntegratietraject
aan de betrokkene opgelegde verplichtingen en om een zo goed mogelijk beeld
te krijgen van de effectiviteit van het reïntegratietraject. In het negende
lid is de mogelijkheid gehandhaafd om bij algemene maatregel van bestuur nog
andere instanties en personen aan te wijzen van wie inlichtingen en opgaven
kunnen worden gevraagd. Wel is, in afwijking van de Abw, met het oog op een
zo groot mogelijke effectiviteit van deze gegevensverstrekking geen nadere
beperking opgenomen van de aard van de te verstrekken gegevens.In het tiende lid is bepaald dat deze gegevensverstrekking kan worden
beperkt door de gegevens alleen te verstrekken aan ambtenaren met opsporingsbevoegdheid
Van de in deze artikelleden geboden mogelijkheden is tot dusverre een beperkt
gebruik gemaakt, namelijk de gegevensverstrekking over kentekenbewijzen door
de Rijksdienst voor het Wegverkeer aan ambtenaren met opsporingsbevoegdheid.
Het is echter van belang over deze mogelijkheden te kunnen blijven beschikken
omdat het daarmee mogelijk wordt gemaakt om zowel op een dynamische als zorgvuldige
wijze burgemeester en wethouders nieuwe mogelijkheden te bieden om gegevens
te verkrijgen die van belang zijn voor de uitvoering van deze wet.In het tweede lid is bepaald dat bij algemene maatregel van bestuur wordt
bepaald in welke gevallen de gegevensverstrekking plaatsvindt door tussenkomst
van het Inlichtingenbureau (IB). Deze aanpak wordt met dit wetsvoorstel niet
gewijzigd (zie ook het zesde, zevende en achtste lid, artikel 63 van de Wet
SUWI en het Besluit Inlichtingenbureau gemeenten). Het beleid blijft erop
gericht om na te gaan voor welk gegevensverkeer verstrekking via het IB een
doelmatige aanpak is en om zo nodig, rekening houdend met de mogelijkheden
van instanties, gemeenten en het IB zelf, nieuwe verstrekkingen via het IB
te regelen.Hiermee wordt de continuïteit en veiligheid van de informatie-uitwisseling,
voorzover deze via elektronische weg verloopt, gewaarborgd. Op de gegevens
die via Suwinet of het IB worden verkregen is, naast uiteraard de Wet Bescherming
Persoonsgegevens, bijlage XIV «Beveiliging Suwinet 1.0»
(een nadere uitwerking van artikel 6.4, eerste lid, van de Regeling SUWI)
van toepassing. Gemeenten zijn bij elektronische gegevensuitwisseling via
het Suwinet of het IB verplicht het beveiligingsbeleid zoals verwoord in deze
bijlage toe te passen.Artikel 65 GeheimhoudingsplichtDegenen die betrokken zijn bij de uitvoering van deze wet dragen kennis
van persoonlijke informatie van degenen die bijstand aanvragen of ontvangen
dan wel gebruik maken van een reïntegratietraject. Voor hen geldt een
geclausuleerde geheimhoudingsplicht. Alleen die bekendmakingen zijn toegelaten
die op grond van deze wet zijn voorgeschreven of toegelaten, dan wel noodzakelijk
zijn voor de uitvoering daarvan. Op overtreding van de geheimhoudingsplicht
kan ingevolge artikel 272 van het Wetboek van Strafrecht een gevangenisstraf
of een geldboete volgen.De geheimhoudingsplicht wijkt daar waar enig wettelijk voorschrift tot
bekendmaking verplicht, waar de betrokkene toestemt in het verwerken van zijn
gegevens, of indien de bedoelde gegevens niet te herleiden zijn tot het individu.
Ook kunnen gegevens worden verstrekt voor het verrichten van wetenschappelijk
onderzoek of statistiek, met inachtneming van de persoonlijke levenssfeer
van het individu. Bij het verstrekken van gegevens is het uitgangspunt dat
wordt nagegaan of degene aan wie de gegevens worden verstrekt tot het ontvangen
van die gegevens redelijkerwijs bevoegd is.Artikel 66 Vermoeden misdrijfDit artikel beschrijft de inlichtingenverplichting in het kader van een
vermoeden van misdrijf. Aan de bepaling uit de Abw is toegevoegd dat ook als
er een misdrijf is gepleegd jegens een buitenlands overheidsorgaan, burgemeester
en wethouders verplicht zijn de informatie waarvan zij kennis hebben genomen
ter kennis te brengen van dat buitenlands overheidsorgaan. Deze uitbreiding
is noodzakelijk gebleken omdat misdrijven steeds vaker een grensoverschrijdend
karakter hebben.Artikel 67 Inlichtingenverplichting gemeentenIn het eerste lid worden de instanties genoemd aan wie burgemeester en
wethouders uit eigen beweging bevoegd zijn en desgevraagd verplicht gegevens
te verstrekken voorzover het de uitvoering betreft van deze wet. Nieuw ten
opzichte van de Abw is dat deze inlichtingenplicht ook geldt jegens buitenlandse
organen en jegens bestuursorganen van de Nederlandse Antillen en Aruba, voorzover
de verstrekking daarvan noodzakelijk is voor de vervulling van een taak van
zwaarwegend algemeen belang. De noodzaak van deze aanvulling vloeit voort
uit het toenemende belang van gegevensverkeer met buitenlandse instanties
voor een adequate uitvoering van deze wet. Bij het verstrekken van gegevens
aan buitenlandse organen binnen en buiten de EU en aan bestuursorganen van
de Nederlandse Antillen en Aruba gelden uiteraard de desbetreffende kaderstellende
bepalingen van de Wet bescherming persoonsgegevens alsook die van de toepasselijke
materiewet. Waar het uitwisselen van bijstandsrelevante gegevens overigens
noodzaakt tot een verdragsrechtelijke of anderszins bindende grondslag, zal
die grondslag worden gelegd.Evenals bij gegevensverstrekking aan burgemeester en wethouders dient
ook bij gegevensverstrekking door hen het proportionaliteitsbeginsel in acht
te worden genomen (tweede lid).Het derde lid maakt het mogelijk om bij algemene maatregel van bestuur
regels te stellen over de gevallen waarin en de manier waarop in elk geval
gegevens dienen te worden verstrekt. In het vierde lid is de mogelijkheid
opgenomen om nog andere instanties aan te wijzen ten behoeve van wie de inlichtingenverplichting van burgemeester en wethouders geldt.
Ten aanzien van deze mogelijkheden geldt wat is opgemerkt in de toelichting
op artikel 64 over de noodzaak van een zowel dynamische als zorgvuldige aanpak
om te komen tot nieuwe mogelijkheden voor gegevensverstrekking door burgemeester
en wethouders, alsmede de bescherming van persoonsgegevens daarbij.Artikel 68 Sociaal-fiscaalnummerDit artikel regelt de verplichting voor gemeenten het sociaal-fiscaalnummer
op te nemen in hun administratie. In het tweede lid is bepaald dat bij het
gegevensverkeer met andere instanties, voor zover de instanties daartoe bevoegd
zijn, zoveel mogelijk van dit nummer gebruik gemaakt wordt. Omdat de lijst
van instanties is uitgebreid met private reïntegratiebedrijven is in
dit wetsvoorstel geregeld dat dit nummer door hen alleen mag worden gebruikt
voor het verrichten van de werkzaamheden die zij op grond van artikel 7, eerste
lid, onderdeel a, en het tweede lid, in opdracht van een gemeente uitvoeren.
Uiteraard moeten zij daarbij voldoen aan de eisen van de WBP.HOOFDSTUK 7 FINANCIERING, TOEZICHT EN INFORMATIE§ 7.1 FinancieringArtikelen 69 en 71 Verdeling uitkeringen en aanpassing
uitkering inkomensdeelIn deze paragraaf wordt de invulling van het Fonds voor Werk en Inkomen
(FWI) geregeld. Het FWI betreft een specifieke uitkering op de begroting van
het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en bestaat uit twee
delen (artikel 69, eerste lid). Elk deel heeft zijn eigen financieringssystematiek.
Het inkomensdeel is het ongeoormerkte budget dat de gemeente kan gebruiken
ter financiering van de gemeentelijke bijstandsuitgaven, inclusief loonbelasting,
premies volksverzekeringen en de ziekenfondspremie die daarover verschuldigd
zijn, alsmede de bedragen die gemoeid zijn met de langdurigheidstoeslag (artikel
36). Het werkdeel betreft de geoormerkte middelen ter financiering van voorzieningen
gericht op arbeidsinschakeling als bedoeld in artikel 7, eerste lid, onderdeel
a.Voor nadere informatie over de systematiek wordt verwezen naar de paragrafen
5.1 en 5.2 van het algemeen deel van deze memorie van toelichting. De verdeling
van beide soorten uitkeringen geschiedt op grond van afzonderlijke verdeelsystematieken
die worden neergelegd in een algemene maatregel van bestuur (artikel 69, tweede
lid). Op grond van het artikel 69, derde lid, onderdeel a, kan het deel van
de uitkering voor het inkomensdeel dat voor 65-plusser is bestemd, apart worden
berekend.Uiterlijk 1 oktober voorafgaand aan het begrotingsjaar ontvangen de gemeenten
via een beschikking twee budgetten voor respectievelijk het inkomens- en het
werkdeel. Zoals aangegeven in het algemeen deel van deze memorie van toelichting
wordt het macrobudget voor het inkomensdeel definitief vastgesteld in september
van het lopende begrotingsjaar. Dit resulteert in diezelfde maand in een aanpassing
van de gemeentebudgetten voor het inkomensdeel. Het macrobudget voor het werkdeel
wordt niet aangepast.Artikel 70 Vaststelling kosten en terugvordering werkdeelHet inkomensdeel van FWI betreft ongeoormerkte middelen. In tegenstelling
tot de WFA hoeven burgemeester en wethouders zich niet te verantwoorden over
de werkelijke rechtmatig gemaakte kosten. De Minister dient echter wel te
beschikken over betrouwbare informatie omtrent de werkelijke uitkeringslasten
vanwege zijn rol als budgetverstrekker en systeembeheerder. Daarnaast heeft
de Minister deze informatie nodig voor het periodiek actualiseren van de verdeelcoëfficiënten
van het onderliggende objectieve verdeelmodel. Deze informatie ontvangt de
Minister via het uitvoeringsverslag op grond van artikel 77. De middelen van
het werkdeel van het FWI daarentegen vormen wel geoormerkte middelen (eerste
en tweede lid). Uitgaven die betrekking hebben op het inkomen van personen,
zoals uitkeringslasten, bijzondere bijstand en aflossing van schulden, komen
niet ten laste van dit budget. Ook uitvoeringskosten mogen niet ten laste
van dit budget worden gebracht (artikel 69, eerste lid, onderdeel a). Bij
de verantwoording over de besteding zal moeten blijken in hoeverre de middelen
rechtmatig zijn besteed; onrechtmatig ingezette middelen worden volledig teruggevorderd
(derde lid). Verder geldt dat een eventueel budgetoverschot minus het bedrag
van de zogenoemde meeneemregeling, terugvloeit naar het Rijk (vierde lid).
De meeneemregeling betreft de in de algemene maatregel van bestuur op te nemen
mogelijkheid voor elke gemeente om aan te geven welk deel van het toebedeelde
maar niet in het lopende begrotingsjaar bestede budget de gemeente wenst mee
te nemen naar het volgende begrotingsjaar ter dekking van financiële
verplichtingen die zijn aangegaan in het lopende begrotingsjaar maar pas in
het volgende begrotingsjaar zullen leiden tot kosten.Artikel 72 Verlaging uitkering inkomensdeelOp grond van artikel 76, derde lid, kan de Minister de gemeente een aanwijzing
geven indien naar zijn mening de rechtmatige uitvoering van de wet ernstige
tekortkomingen kent. Wanneer burgemeester en wethouders de aanwijzing niet
naar behoren opvolgen dan heeft de Minister de mogelijkheid tot het opleggen
van een financiële maatregel welke ten laste komt van het budget voor
het inkomensdeel. Zie verder de toelichting bij artikel 76.Artikelen 73 en 74 Toetsingscommissie en aanvulling uitkering
inkomensdeelZie hierover paragraaf 5.1.3 van het algemeen deel van deze memorie
van toelichting.Artikel 75 Betaling uitkeringen, aanpassing uitkering
en aanvullende uitkeringDe gemeenten ontvangen de uitkeringen voor het inkomens- en het werkdeel
aan de hand van een bevoorschottingssystematiek. Betaling zal geschieden op
kwartaalbasis. De mutatie van het macrobudget voor het inkomensdeel, en in
het verlengde daarvan de wijziging van de gemeentebudgetten, zal worden verrekend
met de te betalen voorschotten in het vierde kwartaal van het lopende begrotingsjaar.
Betaling van de vastgestelde aanvullende uitkeringen voor het begrotingsjaar
[t] zal geschieden via de bevoorschottingssystematiek in het begrotingsjaar
[t+2].§ 7.2 ToezichtArtikel 76 ToezichtIn het eerste lid wordt geregeld dat de Minister verantwoordelijk is voor
het toezicht op de rechtmatige uitvoering van deze wet door burgemeester en
wethouders en op de doeltreffendheid van deze wet. In hoofdstuk 8 van het
algemeen deel van deze memorie van toelichting is aangegeven waarom in de
nieuwe wet geen sprake meer is van toezicht op de doeltreffendheid van de
uitvoering door individuele gemeenten.Met rechtmatige uitvoering wordt gedoeld op de naleving van de in de wet
opgenomen voorschriften alsmede op de besteding van het reïntegratiebudget
overeenkomstig de wettelijke bestemming. Met betrekking tot de inzet van het
reïntegratiebudget kunnen ook de in de Wet SUWI opgenomen bepalingen
een rol spelen. De uitvoering van louter gemeentelijk beleid valt buiten het
domein van de rijkstoezichthouder, evenals de doelmatigheid en doeltreffendheid
van de gemeentelijke uitvoering. Ten opzichte van de huidige situatie maakt
het rijkstoezicht een terugtredende beweging. Tegelijkertijd wordt de controlerende
rol van de gemeenteraad belangrijker. De raad zal immers niet alleen beoordelen
of burgemeester en wethouders zich bij de uitvoering van de wet gehouden hebben
aan de centrale regelgeving, maar ook of het college op juiste wijze uitvoering
heeft gegeven aan de financiële- en beleidskaders die uit de wet voortvloeien
dan wel geheel autonoom zijn gesteld alsmede de doelmatigheid en doeltreffendheid
van de lokale uitvoering. Het beoordelingsdomein van de rijkstoezichthouder
is derhalve beperkter dan die van de gemeenteraad.De wijze waarop de gemeente uitvoering geeft aan het door haarzelf vastgestelde
beleid kan wel een rol spelen indien de gemeente verzoekt om een aanvullende
uitkering.Bij het toezicht op de rechtmatigheid geldt, zoals dat ook in de huidige
wetten het geval is, dat de wet de norm is waaraan de uitvoering wordt beoordeeld
en dat via het toezicht geen andere eisen aan de uitvoering worden gesteld.In het tweede lid wordt de met de Wet SUWI gecreëerde situatie voortgezet
dat de Inspectie Werk en Inkomen (IWI) het toezicht namens de Minister uitvoert.
Hierbij blijft ongewijzigd dat de IWI, als signalerend toezichthouder, belast
is met het verzamelen van informatie en de oordeelsvorming over de rechtmatigheid
van de uitvoering. De bevoegdheid tot interveniëren is, blijkens het
derde lid, uitsluitend voorbehouden aan de Minister.Het derde lid biedt de Minister de mogelijkheid om bij ernstige tekortkomingen
ter zake van de rechtmatigheid van de uitvoering de gemeente een aanwijzing
te geven.Vanwege de tijd- en beleidsgebondenheid van het begrip «ernstige
tekortkomingen» alsmede de incidentele toepassing ervan is het niet
zinvol een opsomming te geven van alle denkbare situaties die als zodanig
aangemerkt kunnen worden. Wel zal het corrigerend vermogen van de gemeenteraad
een belangrijke factor zijn. Indien de controle door de gemeenteraad ertoe
leidt dat de gemeente zelf al tot correctie van onrechtmatige uitvoering overgaat,
zal er voor de Minister geen aanleiding bestaan te interveniëren.In deze wet heeft de aanwijzing het karakter van een opdracht aan de gemeente
om binnen een door de Minister gestelde termijn tot wetsconforme uitvoering
over te gaan. Hiermee krijgt de aanwijzing een beperkter karakter dan in de
Abw. Daarentegen blijft onveranderd dat van de bevoegdheid tot het geven van
een aanwijzing terughoudend gebruik zal worden gemaakt, dat burgemeester en
wethouders in de gelegenheid worden gesteld hun zienswijze te geven, dat de
aanwijzing wordt gepubliceerd in de Staatscourant en dat de Minister
met de aanwijzing niet treedt in individuele gevallen.In de extreme situatie dat het gemeentebestuur een aanwijzing niet of
niet geheel opvolgt, kan de Minister het budget van de gemeente verlagen op
grond van artikel 72.De Minister kan de toezichtsmiddelen aanwijzing en de financiële
correctie op het ongeoormerkte budget voor het inkomensdeel alleen volgtijdelijk
inzetten. Is naar zijn oordeel sprake van zodanig ernstige tekortkomingen
dat de inzet van zware correctiemiddelen noodzakelijk is, dan kan in eerste
aanleg uitsluitend sprake zijn van een aanwijzing tot uitvoering overeenkomstig
de eisen van de wet. De bevoegdheid tot het treffen van een financiële
maatregel kan de Minister eerst uitoefenen nadat hij heeft vastgesteld dat
de gemeente de aanwijzing niet of niet volledig heeft opgevolgd binnen de
door hem gestelde termijn.Het is belangrijk dat bij een gemeentelijk verzoek om een aanvullende
uitkering als bedoeld in artikel 74, eerste lid, gebruik wordt gemaakt van
de informatie en oordelen die de IWI heeft over de uitvoering van de wet in
de betreffende gemeente. Omdat deze taak nog niet aan de IWI is toegekend
is het, met het oog op artikel 37 van de Wet SUWI, van belang dat de taak
een wettelijke grondslag krijgt. Hierin wordt in het tweede lid voorzien.§ 7.3 InformatieArtikel 77 Verslag over de uitvoeringBurgemeester en wethouders dienen jaarlijks een verslag in bij de Minister
over de uitvoering van de wet. Nieuw is dat dit verslag niet alleen ten behoeve
van de toezichtsfunctie van de Minister wordt ingediend, maar dat de Minister
het verslag breder in zal zetten: zowel ten behoeve van het toezicht, als
ten behoeve van de beleidsvorming, de raming van het macrobudget en de toepassing
van de verdeelmaatstaven. Om zijn verantwoordelijkheid voor de werking van
het gehele systeem van regelgeving, financiering en uitvoering waar te maken
heeft de Minister informatie nodig over de doeltreffendheid van de uitvoering
door individuele gemeenten, zonder daar toezicht op te houden. Daarom zal
het jaarlijkse verslag meer informatie bevatten dan alleen nodig is voor het
toezicht. Met deze manier van werken wordt bevorderd dat informatie zoveel
mogelijk eenmalig wordt verzameld om vervolgens meervoudig te kunnen worden
gebruikt. De bedoeling hiervan is mede de bestuurslasten voor de gemeenten
tot een minimum te beperken. In lijn met zowel de bestuurlijke verhoudingen
tussen Rijk en gemeenten als de dualisering van het gemeentebestuur, baseert
de Minister zijn oordeel over de uitvoering op door de gemeente verstrekte
informatie. Daarbij wordt nog sterker dan voorheen de controlerende taak van
de gemeenteraad op de uitvoering door burgemeester en wethouders benadrukt,
doordat de gemeenteraad het verslag eerst vaststelt alvorens dit aan de Minister
te zenden. Uit een bij te voegen accountantsverklaring dient de getrouwheid
van de verstrekte gegevens en de rechtmatigheid van de uitvoering van de wet
te blijken. Tevens dienen burgemeester en wethouders het verslag te voorzien
van een oordeel van de gemeenteraad over de uitvoering van de wet.In mei dient de Minister zich tegenover het Parlement te verantwoorden
over de uitvoering van zijn beleid in het voorgaande jaar. Daarom heeft de
Minister spoedig na afloop van het jaar behoefte aan informatie over de uitvoering
in het afgesloten jaar. Hiertoe wordt het voorlopige verslag geïntroduceerd.
Om onnodige belasting van gemeenten te voorkomen, zal dit verslag zo minimaal
mogelijk van inhoud zijn. Dit onder meer door voor de verantwoording in de
maand mei zo veel mogelijk gebruik te maken van informatie die de Minister
al tot zijn beschikking heeft.Zowel het verslag over de uitvoering als het voorlopige verslag worden ingediend op basis van een door de Minister vastgesteld model. Dit
model wordt bij Ministeriële regeling vastgesteld. In dezelfde regeling
worden ook regels gesteld over de inleverdata van beide verslagen. Daarnaast
maakt een onderzoeks- en rapportageprotocol voor de gemeentelijke accountant,
als ook een model accountantsverklaring, onderdeel uit van de Ministeriële
regeling. Voor de wijze waarop burgemeester en wethouders laten blijken wat
het oordeel van de gemeenteraad is over de uitvoering van de wet gelden vormvoorschriften;
dit oordeel kan bijvoorbeeld blijken uit raadsnotulen. Burgemeester en wethouders
kunnen echter ook een andere wijze kiezen. Nieuw is de mogelijkheid dat de
nadere regels kunnen worden afgestemd op categorieën van gemeenten. Zo
is denkbaar dat kleinere gemeenten bepaalde informatie minder vaak hoeven
te leveren, of dat beneden een bepaald budget een apart accountantsonderzoek
achterwege kan blijven.Artikel 78 InformatievoorzieningNaast het jaarlijkse uitvoeringsverslag heeft de Minister ook andere informatie
nodig voor zowel toezicht als de beleidsvorming. Deze informatie wordt verzameld
in de vorm van statistieken, monitoren en onderzoeken. Ook in dit artikel
komt het principe van hergebruik van eenmaal verzamelde informatie tot uitdrukking.
Dit gebeurt met het doel de uitvoeringslasten voor gemeenten tot een minimum
te beperken. Informatie die de Minister verzamelt blijft niet beperkt tot
gebruik voor één functie – beleidsvorming, verantwoording
of toezicht – maar kan door hem steeds voor alle functies worden gebruikt.
Daarbij gelden voor informatie ten behoeve van de verantwoording en het toezicht
op rechtmatigheid, in het algemeen strengere kwaliteitseisen. In het eerste
lid van dit artikel is ook opgenomen dat de gemeenteraad desgevraagd informatie
aan onze Minister verstrekt. De reden hiervoor is dat met de dualisering van
het gemeentebestuur de gemeenteraad een grotere verantwoordelijkheid heeft
gekregen voor de controle op de uitvoering door burgemeester en wethouders.
Deze verantwoordelijkheid komt tot uitdrukking in de aansturing van de gemeentelijke
accountant, de rekenkamerfunctie en de controlerende taak van de gemeenteraad
zelf. Vanuit zijn verantwoordelijkheid voor de werking van het systeem van
uitvoering, controle en toezicht, kan de Minister aan de gemeenteraad vragen
bijvoorbeeld mee te werken aan onderzoeken waarbij de werking van dit systeem
wordt getoetst.Op basis van het tweede lid kunnen nadere regels worden gesteld met betrekking
tot het eerste lid. Deze nadere regels betreffen zowel de inhoud van de gevraagde
inlichtingen, bijvoorbeeld de inhoud van de periodieke statistische informatievoorziening,
als de periodiciteit van de gevraagde informatie of de vorm waarin de inlichtingen
worden verstrekt. Met dit laatste wordt bedoeld of de informatie bijvoorbeeld
langs elektronische weg dient te worden aangeleverd dan wel op een andere
wijze. Het is de bedoeling in de toekomst steeds meer te werken met elektronische
informatieverzameling. Ook zal in de nadere regelgeving worden geregeld dat
bij de verzameling van informatie die tot individuele personen herleidbaar
is, zoals statistische informatie, de informatie aan een derde wordt geleverd.
Een voorbeeld van een derde is het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het
is met het oog op de bescherming van persoonsgegevens nadrukkelijk niet de
bedoeling om tot individuele personen herleidbare informatie bij het ministerie
van SZW zelf te bewaren.HOOFDSTUK 8 SLOTBEPALINGENArtikel 79 Begrip besluitEvenals dat in het kader van de Abw het geval is, biedt dit artikel de
mogelijkheid om een bezwaarschrift in te dienen, c.q. beroep in te stellen
tegen het nalaten van een handeling die strekt tot uitvoering van een besluit
inzake de verlening of terugvordering van bijstand of tegen het verrichten
van een handeling die afwijkt van zo'n besluit. Het betreft hier een uitvoeringshandeling
die naar het oordeel van belanghebbende ten onrechte achterwege blijft of
een handeling die naar het oordeel van belanghebbende afwijkt van het besluit
tot het verlenen of terugvorderen van bijstand. Indien bijvoorbeeld een uitkering
zou worden beëindigd in afwachting van een nader te nemen beslissing
of indien een uitkering zou worden verminderd zonder dat daaraan een beslissing
ten grondslag ligt of zonder dat de terzake genomen beslissing aan de belanghebbende
is medegedeeld, biedt de onderhavige bepaling belanghebbende de mogelijkheid
hiertegen te appelleren. Voor de goede orde zij erop gewezen dat geenszins
is beoogd om aan deze bepaling een ruimere strekking te geven, dan deze in
de Abw heeft. Dit brengt dan ook met zich mee dat bijvoorbeeld een oproeping
om bij burgemeester en wethouders te verschijnen niet onder de werking van
dit artikel valt.Artikel 80 CassatieIn het verlengde van het feit dat de rechtsgang met betrekking tot besluiten
op basis van dit wetsvoorstel overeenkomt met de rechtsgang die in andere
sociale zekerheidswetten is neergelegd, is ook in dit wetsvoorstel voorzien
in de mogelijkheid van cassatie.Artikel 81 Onverwijlde bijstandDe in de Abw vervatte mogelijkheid van onverwijlde bijstandsverlening
door de voorzitter van gedeputeerde staten, in het geval burgemeester en wethouders
geen of ontoereikende toepassing hebben gegeven aan hun bevoegdheid om in
situaties waarin de noodzaak daartoe aannemelijk is bij wijze van voorschot
bijstand te verlenen, is in dit wetsvoorstel gehandhaafd. Het betreft hier
een noodvoorziening ter overbrugging van de bestuurlijke voorfase.De beslissing van de voorzitter van gedeputeerde staten vervalt van rechtswege,
zodra de beslissing van burgemeester en wethouders inzake de verlening van
algemene bijstand onherroepelijk is geworden, of zodra de rechtbank op het
ingestelde beroep heeft beslist. Deze beslissing vervalt uiteraard tevens
met ingang van de datum waarop een door de rechtbank getroffen voorlopige
voorziening in werking treedt.De bijstand waartoe de voorzitter van gedeputeerde staten besluit wordt
verleend bij wijze van voorschot in de vorm van een renteloze lening. Dit
voorschot kan nadien met eventueel te verlenen bijstand worden verrekend.
Mocht nadien blijken dat belanghebbende geen recht op bijstand heeft dan kan
het voorschot worden teruggevorderd.Artikel 82 Goede uitvoeringNaast de in het wetsvoorstel bij concrete onderwerpen opgenomen delegatiebepalingen
kan een algemene bevoegdheid tot het stellen van regels niet worden gemist.
Ter waarborging van een goede uitvoering kan snel bijsturen noodzakelijk zijn.
De bevoegdheid is geclausuleerd tot de noodzaak in verband met een goede uitvoering
van deze wet. De bevoegdheid is gewenst met het oog op onvoorzienbare gevallen
waarin op korte termijn aanvullende of bijsturende regelgeving nodig is en
de totstandkoming van formele wetgeving niet kan worden afgewacht.
In verband daarmee is hiervoor de vorm van de tijdelijke delegatie gekozen.Artikel 83 InnovatieIn paragraaf 6.5 van het algemeen deel van deze memorie van toelichting
is reeds toegelicht dat experimenten een belangrijke bijdrage kunnen leveren
aan het doeltreffender uitvoeren van deze wet.De precieze vormgeving van een experiment zal steeds bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur worden bepaald: hoe wordt van welke bepalingen
afgeweken (eerste lid). Deze algemene maatregel van bestuur zal, op grond
van het zesde lid van dit artikel, vooraf aan beide kamers der Staten-Generaal
worden voorgelegd.Bij een experiment zal een aantal toelatingseisen voor deelname gaan gelden.
Het kabinet acht dit van belang met het oog op een goede beheersbaarheid van
de financiële en sociale risico's waarmee experimenten gepaard kunnen
gaan. De Minister kan op grond van bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur vastgelegde criteria, gemeenten aanwijzen die mogen deelnemen aan
het experiment (derde lid). Gemeenten moeten hiervoor een verzoek indienen.
Bij Ministeriële regeling kan worden bepaald aan welke voorwaarden een
dergelijk verzoek moet voldoen en hoeveel gemeenten er maximaal aan het experiment
kunnen deelnemen. In bepaalde omstandigheden kan de Minister de aanwijzing
ook weer intrekken. Zowel aan de aanwijzing als aan de intrekking kunnen voorschriften
worden verbonden.Experimenten zijn per definitie van tijdelijke aard en de looptijd dient
dus beperkt te worden. Anderzijds dient er voldoende tijd beschikbaar te zijn
om conclusies te kunnen trekken over de effecten van een experiment en de
eventuele bredere toepassing. Het kabinet denkt daarom aan een looptijd van
experimenten van ten hoogste drie jaar (eerste en tweede lid). Verder is het
is van belang om te onderzoeken of de doelstellingen van experimenten worden
bereikt (vijfde lid). Mede op grond van de evaluatie kan worden bepaald of
een experiment tot wetswijziging moet leiden (tweede en vijfde lid).De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,M. RutteBIJLAGE 1Uitkomsten over het aantal uitkeringen krachtens de Algemene bijstandswet,
worden ontleend aan de Bijstandskenmerkenstatistiek. Voor deze statistiek
wordt informatie verzameld door het CBS bij de gemeenten, die verantwoordelijk
zijn voor de uitvoering van de Algemene bijstandswet. De uitkomsten zijn gebaseerd
op de (maandelijkse) opgaven van alle gemeenten. Er is gewoonlijk honderd
procent respons, zodat er sprake is van integrale waarneming. De uitkomsten
zijn hierdoor in statistisch opzicht zeer nauwkeurig. De hier gepresenteerde
uitkomsten geven niet het aantal personen weer dat afhankelijk is van een
bijstandsuitkering, maar het aantal uitkeringen dat aan huishoudens is toegekend.
Dit is met name van belang bij huishoudens van (echt)paren: hoewel bij (echt)paren
beide partners voor gelijke delen recht hebben op de uitkering, is er toch
sprake van slechts één uitkering en worden alleen de kenmerken
van degene die de uitkering daadwerkelijk heeft aangevraagd in beschouwing
genomen.In deze publicatie worden de aantallen uitkeringen vermeld die worden
toegekend krachtens de Algemene bijstandswet (ABW). Het betreft uitkeringen
aan thuiswonenden, dus niet uitkeringen die worden toegekend aan mensen die
in instellingen of inrichtingen verblijven. De uitkomsten worden gedetailleerd
naar leeftijd en leefvorm en duur in bijstand van de aanvrager.Tabel 1 Uitkeringen aan thuiswonenden met periodieke algemene
bijstand naar leeftijd en leefvorm, ultimo 2002LeeftijdTotaal1Leefvorm    AlleenstaandeAlleenstaandeouderGehuwden Jonger dan 21 jaar8 3205 8202 230200 21–22 jaar8 2704 7403 100410 23–25 jaar14 8607 7406 0401 060 26–30 jaar31 88014 14014 1703 530 31–35 jaar41 63016 24019 2906 040 36–40 jaar44 20016 90019 9207 310 41–45 jaar40 83018 74015 2606 760 46–50 jaar35 50021 7807 8805 800 51–55 jaar35 69025 9602 9306 760 56–57,5 jaar10 6308 0103502 260 >57,5–60 jaar21 76016 2803905 080 61–64 jaar24 75018 2001706 340     Subtotaal318 320174 53091 71051 540 65 jaar en ouder20 58013 590906 4301 inclusief leefvorm anders of onbekend.Tabel 2 Uitkeringen van thuiswonenden jonger dan 65 jaar
met periodiek algemeen bijstand naar duur en leefvorm, ultimoDuurTotaal1 Leefvorm       %Alleenstaande%Alleenstaande ouder%Gehuwden%2001        < 1 jaar63 59019,736 44020,919 10020,37 84014,61 – 2 jaar40 01012,420 21011,614 02014,95 63010,52 – 3 jaar29 2509,113 9008,010 83011,54 4108,23 – 4 jaar24 1807,511 2206,48 5709,14 3208,1> 4 jaar165 97051,493 00053,241 40044,131 36058,6         Totaal1322 970100,0174 770100,093 910100,053 540100,0         2002        < 1 jaar65 79020,738 75022,218 68020,48 20015,91 – 2 jaar39 59012,419 76011,314 02015,35 75011,22 – 3 jaar27 5908,713 0107,510 42011,44 0707,93 – 4 jaar22 0006,910 1605,88 3709,13 4206,6> 4 jaar163 36051,392 87053,240 22043,930 09058,4         Totaal318 320100,0174 530100,091 710100,051 540100,01 inclusief leefvorm anders of onbekend.2 exclusief duur onbekend.Tabel 3 Uitkeringen van thuiswonenden jonger dan 65 jaar
met periodieke algemene bijstand naar opleidingsniveau1 Absoluut
(x1000)In % van het
totaalOpleidingsniveau1997199819971998Basisonderwijs1521333332Mavo49391110 Vbo80731718Havo/vwo293368 Mbo90822020Hbo/wo58511312     Totaal24594141001001 Jaargemiddelden.2 Inclusief opleidingsniveau onbekend.De in tabel 4 gepresenteerde uitkomsten betreffen in- en uitstroom van
bijstandsuitkeringen. Bijstandsuitkeringen die in het verslagjaar aanvangen,
worden tot de instroom gerekend, ook al had de uitkeringsgerechtigde al eerder
in het verslagjaar een (beëindigde) bijstandsuitkering. Bijstandsuitkeringen
die in de loop van het jaar worden beëindigd, worden tot de uitstroom
gerekend, ook al krijgt de bijstandsgerechtigde later in het verslagjaar weer
een nieuwe bijstandsuitkering.Voor het totaal van de bijstandsuitkeringen geldt in principe dat de stand
per 1 januari van het verslagjaar, vermeerderd met de instroom en verminderd
met de uitstroom, de stand per ultimo verslagjaar moet opleveren.Per ultimo 2000 en 2001 worden echter circa respectievelijk 120 en 200
uitkeringen méér geteld. Deze verschillen ontstaan doordat er
uitkeringsgerechtigden zijn die in de loop van het jaar van thuiswonend in
niet-thuiswonend veranderen en andersom. Niet-thuiswonenden worden in de uitkomsten
niet meegeteld.Tabel 4 Toekenningen en beëindigingen van ABW-uitkeringenLeeftijdPeriodeAantal uitkeringenInstroomUitstroomAantal uitkeringen  begin van het jaar  einde
van het jaar 64 jaar of jonger2000363 190105 250132 200334 990 2001334 99097 200108 750322 080 Jonger dan 25 jaar200029 96025 81024 20026 300 200126 30024 03019 71025 990 25–34 jaar200092 47035 21044 40078 900 200178 90032 09034 63072 420 35–44 jaar200098 91024 94034 00091 670 200191 67023 75028 82087 350 45–54 jaar200079 64013 22018 57075 670 200175 67012 08015 26072 300 55–64 jaar200062 2106 07011 04062 450 200162 4505 25010 34064 040 65 jaar en ouder200017 3503 8503 69018 660 200118 6603 7203 36020 170Tabel 5 Uitstroom thuiswonenden met periodiek algemeen
bijstand naar duur van uitkering, 2001DuurJonger dan 65 jaar65 jaar en ouder < 1 jaar43 140750 1- 2 jaar18 950630 2–3 jaar10 480400 3- 4 jaar7 220290 4- 5 jaar7 840390 5 jaar en langer21 120920 Totaal108 7503 360Tabel 6. In- en uitstroom van bijstandsuitkeringen1 naar gemeentegrootte en leefvorm, 2001GemeentegrootteInstroom      TotaalLeefvorm      Alleenst.Alleenst. ouders(Echt)paarAndersOnbekend Minder dan 5000 inwoners1106020300 5 000–10 000 inwoners1 630850450280105010 000–20 000 inwoners7 5004 1402 0201 1305016020 000–50 000 inwoners20 84011 4505 7103 09010049050 000–100 000 inwoners18 52010 8004 9902 51030190100 000–150 000 inwoners11 3506 9802 8301 42010030150 000–250 000 inwoners13 7908 8503 1701 61012040 Meer dan 250 000 inwoners27 18018 4505 5303 13070 Totaal100 92061 57024 73013 200480940GemeentegrootteUitstroom      TotaalLeefvorm      Alleenst.Alleenst. ouders(Echt)paarAndersOnbekend Minder dan 5000 inwoners1107030200 5 000–10 000 inwoners1 620850430270305010 000–20 000 inwoners8 0904 4802 0901 2709017020 000–50 000 inwoners22 37012 1805 9003 62018050050 000–100 000 inwoners20 06011 6005 0303 15050240100 000–150 000 inwoners12 4107 7402 7801 77010020150 000–250 000 inwoners15 70010 0303 1802 120270100Meer dan 250 000 inwoners31 74020 8806 6404 16070 Totaal112 11067 82026 05016 3707901 0701 Bron: CBS, Bijstandskenmerkenstatistiek XNoot1Ministerie van SZW, Notitie scenario's armoedevalbestrijding, 3 juni
2002 en het Nationaal Actieplan, bladzijden 38–41.XNoot2Werkgroep Harmonisatie Inkomensafhankelijke Regelingen, De armoedeval,
analyse en oplossingen, Den Haag, februari 2000.XNoot3Ministerie van SZW, Notitie scenario's armoedevalbestrijding, 3 juni 2002.XNoot1In de toelichting wordt gesproken over MEV [t] en CEP [t].• MEV [t] wordt uitgegeven in september [t-1] en betreft het jaar
[t].• MEV [t+1] wordt uitgegeven in september [t] en betreft het jaar
[t+1].• CEP [t] wordt uitgegeven in maart [t] en betreft het jaar [t].Begrotingsjaar 2004: vaststelling van het macrobudget geschiedt op basis
van MEV 2004 welke wordt uitgegeven in september 2003. De aanpassing van het
macrobudget geschiedt op basis van CEP 2004 en de conjuncturele ontwikkeling
tussen CEP 2004 (publicatiedatum maart 2004) en MEV 2005 (publicatiedatum
september 2004).XNoot1Zie «Besluit uitkering gemeenten Wet financiering Abw, IOAW en IOAZ
voor het jaar 2002», Staatsblad 2001, nr. 459, 26 september 2001.XNoot1«Stabiliteit en herverdeeleffecten van het verdeelmodel voor de
bijstand, 1998–2000», APE, februari 2003.XNoot2Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28870-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl