Toekomst milieuwetgeving; Lijst van vragen en antwoorden over het Landelijk Afvalbeheerplan
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27664, nr. 8

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

21-11-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

27664 nr. 8

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInleiding van de staatssecretarisVragen en antwoorden123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27664Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 114 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 664Toekomst milieuwetgevingnr. 8LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 14 november 2002De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1 heeft een aantal vragen voorgelegd aan de staatssecretaris
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over het Landelijk
Afvalbeheerplan.De staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 13 november
2002.Vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding van de staatssecretaris
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van commissie,BuijsDe griffier van de commissie,Van der Leeden Inleiding van de staatssecretarisHierbij bied ik u aan mijn antwoorden op de lijst van vragen van uw Commissie
over het Landelijk afvalbeheerplan 2002–2012. In de antwoorden wordt
onder meer ingegaan op de onderwerpen die worden behandeld in brieven van
Essent Milieu en Twence BV Afvalverwerking van 1 november 2002 (zie VROM02–977
en VROM02–967), die u met de lijst van vragen hebt meegestuurd. Ook
wordt in de antwoorden ingegaan op de brief van Akzo Nobel, Frima, Kisuma
en Nedmag van 24 oktober 2002 (zie VROM02–958) over berging van
afvalstoffen in de diepe ondergrond.Tevens bied ik u aan een brief over de uitvoer van bouw- en sloopafval
(22 343, nr. 73) en een brief over het gelijk speelveld voor afvalbeheer
in de EU (27 664, nr. 9). In enkele van mijn antwoorden op uw vragen
over het LAP verwijs ik naar deze brieven.Vragen en antwoorden1Is de regering bereid om – zoals in het recente
verleden het geval is geweest – tot aan de totstandkoming van een gelijk
Europees speelveld, voor deze afvalstoffen opnieuw een tijdelijke uitzonderingspositie
in de Wet Belastingen op milieugrondslag (Wbm) te realiseren als daarmee de
baksteenproblematiek van de geïntegreerde afvalverwerkingsinstallaties
(GAVI's, zoals die van de ARN te Weurt) wordt opgelost?De baksteenproblematiek van ARN heeft naar mijn mening geen verband met
het realiseren van een gelijk Europees speelveld voor afvalbeheer. Ook in
de huidige situatie met gesloten grenzen voor brandbaar afval is ARN namelijk
een niet beleidsconform en niet marktconform bedrijf. Mijn ambtsvoorganger
heeft de heer Welschen gevraagd advies uit te brengen over de baksteenproblematiek
van ARN. Het advies is u 9 juli 2001 toegezonden (SAS/200 107 0464).
Hij concludeert dat het opgaan van ARN in een grotere structuur de enige mogelijkheid
is om de baksteenproblematiek structureel op de lossen. Bij de adviesvoorbereiding
heeft de heer Welschen ook tijdelijke uitzondering van de stortbelasting onderzocht
en afgewezen. Deze optie is milieuhygiënisch ongewenst, heeft het risico
van precedentwerking, geeft geen oplossing voor de ongewenste risico's die
de gebonden gebruikers op dit moment dragen en ligt complex in verband met
de staatssteunaspecten die ermee samenhangen. Ik ondersteun deze conclusies.2Is de regering bereid om voor deze sector een passende
vergoeding in het kader van de Milieukwaliteit van de Elektriciteitsproductie
(MEP) te introduceren die het de sector mogelijk maakt om op kosteneffectieve
wijze deze milieuprestatie (wederom) te leveren?In de kabinetsvergadering van 26 april is bij de vaststelling van
het ontwerp LAP afgesproken dat er een stimuleringskader voor vermeden CO2 wordt ontwikkeld om het energierendement bij de verbranding van niet
herbruikbaar afval te optimaliseren. Deze regeling krijgt nu vorm in de MEP.
De MEP komt in de plaats van onder meer de REB inzet in het kader van het
kolenconvenant en het AVI-convenant. De invulling van tarieven en rendementsgrens
vindt momenteel, mede in overleg met de afvalsector, plaats. Het streven is
deze zo in te zetten dat een optimale inzet van het energiepotentieel uit
niet herbruikbaar afval op een kosteneffectieve manier mogelijk is. Dat geldt
zowel voor de meestook en bijstook (kolenconvenant), als de inzet in stand
alone installaties en AVI uitbreidingen voor hoogcalorische verbranding (als
een vervolg op het AVI convenant). 3Is de regering op de hoogte van het feit dat de stortplaatsexploitanten
in Nederland geconfronteerd worden met een hoge administratieve lastendruk
als gevolg van het feit dat de Wbm de exploitant van een stortplaats als de
aangifteplichtige aanwijst? Zo ja, geeft dat de regering aanleiding om een
vereenvoudiging van de omschrijving van het belastingplichtige feit en het
rechtstreeks innen van de afvalstoffenbelasting bij de afvalaanbieder (ontdoener)
te overwegen? AZoals blijkt uit de parlementaire geschiedenis van de Wet belastingen
op milieugrondslag (Wbm) (Kst. II, 22 849, nr. 3) ligt het uit het
oogpunt van uitvoerbaarheid van de Wbm voor de hand dat niet de afzonderlijke
aanbieders van het afval, maar de verwerkingsinrichtingen zijn aangewezen
als belastingplichtigen. Gezien de uitvoerbaarheid van de wet wordt derhalve
niet overwogen om de belastingplicht elders te leggen. Vanaf de inwerkingtreding
van de Wbm in 1994 tot op heden is overigens niet gebleken dat de omschrijving
van het belastingplichtige feit (art. 13, eerste lid, Wbm) tot een hoge administratieve
lastendruk leidt.4Is de regering van mening dat – mede in het licht
van het Strategisch Akkoord – harmonisatie van de eisen die aan compost
worden gesteld (Besluit overige organische meststoffen) op Europees niveau
gewenst is? Welke initiatieven overweegt de regering te nemen om deze harmonisatie
te bereiken?De regering is van mening dat harmonisatie van de eisen van het besluit
wenselijk is en zal actief participeren in de daarvoor relevante discussies
in Europees kader. Uitgangspunt hierbij is dat een adequaat niveau van bodembescherming
gegarandeerd kan blijven.5Is de regering op de hoogte van het feit dat in het
LAP geen rekening wordt gehouden met de recente jurisprudentie, namelijk enkele
uitspraken van het Europese Hof in het kader van het afvalstoffenbegrip, waardoor
het niet langer is toegestaan om groenafval – dat door de uitspraken
als afvalstof wordt aangemerkt – te gebruiken voor slootdempingen? Waarom
is in het LAP geen rekening gehouden met de recente jurisprudentie en op welke
wijze wil de regering dit corrigeren?De uitspraken van het Europese Hof waarvan in de vraag melding wordt gemaakt,
zijn mij niet bekend. Waarschijnlijk wordt gedoeld op het oordeel van de Voorzitter
van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in een tweetal schorsingsverzoeken
dat groenafval dat als slootdempingsmateriaal wordt toegepast, afval is en
geen grondstof zoals het bevoegde gezag had gesteld. Op de vraag of deze afvalstoffen
mogen worden toegepast bij het dempen van sloten, doet de Voorzitter geen
uitspraak. Dat, zoals wordt gesteld, door deze uitspraak de toepassing als
slootdempingsmateriaal onmogelijk zou zijn geworden, is dan ook niet juist.
Wel zal, indien voor deze toepassing wordt gekozen, conform het in sectorplan
9, hoofdstuk 4.3 van het LAP neergelegde beleid voor deze afvalstroom, moeten
worden aangetoond dat deze toepassing minimaal gelijkwaardig is aan de in
dit hoofdstuk geformuleerde minimum standaard en niet in strijd is met andere
daarvoor geldende regelgeving.6Kent de regering de kritiek van met name de Branchevereniging
voor Verwerkingsbedrijven van Organische Reststoffen (BVOR), dat voorafgaand
aan de totstandkoming van de Milieu Effect Rapportage (MER) met bijbehorende
achtergronddocumenten, onvoldoende overleg met het betrokken bedrijfsleven
heeft plaatsgevonden? Is de regering bereid om naar aanleiding
van deze kritiek het betrokken bedrijfsleven alsnog uit te nodigen voor een
constructief overleg?Ja, maar de kritiek van de BVOR wordt niet gedeeld. Met de BVOR is namelijk
vroegtijdig contact opgenomen en de betreffende vereniging heeft in juni 2001
een schriftelijke reactie bij de opstellers van het betreffende achtergronddocument
ingediend. Die reactie is gebruikt bij het opstellen van het achtergronddocument.
Vervolgens is een concept-achtergronddocument voor een informele afstemmingsronde
aan de BVOR toegestuurd, met het verzoek om voor een bepaalde datum te reageren
in verband met de geplande officiële inspraakperiode van 26 januari
2002 t/m 1 maart 2002. De reactietermijn op het concept-document was
weliswaar kort, maar was zeker niet té kort. De BVOR heeft er voor
gekozen om niet aan het verzoek te voldoen, maar pas ruim een maand na de
gevraagde datum te reageren op het concept-document. Toen lag het MER echter
al voor inspraak ter inzage. Vervolgens heeft de BVOR een officiële inspraakreactie
ingediend, waarop uitgebreid is gereageerd in de Nota van aanpassing LAP.Overigens heeft het bureau AOO, dat verantwoordelijk was voor het opstellen
van het MER, al per brief van 8 februari 2002 de BVOR overeenkomstig
het hiervoor staande geantwoord. De regering is uiteraard altijd bereid om
met het bedrijfsleven constructief overleg te voeren. Bij het opstellen van
het LAP was dat immers al dagelijkse praktijk en ook bij de uitvoering van
het LAP is in periodiek overleg en inhoudelijke inbreng van het bedrijfsleven
voorzien (zie ook het antwoord op vraag 24).7In het LAP wordt de indruk gewekt dat het realiseren
van een gelijk speelveld met de ons omringende landen vooral met zich mee
zal moeten brengen dat de andere lidstaten zich aan de Nederlandse regelgeving
zullen moeten conformeren. Deelt u het standpunt dat deze doelstelling in
strijd is met het Strategisch Akkoord en dat alle lidstaten, die in deze discussie
betrokken zijn, bereid zullen moeten zijn om concessies te doen om het Europese
afvalbeleid verder vorm te geven, hoe moeizaam dit proces ook zal verlopen?Het is onrealistisch te verwachten dat Nederland andere lidstaten aan
haar beleid kan laten conformeren, dat is in het LAP ook absoluut niet bedoeld.
Ik ondersteun het uitgangspunt dat alle lidstaten bereid moeten zijn concessies
te doen om het Europese afvalbeleid verder vorm te geven. In dit kader is
in het LAP de bereidheid van Nederland uitgesproken om het LAP aan te passen
indien Europese regelgeving of jurisprudentie daar aanleiding toe geven. Dit
is bijvoorbeeld relevant bij lopende discussies over het onderscheid tussen
verwijdering en nuttige toepassen en het begrip afvalstoffen. Dit neemt natuurlijk
niet weg dat succesvol beleid (zoals het percentage en de kwaliteit van het
hergebruik en bijvoorbeeld de producentenverantwoordelijkheid) uitgangspunt
kan zijn voor de Nederlandse inzet in internationale fora. 8Deelt de regering de mening dat in Nederland meer mogelijkheden
dienen te komen om afval nuttig toe te passen in de lijn met de mogelijkheden
die hiervoor in Duitsland beschikbaar zijn? Zo ja, op welke wijze denkt de
regering hieraan op korte termijn vorm te kunnen gaan geven? Is de regering
bereid dit in overleg met het bedrijfsleven te doen?Ik ga ervan uit dat de vraagsteller bedoelt de mogelijkheden die er in
Duitsland zijn om sorteerfracties van het sorteren van bouw- en sloopafval
en overig bedrijfsafval nuttig toe te passen, zoals het verbranden van hoogcalorische sorteerfracties in elektriciteitscentrales. Over deze
kwesties vindt veelvuldig overleg met het bedrijfsleven plaats. In het antwoord
op vraag 2 is ingegaan op de bijdrage van de MEP aan het stimuleren van de
Nederlandse verwerkingsmarkt in deze. Zie het antwoord op vraag 2.9De Europese Commissie heeft kritische vragen gesteld
over het LAP. Zo heeft men commentaar op de gekozen criteria voor het onderscheid
tussen verwijdering en nuttige toepassing, te weten de calorische grens van
11,5 MJ/kg, en de eis dat in een afvalverbrandingsproces meer energie moet
worden opgewekt dan nodig is om het proces in stand te houden. Volgens de
Europese Commissie leidt dit tot de onterechte conclusie dat bepaalde handelingen
worden aangemerkt als verwijdering in plaats van nuttige toepassing. Ook is
commentaar geleverd op de gelegde koppeling tussen een gelijk speelveld en
de open landsgrenzen vanaf 2006. Dit wordt door de Europese Commissie
gezien als beperkingen aan grensoverschrijdend transport, hetgeen strijdig
is met de Europese principes van vrij verkeer van goederen en diensten. Inmiddels
is vernomen dat de Europese Commissie een antwoord heeft ontvangen naar aanleiding
van haar vragen. Is het de regering bekend of deze beantwoording naar tevredenheid
van de Europese Commissie is geweest en is vernomen dat – indien de
beantwoording niet tot tevredenheid zal leiden – de Europese Commissie
eventueel het Europese Hof om een mening over de hieromtrent in het LAP vastgestelde
criteria zal vragen? Deelt de regering de mening dat dergelijke ontwikkelingen
een belangrijk gedeelte uit het LAP ongedaan kunnen maken?De Europese Commissie heeft op 26 april 2002 geen kritische vragen
gesteld, maar een Uitvoerig Gemotiveerde Mening (UGM) over het ontwerp-LAP
gegeven. Op 2 augustus 2002 is een antwoord van de Minister van VROM
aan de Commissie gestuurd. De Commissie heeft vervolgens op 10 oktober
2002 een repliek op het antwoord van Nederland gestuurd. In de repliek verduidelijkt
de Commissie haar positie zoals deze is aangegeven in de UGM van 26 april.
Daarbij verwijst de Commissie naar twee zaken die momenteel in behandeling
zijn bij het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (Commissie v
Duitsland en Commissie v Luxemburg). Beide zaken hebben te maken met het onderscheid
tussen verwijderen en nuttige toepassing bij het verbranden van afvalstoffen.
In haar repliek geeft de Commissie niet aan dat zij eventueel het Hof van
Justitie om een mening zal vragen over de criteria in het LAP. Op 26 september
2002 heeft de Advocaat Generaal over beide zaken een mening uitgebracht. Deze
meningen komen niet geheel overeen met wat nu in het LAP is aangegeven over
het betreffende onderwerp. De Commissie gebruikt de meningen van de Advocaat
Generaal om te onderbouwen dat het LAP zou moeten worden gewijzigd. Het is
echter niet zeker dat de meningen van de Advocaat Generaal door het Hof van
Justitie worden overgenomen. Het nu al wijzigen van het LAP zou daarom onverantwoord
vooruitlopen zijn op een nog niet bekende uitspraak. Als het advies van de
Advocaat Generaal wordt overgenomen zal dit overigens beperkte consequenties
hebben. De definitie die de Advocaat Generaal geeft van het begrip verwijdering
is grosso modo ruimer (er wordt dus meer als verwijdering aangemerkt) dan
de in het LAP gegeven definitie. Mocht de mening van de Advocaat Generaal
door het Hof worden overgenomen in haar uitspraak, dan zal het LAP uiteraard
wel worden aangepast. In het LAP staat immers in paragraaf 3.5: «In
artikel 10.13 van de Wet milieubeheer is bepaald dat het LAP tussentijds kan
worden gewijzigd en dat met betrekking tot die wijziging de artikelen 10.4
tot en met 10.11 en 10.12, eerste lid, van overeenkomstige toepassing zijn.
Een tussentijdse wijziging kan nodig zijn door wijziging van EG-regelgeving,
de jurisprudentie of technische omstandigheden met betrekking tot het afvalbeheer, waarmee door bestuursorganen bij de uitvoering rekening
moet worden gehouden.». In paragraaf 4.5 (Onderscheid tussen verwijdering
en nuttige toepassing) staat: «Mocht er na het publiceren van het LAP
wel EG-interpretatie terzake verschijnen, dan wordt het LAP indien nodig aangepast.».
(zie ook het antwoord op vraag 59).10In het LAP wordt vermeld dat de invoering van nieuwe
minimumstandaarden slechts mogelijk is wanneer een nieuwe vergunning wordt
aangevraagd of als bestaande vergunningen worden gewijzigd. Deelt de regering
de mening dat dit leidt tot onevenredige verzwaring van de lasten en strijdig
is met het belang om geen concurrentieverstoring tussen bedrijven te laten
optreden? Deelt de regering de mening dat de minimumstandaard uniform, gelijktijdig
en onder gelijke voorwaarden dient te worden ingevuld en niet bij het verlenen
of wijzigen van de vergunning?De vragen 10 t/m 13 gaan over de minimumstandaard in relatie tot de overige
milieueisen en de mogelijkheid van een tijdelijke vergunning. Er is een belangrijk
verschil tussen een minimumstandaard en de overige milieueisen. Een minimumstandaard
geeft de minimale hoogwaardigheid aan van de be-/verwerking van een bepaalde
afvalstof of categorie van afvalstoffen. Een minimumstandaard kan ingrijpend
doorwerken in de gehele organisatie van de bedrijfsvoering van een afvalbedrijf.
Hierbij kan worden gedacht aan het moeten toepassen van een nieuwe verwerkingstechniek,
die consequenties heeft voor de voorbehandelingen, hulpstoffen en het ontstaan
van bepaalde reststoffen. Door deze mogelijkheid wijkt een minimumstandaard
bij afvalbedrijven in belangrijke mate af van de mogelijkheid om via vergunningvoorschriften
de bedrijfsvoering in andere industriële sectoren ingrijpend te wijzigen.
Bij de overige milieueisen moet worden gedacht aan de diverse voorzieningen
die op grond van de vergunning moeten worden getroffen om de milieueffecten
van een bepaalde verwerkingsmethode zo veel mogelijk te voorkomen of te beperken.
Hierbij kan worden gedacht aan voorzieningen ter bescherming van bodem, water,
lucht, e.d. Deze eisen hebben in het algemeen veel minder grote consequenties
voor de verwerkingsmethode als zodanig. Dit verschil komt het duidelijkst
naar voren bij de noodzaak om bij afvalbedrijven met een tijdelijke vergunning
te werken. Een tijdelijke vergunning biedt enerzijds aan de overheid de mogelijkheid
om op betrekkelijk korte termijn de verwerkingsmethode van een bepaalde afvalstof
of categorie van afvalstoffen te wijzigen. Anderzijds biedt een tijdelijke
vergunning de betrokken bedrijven, in verband met de afschrijving van de gedane
investeringen, de zekerheid dat de verwerkingsmethode gedurende de looptijd
van de vergunning niet zal worden gewijzigd. Overigens laat dit onverlet dat
de aan de vergunning verbonden overige milieueisen kunnen worden gewijzigd,
bijvoorbeeld vanwege gebleken milieueffecten van de betreffende verwerkingsmethode.
Het uniform, gelijktijdig en onder gelijke voorwaarden invoeren van een minimumstandaard
zou onvoldoende recht doen aan het feit dat er verschillende technieken mogelijk
zijn om aan de minimumstandaard te voldoen. Het uniform voorschrijven van
een bepaalde techniek zou ook ten koste kunnen gaan van het innovatieve karakter
van de verschillende verwerkingstechnieken. In dit verband kan worden opgemerkt
dat de betrokken bedrijven veelal lange tijd vóór het aflopen
van de vergunningentermijn een nieuwe vergunning aanvragen, omdat zij een
effectievere en efficiëntere methode hebben gevonden om ten minste aan
de minimumstandaard te voldoen. Daarom is het niet te verwachten dat de minimumstandaard
ten koste gaat van de concurrentiepositie van het betrokken bedrijfsleven. 11Deelt de regering de mening dat het verlenen van vergunningen
voor bepaalde tijd aan afvalbedrijven, mede omdat de minimumstandaard tussentijds
kan wijzigen, niet strookt met het vergunningenbeleid in andere sectoren?
Kan de regering aangeven wat in deze de verschillen zijn tussen de afvalsector
en overige industriële sectoren, die eveneens te maken hebben met veranderende
technieken en milieueisen en wel vergunningen voor onbepaalde tijd krijgen?Zie het antwoord op vraag 10.12Het afvalbedrijfsleven wordt geconfronteerd met onzekerheden
over innovaties en investeringen. Deelt de regering het oordeel dat dit ongewenst
is, omdat met tijdelijke vergunningen de voor het afvalbeleid noodzakelijke
investeringen en de bedrijfscontinuïteit onder druk staan? Deelt de regering
het standpunt dat het bevoegd gezag de vergunning en/of de voorwaarden ambtshalve
kan aanpassen indien de technologische ontwikkelingen en het aanpassen van
de minimumstandaard daar aanleiding toe geven en dat dit derhalve geen consequenties
hoeft te hebben voor de vergunningtermijn?Zie het antwoord op vraag 10.13Is de regering bereid de mogelijkheid om voor afvalbedrijven
vergunningen voor onbepaalde tijd te verlenen in overweging te nemen, mits
daarbij voldoende prikkels tot innovatie zijn ingebouwd?Zie het antwoord op vraag 10.14Het Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal)
heeft de vorige regering mededeling gedaan in hun advies over het rapport
«De verwerking verantwoord». Is de regering bereid om, uitgaande
van de intenties van het Strategisch Akkoord, de voorstellen van Actal alsnog
volledig in het LAP op te nemen? Zo nee, waarom niet?In zijn rapportage over het conceptrapport «De verwerking verantwoord»
onderkent de commissie Actal dat de voorstellen zowel positieve als negatieve
gevolgen hebben voor administratieve lasten van het bedrijfsleven. De commissie
benoemt ook een aantal van die gevolgen, zoals de afstemming van informatieverplichtingen
bij Wm- en Wvo-vergunningen, als positief gevolg. Daartegenover staat dat
door het dynamisch karakter van de lijsten de administraties van bedrijven
regelmatig moeten worden aangepast. Voorts adviseert de commissie Actal in
het rapport aandacht te besteden aan alternatieve vormen van regulering, waarbij
door middel van audits en accountantsverklaringen de lastendruk kan worden
verminderd. Naar aanleiding van het conceptrapport is een aantal reacties
ontvangen, dat betrokken is bij de afronding van het rapport en die ook tot
enkele belangrijke wijzigingen in het rapport hebben geleid. Zo wordt in het
rapport beter aangesloten bij de Europese wetgeving en is het uitgangspunt
«mengen mag, tenzij» veranderd in «mengen mag niet, tenzij
dit expliciet is toegestaan in de Wm-vergunning». Over de administratieve
vastleggingen wordt opgemerkt dat in het rapport is gekozen voor een beperkt
pakket aan registraties, die zonder meer al noodzakelijk zijn voor een adequate
bedrijfsvoering en die grotendeels noodzakelijk zijn om te voldoen aan de
reeds bestaande meldverplichtingen voor afvalbedrijven. Het geheel aan regels
heeft juist tot doel een effectieve en efficiënte verwerking van afvalstoffen
te waarborgen en ongewenste praktijken zoveel als mogelijk te
voorkomen. Wel zijn de voorschriften voor het melden van wijzigingen aan het
bevoegd gezag vereenvoudigd. Bij de uitwerking van het rapport is verder gebleken
dat het niet goed mogelijk is de positieve en negatieve gevolgen nauwkeurig
te kwantificeren. Voorts leiden de voorstellen van de commissie voor alternatieven
als certificering en audits niet per definitie tot lagere administratieve
lasten. Het rapport is op 26 maart 2002 door de minister van VROM vastgesteld
en aan de Kamer aangeboden.15Deelt de regering het standpunt dat het gewenst is
het genoemde rapport louter van toepassing te verklaren op de havenontvangstinstallaties,
waarop het onderzoek zich primair heeft gericht, en niet op de gehele afvalverwerkingssector?
Deelt de regering de opvatting dat de aanbevelingen van dit rapport voor andere
vergunninghoudende inrichtingen alleen leiden tot een verzwaring van de administratieve
lastendruk? Acht de regering de onderbouwing in het rapport niet te mager
voor een dergelijke verbreding van de AO/IC-procedures?De regering deelt de in de vraag genoemde standpunten niet. Uit oogpunt
van rechtsgelijkheid dienen alle bedrijven die dezelfde handelingen (zoals
mengen) met dezelfde afvalstoffen uitvoeren, gelijk te worden behandeld. Het
beperken tot de havenontvangstinstallaties (HOI's) zou er toe kunnen leiden
dat mengactiviteiten dan verschuiven naar bedrijven waar dat niet in de vergunning
is geregeld. Dit is een ongewenst gevolg. Voorts moeten ook deze bedrijven
voldoen aan reeds bestaande meldverplichtingen en is er ook daarom geen reden
om onderscheid te maken tussen verwerkende HOI's en overige bedrijven. In
de praktijk zal het zo zijn dat voor minder complexe bedrijven de opzet van
acceptatie en registratie navenant eenvoudiger zal zijn. In de vergunningprocedure
komt dit aan de orde.16In het Strategisch Akkoord wordt zwaar ingezet op vermindering
van de administratieve lastendruk. Uit de afvalverwerkingsbranche wordt geklaagd
dat het LAP en de uitvoering daarvan een sterke vermeerdering van deze lasten
met zich meebrengt. Kan de regering inzicht geven in de vermeerdering van
de administratieve lasten ten gevolge van de invoering c.q. uitvoering van
het LAP en mogelijke besparingen daarop? Op welke wijze kan fundamenteel gevolg
worden gegeven aan de intenties uit het Strategisch Akkoord?Ook in de tijd dat is begonnen met het opstellen van het LAP, was het
regeringsbeleid er op gericht de administratieve lasten voor bedrijven te
verminderen. Dat beleid is dan ook bepalend geweest bij het opstellen van
het LAP. In hoofdstuk 21.2 van het LAP wordt uitgebreid ingegaan op de bedrijfseffecten
van het LAP. Er wordt van een groot aantal onderdelen aangegeven of het leidt
tot meer, gelijkblijvende of minder lasten. Het betreft een kwalitatieve inschatting.
Tevens is aangegeven dat een kwantitatieve inschatting niet zinvol is vanwege
de sterke verscheidenheid aan bedrijven (afvalontdoeners, inzamelaars, be-/verwerkers
enz.), de omvang van de afzonderlijke bedrijven, de mate waarin preventie
en afvalscheiding binnen een bedrijf al is ingevoerd enz. Tijdens de inspraakperiode
hebben twee van de 104 insprekers aangeven dat de bedrijfseffecten in het
LAP te positief worden voorgesteld. In de Nota van aanpassing LAP is op die
inspraakreacties gereageerd.Eerste concepten van de teksten over bedrijfseffecten zijn in de vorm
van een notitie voorgelegd aan de ACTAL en aan het Gezamenlijk steunpunt voorgenomen
regelgeving. In de notitie waren 21 onderdelen genoemd uit het LAP, waarvan
volgens VROM er 10 leiden tot minder lasten, 9 tussen gelijkblijvende en minder
lasten, 1 gelijkblijvend en 1 zonder oordeel. De ACTAL heeft geantwoord
zich in grote lijnen te kunnen vinden in deze kwalitatieve inschatting van
VROM. Wel heeft de ACTAL aangegeven dat het beter benutten van de Wet milieubeheer
mogelijkheid om preventie te betrekken bij de vergunningverlening en via 8.40
AmvB's volgens VROM weliswaar als neutraal wordt beoordeeld, maar volgens
de ACTAL een verzwaring van de lastendruk betekent. Verder heeft de ACTAL
aangegeven dat het beseft dat het moeilijk is om nauwkeurig cijfermatig in
beeld te brengen wat de gevolgen voor de administratieve lasten zijn, dat
er wel wat cijfers zijn en de ACTAL adviseert dan ook om toch een kwantitatieve
inschatting te maken. In het ontwerp LAP is vervolgens toch geen kwantitatieve
inschatting gemaakt, maar is de conclusie van een door de ACTAL genoemd rapport
uit 2001 overgenomen over de administratieve lasten voortkomend uit het nieuwe
hoofdstuk 10 van de Wet milieubeheer.De ACTAL adviseerde verder om bij de uitwerking van het LAP in wet- en
regelgeving de gevolgen voor de administratieve lastendruk in kwalitatieve
en kwantitatieve zin aan te geven. Dit advies is overgenomen en de afzonderlijke
uitvoeringsbesluiten op grond van de gewijzigde Wet milieubeheer zullen dan
ook op de consequenties voor de lastendruk ingaan.Als laatste was de ACTAL van mening dat het vasthouden aan de eigen strenge
eisen door Nederland als er internationaal geen of minder strenge eisen gelden
(en de eigen strenge eisen leiden niet tot belangrijke marktverstoringen)
een verzwaring van de administratieve lastendruk betekent. Bij deze mening
van de ACTAL kan worden opgemerkt dat het vasthouden aan meer of minder strenge eisen op zich niet tot meer lasten hoeft te leiden.
Pas als het aantal eisen meer of minder wordt,
zou pas sprake kunnen zijn van meer of minder lasten.Ondanks het ontbreken van kwantitatieve gegevens, kan op basis van het
ACTAL advies, op basis van het feit dat het LAP juist gericht is op uniformering
en vereenvoudiging en op basis van de beschouwing in hoofdstuk 21 van het
LAP worden geconcludeerd dat het LAP zeker niet tot meer, maar zeer waarschijnlijk
tot minder administratieve lasten zal leiden. Daarmee wordt volledig gevolg
gegeven aan de intenties van het Strategisch akkoord.17Diverse provincies hebben op verzoek van de voormalige
regering reeds een aanvang gemaakt met de implementatie van het beleid uit
het rapport «De verwerking verantwoord», voordat de Kamer het
heeft kunnen bespreken. Is de regering bereid de provincies te verzoeken de
implementatieactiviteiten daarom voorlopig op te schorten?Nee. In zijn brief van 27 maart aan het IPO, heeft het voormalige
kabinet aan het IPO gevraagd om, hangende de Kamerbehandeling, het initiatief
te nemen voor het opstarten van een implementatie- en communicatietraject.
Het kabinet heeft gevraagd om de vergunningen voor bedrijven die afwijken
van de richtlijnen van het rapport «De verwerking verantwoord»
binnen 2 jaar aan te passen. In de brief aan de Afvalfederatie van 16 oktober
2002, die in afschrift aan de Kamer is gezonden, wordt melding gemaakt van
het initiatief dat het IPO inmiddels genomen heeft. In de maand november worden
4 voorlichtingsbijeenkomsten gehouden.18Welke milieuverantwoorde alternatieven ziet de regering
voor de opslag of verwerking van residuen van zoutwinning of aardoliewinning?Zie het antwoord op vraag 96. 19Is de regering zich bewust van het feit dat met het
afschaffen van de Reguliere energiebelasting (REB) voor door afvalverbrandingsinstallaties
(AVI's) aan derden (waaronder het openbare net) geleverde energie voor deze
sector de prikkel is komen te vervallen om een maximale prestatie te leveren
op het vlak van de CO2-emissiereductie? Welk alternatief bestaat
er om bij de afschaffing van de REB voor door AVI's aan derden geleverde energie,
de sector alsnog voldoende te prikkelen om een maximale bijdrage te leveren
aan reductie van de CO2-emissie?De fiscale stimulering via de REB wordt deels in de MEP vervangen door
een subsidie op basis van geleverde KWh. Deze nieuwe regeling brengt in vergelijking
met de fiscale REB regeling ook meer zekerheid voor de sector met zich mee,
doordat de subsidiering voor 10 jaar wordt gegarandeerd. Zie ook het antwoord
op vraag 2.20Op welke wijze passen de normstellingen voor berm-
en slootmaaisel in het bouwbesluit, hoewel het bouwbesluit niet ter discussie
staat, alsmede voor de hieruit afkomstige compost binnen de normstellingen
van het LAP?Voor berm- en slootmaaisel is noch het Bouwbesluit noch het Bouwstoffenbesluit
van toepassing. Voor deze stoffen geldt (na compostering) het Besluit kwaliteit
en gebruik overige organische meststoffen (BOOM).21Is de regering van mening dat vergunningverlening en
handhaving gediend zijn met een zo eenduidig mogelijke normstelling, definities
en regelgeving?Ja.22Welke maatregelen overweegt de regering om, zolang
de afvalexport nog niet adequaat is aangepakt, hergebruik van afvalstoffen
te stimuleren?De opmerking dat «de afvalexport nog niet adequaat is aangepakt»
wordt niet gedeeld. De op dit moment van kracht zijnde afvalbeheerplannen
(Tienjarenprogramma Afval II en Meerjarenplan gevaarlijke afvalstoffen II)
kennen adequate toetsingskaders voor in- en uitvoer van resp. niet-gevaarlijke
en gevaarlijke afvalstoffen. Deze kaders worden vervangen door het toetsingskader
in- en uitvoer van het LAP, als het LAP van kracht is. Alle hiervoor genoemde
toetsingskaders gaan uit van internationale regelgeving (zoals de Europese
Verordening Overbrenging Afvalstoffen) en geven onder meer aan wanneer inen
uitvoer is toegestaan. Juist op basis van die Europese regelgeving kan uitvoer
voor nuttige toepassing nauwelijks worden tegen gehouden. Overigens is tegen
houden van dergelijke uitvoer ook niet gewenst, omdat het afval in het buitenland
immers voor een groot deel nuttig wordt toegepast. Er is dus geen noodzaak
om maatregelen te treffen die uitvoer voor nuttige toepassing zouden moeten
beperken. Wel worden maatregelen genomen die bepaalde vormen van afvalbeheer
in de Nederlandse verwerkingsmarkt stimuleren, zoals de financiële regeling
voor energieproductie uit afvalstoffen (zie het antwoord op onder meer vraag
2).23Is de regering van mening dat het LAP, bestaande uit
meer dan 3000 pagina's, in deze vorm recht doet aan de intentie te komen tot
een helder overzicht van de toekomstige markt zoals door de Commissie Epema
(CTOA) in september 1996 aanbevolen? Ja. Het LAP bestaat uit drie delen. Deel 1 is het beleidskader, waarin
het totale afvalstoffenbeleid wordt beschreven. Zonder bijlagen, inhoudsopgave,
samenvatting, historie, algemene informatie, tussenbladen enz. wordt het totale
afvalbeleid in dat deel 1 in nog geen 200 ruim opgezette pagina's inzichtelijk
en toegankelijk beschreven. Deel 2 van het LAP zijn de sectorplannen: daarin
wordt het algemene beleid uit deel 1 uitgewerkt voor specifieke afvalstoffen.
Deze plannen zijn met name van belang bij vergunningverlening. Doordat het
algemene beleid op deze manier voor afzonderlijke afvalstromen is uitgewerkt,
wordt de vergunningprocedure vereenvoudigd. Diverse vergunningverleners zouden
deel 2 graag nog veel uitgebreider willen zien, zodat van tevoren nog meer
duidelijkheid wordt gegeven. Voor hen gaat het LAP dus nog niet ver genoeg.
Het MER en de daarbij horende achtergronddocumenten vormen de milieuhygiënische
onderbouwing van het LAP. Het gaat daarbij om circa 3000 blz. Dat is inderdaad
omvangrijk, maar daardoor wordt de inzichtelijkheid juist wel vergroot. Omdat
namelijk voor veel afvalstoffen allerlei mogelijke verwerkingstechnieken zijn
doorgerekend, is een goed beeld verkregen van de milieudruk van afvalbeheer
en kan het beleid goed worden onderbouwd. Verder heeft de Commissie voor de
milieueffectrapportage geconcludeerd dat het MER de essentiële milieuinformatie
bevat voor de vaststelling van het LAP. De Commissie heeft zelfs aanbevolen
om nog meer informatie te publiceren, zoals de themascores voor de 40–50
achtergrondprocessen, zodat het MER beter bruikbaar en beter narekenbaar wordt
(zie Nota van aanpassing LAP, 26 april 2002, blz. 25 en 26).24In de nieuwe situatie spelen maatschappelijke organisaties
geen rol meer in het Afval Overleg Orgaan (AOO) en ligt de eindverantwoordelijkheid
voor het afvalbeheer bij de centrale overheid. Hoe heeft de regering zeker
gesteld dat de inbreng van maatschappelijke partijen, zoals het bedrijfsleven
bij het beleid voldoende doorklinken? En hoe is gegarandeerd dat de praktijkervaringen
voldoende worden meegewogen?Het AOO heeft de afgelopen jaren bewezen een werkbaar en goed functionerend
overlegkader te zijn tussen de overheden. Het AOO en de afzonderlijke partijen
in het AOO beseffen ook terdege dat het bedrijfsleven en de maatschappelijke
organisaties een belangrijke rol vervult in het afvalbeheer en hebben dan
ook steeds zorggedragen voor een goed en intensief overleg met die partijen.
Een voorbeeld hiervan is het AOO Bestuurlijk overleg, dat al ruim twee jaar
functioneert. Dit is een periodiek overleg over afvalbeheer tussen bestuurders
van overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties, dat is ingesteld
in de periode dat het LAP werd opgesteld. Het Bestuurlijk overleg is gebruikt
om met alle betrokkenen over de essentiële onderdelen van het LAP te
discussiëren. Zo is uitgebreid gesproken over de nieuwe beleidslijn van
hoog calorisch verwerken van afvalstoffen, het al dan niet verhogen van de
stortbelasting, het al dan niet opheffen van moratoria op verwijderingscapaciteit,
enz. Omdat het Bestuurlijk overleg aan een duidelijke behoefte voldoet en
alle betrokkenen tevreden zijn over het overleg, is medio 2002 besloten om
het Bestuurlijk overleg in stand te houden, ook als het LAP is vastgesteld.
Zo is in oktober nog een vergadering geweest, waarin onder meer is gesproken
over de uitvoer van afvalstoffen en de vollast van afvalverbrandingsinstallaties.
Zowel het Bestuurlijk overleg als het AOO adviseren direct aan de staatssecretaris
van VROM. Naast dit Bestuurlijk overleg worden bedrijfsleven en maatschappelijke
organisaties betrokken bij de uitvoering van het LAP (in werkgroepen), bij
de monitoring (Platform Monitoring Afvalstoffen), bij de regelgeving (Regulier
overleg afvalregelgeving) en bij de rapportage en evaluatie LAP (klankbordgroep).
Belangrijke conclusies en aanpassingen komen vervolgens weer in het Bestuurlijk
overleg aan de orde. 25In hoeverre draagt het huidige LAP bij aan het gewenste
«level playing field» in de EU? Welke maatregelen gaat de regering
treffen om te voorkomen dat het LAP later in strijd zal blijken te zijn met
de van toepassing zijnde Europese regelgeving?Het realiseren van een level playing field voor afvalbeheer is één
van de speerpunten van het LAP en heeft onder andere tot doel strijdigheid
met Europese regelgeving te voorkomen. In een aparte brief (SAS/200 209 1243),
die ik u gelijk met deze antwoorden stuur, ga ik in op recente ontwikkelingen
met betrekking tot onderwerp.26Met welke instrumenten wil de regering het investeringsklimaat
voor energieopwekking uit afval in Nederland bevorderen? Verwacht de regering
dat de instrumenten voldoende stimulans bieden voor ondernemingen om te investeren
in capaciteit in Nederland?Zoals in de antwoorden op de vragen 2 en 19 is aangegeven, wordt aan het
in het LAP beschreven stimuleringskader voor vermeden CO2 vorm
gegeven door het Wetsvoorstel Milieukwaliteit elektriciteitsproductie (MEP).
In een aan deze wet gekoppelde Ministeriële regeling wordt een tariefstelling
voor geleverde KWh elektriciteit opgenomen, waarmee wordt beoogd om voldoende
stimulans te geven voor de inzet van afval als brandstof. Het tarief is hoger
dan de REB tegemoetkoming in het kolenconvenant en het AVI convenant. Vanuit
de doelstelling om het energierendement in afval zoveel mogelijk te benutten,
wordt een ondergrens voor het energierendement gesteld. Deze is nog in discussie,
maar zal zo moeten worden gesteld dat de inzet vanuit afval zo optimaal mogelijk
kan zijn en voorgenomen initiatieven voor hoogcalorische verbranding ook daadwerkelijk
van de grond kunnen komen.27Het is gebleken dat de motie Klein Molekamp c.s. (behandeling
Wet milieubeheer in het najaar van 2000) nog niet of onvoldoende vorm heeft
gekregen in het afvalbeleid. Het actief streven naar een verdere Europese
harmonisatie van de afvalstoffenregelgeving heeft nog niet tot de gewenste
resultaten mogen leiden. Welke spoedige maatregelen denkt de regering in dit
kader op korte termijn te kunnen gaan treffen? Is de regering bereid dit in
overleg met het bedrijfsleven verder vorm te gaan geven?In mijn bij deze antwoorden gevoegde brief (SAS/200 209 1243)
ga ik in op recente ontwikkelingen met betrekking tot Europese harmonisatie
van afvalstoffenregelgeving. Vanzelfsprekend heeft en houdt het bedrijfsleven
de mogelijkheid een bijdrage aan dit onderwerp te leveren.28De eisen die aan compost worden gesteld (Besluit overige
organische meststoffen, BOOM) zijn in Nederland strenger als in de rest van
de EU-landen, hetgeen de afzet van Nederlandse compost in Nederland belemmert.
Door een kleine verruiming van de norm (harmonisatie) wordt de Nederlandse
bedrijven meer mogelijkheden geboden. Ondanks meerdere verzoeken van de BVOR
is dit in het LAP niet opgenomen. Is de regering van mening dat – mede
in het licht van het Strategisch Akkoord – harmonisatie van de BOOM-eisen
op Europese niveau gewenst is? Welke initiatieven gaat de regering nemen teneinde
deze ongelijkheid weg te nemen?Zie het antwoord op vraag 4. 29Waarom heeft er geen overleg plaatsgevonden met het
bedrijfsleven over de MER en de onderliggende achtergronddocumenten zoals
is afgesproken? Op welke wijze wil de regering het bedrijfsleven alsnog de
gelegenheid geven tot interactief overleg?Er heeft wel degelijk overleg plaatsgevonden met het bedrijfsleven. Daarnaast
heeft het bedrijfsleven in de officiële inspraakperiode de kans gehad
op het MER te reageren en van die mogelijkheid ook nadrukkelijk gebruik gemaakt.
Ik wil hierbij nog opmerken dat bij de vertaling van de resultaten van het
MER naar minimumstandaarden rekening is gehouden met onzekerheden in de uitgevoerde
LCA-vergelijkingen en met het feit dat de resultaten vanuit meerdere invalshoeken
kunnen worden beoordeeld. Dit heeft vaak geleid tot een formulering van de
minimumstandaard op een niveau waar meerdere technieken uit het MER onder
vallen. Door deze aanpak zijn de minimumstandaarden robuust en zijn onzekerheden
over gegevens en aannames in het MER van weinig invloed. Zie ook het antwoord
op de vragen 6 en 24.30Is de regering ermee bekend dat de Duitse scheidingsinstallaties,
waarnaar het bouw- en sloopafval grootschalig wordt geëxporteerd, dezelfde
zijn als de Nederlandse scheidingsinstallaties? Is de regering bekend dat
momenteel scheidingsinstallaties in Nederland worden stilgezet? Waarom zouden
de Nederlandse exporterende partijen volgens de regering een voorkeur hebben
voor het laten scheiden van afval in Duitsland, terwijl dit ook in Nederland
kan? Is de regering van mening dat de werkgelegenheid die aansluit bij het
werklozenaanbod in Nederland, door het stilzetten van de afvalscheidinginstallaties
verloren gaat?Voor de beantwoording van alle vragen omtrent de uitvoer van (verder)
te sorteren afvalstoffen verwijs ik ook naar mijn bijgevoegde brief In deze
brief worden de feiten en de maatregelen met betrekking tot deze uitvoer weergegeven.Er is geen reden om aan te nemen dat de Duitse scheidingsinstallaties
verder zijn ontwikkeld dan de Nederlandse. Het ligt voor de hand dat de technologische
ontwikkeling tussen de twee landen niet ver uiteen loopt. Uit informatie vanuit
het bedrijfsleven blijkt dat de afzetmogelijkheden van uitgesorteerd hoogcalorisch
afval in Duitsland groter zijn dan in Nederland en dat daarin een belangrijke
stimulans is gelegen om verdere sortering in het buitenland te doen plaatsvinden.De samenstelling van de feitelijk uitgevoerde afvalstoffen geven de indruk
dat de afvalstoffen in Nederland in mindere mate zijn uitgesorteerd, dan mogelijk
en wenselijk is. Of hierdoor enige verschuiving van werkgelegenheid van Nederland
naar Duitsland plaatsvindt, is niet bekend. Overigens zijn er de afgelopen
weken diverse scheidingssinstallaties in Nederland geopend.31Kan de regering aangeven hoe de verhouding ligt tussen
afname van gestorte tonnen in Nederland en de toename van de export in Duitsland?
Zijn onderzoekgegevens bekend van de inzet van afval voor nuttige toepassingen
in Duitsland? Zo ja, welke bron en welke gegevens zijn dit dan? Van de uitgevoerde afvalstoffen wordt ongeveer 20% gestort. Voor 2002
komt dat ongeveer overeen met 200 kton. In ieder geval vermindert de hoeveelheid
in Nederland te storten afvalstoffen door de uitvoer met dit tonnage. De feitelijke
vermindering van de in Nederland te storten hoeveelheid is echter groter,
omdat ook afvalstoffen die na sortering in Duitsland nuttig worden toegepast,
anders in Nederland op de stort terecht zouden komen.Op basis van de nu bekende cijfers zal in 2002 ongeveer 1000 kton (deelstromen
en sorteerresiduen van) bouw en sloopafval en bedrijfsafval worden uitgevoerd
naar Duitsland. Als dit afval niet zou zijn uitgevoerd, zou het waarschijnlijk
in Nederland zijn gestort.32Heeft u mogelijkheden om de nuttige toepassingsgarantie
te controleren of bent u daarvoor afhankelijk van uw Duitse collega's? Zijn
de recente bezoeken van Nederlandse handhavers aan de Duitse scheidingsinstallaties,
waarin geen misstanden zijn aangetoond (uit vergaderstuk van het AOO van 23 oktober),
van tevoren aangekondigd, of waren dit onverwachte niet aangekondigde «undercover»
bezoeken? Hoe kan de regering meer dan 50% nuttige toepassing garanderen,
indien de regering niet zelf de bevoegdheid heeft om de controles uit te voeren
in Duitsland? Indien de regering de 50% nuttige toepassing niet kan garanderen,
waarom is dit dan in het LAP opgenomen?De kennisgever dient na het realiseren van de verwerking in het land van
bestemming een verklaring van verwerking af te geven (art. 5, lid 6 en art.
8, lid 6, van de EVOA). Deze verklaring is voor het land van herkomst de meest
directe informatie over de verwerking. Voor de feitelijke controle van de
nuttige toepassing in Duitsland is Nederland afhankelijk van de medewerking
van de Duitse autoriteiten. Met die autoriteiten vindt regelmatig overleg
plaats. Op 15 november vindt opnieuw een overleg met deze autoriteiten
plaats. De uitvoering van de EVOA is een verantwoordelijkheid van alle betrokken
lidstaten. Voor wat de feitelijke verwerking betreft, is het primair aan de
lidstaat van bestemming om na te gaan of conform de kennisgeving wordt gehandeld.
Die lidstaat heeft daartoe immers de rechtstreekse bevoegdheid. Gelet op de
signalen met betrekking tot de feitelijke uitvoering hebben de Nederlandse
handhavers contact opgenomen met hun Duitse collega's om nadere informatie
te verkrijgen. Recente bezoeken van Nederlands handhavers aan buitenlandse
installaties waren van te voren aangekondigd. De Duitse autoriteiten voeren
ook onaangekondigde controles uit. Bij een kennisgeving voor de uitvoer ten
behoeve van nuttige toepassing moet worden beoordeeld of de voorgenomen uitvoer
inderdaad de nuttige toepassing ten doel heeft. Nederland hanteert daarbij
als algemeen uitgangspunt, dat tenminste 50% van de afvalstof nuttig wordt
toegepast. In de sectorplannen is aangegeven in welke gevallen daarvan wordt
afgeweken. Voor bouw- en sloopafval is het percentage van 50% onverkort van
toepassing. Bij lagere voorgenomen percentages van nuttige toepassing wordt
de uitvoer als verwijdering aangemerkt en wordt geen toestemming voor de uitvoer
gegeven. Het feit, dat Nederland voor de controle afhankelijk is van het land
van bestemming, maakt nog niet dat van deze minimum eis moet worden afgezien.33Is de regering het ermee eens dat als de opmerkingen
van het Bundeswelt-ministerium juist zijn en «scheinverwertung»
werkelijkheid is, er in Duitsland afval gestort wordt dat in Nederland gesorteerd
had kunnen worden en waar slechts een beperkt deel naar de stort was gegaan? Er is geen aanleiding om te veronderstellen dat deze opmerkingen betrekking
hebben op de verwerking van Nederlandse afvalstoffen.34Wat is de algemene financiële onderbouwing van
het LAP? Wat zijn de financiële consequenties en afspraken voor de verschillende
prioriteiten, preventie, hergebruik, branden en storten?Voor preventie en afvalscheiding: zie de antwoorden op de vragen 39 en
40. Voor hergebruik en de stimulering van hoog calorisch verbranden (MEP):
zie onder meer de antwoorden op vragen 2, 19, 26 en 77. Voor storten: door
het afbouwen van het storten van brandbaar restafval, zullen de inkomsten
van stortplaatsen teruglopen. Stortplaatsen dienen echter sinds het eind van
de vorige eeuw, toen de herstructurering van de stortsector werd afgerond,
hun boekhouding alleen maar op het storten van onbrandbaar afval te baseren,
omdat het storten van brandbaar afval alleen is toegestaan bij bepaalde omstandigheden
(zoals een tijdelijk tekort aan verbrandingscapaciteit) en op den duur niet
meer voorkomt.35Is het waar dat verleende vergunningen op het gebied
van afvalstoffenverwerking van kracht blijven totdat ze verlopen zijn, zodat
het beleid dat in het LAP is neergelegd in een groot aantal gevallen pas over
aanzienbare tijd van kracht wordt? Zo ja, kan de regering aangeven voor welke
toepassingen en afvalstromen het nieuwe beleid (LAP) binnen 1 à 2 jaar
in de vergunning zal zijn verwerkt en voor welke dit pas later het geval zal
zijn? Wat betekent dit achterblijven van de vergunningverlening voor de milieu-effecten
van de afvalverwerking?Zie het antwoord op vraag 10.36In hoeverre deelt de regering de opvatting dat omwille
van het creëren van een goed investeringsklimaat voor het bedrijfsleven
in Nederland, het noodzakelijk is dat een vergunning voor het be- en verwerken
voor een langere termijn geldig dient te zijn in plaats van het genoemde maximum
van 10 jaar?Zie het antwoord op vraag 10.37Verwacht de regering dat bij de uitvoering van het
afvalbeleid een herijking van de regelgeving kan leiden tot een besparing
van administratieve lasten voor het bedrijfsleven?In de brief van 23 oktober 2002 (kamerstukken II 2002/2003, 28 600 XI,
nr. 10) is aangekondigd dat de VROM-regelgeving aan een herijking zal
worden onderworpen. In dit kader zal ook aan de afvalregelgeving aandacht
worden besteed. Hierbij moet worden bedacht dat de uitvoeringsbesluiten die
thans in voorbereiding zijn, grotendeels voortvloeien uit de onlangs in werking
getreden wijziging van de Wet milieubeheer (structuur beheer afvalstoffen)
(Stb. 2001, 346). Deze uitvoeringsbesluiten vervangen de diverse regelingen
in de huidige provinciale verordeningen. Vanzelfsprekend zullen de uitvoeringsbesluiten
aan een Actal-toets worden onderworpen. De verwachting is echter nu al dat
de besluiten zullen leiden tot een (belangrijke) besparing van de administratieve
lasten voor het bedrijfsleven. 38Welke factoren leveren, in procenten uitgedrukt, de
grootste bijdrage aan ontkoppeling?Voor de ontkoppeling tussen de groei van het afvalaanbod en de groei van
het Bruto Binnenlands Product (BBP) is een combinatie van verschillende factoren
verantwoordelijk, zoals overheidsbeleid, technologische ontwikkelingen, efficiëntere
productieprocessen en de ontwikkelingen rond de kosten voor verwijdering.
Deze factoren kunnen echter niet los van elkaar worden gezien. Zo is er overheidsbeleid
dat specifiek gericht is op afvalpreventie, maar er is ook beleid dat bijdraagt
aan het tot stand komen van nieuwe technieken en het efficiënter produceren.
Ook de toename van de kosten van verwijdering zijn voor een deel (en dus niet
volledig) toe te schrijven aan overheidsbeleid. Gezien de complexiteit waarin
deze factoren in elkaar grijpen is het niet mogelijk per factor aan te geven
hoe groot de bijdrage is aan de relatieve ontkoppeling en is het ook niet
mogelijk aan te geven welke factoren de grootste bijdrage leveren.39Hoeveel geld is uitgetrokken voor preventie en hoe
krijgt preventie de nodige praktische uitwerking?In hoofdstuk 13 van het LAP is aangegeven dat afvalpreventie niet als
een apart onderwerp wordt opgepakt, maar deel uitmaakt van het bredere begrip
preventie. Daaronder vallen de onderwerpen afvalpreventie, energie- en waterbesparing,
besparing op grond- en hulpstoffen en vervoermanagement. Reden hiertoe is
dat het voor zowel overheden als bedrijven doorgaans niet doelmatig is om
al deze aspecten afzonderlijk te behandelen. In milieuhygiënisch opzicht
en kosten is er dikwijls een onderling verband. Om deze reden wordt ook het
onderwerp afvalscheiding erbij genomen. Apart geld voor afvalpreventie bij
bedrijfsmatige activiteiten wordt daarom niet begroot. Het bedrag voor het
brede begrip preventie bedraagt ca. € 5 000 000, waarvan
voor dit onderwerp ca. € 3 000 000 is bestemd voor de
Subsidieregeling aanpak milieudrukvermindering en ca. € 2 000 000
is bestemd voor het op andere wijze faciliteren van het bevoegd gezag op grond
van het programma «Met preventie naar duurzaam ondernemen». Het
voornemen is vooralsnog dit bedrag tot en met 2005 voor deze doelen in te
zetten, waarna zal worden bezien of dit nog de meest gerede aanpak is.40Hebben gemeenten genoeg expertise en capaciteit voor
en ervaring met preventie via vergunningverlening? Wat is de motivering voor
deze decentrale aanpak?Expertise en ervaring is wel voorhanden, maar de mate waarin en het niveau
waarop moeten nog een belangrijke verbetering ondergaan. In het antwoord op
vraag 39 is reeds genoemd het programma «Met preventie naar duurzaam
ondernemen» en de subsidieregeling, die zicht richt op gemeenten. Voor
het programma vormen Novem en InfoMil het programmabureau en voor het verbeteren
van vergunningverlening en handhaving van preventie wordt een forse inzet
gepleegd, variërend van het geven van cursussen aan management en vergunningverleners/handhavers
tot en met uitbrengen van praktijkbladen en het organiseren van het uitwisselen
van informatie tussen betrokkenen. Mede aan de hand hiervan zullen gemeenten
beter kunnen bepalen welke capaciteit zij voor het onderwerp preventie moeten
inzetten. Op grond van de regeling kunnen gemeenten projecten uitvoeren, waarbij
het accent ligt op uitvoering. Een decentrale aanpak vloeit voort uit het
feit dat gemeenten het bevoegd gezag zijn en zijn belast met
vergunningverlening en handhaving, waarvan preventie een onderdeel uitmaakt.41Wordt de verwerking van afval er beter op als het moratorium
voor de afvalverbrandingsinstallaties is opgeheven? Zo ja, waarom? Zo nee,
waarom niet?Ja, al is de mate van verbetering afhankelijk van de aard van de verbrandingscapaciteit
die de komende periode wordt gerealiseerd. Daarom is de opheffing van het
moratorium gesteld op een datum waarop het stimuleringskader van de MEP beschikbaar
is. Er is momenteel in Nederland een overschot aan brandbaar restafval. Dit
overschot komt voornamelijk op de stortplaats terecht en dat is uit meerdere
oogpunten (klimaat, verlies van grondstoffen, ruimtebeslag enz.) ongewenst.
Als het opheffen van het moratorium leidt tot meer capaciteit voor verbranden
als vorm van verwijderen, waardoor het brandbaar afval niet meer hoeft te
worden gestort, dan is duidelijk dat de verwerking van het afval er beter
op is geworden. Het kan echter nog beter, namelijk door meer energie uit afval
terug te winnen dan in een conventionele afvalverbrandingsinstallatie. Dat
kan door afval in te zetten als brandstof in elektriciteitscentrales en cementovens
en de door de bouw van specifieke verbrandingsinstallaties of uitbreidingen
voor hoogcalorische verbranding bij bestaande afvalverbrandingsinstallaties.
Het inzetten van afval als brandstof is een belangrijk beleidspunt van het
LAP. Door overleg met het betreffende bedrijfsleven en het ontwikkelen van
een financieel stimuleringskader (MEP), wordt getracht de genoemde inzet te
stimuleren.Voor de volledigheid merk ik nog op dat het niet de bedoeling is dat afvalstoffen
die nu worden hergebruikt, straks als brandstof worden ingezet. Hergebruik
staat immers in de voorkeursvolgorde voor afvalbeheer hoger dan de inzet als
brandstof. Daarom bevat het LAP minimumstandaarden, die aangeven wat de minimale
hoogwaardigheid van verwerking is. Voorbeeld is oud papier en karton: dat
kan worden gebruikt om nieuw papier te maken, maar kan ook worden ingezet
als brandstof. Om dat laatste te voorkomen, is materiaalhergebruik vastgesteld
als minimumstandaard voor oud papier en karton.42Heeft het niet verhogen van de stortbelasting te maken
met het feit dat veel bouw- en sloopafval alsook bedrijfsafval wordt geëxporteerd
naar EU buurlanden voor nuttige toepassingen? Wat wordt er aan gedaan om datzelfde
afval in Nederland te verwerken (capaciteit) in de lijn van het nabijheidprincipe?Nee, het niet verhogen van de stortbelasting heeft niet te maken met de
toegenomen uitvoer van bouw- en sloopafval. Voor de stimuleringsmaatregelen
voor het verwerken en nuttig toepassen van deze afvalstoffen in Nederland
wordt verwezen naar het antwoord op vraag 8.43Leiden de hoge storttarieven niet tot problemen met
de verwerking daarvan, zoals het geval van de Derde Merwedehaven? Hoe wordt
de verantwoordelijkheid van het Rijk gezien met betrekking tot continuïteit
van de eindverwerking?De vraag suggereert dat er een relatie zou bestaan tussen de hoge storttarieven
en de problemen die zich hebben voorgedaan op de stortplaats Derde Merwedehaven
(stankhinder). Daarvan is echter geen sprake. Integendeel, de hoge storttarieven
dragen er juist toe bij dat het storten van afvalstoffen met veel organischafval,
af neemt. Het was dit organisch houdend afval dat in combinatie
met het uitvallen c.q. lange tijd niet goed functioneren van het stortgasonttrekkingssysteem
zorgde voor de stankhinder. Het storten van afval met organisch materiaal
op de betreffende stortplaats is op grond van de vergunning niet toegestaan.
Met betrekking tot de verantwoordelijkheid van het Rijk voor de continuïteit
van de verwijdering, wijs ik er op dat achtereenvolgende Kabinetten de verwijdering
als een nutsfunctie, dat wil zeggen als een maatschappelijk onmisbare voorziening,
hebben gekwalificeerd. Zij hebben daarbij tevens aangegeven dat dit met zich
brengt dat de overheid moet waarborgen dat deze voorziening altijd in voldoende
mate en voor iedereen toegankelijk aanwezig is. In het uiterste geval, bijvoorbeeld
als het particulier initiatief daarin tekort schiet, zal de overheid de daarvoor
benodigde capaciteit zelf realiseren.44Wat voor harde voorwaarden zullen gelden voor het openstellen
van de Nederlandse afvalmarkt (storten)? Wanneer is er sprake van een level
playing field?Voor het nuttig toepassen van afval is reeds sprake van een Europese en
ten dele zelfs wereldmarkt. Het betreft hier meer dan driekwart van al het
afval. Het LAP streeft ernaar ook voor afvalverbranding als vorm van verwijderen
vanaf 2006 een Europese markt te realiseren. Om bij open grenzen voor
brandbaar afval de eigen afvalbeheersstructuur en het realiseren van de doelstellingen
ten aanzien van het beheer van afvalstoffen niet in gevaar te brengen, is
het noodzakelijk te komen tot gelijkwaardige milieu-eisen en gelijkwaardige
afvalsturende regelgeving in Nederland, Duitsland, België en Frankrijk.
Na implementatie van de Richtlijn verbranden afvalstoffen zijn de milieu-eisen
voor afvalverbranding geharmoniseerd. Mijn verwachting is dat gezien de ontwikkelingen
in genoemde landen vanaf 2006 ook sprake zal zijn van gelijkwaardige
afvalsturende regelgeving. Dit is een harde voorwaarde voor het openstellen
van de Nederlandse grenzen. In mijn bijgevoegde brief (SAS/200 209 1243)
ga ik in op recente ontwikkelingen met betrekking tot het realiseren van een
gelijk speelveld voor afvalbeheer in de EU.45Waarom is er nog geen (relatieve) ontkoppeling te bespeuren
bij consumenten en in de sector van handel, diensten en overheid? Waarom scoren
beide categorieën slecht met betrekking tot hergebruik en wat zal de
aanvullende inzet zijn om deze trend om te keren?In de antwoorden op de vragen 39 en 40 is reeds aangegeven dat een forse
inspanning wordt gepleegd om het aanbod aan afvalstoffen afkomstig van de
sector handel, diensten en overheden terug te dringen. Dit onder meer door
(afval)preventie meer en beter op de agenda bij bedrijven te krijgen en afvalscheiding
te stimuleren. Ook voor huishoudelijke afvalstoffen wordt een forse inzet
gepleegd. Dat gebeurt op grond van het «Stimuleringsprogramma afvalscheiding
en afvalpreventie huishoudelijk afval» van het Afval Overleg Orgaan
en de «Subsidieregeling aanpak milieudrukvermindering» (inzet
ca. € 3 000 000 en daarnaast uitvoeringskosten en de kosten
van het bureau van het AOO als programmabureau).46Hoe kan de voorkeursvolgorde voor afval, de zogenaamde
Ladder van Lansink, nog gelden als op Europees niveau verbranden en hergebruik
onder dezelfde definitie («nuttige toepassing») vallen? Hergebruik en de inzet van afval als brandstof vallen beiden onder het
begrip nuttige toepassing, maar binnen nuttige toepassing bestaat in Nederland
nog wel degelijk een voorkeursvolgorde. Die volgorde is in de Wet milieubeheer
opgenomen en leidend voor het afvalbeheer zoals dat in het LAP is beschreven.
Dat heeft onder meer geleid tot het vaststellen van minimumstandaarden, die
aangeven wat de minimale hoogwaardigheid is van afvalbeheer voor afzonderlijke
(categorieën van) afvalstoffen. De voorkeursvolgorde is ook internationaal
een algemeen geaccepteerd uitgangspunt (zie Kaderrichtlijn afvalstoffen).
Het LAP geeft ook de beperkingen aan van de minimumstandaarden bij uitvoer.
Een uitvoer voor nuttige toepassing, ook al is de vorm van nuttige toepassing
in het buitenland lager dan die in Nederland, kan nauwelijks worden tegen
gehouden. Daarom streeft Nederland in internationaal verband naar de invoering
van internationale minimumstandaarden. Met dergelijke standaarden neemt internationaal
de hoogwaardigheid van het afvalbeheer toe en wordt er internationaal een
gelijke benadering voor de verwerking van afval gerealiseerd.47De teruggave van de regulerende energiebelasting (REB)
voor verbrandingsinstallaties staat op de tocht, zoals te lezen valt in het
Belastingplan 2003. Wat gebeurt er met de nieuwe verbrandingsinstallaties
met hoog calorische waarde en beter rendement? Krijgen deze wel in de toekomst
een REB-korting?Zie het antwoord op vraag 26.48Wat is het beleid ten aanzien van het immobiliseren
van afvalstoffen, zoals bijvoorbeeld door AVR op de Maasvlakte gebeurt? Hoeveel
van dergelijke immobilisatie-installaties zijn er gerealiseerd dan wel gepland?
Wat is de geplande instandhoudingtermijn van deze opslag? Hoeveel van het
C2-afval komt hier terecht? Wat gebeurt er daarna met de hier opgeslagen stoffen?
Wordt immobilisatie financieel of anderszins door de overheid gestimuleerd
en zo ja, hoe en met welk budget?Het beleid voor immobiliseren van afvalstoffen is vastgelegd in de Regeling
acceptatie geconditioneerde gevaarlijke afvalstoffen op stortplaatsen en de
bijbehorende toelichting (Stcrt. 16 juli 2002, nr. 133). Naar deze
regeling wordt verwezen. Tot nog toe is slechts een immobilisatie-installatie
op basis van deze regeling operationeel. Er zijn geen andere voornemens bekend
om op korte termijn ook andere installaties in te richten. De geïmmobiliseerde
afvalstoffen worden op een afzonderlijk compartiment van een deponie gebracht,
conform de eisen die in boven genoemde regeling zijn opgenomen. De afvalstoffen
blijven permanent op de stortplaats. Een belangrijk deel van het C2-afval
wordt thans geïmmobiliseerd en gestort in een afzonderlijk compartiment
van een stortplaats. Mede hierdoor is het aanbod van afvalstoffen op de C2-deponie
afgenomen. De geïmmobiliseerde afvalstoffen betreffen overigens niet
alleen afvalstoffen die anders op de C2-deponie zouden worden gestort. Het
gaat bijvoorbeeld ook om AVI-vliegassen. Deze vliegassen werden voorheen veelal
in big-bags gestort. Het immobiliseren van gevaarlijke afvalstoffen wordt
door de overheid niet financieel of anderszins ondersteund. Het toezicht op
de C2-deponie vindt plaats door het bevoegde gezag: de provincie Zuid-Holland.49Welke vormen van concurrentie ondervindt de C2-deponie
op de Maasvlakte? Heeft de beheerder van de C2-deponie, de AVR, er op enigerlei wijze belang bij dat zoveel mogelijk afvalstoffen voor storten op
de C2-deponie worden aangeboden? Zo ja, wat is dit belang?De C2-deponie is de enige deponie van de soort in Nederland en toentertijd
op kosten van het ministerie van VROM gebouwd om een verantwoorde verwerking
van deze gevaarlijke afvalstoffen mogelijk te maken. In die zin ondervindt
deze deponie geen concurrentie. In het Meerjarenplan gevaarlijke afvalstoffen
II is een voorkeursvolgorde opgenomen voor de verwerking van C2-afvalstoffen.
Deze voorkeursvolgorde is overgenomen in de vergunning van de C2-deponie en
in hoofdstuk 18 van het LAP. De voorkeursvolgorde houdt in dat afvalstoffen
die kunnen worden geïmmobiliseerd binnen de daarvoor geldende kaders
niet op de C2-deponie mogen worden gestort. AVR is belast met de exploitatie
van de C2-deponie en heeft uit dien hoofde belang bij het storten van afvalstoffen
in deze deponie. Dit belang is beperkt omdat de verwachte exploitatietekorten
van de deponie door VROM worden gedragen. Een en ander is in het nutscontract
tussen VROM en AVR geregeld.50Welke nadere eisen stelt de regering aan het immobiliseren
van afvalstoffen? Komen de geïmmobiliseerde afvalstoffen uitsluitend
terecht in een compartiment op een gewone stortplaats of zijn er nog andere
bestemmingen voor? Zo ja, welke? Welke controles vinden plaats ten aanzien
van de milieu-effecten (bijv. uitlogen) van de geïmmobiliseerde afvalstoffen?Zie het antwoord op vraag 48.51Op grond waarvan is de bijzondere status van AVI-bodemassen
in het Bouwstoffenbesluit verlengd tot 2006, waardoor hogere uitloogwaarden
van koper en molybdeen dan voor andere bouwstoffen zijn toegestaan? Waarom
heeft de regering niet vastgehouden aan het laten vervallen van deze categorie
per 1-1-2003?Het beleid is gericht op hergebruik en het voorkomen van storten. Voor
AVI-bodemas worden op pilot-schaal verschillende oplossingen momenteel onderzocht.
De verwachting is dat één of meerdere oplossingen in 2005 kunnen
worden geïmplementeerd. Voor de continuïteit van de afzet is de
bijzondere categorie verlengd tot 1 januari 2006.52Wat gebeurt er met het AVI-rookgasreinigingsresidu
dat wordt gestort in big bags? Hoelang blijft dit residu op deze wijze opgeslagen?
Wat gebeurt er daarna mee?Storten op een stortplaats impliceert het voornemen om de afvalstoffen
permanent op die stortplaats te laten liggen. Ook na afwerking van de stortplaats
als deze geheel is gevuld. Dit geldt voor alle afvalstoffen op die stortplaats
en dus ook voor AVI-rookgasreinigingsresidu in big-bags.53Vindt er uitvoer van C2-afval plaats (bijv. AVI-bodemassen)
anders dan naar Duitsland (storten in mijnen)? Zo ja, welke landen?Er vindt geen uitvoer van C2-afvalstoffen plaats anders dan naar de Duitse
zoutmijnen. AVI-bodemassen vallen overigens niet onder de C2-afvalstoffen. 54Welk beleid wordt er gevoerd om te registreren waar
in Nederland AVI-bodemassen zijn en worden toegepast in grond-, weg- en waterbouwkundige
werken, overeenkomstig de minimumstandaard voor AVI-bodemas? Is er een centrale
(rijk) dan wel decentrale (provincie, gemeente) registratie van de locaties
waar AVI-bodemassen zijn toegepast?Het beleid is vastgelegd in artikel 11, zevende lid van het Bouwstoffenbesluit
bodem- en oppervlaktewaterbescherming. Het doen van meldingen is hierin geregeld.
Er is geen centrale registratie.55Waarop baseert de regering haar verwachting (bijv.
welke studie, door wie uitgevoerd) dat bij storten na immobilisatie de effecten
die optreden bij het falen van de bovenafdichting van een stortplaats kleiner
zijn dan bij het onbehandeld storten van vliegas in big bags? Wat zal het
beleid zijn wanneer deze verwachting onverhoopt ongegrond blijkt te zijn?Bij immobilisatie worden de afvalstoffen gebonden aan (ingekapseld in)
andere materialen. Bij het onbehandeld storten in big bags worden de afvalstoffen,
zoals de tekst al aangeeft, niet gebonden aan (ingekapseld in) andere materialen,
maar los in een zak gestort. Het is duidelijk dat bij het falen van een afdichting
een ongebonden afvalstof eerder tot ongewenste effecten leidt dan een afvalstof
die wel is gebonden. Er zijn momenteel geen redenen om te veronderstellen
dat die verwachting ongegrond is.56Is er beleid om te voorkomen dat stoffen op de C2-deponie
terecht komen, doordat ze überhaupt niet geproduceerd worden? Zo ja,
hoe ziet dit beleid eruit? Zo nee, waarom niet?Het beleid is er in het algemeen op gericht om het ontstaan van C2-afvalstoffen
te voorkomen, resp. om te bevorderen dat alsnog andere verwerkingsmogelijkheden
worden ontwikkeld. De kosten van het verwijderen van deze afvalstoffen vormen
daartoe reeds een belangrijke stimulans. Daarnaast is het mogelijk gemaakt
via de Regeling acceptatie geconditioneerde gevaarlijke afvalstoffen op stortplaatsen
en de bijbehorende toelichting (Stcrt. 16 juli 2002, nr. 133) om
C2-afvalstoffen waarbij daartoe de mogelijkheden bestaan, te immobliliseren
en op een afzonderlijk compartiment van een C3-stortplaats te bergen. Hierdoor
is het aanbod van de afvalstoffen voor berging op de C2-deponie aanzienlijk
verminderd. Er is geen voornemen aanvullende financiële beleidsmaatregelen
te treffen.57In paragraaf 4.3 wordt erkend dat de definitie
van de Kaderrichtlijn afvalstoffen soms tot discussie leidt of een stof een
afvalstof is of niet. Deelt de regering de opvatting dat herziening van deze
definitie noodzakelijk is, opdat een nieuwe benadering mogelijk wordt gemaakt
waarbij de toekomst van het materiaal (c.q. de nuttige toepassing of positieve
economische waarde) centraal moet staan?In de eerste plaats wijs ik er op dat in het 6e Milieu-actieprogramma
van de Europese Unie is aangegeven dat de Europese Commissie criteria opstelt
op basis waarvan het onderscheid tussen afvalstoffen en niet afvalstoffen
kan worden gemaakt. Tot het moment dat de Commissie met die criteria komt,
zullen de lidstaten moeten werken met criteria die zij ontlenen aan uitspraken
van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen en van de nationale
rechter. Gelet op de uitspraken van het Europese Hof, zullen de toekomstige bestemming
van het materiaal dan wel de positieve economische waarde, zeker mede in beschouwing
worden genomen bij het ontwikkelen van de onderscheidende criteria dan wel
het herformuleren van de definitie van afvalstoffen. Maar, geheel in lijn
met de uitspraken van het Hof, vormen deze criteria slechts een aanwijzing
dat het al dan niet om een afvalstof gaat. Om die vraag te kunnen beantwoorden,
zo heeft het Hof bij herhaling aangegeven, zal moeten worden beoordeeld met
inachtneming van alle omstandigheden. Verder moet rekening worden gehouden
met de doelstelling van de kaderrichtlijn en moet er voor worden gewaakt dat
geen afbreuk wordt gedaan aan de doeltreffendheid daarvan.58Wie zijn de belanghebbenden die worden betrokken bij
het onderzoek naar «een redelijk alternatief» voor het storten
van AVI-rookgasreinigingsresidu in bigbags? Maken vertegenwoordigers van milieu-
en natuurorganisaties en omwonenden hier ook deel van uit?Bij het onderzoek zijn naast het Ministerie van VROM ook IPO, VVAV en
enkele individuele stortplaatsbeheerders betrokken. Bij de begeleiding zijn
geen omwonenden of vertegenwoordigers van milieuorganisaties betrokken.59In hoeverre spoort het bovengenoemde onderscheid met
het advies van Advocaat-Generaal Jacobs van het Europees Hof van Justitie
in de zaak EC/Luxemburg?Ik neem aan, gelet op de verwijzing naar de zaak EC/Luxemburg, dat de
vraagsteller met «bovengenoemd onderscheid» bedoelt het onderscheid
tussen verwijderen en nuttig toepassen bij het verbranden van afvalstoffen.
In de zaak commissie v Luxemburg is de vraag of de verbranding van huishoudelijk
afval in een afvalverbrandingsinstallatie (AVI), waarbij bijna alle vrijkomende
warmte wordt gebruikt om energie op te wekken, moet worden geclassificeerd
als verwijdering of als nuttige toepassing. Op 26 september 2002 heeft
de Advocaat Generaal een mening over deze zaak uitgebracht. De AG neemt als
leidraad voor het onderscheid tussen verbranden als vorm van verwijdering
en hoofdgebruik als brandstof het hoofddoel van de handeling. Wanneer afval
wordt verbrand in een installatie die speciaal is bestemd voor afvalverbranding
is sprake van verwijdering. Wanneer afval ter vervanging van primaire brandstoffen
wordt verbrand in een installatie die integraal onderdeel uitmaakt van een
industrieel proces dient deze handeling te worden aangemerkt als nuttige toepassing.
Voorwaarden daarbij zijn wel dat de handeling resulteert in een netto energieproductie
en de opgewerkte energie wordt ingezet in dat productieproces. Volgens de
AG is het niet toegestaan dat lidstaten nadere criteria stellen voor het onderscheid
tussen R1 en D10, bijvoorbeeld door middel van een calorische grens.In het LAP wordt aangegeven dat een AVI wel een installatie van nuttige
toepassing kan zijn, bijvoorbeeld als specifieke (sorteer)stromen met een
bepaalde calorische waarde (meer dan 11,5 MJ/kg) worden verbrand. Daarom staat
het LAP uitvoer toe van die specifieke (sorteer)stromen naar een AVI in het
buitenland. Als de mening van de AG door het Hof van Justitie wordt overgenomen
en een AVI per definitie een installatie voor verwijdering is, dan moet het
LAP worden aangepast. Het heeft geen gevolgen voor de afvalstromen die de
Nederlandse AVI's kunnen en mogen verbranden. Wel betekent het dat de uitvoer
van specifieke (sorteer)stromen naar buitenlandse AVI's niet meer als nuttige
toepassing maar als verwijdering moet worden gekarakteriseerd. In dat geval
geldt een andere paragraaf uit het toetsingskader in- en uitvoer en kan (maar hoeft niet) besloten worden de betreffende uitvoer niet toe te staan
(zie paragraaf 12.5.2 van het LAP).Verder zegt het LAP dat het verbranden van afvalstoffen met een calorische
waarde van minder dan 11,5 MJ/kg als verwijdering moet worden aangemerkt,
ook als die verbranding in andere installaties dan afvalverbrandingsinstallaties
plaatsvindt (bijvoorbeeld cementovens). Ook hier geldt dat als de mening van
de AG door het Hof van Justitie wordt overgenomen, het LAP moet worden aangepast.
Het verbranden van afvalstoffen in bijvoorbeeld cementovens is dan altijd
nuttige toepassing. Zie ook het antwoord op vraag 9.60In hoeverre is het voorgestelde onderscheid D10-R1
(te weten het onderscheid in nuttige toepassing en verwijdering: 11,5 MJ/kg
als calorisch criterium voor brandbare afvalstoffen) in overeenstemming met
Europese definities? Wat is het standpunt van de Europese Commissie in dezen?
In hoeverre spoort het voorgestelde onderscheid met het advies van Advocaat-Generaal
Jacobs van het Europees HvJ in de zaak EC/Luxemburg?Zoals in het LAP (paragraaf 4.5) en de Nota van aanpassing LAP (blz.
43 en 44) is aangegeven, bevat het LAP een nadere invulling van het begrip
nuttige toepassing in die situaties waarin op Europees niveau (nog) geen invulling
is gegeven. Een van die invullingen betreft het onderscheid tussen R1 en D10
bij het verbranden van afvalstoffen. Van de zijde van de Commissie zijn hiervoor
in het verleden voorstellen gedaan, maar het heeft nog niet tot resultaat
geleid. Nederland is daarom, net als andere landen, genoodzaakt een eigen
invulling te geven, omdat anders geen toetsing voor bijvoorbeeld in- en uitvoer
mogelijk is. De Commissie is het niet eens met de invulling door Nederland,
zoals aangegeven in de Uitvoerig Gemotiveerde Mening (UGM) over het ontwerp-LAP
van 26 april 2002. Op 2 augustus 2002 is een antwoord van de Minister
van VROM aan de Commissie gestuurd. De Commissie heeft vervolgens op 10 oktober
2002 een repliek op het antwoord van Nederland gestuurd (zie ook antwoord
op vraag 9). De zaak EC/Luxemburg kan consequenties hebben voor het LAP: zie
hiervoor de antwoorden op vraag 9 en 59.61Een van de uitgangspunten van het LAP is dat het afvalbeheer
een bijdrage levert aan het klimaatbeleid. Onder meer de AVI's krijgen daar
in de vorm van energiewinning uit afval en de productie van secundaire brandstoffen
een essentiële rol in toebedeeld. In 2012 dient 3,6 miljoen ton brandbare
afvalstoffen op jaarbasis (o.m. p. 241) te worden ingezet voor dat doel. Is
de regering van mening dat de explosief toegenomen export van brandbare afvalstoffen
het uitgangspunt onder druk zet, waardoor de genoemde 3,6 miljoen ton inzet
voor het klimaatbeleid niet haalbaar is?Nee. Het klopt dat er momenteel veel afval wordt uitgevoerd (dat daarna
voor meer dan 80% nuttig wordt toegepast). De verwachting is echter dat die
uitvoer een tijdelijke zaak is, omdat door in voorbereiding zijnde Duitse
regelgeving het storten van Duits brandbaar afval wordt tegen gegaan. De Duitse
afvalaanbieders zullen dan andere verwerkingsvormen moeten zoeken voor hun
afval en dan terecht komen bij de installaties die nu het Nederlandse afval
verwerken. Vanaf dat moment zal de uitvoer van Nederlands afval naar Duitsland
waarschijnlijk terug gaan lopen. Om te stimuleren dat in Nederland de inzet
van afvalstoffen als brandstof wordt gerealiseerd, wordt een financiële
stimuleringsregeling opgesteld (zie het antwoord op vraag 26). Overigens wordt
in de vraag gesteld dat de AVI's een essentiële rol krijgen bij de energiewinning
uit afval en de productie van secundaire brandstoffen. Dat geldt
alleen voor specifieke uitbreidingen van avi's die gericht worden op het verbranden
van hoogcalorische stromen. Het LAP streeft immers naar meer inzet van afvalstoffen
als brandstof en dat dient met name plaats te vinden in elektriciteitscentrales,
cementovens en specifieke verbrandingsinstallaties, cq uitbreidingen voor
hoogcalorische verbranding bij avi's. Het moratorium op uitbreiding van capaciteit
voor verbranden als vorm van verwijdering wordt opgeheven, maar de voorkeur
voor de inzet van afvalstoffen als brandstof blijft bestaan. Verbranden als
vorm van verwijderen blijft een essentiële schakel in de afvalbeheerketen,
maar moet alleen gebruikt worden voor het afval dat niet op een hoogwaardigere
wijze kan worden verwerkt.62Hoe beoordeelt de regering de toegenomen export van
(o.a. brandbare) afvalstoffen in de eerste drie kwartalen van dit jaar beredeneerd
vanuit de doelstellingen van het LAP in de planperiode?De uitvoer van bouw- en sloopafval voor nuttige toepassing wordt in beginsel
positief beoordeeld. De beoogde nuttige toepassing brengt de doelstelling
in het LAP tot het verminderen van de hoeveelheid te storten afvalstoffen
dichterbij. De uitvoer dient dan wel conform de in het kader van de EVOA voorgeschreven
procedures en de kennisgeving te geschieden. De maatregelen om afwijkingen
daarvan te beperken zijn neergelegd in bijgevoegde brief. De uitvoer is in
overeenstemming met het (tijdelijk nog bestaande) moratorium op de bouw van
nieuwe AVI's. Immers door de uitvoer vervalt voor een deel de noodzaak om
(tijdelijk) brandbaar afval te storten. De stortbelasting wordt niet beïnvloed
door de uitvoer. Integendeel, nu de hoeveelheid te storten brandbaar afval
door de uitvoer afneemt, zal de stortbelasting (nog) minder financiële
gevolgen hebben voor het Nederlandse bedrijfsleven. De uitvoer heeft geen
invloed op het onderscheid tussen verwijdering en nuttige toepassing en het
daarvoor gehanteerde percentage van 50% en evenmin op het onderscheid R1-D10.63Hoe beoordeelt de regering de bovengenoemde toegenomen
export in relatie tot de gekozen instrumenten, zoals de moratoria op capaciteitsuitbreiding,
stortbelasting, 50% criterium voor nuttige toepassing voor uitvoer en het
onderscheid tussen R1 (nuttige toepassing) en D10 (verwijdering) op het calorisch
criterium van 11,5 MJ/kg afvalstof?Zie het antwoord op vraag 62.64Klopt het dat Nederland zeer strenge normen kent voor
zware metalen in compost, in vergelijking tot andere Europese landen en de
rest van de wereld? Zo ja, loopt Nederland hierbij niet te zeer uit de pas
als het gaat om de internationale hergebruikmarkt?Antwoord 64 en 65: Nederland kent, in vergelijking met andere EU lidstaten
strenge normen voor zware metalen in compost omdat in Nederland het bodembeschermingsbeleid
het uitgangspunt is. Het gebruik van organische meststoffen mag niet leiden
tot accumulatie van metalen in de bodem. Dit betekent dat toevoer aan zware
metalen niet meer mag zijn dan de hoeveelheid metalen die met het gewas worden
afgevoerd. Zie ook het antwoord op vraag 4. In totaal wordt in Nederland 647
kton compost geproduceerd, waarvan 154 kton in de land- en tuinbouw wordt
toegepast. Om een te grote afhankelijkheid van de afzet in de land- en tuinbouw
te voorkomen wordt bezien of het aantal bestemmingen kan worden
uitgebreid en wordt het toepassen van compost buiten de land- en tuinbouw
gestimuleerd. Nederland loopt hiermee Europees niet uit de pas. Momenteel
is een Europese richtlijn in deze in voorbereiding.65Is er een afzetmarkt voor GFT-compost, aangezien een
voorwaarde voor gescheiden inzameling is dat er een afzetmarkt voor producten
daaruit is of kan worden gecreëerd? Klopt het dat de zogenaamde reparatie
van regelgeving alleen maar leidt tot een aanzienlijke aanscherping met als
gevolg een commercieel uitzichtloos perspectief? Welk effect heeft dit op
de afzetmogelijkheden voor GFT-compost en voor het draagvlak bij Nederlandse
huishoudens voor het gescheiden aanbieden?Met de voorgenomen reparatie van regelgeving zal het niet meer mogelijk
zijn om GFT compost onder de noemer van zwarte grond onbeperkt af te zetten
in de landbouw. Om de afzet ook in de toekomst te garanderen zal echter een
verrekeningsfactor mogen worden toegepast. Bij de voorgenomen reparatie worden
de mogelijkheden tot het behouden van voldoende afzetmogelijkheden nadrukkelijk
in de afweging betrokken. Zie verder het antwoord op vraag 64.66Hoe verhouden de gemiddelde gehaltes aan zware metalen
in GFT-compost zich tot de normen voor schone en zeer schone compost? Klopt
het dat GFT-compost voor 6 van de 8 elementen uit het BOOM is te bestempelen
als zeer schone compost? Klopt het dat voor Koper slechts sprake is van een
geringe overschrijding van de norm voor zeer schone compost en dat alleen
de huidige Zink-norm het knelpunt vormt in de mogelijkheid zeer schone compost
uit GFT-afval af te zetten?De normen voor «compost» blijken voor alle installaties in
Nederland en voor alle metalen uit het BOOM haalbaar. Slechts voor incidentele
«slechte partijen» worden de normen voor «compost»
overschreden. Aan de normen voor «zeer schone compost» wordt voor
zink nooit voldaan en voor koper bijna nooit. Voor twee van de acht metalen
is de normering voor «zeer schone compost» dus structureel een
probleem. Daarnaast wordt ook voor lood in een kwart tot een derde van de
gevallen de norm voor «zeer schone compost» niet gehaald. In iets
mindere mate geldt dit ook voor nikkel. Alleen voor de overige vier metalen
(arseen, cadmium, chroom en kwik) is de normering voor «zeer schone
compost» geen probleem. De omvang van de overschrijding van de norm
voor «zeer schone compost» varieert zowel per installatie als
per partij en zelfs per moment in het seizoen. De gemiddelde overschrijding
is voor koper ongeveer 30% van de norm. Voor zink is dit ongeveer 125%, ofwel
gemiddeld is het zinkgehalte in partijen GFT-compost meer dan het dubbele
van de normering voor «zeer schone compost». Zoals aangegeven
zijn de normen voor «zeer schone compost» ook voor lood en nikkel
regelmatig te hoog maar vormen de normen voor «compost» voor geen
van de metalen, dus ook niet voor koper en zink, een probleem.67Is het waar dat ziekenhuizen het meest gevaarlijke
afval (klinisch afval uit de laboratoria) zelf mogen ontsmetten en naar AVI's
afvoeren? Klopt het dat ziekenhuizen voor andere categorieën afval, die
ze ook zelf zouden kunnen ontsmetten, verplichte winkelnering bij Ziekenhuisafval
verbrandingsinstallatie Nederland (ZAVIN) hebben, hetgeen voor hen een kostenverhoging
betekent? Zo ja, wat is de reden hiervoor? Is de regering bekend met het standpunt
van het Milieuplatform Zorgsector (verwoord in een brief aan Minister Pronk
van 25 februari 2002)? Zo ja, wat is hierop uw reactie? Bij ziekenhuisafval is niet zozeer een onderscheid in gevaarlijk en niet
gevaarlijk afval van belang, maar het onderscheid in specifiek ziekenhuisafval
en niet specifiek ziekenhuisafval. In het LAP is omschreven wat onder specifiek
ziekenhuisafval moet worden verstaan. Als minimumstandaard voor de verwerking
van specifiek ziekenhuisafval is vastgelegd dat verwerking moet plaatsvinden
bij de Zavin. De AVR vervult hierbij een achtervang functie indien verwerking
bij de Zavin niet kan plaatsvinden. Afval van klinische en microbiologische
laboratoria dat bacterieel, viraal of met schimmels is besmet, is één
van de stromen die onder specifiek ziekenhuisafval wordt gerangschikt. Voor
deze stroom wordt het in het LAP mogelijk gemaakt de stroom te decontamineren
en af te voeren naar een AVI. Voorwaarde is dat deze wijze van verwerking
in de vergunning is opgenomen. Het ontstaan van de verwijderingsstructuur
voor specifiek ziekenhuisafval dateert uit begin jaren 90. De reden voor het
creëren van een specifieke structuur hing samen met de bijzondere eigenschappen
van specifiek ziekenhuisafval. Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van een
structuur waarin aandacht bestaat voor drie aspecten: milieuhygiënische,
ethische en esthetische. Uiteindelijk is een keuze gemaakt voor één
eindverwerker waar verwerking lekvrij kon plaatsvinden. De keuze voor één
eindverwerker hing samen met een minimaal benodigde capaciteit om rendabel
te kunnen opereren. Bij de inspraak op het ontwerp-LAP is zowel door het Milieuplatform
Zorgsector als door het ministerie van VWS gevraagd om een aanpassing van
de verwijderingsstructuur van ziekenhuisafval. Mede als gevolg daarvan is
in het LAP thans een onderzoek aangekondigd naar alternatieve verwerkingswijzen
voor specifiek ziekenhuisafval. Daarbij zal, in samenspraak met VWS, onderzocht
worden welke inzamelings- en verwijderingsstructuur het beste is en welke
randvoorwaarden daarvoor moeten gelden. Bij enkele ziekenhuizen worden proeven
uitgevoerd met het decontamineren van ziekenhuisafval, gevolgd door verbranden
in een AVI. Mede aanleiding voor het doen van deze proeven vormden de kosten
van verbranding bij de Zavin. De resultaten van deze proeven zullen bij het
onderzoek worden betrokken.68Waarom is in het Interdepartementaal beleidsonderzoek/Marktwerking,
deregulering en wetgevingskwaliteit (IBO/MDW-onderzoek) naar de instrumenten
voor het afvalbeleid niet ingegaan op de prijselasticiteit van afvalstoffenbelasting?
Als dit wel zou zijn gebeurd, wat zou dan de uitkomst zijn?De veronderstelling dat in het IBO/MDW-onderzoek niet zou zijn ingegaan
op de prijselasticiteit van de afvalstoffenbelasting is niet juist. In de
verschillende scenario's die in dat onderzoek zijn doorgerekend, is met verschillende
tarieven van die belasting gerekend en is nagegaan welke invloed daarvan uitging
op de hoeveelheden te storten en te verbranden afval. Dat heeft er toe geleid
dat de verdere verhogingen van de stortbelasting, die in eerdere concepten
van het LAP waren aangekondigd, zijn geschrapt.69Onderschrijft de regering de conclusies van het onderzoek
«Doeltreffend Afvalsturen» van het Onderzoekscentrum voor Financieel-Economische
Beleid (OCFEB, 4 oktober 2002)?Nee. Het door de VVAV opgedragen onderzoek, waarin gepleit wordt voor
een verlaging van de stortheffing, komt weinig onderbouwd over en wijkt nogal
sterk af van eerder in opdracht van de overheid uitgevoerd onderzoek door
dezelfde onderzoeksorganisatie. Zowel op de gehanteerde uitgangspunten als
de getalsmatige bewerking is veel commentaar mogelijk. Niet alleen wetenschappelijk
maar ook politiek zijn de conclusies van het rapport aanvechtbaar.
Een verlaging van de stortheffing zou bovendien een ernstige marktverstoring
betekenen, afvalverbrandingsinstallaties in grote problemen brengen en de
kosten voor de burger sterk verhogen. Inmiddels heeft ook het afvalbedrijfsleven
zich van de conclusies van het rapport gedistantieerd.70Remt het voorgestelde systeem van minimumstandaarden
de innovatie voor verwerkingstechnieken, anders dan verbranden, af? Zo ja,
waarom? Zo nee, waarom niet?Nee. De minimumstandaard legt een minimumniveau vast, maar vergunningverlening
voor hoogwaardiger verwerkingstechnieken is altijd mogelijk, ook wanneer een
minimumstandaard is geformuleerd als specifieke techniek en de nieuwe innovatieve
techniek niet aan de betreffende formulering voldoet. In het LAP wordt op
een aantal plaatsen zelfs expliciet vooruitgekeken naar de ontwikkeling van
nieuwe technieken (teermastiek, shredderafval, asbest, C2-afval, enz.). Dergelijke
nieuwe technieken kunnen nu al vergund worden (beter mag altijd). Daarnaast
zal de minimumstandaard, wanneer de markt dat mogelijk maakt, tezijnertijd
naar boven zal worden bijgesteld. Samengevat legt de minimumstandaard dus
een bodem, stelt zij geen plafond, en staat zij ook niet haaks op andere beleidsmaatregelen
uit het LAP die gericht zijn op het stimuleren van een meer hoogwaardige verwerking
(zie ook vraag 71).71Het LAP legt absolute minima vast en kent afwijkingsmogelijkheden
naar beneden. Waarom worden de minimumstandaarden niet gezien als eerste inzet
voor het ontwikkelen en het bevorderen van hogere standaarden?Met het formuleren van een minimumstandaard is vergunningverlening voor
minder hoogwaardige opties niet meer is toegestaan. Hiermee wordt op nationaal
niveau een bodem gelegd en worden initiatieven die op dit moment nog onder
die grens zitten gedwongen zich aan te passen (bij de keuze van de minimumstandaard
is wel gewaakt voor te grote verstoringen in de markt; zie ook vraag 72).
Het LAP bevat ook diverse maatregelen die gericht zijn op het verder stimuleren
van hoogwaardiger verwerking. In dit geheel van maatregelen vervult de minimumstandaard
dus een ondergrensfunctie en zij kan dus wel degelijk worden gezien als eerste
inzet voor het ontwikkelen en bevorderen van hogere standaarden. Met het genoemde
afwijkingsmogelijkheden naar beneden doelt de vragensteller vermoedelijk op
de afwijkingsprocedure uit paragraaf 3.5 van het LAP. Omdat een landelijk
plan niet altijd kan voorzien in alle locatiespecifieke aspecten of eventuele
toekomstige ontwikkelingen, kan de noodzaak om af te moeten wijken niet geheel
worden uitgesloten. De genoemde afwijkingsprocedure moet echter waarborgen
dat zoiets alleen met goede reden en na onderlinge afstemming tussen de bevoegde
gezagen geschied. Het afwijken van het LAP, en dus ook het naar beneden afwijken
van de minimumstandaard als ondergrens, dient uitzondering te blijven.72Kan worden aangegeven welke technieken of techniek-materiaalcombinaties
ten opzichte van oude afvalplannen of in de loop van dit LAP, niet meer als
minimumstandaard zullen worden gezien?Voor de afvalstoffen waarvoor in het verleden ook een minimumstandaard
bestond (met name gevaarlijke afvalstoffen), voorziet het LAP in op één
geval na in essentie het voortzetten van bestaand beleid. Wel is soms sprake
van eenvoudiger, nauwkeuriger of ruimere formulering. Het enige
geval waarin een bestaande verwerkingsoptie wel viel onder de oude minimumstandaard
maar niet onder de minimumstandaard in het LAP, is vloeibaar fotografisch
gevaarlijk afval. Dit is met name gebaseerd op milieuhygiënische overwegingen.
Overigens staat het een exploitant vrij alsnog aan te tonen dat (door procesaanpassing
of door zich te richten op afval met een specifieke samenstelling) de vergelijking
met de minimumstandaard toch in zijn voordeel uitvalt en een vergunning alsnog
kan worden verleend. Voor afvalstromen waarvoor het vaststellen van een minimumstandaard
nieuw is (veel niet-gevaarlijke afvalstromen), sluit de gekozen minimumstandaard
aan bij de in praktijk gebruikte of meest gebruikelijke verwerkingsmethode.
Nergens is gekozen voor een standaard die een onmiddellijke en grootschalige
herinrichting van de bestaande verwerkingstructuur met zich mee zou brengen.
De enige in praktijk wel gehanteerde verwerkingsmogelijkheid, waarvoor bewust
is gekozen om deze niet onder de geformuleerde minimumstandaard te laten vallen,
is de zogenoemde «natte oxidatie» van zuiveringsslib. Ook hier
staat het een exploitant vrij alsnog aan te tonen dat zijn verwerkingsoptie
wel degelijk voldoet aan het vereiste hoogwaardigheidsniveau en een vergunning
alsnog kan worden verleend. Aparte vermelding verdient nog het storten van
onbehandeld C2-afval in big-bags op een C3-stortplaats. Dit wordt in praktijk
wel toegepast maar zal op basis van de minimumstandaard in het LAP op termijn
worden verboden. Ook de bestaande minimumstandaard heeft overigens nooit bedoeld
om dit toe te staan, maar de formulering van die oude standaard maakte alternatieve
uitleg van de tekst mogelijk. Zie verder ook de vragen 48, 52 en 58.73Wat wordt er gedaan om het begrip minimumstandaard
op EU-niveau door te voeren? Met andere woorden, worden afspraken met andere
EU-landen gemaakt over type en hoeveelheid afvalstromen?De Nederlandse inzet in de internationale fora is en blijft gericht op
het in Europees verband vaststellen van minimumstandaarden voor de verwerking
van afval. Een van de acties in dat kader was het in 2001 door Nederland uitgevoerde
onderzoek naar de stand van zaken met toepassingen van minimumstandaarden
in de diverse lidstaten en de mogelijkheden van het instellen van Europese
minimumstandaarden. Overigens is in het kader van de minimumstandaarden op
EU-niveau de afgelopen paar jaar al veel bereikt. Recente voorbeelden zijn
de Richtlijn storten, de Richtlijn autowrakken en de Richtlijn verbranden
afvalstoffen. Deze richtlijnen brengen een belangrijke Europese harmonisatie
tot stand. Ook kan worden gemeld dat onlangs de Europese richtlijn voor afgedankte
elektrische en elektronische apparatuur is vastgesteld, waarmee inzameling
en verwerking van wit- en bruingoed in Europa wordt geharmoniseerd. Verder
wordt op Europees niveau met onder andere inbreng uit Nederland gewerkt aan
referentie documenten voor «best available techniques» (Brefs)
voor afvalverwerking. De Brefs geven een Europese invulling van het Nederlandse
begrip «stand der techniek», dat een belangrijke grondslag is
voor vergunningverlening in het kader van de Wet milieubeheer. Er zijn reeds
richtlijnen van kracht die minimumstandaarden voorschrijven voor de verwerking
van verpakkingsafval, afgewerkte olie, scheepsafval en batterijen en accu's.
In het Zesde Europese Milieuactieprogramma kondigt de Europese Commissie regelgeving
aan voor biologisch afbreekbaar afval, zuiveringsslib en bouw- en sloopafval.74Hoe wordt het streven naar een verdere bewerking van
het restafval door nascheiden, composteren/vergisten of een combinatie hiervan,
concreet vormgegeven? Wat zijn hiervoor de toetsbare doelstellingen? In paragraaf 11.4 van het LAP worden de instrumenten behandeld die
worden ingezet om de in de vraag genoemde nieuwe beleidslijn van het LAP te
realiseren. Twee belangrijke instrumenten zijn de MEP (zie het antwoord op
vraag 26) en het overleg tussen overheden en bedrijfsleven in het Platform
secundaire brandstoffen (doel overleg: realiseren van initiatieven voor nascheiding,
productie secundaire brandstoffen en hoogcalorische verbranding). Verder komen
in paragraaf 11.4 onder meer aan de orde de instrumenten die storten
onaantrekkelijk maken en het in- en uitvoerbeleid voor verwijdering.75Een stimulerende financiële prikkel voor energiewinning
uit afval betreft de Regulerende energiebelasting (REB). Momenteel wordt de
REB afgebouwd. In hoeverre verwacht de regering dat de aanstaande MEP-regeling
in voldoende mate voor een zelfde prikkel zorgen en waarop is deze verwachting
gebaseerd?Zie het antwoord op vraag 26.76Wat is de relatie tussen de beoogde CO-emissiehandel
(waardoor CO2-emissiereducties een prijs krijgen) en het stimuleringskader?In de MEP regeling krijgen geleverde KWh aan het elektriciteitsnet een
prijs. Het doel van de MEP regeling is om CO2-reductie te realiseren
door primaire brandstoffen als kolen en gas te vervangen door duurzame bronnen
als biomassa en wind. Om dit te stimuleren is de onrendabele top berekend
bij de inzet van duurzame energiebronnen en is daarop de hoogte van de benodigde
stimulering bepaald. Het doel van de (toekomstige) emissiehandel is om een
prijs te koppelen aan de daadwerkelijke emissies die tussen installaties kunnen
worden verhandeld. Een installatie die veel duurzame brandstof inzet, zal
dus minder snel aan het emissieplafond zitten en een betere positie hebben
op de emissiehandel markt.77Wat is de stand van zaken met betrekking tot de stimulering
van biomassa en afvalverbranding in de nieuwe MEP-regeling? Wat is de onrendabele
top van inzet van biomassa en afvalverbranding? Welke financiële bijdrage
(in € per kWh) levert het LAP-stimuleringskader aan de elektriciteitsproductie
uit biomassa en afval? Hoe groot is deze bijdrage in vergelijking tot het
stimuleringskader voor duurzame energie uit REB en de nieuwe MEP-regeling?Onlangs is het wetsvoorstel MEP bij de Tweede Kamer ingediend. Door het
kabinet is een budget voor de toepassing van de MEP regeling vastgesteld.
Momenteel vindt de invulling van de regeling plaats door een Ministeriële
regeling, waarin de tarieven en een grens voor het energierendement waarboven
stimulering plaatsvindt, wordt opgenomen. Over beide aspecten (tarief en grens)
vindt nog overleg plaats. De voorgenomen tariefstelling voor de inzet van
biomassa en afvalmengstromen per KWh is hoger dan tegemoetkomingen in de REB.
De voorstellen voor invulling van de tarieven in de MEP regeling zijn gebaseerd
op bepalingen van de onrendabele top van de benodigde investeringen. Het meest
recente voorstel ligt op 2,4 eurocent per KWh. Bij het kolenconvenant en het
AVI-convenant ging het om vergoedingen van 2 eurocent per KWh.78Waarom is ervoor gekozen om de verbranding van brandbare
reststoffen positief te stimuleren (via stimuleringskader voor elektriciteitsproductie)
in plaats van het storten (nog meer) financieel te ontmoedigen met hogere storttarieven? Is het bestaande instrumentarium voor stimulering van
duurzame energie hiervoor ontoereikend?In het voorontwerp beleidskader LAP, dat in juli 2001 met de Tweede Kamer
werd besproken, was de maatregel opgenomen om de stortbelasting jaarlijks
met 11 euro te verhogen. Als gevolg van de discussies die over die maatregel
ontstonden, is een nader onderzoek uitgevoerd naar de benodigde hoogte van
de stortheffing om het beoogde effect (het financieel aantrekkelijk maken
van nascheiding en nuttige toepassing) te realiseren. Uit dit onderzoek bleek
dat de verhoging met 11 euro per 1-1-2002 voldoende was om een markt te creëren
waarin het storten financieel wordt beperkt en het nuttig toepassen wordt
bevorderd. Een verder verhogen van de stortheffing zou onnodig zijn en een
te grote discrepantie betekenen met de ons omringende landen. Het van de grond
krijgen van initiatieven waarbij afval wordt verbrand met een zo hoog mogelijk
energierendement vereist daarnaast nog een gerichte stimulering om de onrendabele
top bij deze investeringen te compenseren. Deze stimulering krijgt vorm in
het stimuleringskader voor duurzame energie zoals dat nu wordt ingevuld in
de MEP regeling.79Wanneer komt het stimuleringskader voor het inzetten
van afvalstoffen als brandstof naar de Kamer?Op 17 december is een overleg over de MEP regeling gepland. Het wetsvoorstel
ligt reeds bij de Kamer. De ministeriële regeling waarin de tarieven
zijn opgenomen, wordt binnenkort naar de Kamer gestuurd.80Hoe groot acht de regering de kans dat de inzet van
afvalstoffen als brandstof niet of niet volledig van de grond komt? Waarom
is ervoor gekozen om hierop te reageren door uitbreiding van de verbrandingscapaciteit
(zonder energieproductie) toe te staan? Waarom is er niet voor gekozen om
stringenter instrumentarium in te zetten om inzet van afvalstoffen als brandstof
af te dwingen? Wat is de inschatting van de regering van de hoeveelheid afval
die zonder inzet als brandstof wordt verbrand (totaal en als percentage van
de totale hoeveelheid te verbranden afvalstoffen)?Momenteel stagneert de markt voor de inzet van afval als brandstof, omdat
het kolenconvenant nog niet van kracht is en de initiatiefnemers voor hun
investeringsbeslissingen eerst de ontwikkelingen van de nieuwe stimuleringskaders
afwachten. Wel worden er sorteerinstallaties geopend en wordt er veel secundaire
brandstof geproduceerd die naar verbrandingscapaciteit in Duitsland wordt
getransporteerd of wordt opgeslagen bij de sorteerinstallaties. Het is daarom
zaak dat de MEP-regeling zo snel mogelijk van kracht wordt, omdat deze een
zekerheid geeft voor de investeringen en de subsidies voor 10 jaar worden
gegarandeerd. Er zijn diverse redenen aan te geven voor het opheffen van het
moratorium op de uitbreiding van capaciteit voor verbranden als vorm van verwijderen
per 1-7-2003. Een daarvan is dat, wanneer het beoogde stimuleringskader van
kracht is en de markt dan uit financiële overwegingen zal kiezen voor
hoogcalorische verbranding, een moratorium op de verwijderingscapaciteit overbodig
wordt. Ook is het streven om per 1 januari 2006 de landsgrenzen voor
verbranden als vorm van verwijderen op te heffen en bij een dergelijk streven
past geen moratorium. Mocht de verwerkingscapaciteit voor hoogcalorische verbranding
echter niet of onvoldoende van de grond komen, dan moet worden voorkomen dat
brandbaar restafval moet worden gestort. Dat kan door de capaciteit voor verbranden
als vorm van verwijderen uit te breiden. Hiervoor is het opheffen van het
moratorium nodig. Overigens gaat de vraagsteller ervan uit dat bij verbranding
in AVI's geen energieproductie plaatsvindt. Dat is onjuist: ook bij verbranding
van afvalstoffen in installaties die daar speciaal voor zijn gebouwd (de AVI's)
wordt wel degelijk energie gewonnen. In Nederland is zelfs geen AVI meer in
bedrijf waar geen energie wordt geproduceerd. De afgelopen jaren is door de
AVI's jaarlijks ongeveer 2600 miljoen KWh elektriciteit uit afval opgewekt,
genoeg om jaarlijks ongeveer 900 000 huishoudens van stroom te voorzien.
De reden dat het LAP streeft naar meer inzet van afvalstof als brandstof,
is dat in andere installaties uit bepaalde afvalstoffen meer energie kan worden
gewonnen dan in een conventionele AVI. Het rendement van een conventionele
AVI ligt zo rond de 20–22%, terwijl een verbranding in een hoogrendements
afvalverbranding 24–31% kan halen en een conventionele kolencentrale
een rendement heeft van ruim 40% (voor meer informatie zie paragraaf 11.3
van het LAP).Voor een stringenter instrumentarium om hoogcalorische verbranding af
te dwingen is niet gekozen, omdat het hier de markt van nuttige toepassing
betreft. Het is aan de overheid om hier faciliterend en niet dwingend op te
treden. Zoals in het LAP is aangegeven, zal in 2012 ongeveer 12 Mton brandbaar
restafval ontstaan dat niet wordt hergebruikt. Daarvan kan ongeveer 4 Mton
nuttig worden toegepast als brandstof. De totale hoeveelheid afval die volgens
het in het LAP gehanteerde scenario in 2012 ontstaat, is 66 Mton.81Waarom komt bij uitvoer van afvalstoffen het realiseren
van de doelstellingen voor preventie en nuttige toepassing in gevaar? Welke
instrumenten heeft de regering om het realiseren van deze doelstellingen voor
preventie en nuttige toepassing af te dwingen?De desbetreffende passage betreft de uitvoer voor verwijderen van brandbaar
niet-gevaarlijk restafval. Wanneer dit afval bijvoorbeeld goedkoop zou worden
gestort in het buitenland, dan vermindert daarmee de prikkel tot preventie
en hergebruik die uitgaat van de door de stortheffing hoger storttarieven
in Nederland. Lage verwerkingstarieven verminderen de belangstelling voor
preventie. Wanneer uitgevoerd wordt voor verwijderen, komt nuttige toepassing
in het geheel niet aan de orde.82Op grond waarvan heeft de regering de rendementseis
van 30% voor het wel of niet mogen uitbreiden van de verwijderingscapaciteit
(AVI's), die in eerdere conceptversies van het LAP wel werd gehanteerd, geschrapt?Het ontwerp-LAP van januari 2002 had als uitgangspunt dat alleen capaciteit
voor verbranden als vorm van nuttige toepassing mocht worden gerealiseerd
en geen nieuwe capaciteit voor verbranden als vorm van verwijderen. Omdat
het milieurendement van een AVI van 30% of meer vergelijkbaar was met het
rendement van verbranden als vorm van nuttige toepassing, stond het ontwerp-LAP
ook de uitbreiding van verwijderingscapaciteit met een dergelijk rendement
toe. Mede als gevolg van het IBO/MDW onderzoek afvalverwijdering, staat het
LAP vanaf 1 juli 2003 toch uitbreiding toe van de capaciteit voor
verbranden als vorm van verwijderen (zie onder meer paragraaf 5.6 van
het LAP), dus van de «normale» afvalverbrandingscapaciteit. Het
is dan niet logisch om nog een rendementseis van 30% te hanteren, omdat door
een dergelijke eis impliciet een nieuw moratorium zou worden ingesteld. Wel
wordt in het kader van de toepassing van de MEP stimuleringsregeling een rendementseis
gesteld. Dit is conform de strekking van het LAP dat verbranden met een hoog
rendement moet worden gestimuleerd. 83Deelt de regering het standpunt van NV Slibverwerking
Noord-Brabant (SNB), dat met de versoepeling van de emissie-eis voor kwikuitstoot
door cementovens «het meeverbranden van zuiveringsslib in een cementoven
wordt bevoordeeld ten opzichte van verwerkingsmethoden die speciaal gericht
zijn op het verwerken van dit slib» (zie de aan u gerichte brief van
SNB van 17 oktober)? Zo ja, wat is de regering van plan te doen om deze
bevoordeling op te heffen? Zo nee, waarom niet?Het meeverbranden van zuiveringsslib tot een hoeveelheid van 100 kton
per jaar in een cementoven van ENCI is nodig om het zuiveringsslib op een
milieuhygiënische wijze te verwerken conform de voorkeursoptie in het
LAP, zodat het storten van slib in principe niet meer nodig is. Uit recente
emissiemetingen is gebleken dat de kwikuitworp bij de verwerking van zuiveringsslib
bij ENCI hoger is dan uit eerdere meting naar voren kwam. Om de verwerking
niet onmogelijk te maken is in het ontwerp-Besluit verbranden afvalstoffen
(Bva) de emissie-eis gebracht op het niveau zoals die is opgenomen in de Europese
richtlijn betreffende de verbranding van afval. Het is ongewenst om een te
hoge kwikuitstoot toe te staan. Daarom is met ENCI afgesproken dat het bedrijf
de twee jaar de tijd krijgt om aan te geven welke emissie-ruimte voor kwik
het bedrijf nodig heeft. Een uitgebreider emissie-onderzoek plus onderzoek
naar reductiemaatregelen door procesaanpassingen zullen daarover meer duidelijkheid
moeten geven. Nadat de onderzoeken zijn afgerond, zal het Bva op punt eventueel
worden aangepast. Het voorgaande is opgenomen in de aangepaste Nota van Toelichting
bij het Bva.84De emissie-eisen in het Besluit verbranden afvalstoffen
zijn gesteld in eisen per kuub rookgasemissie. Wat zijn de doelstellingen
voor de absolute emissies van bijvoorbeeld kwik? Deelt de regering het standpunt
dat voor de omgeving van een locatie waar kwikhoudende stoffen worden verbrand,
de absolute kwikemissie van groter belang is dan de kwikemissie per rookgasvolume?
Zo ja, wat is de regering bereid te doen om de absolute kwikemissies te beperken?
Zo nee, waarom niet?In het NMP1 en het Noordzee actieprogramma is aangegeven dat voor de prioritaire
stof kwik een emissiereductie van 70% in 2000 en 80–90% in 2010 t.o.v
1985 noodzakelijk is. In 1985 was de kwikuitworp naar lucht 5500 kg. Dit betekent
dat in 2000 de uitworp niet meer mag bedragen dan 1650 kg en in 2010 550–1100
kg. De doelstelling voor 2000 is inmiddels ruimschoots gehaald, de doelstelling
voor 2010 is haalbaar. De reducties zijn gerealiseerd door maatregelen te
treffen bij alle kwikbronnen. De maatregelen zijn in de regel in vergunningen
of in besluiten vastgelegd in de vorm van concentratie eisen. Doordat per
installatie het rookgasvolume vastligt, is daarmee tevens de absolute uitworp
vastgelegd. Met de elektriciteitssector zijn afspraken gemaakt over de totale
hoeveelheid kwikhoudende afvalstoffen die in kolencentrales mogen worden meeverbrand
als vervanging voor kolen. Dit is vastgelegd als een inputeis (eis aan het
kwikgehalte in de grondstoffen) in het Bva. Met de cementindustrie zijn afspraken
gemaakt waarin ik ben ingegaan bij de beantwoording van vraag 83. Door het
opleggen van eisen aan de totale hoeveelheid kwikhoudende afvalstoffen die
mogen worden meeverbrand bij elektriciteitscentrales en door een eventuele
aanpassing van de eisen bij het meeverbranden van slib bij ENCI zal de absolute
kwikemissie tevens worden beperkt.85Kan de regering bevestigen dat de groei van de uitvoer
van afvalstromen voor (verder) sorteren rond de jaarwisseling van 2001/2002
een sprong heeft gemaakt? Zo ja, wat is hiervan volgens de regering
de oorzaak? Wat is de ontwikkeling in de uitvoer van afvalstromen voor (verder)
sorteren in het algemeen de laatste twee jaar?Zowel in 2000, 2001 als in 2002 is er een voortdurende groei opgetreden
in de uitvoer van (gesorteerd) bouw- en sloopafval, bedrijfsafval en grof
huishoudelijk afval voor (verder) sorteren. Dit heeft mede te maken met de
instelling van een stortverbod voor bouw- en sloopafval per april 2000. Zoals
ik in mijn antwoord op vragen van de Kamerleden Schreijer-Pierik en Koopmans
heb aangegeven, wordt de toegenomen uitvoer verder veroorzaakt door de betere
afzetmogelijkheden van de gesorteerde, hoogcalorische, afvalstromen in Duitsland.
Verwezen wordt ook naar het antwoord op vraag 30. Daarnaast kunnen ook andere
omstandigheden een rol spelen, zoals de beschikbare capaciteit, de kosten
en mogelijk ook de hoge stortheffing in Nederland voor brandbare afvalstoffen.
Voor andere afvalstromen is een dergelijke stijging niet opgetreden.86Klopt het dat steeds minder inspanning wordt geleverd
om afvalstoffen te sorteren voor nuttige toepassing in Nederland voorafgaande
aan export? Zo ja, wat betekent dit voor de afvalsorteerinrichtingen in Nederland
en wat zijn hiervan de gevolgen voor vervolgbewerkingen in Nederland? Zo ja,
wat betekent dit voor de werkgelegenheid en de hoogwaardige structuur van
het afvalbeheer in Nederland?Bij controle van de uit te voeren afvalstoffen is de indruk ontstaan dat
de sortering die in Nederland heeft plaatsgevonden beperkter is dan zou moeten
en ook zou mogen worden verwacht. Daarbij moet worden bedacht dat een deel
van de uitvoer betrekking heeft op afvalstoffen die anders zouden worden gestort.
In de kennisgevingen is aangegeven dat de afvalstoffen worden gesorteerd en
dat de residuen van de sortering in Duitsland verder worden gesorteerd. De
uitgevoerde stromen zijn erg divers van samenstelling. De sortering in Nederland
moet dan beperkt geweest zijn. In een groot aantal van de gevallen voldoen
de afvalstoffen naar mijn mening niet aan de eisen voor een algemene kennisgeving,
zoals die worden gesteld in artikel 28 van de EVOA. Dit wordt veroorzaakt
door het feit, dat in eerdere Tien- of Meerjarenplannen geen indicatie is
opgenomen wat onder gesorteerde stromen moet worden verstaan. Ik heb in mijn
bijgevoegde brief dan ook maatregelen opgenomen om daarin verbetering aan
te brengen.87In hoeverre deelt de regering de suggestie dat het
hanteren van het criterium van 50% nuttige toepassing vervangen dient te worden
door «tenminste 85%» teneinde aan te sluiten bij de Duitse regelgeving
en te waarborgen dat niet 50% voor de goedkopere eindverwijdering (i.c. in
Duitsland) in aanmerking komt?In mijn bijgevoegde brief ben ik ingegaan op de suggestie om bij uitvoer
een eis van nuttige toepassing van tenminste 85% op te leggen. Ik verwijs
naar de desbetreffende passage onder punt 3.2. van genoemde brief.88Is de regering van mening dat, omwille van de controleerbaarheid
van de uit te voeren afvalstromen en het realiseren van een gelijk speelveld
in de EU, een verbod op de uitvoer van ongesorteerde afvalstromen tot de mogelijkheden
behoort, met de bedoeling om (verder) te sorteren?Nee. De EVOA laat een dergelijk verbod niet toe. Bij het grensoverschrijdend
transport van ongesorteerde stromen is evenwel van belang dat
alleen voor stromen met gelijke fysische en chemische eigenschappen een algemene
kennisgeving kan worden gedaan. Op basis van een algemene kennisgeving kan
toestemming worden verleend voor overbrenging gedurende maximaal een jaar.
Indien afvalstoffen geen gelijke fysische en chemische eigenschappen hebben,
hetgeen het geval is bij ongesorteerde afvalstoffen, dient een kennisgeving
per transport te worden gedaan. Per transport moet dan worden beoordeeld of
er bezwaren bestaan tegen de overbrenging.89Welk beleid voert de regering om de invoering van Diftar
door gemeenten te stimuleren? Hoe geeft u uitvoering aan de toezegging, die
door de vorige regering is gedaan aan kamerlid Van der Steenhoven van GroenLinks
tijdens de behandeling van de VROM-begroting 2002, om de invoering van Diftar
door gemeenten te bevorderen? Welk budget is hiervoor beschikbaar?In lijn met de antwoorden op de vragen van de toenmalige kamerleden Feenstra
en Bolhuis, nummer 201 020 7120, is mijn zienswijze inzake de invoering
van Diftar neergelegd in het LAP. Daarin is aangegeven dat lokale omstandigheden
bepalend zijn voor de effectiviteit van een systeem van diftar en dat het
aan gemeenten is om voor- en nadelen af te wegen en een beslissing over invoering
van diftar te nemen. Om afvalscheiding en afvalpreventie bij gemeenten te
stimuleren is door het AOO het «Stimuleringsprogramma afvalscheiding
en afvalpreventie van huishoudelijk afval» vastgesteld. Een onderdeel
van dit programma is het faciliteren van gemeenten bij de uitwisseling van
informatie en ervaringen via kwaliteitscirkels. Eén van de cirkels
heeft betrekking op diftarsystemen. Een ander onderdeel van het programma
is de «Subsidieregeling Aanpak Milieudrukvermindering», die onder
meer betrekking heeft op afvalscheiding en afvalpreventie van huishoudelijke
afvalstoffen. Diftar wordt beschouwd als een maatregel ter bevordering van
preventie en afvalscheiding van huishoudelijke afvalstoffen en is uit dien
hoofde subsidiabel.90Is de regering van plan de mogelijkheden voor het mengen
van de productie van bouwstoffen minimaal gelijk te stellen aan dat voor de
productie van brandstoffen? Zo nee waarom niet?Aan bouwstoffen en brandstoffen worden verschillende eisen gesteld. Bij
het inzetten van afvalstoffen voor de productie van bouwstoffen moet worden
voldaan aan de kwaliteitseisen van het Bouwstoffenbesluit. Bij het op de markt
brengen van brandstoffen dient te worden voldaan aan onder andere het Besluit
organisch halogeengehalte brandstoffen. Dit betekent dat bij het mengen van
belang is om vast te stellen wat het doel is van de activiteit, bijvoorbeeld
het maken van een bouwstof of een brandstof. Hoewel de uitgangspunten dus
dezelfde zijn, zal in de uitwerking verschil ontstaan doordat het eindresultaat
van de verwerking verschillend is, namelijk een bouwstof respectievelijk een
brandstof.91Bent u van mening dat de afweging die het LAP maakt
inzake hergebruik wel voldoende oog heeft voor de nuttige toepassing van afvalstoffen?
Waarom wordt er bijvoorbeeld in sectorplan 22 voor gekozen immobilisatie ondergeschikt
te maken aan reinigen, terwijl de bouwstof een hogere economische en ecologische
toegevoegde waarde heeft?Ja. Een belangrijk item in het LAP als geheel is het stimuleren van hergebruik
en het verminderen van verwijdering. Daartoe bevat het LAP diverse stimulerende
maatregelen en zijn de minimumstandaards alleen op het niveau van verwijderen
vastgesteld wanneer een aanzienlijk deel van de betreffende afvalstroom inderdaad
niet voor nuttige toepassing geschikt is. Het onderscheid tussen reinigen
van grond versus immobiliseren komt er in essentie op neer dat producthergebruik
(grond) hoger wordt gewaardeerd dan materiaalhergebruik (immobilisaat). In
de nota van aanpassing is op een vergelijkbare vraag gedurende de inspraak
het volgende geantwoord: »De beleidslijn voor het omgaan met ernstig
verontreinigde grond, zoals vastgelegd in de nota «Grond grondig bekeken»
is dat reinigbare ernstig verontreinigde grond moet worden gereinigd tot grond
die voldoet aan de kwaliteitseisen van het Bouwstoffenbesluit. Achtergrond
hiervan is dat de gereinigde grond weer als bodemmateriaal kan worden hergebruikt
(als bodem of in werken). Immobilisatie (koude) is daarbij bewust niet als
een reinigingstechniek aangemerkt, omdat het product van (koude) immobilisatie
geen grond is maar een bouwstof niet-zijnde grond, waarvoor de hergebruiksmogelijkheden
beperkter zijn. (Koude) immobilisatie is derhalve een techniek die volgens
de bewust gekozen omschrijving van de minimumstandaard wél mag worden
ingezet op niet-reinigbare ernstig verontreinigde grond (waarvoor de minimumstandaard
immers storten is), maar niet op reinigbare ernstig verontreinigde grond.92Is de regering van mening dat de wettelijke beperkingen
t.a.v. het opmengen van afvalstoffen buiten werking kunnen worden gesteld
als deze afvalstoffen d.m.v. gezamenlijke immobilisatie tot een nuttige bouwstof,
dat voldoet aan het Bouwstoffenbesluit, kunnen worden opgewerkt?Uitgangspunt van het Bouwstoffenbesluit is dat de in te zetten afvalstoffen
afzonderlijk voldoen aan de kwaliteitseisen van het besluit. Daarvan kan alleen
worden afgeweken indien het bijmengen van die afvalstoffen noodzakelijk is
voor de fysische eigenschappen van de bouwstof. Het Bouwstoffenbesluit biedt
op dit moment geen ruimte om hier van af te wijken. In het LAP wordt deze
lijn gevolgd.93a) Waarom is het beter om van grond weer grond te maken
middels reiniging, terwijl met immobilisatie hoogwaardige bouwstoffen kunnen
worden gemaakt en reiniging en immobilisatie in LCA studies gelijk scoren?b) Indien gereinigde grond grotendeels niet meer herbruikbaar
is als grond en veelal wordt ingezet als bouwstof in werken, verdient immobilisatie
dan niet de voorkeur?c) Is de regering bereid om met het Service Centrum
Grond (SCG) de opdracht te geven om immobilisatie als volwaardige techniek
mee te nemen in haar toetsing?a) Het is onduidelijk aan welke LCA-studie wordt gerefereerd. Zie verder
het antwoord op vraag 91.b) Alleen voor niet-reinigbare grond. Voor reinigbare grond heeft reiniging
tot als grond herbruikbaar materiaal de voorkeur. Zie verder opnieuw het antwoord
op vraag 91.c) Nee. De rol van SCG is uitsluitend aan te geven wanneer grond niet-reinigbaar
is. Wanneer grond reinigbaar is moet deze ook worden gereinigd, en wanneer
dat niet het geval is mag zij worden gestort of geïmmobiliseerd. Dit
laatste wordt verder aan de markt overgelaten. Zie voor de argumentatie het
antwoord op vraag 91. 94Is de regering bereid immobilisatie en reiniging op
één lijn te zetten als minimumstandaard, waarna de marktwerking
bepaalt waar de grond wordt verwerkt?Nee. Zie het antwoord op vraag 91.95Sectorplan 23 «Oliehoudende afvalstoffen»
met betrekking tot het onderdeel inzamelen en opslaan van afgewerkte olie
categorie I en II (paragraaf 4.2.1), bevat het voornemen om het maximum
tarief voor de inzameling van afgewerkte olie af te schaffen, waarvoor de
markt rijp wordt geacht. Hoe schat de regering de ontwikkeling van de tarieven
in gezien het beperkte aantal bedrijven dat op de Nederlandse markt opereert?De inzameling van afgewerkte olie door een beperkt aantal inzamelaars
is op dezelfde wijze gestructureerd als de inzameling van KGA. Ook bij KGA
is sprake van een beperkt aantal vergunninghouders met plicht- en rechtgebieden.
Voor de kleine ontdoener op afgelegen locaties kon het maximum tarief voor
de inzameling van afgewerkte olie beschermend werken. De indruk bestaat dat
de invloed op de inzamelprijs voor de overige ontdoeners eerder prijsopdrijvend
is. Afschaffing van het tarief levert door concurrentie marktconforme prijzen
voor de inzameling. Voor kleine partijen afgewerkte olie is dit al langer
het geval (inzameling door KGA-inzamelaars), hier blijken geen problemen te
bestaan. Bij eventuele tekortschietende concurrentie kan de NMa optreden.96Waarom heeft de regering bij de totstandkoming van
het LAP in een laat stadium besloten om een beperkend voorschrift als gesteld
in artikel 18.4 op te nemen in het concept LAP? En waarom heeft de regering –
behoudens een enkele uitzondering – vastgehouden aan het standpunt dat
alleen stoffen die uit de ondergrond komen, weer in de ondergrond teruggebracht
mogen worden?Tijdens het overleg in de tweede helft van 2001 over de afgifte van een
verklaring van geen bedenkingen aan de NAM en over de implementatie van de
EG-richtlijn betreffende het storten van afvalstoffen werd duidelijk dat het
noodzakelijk was om in het LAP ook aandacht te besteden aan de problematiek
van het bergen in de diepe ondergrond. Dit is de reden dat paragraaf 18.4
pas kort voor de inspraakperiode aan het LAP is toegevoegd.Alvorens verder antwoord te geven op de vraag, het volgende. In de gedrukte
versie van het LAP, dat op 30 augustus 2002 aan de Eerste en Tweede Kamer
is aangeboden, is in paragraaf 18.4 per abuis een belangrijke alinea
weggevallen. Deze alinea luidt: «Bij het boren naar en het winnen van
delfstoffen als aardolie, aardgas en zout, wordt gebruik gemaakt van mijnbouwhulpstoffen,
zoals boorvloeistoffen, corrosie-inhibitoren, zuurstofbinders, anti-hydradanten,
doodpompvloeistoffen en putstimulatievloeistoffen. Mijnbouwhulpstoffen zijn
niet uit de diepe ondergrond afkomstig en ze horen daarom in principe niet
in die diepe ondergrond thuis. De hulpstoffen verontreinigen bovendien het
formatie- en productiewater. Het gebruik en het in de diepe ondergrond brengen
van deze mijnbouwhulpstoffen dient derhalve zoveel als mogelijk te worden
vermeden en/of beperkt. Om die reden mag alleen formatiewater/productiewater
waaruit zoveel als redelijkerwijs mogelijk is (ALARA) de mijnbouwhulpstoffen
zijn verwijderd, in de diepe ondergrond worden teruggevoerd.» In de
Internet-versie van het LAP (www.vrom.nl/milieu)
is deze alinea al in de eerste week van september, dus vrij snel na het versturen van het gedrukte exemplaar naar de beide Kamers, in de tekst
ingevoegd. De bij dit onderwerp betrokken bedrijven waren bekend met de Internet
versie, dus met de volledige tekst.Enkele betrokken bedrijven hebben in een brief van 24 oktober jl.
aan de Leden van de Vaste Kamercommissie Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer verzocht om de tekst van paragraaf 18.4 te wijzigen aan
de hand van het volgende uitgangspunt: »het terugvoeren in de diepe
ondergrond van zouthoudende reststromen die vrijkomen bij de winning, productie
en verwerking van de zouten, blijft toegestaan op basis van aan te tonen doelmatigheid
met betrekking tot de milieueffecten én bedrijfs-economische aspecten».De tekst van het LAP komt voor een groot deel overeen met het tekstvoorstel
van de betrokken bedrijven, namelijk dat nevenproducten die vrijkomen bij
de winning en de verwerking van pekel tot zout (onder voorwaarden, zoals ALARA
bij verwijderen van mijnbouwhulpstoffen) mogen worden teruggevoerd in de diepe
ondergrond.De bedrijven stellen voor om ook de reststromen die ontstaan bij de verdere
verwerking van zout, dus bij het maken van producten uit gewonnen zout, terug
te voeren in de diepe ondergrond. Daarmee kan ik niet instemmen, omdat de
verdere productieprocessen geen rechtstreekse relatie meer hebben met de winning
van het zout.Om een en ander te verduidelijken, zal paragraaf 18.4 als volgt redactioneel
worden aangepast:- de voorbeelden van mijnbouwhulpstoffen die nu worden genoemd,
zijn allen hulpstoffen die bij de productie van olie en gas worden gebruikt.
Er zijn geen voorbeelden van hulpstoffen van zoutwinning opgenomen. Om misverstanden
te voorkomen, worden geen voorbeelden van hulpstoffen genoemd;- de laatste
alinea wordt als volgt aangepast: » Bij de winning en verwerking van
pekel tot zout (natriumzouten, magnesiumzouten enz.) kunnen in sommige situaties
nevenproducten ontstaan, zoals gips, kalk en kalksteen. Deze nevenproducten
worden al jaren in de diepe ondergrond teruggevoerd, onder meer ter stabilisering
van de cavernes van waaruit de pekel is gewonnen en ter beperking van bodemdaling.
Dit terugvoeren van nevenproducten in de zoutcavernes blijft toegestaan.».97Deelt de regering de onvrede die bestaat over paragraaf 18.4
van het Landelijk Afval Beheerplan (LAP) betreffende de berging van water
in de diepe ondergrond of de bergingsfuncties van de ondergrond in bredere
zin? Deelt de regering de kritiek op deze paragraaf en hoe staat zij tegenover
het voorstel van bijvoorbeeld de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) tot
een nadere studie naar deze problematiek en latere invoering van de betreffende
paragraaf?Nee, de onvrede en kritiek worden zeker niet gedeeld. De reden daarvoor
is gegeven in het antwoord op vraag 96. De regering staat positief tegenover
het voorstel van de NAM tot een nadere studie naar de problematiek, omdat
de regering positief staat tegenover elke studie naar mogelijkheden om de
hoeveelheden te storten afvalstoffen te verminderen.98Is de regering bereid om haar visie te geven op het
standpunt en de wens van de bedrijven Akzo Nobel Zout, Nedmag en Kisuma, inzake
het LAP paragraaf 18.4 zoals schriftelijk verwoord in een brief aan de
Commissie VROM d.d. 24 oktober 2002? Hoe beoordeelt de regering de bereidheid
van de vier genoemde bedrijven om in het LAP de verplichting te laten opnemen
om per locatie de doelmatigheid van de ondergrondse opslag van
reststromen aan te tonen, rekening houdend met zowel de bedrijfs-economische
als milieutechnische aspecten?Zie het antwoord op vraag 96.99Is de regering zich bewust dat door het huidige tekstvoorstel
paragraaf 18.4 een aantal milieutechnisch betere oplossingen voor het
verwerken van zoute reststromen onmogelijk gemaakt wordt?Zie het antwoord op vraag 96.100Hoe kwalificeert de regering de door bedrijven decennia
lang gehanteerde werkwijze voor wat betreft de berging van zouthoudende reststoffen
in de zoute ondergrond? Hoe verhoudt dit standpunt zich tot de impact van
het tekstvoorstel paragraaf 18.4?Zie het antwoord op vraag 96.101Is de regering bereid om in paragraaf 18.4 de
volgende tekst op te nemen: «het terugvoeren in de diepe ondergrond
van zouthoudende reststromen die vrijkomen bij de winning, productie en verwerking
van zouten, blijft toegestaan op basis van per geval aan te tonen doelmatigheid
met betrekking tot milieueffecten en bedrijfseconomische aspecten»?Zie het antwoord op vraag 96.102Waarom is geen gehoor gegeven aan het verzoek van de
Provincie Groningen om betrokken te worden bij de opstelling van paragraaf 18.4
over het bergen van afvalstoffen in de diepe ondergrond? Met welke partijen
is hierover wel overlegd?Op hetzelfde moment waarop het overleg met de betrokken bedrijven over
paragraaf 18.4 werd geopend, is ook de provincie Groningen in de gelegenheid
gesteld daarover mee te praten. Verder is het zo dat in de loop van de verder
procedure van de totstandkoming van het LAP diverse keren telefonisch overleg
heeft plaatsgevonden tussen de provincie Groningen en de medewerkers van VROM.
Verder wil ik er op wijzen dat in het hele voorbereidingsproces van het LAP
de provincies, waaronder ook Groningen, uitgebreid hebben geparticipeerd in
de diverse werkgroepen en overleggen, als ook in de AOO vergaderingen. De
stelling dat de provincie Groningen niet betrokken zou zijn geweest , deel
ik dan ook niet. De betrokken partijen waarmee is overlegd zijn naast de provincie
Groningen, de bedrijven die zich bezig houden met activiteiten waar het hier
om gaat (Akzo, Brunner Mond, NAM en Nedmag).103Wat is het beleid ten aanzien van het in de diepe ondergrond
brengen van inerte minerale afvalstoffen afkomstig van de mijnbouw?Ook op deze afvalstoffen is paragraaf 18.4 van toepassing. Als onder
minerale afvalstoffen worden verstaan de afvalstoffen die vrijkomen bij mijnbouw
activiteiten, is het in de diepe ondergrond brengen van deze afvalstoffen
geheel in lijn met paragraaf 18.4 en is dan toegestaan. 104Hoeveel afval is in Nederland de afgelopen jaren in
een ondergrondse deponie gestort? Wat voor soort afval betreft het (huishoudelijk
afval, bouwafval etc)?In Nederland kennen we geen ondergrondse deponieën voor het storten
van onder meer huishoudelijk afval, bedrijfsafval en of bouwafval.105Verwacht de regering dat bij de uitvoering van het
afvalbeleid een herijking van regelgeving kan leiden tot een besparing van
administratieve lasten voor het bedrijfsleven?Zie het antwoord op vraag 37.106Verwacht de regering dat een koppeling van de minimumstandaard
aan vergunningverlening, bij een herijking van regelgeving beoordeeld zal
worden als een onevenredige verzwaring van de lasten?Nee, integendeel. Door het opnemen van minimumstandaarden in het LAP wordt
tot een bepaald niveau aangegeven welke activiteiten wel of niet voor een
vergunning in aanmerking komen. Hierdoor wordt dus al in een vroeg stadium
voor vergunningaanvrager én vergunningverlener een bepaalde mate van
duidelijkheid verschaft. Zie ook het antwoord op vraag 16 en paragraaf 21.2
van het LAP.107Het streven van de regering om in internationaal verband
afvalbeheer, milieu-eisen, definities en lijsten van afvalstoffen te harmoniseren,
waardoor een gelijk speelveld zal ontstaan, wordt bestempeld als één
van de effecten van het LAP. Deelt de regering de opvatting dat in het instrumentarium
van het LAP slechts Europese richtlijnen, definities e.d. worden gebruikt,
of is het zo dat daar ook van wordt afgeweken? Zo ja, waarop en waarom? Is
de regering van mening dat een van de instrumenten in het LAP, te weten de
verhoging van de stortbelasting, juist bijdraagt aan een ongelijker speelveld?Wanneer Europese regelgeving bestaat, wordt dit in het LAP gehanteerd.
Indien Europese regelgeving ontbreekt of nadere invulling door lidstaten vereist,
voorziet het LAP, als dat noodzakelijk is voor een goed afvalbeheer, in nationaal
beleid. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het onderscheid tussen verwijdering
en nuttige toepassing, waarvoor criteria in Europese regelgeving ontbreken.
Omdat voor verwijdering nog geen sprake is van een Europese markt, kan de
stortbelasting ook niet leiden tot een ongelijker Europees speelveld. Wel
is stortbelasting onderdeel van de afvalsturende regelgeving waarvoor het
noodzakelijk is met het oog op open grenzen voor brandbaar afval in 2006 te
komen tot een gelijkwaardiger aanpak in Nederland, Duitsland, België
en Frankrijk. Overigens is in het LAP geen verdere verhoging van de stortbelasting
voorzien.108Is de regering bereid tot actieve harmonisatie door
het ongedaan maken van tenminste de laatste verhoging van de stortbelasting
van € 11,00?Nee. Een verlaging van de stortbelasting zal een ernstige verstoring van
de afvalmarkt met zich meebrengen, omdat het storten dan weer goedkoper wordt
dan het verbranden. De afvalverbranders zullen in de problemen komen en de
gebonden gebruikers (burgers) zullen daarvan de kosten ervaren. Ook zal het
gerealiseerde percentage nuttige toepassing(hergebruik en inzet
als brandstof) afnemen. Bovendien is het argument dat hiermee een actieve
harmonisatie wordt gerealiseerd slechts beperkt geldig, omdat in Duitsland
in 2003 regionaal en in 2005 in het hele land een absoluut stortverbod voor
huishoudelijk afval van kracht zal zijn, wat in effect harmonieert met de
combinatie van stortverboden en stortheffing in Nederland. Zie ook het antwoord
op vraag 69.109Is het fiscale klimaat (m.n. de hoogte van afvalstoffenbelastingen)
in de verschillende landen ook een element in het onderzoek naar het realiseren
van het gelijke speelveld in de Europese Unie?Ja.110Wanneer is de regering voornemens te starten met de
genoemde actiepunten 4.1, 5.1 en 5.2? Is de regering bereid om de belanghebbende
sector uitdrukkelijk te betrekken bij de uitvoering van actiepunten 4.1, 5.1
en 5.2? Zo ja, op welke wijze?Direct na het in werking treden van het LAP (dus waarschijnlijk begin
2003). Het bedrijfsleven wordt daar uiteraard ook weer bij betrokken, net
zoals het bedrijfsleven altijd betrokken is geweest bij het formuleren van
het afvalbeheer en de totstandkoming van het LAP (werkgroepen, klankbordgroep,
Bestuurlijk overleg AOO, periodiek overleg met afzonderlijke branche verenigingen,
regulier overleg over de regelgeving enz.). Zie ook het antwoord op vraag
24.111Onder 22.3.6 wordt gerefereerd aan het gelijke speelveld
dat dient te worden gerealiseerd alvorens de landsgrenzen voor het verbranden
en verwijdering worden geopend. Is de regering van mening dat er momenteel
al ongelijke marktcondities bestaan (indicatie: export van afvalstoffen voor
nuttige toepassing en verwijdering) en dat er onmiddellijk maatregelen getroffen
dienen te worden? Zo ja, aan welke maatregelen denkt de regering dan? Zo neen,
op welke termijn denkt de regering het huidige ongelijke speelveld te harmoniseren?Niet zozeer gelijke marktcondities als wel gelijkwaardige afvalsturende
regelgeving in Nederland, Duitsland, België en Frankrijk is van belang
om de grenzen voor brandbaar restafval te kunnen openen. In mijn bijgevoegde
brief (SAS/200 209 1243) ga ik in op de Nederlandse inspanningen
om hiertoe te komen. Gezien de ontwikkelingen in genoemde landen is mijn verwachting
dat vanaf 2006 van gelijkwaardige afvalsturende regelgeving sprake zal
zijn.112Het onderwerp afval is onderworpen aan verschillende
wetten en besluiten. Kan een publieksvriendelijk overzicht worden gemaakt
van de nationale wetten en besluiten en de onderwerpen die ze behandelen?In het definitieve LAP wordt in een bijlage een overzicht opgenomen van
de nationale wet- en regelgeving op het gebied van afvalstoffen. XNoot1Samenstelling: Leden: Te Veldhuis (VVD), Van Heemst (PvdA), Verbugt (VVD),
Duivesteijn (PvdA), Giskes (D66), Crone (PvdA), Klein Molekamp (VVD), Buijs
(CDA), voorzitter, Schreijer-Pierik (CDA), Van Gent (GroenLinks), Oplaat (VVD),
Van Oerle-van der Horst (CDA), Alblas (LPF), Van As (LPF), ondervoorzitter,
Van den Brink (LPF), Veling (ChristenUnie), Jense (LN), Van Bochove (CDA),
De Ruiter (SP), Duyvendak (GroenLinks), Smolders (LPF), Koopmans (CDA), Spies
(CDA), Van Lith (CDA), Van Heteren (PvdA), Vacature (ChristenUnie).Plv. leden: Geluk (VVD), Verbeet (PvdA), Van Hoof (VVD), Wolfsen (PvdA),
Van der Ham (D66), Tichelaar (PvdA), Luchtenveld (VVD), Meijer (CDA), Rietkerk
(CDA), Van den Brand (GroenLinks), Cornielje (VVD), Ormel (CDA), De Jong (Groep
De Jong), Schonewille (LPF), Groenink (LPF), Teeven (LN), Vacature CDA, Van
Velzen (SP), Vos (GroenLinks), Wiersma (LPF), Vietsch (CDA), Ten Hoopen (CDA),
Mastwijk (CDA), Adelmund (PvdA), Van der Staaij (SGP). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27664-8.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl