Energierapport 2008; Verslag van een Wetgevingsoverleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31510, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

16-10-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31510 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Economische Zaken
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31510Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 160 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 510Energierapport 2008nr. 4VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEGVastgesteld 9 oktober 2008De vaste commissie voor Economische Zaken1
heeft op 6 oktober 2008 overleg gevoerd met minister Van der Hoeven van
Economische Zaken en staatssecretaris Huizinga-Heringa van Verkeer en Waterstaat
over het Energierapport 2008.Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,TichelaarDe griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,FrankeStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Economische ZakenMaandag 6 oktober 2008 13.00 uurDe voorzitter: TichelaarAanwezig zijn 10 leden der Kamer, te weten:Hessels, Jansen, Samsom, Ortega-Martijn, Van der Ham, Tichelaar, Van der
Vlies, Vendrik, Zijlstra en Graus,en mevrouw Van der Hoeven, minister van Economische Zaken, en mevrouw
Huizinga-Heringa, staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat.Aan de orde is de behandeling van:de brief van
de minister van Economische Zaken d.d. 18 juni 2008 ter aanbieding van
het Energierapport 2008 (31510, nr.1);de brief van minister van
Economische Zaken d.d. 7 mei 2008 over de voortgang van het aansluitbeleid
(29023, nr. 56);de brief van de minister van Economische Zaken
d.d. 3 juli 2008 ter aanbieding van de Innovatieagenda Energie (31530,
nr. 1);de brief van de minister van Economische Zaken d.d. 14 juli
2008 over de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie (28240, nr.
95);de brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat
d.d. 30 juni 2008 over de ontwikkeling van windturbines op zee (31209,
nr. 35);de brief van de minister van Economische Zaken d.d. 24 september
2008 ter aanbieding van het EBN jaarverslag 2007 en het EZ jaarverslag inzake
opsporing en winning 2007 (31700-XIII, nr. 5);de brief van de
minister van Economische Zaken d.d. 1 oktober 2008 inzake de reactie
op het rapport van de Kafkabrigade (Zeekracht) (2008Z03581);de brief van de minister van Economische Zaken d.d. 2 oktober 2008 over
het aansluitbeleid elektriciteit (2008Z03675).De voorzitter:Ik open het notaoverleg over het Energierapport 2008. Ik heet de minister
van Economische Zaken van harte welkom. Wij zijn nog in afwachting van de
komst van de staatssecretaris. Ik heet ook het toegestroomde publiek welkom
en de woordvoerders van de diverse fracties. De woordvoerders die het laatst
zijn binnengekomen, krijgen het minste spreektijd. Dat zeg ik tegen mijnheer
Vendrik, die zojuist nog binnenkwam... Het woord is aan de heer Hessels van
de CDA-fractie. Hij zal een voorbeeld stellen voor het omgaan met de spreektijd
tijdens dit overleg.Ik herinner de woordvoerders eraan dat wij tijdens de procedurevergadering
hebben besloten om dit notaoverleg tussen 13.00 uur en 17.00 uur te doen plaatsvinden.
Wij zullen dit overleg geen seconde langer laten duren. Wij houden binnen
deze tijd de eerste en de tweede termijn. Op enig moment zal worden geconcludeerd
op welke wijze en op welk moment wij een plenaire afronding doen geschieden.
De heer Vendrik was niet aanwezig bij deze procedurevergadering, dus ik deel
met name hem dit even mee, zodat hij straks niet verrast gaat kijken. Het
woord is aan de heer Hessels.De heerHessels(CDA)Voorzitter. Ik begrijp dat de voorzitter mijn spreektijd ten voorbeeld
wil stellen aan die van de andere woordvoerders. Ik moet dus vaart maken.Energie is hot op dit moment. Zowel op nationaal als op internationaal
niveau spelen discussies over de energievoorziening een belangrijke rol. Schaarste
en prijsvorming zijn aanleiding tot initiatief en spanning. Milieu en grondstoffengebruik
zijn onderwerp van heftige discussies. Wij moeten nu handelen om onze energievoorziening
van over 20 jaar of over 50 jaar zeker te stellen. De drie scenario's die
door de minister worden geschetst, geven ieder afzonderlijk een beeld van
hoe deze energievoorziening er dan uit zou kunnen zien. Het meest realistische
scenario is volgens de CDA-fractie een combinatie van deze drie scenario's.
Wij mogen immers geen mogelijkheden onbenut laten. Nederland moet, gezien
de gunstige ligging, de kansen grijpen om het "powerhouse" van Europa
te worden. Ons land heeft unieke mogelijkheden om op te treden als flexwerker
van Europa. Wij moeten bovendien alle mogelijkheden benutten om met kleinschalig
opgewekte elektriciteit een "smart energy city" te zijn. Volgens
de CDA-fractie moet de overheid deze drie ontwikkelingen nauwgezet volgen
en actief faciliteren.Over de kostenstructuur zullen wij overmorgen in een ander debat ingaan
op het rapport van de commissie-Kist over onder andere de beloningsstructuur
als gevolg van de splitsing van de energiebedrijven. Ik zal hierover nu niets
meer zeggen. Dit is een punt waar de CDA-fractie zich grote zorgen over maakt,
maar wij komen hierop overmorgen terug.Ik kom op het punt van de duurzaamheid. Reductie van de CO2-uitstoot
is een van de belangrijkste uitdagingen van de 21ste eeuw. Nederland
wil hieraan volop meewerken. De CDA-fractie steunt de inzet van de regering
op dit punt. De inzet vanuit de Europese Unie is hierbij van groot belang.
Alleen kunnen wij dit immers niet. Zelfs Europa kan dit niet alleen. Binnenkort
vindt in Poznán de volgende ronde van de besprekingen plaats. Verwacht
de minister dat wij hierna duidelijkheid hebben over de toekomstige situatie?
Kunnen wij na deze besprekingen hierover meer zeggen? Immers, echt succesvol
kan de CO2-reductie pas zijn als dit op mondiale schaal gebeurt.
China en India doen op dit punt nog bijna niets. Dit zegt ook de minister
in de beantwoording van de feitelijke vragen. Welke ontwikkelingen kunnen
op dit punt een rol van betekenis spelen? Hoe krijgen wij met name de emerging
markets op dit punt mee? Als daar op dit punt niets gebeurt, doen wij het
hier ook allemaal voor niets.Ik zei al dat bij de verduurzaming van de energievoorziening geen enkele
energiebron kan worden uitgesloten. Volgens de CDA-fractie moet eerst en vooral
worden ingezet op de erkende duurzame vormen van energieopwekking, namelijk
wind, zon, water en biomassa. Het kabinet streeft naar 20% duurzame
energie in 2020. Dat is ongeveer vier keer zo veel dan nu wordt opgewekt.
Om dit percentage te halen, moeten wij in 2020 zelfs beschikken over 35%
duurzame elektriciteit. Dat moet dus binnen elf jaar worden gehaald. Dat is
een ambitieuze doelstelling.Dan nog blijft er echter 80% over. Volgens de CDA-fractie moeten
wij doorwerken naar 100% duurzame energie. Voordat het echter zover
is, is de 21ste eeuw waarschijnlijk al weer voorbij. In de tussentijd moeten
wij noodgedwongen fossiele brandstoffen blijven gebruiken. Wat ons betreft,
gebruiken wij die zo weinig mogelijk. Het voorkomen van CO2-uitstoot
moet daarbij de leidraad zijn. Kernenergie is dan toch een onmisbare vorm
van energieopwekking binnen het geheel. De CDA-fractie juicht initiatieven
van energiebedrijven om de nucleaire capaciteit in Nederland uit te breiden
dan ook toe.Zoals is afgesproken in het regeerakkoord, zal er gedurende deze kabinetsperiode
geen nieuwe kerncentrale gebouwd worden. Die afspraak staat. Wij moeten echter
wel alvast kijken naar de bureaucratie rond een nieuwe vergunningaanvraag.
De minister noemt in haar antwoorden op de feitelijke vragen een termijn voor
vergunningverlening van vijf tot zeven jaar. Dat moet toch sneller kunnen?
Ook het energiebedrijf DELTA, dat nu de eerste stappen heeft gezet om tot
een nieuwe vergunningaanvraag te komen, rekent op tweeënhalf tot vijf
jaar. Dat is een stuk korter. Wat gaat de minister doen om deze procedure
te verkorten? Op welke wijze kan de rijkscoördinatieregeling hierbij
uitkomst bieden?De heerJansen(SP)De heer Hessels zegt dat hij toe wil naar uiteindelijk 100% duurzame
energie. Daar zullen wij wel naartoe moeten, zou ik ook denken. Eer wij daar
zijn, hebben wij volgens hem in de transitieperiode kerncentrales nodig. Iedereen
die er verstand van heeft, zegt dat kerncentrales een belangrijk probleem
hebben, namelijk dat zij basislast zijn. Dat staat haaks op het windvermogen.
De CDA-fractie heeft gezegd dat zij er niet één kerncentrale
bij wil maar misschien zelfs drie of vier naast de huidige. Hoe is dit met
elkaar te rijmen?De heerHessels(CDA)Ik kom daar straks op terug. Het is inderdaad een bekend probleem. De
huidige kolencentrales zijn echter ook basislast. Als wij een keuze moeten
maken, hebben wij liever een kerncentrale dan een kolencentrale. Dat is onze
keuze. Het flexibele vermogen zal in eerste instantie met duurzame energie
opgewekt moeten worden. Om dat goed te kunnen sturen hebben wij energieopslag
nodig. Dan is de cirkel rond. Daar kom ik straks nog op.De heerVendrik(GroenLinks)De heer Hessels legt weer de nucleaire optie op tafel. Dat hebben wij
vaker gezien van het CDA. Begrijp ik het nu goed dat hij vindt dat de vergunningprocedure
zodanig bekort moet worden dat dit kabinet nog een besluit kan nemen over
het toekennen van een vergunning? Is dat de bedoeling van de heer Hessels?De heerHessels(CDA)Dit kabinet zit tot 2011. Dat is nog tweeënhalf jaar. De duur die
genoemd wordt voor de vergunningprocedures, is vijf tot zeven jaar. Als dat
nu eens gehalveerd werd en tweeënhalf tot drieënhalf jaar zou zijn,
dan zou een volgend kabinet als een van zijn eerste daden daarover kunnen
besluiten. Dat lijkt mij een heel goede termijn.Voorzitter. Wat ons zorgen baart, zijn de ontwikkelingen bij Nederlands
snelst groeiende zonnecellenbedrijf, Solland Solar. Grootaandeelhouder DELTA
schroeft de groei van het bedrijf terug naar beduidend minder ambitieuze proporties.
Dat is slecht voor de duurzaamheid van de energievoorziening en het is slecht
voor het imago van DELTA. Opteren voor een tweede kerncentrale in Borssele
heeft de volle steun van de CDA-fractie, maar dit mag nooit ten koste gaan
van de groei van echte groene energie. Bovendien is het slecht voor de ontwikkeling
van Energy Hills, het groene-energieconglomeraat op het grensoverschrijdende
bedrijventerrein Avantis. Hoe kijkt de minister hier tegenaan?Duurzaamheid vraagt ook om keuzen. Te vaak wordt de bouw van duurzame
productiecapaciteit vertraagd of zelfs afgelast vanwege bureaucratische tegenwerking
of technische beperkingen. Procedures, oude rechten en vergunningstrajecten
staan windmolens, zonneparken en wkk-uitbreiding in de weg. Dat moet anders.
De overheid moet zich als één man achter de duurzaamheidsdoelstellingen
scharen. Een eenduidige coördinatie vanuit de overheid is daarom geboden.
De minister geeft aan dat de aanbevelingen van de commissie-Elverding hierop
niet van toepassing zouden zijn. De CDA-fractie bestrijdt dit. De uitkomsten
van Elverding moeten zeker betrokken worden bij de vergunningstrajecten voor
de bouw van groot- en kleinschalige energieprojecten. Het moet gewoon sneller,
maar hoe bereiken wij dat?Ik kom daarmee vanzelf op het onderwerp infrastructuur. Voor de CDA-fractie
is het belangrijkste aandachtspunt de benodigde aanpassing van de infrastructuur.
Het huidige elektriciteits- en gasnet is gebouwd op grootschalige invoeding
op een beperkt aantal locaties en afname op een groot aantal punten. Decentrale
invoeding van duurzaam geproduceerde stroom en groen gas vraagt een totaal
andere structuur van het net. Daar zal aan gewerkt moeten worden. Wij hebben
afgelopen week al een eerste nota hierover van de kant van de energienetbeheerders
en de minister mogen zien.Capaciteitsschaarste is momenteel feitelijk een planningprobleem. Het
ontstaat wanneer met het realiseren van de door de afnemer benodigde netcapaciteit
een langere doorlooptijd gemoeid is dan de realisatietermijn die de afnemer
zelf nodig heeft voor zijn initiatief. Concreet betreft het dan meestal een
kassencomplex met wkk-installatie, die binnen een jaar gebouwd kan worden,
terwijl de regionale netbeheerder tot een jaar of drie nodig kan hebben om
de benodigde infrastructuur te realiseren. Het huidige reguleringskader voorziet
dan niet in investeringen die gebaseerd zijn op toekomstige productiestromen.
Wat gaat de minister daaraan doen?De CDA-fractie is tevreden met de mededeling van de minister dat de wetswijziging
die duurzame energie voorrang geeft bij aansluiting op het net, begin 2009
aan de Kamer wordt aangeboden. Welke verdere maatregelen worden genomen om
ook structureel en materieel decentrale invoering te verankeren in het systeem?Voor wind op zee – ik ben blij dat de staatssecretaris inmiddels
ook is aangeschoven – moet er een infrastructuur op zee komen, waarop
de nieuwe windparken kunnen aanhaken. De CDA-fractie wil niet langer wachten
met de besluitvorming over het stopcontact op zee. Zo faciliteert de overheid,
en wat ons betreft in ruil voor afschaffing op termijn van de exploitatiesubsidies
voor windparken op zee, de productie van wind op zee. Zoals gezegd, moeten
voor de locaties voor nieuwe windmolenparken duidelijke keuzes worden gemaakt,
waarbij in een enkel geval medewerking gewenst is van andere departementen,
zoals LNV, Defensie of VW.De heerVendrik(GroenLinks)Wij hebben begrepen dat het kabinet op termijn 6000 megawatt wind op zee
wil plaatsen. Als wij echter de bureaucratie haar gang laten gaan, komen wij
voor 2011 niet verder dan 450 megawatt. Vindt u dat net als ik onaanvaardbaar?De heerHessels(CDA)"Onaanvaardbaar" is een groot woord. Ik kan nu niet direct overzien
of het op zo'n korte termijn tot veel grotere investeringen kan leiden, maar
de intentie van uw opmerking steun ik volledig. Het moet inderdaad veel sneller
en veel duidelijker en de vergunningsprocedures moeten sterk bekort worden.De heerJanssen(SP)Het is mij nog niet duidelijk wat de fracties van het CDA en de PvdA willen
versnellen ten opzichte van wat is afgesproken over het stopcontact op zee;
daarbij verwijs ik ook naar de toezegging in het antwoord van de minister
op de schriftelijke vraag nr. 11.De heerHessels(CDA)Mijn fractie vindt, heel simpel, dat heel snel begonnen moet worden met
de aanleg van het stopcontact van zee. Ons uitgangspunt is dat de aansluiting
een windpark op het nationale grid, dus het nationale hoogspanningsnet, door
de overheid moet worden gefaciliteerd. Dat kan het best, het goedkoopst en
het snelst door een stopcontact op zee. Dat moet zo snel mogelijk gebeuren.
De minister heeft daarover al waardevolle toezeggingen gedaan. Ik zou graag
zien dat zij daar verder in meegaat.De voorzitter:De heer Hessels vervolgt zijn betoog.De heerHessels(CDA)De afvang en opslag van CO2 vraagt een heel eigen infrastructuur.
Wie gaat dat nu aanleggen en betalen? Wat zijn de geraamde kosten? Die zie
je namelijk nergens terug. Hoe lang vergt de aanleg van het netwerk? Dit zijn
allemaal onbeantwoorde vragen die van doorslaggevend belang zijn bij de planning
van nieuwe productiecapaciteit. De voorzitter van de Algemene Energieraad, de heer Vogtländer, zei
tijdens de hoorzitting over het Energierapport in deze Kamer dat bij een structuur
met veel decentrale productie, een groot aandeel CO2-vriendelijke
baseload – mijnheer Vendrik, daarbij doel ik dus op kernenergie –
en moeilijk planbare productie – wind dus – een grootschalige
energiebuffer nagenoeg onmisbaar is. In West-Europa is Nederland het enige
land dat niet over een dergelijk instrument beschikt. De CDA-fractie pleit
ervoor dat de overheid de beleidsbeslissing neemt dat in Nederland behoefte
is aan grootschalige opslag, onafhankelijk van de voorkeur voor een van de
mogelijke technieken of locaties.Op die manier komen wij ook uit de vicieuze cirkel van het eisen van een
sluitende business case, terwijl voor het rondkrijgen daarvan minimaal de
beleidsmatige steun van de overheid nodig is. Investeerders zullen niet snel
investeren als zij denken dat er toch niets mee gedaan wordt. Bij de uiteindelijke
keuze voor een techniek en een locatie moeten dan de beschikbaarheid van de
locatie, de toepasbaarheid van "proven technologies" en de vermijdbaarheid
van lange procedures leidend zijn. Wij stellen voor om in aansluiting daarop
TenneT te laten participeren in deze energiebuffer, omdat dat onderdeel is
van de hoofdinfrastructuur en een ideaal instrument is om balancering van
het net te realiseren. Volgens ons kan dat grotendeels budgetneutraal geschieden.
De meeste landen om ons heen gebruiken hun energiebuffers immers primair voor
de balancering van het net. Alleen al de door TenneT in de systeemdiensten
op te voeren kosten voor balanshandhaving bedragen volgens de antwoorden van
de minister 70 mln. per jaar. Met iets meer dan de helft daarvan zou een buffersysteem
al rendabel kunnen draaien.Nederland heeft het initiatief genomen om in Noordwest-Europees verband
tot samenwerking te komen op energiegebied. Dit pentalateraal overleg juichen
wij toe. Het betekent echter wel dat de TSO's niet uitsluitend naar het nationale
systeem moeten kijken, maar ook naar regionale, grensoverschrijdende infrastructuren
waardoor geen dure interconnectiecapaciteit gebouwd wordt uitsluitend ten
gevolge van een tijdelijk verschil in regelgeving. Afstemming van regelgeving
tussen de Europese landen is nu hard nodig. Europese samenwerking moet ook
leiden tot risicospreiding en het voorkomen van een grote afhankelijkheid
van enkele, vaak niet als politiek stabiel bekendstaande landen. Welke stappen
worden op dit gebied gezet?De versterkte aandacht voor duurzaamheid van dit kabinet heeft mede geleid
tot een actieve industrie die in productie en ontwikkeling van duurzame projecten
een belangrijke rol speelt. In de energienota vinden wij daar, naar de mening
van de CDA-fractie, te weinig van terug. In hoeverre kan gerekend worden op
facilitering en ondersteuning vanuit de overheid voor deze projecten? Je kunt
het hele land doorgaan. Energy Valley in Groningen heeft vergaande plannen
om de spilfunctie op gasgebied verder uit te bouwen. Limburg heeft met Solland
Solar, ik sprak daar al over, en met Scheuten Solar de top van zonne-energietechniek
in huis. Laten wij hopen dat dit, gezien de ontwikkelingen van de laatste
weken, zo blijft. Den Helder maakt goede kans op de bouw van een grootschalige
fabriek van windmolens. Hoe ondersteunt de overheid deze initiatieven? De
CDA-fractie pleit voor gerichtere aandacht binnen het innovatiekader voor
nieuwe energietechnieken. Goede voorbeelden zijn er te over: warmtewisselaars
die steeds meer rendement leveren, getijdestroom, algen, en zout-zoetwatersystemen.
Welke mogelijkheden zijn er om deze veelbelovende ontwikkelingen te ondersteunen?Ten slotte doe ik een algemene oproep aan de minister, maar zeker ook
aan onszelf als Kamer. Wij moeten vertrouwen kweken bij ondernemers die zich
met ons willen inzetten voor de verduurzaming van de Nederlandse energiehuishouding.
Dat wordt niet bereikt als wij elke paar jaar de regelgeving veranderen. De
strategie en visie maar zeker ook de maatregelen die wij op dit Energierapport
baseren, mogen niet hun geldigheid verliezen in mei 2011. Laten wij daarom
streven naar een zo breed mogelijk gedragen beleid dat Nederland uiteindelijk
100% duurzaam maakt.De voorzitter:Ik dank u voor uw bijdrage in eerste termijn. Gelet op de interrupties,
is die ook keurig binnen de tijd gebleven.Het woord is aan de heer Jansen.De heerJansen(SP)Voorzitter. Ik hoop dat dit mij ook gaat lukken!Dit Energierapport doet mij denken aan een pizza quattro stagioni, en
wel eentje die te lang in de oven heeft gestaan. De vier oorspronkelijke smaken
zijn inmiddels samen met de kaas versmolten tot één ondefinieerbare
smaak die alleen nog maar met veel drank weg te spoelen is. Dat laatste is
misschien de bedoeling van de betreffende horeca-uitbater, maar hij maakt
daar geen vrienden mee.In het Energierapport worden geen keuzes gemaakt. Die worden aan de markt
overgelaten. Dat betekent dat er stilzwijgend wel degelijk een keuze wordt
gemaakt, namelijk voor business as usual en dus voor het powerhousescenario.
Veel grootschalig vermogen, veel kolen al dan niet met CCS. Volgens TenneT
wordt er tussen 2008 en 2014 ongeveer 14000 megawatt aan nieuw grootschalig
vermogen gebouwd, allemaal langs de kust en grotendeels in basislast. Dat
zijn centrales die dag en nacht op vol vermogen draaien. Dit is dodelijk voor
de ambities in het programma Schoon en Zuinig. Niet alleen windenergie wordt
zo uit de markt gedrukt, maar ook industriële warmtekrachtinstallaties.
Ik kan mij voorstellen dat het bloed van mijn buurman Samsom kookt, nu zijn
fractie als coalitiepartner mede verantwoordelijk is voor het "grijze
muizen, grijzestroomverhaal". Hij kan hier nog even over nadenken voor
zijn bijdrage in eerste termijn... De minister stelt overigens in haar antwoorden
op de feitelijke vragen dat de doelstellingen van Schoon en Zuinig te halen
zijn in combinatie met alle scenario's uit de energienota. Kan zij deze stelling
nader onderbouwen?Dan kom ik op het elektriciteitsplan. De SP-fractie roept namelijk al
enige tijd dat wij weer een echt elektriciteitsplan nodig hebben In dat plan
wordt integraal gekeken naar een optimale combinatie van brandstofmix, centraal
en decentraal vermogen, locatiekeuze en infrastructuur. Op dit moment is er
bij de netbeheerders een situatie van "u vraagt, wij draaien". Als
de commerciële partijen besluiten om ergens productievermogen te realiseren,
worden de gevolgkosten gesocialiseerd. Als de overheid echt de regie in handen
heeft, zoals in het Energierapport 2008 beweerd wordt, vraag ik mij af waarom
zij dan niet de optimale samenhang van het hele systeem bepaalt. Daarna zou
zij alsnog de marktwerking kunnen benutten door middel van aanbesteding of
het veilen van productielocaties. Een bijkomend voordeel is dat plannen en
optimaliseren van infrastructuur veel eenvoudiger wordt.In het Energierapport worden drie scenario's geschetst voor de toekomstige
energievoorziening. Die beschrijvingen oogsten lof, maar allerwegen wordt
ook geconcludeerd dat het kabinet geen richtinggevende keuze maakt voor een
van de scenario's. Op zichzelf is flexibiliteit niet fout, maar je moet wel
weten wat je wilt. De SP-fractie is voorstander van het Green4surescenario
dat is ontwikkeld door de milieubeweging en de vakbond. Waarom kiest dit "schoon
en zuinig"-kabinet niet onomwonden voor dit "schoon en zuinig"-scenario?
Daaruit kun je namelijk opmaken dat je met gericht beleid snel kunt verduurzamen
als je in de transitieperiode vooral gas inzet voor flexibiliteit en back-upvermogen.
Gas is ook relatief gemakkelijk decentraal in te zetten. Het gecombineerd
opwekken van stroom en warmte zorgt ervoor dat het systeemrendement met ongeveer
20% toeneemt. Kernenergie en kolen zijn in dat scenario waarschijnlijk
niet nodig als transitietechnieken. Ik zeg "waarschijnlijk", omdat
er op dit terrein weinig eeuwige zekerheden zijn. De SP-fractie is voorstander
van het voluit inzetten op het voorkeurscenario, maar zij wil andere opties
niet op voorhand uitsluiten. Zij kan zich voorstellen dat kolenvergassing
op de Maasvlakte of bij de Eemshaven in combinatie met decentrale warmtekracht
nabij afnemerswarmte wel een optie wordt, als de leveringszekerheid of de
betrouwbaarheid van gas een probleem oplevert. Omdat het Energierapport 2008
zwaar leunt op kolen, is de afvang en opvang van CO2 automatisch
tot speerpunt van beleid gemaakt. De SP-fractie vindt dat uit strategisch
oogpunt een slechte keuze en heeft daarvoor de volgende redenen. Anders dan
investeringen in energie-efficiency en duurzame energie, die ook onze economische
structuur versterken, zijn investeringen in CCS alleen maar te beschouwen
als een kostenpost. De techniek staat nog in de kinderschoenen en kost extra
energie. Waarschijnlijk moet je voor iedere vijf kolencentrales een extra
kolencentrale bouwen om het energieverbruik van CCS te dekken. De opslagcapaciteit
van CO2 onder zee en land blijkt volgens recent onderzoek van NOGEPA
zeer beperkt te zijn. Die is namelijk ongeveer gelijk aan de productie van
acht kolencentrales gedurende hun levensduur. Als dat de feiten zijn, hoe
is het dan mogelijk dat men in Rotterdam roept dat die stad CO2-hub
van Noordwest-Europa wil worden en dat men daar "even" het CO2 van Antwerpen of dat van het Ruhrgebied gaat verzamelen en opslaan?De heerZijlstra(VVD)De SP-fractie gaf eerder in haar betoog aan dat zij gaat voor Green4sure,
maar dat zij kolen en kernenergie niet wil uitsluiten. Begrijp ik het goed
dat, als er aanvragen komen voor bijvoorbeeld kernenergie, zij daar als politieke
partij niet voor gaat liggen? Zal zij dat dus accepteren omdat zij die optie
niet wil uitsluiten?De heerJansen(SP)Volgens mij heb ik daarvoor nog gezegd dat de SP-fractie voorstander is
van een elektriciteitsplan in de vorm van een klassiek strategisch document
waarin de samenhang van productiecapaciteit en infrastructuur als geheel wordt
geregeld. Daarin komt wat ons betreft ook te staan hoe die brandstofmix eruit
moet zien. Als de heer Zijlstra vraagt hoeveel fiducie de SP-fractie
heeft in kernenergie, antwoord ik dat ik die vraag het afgelopen jaar al een
paar keer heb beantwoord. Ik denk dat de techniek niet stilstaat. Dat is positief.
Er zit echter een aantal fundamentele problemen aan kernenergie vast dat nog
niet opgelost is. Wij zijn dan ook voorzichtig en willen dat het eerst wordt
aangetoond. Daarnaast zijn er economische problemen, zoals de baseload: het
feit dat die kerncentrale altijd op zijn volledige vermogen moet draaien.
Dat lijkt haaks te staan op meer wind en zon. En dat is uiteindelijk het doel
dat wij nastreven. Ik zeg "lijkt", omdat ook ik de wijsheid niet
in pacht heb.De heerHessels(CDA)Baseload zal altijd noodzakelijk zijn. Dat weet ook de heer Jansen. Totdat
wij meer dan 50% duurzame energie hebben, blijft dat het geval. Voor
kolencentrales geldt precies hetzelfde als voor kerncentrales. De heer Jansen
heeft zojuist een heel interessant betoog gehouden over de nadelen van kolencentrales,
CO2-afvang en het energieverbruik daarvan. Laten wij ervan uitgaan
dat in de toekomst in een bepaalde periode baseload nodig is. Gaat de voorkeur
van de SP-fractie dan uit naar kolen of naar kernenergie?De heerJansen(SP)Ik zou die vraag op dat moment willen beantwoorden. Over kolen heb ik
al iets gezegd, namelijk dat flexibele kolen naar mijn idee een betere optie
is dan die poederkolencentrale die E.ON nu bouwt. Op dit moment is de discussie
vooral: als wij meer windenergie willen realiseren, wat het kabinet volgens
mij ook wil, moeten wij dan tegelijkertijd het aandeel baseload gaan opvoeren?
Daar lijkt het nu op uit te draaien. Dat lijkt mij een buitengewoon slechte
strategie. Als de heren Zijlstra en Hessels iets langer waren gebleven bij
die interessante hoorzitting, hadden zij heel wat deskundigen horen bevestigen
dat het een knelpunt is en wordt. De SP-fractie vindt dat je dat niet moet
willen. Je moet er heel voorzichtig mee zijn. Alleen als duidelijk is dat
wij meer baseload kunnen hebben, bijvoorbeeld omdat wij naast de huidige afnemers
in de nacht nog andere nachtafnemers krijgen, bijvoorbeeld al die elektrische
auto's waar de minister veel fiducie in heeft, dan is het misschien een alternatief.
Maar voorlopig zeg ik dat bijvoorbeeld de opslag van de heer Hessels economisch
gezien een heel fors kostenplaatje heeft dat je moet optellen bij de kosten
van die kern- of kolencentrale.De heerVan der Ham(D66)Wij schatten hier altijd een beetje in hoe de technologie zich gaat ontwikkelen
op al die punten. Wij moeten maar gokken dat over tien, vijftien jaar de zonne-energie
zich ontwikkelt in een richting en op een snelheid die wij wenselijk vinden,
dus het wordt altijd inschatten. Op welk moment vindt de SP-fractie dat wij
de inschatting moeten maken: "wij komen er met de technologie voor schone
energie wel uit; wij hebben gewoon geen kolen- of kerncentrales nodig"
of "wij hoeven kernenergie niet te doen, want de technologie voor CO2-opvang zal zich voldoende ontwikkelen"? Het blijft altijd een
beetje nattevingerwerk, een beetje inschatten van technologieontwikkelingen.
Wanneer gaat de SP wat dat betreft haar mind opmaken?De heerJansen(SP)De heer Van der Ham heeft volgens mij zijn eigen vraag al beantwoord.
Het is nu altijd nattevingerwerk. Onze lijn is dat je op basis van de informatie
die je nu hebt een strategie moet uitzetten. Die strategie is wat ons betreft
Green4sure: inzetten op energiebesparing, energie-efficiency en vraagbeïnvloeding,
de drie grootste pijlers daarin, met CCS en biomassa. Tegelijkertijd moet
je flexibiliteit inbouwen, zodat je de komende tijd gebruik kunt maken van
eventuele nieuwe inzichten. Ik ben overigens best positief gestemd over de
kennisontwikkeling op het gebied van duurzame energie. Ik vind dat het behoorlijk
hard gaat. Ik ben ook vrij positief gestemd over de kennisontwikkeling op
het gebied van kernenergie. Zelfs op het gebied van kernfusie wordt vooruitgang
geboekt, dus waarom zou je dat volledig bij het afval zetten? Ik ben het met
de minister eens dat je nooit opties moet weggooien. Je moet wel duidelijkheid
geven over de voorkeursstrategie die je zelf nastreeft.Ik was bezig met CCS. Als er maar capaciteit voor acht kolencentrales
onder de Noordzee en onder het land zit, is het wat merkwaardig dat Rotterdam
van de toren gaat schreeuwen: wij worden de CO2-hub voor heel Noordwest-Europa.
Dat lijkt mij toch niet kunnen.Voor het deel onder het land zullen wij hetzelfde probleem krijgen als
bij de plaatsing van windmolens: niemand wil zijn opslag in zijn achtertuin.
Dat wordt dus een gebed zonder eind. Wat ons betreft, moeten CCS-pilots niet
worden gesubsidieerd door de overheid. Dat geld moet worden gereserveerd voor
bijvoorbeeld onderzoek in duurzame energie. De energiebedrijven zullen dan
een nieuwe afweging moeten maken voor hun brandstofmix, waarbij kolen waarschijnlijk
een stuk minder interessant wordt dan nu. Wel interessant vindt de SP-fractie
overigens het gebruik van CO2 als groeigas in de glastuinbouw.
Die strategie zou wel eens ook economische baten kunnen opleveren.De heerVan der Ham(D66)U zegt terecht dat in Green4sure ook CCS zit. Het is niet heel veel, maar
het zit er wel degelijk in. U zegt dat de overheid zich er niet mee moet bemoeien.De heerJansen(SP)Niet subsidiëren, zei ik.De heerVan der Ham(D66)Niet subsidiëren, maar daardoor zal het wellicht ook trager gaan.
Energiebedrijven zullen toch eerder kiezen voor bijvoorbeeld meer vertraging,
als zij minder steun krijgen. Zowel voor uw fractie als voor mijn fractie
verdient CCS de voorkeur boven kernenergie. Als u absoluut geen subsidie wilt
verlenen aan CCS-projecten, dan brengt u de optie van kernenergie dichterbij.
Daar bent u zich toch wel van bewust?De heerJansen(SP)Er wordt ook geen subsidie gegeven voor onderzoek naar SO2-afvang
uit rookgassen van elektriciteitscentrales. Ik vergelijk dit met de SO2-problematiek. In de milieuvergunning wordt opgenomen: u dient SO2 tot een bepaalde concentratie terug te brengen en hoe u dat verder
flikt, u regelt het maar; als het u niet lukt, zet u gewoon geen kolencentrale
neer. Zo simpel is het. Bij CCS lijkt mij dat de juiste strategie. Bij de
verdeling van de onderzoeksmiddelen valt het mij op dat er meer publiek geld
gaat naar CCS dan bijvoorbeeld naar duurzame energie. De SP-fractie vindt
dat daar iets wringt en ik kan mij niet voorstellen dat de fractie van D66
daar erg enthousiast over is. Ik vind in ieder geval dat het niet deugt. Ik wil het nu hebben over wetgeving. De heer Vogtländer van de Energieraad
zei tijdens de hoorzitting: met name voor de doelstelling van Schoon en Zuinig
zal de markt niet automatisch de publieke belangen waarborgen, zonder een
sterk aanpalend overheidsbeleid. Hij pleitte voor de inzet van harde instrumenten
om de ambitieuze doelstelling te halen. De heer Hoff van ECN zei: Je moet
de voorhoede verleiden, de middengroep prikkelen en de achterhoede verplichten.
De praktijk van de afgelopen vijftien jaar laat trouwens ook zien dat stevige
wetten een effectief middel zijn om publieke belangen veilig te stellen. Daardoor
wordt ook het principe "de vervuiler betaalt" automatisch meegenomen,
zonder ingewikkelde financiële instrumenten. Waarom maakt de regering
daar niet vaker gebruik van?Daarmee kom ik op de financiering. De deskundigen die wij spraken tijdens
de hoorzitting, schatten in dat er voorlopig op jaarbasis zo'n 4 mld. tot
5 mld. nodig is voor het realiseren van de doelstellingen van het programma
Schoon en Zuinig. Bijlage 1 van het Energierapport komt, met hangen en wurgen,
tot krap 2 mld. per jaar. Dat betekent dat er extra publiek geld nodig is,
of dat er wetten nodig zijn die extra private investeringen afdwingen, of
dat beide nodig zijn; ik denk dat dit laatste het geval is. Een voorbeeld
daarvan zou het Duitse Einspeisegesetz zijn. Deze financiert de groene stroom
via een heffing op grijze stroom. Overigens zou dit systeem ook prima te combineren
zijn met een verplicht en oplopend aandeel "duurzaam" voor elektriciteitsleveranciers.
De minister vindt dat veel te duur, maar ook de Energieraad zegt dat je voor
een dubbeltje niet op de eerste rang kunt zitten.De heerHessels(CDA)Zegt de heer Jansen hiermee dat zijn fractie vindt dat energie duurder
moet worden? Hij wil groene energie immers subsidiëren door grijze energie
duurder te maken. Voor mensen die het zich niet kunnen permitteren, wordt
stroom volgens de SP-fractie duurder. Klopt dat?De heerJansen(SP)Waarom zouden mensen die zich dat niet kunnen permitteren, geen groene
stroom willen hebben? Ik gun iedereen betaalbare groene stroom. In principe
is dit een voorbeeld van het beginsel "de vervuiler betaalt". Er
zijn totale maatschappelijke kosten. Deze worden door de Energieraad geraamd
op 4 mld. à 5 mld. Ik geloof de wijze mannen en vrouwen van de Energieraad.
Deze rekening zal ergens moeten worden neergelegd. Onze Duitse vrienden hebben
hiermee heel goede resultaten geboekt. De heer Hessels kijkt volgens mij ook
vaak over de oostgrens. De SP-fractie suggereert om van deze ervaringen te
leren.De heerHessels(CDA)Maar daardoor maakt u de elektriciteit dus duurder. U zegt: iedereen moet
groene stroom hebben, groene stroom is duurder dan grijze stroom, dus wij
smeren dat uit. Daardoor kan niemand meer goedkopere stroom hebben, omdat
de subsidies volgens de SP-fractie moeten worden gehaald uit een opslag van
de prijs. Stroom wordt duurder, volgens u. Dat wil ik niet!De heerJansen(SP)Het lijkt mij niet erg verstandig om zo'n uitspraak te doen. Voor de SP-fractie
staat voorop dat de kosten van het verduurzamingsbeleid op een eerlijke manier
moeten worden verdeeld en dat de totale kosteneffecten daarvan ook voor mensen
met lage inkomens goed te betalen moeten zijn. Vandaar dat wij het ook zo
op prijs stelden dat de vakbond zijn medewerking heeft verleend aan Green4sure
en juist heel goed heeft gekeken naar de financiële effecten. De vakbond
komt tot de conclusie dat de prijzen die volgens deze strategie zijn vastgesteld,
juist heel goed te betalen zijn voor de lagere inkomens. Voor hen pakt deze
strategie dus heel goed uit.Ik heb daarmee de vraag van de heer Hessels, zo te horen, naar tevredenheid
beantwoord, voorzitter.De voorzitter:Dat laat ik maar in het midden, maar vervolgt u uw betoog.De heerJansen(SP)Ik wil de minister in ieder geval vragen om in te gaan op de kritiek over
de financiering en om aan te geven op welke wijze zij de publieke en private
investeringen denkt te verhogen.Een andere manier om de doelstellingen van Schoon en Zuinig te halen,
is het geven van goede financiële prikkels aan energiegebruikers. COS
Noord-Brabant heeft tijdens de hoorzitting voorgesteld om de energiebelasting
voor kleinverbruikers te beginnen voor elektriciteit te differentiëren.
Boven de bestaande belastingvrije voet zou je dan een basistarief gaan betalen
voor het eerste deel van je verbruik, en een hoger tarief voor het luxedeel
van je verbruik. Wat ons betreft is dit een simpel en sympathiek idee. Het
sluit ook aan bij het pleidooi van de Consumentenbond om bij het energieverbruik
niet uit te gaan van een klassieke economische aanpak, maar van een gedragseconomische
aanpak. Wil de minister dit voorstel met haar collega De Jager van belastingzaken
onderzoeken? Kan de minister een reactie geven op het idee van een wiebeltaks,
zoals tijdens de hoorzitting voorgesteld namens onderzoeksbureau CE?De SP-fractie is het eens met de Energieraad, die adviseert om de export
van gas te beperken en het Slochterenveld langer beschikbaar te houden als
strategische reserve. Kan de minister aangeven welke ruimte er zit in de lopende
exportcontracten om dit advies op te volgen?Wij ondersteunen overigens het gasrotondeconcept als uitgangspunt van
beleid. Nederland is een gasland en een handelsland. Gas, met inbegrip van
biogas en syngas, zal een grote rol blijven spelen tijdens de transitieperiode
naar duurzame energie. Wel stelt het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN)
terecht dat de gasrotonde nu nog een betrekkelijk vaag concept is. Het zou
goed zijn als er snel duidelijkheid komt over de mogelijke bouwstenen die
passen in het concept, waarna gestart zou kunnen worden met díe bouwstenen,
die de grootste flexibiliteit bieden voor inpassing in de verschillende scenario's.
Wanneer kan de minister de Kamer die duidelijkheid verschaffen?In het Energierapport is een volstrekte onderschatting van het belang
van warmtebenutting voor het halen van de 20%-duurzaamdoelstelling.
Vogtländer noemde de realisatie van 20% duurzaam, van 20-20-20,
zonder succesvolle aanpak van het warmtegebruik kwestieus. Oudshoorn van het
Verbond van Nederlandse Ondernemingen (VNO) vroeg om voldoende commitment
van de overheid bij de implementatie van het Aanvalsplan Warmte. De SP pleit
al anderhalf jaar voor harde eisen aan het restwarmtegebruik in de milieuvergunning
voor elektriciteitscentrales. Bij de 14.000 MW baseload die de
ministers als een soort natuurverschijnsel over zich heen laten komen, verdwijnt
straks 80% van de restwarmte de Noordzee in. Hoe dom kun je zijn? Volgens
ons ligt er nog voor minstens 3000 MW aan interessante warmtekrachtprojecten
op de plank bij de energie-intensieve industrie. Dat is ook basislast, maar
dan basislast met 100% nuttig gebruik van restwarmte.Bij het algemeen overleg over windenergie met de minister van Economische
Zaken en de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat op 1 juli heeft
de SP 23 suggesties gedaan voor het verbeteren van het windbeleid. Die ga
ik hier niet allemaal herhalen, maar onze suggestie voor de benoeming van één
coördinerend en resultaatverantwoordelijk minister lijkt mij nog steeds
hoogst actueel. Ook hebben wij bij die gelegenheid gepleit voor verbetering
van de rechtsbescherming van omwonenden op land. Hoe gek dat ook klinkt, door
een betere rechtsbescherming zal het juist eenvoudiger worden windprojecten
op land die voldoen aan elementaire kwaliteitseisen te realiseren. De SP is
net als CDA en PvdA voorstander van één of meer stopcontacten
op zee, bij voorkeur als onderdeel van een "supergrid" met onze
buurlanden. De tender over wind op zee houdt geen rekening met afstand tot
de kust. Maar wij zouden innovatie toch stimuleren? In de beantwoording van
onze feitelijke vragen staat dat de meeste initiatiefnemers haar standpunt
steunen, maar dat is logisch, want dat zijn partijen met locaties dicht bij
de kust. Ik vind dat merkwaardig. De SP pleit voor proefgebieden waar opkomende
duurzame technieken op grotere schaal worden toegepast, zodat ook de gebruikerseffecten
kunnen worden meegenomen. Dat zouden wij in ieder geval moeten doen voor de
kleinschalige opwekking van wind en zon, in combinatie met een smartgrid,
wat GTI suggereerde tijdens de hoorzitting.Professor Van der Hagen, de voorzitter van het samenwerkingsverband van
energieonderzoekers, stelde tijdens de hoorzitting dat onderzoek, de basis
voor een energierevolutie, ernstig wordt verwaarloosd. In de begroting van
EZ lijkt al een klein beetje te zijn geluisterd naar deze hartenkreet, maar
het zou goed zijn deze kritiek serieus te nemen en het enorme onderzoekspotentieel
in Nederland beter te benutten. Van der Hagen pleit ervoor om in ieder geval
de coördinatie van onderzoeksprogramma's van OCW en andere ministeries
te verbeteren. Is de minister daartoe bereid?Het Energierapport is een laf rapport, omdat het de waarheid in het midden
houdt, terwijl wij op dit moment juist behoefte hebben aan een kabinet dat
moed toont en richting geeft.De heerSamsom(PvdA)Voorzitter. Wat is de overeenkomst tussen de kredietcrisis, Gouda en de
Noordpool? Het zijn alle drie signalen dat de houdbaarheid, de duurzaamheid
van onze samenleving stevig onder druk staat. De kredietcrisis zet de economische
duurzaamheid op het spel, Gouda staat symbool voor spanningen in onze sociale
duurzaamheid en het smeltend ijs op de Noordpool luidt de noodklok over de
ecologische duurzaamheid van onze welvaart. Er is echter ook een groot verschil
tussen de kredietcrisis, Gouda en de Noordpool, althans tussen de eerste twee
en de laatste. Want waar de kredietcrisis leidt tot historische ingrepen en
wij in het geval van Gouda niet weten hoe snel sommige fracties zelfs hyperventilerend
harde maatregelen moeten voorstellen, laten wij de berichten over de Noordpool
toch relatief onaangedaan aan ons voorbij trekken, en wij gaan over tot de
energievretende orde van de dag. Ligt dat aan het feit dat het filiaal van
ABN AMRO om de hoek is en de Noordpool niet? Ligt het aan het laatste restantje
twijfel over de relatie tussen de uitstoot van broeikasgassen en de opwarming
van de aarde? Wellicht, wellicht. Maar ook degenen die zich in merkwaardige
bochten moeten wringen om klimaatverandering te blijven ontkennen of bagatelliseren,
kunnen ons energievraagstuk niet negeren. De stijgende olieprijzen en oprakende
voorraden, vooral in dit deel van de wereld, vragen hoe dan ook om ingrijpen;
is het niet om klimaatverandering binnen de perken te houden, dan is het wel
om de brandstofprijzen binnen te perken te houden.Voor de PvdA-fractie zijn beide genoeg reden om met grote urgentie te
willen werken aan de opschoning van onze energievoorziening. Ons gevoel van
urgentie stijgt met de dag. Gelet op de beschikbare voorraden fossiele brandstoffen
en de toenemende concentratie CO2 in de atmosfeer, hebben wij immers
nog tot ongeveer halverwege deze eeuw om het probleem echt op te lossen. Dat
is dus nauwelijks meer dan één generatie. Eén generatie
om het overgrote deel van onze huidige, vervuilende en eindige energievoorziening
te vervangen door een schone energievoorziening. Eén generatie, onze
generatie, waarbij ik de vrijheid neem om de minister en mijzelf tot dezelfde
generatie te rekenen. Onze generatie dient deze klus te klaren om de toekomst
van volgende generaties niet op het spel te zetten.Klimaat- en energiebeleid lijkt met al die terrawatturen, gigatonnen en
parts per million soms een heel ingewikkelde technocratische fetisj voor experts,
maar uiteindelijk is de kern voor ieder van ons net zo indringend als persoonlijk.
Wat vertel ik straks aan mijn dochter en mijn zoontje? Heb ik er genoeg aan
gedaan om hun de toekomst te bieden waar zij recht op hebben? Dat is uiteindelijk
ook de meetlat waar mijn fractie het Energierapport langs legt. Is het genoeg?
Zijn de keuzen scherp genoeg? Worden er genoeg acties aangekondigd om de toekomst
veilig te stellen? Wordt de weg naar een duurzame energievoorziening ondubbelzinnig
en met grote snelheid ingeslagen? Of persoonlijker: kan ik over twintig jaar,
als oude vader, dit rapport, dan inmiddels vergeeld, uit de kast trekken om
mijn kinderen een overtuigend antwoord te geven op hun vraag? De conclusie
luidt: nee, nog niet.In één zin luidt de PvdA-diagnose van het voorliggende rapport:
analytisch ijzersterk, maar te wankelmoedig in zijn keuzen. Dat wordt treffend
geïllustreerd door het openhouden van maar liefst zes zeer uiteenlopende
scenario's: "Powerhouse", "flexwerker" en "Smart
Energy City", met voor alle drie een grijze en een groene variant. Een
Energierapport waarin opzichtig alle opties worden opengelaten, inclusief
opties waarin het aandeel kolen- of kernenergie niet afneemt maar toeneemt,
of waarin de CO2-reductie in 2050 blijft steken op 40% of
50%, terwijl 80% nodig is, kan analytisch nog zo sterk zijn,
het is simpelweg nog onvoldoende.Het is onvoldoende om de kabinetsambities voor 2020 ondubbelzinnig veilig
te stellen en onvoldoende om de basis te leggen voor de permanente energierevolutie
die zich ook na 2020 moet blijven voltrekken. Het is vooral onvoldoende om
de enorme kansen te grijpen die zich nu aandienen, want het verhaal over de
noodzaak van een schone energievoorziening is uiteindelijk geen
tobberig milieupraatje, zoals sommigen wellicht van mij zouden verwachten.
Het verhaal van een schone energievoorziening is een verhaal van ongekende
mogelijkheden voor de Nederlandse industrie, de werkgelegenheid, de innovatie
en uiteindelijk de hele samenleving. Wij staan niet aan de vooravond van een
apocalyps, maar aan de vooravond van een geweldige toekomst, als wij tenminste
nu de juiste keuzen maken.Mijn fractie kiest dus wel, en met overtuiging, in de wetenschap dat een
schone energievoorziening niet tot stand komt zonder een krachtig leidende
overheid. Wij kiezen voor de groene combinatie van de drie scenario's uit
het Energierapport. Noem het maar een "Green Smart Powerhouse",
als je de terminologie wilt handhaven. Dat betekent dat wij de Noordzee optimaal
gaan benutten voor duurzame energievoorziening, dat wij drastische energiebesparingen
in industrie, huizen en bedrijfsgebouwen gaan bewerkstelligen, dat de decentrale
energieopwekking uit geothermie, zon en microwarmtekracht grote vormen gaat
aannemen, dat wij de Afsluitdijk en de Zeeuwse delta gaan gebruiken voor grootschalige
opwekking van blue energy en dat warmtekrachtkoppeling en zo nodig ook "schoon
fossiel" ons door de periode heen helpen waarin wij nog afhankelijk zijn
van gas en kolen.Met die keuzen kan Nederland wereldleider worden in een aantal doorbraaktechnologieën:
in offshore wind, in blue energy – de energieopwekking uit zoet-zoutwaterovergangen –
en in CO2-afvang en -opslag of CCS. Dit zijn stuk voor stuk bedrijfstakken
met een hoog innovatiegehalte, grote exportpotentie en bakken met werkgelegenheid.
Hier ligt voor de sociaaldemocraten de toekomst van de Nederlandse economie;
niet in de rat race van lagere belastingen, soepeler ontslagrecht, slechtere
arbeidsvoorwaarden en langere werkweken, maar in de keuze om te innoveren
en te investeren met een blik op de toekomst. Houd onze economie concurrerend
en sociaal. Dat is onze missie. Wij hebben daarmee haast. Daarom doe ik een
aantal concrete voorstellen die als amendementen mogen gelden op het Energierapport,
om het op die manier de richting te geven die op dit moment te veel verscholen
blijft tussen de pagina's.De heerVendrik(GroenLinks)De heer Samsom heeft forse kritiek op het huiswerk van deze minister en
dat lijkt mij terecht. Wat moet vanmiddag daarvan de politieke consequentie
zijn? Moeten wij deze zaal niet verlaten voordat de minister heeft toegezegd
dat een nieuw scenario van het kabinet gepresenteerd wordt dat wel zicht biedt
op de doelen die de heer Samsom nastreeft?De heerSamsom(PvdA)Ik was net toegekomen aan een aantal voorstellen die, wat mijn fractie
betreft, hierbij als amendementen moeten gelden. Ik wacht met spanning op
de reactie van de minister. Ik denk dat wij samen kunnen bouwen aan een Energierapport
dat wel die richting geeft die zo nodig is. Zo ken ik deze minister overigens
ook al enige tijd. Ik laat harde en lege woorden even achterwege en wij gaan
volgens mij gewoon aan de slag.De heerJansen(SP)De heer Samsom zei dat Nederland op het gebied van drie speerpunttechnologieën
wereldleider kan worden. Energie opwekken met wind en water klinkt mij goed
in de oren maar wat is de diepere gedachte van de PvdA achter CO2-afvang
en -opslag? Die techniek is toch eigenlijk alleen maar een kostenpost? Kortom,
dat is geen investering in vooruitgang maar dweilen met de kraan open.De heerSamsom(PvdA)Daar ga ik in een ander deel van mijn betoog nog iets over zeggen. Het
is een feitelijke constatering dat wij de komende 50 tot 60 jaar nog veel
fossiele brandstoffen zullen gebruiken. Dat geldt niet alleen voor Nederland
maar ook voor veel andere landen, met name China en andere opkomende economieën.
Het is een enorme kans voor Nederland om als eerste in staat te zijn om die
fossiele brandstoffen op een schone manier te verbranden. Dat zorgt niet alleen
voor een schone verbranding op de Maasvlakte en in de Eemshaven, wat wel aardig
is, maar ook voor exportmogelijkheden voor landen die daar straks op grote
schaal gebruik van willen en moeten maken. Dat zijn de kansen die ik bedoel.De heerJansen(SP)Volgens mij bouwen de Chinezen op dit moment iedere vijf dagen een kolencentrale.
Zij gaan ons binnenkort vertellen hoe wij een kolencentrale moeten bouwen
en hoe wij de CO2 moeten opslaan in plaats van andersom. Dus dat
lijkt mij een beetje naïef.De heerSamsom(PvdA)Precies daarom hebben wij zo veel haast. Overigens valt het met die naïviteit
reuze mee; de Chinezen bouwen vooral kolencentrales zonder CO2-opslag
op dit moment. En als wij niets doen, gaan zij daar nog even mee door ook.Voorzitter. Ik doe een aantal voorstellen.1. Kies allereerst voor offshorewindenergie. Dat betekent inderdaad allereerst
de aanleg van een stopcontact op zee. De minister stelt dat zij eind dit jaar
wil bezien of, en zo ja, hoe socialisering – dat betekent met zijn allen
betalen – van die kabel kan worden gerealiseerd. Dat was niet geheel
de strekking van de motie-Samsom, zoals de Kamerleden weten. Immers, die was
de "ofvraag" voorbij. Van de Partij van de Arbeid mag het project
Infrastructuur op zee, dat de minister na de motie is gestart – waarvoor
dank – gewoon uitmonden in een wetsvoorstel dat spoedig behandeld kan
worden. Dat zou zo spoedig moeten gebeuren dat de eerstkomende windparken,
die zogenaamde 450-megawatttranche, ook kunnen meegenieten van deze faciliteit.
Zo kunnen wij voor hetzelfde geld meer megawatt realiseren. Snel omgerekend
zou je tot 600 megawatt kunnen komen als je de investeringskosten voor een
kabel weghaalt bij de projectontwikkelaar en dus ook weghaalt uit de gelden
van Stimulering Duurzame Energieproductie. Dat is dubbel winst. Ik hoor graag
een toezegging van de minister op dit punt.Wij kunnen echter nog verder denken dan een kabel. Waarom socialiseren
wij de hele fundering niet? Dat hebben wij ook op het land met de polders
gedaan. Een dijk op zee is tegelijkertijd een fundering voor de molens en
een opslagmedium voor de stroom. Zo combineren wij twee ontwikkelingen die
na 2020 nodig zijn maar waarover wij nu wel al moeten nadenken. Ik ben benieuwd
naar de visie van de minister hierop.2. Zorg ervoor dat Nederland een vestigingsplaats wordt voor de grootschalige
offshorewindindustrie die nu ontwikkeld wordt. Daarmee maak je van een milieuverhaal
immers een verhaal over investeringen, banen en innovatie. Op
dit moment speuren de grote consortia, Siemens en al die anderen, letterlijk
Google Maps af op zoek naar locaties voor die miljardenindustrie van funderingspalen,
wieken, generatoren, masten, installaties, schepen, onderhoudslogistiek en
alles wat daarbij komt. Het bedrijf Darwind heeft zijn oog laten vallen op
locaties in Noord-Holland, Den Helder met name. Ik hoor graag wat de minister
kan en wil bijdragen om ervoor te zorgen dat Darwind, en daarna hoop ik ook
anderen, zich hier gaan vestigen. In de specifieke situatie van Darwind zijn
ook nog investeringen nodig in de havens van Den Helder, zo zeg ik tegen de
staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat. Is zij bereid die investeringen
te versnellen om zo de komst van de industrie zeker te stellen?3. Geef duurzame energie wettelijk voorrang op het net. Nu heeft grootschalig
basislastvermogen de facto voorrang. De investeerder in windenergie zit dus
straks met de risico's op een beperkte toegang. Dat moet radicaal worden omgedraaid.
De investeerders in grote, logge poederkoolcentrales zullen zich achter de
oren moeten krabben, wanneer zij weten dat straks 6000 MW windenergie achter
hen langs met voorrang over het net suist. Met deze maatregel krijgt wkk de
ruimte die zij verdient. Ik ben dus heel blij met de aankondiging van het
wetsvoorstel Voorrang voor duurzame energie dat wij na het Energierapport
ontvingen. Er is nog altijd voortgang, maar mijn vraag is of hiermee de onbelemmerde
toegang voor wkk wordt geregeld. Dat is van belang voor de investeringen in
het Westland en in Energy Valley in het noorden van het land.Dan kom ik op het geld, het aardse slijk, maar niettemin zeer belangrijk
in deze situatie. In de debatten over de SDE is hierover al heel veel gesproken.
De minister heeft het inmiddels goed op orde voor deze kabinetsperiode, maar
daarmee is de kous niet af. Na 2012 moeten de investeringen onverdroten doorgaan
en deze moeten nu al worden voorbereid. Het kost immers even om een offshore
park neer te zetten? Investeerders moeten op korte termijn zekerheid hebben
dat ook na 2012 de budgetten bij de ambities blijven passen. Deze is er nu
niet. Afhankelijk van hoe je rekent, schiet het cumulatieve budget tussen
2012 en 2020 ongeveer 3 mld. tot 4 mld. tekort. Dat is heel wat anders dan
het bedrag van 5 mld. dat ook wel rondzingt; overdrijven helpt niet, de waarheid
is erg genoeg. Het gaat om 3 mld. tot 4 mld. tussen 2012 en 2020.Ik accepteer de logica van de democratie en de terughoudendheid om die
te doorbreken door komende kabinetten op te zadelen met allerlei uitgavenverplichtingen,
maar wij hebben daarvoor een modus gevonden met het Infrastructuurfonds en
het FES.De heerVendrik(GroenLinks)Die terughoudendheid begrijp ik niet helemaal, want dat doen wij met wegen
ook.De heerSamsom(PvdA)Daar kom ik nu net op. In het Infrastructuurfonds en het FES worden de
uitgaven en inkomsten langjarig tot 2020 vastgelegd ter versterking van de
economische structuur. Als er een investering is die de economische structuur
versterkt, dan is het wel een duurzame energievoorziening. Deze is straks
een conditio sine qua non voor de economie. Daarom doe ik het volgende voorstel...De voorzitter:Voordat u dat doet, geef ik het woord aan de heer Zijlstra, want anders
gaat hij weer zeggen: even een stapje terug.De heerZijlstra(VVD)Misschien gaat de heer Samsom er nog op in, maar ik dacht dat hij zou
aangeven hoe wij dat gaan betalen, toen hij over geld begon. Ik snap best
dat er veel inspiratie is door het opkopen van een bank in België, maar
de genoemde zaken zijn risicovolle investeringen. Volgens mij moet niet de
belastingbetaler daarvoor opdraaien maar horen deze bij marktpartijen thuis.
Hij wil toch niet dat de Nederlandse belastingbetaler zeer veel geld, tussen
4 mld. en 5 mld. per jaar, gaat betalen om middelen beschikbaar te stellen
voor al die kansen, als zij dat al zijn? Dat is toch aan de bedrijven?De heerSamsom(PvdA)De VVD is gewoon akkoord gegaan met de SDE.De heerZijlstra(VVD)Nee.De heerSamsom(PvdA)Maar goed, dan was u daar als enige in de Kamer tegen. Wij zijn er wel
mee akkoord gegaan, omdat het verstandig is om een industrie die nu nog niet
rendabel is, rendabel te maken en zo de toekomst ervan veilig te stellen.
Daarmee wil ik nog even doorgaan. Met al uw tegenwerpingen tegen de SDE zult
u moeten erkennen dat dit project in 2012 niet af is. Daarom wil ik daarmee
doorgaan. Het lijkt mij consistent om door te gaan met datgene wat wij vol
overtuiging samen met het kabinet hebben ingezet.De heerZijlstra(VVD)Wij waren tegen de SDE, maar ik snap de redenering. U veegt er nu van
alles bij, zoals de palen en de stopcontacten. Op die manier worden de miljarden
leuk opgeteld. De VVD-fractie is toch benieuwd hoe u dat allemaal gaat betalen.
De rekening wordt feitelijk bij de belastingbetaler gelegd, omdat u zegt dat
het kansen zijn voor de economie in de toekomst. Volgens u kunnen de bedrijven
daar in de toekomst profijt van trekken, maar moet de belastingbetaler nu
de investering doen. Dat vinden wij de verkeerde volgorde.De heerSamsom(PvdA)U legt een veel ernstigere rekening bij de belastingbetaler. U hebt straks
misschien een volle schatkist, maar wel een ondergelopen land, lege scholen
en ziekenhuizen zonder personeel, terwijl het licht uitvalt. Het zal je ideaal
maar wezen! Het is niet ons ideaal. Ons ideaal is om te investeren in de toekomst.
Daarvoor hebben wij belastinggeld nodig en dat wilt u ook vaak inzetten voor
dat soort investeringen.Ik kom nu op een concreet voorstel om dat geld voor na 2012 op een rij
te krijgen. Wij verzoeken de minister om precies na te gaan welke financiële
middelen na 2012 nodig zijn om op koers te blijven met die kabinetsambities.
Zodra dat bedrag op tafel ligt, met alle bandbreedtes erbij, kunnen wij spreken
over de vraag hoe wij een deel van die middelen nu al kunnen reserveren. Het
zal u zijn opgevallen dat mijn fractie – overigens in samenwerking met
de CDA-fractie – in de discussie over de FES-voeding tijdens de algemene
politieke beschouwingen en de financiële beschouwingen, de stelling heeft
betrokken dat die voeding na 2012 omhoog kan. Wellicht zijn er ook andere
financieringsmethodes te bedenken. De SP-fractie noemde er zonet een aantal.
Wat mijn fractie betreft moet dit allemaal zijn beslag krijgen
in de begrotingscyclus voor 2010, zodat uiterlijk eind van volgend jaar investeringszekerheid
ontstaat voor de periode na 2012. Dat valt dan mooi samen met de uitgifte
van concessies voor de 6000 megawatt aan windenergie. Mijn fractie vindt dat
die al moet kunnen beginnen aan het eind van 2009 of aan het begin van 2010.
De ontwikkeling van offshore windenergie mag immers niet stilvallen na de
eerste 450, en wat mijn fractie betreft 600, megawatt. Kan de staatssecretaris
van Verkeer en Waterstaat toezeggen dat zij zal aangeven hoe zij haar oorspronkelijke
planning op dat punt nog kan versnellen?Achter de op zich beloftevolle ontwikkelingen op zee dienen zich zo mogelijk
nog veel mooiere ontwikkelingen aan. Uit de overgang van zoet naar zout water
is energie te halen: osmose-energie, blue energy genaamd. Een energiebron
met een enorme potentie. Overal ter wereld stroomt zoet rivierwater immers
de zoute zee in. Het is zo'n beetje de motor van ons gehele ecosysteem. De
Afsluitdijk is een messcherpe afscheiding van 30 kilometer tussen zoet aan
de ene kant en zout aan de andere kant. Het is 's werelds meest geschikte
plek om te beginnen met blue energy. Je kunt op de Afsluitdijk het equivalent
opwekken van twee grote kolencentrales of, zo u wilt, twee grote kerncentrales.
Op dit moment worden de plannen voor de toekomst van de Afsluitdijk beoordeeld
door de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat. Daar zitten plannen tussen
waarin deze potentie niet volledig wordt benut. De PvdA-fractie vindt dat
alleen al genoeg reden om die plannen te laten afvallen. Wij willen van de
staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat graag de bevestiging dat zij daar
precies zo over denkt. Wij vinden dat blue energy, het icoon van Stichting
Energy Valley in het noorden, moet slagen.Mijn zesde punt is warmtebenutting. Wij gooien nog steeds een enorme hoeveelheid
warmte weg. Onze Warmtewet – zeg ik met enige trots – en het Aanvalsplan
Warmte moeten daar een einde aan maken. In het Energierapport staat er echter
nog te weinig over. Wat ons betreft moet de doelstelling zijn, alle benutbare
restwarmte daadwerkelijk te benutten. Dat zijn immers uiteindelijk rendabele
projecten die wellicht in het begin een steuntje in de rug nodig hebben in
de vorm van mede-investeringen uit een revolverend warmtefonds of iets dergelijks.
Is de minister dat met ons eens? Wil zij zo'n fonds of een variant daarop
instellen?Ook de instelling van een categorie in de SDE voor wkk kan zo'n stimulans
zijn. Wkk kost nu geen geld, want zij is immers rendabel. Zij biedt echter
wel zekerheid aan investeerders. Wij spraken daar al eerder over. Wat mijn
fractie betreft gaan wij dit dus doen vanaf 2009. Is de minister dat met ons
eens?De heerJansen(SP)Op het moment dat wij meer baseload toelaten tot de Nederlandse markt,
zullen wij als communicerende vaten daarmee de hoeveelheid decentrale warmtebenutting
de nek omdraaien. Bent u dat met mij eens?De heerSamsom(PvdA)Niet op het moment dat je ons voorstel volgt om duurzame energie en wkk
voorrang te geven op het net. Dan zal de baseload hoeveelheid zich daaraan
moeten aanpassen. Ik sluit overigens niet uit dat de transportcapaciteit ook
snel zal toenemen als wij genoeg blijven investeren in de netten. Dan kun
je een beetje van beide doen. Nederland wordt echt een exporteur van energie,
van groene energie wel te verstaan, maar toch een exporteur van energie. Het
is in dit geval dus niet een sec of-ofbenadering. Ik ben het met u eens dat
duurzame energie en wkk – en de laatste vanwege de warmtebenutting –
voorrang moeten hebben. Vandaar ook dat wij het voorstel van de minister om
te komen tot een wet voorrang duurzame energie van harte ondersteunen. Wij
zouden het willen uitbreiden naar wkk. Maar misschien wilde de minister dat
zelf ook al.De heerJansen(SP)Het verhaal dat dit wetsvoorstel inzake voorrang duurzame energie dit
probleem zal oplossen, klopt niet. In de nacht is er immers helemaal geen
capaciteitsprobleem. Dan kan iedereen erop. Dan zal dus wel degelijk die duurzame
industriële wkk worden weggedrukt door de goedkopere kolen of kern baseload.De heerSamsom(PvdA)Het is dus een misvatting om te denken dat wkk duurder is op het moment
dat je de warmte kunt benutten, zeker met de huidige brandstofprijzen. De
premisse is nu juist dat wkk zo'n kansrijke bron van energie is, niet omdat
wij die zo aardig vinden maar omdat die gewoon heel hard mee concurreert op
een steeds krapper wordende brandstoffenmarkt.Ik kom te spreken over zonne-energie. Er zijn problemen met Solland Solar.
De eigenaar, Energiebedrijf DELTA, lijkt de uitbreidingen te willen temperen.
Dat DELTA snode andere nucleaire plannetjes heeft, is ons niet ontgaan. Maar
dat mag absoluut niet de investeringen in zonne-energie traineren. Via bijvoorbeeld
het Borsseleconvenant kan de regering in onze ogen meer dan gemiddelde druk
zetten op DELTA om zijn mogelijke obstructie bij de uitbreiding van Solland
te staken. Wil de minister hier een rol in spelen?Ik ben bij punt 8 aangeland en daarmee ook bij de minder glorieuze keuzes,
maar niemand kan eromheen dat ook met de meest ambitieuze inzet op besparing
en duurzaamheid de komende decennia een groot deel van onze energievoorziening
nog steeds op fossiele brandstoffen draait. Die moeten snel zo schoon mogelijk
worden. Met CO2-opslag kan dat. Ook op dat punt hebben wij dus
grote kansen en kunnen wij van de nood een deugd maken. Het is een feit dat
Nederland vanwege de geografische ligging, de havens, het koelwater en de
hoogspanningscapaciteit woest aantrekkelijk is voor kolencentrales. Wij worden
nog aantrekkelijker voor kolencentrales als CO2-opslag in beeld
komt vanwege onze kennis en infrastructuur op dat gebied en vanwege onze lege
gasvelden. Wij kunnen ook hier een leidende positie innemen en dit als exportproduct
ontwikkelen. Ik zei al: denk je eens in wat China nodig heeft wanneer het
na 2012 gaat meedraaien in de opvolger van het Kyoto-verdrag. Daarvoor dienen
wij nu een aantal stappen te zetten.Allereerst moet onvoorwaardelijke steun worden gegeven aan de voorstellen
in Europa om CO2-opslag verplicht te stellen bij kolencentrales.
Die techniek moet, over het intelligente emissiehandelsysteem heen, verplicht
worden gesteld bij kolencentrales. Als wij dat in Europees verband doen –
het Europees Parlement is daarvoor – hebben wij een heleboel poeha weggenomen
en dan moet er gewoon geïnvesteerd worden.De heerVendrik(GroenLinks)Ik hoopte op kritische zin van de heer Samsom over de kolencentrales.
Zo kenden wij hem in het verleden: geen kolencentrales in Nederland. Volgens
mij leidt zijn laatstgenoemde voorstel daartoe. Als je CO2-opslag
verplicht stelt voor alle kolencentrales, betekent dit de facto dat het overgrote
deel gesloten kan worden of überhaupt niet gebouwd kan worden, want zoveel
ruimte voor CO2-opslag is er helemaal niet. Is dat ook de intentie
van de heer Samsom?De heerSamsom(PvdA)In zekere zin wel, maar ook weer niet. Ik zal dat uitleggen. Als er in
Europa 100 kolencentrales op stapel staan en als wij er met deze maatregel,
een verplichte CO2-opslag, in slagen om – ik zal het ideale
droomscenario nemen – 95 daarvan van de kaart te vegen, komen de vijf
overgebleven kolencentrales met CO2-opslag waarschijnlijk in Nederland
te staan, omdat wij vanwege onze geografische ligging, onze havens, ons koelwater,
onze opslagcapaciteit en onze CO2-opslagmogelijkheden woest aantrekkelijk
zijn voor die dingen. Dat feit kan ik niet veranderen en dat kunt u ook niet
veranderen. Wij kunnen wel van de nood een deugd maken en ervoor zorgen dat
die kolencentrales slechts met CO2-opslag en dus met innovatieve
technieken hier terechtkomen.De heerVendrik(GroenLinks)Volgens mij is de heer Samsom vooral bezig om van zijn politieke nood
een deugd te maken. Dat is iets anders, maar dat doet hij heel knap. Er komen
vandaag de dag drie centrales bij en Nuon heeft nog een plan in overweging
voor twee centrales. Gaan wij CO2-opslag nu ook meteen verplicht
stellen? Er wordt al een centrale gebouwd in Rotterdam. Is dat dan meteen
zeker? Wordt dat de nieuwe plicht en gaan wij die meteen regelen voor de centrales
die er nu al komen? Of zeggen wij daarvan nu: even wachten totdat de minister
haar huiswerk heeft gedaan, zoals Samsom wil, en dan praten wij pas verder?
Wat gaan wij nu doen met de centrales die er al aan zitten te komen?De heerSamsom(PvdA)Het is interessant dat GroenLinks die vraag stelt, terwijl GroenLinks
in het eigen wetsvoorstel over kolenbelasting – met reden – expliciet
is afgestapt van die verplichting. U hebt gezegd dat die verplichting niet
kan en dat u die niet wilt. Wij zijn nog niet zover. Wij willen die verplichting
wel, op Europees niveau, omdat je er dan voor zorgt dat je daadwerkelijk iets
doet in plaats van op een waterbed te drukken en ervoor zorgen dat de kolencentrales
elders komen.De heerVan der Ham(D66)Ik deel uw hoop op die CCS-techniek. Dat is, als die gaat lukken, een
heel mooie techniek. Wij hebben daar de afgelopen jaren diverse keren in de
Kamer over gesproken. Daarbij werd gezegd dat wij in 2010 wel zo'n beetje
weten wat die techniek de komende decennia zou gaan doen. Een halfjaar of
een jaar geleden werd gezegd dat wij in 2015 echt zouden weten of dit daadwerkelijk
een bijdrage kan leveren. Gelet op de kranten van de afgelopen weken, wordt
nu gezegd dat het pas rond 2030 à 2040 kan. Dat soort jaartallen wordt
nu genoemd. Dan hebben wij – D66, maar ook de PvdA – een probleem,
want in hoeverre kan die technologie dan een bijdrage leveren aan een schone
energiehuishouding? In navolging van de heer Vendrik vraag ik ook in hoeverre
een verplichting van een energiebedrijf – of die nou Europees of Nederlands
is – realiseerbaar is. Lopen wij straks niet het risico dat wij de kolencentrales
hebben neergezet en dat dan blijkt dat de technologie gewoon niet grootschalig
kan worden toegepast? Dan staan die kolencentrales er, maar kunnen wij die
niet schoonmaken.De heerSamsom(PvdA)Dan is het grootste probleem voor de exploitant van die kolencentrale,
want die moet dan ongelooflijk gaan betalen voor de CO2-uitstoot.
Wij hebben het energiehandelsstelsel namelijk nog gewoon klaar liggen. Daar
gaan wij gewoon mee door. Dat gaat overigens veel succesvoller dan cynici
en critici de afgelopen twee jaar hebben aangegeven. U ziet wat er in het
Europees Parlement gebeurt. Eindelijk wordt de lobby van de grote industrie
en de auto-industrie deels weerstaan. Dit is ongekend en daarmee moeten wij
vooral doorgaan. Daarom steunen wij het voorstel dat het Europees Parlement
nu heeft durven doen. Daarbij zullen wij nog genoeg weerstand ondervinden
van de Duitse en Franse regering. Nederland moet hier echter pal voor gaan
staan. Ik heb nog meer voorstellen die de vragen van de heer Van der Ham soepeltjes
van tafel zullen vegen omdat ze daarmee worden beantwoord. Let op.De voorzitter:Eerst heeft de heer Zijlstra nog een vraag voor u.De heerZijlstra(VVD)De heer Samsom zei dat er, als er 100 aanvragen waren, misschien 95 van
tafel konden worden geveegd. Dat is mooi voor het kolenaanbod. Hoe gaat de
heer Samsom de andere 95 aanvragen invullen? Die voorzien immers in noodzakelijke
vraag. Wat is zijn alternatief daarvoor? Wij weten dat dit niet allemaal met
duurzame energie geregeld kan worden. Verder had ik het over wat China nodig
heeft om de kolencentrales met CCS te faciliteren in de toekomst. Wij weten
het antwoord, namelijk een andere ondergrond. Dat is heel moeilijk.De heerSamsom(PvdA)Mijn rekenvoorbeeld was uiteraard bedoeld om de naïviteit van de
vraag van de heer Vendrik aan te tonen. Daarop moet de heer Zijlstra mij niet
nog weer eens gaan bevragen, want daarmee kan hij straks in de eerste termijn
van de heer Vendrik aan de slag. De heer Vendrik denkt dat hij alle kolencentrales
Nederland uit kan vegen. Daar gaat het echter niet om. Er is hierbij immers
sprake van een Europees vraagstuk en van onze elektriciteitsvoorziening. Verder
kan CO2-opslag heel goed in kolenvelden plaatsvinden. Kolenvelden
zijn hiervoor zelfs bij uitstek geschikt als daar achteraan methaanwinning
plaatsvindt. De heer Zijlstra kent deze techniek waarschijnlijk. Als China
ergens mogelijkheden voor heeft, is het voor dit type CO2-opslag.
Ik heb er niet alle vertrouwen in dat het allemaal automatisch goed komt,
ook niet als Nederland zich ferm en goed opstelt in Europa. Daarom heb ik
aanvullende voorstellen. Wij vragen alle mogelijke steun, desnoods ook financiële
steun, voor de demonstratieprojecten. Deze projecten moeten in Nederland worden
ontwikkeld om onze voorsprong te behouden. Ik zou dus niet willen –
volgens mij kan niemand dit willen – dat wij in Nederland wel kolencentrales
krijgen, maar dat de demonstratieprojecten door RWE en E.ON, met een iets andere thuisbasis, in Duitsland worden ontwikkeld. Dat lijkt mij geen
optie.Wij moeten verder de politieke bereidheid blijven uitstralen om het minder
ideale maar niettemin noodzakelijke Nederlandse aanvullende instrumentarium
in te zetten als Europa niet tot verplichtingen overgaat. Ik zal dit altijd
blijven doen. Op deze manier kunnen wij alsnog CO2-opslag bij de
kolencentrales afdwingen. Dit kan in de vorm van wetgeving of fiscale wetgeving,
bijvoorbeeld door een soort ecotaks voor kolenstroom. Wij kunnen dit allemaal
na 2010 bezien. Dan weten wij hoe de Europese regelgeving eruit zal zien.
Zo zorgen wij ervoor dat Nederland optimaal en schoon gebruik maakt van de
vestigingsvoordelen. Ik hoor graag wat de minister hiervan vindt.Met alle substantiële zaken die in het Energierapport staan en de
acht extra voorstellen van mijn fractie erbij, kan Nederland in een razendsnel
tempo uitgroeien tot een "green smart power house" in Europa. Zo
worden wij een duurzaam energie-exporterend land. Nederland wordt het land
dat de schommelingen in het Europese net opvangt met een flexibele gasinfrastructuur
en een flexibel elektriciteitsproductiepark. Nederland wordt het land waar
nieuwe technieken bedacht, toegepast en te gelde worden gemaakt. Dit is de
Nederlandse droom. Dit vooruitzicht alleen is al voldoende om het Energierapport
aan te vullen met de voorstellen die mijn fractie in het afgelopen halfuur
heeft gedaan. Ik wacht met spanning op het antwoord van de minister.De voorzitter:Dank u. Ik geef het woord aan mevrouw Ortega-Martijn. Zij vervangt mevrouw
Wiegman van de ChristenUnie. Ik zeg bovendien voor alle duidelijkheid dat
er vanaf nu een wat ander tijdsregime gaat gelden.MevrouwOrtega-Martijn(ChristenUnie)Voorzitter. Nederland wil in 2020 een van de schoonste en efficiëntste
energiesystemen van Europa hebben. Dat stelt het werkprogramma Schoon en Zuinig.
Het doel is duurzaamheid. Ook volgens de fractie van de ChristenUnie moet
dit voorop staan. In het Energierapport wordt terecht gesteld dat de energievoorziening
schoner, slimmer en gevarieerder worden ingericht. Energieopwekking op lange
termijn vorm een belangrijk strategisch vraagstuk. Onze afhankelijkheid van
energie, de gewenste vergroening en de betaalbaarheid van onze energievoorziening
vragen om beslissingen voor de lange termijn. Juist daaraan lijkt het te ontbreken
in dit Energierapport.In het rapport worden verschillende scenario's geschetst, maar geen keuzen
gemaakt. De minister stelt dat de elektriciteitsvoorziening in 2050 niet voortvloeit
uit een keuze van dit kabinet, maar het resultaat zal zijn van de investeringsbeslissingen
van ondernemers en consumentengedrag.De fractie van de ChristenUnie verwacht van dit kabinet echter wel degelijk
sturing op dit punt, gezien het belang dat gemoeid is met een daadwerkelijke
verduurzaming van de energievoorziening en het belang van leveringszekerheid.
De inrichting van de elektriciteitsnetten wordt vooral bepaald door de in
te zetten energiebronnen. Het kabinet maakt daarin geen keuze. Dit zal dan
ook weer leiden tot een timingprobleem in de afstemming tussen energieaanbod
en -vraag enerzijds en infrastructuur anderzijds. Dit is nu al het geval bij
de aansluitingsproblematiek in het Westland en in Noord-Nederland. Een groot potentieel aan duurzame energie wordt maar moeizaam ontsloten.
Als er geen capaciteit op het net is voor de elektriciteitsproductie, worden
bedrijven om overbelasting van het net te voorkomen nu betaald om niet te
produceren. Daarop komt congestiemanagement in feite neer. Dit is eigenlijk
te gek voor woorden, en moet in de toekomst worden voorkomen. De Christen­Uniefractie
is dan ook blij met de brede flexibiliteitsagenda. Daarin worden de probleemloze
aansluiting van nieuw aanbod van duurzame elektriciteit en het probleemloos
terugleveren van decentraal opgewekte elektriciteitsoverschotten genoemd als
uitgangspunten voor een gevarieerd en flexibel systeem. Het moet inderdaad
vanzelfsprekend zijn dat de boer met de windmolen, de burger met zonnepanelen
en de tuinder met de wkk hun duurzame elektriciteit probleemloos kunnen terug
leveren. Hoe gaat de minister deze uitgangspunten realiseren als er nog geen
duidelijke keuze voor decentrale energieopwekking wordt gemaakt? Hoe zal de
minister ervoor zorgen dat de problemen zoals die zich nu in het Westland
voordoen, definitief tot het verleden behoren?Het is noodzakelijk dat de elektriciteitsnetten de transitie naar een
duurzame energiehuishouding goed kunnen faciliteren. Daarbij stelt het kabinet
dat het van groot belang is dat de kosten eerlijk worden verdeeld en dat recht
wordt gedaan aan het kostenveroorzakingsprincipe, dat bepaalt dat de transporttarieven
worden betaald door degene die de transportkosten veroorzaakt. In hoeverre
wordt het kostenveroorzakingsprincipe nu ook gehanteerd voor bijvoorbeeld
de regionale netbeheerder? Hoe verhoudt het "stopcontact op zee"
zich met dit principe? Het aanhouden van het kostenveroorzakingsprincipe zal
de opkomst van duurzaam niet ten goede komen. Allerlei kosten in het net die
nu nog worden betaald door de netbeheerder en dus gesocialiseerd worden, zullen
dan voor rekening van de initiatieven komen. Komt de financiële haalbaarheid
van duurzame energie daardoor niet verder onder druk te staan? Dat kan toch
niet de bedoeling zijn? Ik hoop dat de minister deze zorg kan wegnemen.Een duurzamere energiehuishouding begint met het beperken van de vraag,
dus energiebesparing. Vervolgens komt het aan op het zo duurzaam mogelijk
leveren van de energie. Er moet blijvend fors op energiebesparing worden ingezet.
Terecht is dit de hoeksteen van het werkprogramma Schoon en Zuinig. Dit gaat
uit van een energiebesparing van 2% per jaar in 2020. Op dit moment
is de energiebesparing met nog geen procent per jaar echt te weinig. Als wij
niet fors werk maken van energiebesparing, wordt het heel moeilijk om de ambities
op het gebied van duurzame energie te halen.De heerVan der Ham(D66)Die ambitie van 2% is een paar jaar geleden uitgesproken door de
Kamer. Deze werd toen omarmd. Daarbij gaat het niet om 2% in 2020,
maar vanaf 2010. Wat dat betreft liggen wij wel heel fors achter. Wij hebben
nog dik een jaar om dit goed te maken. Wat wil de ChristenUnie doen om deze
motie, waar volgens mij ook de ChristenUnie voor heeft gestemd, recht te doen?MevrouwOrtega-Martijn(ChristenUnie)Op dit moment valt heel veel winst te behalen bij energiebesparing. Ik
noem één ding om die te bevorderen: het meer bewust maken van
de consument. Het is de consument die op dit moment ontzettend
veel energie verbruikt. Wat doen wij daaraan? Welke mogelijkheden zijn er
nog meer? Ik denk tevens aan datgene wat ook door de heer Samsom naar voren
werd gebracht. Wij zouden inderdaad even voor 2012 kunnen bekijken of er een
mogelijkheid voor de ecotaks is. Hoe kunnen wij nog meer bevorderen dat mensen
inderdaad meer op energie besparen? Dat zal op een gegeven moment een probleem
gaan vormen.De heerHessels(CDA)Mevrouw Ortega noemt net als de heer Samsom de ecotaks. Ik stel mijn vraag
aan mevrouw Ortega, maar dezelfde vraag geldt voor de heer Samsom. Bedoelen
zij nu net als de SP dat zij energie duurder willen maken om mensen ertoe
te dwingen om minder te gebruiken?MevrouwOrtega-Martijn(ChristenUnie)Het is maar hoe u het bekijkt. Enerzijds wil je duurzaamheid; daarop gaan
wij dus fors investeren. Anderzijds wil je energiebesparing. Op het moment
dat ik, als individueel huishouden, meer vergroen – dus duurzamere energie
verbruik – en iets duurder uit ben, maar ook heel bewust energie bespaar,
compenseert het een het ander.De heerJansen(SP)Ik dacht dat u duidde op het voorstel van de heer Schreurs, directeur
van COS Oost-Brabant, om de energiebelasting, de ecotaks, te differentiëren:
een lage eerste schijf en een hoge luxe schijf. Volgens mij had de opmerking
van de heer Hessels daar betrekking op. Dat is namelijk budgettair neutraal
en kost de belastingbetaler dus geen cent.De voorzitter:Wat is uw vraag?De heerJansen(SP)Bedoelt mevrouw Ortega dat? Vindt de fractie van de ChristenUnie dat een
serieuze optie om uit te werken?MevrouwOrtega-Martijn(ChristenUnie)Het gaat mij er eigenlijk om na te denken over een ecotaks die eventueel
kan worden gekoppeld aan het emissieniveau van de sectoren.Met vrijwilligheid is niets mis, behalve als het verwordt tot vrijblijvendheid.
De tijd van vrijblijvendheid is wat ons betreft dan ook voorbij. Bij het energielabel
voor woningen zien wij dat vrijwilligheid niet werkt. Prikkels alleen zijn
niet voldoende. Het kabinet onderzoekt of dwingende besparingsinstrumenten
nodig zijn, zoals minimale efficiencynormen voor bestaande gebouwen. Er wordt
ook gestudeerd op de mogelijkheid voor nationale emissiebudgetten. Wanneer
worden er knopen doorgehakt? Is de minister bereid om naast de emissieplafonds
voor de energiesector, emissieplafonds voor bijvoorbeeld de gebouwde omgeving
en het verkeer in te stellen of een eventuele ecotaks die is gekoppeld aan
het emissieniveau in iedere sector?Het thema duurzame warmte en koude, waarmee circa 40% van het energieverbruik
is gemoeid – de heer Samsom heeft daarover ook al wat gezegd –
wordt nog onvoldoende geadresseerd. Het kabinet presenteert binnenkort een
aanvalsplan voor duurzame warmte. Industrie en centrales die restwarmte leveren
aan derden, bereiken bij het huidige systeem geen voordeel in hun CO2-rechten. Het milieuvoordeel wordt bereikt via het warmtenet in sectoren
die buiten de CO2-toewijzing vallen, zoals woonwijken, kantorenparken,
mkb en glastuinbouw. Overweegt de minister in het aanvalsplan warmte toewijzing
van extra CO2-credits aan bedrijven die restwarmte leveren?De fractie van de ChristenUnie pleit al langer voor het inzetten op de
mogelijkheden van blue energy: het winnen van energie waar zoet en zout water
samenkomen; de heer Samsom heeft daarover ook al iets heeft gezegd. Wij zijn
dan ook blij dat de staatssecretaris bij het onderhoud aan de Afsluitdijk
heeft bekeken of het investeren in veiligheid valt te combineren met andere
functies, zoals het winnen van duurzame energie. Wij hebben begrepen dat er
nog vier consortia in de race zijn voor de gunning van het project. In hoeverre
hebben de mogelijkheden die de zoet-zoutgradiënt biedt een plaats in
deze plannen? Zullen de mogelijkheden daartoe worden benut?Op diverse fronten wordt hard gewerkt om de doelstellingen uit het programma
Schoon en Zuinig te halen. Toch is mijn fractie er nog niet gerust op. Als
bij het ijkmoment van Schoon en Zuinig in 2010 blijkt dat de werkelijkheid
achterblijft bij de doelstellingen, moeten extra maatregelen worden genomen.
Een van de mogelijkheden is om dan een jaarlijks oplopend verplicht aandeel
duurzame energie bij elektriciteitsleveranciers neer te leggen. In Schoon
en Zuinig staat: "Indien uit onderzoek blijkt dat een verplicht aandeel
hernieuwbare energie met een aantal EU-landen mogelijk is, zal Nederland daarnaar
streven en nu al de nodige voorbereidingen treffen." Mijn fractie vindt
het belangrijk dat er in 2010 werkelijk een stok achter de deur staat. De
voorbereidingen moeten nu al getroffen worden. Kan de minister verzekeren
dat, mocht het in 2010 nodig blijken, de nodige voorbereidingen ook daadwerkelijk
getroffen zijn? Wat is op dit punt de concrete inzet van de minister in Europa?
Daarmee ondersteun ik wat de heer Samsom op dit punt heeft gezegd. Kan de
minister de Kamer in 2009 informeren hoe het met de voorbereidingen staat,
zodat wij in 2010 op dit punt niet onaangenaam worden verrast?Naast besparing en meer duurzame energie is verdere diversificatie van
de brandstofmix nodig in de vorm van kolen of kerncentrales, zo stelt het
Energierapport. De fractie van de ChristenUnie staat niet te juichen bij het
idee van kolencentrales, ook niet in combinatie met afvang en opslag van CO2. Als tijdelijke maatregel gedurende de transitieperiode is het echter
onontkoombaar en het beste van twee kwaden. De fractie van de ChristenUnie
ziet wel dat er nog een aantal stappen genomen moeten worden voordat CO2-opslag haalbare kaart is. Zie hiervoor bijvoorbeeld het onderzoek
van Instituut Clingendael. Ook moet niet forser op CCS worden ingezet dan
nodig in de transitieperiode. Daarnaast vraagt de fractie van de ChristenUnie
zich af in hoeverre investeren in kolenstroom met CCS de facto een keuze voor
het powerhousescenario betekent. In hoeverre draaien wij de echt duurzame
initiatieven de nek om door fors te investeren in kolen en CCS?Voor de grootschalige inpassing van windenergie wordt ook gekeken naar
mogelijkheden van grootschalige elektriciteitsopslag in Nederland. Hierbij
zal volgens het kabinet de mogelijkheid van een energie-eiland in de Noordzee
betrokken moeten worden. In hoeverre worden ook andere, kleinschaligere opties
serieus overwogen, zoals bijvoorbeeld het initiatief Energie uit Water, een aangepaste versie van het plan-Lievense in het IJmeer en Markermeer?Tot slot heb ik nog een opmerking over de besluitvorming. Ook vorige Energierapporten
hadden de ambitie om bestuurlijke en juridische belemmeringen terug te dringen.
Dit was terecht. Het bedrijfsleven heeft niet alleen behoefte aan consistent
beleid en stimulering in financiële zin, maar ook aan een snellere vergunningverlening,
stroomlijning van de inspraakprocedures en minder bureaucratie. Helaas ervaren
aanvragers nog steeds veel belemmeringen, bijvoorbeeld als het gaat om wind
op zee. Kan de minister duidelijk maken wat er op dit gebied de laatste jaren
is bereikt en wat haar concrete doelen zijn? Nederland wil in 2020 een van
de schoonste en efficiëntste energiesystemen van Europa hebben. Er liggen
volop kansen. Laten wij daarbij vol inzetten op energiebesparing en het gebruik
van duurzame energiebronnen. De fractie van de ChristenUnie zal de inspanningen
om tot realisatie van de doelstellingen te komen scherp blijven volgen. Niet
omdat wij ontevreden zijn met de doelstellingen, maar omdat de fractie van
de ChristenUnie er alles aan gelegen is om de doelstellingen te behalen.De heerJansen(SP)Mevrouw Ortega-Martijn zegt dat de fractie van de ChristenUnie kolencentrales
en CO2-opslag ziet als een noodzakelijk kwaad, als iets onontkoombaars
gedurende deze kabinetsperiode. Wat is er dan veranderd? Haar collega Wiegman
heeft het afgelopen jaar namelijk de lijn gevolgd dat zij het liever niet
wil. In het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie stond juist dat er helemaal
geen nieuwe kolencentrales moesten komen. De lijsttrekker van de ChristenUnie,
de heer Rouvoet, heeft dat bij herhaling als een soort selling point gebruikt.
Wat is er bij de ChristenUnie het afgelopen jaar veranderd?MevrouwOrtega-Martijn(ChristenUnie)Ons standpunt is nog steeds zo. Wij willen helemaal geen kolencentrales.
Wat ik zeg is dat de CO2- opslag – daar ging het mij eigenlijk
om – in ieder geval iets noodzakelijks is op het moment dat wij in een
transitieperiode kiezen voor kolencentrales. Dan moet er sprake zijn van CO2-opslag. Daar heeft het mee te maken. Het is niet zozeer dat ik zeg
dat wij moeten doorgaan met kolencentrales bouwen.De heerJansen(SP)Waarom zegt mevrouw Ortega-Martijn niet gewoon, net zoals haar collega
dat het afgelopen jaar deed, dat haar fractie tegen kolencentrales is en dat
zij er in de coalitie alles aan zal doen om die kolencentrales tegen te houden?
Dat lijkt mij een stuk helderder.MevrouwOrtega-Martijn(ChristenUnie)Ik zeg het nog een keer: wij zijn tegen kolencentrales! Maar waar het
nu om gaat is dat die kolencentrales CO2 uitstoten. Wij zeggen
dat die dan opgeslagen moet worden. Daarover ging mijn betoog.De heerJansen(SP)Die kolencentrales komen er in een coalitie waarvan de partij van mevrouw
Ortega-Martijn deel uitmaakt. Zij is geen lijdend voorwerp, maar zit er gewoon
zelf bij en kijkt ernaar. Bovendien noemt zij het ook nog eens een keer "onontkoombaar".
Dat vind ik niet erg logisch als haar partij onderdeel is van de coalitie
en zelf aan de knoppen draait.MevrouwOrtega-Martijn(ChristenUnie)De heer Jansen noemt het een en ander. Dat is niet wat wij eigenlijk zeggen.
De SP-fractie is niet realistisch. De fractie van de ChristenUnie is dat wel.
Wij zetten vol in op energiebesparing en duurzaamheid. Dat is momenteel echter
op korte termijn niet mogelijk. Dat bedoel ik als ik zeg dat het onontkoombaar
is en kiezen tussen twee kwaden.De voorzitter:Dank u wel. De volgende sprekers wil ik graag meegeven dat het gaat om
de inhoud en niet om het volume.Het woord is aan de heer Van der Ham. Ik verzoek hem op de tijd te letten.De heerVan der Ham(D66)Voorzitter. De fractie van D66 heeft het rapport met veel interesse gelezen.
Er worden veel beelden geschetst, maar het is niet altijd even helder waarin
de keuzes van dit kabinet zitten. Daarom zal ik vooral duidelijk maken waar
mijn partij staat.De Kennisinvesteringsagenda en de Lissabondoelstellingen kunnen worden
benut voor het ontwikkelen van schone energie. Investeringen blijven echter
achter. De regering wijst vooral naar het bedrijfsleven, maar daar blijken
de kille cijfers tegen te vallen. Deze lijken aan te geven dat het feitelijke
investeringsbudget slechts een zeer klein aandeel voor schone energie bevat.
Energieproducenten en oliemaatschappijen kiezen in de praktijk voor beproefde
energieproductie boven hernieuwbare energie. Op dit moment bevinden wij ons
op een belangrijk scharnierpunt. De aankomende jaren heeft het Internationaal
Energie Agentschap becijferd dat wij voor 17.000 mld. moeten investeren om
aan de vraag te kunnen voldoen. De aankomende 25 jaar moeten bijna alle energie-industrieën
worden vervangen. Op dit moment moeten er dus belangrijke beslissingen worden
genomen om het schoner te doen. Dat geldt dan voor een heel lange periode.
Blijkbaar kan het bedrijfsleven niet de eigenzinnigheid opbrengen om zelfstandig
wezenlijk voor schonere energiebronnen te kiezen.De overheid zou wat mijn fractie betreft dus een belangrijkere, stabielere
en stuwende rol moeten gaan vervullen om die energiehuishouding schoner te
krijgen. Dat betekent ruim baan voor de ontwikkeling van technieken voor duurzamere
energie en meer geld op de plank voor de Kennisinvesteringsagenda. Verder
moet het Rijk de infrastructuur voor het onderzoek neerzetten. De bedrijven
kunnen dan volgen. Ook moet de overheid stabieler zijn op het punt van de
SDE-regeling. Wat dat betreft, sluit ik mij aan bij de oproep van de PvdA-fractie.Er moet echter nog iets anders gebeuren. Energieproducerende bedrijven
moeten wettelijk verplicht worden om de komende decennia een oplopend aandeel
van hun energieproductie duurzaam te produceren. Door langdurige, harde afspraken
te maken wordt innovatie gestimuleerd en weet het bedrijfsleven waar het aan
toe is. Ook Europa moet daar een belangrijke rol in spelen. Daarbij zijn de
doelstellingen van groot belang. Een voorbeeld hiervan is de 30% reductie
in broeikasemissies die moet worden ingezet bij de onderhandelingen in Kopenhagen
volgend jaar. Dit moet niet worden losgelaten. Wij horen echter dat er in
de lobby's al afscheid wordt genomen van die ambitie. Dat kan niet gebeuren.
Ik hoop dat de minister duidelijk zal maken dat zij zo'n proces in de aanloop
naar Kopenhagen niet zal steunen, omdat het juist ook negatieve
effecten heeft op de prikkel voor innovatie.De EU moet strenge eisen stellen aan energiezuinigheid. Als de EU dat
niet doet, moeten wij dat in Nederland doen. Ik herinner de minister hierbij
aan de motie die ik met mevrouw Spies een jaar of drie geleden heb ingediend.
In deze motie, die is aangenomen, wordt gezegd dat er 2% energiebesparing
gerealiseerd moet zijn er in 2010. Ik hoop dat de regering deze motie nog
steeds gaat uitvoeren.Wat heeft de minister de afgelopen tijd gedaan aan de uitvoering van de
motie die samen met de VVD is ingediend over de onderzoeksbudgetten voor schone
energie binnen de EU? Wat is er op dat punt binnengehaald? Er wordt momenteel
veel te versnipperd onderzoek gedaan binnen de EU. Het zou veel meer gemeenschappelijk
en geconcentreerd moeten plaatsvinden.Ik heb een aantal vragen over de netwerken. De netten zijn verouderd of
te klein om duurzame productie van de industrie te verwerken. Als je nu een
glastuinder bent, en je investeert met behulp van de overheid in aardwarmte,
kom je vervolgens tot de ontdekking dat je die niet kwijt kunt op de netten
van de nabijgelegen gemeente. Wat wil de regering doen om dat op te lossen?Netten sluiten ook nog niet goed aan op het buitenland. Energievoorziening
is Europees en wordt steeds Europeser, maar dan moet er wel geleverd of verplaatst
kunnen worden. Welke verbeteringen staan er op dit punt op stapel?De vraag is ook hoe Europa omgaat met de splitsing. Wat gebeurt er als
bij de tweede lezing van de Europese richtlijn energieliberalisering wordt
afgezien van een splitsing? Wat gebeurt er in zo'n geval met het speelveld
voor Nederland? Hoe kunnen de netwerken zo worden gemaakt dat ook energie
die mogelijk in de toekomst wordt opgewekt in Noord-Afrika, naar Europa kan
worden gebracht? Hoe staat het inmiddels met de ideeën over de Mediterrane
Unie waarvoor de Franse president zich onlangs in dit kader inzette? Hoe staat
het überhaupt met de voortgang van de motie over de Concentrating Solar
Power?Ten aanzien van schoon fossiel merk ik op dat wij een voorkeur hebben
voor de transitieperiode. In het interruptiedebatje met de heer Samsom heb
ik echter al opgemerkt dat voor ons zeer onduidelijk is hoe het gaat met die
technologische ontwikkeling. Wat is het meest safe om te doen? Steeds vaker
horen wij het geluid dat de ontwikkeling van CCS-technologie niet snel genoeg
gaat of dat er niet in voldoende mate kan worden opgeschaald. Als straks blijkt
dat wij aan een centrale vastzitten die zonder CCS moet produceren, vraag
ik mij af wat wij gaan doen. Wat voor weging maakt de regering ten aanzien
van ontwikkeling van CCS-technologie? Op welk moment wil zij die weging maken
waardoor duidelijk is of die daadwerkelijk op korte termijn of middellange
termijn onderdeel kan zijn van de energiehuishouding? Wij hebben veel vragen
op dit punt.Wanneer komt het nationaal juridisch kader op de Europese richtlijnen?
Eerder antwoordde de minister op vragen van de D66-fractie dat het huidige
wettelijk kader volstaat. Gemeenten bestrijden dat echter. Wat gaat het Rijk
betekenen voor de pijpleidingen, de gas- en de mijnvelden?Wij zijn ook heel kritisch over de biobrandstoffen. Er wordt een internationaal
RSBO-centrificaat ontwikkeld. Nu blijkt dat het gaat om een zeer lichte toetsing:
een bedrijf wordt slechts op een van zijn plantages beoordeeld en er is geen
controle. Is dat werkelijk voldoende? Denkt de regering dat dat in lijn is
met de vele moties die op dit punt zijn aangenomen over de Cramercriteria?
Ik ben mij ervan bewust dat dit een retorische vraag is.Kortheidshalve sluit ik mij aan bij de vragen die zijn gesteld over de
windenergie. Ik ben het ermee eens dat een aantal zaken op dat punt te bureaucratisch
is geregeld. Ook ik vind dat de overheid ervoor moet zorgen dat de infrastructuur
er is, het stopcontact op zee, opdat een en ander versneld kan worden vormgegeven
en er tijdens deze kabinetsperiode grote slagen te maken zijn.De AER bepleit het Groninger gas langer als strategisch reserve te behouden.
Hoe staat de regering daar tegenover en wat is de meest recente stand van
zaken ten aanzien van groen gas?Wij zijn genuanceerd over kernenergie. Een groot gedeelte van onze energiehuishouding
bestaat al uit kernenergie: zowel buitenlands als binnenlands geproduceerd.
Uiteraard is er het bezwaar van nucleair afval. Wij zien natuurlijk wel dat
de technologie op dat terrein verbetert. Een belangrijk bezwaar van ons is
dat investeringen in kernenergie ten koste kunnen gaan van investeringen in
echte schone energie. De bouw kost tien jaar en vanwege de grote vraag naar
vervanging van oude centrales en de geplande nieuwbouw van vele andere, is
de vraag gerechtvaardigd hoe snel en omvangrijk de bijdrage van nieuwe kernstroom
in praktische zin kan zijn. Onderschrijft de regering deze redenering? Mocht
blijken dat alle andere opties gezamenlijk te weinig soelaas bieden om de
doelstellingen te behalen, dan kan er aan kernenergie worden gedacht. Voor
de D66-fractie zal dan altijd de voorwaarde zijn dat dat alleen kan als het
samengaat met de verplichting van een oplopende productie van schone energie
om te voorkomen dat investeringen in kernenergie ten koste gaan van die in
schone energie.Het vraagstuk van de energievoorziening zien wij als een positieve uitdaging.
Nederland en Europa kunnen een leidende positie verwerven in technologisch
onderzoek en ontwikkeling. De samenstelling van onze energiemix moet de komende
decennia meer divers worden en het aandeel hernieuwbare energie, met name
zon en wind maar misschien ook water, moet fors toenemen. Wij kiezen voor
een overheid die hierin een uitgesproken stuwende positie inneemt, opdat het
bedrijfsleven en de wetenschap worden geprikkeld tot versnelling van innovatie
en het opschalen van productie van schone energie. Dat is in het belang van
een schonere leefomgeving en stabiliteit in de mondiale verhoudingen. Daarnaast
levert het een belangrijke bijdrage aan onze economische slagkracht.De voorzitter:Ik geef het woord aan de heer Van der Vlies.De heerVan der Vlies(SGP)Voorzitter. Het is goed om geregeld een geactualiseerd antwoord te formuleren
op de vraag hoe wij op de korte en de langere termijn kunnen zorgen voor een
betrouwbare, betaalbare en schone energievoorziening. Als je het totale pakket
beziet, is er sprake van een lijn voor de lange, de middellange en de korte
termijn. In ieder geval moet al het mogelijke en denkbare voor de korte termijn
worden aangepakt. Ook het proces voor de middellange en de lange
termijn dient in gang te worden gezet, opdat wij niet te laat komen. Vanuit
die invalshoek heeft mijn fractie de voorliggende stukken bekeken.In ieder geval moet er een optimalisering van de transportnetwerken in
de landelijke regio plaatsvinden. Ik let even op het vrijdag gepubliceerde
rapport Monitor energiemarkten 2007. Graag krijg ik een helder inzicht wat
daar mogelijk is op de kortere termijn.Een belangrijk punt voor ons is de duurzame-energiedoelstelling van 20%.
Nagenoeg, zo niet alle deskundigen schatten in dat die niet wordt gehaald.
Een recent promotieonderzoek heeft een verklaring gezocht en beschreven: de
grote politieke onzekerheid waarmee ondernemers worden geconfronteerd. Het
huidige beleid, aldus dat onderzoek, biedt onvoldoende steun bij de marktintroductie
van nieuwe technologieën, is te gefragmenteerd en wordt te vaak abrupt
stopgezet. Dat moeten wij ons aantrekken. Hoe reageert de minister daarop?
Ik ben het met al mijn collega's eens dat je over de regeerperiode heen moet
kijken. Toezeggingen, beloftes en perspectieven reiken tot ver daarna. Je
moet een betrouwbare overheid zijn, want slechts dat leidt tot een stabiel
investeringsklimaat. Dat zouden wij met elkaar moeten ondersteunen. Op welke
manier gaat de minister de komende jaren met deze kritiek aan de slag?Verwarming is goed voor 40% van ons energieverbruik. Voor verwarming
van gebouwen gebruiken wij nu een zeer hoogwaardige brandstof, namelijk aardgas.
Terwijl onze aardgasvoorraad slinkt, gooien wij het equivalent van 15 miljard
m3 aan warmte weg in industrie, afvalverbranding en centrales. Een focus op
hergebruik van warmte zorgt ervoor dat wij langer van onze strategisch belangrijke
aardgasvoorraad kunnen profiteren. Het is dus goed dat er een aanvalsplan
komt en de vernieuwde Warmtewet is ook onderweg. Ook Duitsland heeft een nieuwe
wet, die een behoorlijke impuls lijkt te geven aan het gebruik van duurzame
warmte en van restwarmte. Ik neem aan dat onze regering ook die wet kent en
nagaat of er elementen in zitten die wij in Nederland kunnen operationaliseren.
Kan de minister aangeven hoe zij hergebruik van restwarmte, een derde van
ons aardgasverbruik, wil bevorderen en het gebruik van duurzame warmte binnen
de SDE wil aanpakken?Kleinschalige en decentrale opwekking krijgt nadruk in de stukken met
optimale benutting van eigen energiebronnen en een goed investeringsklimaat
voor alle energieopties. Dat klinkt mij als muziek in de oren. Er moet wel
meer aandacht komen voor het stimuleren van innovaties en ontwikkelingen op
het gebied van kleinschalige en decentrale energieopwekking. De minister zal
dat geluid uit mijn mond herkennen; wij hebben de SDE-discussie nog kort achter
de rug. Kleinschalige energieopwekking kan voor kleine bedrijven en individuele
ondernemers rendabel zijn, als het eenmaal draait. Maar het opzetten en opschalen
naar een praktijkschaal is voor hen een grote stap die risicovolle investeringen
vergt. Hiervoor is een steun in de rug door de overheid mijns inziens onontbeerlijk.
Ik pleit er daarom nogmaals voor om de decentrale opwekking ook in de randvoorwaardelijke
zin te stimuleren. Graag krijg ik opnieuw een reactie.Een uitstekend voorbeeld in dit verband betreft een agrarische ondernemer
die ik onlangs sprak. Hij heeft proefgedraaid met een nieuwe mestverwerkingtechniek.
Zijn methode levert een kunstmestvervanger op – die is welkom –
en energetische gunstige biomassa voor verbranding via wkk: twee vliegen in
een klap. Hij wil gaan draaien op praktijkschaal, maar krijgt dat niet rond.
Is het niet mogelijk dat dit eens serieus onder de loep wordt genomen en dat
er linksom of rechtsom een weg wordt gevonden langs welke die opschaling vorm
kan krijgen? Dat is van levensbelang voor dergelijke initiatieven, die wij
niet moeten ontmoedigen, maar moeten stimuleren. Wij kennen allemaal de recente
krantenberichten over de tomatenkweker die zijn energie niet kwijt kan en
de tuinders in het Westland die nog steeds met een probleem zitten wat de
netwerkcapaciteit betreft: wkk, Westland, maatwerk. De minister heeft dat
toegezegd: nieuwe wetgeving, groene stroom voorrang. Maar die toegezegde maatwerkoplossing
moet er nu wel snel komen en kan niet wachten op beleidsontwikkeling via wetgeving.
Wat gaat de minister concreet doen in het Westland en rondom die door mij
genoemde initiatieven? Beknellende regels, die sectoraal worden gestapeld,
frustreren. Afvalwetgeving bijvoorbeeld zit hergebruik en energieproductie
uit restmateriaal in de weg. Van dit kabinet zou om een integrale aanpak kunnen
worden gevraagd om daarnaar te kijken en om onnodige barrières weg
te werken.Ik denk dat er ook nog een wereld is te winnen met energiezuinige woningen.
Ik heb diverse pleidooien gehoord om een laag btw-tarief van 6% te
garanderen voor het energiezuinig maken van bestaande woningen. Het lijkt
mij een stevig en positief signaal aan de burger als het dit kabinet ernst
is met het milieu. Graag verneem ik hierover een toezegging van het kabinet,
anders zal ik erop terugkomen bij de behandeling van het Belastingplan.Bij de inzet van nieuwe technieken en energiebronnen moeten potentiële
nadelen al in het beginstadium van beleidsontwikkeling voldoende worden meegewogen.
Het blad Signalement Gezondheidsraad van september jongstleden wijst erop
dat zoiets als ontwikkeling van waterstoftechnologie weliswaar kansen heeft,
maar ook bedreigingen kent. Die moeten van meet af aan worden meegenomen,
anders krijgen wij ook op dat dossier straks weer teleurstellingen. Ik zou
graag willen dat wordt toegezegd dat dit expliciet zal worden meegenomen.Ik ga nu in op de toegang tot energie. Nederland investeert stevig in
de infrastructuur; op zichzelf is de gasrotonde een goed plan, waarbij wel
de afhankelijkheid van instabiele landen en toeleveranciers een punt is. Ik
pleit voor alertheid op dit terrein.De SGP-fractie vindt dat de opties "kolen" en "kernenergie"
wel open moeten blijven. Wij zijn niet zowel voor het een als voor het ander,
maar te zijner tijd zal er, op het goede moment, een afweging moeten worden
gemaakt. Tot dusver hebben wij een soort "njethouding" gehad van
Schoon en Zuinig en wilden wij dus geen kolen of kernenergie. Maar de energiebalans
geeft aan dat er op de lange termijn gaten zullen ontstaan. Als wij de betrouwbaarheid
in de leverantie van energie veilig willen stellen, moeten wij daar wel iets
aan doen. Wij moeten komen tot de best mogelijke oplossing. De fractie van
de SGP heeft er altijd op gehoopt dat de vergroening, het schoon maken van
enzovoorts, verder zou helpen, maar tot dusver is het gewoon te weinig gebleken.
Daarop moeten wij een beleidsreactie ontwikkelen vanuit een stukje realisme,
maar daarbij moeten wij tegelijkertijd zo veel mogelijk gebruikmaken
van duurzame energiebronnen. Dat blijft toch wel de invalshoek van mijn fractie.De heerVendrik(GroenLinks)Voorzitter. Volgens mij leven wij in revolutionaire tijden, want wereldwijd
zijn financiële autoriteiten bezig om de puinhoop van 25 jaar neoliberalisme
op te ruimen. Daarbij wordt geen enkel middel uitgesloten. Allerwegen worden
banken opgekocht, worden nieuwe programma's vastgesteld, wordt indringend
nagedacht over de vraag hoe wereldwijd het financiële beest moet worden
getemd. Dat duidt op een groot gevoel van urgentie en dat is volledig terecht.
En wat zou de fractie van GroenLinks graag willen dat ditzelfde gevoel van
urgentie, diezelfde haast en diezelfde politieke druk, zich ook zouden manifesteren
op het terrein van de energiepolitiek. Al jaren pleiten wij bij achtereenvolgende
bewindslieden van Economische Zaken voor niet minder dan een revolutie in
de energiepolitiek. Ik dicht deze minister van Economische Zaken dan ook maar
de rol toe van politiek commissaris van dit project en vraag haar maar eens
eventjes hoe het staat met deze revolutie. Mijn voorzichtige taxatie is dat
wij nog lang niet op de goede weg zijn. De komende decennia is het inderdaad
onze opdracht om zo snel mogelijk af te komen van onze verslaving aan fossiele
brandstoffen. Wij moeten naar 100% duurzaam. Wij hebben een kanjer
van een klimaatprobleem te pakken. Als wij de voorportalen van het IPCC, het
internationale klimaatpanel, langs struinen en kijken naar de wetenschappelijke
inzichten die zich langzaam aan het ontvouwen zijn, dan zijn wij met de bestaande
programma's lang niet ver genoeg. Wij willen de klimaatverandering beperken
tot 2% temperatuurstijging. Daar is alle inzet op gepleegd, daar zijn
de doelen voor de beperking van CO2-uitstoot uit afgeleid. De kans
wordt steeds groter dat wij de komende jaren door nieuwe, vervelende boodschappen
van het IPCC worden verrast. Die 2% zal niet voldoende zijn, die CO2 moet veel harder terug dan met de nu bestaande programma's is voorzien.
Vervolgens zien wij, dat wij de doelstellingen voor wat betreft CO2
-reductie, duurzame energie, het wegverkeer, de luchtvaart, de energiecentrales
waarschijnlijk niet gaan halen. Dat zeggen wij niet als GroenLinks, dat zegt
het Milieu- en Natuurplanbureau (MNP), het planbureau voor de ruimtelijke
omgeving. Dat is buitengewoon slecht nieuws en ik kan me niet anders voorstellen
dan dat deze minister die boodschap vanmiddag ter harte neemt. Zelfs de doelstellingen
waarvan wij misschien binnenkort gaan vaststellen dat zij te weinig vergaand
zijn en niet het gewenste tempo opleveren om het wereldwijde klimaatprobleem
in elk geval vanuit Nederland en Europa adequaat te bestrijden, gaan wij met
dit pakket niet halen. Mijn pleidooi is vanmiddag: Minister, geef gas, wees
politiek commissaris, organiseer de revolutie en vooral, neem de leiding.Uit het Energierapport en de discussie daarover is al gebleken dat deze
minister eigenlijk alle opties openlaat. Tenminste, dat lijkt zo. Het staat
letterlijk in het Energierapport, maar als wij kijken naar wat de dominante
trend is, wat mogelijk gemaakt wordt en waar niet hard genoeg wordt gelopen,
gaan wij naar het scenario "Nederland als powerhouse". Dat is nu
juist niet het scenario dat wij moeten kiezen. Als duurzame energie werkelijk álle
voorrang krijgt van dit kabinet – en dat zou moeten, met geld, met stimulering,
met ruimte op het net en met ruimte op zee – dan kunnen wij niet anders
dan kiezen voor dat flexibele scenario, waarbij vooral gasgestookte centrales
een cruciale rol spelen om de variatie in de opwekking van duurzame energie
tijdig het hoofd te bieden. De Regieraad transitie heeft dat ook al gezegd.
Met het toevoegen van kolencentrales en vooral kernenergie aan het bestaande
apparaat aan basislastcentrales zijn wij helemaal op de verkeerde weg. Ik
vraag de minister om een andere keuze te maken en te kiezen voor een mix van "flex"
en "smart" en daaruit ook de juiste politieke consequenties te trekken.
Stop met die kolen, hou op met die discussie over kernenergie, geef vol gas
op duurzaam en maak alle ruimte op zee. Dan zouden wij misschien nog ergens
kunnen komen.De heerZijlstra(VVD)De heer Vendrik roept deze minister op om de leiding te nemen op dit dossier,
maar voor zover ik weet, ligt het dossier bij een andere minister. Heeft de
heer Vendrik de hoop opgegeven dat de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer dit dossier kan trekken en is uw hoop nu gevestigd
op de minister van Economische Zaken?De heerVendrik(GroenLinks)Ik roep elke minister die hier voor mijn neus verschijnt op, de leiding
te nemen. Dat geldt namelijk voor het kabinet en het gebeurt veel te weinig.
De een zegt "de markt..." en de ander "dan moet u niet bij
mij zijn". Het is inderdaad waar dat de minister van VROM het lastig
heeft in dit kabinet. Dat geef ik zonder meer toe en als het aan ons ligt,
geven wij haar alle steun om te zorgen dat én mevrouw Van der Hoeven én
mevrouw Verburg én de heer Eurlings het haar mogelijk maken om te zorgen
dat de klimaatdoelen van dit kabinet wel gerealiseerd worden. Wij zijn niet
op de goede weg en GroenLinks staat bepaald niet alleen in die inschatting.De heerGraus(PVV)De heer Vendrik heeft het over duurzaamheid. Hij zou dus ook vóór
de nieuwe, vierde generatie kerncentrales moeten zijn. In een stuk in de Volkskrant
van 16 september schrijft de heer Van Erp, die meer verstand heeft van
kerncentrales dan wij bij elkaar, dat kernsplijting zeker gerekend moet en
gaat worden tot de duurzame energiebronnen.De heerVendrik(GroenLinks)Dat is een kwestie van definitie. In mijn definitie van duurzaam hoort
kernenergie niet thuis. Overigens zijn wij wel dol op kernfusie. Wij hebben
ook al een centrale, op 400 miljard kilometer afstand. Die doet het perfect
en dat gaat nog jaren door. Een fantastische centrale: veilig, wij hebben
er geen last van, doet het altijd, geen problemen met het net. Met één
uur zon op deze aarde kunnen wij een jaarlijkse wereldwijde energievoorziening
opvangen. Wij hebben al kernenergie. Dan gaan wij er toch niets bij plaatsen?
Dat is geregeld, daarover zijn wij het eens.Ik herhaal mijn pleidooi richting deze minister: kies voor een nieuw pad,
ga volledig voor duurzaam, ontketen die revolutie, geef leiding aan die marktpartijen,
zij wachten op u, u wacht op hen, en zo komen wij helemaal nergens. In deze
kabinetsperiode, en niet in de volgende, mijnheer Samsom, hoezeer dat ook
nodig is, moeten wij de discussie aan over het FES. Wij bepleiten oude energie
voor nieuwe energie. Ook in deze kabinetsperiode moet daarom harder worden
gelopen, bijvoorbeeld voor wind op zee. Binnen de SDE is daar nu onvoldoende
budget voor, nog afgezien van die stopcontactenbusiness. Er moet deze kabinetsperiode
veel harder worden gelopen om bestaande projecten die op de plank liggen toegang
te geven tot zee. Daar moet dus extra budget voor komen, evenals zekerheid
voor investeerders, anders komen wij helemaal nergens. Wij gaan zeker niet,
zeg ik tegen de staatssecretaris, wachten tot 2011.De heerSamsom(PvdA)Voordat mijn bijdrage in eerste termijn verkeerd wordt begrepen: ik wil
die discussie over het FES het komende jaar voeren. Dat lijkt mij dus helder.
En u spreekt over geld reserveren in deze kabinetsperiode, dus voor de periode
2010 tot en met 2012. U reserveert maar raak, maar dat krijgt u nooit meer
uitgegeven. Dat tempo is mede dankzij mijn fractie volwaardig tot 100%
opgevoerd. De discussie over het FES en de gelden daarna gaan wij echter nu
aan. Ik ben blij met uw steun daarvoor.De heerVendrik(GroenLinks)Die discussie waren wij allang begonnen. Wij hoeven haar dus niet opnieuw
te starten op last van de heer Samsom. Het gaat mij erom dat ook in deze periode
extra geld beschikbaar komt en toezeggingen gedaan worden, bijvoorbeeld om
windenergie op zee mogelijk te maken. Er is op dat punt echt nog een wereld
te winnen.In 2002, toen ik ook even energiewoordvoerder was, is bij de behandeling
van de begroting van Economische Zaken Kamerbreed een motie aangenomen om
alle noodzakelijke besluiten te nemen om ongeveer 6000 megawatt op zee op
te wekken. Bijna alle hier aanwezige fracties hebben die motie ondertekend.
Nu zijn wij zes jaar verder en lees ik in een brief van dit kabinet dat wij
nog tot 2011 moeten wachten voordat besloten wordt over die projecten, over
die 5500 megawatt die wij absoluut nodig hebben. Dat is onbestaanbaar. Wij
hebben dus negen jaar verloren laten gaan in het realiseren van een belangrijke
optie die onderdeel is van het duurzame energiepakket.Ik weet niet wie in het kabinet ik daarvoor moet aanspreken. Laat ik het
eens proberen met de staatssecretaris. Het is schandalig. Het is absurd! Negen
jaar verloren, terwijl de Kamer zich in meerderheid in 2002 heeft uitgesproken.
Ruim "Kafka" op, geef die gebieden in zee een locatie, geef die
investeerders zekerheid en regel het! Waarom moeten wij nu, in 2008, genoegen
nemen met de boodschap dat wij voor ongeveer 5500 megawatt moeten wachten
tot 2011? Dat is onbestaanbaar. Dit is al het vierde kabinet-Balkenende dat
deze motie niet uitvoert. Wanneer wordt deze motie wel uitgevoerd? Vanaf vandaag
graag. Ik heb echt even mijn buik vol van procedures, want het duurt al jaren.
Het zou eigenlijk heel logisch zijn als er voor het einde van dit jaar een
helder plan ligt voor wind op zee, een plan dat uitgerold kan worden en dat
investeerders zekerheid geeft dat het geld er is. Bouwen! Palen de grond in
en de zee vol plaatsen met windmolens. Dat stopcontact voor de heer Samsom
leggen wij dan ook meteen aan. Wij moeten aan de bak, kabinet!Mijn volgende punt betreft de motie-Halsema uit 2006 over het verplicht
aandeel duurzaam. Die is maar twee jaar oud. Het valt dus mee dat die nog
niet wordt uitgevoerd. Er ligt een toezegging van het kabinet voor een onderzoek
van het Centraal Planbureau om preciezer te kijken hoe dit zit. Dat is ook
alweer een oude toezegging. Dat onderzoek moet er zo langzamerhand komen en
ik wil graag zekerheid van het kabinet over wat het ermee gaat doen. Wij gaan
ervan uit dat die motie wordt uitgevoerd en dat het kabinet in Europees verband
een stevig pleidooi houdt voor dat verplichte aandeel. Dat is de beste optie
om een snelle introductie van een nieuw vermogen van duurzame energie in de
markt tot stand te brengen. Maar ook in Nederland blijft dat een heel belangrijke
optie om ervoor te zorgen dat wij nationaal duurzamer gaan produceren en consumeren.De minister zegt in haar brief van 2 oktober over voorrang van duurzame
energie op het net dat in het aanstaande wetsvoorstel niet wordt geregeld
welke marktpartij voorrang moet geven. Ik zie het volgende scenario voor mij.
Er komen een paar extra kolencentrales. Het kabinet maakt het probleem van
wie nu voorrang krijgt op het net alleen maar groter doordat het de basislast
opvoert. Die windparken worden dan uitgezet, want het is duurder om even een
kolencentrale stil te zetten dan om even een windpark uit te zetten. Met andere
woorden, de verduurzaming van de concrete productie loopt vertraging op. Het
wetsvoorstel heeft alleen maar zin als de minister echt regelt wie op het
moment zelf uit moet. Ik lees in haar brief niet dat zij dat van plan is.
Ik hoor graag helder hoe dat nu precies zit.Als deze minister – en dat hopen wij heel erg – vanmiddag
kiest voor een concreet scenario van een mix van smart en flex, met een grote,
groeiende hoeveelheid duurzame energie, dan zijn gasgestookte centrales een
vitale optie voor de komende 50 jaar; dus geen kolen en al helemaal geen kernenergie.
Wij moeten onze gascentrales werkelijk in ere houden. Ze zijn cruciaal voor
een goed nationaal functionerend elektriciteitsnetwerk. Wij moeten dus het
debat heropenen over wat wij met onze gasvoorraad aan het doen zijn. Een aantal
mensen in het veld doet dat al. Als wij onze gasvoorraad nu erdoorheen jagen
met allerlei exportcontracten, dan wordt het steeds lastiger om tegelijkertijd
de duurzaamheidsrevolutie te realiseren. De consequentie moet dus zijn: kies
voor flex en smart en wees dus zuinig op ons nationale gas.GroenLinks vindt dat de kolencentrales er niet moeten komen. Binnenkort
zal ik de minister het voorstel voor een kolenwet aanbieden. Dat heb ik overgenomen
van Wijnand Duyvendak. Wij zijn nu bezig met de beantwoording van alle vragen.
Die komt er binnenkort. Laat op dit moment in ieder geval het volgende gezegd
zijn. Als wij willen dat kolencentrales ertoe gedwongen gaan worden om te
werken met CO2-opslag (CCS), dan moeten die daartoe verplicht worden,
maar dat is volgens ons een ingewikkelde optie, als wij de juridische implicaties
daarvan goed hebben begrepen. Dan moeten zij daartoe dus geprikkeld worden.
Het kabinet zegt dat dit misschien in de toekomst via het Emission Trading
Scheme (ETS) zal gaan. Het ETS gaat daar echter niet toe verplichten want
het begrip is nu te ruim. De prijs van een ton CO2 is te laag ten
opzichte van de meerkosten van opslag. Met andere woorden: je moet iets extra's
doen om ervoor te zorgen dat het minimaal die kant opgaat als die kolencentrales
er komen, wat iedereen moet verhoeden. Daartoe dient de kolenwet, maar dat
debat zullen wij later voeren. Of is het ook een optie dat een oude centrale
wordt gesloten als er een nieuwe centrale wordt geopend? De kolenwet die ik
straks zal verdedigen, sluit dat niet uit. Ik vraag het kabinet daarover
een oordeel te geven. In Schoon en Zuinig staat een wat cryptische formulering
die ook op die manier uitgelegd kan worden. Wij doen dat graag, maar mag ik
dat ook? Is het ook de inzet van het kabinet dat oude centrales worden gesloten?
Dat zou in ieder geval alweer bescheiden winst zijn.De voorzitter:Kunt u uw betoog afronden?De heerVendrik(GroenLinks)Zeker, minister. "Voorzitter"!Ik ben zo blij dat u er weer bent, mijnheer Tichelaar! Dat is een feest!
U staat heel hoog in mijn achting. Veel hoger dan een minister heb je niet
in dit land, vandaar mijn verspreking.De heerVan der Ham(D66)De koningin is hoger.De heerVendrik(GroenLinks)Daar moet u bij mij niet mee aankomen. Dat snapt u.De heerVan der Vlies(SGP)Nou zeg.De heerVendrik(GroenLinks)Ik ben republikein, mijnheer Van der Vlies. Dat zeg ik voordat u een andere
conclusie trekt uit mijn laatste woorden.Voorzitter. De heer Van der Ham zei het terecht: ook op het gebied van
energiebesparing ligt een oude motie die niet wordt uitgevoerd en niet wordt
gerealiseerd. Dat is de motie-Van der Ham/Spies, waarin 2% per jaar
wordt genoemd. Ik dacht dat wij op 0,7% zitten. Tjongejonge, wat laten
wij op dat punt weer een kans liggen! Ik ga er net als de heer Van der Ham
maar vanuit dat die motie vanaf heden wordt uitgevoerd. Wij zullen dus in
het verslag over 2009 keurig te zien krijgen dat Nederland in dat jaar inderdaad
2% zuiniger is geworden. Het is immers een "doenmotie" en
het lijkt mij helder dat wij die zo interpreteren.Er zijn duizend-en-een manieren denkbaar waarop deze minister haar leiderschap
kan tonen om ervoor te zorgen dat Nederland veel en veel zuiniger met zijn
energie omgaat. Het punt van restwarmte is genoemd. Laat ik er een ander voorstel
aan toevoegen. In de bestaande gebouwde omgeving valt er nog heel veel te
winnen, letterlijk: te besparen. Ik snap dat het voor een kabinet lastig is
om dit af te dwingen en te stimuleren. Het is zoeken naar instrumenten maar
het kabinet blijft op dat punt angstwekkend stil. Het is dus eigenlijk logisch
dat dit financieel wordt gestimuleerd. Dan zijn er twee routes: of je stimuleert
de investering om gebouwen en huizen energiezuiniger te maken via een subsidieregeling,
of je telt die investering, zodra die gedaan is, niet mee in de Woz-bepaling,
een wat bescheidener formule. Daar lopen huizenbezitters vaak tegenaan. Als
zij hun huis qua energiebesparing helemaal krakiekreukie in orde hebben, met
nieuwe technologie, zonneboilers op het dak enzovoorts, dan wordt dat pand
ineens anderhalf tot twee ton meer waard. Dat gaat vrij hard want die investeringen
zijn veel waard. Dan moeten huizenbezitters ook nog eens meer afdragen voor
de Woz aan gemeenten en via de inkomstenbelasting. Daar ligt een kans voor
het kabinet. Laten wij minimaal met elkaar afspreken dat wij mensen niet afstraffen
als zij het goede doen. Ik zou graag willen dat de minister dat verzoek meeneemt
naar het kabinet. Dan komen wij daar bij het belastingplan op terug. Ik snap
dat zij daar niet onmiddellijk op kan reageren; dat vraagt overleg met de
heer De Jager. Maar het zou goed zijn als zij tussentijds een brief stuurt
waarin zij kenbaar maakt dat zij dit voorstel gaat steunen.De heerJansen(SP)Het laatste punt dat de heer Vendrik naar voren brengt, doet mij denken
aan de motie die GroenLinks bij de algemene beschouwingen indiende die op
jaarbasis een douceurtje van 1,5 mld. aan de huiseigenaren betekende. Wat
kost dit ideetje uit de losse pols van GroenLinks en waarvan wordt dit betaald?De heerVendrik(GroenLinks)Ik heb net al gezegd dat ik een discussie wil voeren over de voeding van
het FES, waar de extra aardgasbaten van dit jaar en de komende jaren naartoe
gaan. De aardgasbaten worden nu hoofdzakelijk in de snelwegen gestopt. De
hoofdmoot gaat naar minister Eurlings. Dat hele complex moet naar onze mening
op de helling. Het adagium is dan "oude energie voor nieuwe energie".
Daar moeten wij zoveel mogelijk van onze aardgasbaten voor gebruiken. Wij
hebben deze nog 25 jaar. Laten wij die gebruiken om de energietransitie mogelijk
te maken. Een onderdeel daarvan is dat je een stimuleringspakket voor de gebouwde
omgeving daaruit financiert.De heerJansen(SP)Begrijp ik het goed dat GroenLinks voorstelt om nog meer belastinggeld
in de richting van de eigenwoningbezitter te dragen? Dat vind ik een opmerkelijk
voorstel, temeer omdat de meeste van die investeringen rendabele investeringen
zijn die zich binnen de technische levensduur ruimschoots terugverdienen.
Waarom moet daar nog meer belastinggeld naartoe worden gekruid?De heerVendrik(GroenLinks)Wij moeten constateren dat de energiebesparing in de gebouwde omgeving
traag wordt gerealiseerd. Iedereen zit daar een beetje op elkaar te wachten.
Dat laten wij vooral over aan individuele eigenaren. Het kabinet heeft geen
concreet plan om iets te doen om bij de huishoudens in zes à zeven
miljoen bestaande woningen te beginnen met zeer gerichte investeringen in
energiebesparing en toepassing van nieuwe duurzame technieken. Ik doe een
concreet voorstel. Je kunt zeggen dat je daarmee de huiseigenaren spekt, maar
ik constateer dat zij op dit moment bij de bank moeten lenen om die energie-investeringen
te financieren. Wij weten dat dit er de laatste tijd door de kredietcrisis
niet gemakkelijker op is geworden. Ik denk dat heel veel huiseigenaren niet
staan te trappelen om extra lasten naar zich toe te trekken waarvan het rendement
zich pas over een aantal jaren terugverdient. Ondertussen moeten zij wel die
hogere WOZ betalen. Laten wij eens kijken of deze route, als een van de vele,
het mogelijk maakt huiseigenaren te stimuleren om echt iets te gaan doen aan
een sector waar heel veel winst te behalen valt, namelijk energiebesparing
in de gebouwde omgeving. Dan voeren wij onze eigen moties uit en komt het
kabinet vanzelf ook over de brug. Dat is mijn idee.De heerZijlstra(VVD)Voorzitter. De miljarden vliegen hier over de tafel. Volgens mij is er
maar een enkel vraagje voor de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat,
die hier ook de hele tijd aanwezig is, maar zij krijgt bijna het grootste
politieke hangijzer in haar mik geschoven, namelijk wie verantwoordelijk
is voor al dat uitstel. Wij zullen haar dat niet aanrekenen.In het Energierapport wordt volgens ons een prima beschrijving gegeven
van de huidige situatie. Complimenten daarvoor. Het biedt een uitgebreide
analyse met veel gegevens over hoe wij ervoor staan. Dat is een belangrijk
startpunt en dat heeft het kabinet goed gedaan. Velen hebben al gevraagd wat
de keuzes zijn en waar wordt doorgepakt. Naar onze verwachting zou dat toch
in het Energierapport moeten staan.Ik noem allereerst dat onduidelijk blijft hoe wij slimme netwerken krijgen.
Op pag. 67 staat dat het oplossen van locatieproblemen voor windenergie de
hoogste prioriteit heeft, maar het is niet duidelijk hoe wij dat gaan doen.
De uitruil van grootschalige Zon-PV wordt voorbereid, maar het blijft onduidelijk
wat dit precies inhoudt. De overdracht van de verantwoordelijkheid voor de
netaansluiting naar TenneT wordt onderzocht. Nu ja, onderzoeken. Zo zijn er
heel veel voorbeelden. De crux van het rapport is toch welke keuzes er worden
gemaakt.Ik begin met blz. 9, waar letterlijk staat: een energievoorziening die
veel schoner is dan nu, die net zo betrouwbaar is en die ook nog betaalbaar
is. Deze drie zijn niet altijd verenigbaar. Wij willen graag van het kabinet
horen waar de prioriteit ligt. Voor de VVD-fractie ligt de prioriteit bij
de betrouwbaarheid, want als het niet werkt, heb je er niet zoveel aan. Daarnaast
moeten de mensen in het land het ook een beetje fatsoenlijk kunnen betalen.
Het derde aspect is dat het schoon is. Het is alle drie belangrijk, maar wel
in die volgorde.Op pag. 13 staat niet voor niets dat een te sterke focus op schone energie
de betrouwbaarheid in gevaar kan brengen. Volgens mij is dat een terechte
constatering van het kabinet, maar wat doet men ermee? In dit Energierapport
hinkt men naar onze mening op twee gedachten. Het is geschreven voor 2050,
terwijl veel van de besproken maatregelen betrekking hebben op de klimaatdoelstellingen
voor 2020. Van oudsher ging het Energierapport vooral over voorzienings- en
leveringszekerheid, maar de discussie gaat vandaag vooral over het klimaatprobleem.
Dat is ook wel een probleem, maar laten wij de betrouwbaarheid vooral niet
uit het oog verliezen.In het rapport wordt geconstateerd dat de productie van fossiele brandstoffen
structureel achterblijft bij de vraag. Daarom moeten wij overstappen op duurzame
energie. Ik denk dat iedereen aan deze tafel het daarmee eens is. Het perspectief
voor 2050 is dat wij naar vervanging van fossiele brandstoffen moeten en dat
leidt volgens ons tot andere keuzes. Wij investeren nu heel veel geld in windenergie,
maar is windenergie een echte vervanging? Het draagt bij, want als er wind
is, dan hoef je geen fossiele brandstoffen op te stoken. Maar het is natuurlijk
geen echte vervanging in de zin van dat je daar een betrouwbaar netwerk, een
betrouwbare energievoorziening van op kunt bouwen. Als het niet waait, dan
heb je immers geen energie. Wij willen dus wel een continue aanvoer van energie.
Dan heb je het over capaciteit voor opslag, OPAC, NorNed-kabel en Energie-eiland.
Stop daar trouwens nu eens mee! Ik geloof dat de commissie-Veerman dat wel
redelijk ten grave heeft gedragen. Het idee van het Innovatieplatform is leuk,
maar laten wij de betere alternatieven oppakken, zoals een tweede kabel naar
Noorwegen en zoals OPAC.De keuze voor windenergie – CCS is een andere – is gezien
de schaarsteproblematiek niet zo verstandig. De heer Jansen van de SP gaf
het al aan. Je moet er 20% tot 25% meer energie in stoppen om
dezelfde output te krijgen. Waarom steken wij niet meer geld in de doorontwikkeling
van zonne-energie, osmose-energie, geothermische energie en kernfusie? Waarom
steken wij niet meer geld in de technologische doorbraken die wij echt nodig
hebben om het probleem te kunnen oplossen? Daar moet geld naartoe. Dus: innovatie,
innovatie en nog eens innovatie! Dat is de new economy waar de heer Samsom
het over had. Steek bijvoorbeeld 300 mln. in een nieuwe onderzoeksreactor
in Petten, want die moet binnenkort vervangen worden. Daar is men bezig met
onderzoek naar de vierde generatie kernreactoren, naar kernfusie. Dat is heel
waardevol onderzoek. Dat zijn zaken die je moet regelen. Nogmaals, schaarste
is wat de VVD betreft het kernpunt.Dan kom ik bij het klimaatprobleem, want dat komt mooi samen. Voor het
klimaatprobleem moet je ook kijken naar duurzame oplossingen. Je kijkt alleen
wel iets verder dan naar 2020. Laten wij eerlijk zijn: er zijn twee theorieën
over het klimaatprobleem. De eerste is de CO2-theorie, en dat is
de overheersende. De tweede is de theorie van de astrofysici, oftewel de theorie
van de zonnecyclus. Het probleem is dat zij allebei niet gefalsificeerd zijn.De VVD heeft het voorzorgprincipe als opstelling gekozen. Wij kunnen niet
het risico nemen dat de CO2-theorie inderdaad waar blijkt te zijn,
dat wij twintig jaar niets doen en dat wij dan zeggen: dat is nou vervelend.
Je moet dus wat doen! Het omgekeerde geldt ook, want je mag met de betrouwbaarheid
van onze energievoorziening ook geen risico's nemen. Wij steken heel veel
geld in de ontwikkeling van duurzame energie zoals wind, waarvan wij toch
met z'n allen weten dat het geen echte vervanging is. Wij steken veel geld
in CCS, waarvan wij dus maar moeten hopen dat het tot ontwikkeling gaat komen
in 2020, 2030, wanneer het ook is. Je neemt dan toch wel risico's.De oproep van de VVD is dat dit voorzorgprincipe ook moet gelden voor
de betrouwbaarheid van onze energievoorziening. Dus ook daar zullen wij nu
keuzen moeten maken waarvan wij zeggen: het is misschien niet ideaal, maar
wij kunnen het risico niet lopen dat straks CCS niet van de grond komt.De heerJansen(SP)Ik kan mij vinden in de analyse van de heer Zijlstra over CCS, maar hij
gooit wind en CCS op één hoop. Ik ben het ook nog met hem eens
dat het niet altijd waait, maar ook windenergie levert natuurlijk gewoon per
saldo kilowattuurtjes op. Op dit moment zelfs aardig wat! Als je al die windmolens
in heel Europa aan elkaar koppelt, dan waait het nu eens in de ene hoek en
dan weer in de andere hoek. Kortom, daarmee kun je dat probleem oplossen.
Dat weet de heer Zijlstra ook wel. Waarom worden wind en CCS door hem toch
helemaal in dezelfde hoek geplaatst?De heerZijlstra(VVD)Ik gaf zelf al aan dat wind inderdaad een vervanging kan zijn. Als het
waait, hoef je dat immers niet op te stoken. Het gaat erom dat je voor een
stabiele energiehuishouding ook een stabiele aanvoer wilt hebben. Daar zit
de crux. Een van de keuzen die je zou kunnen maken, heeft te maken met het
netwerk. Het kabinet geeft in het rapport aan dat een groot deel van het netwerk
de komende jaren vervangen moet worden, omdat het technisch einde levensduur
is. Maar ga je dan bijvoorbeeld voor investeringen in een gelijkstroomnetwerk?
Als je dat doet, zou je qua wind nog meer stabiliteit kunnen inbouwen. Dan
heb je veel minder energieverlies en heb je dus de mogelijkheid om windparken
door heel Europa aan elkaar te knopen. Maar dat is een enorme investering.
Echt enorm! Dan gaat het over heel veel miljarden. Dat is een keuze die je
kunt maken, net zoals bij de gasrotonde. Maar zoals het nu geregeld is, is
de aanvoer gewoon te onstabiel. Dat is het probleem waar wij voor staan. Het
kabinet geeft aan dat er een "Smart Energy City"-scenario, een"Energieflexwerker"-scenario
en een "Powerhouse"-scenario zijn. Dat gaan wij allemaal faciliteren
qua netwerk, maar die drie zijn onverenigbaar. Je kunt ze niet alle drie faciliteren.
Je moet keuzes maken, want de "Energieflexwerker" en het "Powerhouse"
vereisen bijvoorbeeld dat je het energienetwerk aanpast en naar gelijkstroom
toe gaat, want het vervoer van elektriciteit over meer dan 500 kilometer leidt
tot zoveel energieverlies dat je beter een centrale kunt neerzetten. Over
dat soort keuzes heb je het dus. Als je echt iets wilt, moet je dat soort
keuzes maken, à la de gasrotonde, die wij overigens een verstandige
keuze vinden.De heerHessels(CDA)Allereerst dank ik de heer Zijlstra voor zijn steun aan de opslag. Die
is in dit hele systeem inderdaad erg nodig. Ik ben echter verbaasd over zijn
heel kritische opmerkingen over windenergie. Wij hadden vorige week een debat
over groene stroom met deze minister; volgens mij was ook de minister van
VROM daarbij aanwezig. De woordvoerder van de VVD-fractie betoogde daarbij
uit en te na dat voor de VVD windenergie zeer belangrijk en een van de toekomstscenario's
was. Hoe heb ik het nu? Wat is nu de lijn van de VVD-fractie?De heerZijlstra(VVD)Gelukkig zat ik toen naast de VVD-woordvoerder. Dat scheelt een hoop,
want daardoor kan ik die woorden goed terughalen. U overdrijft een tikje.
De woordvoerder heeft precies hetzelfde gezegd als wat ik hier zeg. Windenergie
is prima. De VVD is niet tegen windenergie, maar als je keuzes maakt voor
2050, is dat niet de verstandigste investering, want de stabiliteit en de
continue aanvoer zijn problemen. Dat hebben wij vorige week aangegeven en
dat geven wij nu weer aan. "Tegen windenergie" is te zwart-wit;
ook "voor windenergie" is te zwart-wit. Wij maken andere keuzes.De PvdA-fractie gaf aan dat er sprake is van een enorme urgentie: straks
is het land ondergelopen, moeten de ziekenhuizen leeg en vinden allerlei drama's
plaats. Minister Cramer heeft ook al eens gezegd dat ons catastrofes te wachten
staan. Als je van dat scenario uitgaat, snap ik niet dat kernenergie eigenlijk
aan de kant wordt gezet. Laten wij eerlijk zijn: het is een van de zeer weinige
grootschalige CO2-arme opwekkingsmethoden van energie. Als die
ellende zo groot is als de PvdA zelf zegt, heb je toch niet de luxe om kernenergie
uit te sluiten? Dan moet je daar toch ook in meegaan? Natuurlijk zitten daar
nadelen aan. Over de veiligheid is er volgens de VVD geen discussie meer.
Bij de generatie 3+ is er één keer in de 100 miljoen jaar sprake
van een kans op een ongeval. Onze dijken zijn gebouwd op basis van een kans
op een dijkdoorbraak van één keer in de 10.000 jaar; daar weet
de staatssecretaris alles van. Als er een dijk doorbreekt in Nederland, hebben
wij een flink probleem. Daar doet niemand moeilijk over, maar een kans van één
keer in de 100 miljoen jaar voor een kerncentrale wordt wel als een veiligheidsprobleem
gezien. Hoe veilig is veilig?Natuurlijk is het afval een probleem. Bij kolen gaan wij het onder de
grond stoppen. Wij moeten maar afwachten of dat gaat werken, maar wat te denken
van de 80.000 kubieke meter as die elke kolencentrale per jaar per 1000 megawatt
oplevert? Daarin zitten cadmium, arsenicum, kwik en lood; dat zijn allemaal
giftige stoffen die eeuwig giftig blijven. Hoe groot is het afvalprobleem
dan nog? Laten wij die discussie helder voeren.De heerSamsom(PvdA)Nou probeerde ik in mijn bijdrage juist eens uit die loopgraven van afval
en veiligheid te klimmen en te praten over de kansen voor Nederland als je
de juiste keuzes maakt voor de energievoorziening van de toekomst. U duikt
meteen die loopgraven van afval en veiligheid weer in. Zo wordt het nooit
een verstandige discussie. Welke verborgen kansen liggen er bij investeringen
in kernenergie? U noemde de reactor in Petten van 300 mln. Die is voor 80%
bedoeld voor het maken van medische isotopen en 40 mln. is bedoeld voor onderzoek.
Dat maakt men bij Mitsubishi Heavy Industries tussen de koffie en de koek
op en bij EDF lachen zij daarom. Waar liggen nou de kansen voor de Nederlandse
economie bij een forse investering in kernenergie? En vergelijk dat nou eens
met de kansen die er liggen bij offshorewind, blue energy en zelfs CO2-opslag.De heerZijlstra(VVD)De reactor waarover wij het hebben, speelt een belangrijke rol in het
onderzoek naar kernfusie, de materialen die daarbij gebruikt worden en reactoren
van de vierde generatie. Daar liggen dus belangrijke, enorme kansen. Andere
kansen die wij al aangaven, betreffen de geothermische energie. U hebt zelf
de osmose al genoemd. Volgens de VVD-fractie – dat is het onderscheid
met uw fractie – kunnen wij ons op dit moment niet de luxe veroorloven
om dingen aan de kant te zetten en feitelijk op de lange baan te schuiven.
Het is namelijk opmerkelijk dat verscheidene woordvoerders hebben gezegd dat
zij opties als kernenergie en CCS niet willen uitsluiten. Wat is "niet
uitsluiten"? Wij sluiten dit al een paar jaar niet uit. Elke keer schuiven
wij de beslissingen vooruit. "Niet uitsluiten" is net politiek taalgebruik
voor "wij gaan het voorlopig niet doen". Als je iets wilt en als
je verschillende mogelijkheden wilt neerzetten, moet je niet zeggen: "wij
gaan het niet uitsluiten". Je moet dan zeggen: "wij gaan doorpakken".
Als er een aanvraag voor een vergunning binnenkomt, moeten wij de vergunning
verlenen. Je kunt er ook voor kiezen om de vergunning niet te verlenen. Ook
dat geeft helderheid. "Niet uitsluiten" komt echter neer op: "het
volgend kabinet zal het wel beslissen".De heerJansen(SP)Mijns inziens komt de strategie van de fractie van de VVD erop neer dat
men niet uitsluit dat er de komende tijd wat meer duurzame energie wordt geproduceerd
en dat dit mooi meegenomen is.De heerZijlstra(VVD)De heer Jansen hoort mijn betoog. Mijn fractie maakt andere keuzen bij
het stellen van prioriteiten. Wij steunen echter het beschikbaar stellen van
veel geld voor innovatie. Het is prima dat het kabinet hiervoor geld beschikbaar
stelt. Voor innovatie kan veel meer geld beschikbaar worden gesteld, geld
dat nu naar de SDE-regeling gaat. Ik heb het daarbij over innovatie
op het gebied van osmose, van geothermische energie, van kernfusie en niet
te vergeten van zonne-energie. Dit zijn innovaties waar geld voor moet komen
en waarbij onze prioriteit ligt. Deze methoden hebben immers de potentie om
de huidige energievoorziening te vervangen. Zij kunnen bijdragen aan een echte
vervanging.De heerVendrik(GroenLinks)Mijn groenrechtse buurman had het zojuist over kolencentrales. Ik begrijp
van de heer Zijlstra dat de uitstoot daarvan niet misselijk is. Hij begrijpt
dat ik hiervan enorm schrik. Vindt de VVD-fractie dat wij wel voor een kerncentrale
moeten kiezen, maar dan van kolencentrales moeten afzien?De heerZijlstra(VVD)Onze voorkeur gaat ernaar uit om een nucleaire centrale te bouwen.De heerVendrik(GroenLinks)En om dan geen kolencentrales te bouwen?De heerZijlstra(VVD)De fractie van de VVD is niet de fractie van GroenLinks. In de groene
discussie willen wij het realisme in de gaten houden. Er moet namelijk wel
stroom worden opgewekt. Wij kunnen wel zeggen dat wij niet voor kerncentrales
en niet voor kolencentrales kiezen, maar op die manier hebben wij straks onvoldoende
energie. Daar ligt voor mijn fractie de streep. Met kernenergie moeten wij
volgens ons de komende periode overbruggen, tijdens de overgang naar duurzame
energie. Hiermee kunnen wij eventueel de bouw van kolencentrales voorkomen.
Als de bouw van kerncentrales nodig is, is dat nodig. Wij zouden liever zien
dat ze niet nodig waren.De heerVendrik(GroenLinks)Dit klink als "wij sluiten het niet uit". Daar was de heer Zijlstra
zojuist op tegen. Er moest volgens hem helderheid komen. Ik snap dat hij kernenergie
wil, maar hoe zit het met de kolencentrales? Er wordt gewerkt aan de vergunningverlening
voor de bouw van kolencentrales in Nederland. Wat is de boodschap van de fractie
van de VVD aan het energieveld? Kiest de VVD-fractie wel of niet voor kolencentrales?De heerZijlstra(VVD)De boodschap van de VVD-fractie aan het energieveld is mijns inziens buitengewoon
helder. Wij moeten nucleaire capaciteit bouwen. Als daarvoor echter niet wordt
gekozen, zullen wij met kolen moeten gaan werken. Zo simpel is het. Ik heb
ook liever geen kolencentrales.De heerVendrik(GroenLinks)Er worden nu kolencentrales gebouwd. Is de conclusie van de VVD-fractie
dat wij daarom maar moeten stoppen met kernenergie?De heerZijlstra(VVD)Ik ga straks nog even in op CCS. Daarmee kom ik mijns inzien een heel
eind in de richting van de heer Vendrik.De voorzitter:Voordat u dat doet, heeft de heer Van der Ham nog een vraag voor u.De heerVan der Ham(D66)Stel dat wij in Nederland een aantal kerncentrales willen bouwen. De heer
Zijlstra weet net als ik dat er veel landen in Europa zijn die hiervoor plannen
hebben. Ook in de rest van de wereld worden veel kerncentrales gebouwd. Er
blijkt een heel praktisch probleem te zijn met de bouwcapaciteit. Als wij
nu een kerncentrale zouden bestellen, hebben wij geluk als die er over tien
jaar staat. Daarbij heb ik het nog niet over alle bureaucratie die hierbij
komt kijken. In welke omvang kan volgens de VVD-fractie kernenergie een rol
spelen in de energiehuishouding op de korte tot middellange termijn? Er is
gewoon te weinig bouwcapaciteit.De heerZijlstra(VVD)Een betere motivatie voor het nemen van een snel besluit kan ik niet geven.
Elk jaar dat wij nu wachten met het nemen van een besluit, leidt tot drie
jaar vertraging. Wachten met het nemen van een besluit gebeurt als wij het
hebben over "niet uitsluiten", waarover de fractie van D66 het heeft.
Ik zal niet beweren dat kernenergie de oplossing is voor de periode tot 2020.
Wij zijn echter bezig met het oplossen van problemen voor de periode rond
2050. Het bouwen van windmolens op de Noordzee vóór 2020 wordt
overigens ook nog een hele klus. Op de wat langere termijn speelt kernenergie
volgens mijn fractie een belangrijke rol. Om te voorkomen dat Nederland helemaal
achteraan in de wachtrij terecht komt, moeten wij nu besluiten nemen. Dat
lijkt mij ook voor de fractie van D66 een goede reden om te zeggen: misschien
moeten wij een tandje bijschakelen.De voorzitter:De heer Zijlstra vervolgt zijn betoog en rondt het af.De heerZijlstra(VVD)Voorzitter. Het kabinet steekt erg in op CCS. Het is overigens grappig
dat het volgens het kabinet de bedoeling is dat CCS vanaf 2020 grootschalig
wordt toegepast, terwijl minister Cramer in dit Huis toch verschillende keren
heeft gezegd dat CCS een van de belangrijke middelen is tot 2020. Kan de minister
zeggen hoe dat zit? Daarin zit toch wel een grote discrepantie.Bij CCS is toch de vraag of deze techniek echt gaat werken. De proefprojecten
komen eraan. Daar nemen wij risico's mee. Met de heer Jansen ben ik het eens
dat de overheid dit niet te veel moet subsidiëren. Dat is aan de markt.
Wij moeten dit wel in wetgeving faciliteren. Met name het injecteren van kooldioxide
is technisch het probleem. Het aantal putten in een leeg gasveld om gas omhoog
te werken, is niet genoeg om het CO2 er weer in te krijgen vanwege
de tegendruk. Je hebt vele malen meer putten nodig. Je moet veel putten slaan
voor grootschaligheid. Dat zijn allemaal technische problemen. De beschikbaarheid
van onderlagen vormt ook een probleem.Nogmaals, nemen wij niet te veel risico met CCS? Dan wordt ook de bouw
van kolencentrales natuurlijk een beetje tricky. Hiermee kom ik een eind in
de richting van de heer Vendrik. Wat gebeurt er namelijk? Je doet een aanvraag
voor een kolencentrale. Je zegt daarbij dat die "capture ready"
is. Dat is niet zo moeilijk; het is een kwestie van een paar aansluitingen
en dat kost niet zo veel. Je moet een stukje grond reserveren voor eventueel
zo'n afvanginstallatie. Als de CCS echter nooit van de grond komt, heb je
gewoon een kolencentrale staan met heel veel uitstoot. Het kabinet constateert
dat ook terecht in zijn Energierapport. Het zegt namelijk: als het niet werkt,
dan hebben wij een groot probleem met onze CO2-uitstoot. Nogmaals,
wij zouden dat probleem kunnen oplossen. Maak een andere keuze,
ga voor nucleair. Dan weten wij in ieder geval zeker dat wij dat probleem
niet hebben.Het Emission Trading System, met andere woorden Europa, is ook een belangrijke
voorwaarde. Ik doe nog een poging. Ik weet dat de trein dendert in de richting
van de huidige oplossing. Toch houd ik nog een pleidooi voor het benchmarksysteem.
Volgens ons gaat het met het ETS zoals dat nu is vormgegeven, namelijk niet
de goede kant op. Wat zullen wij immers krijgen? Bij het benchmarksysteem
wordt er belast vanaf een bepaalde gestelde norm. Als men het beter doet,
krijgt men de rechten; als men het slechter doet, moet men betalen. Bij het
huidige systeem moet men eigenlijk vanaf nul betalen. Dat leidt ertoe dat
bedrijven veel geld moeten betalen voor CO2-rechten. Daarmee is
innovatiekapitaal, dat die bedrijven moeten investeren in doorontwikkeling,
eigenlijk weg. De cashflow is weg. Dat zijn altijd de gelden geweest waaruit
vooruitgang is voortgekomen; niet uit gelden van de overheid.Het leidt tot een enorm circus van rondpompen van geld, van bureaucratie.
Wij trekken 65 mld. eruit. Dat gaan alle overheden dan weer rondverdelen.
Die doen dat vervolgens op verschillende manieren. Het leidt naar onze mening
bovendien tot concurrentienadeel. Frankrijk heeft bijvoorbeeld al aangegeven
dit geld te zullen terugsluizen naar de industrie. Gezien het wensenpakket
hier aan deze tafel zullen wij dat in Nederland ongetwijfeld niet doen. Een
Nederlands bedrijf heeft dus pech. Dan heeft het Franse bedrijf binnen Europa
gewoon een concurrentievoordeel. "Randvoorwaarde voor de realisatie van
de klimaatdoelen", zegt het kabinet op bladzijde 63, "is een Europees
gelijk speelveld, zodat de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven
niet negatief wordt beïnvloed". Als dat het uitgangspunt van het
kabinet is, moet het zich in Brussel ontzettend hard maken om het ETS in de
huidige vorm echt bij de schoenzolen af te branden, zou ik zeggen.Er bestaat vaagheid over de vraag wie bij het ETS wordt uitgezonderd.
Dat is natuurlijk de grote strijd. Als wij vanaf nul gaan belasten, verdwijnt
industrie uit Europa: "carbon leakage". Als wij echter te veel uitzonderingen
maken, gaat het systeem natuurlijk niet werken. Dat is een heel moeilijke
vraag. Wat doen wij met dat geldcircuit? De marktwerking wordt verstoord.
Daarop grijpt het kabinet dan in. Er ontstaat bureaucratie en oncontroleerbaarheid
van staatssteun. Als er miljarden naar een bedrijf toe gaan, was dat dan carbongeld
of is het andere ondersteuning? Dat zijn allemaal redenen waarom wij zeggen:
kies voor het benchmarksysteem. Beloning is aantrekkelijker voor bedrijven.
Als je het beter doet dan de norm, krijg je rechten. Vergelijk het met de
netwerktarieven. Wij hebben een hele discussie gehad over de overwinst. Die
overwinst bestond er met name in dat bedrijven het nog beter gingen doen omdat
zij een voordeel zagen. Die stimulans moet het kabinet ook in het systeem
brengen. Houd dus alsjeblieft op met het ETS in de huidige vorm; ga voor het
benchmarksysteem.Ik rond mijn betoog af met een paar losse punten. Wij hebben het uitgebreid
gehad over kernenergie. Bij het netwerk is de kwestie: wisselstroom versus
gelijkstroom. Dat zijn fundamentele keuzen, die enorme invloed hebben op de
duurzaamheid. Wkk wil ik ook nog even aanhalen. De industriële wkk in
Nederland is een probleem. Er staat op dit moment 4000 megawatt en zij kunnen
niet meeprofiteren van de in het rapport genoemde verbeterde omstandigheden.
Zij hebben problemen en zij vervangen de komende jaren hun machinerieën.
Als die 4000 megawatt dreigt te verdwijnen, omdat zij bijvoorbeeld niet uitgezonderd
worden voor de stoomproductie of elektriciteitsproductie qua ETS, dan moet
de minister heel wat windmolens bouwen om het verlies te compenseren.Wat gaan wij nu doen met die energiebesparing? Er is al een blokkade bij
woningen. De huurprijzen mogen niet verhoogd worden, dus gaan woningcorporaties
niet investeren. Als ik 's avonds door het Kamergebouw loop – het zal
ook te maken hebben met de traagheid van het systeem – dan staan vrijwel
alle computers nog lekker te pruttelen. Dat geldt overigens niet alleen voor
de Kamer, maar ook voor veel bedrijven. Daar ligt een enorme potentie. Er
bestaan complete shut downsystemen en bedrijven die dat regelen. Waarom doen
wij daar niets mee?Het is wel heel zuur dat de minister als voorbeeld van energiebesparing
de vliegtaks noemt. Het spijt mij, maar wij zien nu allemaal Nederlanders
in de auto vrolijk naar Düsseldorf rijden – volgens mij is dat
veel slechter voor het milieu – en daar alsnog het vliegtuig nemen.
Dat lijkt mij niet echt een goed voorbeeld van energiebesparing.Ik sluit af met een positieve noot. De minister maakte een vergelijking
met het strategisch energietechnologieplan, waarin Europa een aantal keuzen
maakt. Het kabinet maakt andere keuzen, die meer – daar gaat het de
goede kant op – innovatie van geothermische energie en dergelijke beogen.
Dat is een kiem van goed beleid naar de toekomst. Ik roep de minister op dat
beet te pakken en wie weet, wordt het dan nog wat.De heerVendrik(GroenLinks)Ik heb een vraag over de bezwaren van de VVD-fractie tegen ETS. U zei
dat de CO2-rechten geld kosten, maar volgens mij wordt het overgrote
deel van die rechten op dit moment gratis weggegeven. Het levert dus alleen
maar geld op. Wat is uw reactie daarop?Als een bedrijf een hoeveelheid rechten, gebaseerd op een historisch uitstootniveau,
heeft en het heeft allemaal innovatieve ideeën die het ook daadwerkelijk
toepast, dan bespaart het CO2 en houdt het rechten over die het
op de markt kan verpatsen. Dan wordt innovatie dus beloond. Wat is nu precies
uw probleem?De heerZijlstra(VVD)Dan moet u wel even weten hoe dat systeem werkt. Vanaf 2012 wordt dat
fundamenteel anders en daar ligt de crux.Uw voorbeeld geeft precies de kern van het benchmarksysteem aan. Europa
kan daar met scherpe normen goed op sturen. Bedrijven moeten geprikkeld worden
om het op wereldniveau zo goed mogelijk te doen. Ik neem altijd Corus als
voorbeeld met staalproductie: anderhalve ton CO2-uitstoot per ton
staal. Dat is de wereldtop. Dan zet je de norm op 1,5 of 1,4 ton. Bedrijven
worden geprikkeld en als ze het nog beter doen, krijgen ze rechten. Alle bedrijven
die het slechter doen, moeten betalen. Daarmee heb je dezelfde stimulans,
maar hou je de prikkel en het innovatiekapitaal bij de bedrijven.Laten wij eerlijk zijn: waar is de overheid door middel van investeringen
erin geslaagd om echt technologische vooruitgang te boeken? Het waren altijd
bedrijven die de vooruitgang boekten. Met het ETS-systeem wordt vanaf 2012
het kapitaal uit de bedrijven getrokken; de overheid gooit het in een grote
pot en gaat het dan rondstrooien naar bepaalde investeringen.
De VVD-fractie heeft er vertrouwen in dat de bedrijven het echter veel beter
kunnen.De heerGraus(PVV)Voorzitter. Ik stel voorop dat de PVV-fractie de torenhoge subsidies voor
groene energie onnodig vindt. De burger denkt een goedkope en milieuvriendelijke
energievoorziening af te nemen, maar niets blijkt minder waar te zijn. De
overheid speelt wel vaak voor Sinterklaas, maar de burgers moeten het betalen.
Deze energie wordt vaak uit landen gehaald, waar men het woord "groen"
nog moeten uitvinden. De burger financiert dus eigenlijk een soort milieupaniek.
Mijn fractie vraagt de minister hiermee onmiddellijk te stoppen.Als het kabinet 438 mln. investeert aan innovatieve maatregelen en verwacht
dat dit circa 3 mld. aan innovatieve investeringen oplevert, waarom wordt
het dan niet aan het bedrijfsleven zelf overgelaten maar moet het ondersteund
en gesubsidieerd worden? Als het klopt wat in de stukken staat, dan pakken
de bedrijven het volledig zelf op en zijn de subsidies helemaal niet meer
nodig.Ondanks zware SDE-subidies en dankzij bureaucratische stroop lukt het
niet met de zeewindmolens. Op dat punt overweeg ik dan ook een aantal moties
in te dienen. Ik heb begrepen dat dat in de plenaire zaal zal gebeuren. Ik
pleit ervoor om alsnog acuut te stoppen met het plan voor de windenergie op
zee. Dan doel ik op de huidige generatie en de bestaande windmolens op het
land. Voor die windmolens is het wachten op betere tijden want momenteel is
het voor burgers en bedrijven echt één van de duurste vormen
van energievoorziening, al weten zij dat vaak niet. Bovendien schijnen die
zeemolens nogal wat problemen te veroorzaken voor defensieradars, de scheepvaart
enzovoorts. Het kabinet mikt op 6000 megawatt per jaar in 2020, maar er is
pas 230 megawatt gerealiseerd. Voor 2014 is 450 megawatt extra gepland. Dat
zou betekenen dat er in zes jaar tijd nog 85% bij moet. Het is volstrekt
onhaalbaar en zinloos om daarin nog te investeren. Graag wil ik daarop een
reactie van de minister.Hoe denkt de regering erover om de vergunningaanvragen voor de bouw van
enkele kerncentrales te versnellen? Ik heb al twee keer een motie ingediend
om dat te bereiken. Mijn eerste motie werd gesteund door de heer Zijlstra.
De tweede keer liet hij mij zelfs vallen. Misschien was hij net als mevrouw
Verdonk op dat moment niet aanwezig. Dat zou ook nog kunnen. Ik ga de minister
nu verzoeken om het coalitieakkoord op dat punt open te breken, want zij houdt
zich daar steeds aan. Breek dat open, want het heeft echt te maken met leveringszekerheid
van energie en onafhankelijkheid van andere landen. Anders worden wij straks
nog bij oorlogen betrokken. Daaraan zullen meer mensen sneuvelen dan aan kerncentrales
die worden gebouwd. Geloof mij: er komen oorlogen als wij afhankelijk blijven
van onbetrouwbare landen zoals Rusland. De minister is op de hoogte van de
eerste dreiging naar ons land: zij gaan de kraan dichtdraaien omdat wij een
vriendje van de Verenigde Staten waren en zijn.Ik vraag de minister om het welwillende bedrijf DELTA met hand en tand
bij te staan bij de spoedige bouw van de kerncentrale generatie 3+. Ik hoop
ook dat de minister de onderzoeken oppakt ten aanzien van de vierde generatie
die ook nog zeer duurzaam kan worden. Ik noem nogmaals de onafhankelijkheid
van vaak onbetrouwbare gas- en olieleverende landen en daarmee het borgen
van een primaire levensbehoefte en betaalbare energie voor onze burgers. Een
paar maanden geleden werd de minister er nog heel boos om. Zij verhief zelfs
haar stem. Inmiddels blijkt dat zij een beetje gedraaid is. Dat moet overigens
wel, gezien de toestanden in de wereld. Ik ben heel blij dat dat is gebeurd.
Misschien kan zij het coalitieakkoord nog openbreken. Zij is mans genoeg om
dat in ieder geval te proberen.De heerHessels(CDA)De heer Graus sprak over het welwillende bedrijf DELTA. Hoe staat de heer
Graus tegenover dat bedrijf als het gaat om wat het nu doet met het dochterbedrijf
Solland in zijn achtertuin?De heerGraus(PVV)Ik wil daarover op dit moment geen uitspraken doen als de heer Hessels
dat respecteert. Dat is immers een heel andere zaak.De heerHessels(CDA)Dat zijn wij niet van de heer Graus gewend.De heerGraus(PVV)Ik spreek nu over een kerncentrale en wil het daartoe beperken. Die discussie
zullen wij nog wel voeren. Ik neem althans aan dat daarover nog AO's of andere
debatten worden gepland. Laten wij daarover nu niet spreken.De heerJansen(SP)De meeste fracties aan deze tafel die niet zo enthousiast zijn over kernenergie
kunnen wel een aantal voordelen daarvan opsommen. De SP-fractie ziet ook duidelijk
een aantal voordelen. Hoe zit het met de PVV-fractie op dit punt? Ziet zij
als voorstander van kernenergie ook nadelen, of is het alleen maar geweldig
allemaal?De heerGraus(PVV)De heer Jansen doelt waarschijnlijk op het afval enzovoorts. Hij weet
ook dat het binnen honderd tot vierhonderd jaar geneutraliseerd kan worden.
Er zijn genoeg opslagmogelijkheden. Voor een heel land zou die opslag in een
eengezinswoning kunnen. Die zaken worden misschien ook nog opgelost. Misschien
wordt dat in de toekomst nog wel verduurzaamd. Dat wil niet zeggen dat wij
moeten achterblijven. Als wij dermate afhankelijk blijven van Rusland en andere
boevenlanden, moeten wij ervoor oppassen dat meer mensen sneuvelen in oorlogen
en crisissituaties dan als gevolg van de derde of de vierde generatie kerncentrales.
De kans dat het laatste gebeurt, is namelijk heel klein. Het gaat dus om het
stellen van prioriteiten. Je moet toch vooruit. Zo kan het ook niet. Aan alles
zijn risico's verbonden. 0% risico bestaat niet. Dat heeft de heer
Jansen mij dan ook niet horen zeggen.Wij zijn tegen de huidige generatie windmolens. Maar ik begrijp ook dat
er windmolens in de maak zijn die mogelijk een hoog rendement hebben, die
niet zo duur zijn en die mogelijk voor een iets stabielere energievoorziening
kunnen zorgen. Ik heb het nu over de huidige generatie; laat dat heel duidelijk
zijn. Nu zijn ze nog te duur, hebben ze een te laag rendement en is de energievoorziening
instabiel.Wij vinden het huidige energiebeleid volkomen onrealistisch. Zonder een
goede energievisie in het energiebeleid hebben ons land en onze industrie
geen toekomst. Ik zal dit de komende maanden heel vaak zeggen:
een goede energievoorziening is de basis van een goede economie. Dat ontbreekt
gewoon. Wij hebben geen continuïteit in de levering van energie. Daarom
pleit ik heel sterk voor kerncentrales. Ik heb niet voor niets twee keer een
motie ingediend. Ik pleit ook voor meer steun van de Kamer en van de regering
voor het OPAC-verhaal, vooral nu blijkt dat de provincie Limburg bereid is
zelf een investering te doen in haalbaarheidsonderzoeken en dergelijke. Daar
hebt u het tot nu toe laten afweten, terwijl uw wiegje toch in Zuid-Limburg
gestaan heeft. Ik had toch iets meer van u verwacht voor uw eigen provincie
en uw eigen mensen die daar wonen, familieleden en vrienden, terwijl u weet
dat Zuid-Limburg in zwaar weer verkeert. De heer Hessels zegt "het is
voor het hele land". Dat klopt, maar ik wil ook op uw persoonlijke gevoelens
inspelen. U weet dat het momenteel heel slecht gaat met Zuid-Limburg wat de
economische groei en werkgelegenheid betreft. Dit zou een mooie bijdrage kunnen
leveren. Los van onafhankelijkheid en dergelijke is ook de werkgelegenheid
van belang. Met de bouw en het in stand houden van zo'n OPAC is een heleboel
werkgelegenheid gemoeid, waarvoor ik ook wil pleiten.Ik sluit mij aan bij de woorden van de heer Zijlstra. Hij heeft gezegd
dat de wind geen stabiele energievoorziening is en dat er geen stabiele aanvoer
door wind is. Ik zal zo een grafiekje rond laten gaan. Het lijkt de hartslag
van een of andere stervende milieuactivist; u zult zien dat het volstrekt
instabiel is.De heerJansen(SP)Bij een stervende milieuactivist zie je juist heel weinig uitschieters.
Die is namelijk bijna dood.De heerGraus(PVV)Die zitten er ook in, alleen op de verkeerde momenten.Ik heb de problemen van windenergie genoemd: duur, laag rendement en wisselvalligheid.
Die wisselvalligheid, het grootste probleem, zal toch moeten worden aangevuld
door gascentrales, terwijl het Nederlandse gas op raakt als wij zo doorgaan
tot 2020. Moeten wij niet stoppen met het verspillen van gas naar het buitenland
tegen heel lage prijzen? Wij verpatsen het gewoon. Moeten wij het niet bewaren,
puur voor verwarming van onze eigen huishoudens? Moeten wij voor de industrie
niet die kerncentrales opzetten en het relatief goedkope gas gebruiken voor
onze eigen burgers?Het tweede grote probleem is het lage rendement. Ik heb al voorspeld –
nu blijkt het ook uit te komen – dat het windpark op zee met een capaciteit
van 6000 megawatt maar gemiddeld 1500 megawatt zal opleveren, terwijl een
grote kerncentrale al snel op zo'n 1600 megawatt continu zit. Het is een stabiele
leverancier van energie.Ik heb reeds twee keer een motie ingediend over de bouw van de derde generatie
kerncentrales. Toen was mijn punt het onbetrouwbare Rusland. Ik meen dat een
van mijn collega's nog zei: beginnen jullie in plaats van Antillianen en Marokkanen
nu ook Russen te bashen? Inmiddels is iedereen gedraaid als een blad aan de
boom. Wij waren de enigen die voor kernenergie waren, de rest was echt tegen
kernenergie. Maar nu blijkt dat iedereen, ook datzelfde CDA, is gedraaid omdat
zij zien dat wij uiteindelijk gelijk hebben gehad. Dus zo gek is de PVV nog
niet.Een goede energievoorziening is de basis van een goede economie. Gaat
Nederland onderzoek doen naar de vierde generatie kerncentrales, die zelfs
zeer duurzaam kunnen zijn? Ik heb vorig jaar al gesproken over duurzaamheid
in verband met kernsplijting, maar toen werd ik ook nog uitgelachen. Nu staat
inmiddels een of andere deskundige ermee in de Volkskrant.De PVV wil haalbaarheid en betaalbaarheid van energie voor burgers en
bedrijven. De PVV wil geen onnodig dure energie onder leiding van klimaatkabouters
en energieclowns. Onze partij wil geen afhankelijkheid van politiek instabiele
en onbetrouwbare landen. De PVV wil geen afhankelijkheid van zogenaamde flexibele
energie. Wij willen geen windmolenwaanzin, althans van de huidige generatie.
Wij moeten stoppen met ons gas te verspillen naar het buitenland. Wij moeten
een onafhankelijk nucleair land worden. Hiervoor zal ik wederom een motie
indienen: tegen de windmolens, maar voor kernenergie. Ik zal daarmee doorgaan
totdat ik erbij neerval, want dat schijnt hier nogal eens te helpen, zoals
ik de laatste tijd heb gemerkt.Het is logisch dat ik als Zuid-Limburger met OPAC kom. Hierover heb ik
ook al twee keer een motie ingediend. Een keer had het CDA zelfs toegezegd
om die te steunen, maar die steun werd helaas ingetrokken. Ik stond er toen
wederom alleen voor. Ik heb dat twee keer gedaan. Er blijkt meer draagvlak
te zijn, waarvoor hulde. Ik ben ook heel blij. Dat wordt een belangrijke ondersteuning
voor grootschalige energieproductie en een belangrijke stap, ook weer, naar
onafhankelijkheid en leveringszekerheid. Het is immers een bewezen technologie,
het is snel realiseerbaar en het zorgt voor een economische impuls. Ik zou
willen dat, als het er komt, het naar Zuid-Limburg gaat. Want daar is de economische
impuls het hardst nodig; vanwege de bouw en de werkgelegenheid zou het daar
heel erg welkom zijn. Het gaat immers niet goed met Zuid-Limburg, en specifiek
met Parkstad gaat het ook helemaal niet goed. Laten wij met zijn allen Zuid-Limburg
helpen om er bovenop te komen en laten wij de glorietijden laten herleven
die Zuid-Limburg ooit heeft gekend.De PVV-fractie vraagt, nadat eerder twee moties over de OPAC zijn verworpen,
de bereidheid van de regering en de Kamer om het OPAC-verhaal te ondersteunen.
Ik wil dat wij kunnen rekenen op die steun, om bovenstaande redenen. Laat
dit nu eens boven de partijpolitiek staan. Laten wij nu eens realistisch zijn
en niet denken: "Het is Graus van de PVV, dus moeten wij het bij voorbaat
niet steunen, want het is een PVV'er die het zegt." Laten wij gewoon
die provincie helpen en met name Zuid-Limburg. Ik vind dat deze vraag en deze
twee moties niet nodig hadden moeten zijn bij een Zuid-Limburgse minister
van wie het wiegje daar heeft gestaan. Ik vind het jammer dat er niet meer
vanuit de minister zelf is gekomen. Wanneer er voor OPAC wordt gekozen, is
Limburg "the place to be", want Zuid-Limburg heeft de benodigde
stabiele steenlaag op 1400 meter diepte en er is voldoende ruimte voor een
bovengronds meer. Dat kan ook nog een heel mooi stuk natuur worden. Voorts
is er een gemakkelijke verbinding met de Maas en tot slot heeft Zuid-Limburg
het hardst die economische impuls nodig. Om die redenen hoop ik dat zowel
de regering als de Kamer mij hierin steunt.De voorzitter:Zou u uw betoog kunnen afronden?De heerGraus(PVV)Ja, ik ben zo klaar. De PVV-fractie vraagt meer steun voor de verwezenlijking
van een en ander en stelt ook voor om met de Kamer een werkbezoek
af te leggen in Zuid-Limburg. Ik denk dat wij dat gewoon moeten doen en dat
iedereen dan pas moet oordelen. Er werd over klimaatveranderingen gesproken.
Deze maken deel uit van de evolutie van de aarde en komen door niets anders.
Uranium is een godsgeschenk. De regering moet zich niet laten leiden door
klimaatclowns. Regering, neem uw verantwoordelijkheid en zorg ervoor dat wij
niet een afhankelijk, onbetrouwbaar land worden, een kabouterland! Het is
de laatste keer dat ik dit vraag. Neem dit alstublieft serieus!Zojuist heb ik verteld dat er mensen gaan sneuvelen, want er komen oorlogen
van energieafhankelijkheid. Net zoals het gaat met geloof, gaat het met energie.
Er komt altijd narigheid van, er zullen altijd mensen sneuvelen. Regering,
kies alstublieft voor die veilige derde en vierde generatie kerncentrale.De heerHessels(CDA)De heer Graus weet dat de CDA-fractie al bezig was met OPAC voordat de
PVV werd opgericht. Als andere Zuid-Limburger – niet alleen het wiegje
van de minister stond er, maar ook het mijne – wil ik hierover nog één
heel belangrijke opmerking maken. Het maakt helemaal niet uit of het Zuid-Limburg,
Noord-Limburg, Zeeland of Groningen is, waar OPAC komt. OPAC moet er komen!
Daarbij is belangrijk – ik vraag aan de heer Graus of hij dat ook onderschrijft –
dat de ondergrond geschikt is voor de vestiging van een pompaccumulatiecentrale
onder de grond. De heer Graus weet ook dat in 90% van Zuid-Limburg
de ondergrond daarvoor niet geschikt is, net als in 90% van heel Nederland.
Moeten wij daar niet primair naar kijken, voordat wij met allerlei verhalen
komen over met name de werkgelegenheid in Zuid-Limburg, hoe belangrijk die
ook is? Een goede energievoorziening – de heer Graus zegt het zelf –
is toch veel belangrijker dan de locatie waar zo'n zaak als OPAC moet komen?De heerGraus(PVV)In Zuid-Limburg is zo'n stabiele ondergrond aanwezig. Er is ruimte, er
is een verbinding met de Maas, er is alles. Het is heel gezellig om met de
heer Hessels een lekker Limburgs pilsje te drinken, bijvoorbeeld op het Plein
als de gebouwen van de Tweede Kamer moeten worden ontruimd. Ik snap alleen
niet dat hij mij als Limburgse medestrijder twee keer niet gesteund heeft
met een motie. De uitvinder van het hele OPAC-verhaal snapte dat ook niet.
De heer Hessels kan er wel langer mee bezig zijn geweest, maar dan zou hij
mij echt hebben moeten steunen. Bij de AID is het vorige week ook gebeurd.
Ik heb al eens gezegd dat de D van CDA staat voor "draaikonten".
Het is de tweede keer dat het CDA Limburg niet steunt, terwijl Limburg in
zwaar weer zit. Ik begrijp dat echt niet. Het gaat daar echt slecht met de
economische groei. Gun het die Zuid-Limburgers toch een keer! Het AID-hoofdkantoor,
alles wat er na de mijnensluiting is gebracht, wordt er weer weggehaald. Gun
Limburg die werkgelegenheid! Alle mogelijkheden zijn er, dat weet u. De stabiele
steenleg is er, de plaats voor meer is er, de verbinding met de Maas is er
en de welwillendheid is er van een provincie die wil investeren en van de
mensen die er willen gaan werken. Ik snap niet dat u zegt dat het niet uitmaakt
of het Midden- of Noord-Limburg is. Dat heeft het CDA ook met de AID gedaan.
Het moet naar Zuid-Limburg, want daar is zwaar weer en niet in Midden- en
Noord-Limburg.De heerVan der Ham(D66)Ik vraag mij af of de kernenergielobby het zo fantastisch vindt dat u
zijn belangrijkste ambassadeur bent in de Tweede Kamer, maar dat moet hij
zelf beoordelen. U zei dat Nederland volstrekt onafhankelijk moet worden van
het buitenland en kernenergie gebruiken als belangrijkste energieopwekking.
Waar in Nederland kunnen wij uranium winnen?De heerGraus(PVV)Wat u zegt is heel grappig en ik begrijp het wel, maar u weet dat de beperkte
uranium die ervoor nodig is, honderden jaren kan worden gebruikt als wij uitgaan
van een kerncentrale van de vierde generatie. Ik verwijs u naar het artikel
in de Volkskrant dat ik u zal geven. Dat moet u maar eens lezen, dan hebt
u uw antwoord. Het is een technisch verhaal en het heeft geen zin dat ik het
hier voor u ga uitsplitsen. De heer Zijlstra heeft het gelezen.U zegt dat ik ambassadeur ben voor de kernenergie. Toen ik twaalf jaar
was, reed ik op een fiets van Nederlands fabricaat, zo'n vies bruin ding.
Daar zat een sticker op met "Kernkraft JA". Dat was een sticker
met een Duitse vlag. Toen was ik al bezeten van kernenergie. Als kind was
ik al geïnteresseerd in kernenergie, dus ik ben een liefhebber van kernenergie.
Als volksvertegenwoordiger weet ik nu ook, dat het pure noodzaak is. Dat is
niet omdat ik een ambassadeur ben van kernenergie, maar wij komen er niet
meer omheen. Wij zijn achterlijk als wij denken dat wij er omheen komen. Dan
zijn wij een achterlijk land. Kijk bijvoorbeeld naar Frankrijk. Na de oliecrisis
in 1973 heeft Frankrijk tientallen kerncentrales gebouwd en daardoor is het
land al onafhankelijk. Wij zijn nog steeds afhankelijk van onbetrouwbare landen
als Rusland. Als die landen de kraan dichtdraaien, hebben wij een probleem
en daar gaat het om, niet om dat ik een ambassadeur ben. U vraagt zich af
of de mensen daar blij mee zijn. Ik denk dat heel veel mensen wel blij zijn
dat ik voor kernenergie opkom en voor die mensen doe ik het. Ik doe het voor
de mensen die wel blij zijn dat ik er zit.De vergadering wordt van 15.50 uur tot 16.05 uur geschorst.De voorzitter:Ik heb overlegd met de griffier. Wij hebben uiterlijk tot 17.00 uur de
tijd. De minister en de staatssecretaris beginnen zo direct met hun beantwoording
in eerste termijn. Nu was er een plenaire afronding geregeld, waarin ook eventuele
moties konden worden ingediend. Die plenaire afronding wordt niet mogelijk
geacht voor het herfstreces. Ik heb daarom met de griffier besloten dat deze
plaatsvindt voorafgaand aan de behandeling van de begroting van Economische
Zaken. Deze zaken staan weliswaar los van elkaar, maar wij zijn dan toch bij
elkaar. Ik zie iedereen instemmend knikken.De heerHessels(CDA)Mijn voorkeur gaat toch uit naar een afronding deze week.De voorzitter:Het is echt onmogelijk om de afronding deze week te houden.De heerVan der Ham(D66)Op de desbetreffende dinsdag zijn enkele woordvoerders in het buitenland.De voorzitter:Het gaat over een woensdag.De heerHessels(CDA)Wij kunnen dit beter in onze commissie bespreken. Op die woensdag zijn
drie woordvoerders in het buitenland. Wanneer de minister in het buitenland
is, dan wordt daarmee rekening gehouden. Het zou goed zijn als hetzelfde gebeurt
wanneer de woordvoerders in het buitenland zijn.De voorzitter:Goed, wij kijken daar nog naar.MinisterVan der HoevenVoorzitter. Ik hoop dat de Kamer het mij niet kwalijk neemt als ik niet
op alles inga. De Kamer heeft twee uur en drie kwartier gesproken. Dat is
prima, maar ik kan niet in een halfuur alle vragen beantwoorden, met name
omdat er soms heel tegengestelde dingen naar voren kwamen. Bijna alle sprekers
zijn het erover eens dat de analyse en de beschrijving compleet zijn en dat
wij daar iets mee kunnen, maar als ik hen beluister over wat er moet gebeuren,
dan zit daar toch een behoorlijk aantal tegenstellingen in. Moet de energieopslag
centraal of decentraal plaatsvinden? Moeten er kolencentrales komen en is
kernenergie een optie? De Kamer is het ook niet eens over wat de markt moet
doen en wat de overheid. Er zijn sprekers die zeggen: nu moet je kiezen! Anderen
zeggen: houd alle opties open. Moet ik sturen op het doel of op het middel?
Is er sprake van een revolutie of een evolutie? Is Nederland een powerhouse
of hebben wij te maken met een flexscenario? Doen wij alles onafhankelijk
in eigen land of doen wij een aantal dingen toch liever samen in Europa? Kortom,
er zijn nogal wat verschillende invalshoeken. Ik zal proberen om ze enigszins
bij elkaar te brengen, maar dat zal mij niet gemakkelijk vallen.Ik begin met het noemen van de uitgangspunten: toekomstvastheid, kosteneffectiviteit
en internationale oriëntatie. Onder deze drie dingen kom je echt niet
uit. Dat betekent dat de energievoorziening schoon, slim en gevarieerd moet
zijn. Je komt dus vaak terecht in en-enscenario's waarin de gelijktijdigheid
en soms de tijdigheid een rol spelen, en zelden in of-ofscenario's, omdat
je daarbij in aanvaring komt met je eigen uitgangspunten.Natuurlijk moeten marktpartijen een taak hebben die ligt binnen de gestelde
randvoorwaarden of binnen internationaal of nationaal verband. Ik ben het
zeer met de Kamer eens dat wij een open en innovatieve markt moeten hebben,
waarin innovatie en concurrentie worden beloond die ten goede komen van de
milieu- en klimaatdoelstellingen en de consument.Met concurrentie is dan niks mis. Soms moet je met elkaar samenwerken
in de vorm van platforms en taskforces en meerjarenafspraken maken omdat dit
sneller tot resultaat leidt dan wetgeving en handhaving. Met alle respect,
maar wij zijn geen energie-eiland. Onafhankelijkheid van Nederland op het
gebied van energie? Ik zie dat wij samenwerken met onze buren en dat onze
buren dankbaar zijn dat wij er zijn. Via NorNed regelen wij een aantal zaken
met Noorwegen. Dat kun je toch niet allemaal afknippen? Mijnheer de voorzitter,
dat gaan wij echt helemaal niet doen.De voorzitter:Wij zullen dat in de Handelingen opnemen.MinisterVan der HoevenDat is goed.Je moet dus werken aan betere netwerken en aan meer internationale netwerkverbindingen
voor gas en elektriciteit, zodat een diversificatie ontstaat en je niet afhankelijk
bent van één leverancier. Dat moeten wij niet hebben. Wij werken
aan marktintegratie bij gas en elektriciteit, bijvoorbeeld in Noordwest-Europa.
Zoals ik al zei: je moet in ieder geval onomwonden kiezen voor transitie naar
een duurzame energievoorziening die structureel, betrouwbaar, betaalbaar en
schoon is. Misschien is dat wel het Nederland als het smart en flexibel powerhouse,
zoals onder andere de heer Samsom het noemde. Ik denk dat wij wat dat betreft
nog een heleboel te gaan hebben, maar dat wij wel op de goede weg zijn.Er wordt gezegd dat geen keuzes worden gemaakt. Laat ik een paar dingen
noemen waarbij wel degelijk een keuze wordt gemaakt. Dat laat onverlet dat
op een aantal punten voortschrijdend inzicht zal leiden tot keuzes. Als je
nu alles vastlegt voor de komende 40 of 50 jaar, dan geef ik je op een briefje
dat je daar spijt van krijgt. Sommige dingen heb je nog onvoldoende op je
netvlies staan. Wij kiezen in ieder geval voor Schoon en Zuinig, energiebesparing
op 1, duurzame energie op 2 en CO2-reductie op 3. Alle instrumenten
zijn er. De akkoorden zijn gesloten. Wij gaan het nu dus gewoon uitvoeren.
Wij kijken in 2010 hoe ver wij staan.Kolen en kernenergie. De mogelijkheid voor kolen houden wij inderdaad
open. Met CCS. Zonder meer. Daar moet je naartoe. Dat is gewoon een conditio
sine qua non. Wij zijn ook bezig met een CCS task force. Er zijn best nog
wel wat losse einden, ook bij de grootschalige pilot en demoprojecten, het
wetgevend en juridisch kader en dat soort dingen meer. Dat is echt nog niet
opgelost, maar wij werken daaraan. Over kernenergie is vaker met de Kamer
gesproken. Wat in het coalitieakkoord staat, staat er. Wordt een aanvraag
ingediend, dan wordt deze in behandeling genomen. Natuurlijk versnellen en
versoepelen wij de procedures. Die moeten soepeler worden. Daarin hebben de
leden gewoon gelijk. Ik ben blij dat de rijkscoördinatieregeling zowel
door de Tweede als door de Eerste Kamer is aangenomen. Die werkte voor de
Waddenzee en die werkt nu voor Randstad 380. Er komen meer projecten. Zij
zal ook gelden voor de coördinatie van Wind op zee.Nederland als gasrotonde: daaraan wordt concreet gewerkt. Ik kom daar
dadelijk op terug. Ook is gevraagd naar het veiligstellen van de netten. Later
deze week zullen wij praten over het rapport-Kist. Ik laat het daarom even
hierbij.Dan het waarborgen van de betaalbaarheid. De werking van de markt moet
worden verbeterd. Ik denk dan aan marktintegratie en aan de aanpassing van
de regels op de gasmarkt. Alle aanbevelingen die de NMa dit weekend heeft
gepubliceerd, zijn opgepakt of worden opgepakt in wetgevingstrajecten die
op dit moment worden gevolgd. Ook daarop kom ik zo meteen terug.Voorzitter. Dit is mijn algemene inleiding. Er is geprobeerd om het wat
te ordenen. Ik ga iets zeggen over duurzaamheid en innovatie, wind op zee,
aansluitbeleid en netwerken, CCS, gasrotonde, ETS, internationaal klimaatbeleid
en kernenergie. Alhoewel, over kernenergie heb ik eigenlijk al alles gezegd
wat ik daarover te zeggen heb, dus dat streep ik maar door. Ik zal ook ingaan
op de energiebesparing en de energiemix. Ik zal proberen om dat af te ronden.Ik begin met de duurzaamheid en innovatie. Hoe je het ook wendt of keert,
dit zijn belangrijke punten. Wij investeren deze kabinetsperiode 7 mld. Daarvan
is 4 mld. bestemd voor duurzame energie, 1,2 mld. voor energiebesparing,
1 mld. voor CO2-reductie en 900 mln. voor energie-innovatie. Dit
is opgenomen in het werkprogramma Schoon en Zuinig. Het energiebeleid is natuurlijk
meer dan alleen maar schoon en zuinig. Het gaat ook over de internationale
olie- en gasmarkt, de energie-infrastructuur en de energiemix. Het hangt met
elkaar samen, dat is heel simpel. Als je een energievoorziening hebt die schoon
is, maar onbetaalbaar of onbetrouwbaar, schiet het allemaal niet op, dus je
moet zorgen dat je de trajecten op deze drie aspecten tegelijkertijd in gang
zet.Door een aantal woordvoerders zijn alternatieven geopperd voor de financiële
kant van de SDE. Geen misverstand, alle beschikkingen die dit kabinet afgeeft,
zijn langjarig gedekt. Die financiering hebben wij eerder geregeld. De heer
Samsom merkte terecht op dat een volgend kabinet niet goed bezig is, als men
het daarbij laat. Ook een volgend kabinet zal op dit traject moeten doorgaan
en opnieuw moeten investeren. Hoeveel dat is, hangt af van de kostprijs en
de prijs van CO2. Wij gaan Schoon en Zuinig in 2010 evalueren.
Dan hebben wij een nieuwe referentieraming en een beeld van de kosten. Ik
denk dat wij dan ook kijken naar de evaluatie van de financiering van de SDE.
Ik neem de suggesties mee, maar het is lastig om nu uitspraken te doen voor
een volgend kabinet.Door de Kamer is ook gesproken over het FES. De bedoeling is dat de nieuwe
FES-wet de Kamer in de loop van het volgend jaar bereikt. Deze wet is gebaseerd
op de brief die de Kamer niet meer met mij gaat bespreken, dus ik neem aan
dat ik verder kan gaan zoals daarin staat. Anders moet de brief nog op de
agenda worden gezet, maar daar ga ik niet over. Bij de FES-wet wordt ook gekeken
naar de bedragen die daarvoor nodig zijn. Wanneer de Kamer de brief accepteert
die er nu ligt, inclusief 1,7 mld. als basisvoorziening, is dat mijn uitgangspunt.
Als zij dat niet wil of als zij meer wil, moet zij dat zelf aan de orde stellen.
Dat kan ik niet voor haar doen.De heerSamsom(PvdA)De FES-wet gaat vooral over de vraag waaraan wij het geld uitgeven. Bij
de algemene financiële beschouwingen is door meerdere fracties aangegeven
dat wij nog over de voeding van het FES willen spreken. De minister zegt dat
in 2010 wordt geëvalueerd. Mijn voorstel is om de financiering van de
SDE reeds in 2009 te bekijken. De reden daarvoor is dat langjarige investeringen,
bijvoorbeeld voor offshore windmolenparken, in 2009 moeten worden voorbereid
om in 2013, 2014 en 2015 tot resultaat te leiden. Is de minister bereid om
de SDE-financiering in de komende periode te bekijken, zodat wij conclusies
kunnen trekken over wat wij hiervoor in de volgende kabinetsperiode moeten
reserveren, al dan niet via het FES?MinisterVan der HoevenIk bekijk dat van jaar tot jaar, omdat het van jaar tot jaar mogelijk
is om andere accenten te leggen. Ik moet nog even een goed moment kiezen om
de Kamer over de resultaten te informeren. Wij zijn dit jaar pas begonnen
met de SDE, dus het is wel erg snel, als u mij niet kwalijk neemt.De heerSamsom(PvdA)Mag ik de suggestie doen dat de Voorjaarsnota van volgend jaar een goed
moment zou zijn, omdat daarbij vaak in FES-achtige sferen wordt geschoven
en gedacht? Dat geeft u nog enige tijd om de financieringsbehoefte na 2012
iets verder uit te diepen.MinisterVan der HoevenIk zou dat wel willen, wat de heer Samsom vraagt, maar wij zijn net begonnen
met de nieuwe SDE. Iedereen heeft tot 1 augustus van dit jaar aanvragen
kunnen indienen, dus wat hij vraagt, is wel heel krap. Je kunt toch moeilijk
op basis van driekwart jaar conclusies trekken. Ik durf dat niet, want dat
vind ik echt te krap. Laten wij even kijken hoe wij daar verstandig mee omgaan.
Wij hebben iets in gang gezet waarbij mensen rekenen op een commitment dat
wij door moeten zetten. Wij moeten niet hebben dat wij na driekwart jaar alweer
iets anders gaan doen. Dat is een beetje in tegenspraak met datgene wat de
Kamer mij heeft opgedragen.De heerVendrik(GroenLinks)Het spijt mij wel, maar ik ga echt niet wachten tot volgend jaar. Na het
herfstreces, over ruim twee weken, bespreken wij de begroting voor Economische
Zaken plus de FES-wet. Daarbij staat uiteraard ook centraal hoe het verdergaat
met de SDE, al was het maar omdat deze regeling een heel tumultueuze geschiedenis
heeft. Daarbij is ook de vraag in hoeverre er voldoende budget is voor het
begrotingsjaar 2009. Wij hoeven dit debat wat mij betreft vandaag niet te
voeren, maar ik ga ervan uit dat de minister van Economische Zaken over twee
weken helder kan presenteren wat de laatste inzichten zijn bij de SDE en hoe
deze worden doorvertaald naar volgend jaar. Het zou wel heel sneu zijn als
wij er nu alweer achter komen dat er bijvoorbeeld te weinig geld is. Dan kunnen
wij dat bij de begroting over twee weken gaan regelen.MinisterVan der HoevenU moet mij niet naar iets vragen wat u in feite al hebt. U hebt deze informatie,
want die staat in de begroting. Als u meer wilt uittrekken vanuit het FES,
dan kan dat niet, want het FES is belegd op dit moment. Die gelden zijn uitgegeven,
dat is ook wat de heer Samsom terecht zegt. Als je iets nieuws wilt, dan moet
je dat op een ander moment doen.Voorzitter. De Kamer moet zich erover beraden wat zij precies van mij
wil, want dit zijn verschillende signalen. Het lijkt mij prima om in het kader
van het FES op een aantal zaken terug te komen, maar over de voeding en de
bestemming van het FES heeft de Kamer van mij een brief gekregen.De heerVan der Vlies(SGP)Er spelen nu twee dingen een rol. Je kunt denken zoals je wilt over wat
er via de SDE gebeurt in deze kabinetsperiode. Zoals iedereen die dat debat
gevoerd heeft zich herinnert, heeft de SGP-fractie daarover een eigen positie
ingenomen. Dat loopt nu. Maar de heer Samsom zegt: wat gebeurt er daarna?
Daar val ik hem in bij. Om dan slagkracht te ontwikkelen, moet je dat denkproces
en het uitlijnen van het een en ander naar voren halen, zodat je goed in de
startblokken staat. Dat zou in de loop van komend voorjaar moeten kunnen gebeuren.MinisterVan der HoevenMaar dan is het niet op basis van een evaluatie over wat de SDE tot nu
toe heeft opgeleverd. Dat is te krap.De heerSamsom(PvdA)Ik bedoelde een inschatting van de financieringsbehoefte na 2012. Die
gebeurt natuurlijk deels op basis van de evaluatie van de SDE,
maar vooral op basis van de doelstellingen zoals wij die hebben en de inschattingen
van diverse parameters die daarbij horen, zoals kosten en CO2-prijzen.
Die inschatting hebben wij nog niet gekregen van het ministerie van EZ. Die
wil ik graag hebben. Die kan het komende voorjaar komen, en dan kunnen wij
nog altijd besluiten hoe wij verder discussiëren. Laten wij dingen ordentelijk,
maar wel met gezwinde spoed doen.MinisterVan der HoevenIk zal dat pogen, met de kanttekening dat het maken van een inschatting
van de financieringsbehoefte geen enkele garantie geeft dat het geld er komt.
Daar gaat een volgend kabinet over.De heerJansen(SP)Ik heb een wat ruimere vraag gesteld over de financiering: hoe denkt de
minister de publieke en/of private financiering te verhogen naar aanleiding
van de kritiek van de Algemene Energieraad? Die zegt: er moet jaarlijks 4
mln. tot 5 mln. op tafel komen. Dat is bijvoorbeeld mogelijk door dat verplicht
aandeel duurzame energie. Dat is een manier om het private deel te verhogen.
Hoe gaat u dat doen?MinisterVan der HoevenMijnheer de voorzitter. U wilt om vijf uur stoppen. Ik heb een heel pakket.
Ik wil best van hot naar her door mijn teksten gaan. Daar heb ik geen enkele
moeite mee, maar dan komt de rest niet aan bod. Als de heer Jansen het niet
erg vindt, ik kom nog bij het antwoord op zijn vraag.De voorzitter:Daarin val ik de minister ook bij. Zij heeft al van tevoren aangegeven
dat zij niet op alles kon ingaan. Het is dus ook de verantwoordelijkheid van
de Kamer om dat mee te nemen in tweede termijn – die ik deze middag
niet meer zie gebeuren – dan wel in de plenaire afronding. Zo zit de
wereld in elkaar.De heerJansen(SP)Ik ben ervoor om het dan praktisch te houden en de minister haar termijn
te laten afmaken. Dan kunnen wij daarna nog een ronde interrupties houden.
Dan houden wij een beetje een gelijk speelveld op dit terrein.De voorzitter:Laat de minister eerst maar haar eerste termijn afmaken!MinisterVan der HoevenVoorzitter. Ik ga mijn best doen.De heer Vendrik vroeg wat ik in EU-verband gedaan heb om de introductie
van een verplicht aandeel duurzame energie te stimuleren. Die hernieuwbare
energie is een onderdeel van de prioriteit bij de onderhandeling over het
energie- en klimaatpakket. In het richtlijnvoorstel wordt de mogelijkheid
voor een gezamenlijke verplichting opengehouden. Uit de discussies is echter
wel duidelijk geworden dat elk land zelf wil bepalen hoe het beleid wordt
vormgegeven. Een gezamenlijke Europese verplichting lijkt op dit moment dus
niet zo verschrikkelijk reëel.Er is gesproken over het geld uit het FES dat aan duurzame energie wordt
uitgegeven. Ik heb aangegeven wat er op dit moment in zit. Wij geven naast
datgene wat wij voor de SDE uitgeven, ook nog geld uit via de MEP, via de
verplichtingen die via de MEP lopen en die na 2012 vrijvallen. Daarbij is
het van begin af aan een optie geweest om datgene wat vrijvalt in de MEP ook
weer in de SDE te kunnen gebruiken.De nieuwe FES-wet komt volgend jaar. Ik ga niet in op de problemen die
er zijn bij Solland Solar en DELTA. Volgens mij is dat iets wat op een andere
plek moet worden uitgevochten.Mevrouw Ortega-Martijn heeft gesproken over de kleinschalige duurzame
energieopties. Ja, die nemen wij zeker ernstig. Dat gaat over zon-PV, investering
in zonneboilers en warmtepompen. De doelstelling is om aan het eind van de
kabinetsperiode in 100.000 bestaande extra woningen deze vormen van duurzame
energie een plek te hebben gegeven.Natuurlijk worden regionale initiatieven daar waar mogelijk ondersteund.
Zij moeten aansluiten bij de Innovatieagenda. Dat is in veel gevallen het
geval; dan is dat dus geen punt. Wij werken zeven thema's uit over een aantal
doorsnijdende onderwerpen. Op de smart grids kom ik straks in het algemeen
terug.De vraag van de heer Jansen over Green4sure is bekend; die stelt hij elke
keer. Ik heb aangegeven dat ik dat niet doe. Wij kiezen voor het groene scenario
en voor Schoon en Zuinig. Dat is niet helemaal hetzelfde als Green4sure.De heer Hessels en anderen vroegen om een reductie van centrale productie
ten behoeve van decentrale productie in het kader van wkk. Er is natuurlijk
een vrije markt voor productie. Ik kom daar straks op terug, maar de bedoeling
is dat "duurzaam" sowieso voorrang krijgt. Daar zijn twee dingen
voor te regelen. In de eerste plaats moet je bij de netcapaciteit een aantal
zaken doen en in de tweede plaats moet je, daar waar het in de transitiefase
zit, ook het congestiemanagement een plek geven. Ik weet wel dat dit vervelend
is, want dit betekent dat degenen die duurzaam produceren, niet op het net
terecht kunnen en niet betaald krijgen. Daar komt het op neer. Ik vind dat
ook vervelend. Daarom doen wij twee dingen in het wetsvoorstel dat naar de
Kamer komt. In de eerste plaats staan daarin de mechanismen voor de toedeling
van de schaarse capaciteit; dat betreft het congestiemanagement. In de tweede
plaats wordt ervoor gezorgd dat de netcapaciteit wordt vergroot. Ook de hoogrenderende
wkk hoort onder die duurzame elektriciteit thuis.De heerGraus(PVV)U zegt dat duurzaamheid voorgaat, maar betrekt u daar ook de vierde generatie
van de kerncentrales bij in de toekomst?MinisterVan der HoevenNee, want die is er niet.De heerGraus(PVV)Gaat de 3+, de vierde generatie van kerncentrales, bij die duurzaamheid
horen? Daar hebben wij het zojuist over gehad. Ik heb het stuk van de Volkskrant
genoemd. Daarin staat duidelijk dat...MinisterVan der HoevenIk heb het over iets anders. Ik heb het over welke energie voorrang krijgt
bij het instromen op het net. De duurzaam geproduceerde energie krijgt in
de toekomst via een wettelijke regeling voorrang op het net. Ik kom daar straks
nog even op terug. Dat is dus iets anders dan waar de heer Graus naar vraagt.De heerHessels(CDA)Betekent dit ook dat binnen het kader van dezelfde wet verboden wordt
om binnen dat congestiemanagement duurzaam geproduceerde elektriciteit
af te schakelen? Dat zou dan namelijk een oplossing zijn.MinisterVan der HoevenIk kom daar straks op terug, ook op de procedure die u graag zo snel mogelijk
wilt laten verlopen. Aan dat wetsvoorstel zitten immers nog wel een paar andere
haken en ogen vast.Er lopen uiteraard enkele "blue energy"-projecten, samen met
SenterNovem. Dat is prima.Het Aanvalsplan Warmte komt dit jaar. Het is ongelooflijk belangrijk dat
wij investeren in een beperking van de hoeveelheid restwarmte en in het beschikbaar
komen van duurzame warmte. Daar zijn wij het over eens. Op dit moment loopt
een tender over duurzame warmte en koude. Daar zit ongeveer 10,8 mln. subsidie
in. Die UKR-tender is met name bedoeld voor de gebouwde omgeving en de tuinbouwkassen.
Ik ben erg benieuwd wat dit gaat opleveren, omdat dit ook in het kader van
het Aanvalsplan Warmte kan laten zien hoe het kan. Dat kan de verdere ontwikkeling
ook een duwtje in de goede richting geven.Ik bekijk op dit moment hoe wij een prikkel kunnen geven aan installaties
die elektriciteit uit biomassa opwekken om hun restwarmte nuttig aan te wenden.
Dat loopt op dit moment. Daarbij gaat het niet om separate opwekking van duurzame
warmte, maar om het benutten van de warmte bij elektriciteitsopwekking uit
biomassa.Er zijn nog andere vormen van duurzame warmte waar buiten de SDE beleid
op wordt gevoerd, namelijk de zonnewarmte en de aardwarmte.Ik ben het met de heer Van der Ham eens dat het van belang is dat binnen
de EU coördinatie en afstemming van onderzoek plaatsvinden. Dat is allemaal
niet zo gemakkelijk. Het kader is het strategische energietechnologieplan
van de EU. Daar staan zes speerpunten in. Ik hoop dat die speerpunten op Europees
niveau tot een begin van coördinatie gaan leiden. Wij hebben het daarbij
over de tweede generatie biobrandstoffen, CCS, met name offshore windenergie
en grootschalige inzet van zon-PV en zon-CSP. Over de laatste twee zaken hebben
wij eerder gesproken. Dit gaat over de Europese smart grid, waartoe ook kernenergie
behoort. Ik hoop echt dat dit leidt tot Europese afstemming. Die zou het een
stuk gemakkelijker maken, met name voor de Nederlandse onderzoeksprojecten,
om hierop goed in te springen.Ik zeg de heer Zijlstra dat ik altijd een voorstander van innovatie ben
geweest. De VVD-fractie heeft echter nooit iets voor de SDE-regeling gevoeld.
Mevrouw Neppérus heeft dit meer dan eens in de Kamer gemeld. Ik vind
het consistent dat de heer Zijlstra dit nu nogmaals naar voren brengt. Binnen
de SDE-regeling ligt een accent op innovatie. Ik ben het eens met de heer
Zijlstra dat wij moeten bezien hoe wij de innovatiemotor op gang krijgen,
vooral omdat wij meters moeten maken. Dit brengt overigens weer nieuwe innovaties
op gang, waardoor opties steeds rendabeler worden. Ik ben het zeer eens met
de heer Zijlstra als hij zegt dat wij moeten blijven investeren in innovatie,
ook op het gebied van de geothermie. Hiervoor zijn vele demonstratieprojecten
opgezet en gesteund. Daarbij speelt het probleem van de risicoverzekering
voor boren. Ik kom hierop graag terug in het kader van het Aanvalsplan Warmte.
Geothermie krijgt in dit plan een plaats.Dit brengt mij op het tweede grote punt, namelijk wind op zee. Hierover
zal ook de staatssecretaris enkele opmerkingen maken. Ik ben het eens met
de heer Vendrik dat wij aan de slag moeten. In de brief van de staatssecretaris
van 4 april staat precies wat wij gaan doen. Daaraan mag de heer Vendrik
mij houden. Op dit punt zal de staatssecretaris echter verder ingaan.Ook ik ben van mening dat het stopcontact op zee voordelen biedt. Wij
hebben echter afgesproken dat wij een project laten lopen. Dit project zal
eind dit jaar worden afgerond. De resultaten ervan wil ik afwachten. Ik wil
ook weten over welke technieken en kosten wij daarbij spreken. Het lijkt mij
vrij logisch dat wij met het stopcontact op zee aan de slag gaan. Hoe wij
dat doen en tegen welke prijs, moet nog worden bezien. In januari of februari
ligt er een voorstel voor een wijziging van de Elektriciteitswet bij de Tweede
Kamer. Wanneer dit wetsvoorstel precies zal worden ingediend, hangt af van
de vraag wanneer het terug is van de Raad van State. Dit wetsvoorstel is op
dit moment in procedure. Als ik de voortgang van de procedure rond dit wetsvoorstel
laat ophouden totdat ik de informatie over het stopcontact heb, zou alles
naar achteren schuiven. Daarom laat ik deze procedure doorlopen. Wij zullen
bezien of op basis van de informatie over het project rond het stopcontact
op zee via een nota van wijziging de netbeheerder hiervoor bevoegd kan worden
gemaakt. Op die manier houden wij de snelheid erin en kunnen wij toch het
resultaat van het genoemde project afwachten. Ik hoop dat de Kamer hiermee
instemt.Daarbij speelt uiteraard de vraag over de socialisering van de kosten.
Ook ik vind dat wij op een aantal momenten kosten zullen moeten socialiseren.
Als wij echter al direct zeggen dat alle kosten, bijvoorbeeld de kosten voor
funderingen, gesocialiseerd moeten worden, lijkt mij dat wel erg gemakkelijk.
Op die manier weten marktpartijen immers al direct dat iedereen hiervoor wel
zal betalen. De prikkel is dan weg om het op een goedkope en innovatieve manier
te doen. Ik vind dus dat eerst de markt op dit punt keuzen moet maken. Wij
moeten niet op voorhand zeggen dat wij deze kosten zullen socialiseren. De
fundering moet uiteraard aansluiten bij de gekozen turbines en de palen. Daarbij
maakt het nogal wat uit of wij turbines van 3 MW of van 5 MW gebruiken. De
laatste zullen wat verder uit elkaar komen te staan. Als wij nu al zeggen
dat wij de kosten gaan socialiseren, weet iedereen wat er gaat gebeuren. Dat
zeggen wij dus niet. Eerst moet de markt met een goed verhaal komen. Daarna
zullen wij zien hoe wij hiermee omgaan.De heer Hessels heeft gevraagd naar de commissie-Elverding en de procedures
bij wind op zee en op land. Op 23 mei hebben wij aangegeven dat wij de
aanbevelingen van de commissie-Elverding overnemen. Dit advies ging echter
niet over energieprojecten. Eerder hebben wij wel een aantal trajecten in
gang gezet waarbij energieprojecten verder werden geholpen. Ik denk daarbij
aan het Bureau Energieprojecten en de rijkscoördinatieregeling. Deze
regeling kan op een aantal punten soelaas bieden.Ik ken het initiatief van Darwind in Den Helder. Bij de implementatie
van wind op zee is slechts in beperkte mate sprake van technologie die zich
heeft bewezen. Eventuele verbeteringen van de turbines kunnen heel fors doorwerken
in de totale kosten van een offshore windpark. Ik denk dat het uitstekend
is dat er een turbine wordt ontwikkeld die specifiek geschikt is voor het
gebruik op zee. De problemen daarbij zijn bekend. Binnen de Brusselse
steunkaders kan ik echter niet meteen één bedrijf daarvoor steunen.
Dat gaat niet. Ik ben wel aan het bekijken op welke manier wij het binnen
de SDE mogelijk kunnen maken om op aanvraag subsidie te verstrekken voor de
bijzondere en risicovolle inzet van innovatieve windmolens. Ik kan het niet
specifiek op één fabriek richten. Maar dit zou, denk ik, zeker
kunnen helpen om de plaatsing van een aantal turbines uit die fabriek in het
derde Nederlandse windpark op zee aantrekkelijker te maken. Ik moet dit zodanig
formuleren dat ik hiermee niet problemen met Brussel krijg. Als de Kamer mij
hiervoor even de tijd gunt, komen wij daar wel uit.Het opgesteld vermogen voor windenergie levert elektriciteit als de molens
draaien. Dat klopt, zeg ik tegen de heer Graus. Bij wind op zee reken je dan
met zo'n 3650 vollasturen per jaar. Bij kolencentrales en kernenergie heb
je dat probleem niet. Daarbij kun je dus met 8000 vollasturen per jaar werken.
Dat is de reden waarom in de SDE een subsidie per gerealiseerd kilowattuur
wordt geboden en niet per megawatt opgesteld vermogen. Dat zijn namelijk twee
verschillende dingen. De heer Graus overdrijft wel een beetje als hij denkt
dat er maar 1500 MW echt vermogen wordt geproduceerd. Dat is natuurlijk niet
waar.De heerGraus(PVV)Ik heb dit genoemd als gemiddeld effectief rendement. Ik heb heel duidelijk "gemiddeld"
gezegd.MinisterVan der HoevenIk heb het gehoord. Zoals men wel gemerkt zal hebben, heb ik daar een
andere mening over. Iedereen moet hiervan natuurlijk van vinden wat hij ervan
vindt. Wij moeten echt niet bagatelliseren wat met wind op zee allemaal mogelijk
is.Voorzitter. Ik kom op het aansluitbeleid en de netwerken. Dit is erg belangrijk,
omdat dit aansluit bij Voorrang voor duurzaam. Ik kom dadelijk ook te spreken
over het afschakelen. In het wetsvoorstel dat in ontwikkeling is, gaat het
erom dat de netbeheerder de elektriciteit van duurzame bronnen onbelemmerd
moet transporteren. Later, als het wetsvoorstel is aanvaard, moet dus in geval
van schaarste op de netcapaciteit de elektriciteit van niet-duurzame bronnen
worden teruggeregeld. Dat is niet gemakkelijk, zoals men zich zal kunnen voorstellen.
Het is wel het uitgangspunt waarvoor wij gekozen hebben. Om dat altijd te
laten lopen heb je ook een systeem voor congestiemanagement nodig. Zeker in
de periode dat er nog schaarste van de netwerkcapaciteit is, kun je namelijk
niet zonder congestiemanagement. De bepalingen die de verantwoordelijkheden
rond congestiemanagement expliciet regelen, zullen wij daarom vastleggen in
het wetsvoorstel. Zal dit ingaan op de precieze uitwerking van het systeem,
waarnaar de fractie van GroenLinks vroeg, bijvoorbeeld de wijze waarop de
producenten worden geselecteerd? Ik denk van niet. Dat is lastig. Juist dit
element moet je namelijk bij veranderde omstandigheden kunnen wijzigen. Daarom
bevat het wetsvoorstel wel de basis om dat te kunnen doen, maar zal het via
nadere regels, bijvoorbeeld een AMvB of ministeriële regeling, verder
moeten worden ingevuld.Zoals ik al heb aangegeven, komt dit wetsvoorstel eraan. Ten behoeve van
de behandeling ervan, zal ik dan gelijktijdig een ontwerp van deze nadere
regels aan de Kamer sturen. Dan kunnen de leden zien in hoeverre de nadere
regels een uitwerking zijn van de juridische grondslag die in het wetsvoorstel
wordt geregeld.Dit regelt dus ook de voorrang van wkk, zeg ik tegen de heer Samsom. Daarmee
sluit ik aan bij de definitie in de EU-richtlijn inzake duurzaamheid, want
daar valt wkk ook onder. Ik heb aangegeven wanneer dat wetsvoorstel komt.
Tegelijkertijd moeten wij nu al iets doen. Wij moeten namelijk een kader hebben
voor het signaleren van en reageren op congestie. Daarmee is men op dit moment
bezig. Dat lukte niet zo gemakkelijk door TenneT en Energiened. Ik kom dus
op korte termijn met een aantal maatregelen, die ook leiden tot een betere
bewaking van de feitelijke netbelasting. Ik zal die maatregelen opnemen in
de regeling voor tariefstructuren en voorwaarden. Die regeling biedt ook de
basis voor de Netcode. Ik zal de Kamer dit concept zo spoedig mogelijk doen
toekomen. Dan kunnen wij daarover eventueel van gedachten wisselen.Acuut is het probleem in het Westland. Dat is inderdaad waar. Daar moet
dan ook snel het systeem van congestiemanagement worden toegepast. Daarbij
is te zien dat het systeem binnen de bestaande wettelijke structuur ontwikkeld
is. Het is niet ideaal, maar het is bruikbaar en het is nodig. Wij starten
in november. Er is in oktober al een aantal voorlichtingsbijeenkomsten. Wij
lopen inderdaad vooruit op de aanpassing van de codes en op de invoering van
het wetsvoorstel Voorrang voor duurzaam, maar het systeem werkt op basis van
vrijwilligheid. Het is goed dat wij in ieder geval een poging doen om de problematiek
in het Westland op deze manier op te lossen.Wij hebben gekeken naar de kosten voor het systeem van congestiemanagement.
Die worden gesocialiseerd, want dat is echt de enige mogelijkheid binnen het
huidig wettelijk kader. Dat betekent een eenmalige stijging van de kosten
per huishouden van maximaal € 1,50. Alles heeft zijn prijs en volgens
mij wordt het probleem op deze manier voor het moment opgelost.De heerZijlstra(VVD)Voorzitter. Mag ik voorstellen dat wij deze discussie bij de behandeling
van het wetsvoorstel voeren? Ik heb namelijk allerlei vragen.MinisterVan der HoevenMijnheer Zijlstra. Dit heeft niets te maken met het wetsvoorstel. Dit
is wat er nu gaat gebeuren.De heerZijlstra(VVD)Dan stel ik nu maar mijn vragen.Bij congestiemanagement betalen wij natuurlijk straks twee keer voor het
leveren van geen stroom: eerst wordt subsidie verstrekt op het neerzetten
van wkk-capaciteit en vervolgens wordt bij netwerkproblemen geld verstrekt
voor het niet produceren van stroom vanwege een overcapaciteit. Mijn fractie
is voor zo veel mogelijk voorrang voor duurzaam, maar twee keer betalen voor
het leveren van geen stroom is toch wel een moeilijk verhaal.MinisterVan der HoevenHet is zo lang als het breed is. Als u vindt dat ik het congestiemanagement
niet moet doen, dan mag u aan de Westlandse tuinders uitleggen waarom zij
inderdaad financiële problemen krijgen.Ik probeer een tijdelijke oplossing te vinden. Ik ben het met u eens dat
het eigenlijk anders moet, maar dat gaan wij doen met het wetsvoorstel.De heerZijlstra(VVD)Dit toont vooral aan dat mijn fractie zeer terecht de SDE-regeling niet
zo'n briljant plan vond. De capaciteitsproblemen in het Westland hebben ook
te maken met een distributiebedrijf aldaar dat is vergeten links en rechts
investeringen te plegen. Om nu de tuinders helemaal te vrijwaren, is wel heel
gemakkelijk de andere kant op geredeneerd. Die tuinders mogen best hun verantwoordelijkheid –
zij zijn bij dat bedrijf betrokken – nemen; het wordt nu wel weer heel
gemakkelijk afgewenteld op de belastingbetaler.MinisterVan der HoevenAls u het geen goed idee vindt, dan moet u dat nu zeggen – dat doet
u nu dus – maar dat moet u mij ook vertellen hoe het wel opgelost kan
worden.Nogmaals, er is een heel specifiek probleem in het Westland. Wij spreken
daar niet voor het eerst over; volgens mij was u, of iemand anders van uw
fractie, een van de Kamerleden die mij heeft opgedragen het probleem op te
lossen, zodat de mensen aldaar niet met een probleem opgezadeld worden. Op
deze manier lossen wij dat tijdelijk op.Ik ben het bijzonder met u eens dat het in zijn totaliteit om netcapaciteit
gaat en dat je duurzaam voorrang geeft. Dat betekent dus dat je niet duurzaam
moet afschakelen; op dit moment ontbreekt het mij echter aan de macht en een
wettelijke basis daartoe. Ik moet het dus, helaas, tijdelijk op deze manier
doen.De heerVendrik(GroenLinks)Wat is nu uw precieze inzet bij dat wetsvoorstel? Wat zal voorrang voor
duurzaam in de praktijk inhouden? Wordt het afkopen van duurzame bronnen door
niet-duurzame bronnen de regel? Wordt niet-duurzaam daarentegen inderdaad
afgeschakeld?Dat lijkt mij namelijk heel kostbaar en heel complex, zeker als je op
termijn de basislasten verder verhoogt met nog meer kolencentrales in het
land. Dan wordt het probleem alleen maar vergroot. Dan hebben wij misschien
de duurzame-energieproducenten een douceurtje gegeven, maar schieten wij er
vanuit duurzaamheidsperspectief geen moer mee op. Als puntje bij paaltje komt –
zij het dat er een financiële transactie plaatsvindt – wordt duurzaam
afgeschakeld om ruimte te bieden voor niet-duurzaam. Dat kan toch nooit de
uitkomst zijn? Hoe gaat u dat oplossen?MinisterVan der HoevenU hebt gelijk dat dit inderdaad een probleem is. Dat is nu precies de
reden dat op dit moment iedereen die gevraagd wordt naar zijn mening over
het wetsvoorstel, vooral kijkt hoe hij er zelf het beste uitkomt.Uiteindelijk moet er een combinatie komen van enerzijds congestiemanagement –
je zult netverzwaringen moeten hebben, een van de punten waar het natuurlijk
om het draait, zoals de heer Zijlstra al zei – en anderzijds een systeem
waarin duurzaam voorrang krijgt boven niet-duurzaam. Dat heb ik natuurlijk
niet in een jaar geregeld.De heerVendrik(GroenLinks)Ik ben blij dat u dit prangende probleem erkent. Als wij dat op termijn
echt willen oplossen, moeten wij dan niet vandaag automatisch de politieke
conclusie trekken dat in de praktijk duurzaam altijd voorrang krijgt, inderdaad
op het net komt en dat de basislasten in Nederland niet uitgebreid mogen worden?
Met andere woorden: dat powerhousescenario moet van tafel, want het levert
precies dit probleem op. Hoe meer kolencentrales, hoe groter het probleem.MinisterVan der HoevenIk zat eigenlijk te wachten op het moment waarop de heer Vendrik met dit
punt zou komen.De heerVendrik(GroenLinks)Ja, gek hè?MinisterVan der HoevenDe heer Vendrik weet dat er ook een aantal andere mogelijkheden is. Hij
is ook benaderd door EnergieTransitie en de Algemene Energieraad met andere
opties voor de basislast. Ik wil graag bij de behandeling van het wetsvoorstel
hierover verder spreken met hem. Hij heeft een punt met zijn opmerking dat
je zeker bij dit onderwerp tot bepaalde keuzes moet komen die altijd voorrang
voor duurzaamheid regelen. Dat is op dit moment niet het geval. Zeker in de
komende jaren zal er een combinatie zijn van congestiemanagement aan de ene
kant en voorrang voor duurzaamheid omdat er geïnvesteerd wordt in de
netten aan de andere kant. Als de heer Vendrik wil weten hoe het zit met de
investeringen in de netten die zich gedeeltelijk in andere overheidshanden
bevinden dan die van de Rijksoverheid, denk ik dat het verstandig is dat wij
daarop terugkomen in het kader van het rapport van de commissie-Kist.De heerHessels(CDA)In mijn eerste termijn heb ik betoogd dat het probleem is ontstaan doordat
de netbedrijven nu niet proactief mogen investeren. Wordt dit ook opgelost
door de maatregelen die de minister gaat nemen?MinisterVan der HoevenDe netbeheerders hebben de wettelijke plicht om iedereen aan te sluiten
en het transport te regelen. Op een aantal plekken waar dat nu niet het geval
is, is netuitbreiding nodig. Dit is ook een antwoord op de vraag van de heer
Van der Vlies, die hier expliciet naar informeerde. Er worden op dit moment
stevig wat investeringen gedaan, zowel regionaal als landelijk. Het gaat hierbij
om Randstad 380 en om extra capaciteit in het Westland en het Noorden. Ik
ben ook een fundamentelere herziening gestart van het reguleringskader, om
te bezien of de netbeheerders niet snellere en betere prikkels kunnen krijgen
om tijdig te investeren, zodat iedereen op dat net kan. Dat is het punt waar
het om gaat: tijdig investeren. Op dit moment is het reguleringskader vooral
ingericht op efficiency. Het reguleringskader moet worden aangepast ten behoeve
van de innovatie in netten en van het opheffen van de verschillen in planning
en realisatie van de elektriciteitsproductie en het elektriciteitstransport.
De heer Hessels vroeg hier nadrukkelijk naar. Ik heb dit ook uitgelegd in
het Energierapport. Op dit moment wordt het overigens opgepakt in een project.Dit brengt mij bij het punt van CCS. Het denken over CCS is een beetje
raar verlopen. Eerst werd het omarmd als dé oplossing. Daarna werd
het bekritiseerd. Als wij het echter ontdoen van alle franjes en de emoties
die ermee samenhangen, is het wel zo dat CCS een transitietechnologie is.
Bovendien kan dankzij CCS steenkool benut blijven worden als relatief goedkope
en ruim beschikbare brandstof, zonder dat de CO2-doelstellingen
in gevaar worden gebracht. Het is ongelofelijk belangrijk om meer kennis te
ontwikkelen over CCS, enerzijds omdat het moet kunnen worden toegepast in
Nederland en Europa, anderzijds omdat het een geweldig exportartikel is naar
landen als China, waar een ongelooflijk grote behoefte aan energie is en waar
men op dit moment kolencentrales zonder CCS bouwt.Verder is het van belang om te kijken hoe het juridische en wettelijke
kader is, hoe het veiligheidskader en de verantwoordelijkheid rondom CCS geregeld
zijn. Ook dit wordt op dit moment bekeken. Het is van belang dat de pilots
en de proeffabriek snel en voortvarend worden uitgevoerd. Er is een Taskforce
CCS met daarin deskundigen, zowel marktpartijen en overheden als maatschappelijke
organisaties. CCS roept inderdaad vragen op. Het kost op een aantal punten
ook energie, maar je moet een keuze maken over betrouwbaarheid, betaalbaarheid
en schoon. Die drie zaken lopen parallel. Als je het volgtijdelijk laat lopen,
schuif je CCS inderdaad naar achteren. Dat is niet verstandig. Er moet echt
voor gezorgd worden dat die drie zaken parallel lopen, zodat het wel degelijk
lukt.De CCS-ontwikkeling verloopt in fasen. Op dit moment steunen wij een aantal
experimenten. Daarna komen de grotere demo's en dan komt de volledige uitrol.
Er worden natuurlijk verschillende jaartallen genoemd. U mag best weten dat
ik ook het liefst zou zien dat het zo snel mogelijk gebeurt. Daar hebben wij
allemaal belang bij. Op dit moment lopen de experimenten. De grotere demo's,
die naar mijn mening vanuit Europa gesteund moeten worden, komen daarna. De
capaciteit en kennis die op deze manier worden ontwikkeld, rol je daarna uit.
Het is een transitie waarbij wij ons moeten realiseren dat Nederland geen
eiland is. Het is van belang dat wij samen met andere landen de kennis ontwikkelen.
Nog niet zo lang geleden hebben wij met Saudi-Arabië een CCS-conferentie
gehouden om te bezien wat er gezamenlijk kan worden gedaan. Het is een probleem
dat op meerdere plaatsen speelt. Naarmate er meer kennis is op dit punt, is
een en ander sneller te commercialiseren.De heerZijlstra(VVD)Wij zeggen niet eens dat de minister datgene wat zij wil doen met CCS
sowieso niet moet doen. Wij zouden alleen andere keuzes maken. De minister
spreekt van betrouwbaar, betaalbaar en schoon. CCS is op dit moment niet betrouwbaar.
Het is immers zeer de vraag of de techniek gaat werken. Op het punt van de
betaalbaarheid is het niet goed, omdat het duidelijk een hogere elektriciteitsprijs
oplevert. In eerste termijn heb ik al gezegd dat er per 1000 megawatt een
arena vol met giftig as ontstaat. De minister wil de CO2 onder
de grond stoppen maar gaat wel door met CCS. Zij wil echter niet het pad nucleair
bewandelen. Ik krijg die twee, dus CO2 en CCS, niet in mijn hersenpan
verenigd. Kan de minister mij nog eens uitleggen hoe zij die gekke kronkel
heeft gemaakt?MinisterVan der HoevenWat de heer Zijlstra zegt, vind ik een beetje raar. Als wij inderdaad
niet moeten investeren in kennis of iets nieuws, in dit geval in CCS, hadden
wij dat ook niet moeten doen in kennis over kernenergie en kernfusie.De heerZijlstra(VVD)Ik zeg niet dat de minister dat niet moet doen.MinisterVan der HoevenOké.De heerZijlstra(VVD)Ik zeg alleen dat de minister die weg gaat met die kanttekeningen daarbij,
maar dat zij vooralsnog weigert om die andere route te kiezen. Zij schuift
het vooruit door te zeggen dat zij die route niet uitsluit. Dat is volgens
mij niet te verenigen: als zij voor het een gaat, moet zij logischerwijs toch
ook voor het ander gaan?MinisterVan der HoevenNu ken ik de heer Zijlstra weer. Nu stookt hij gewoon weer in de coalitie.
Dat moet hij niet doen. Over die kwestie hebben wij al eerder met elkaar van
gedachten gewisseld. Deze periode gaan wij niet bouwen. Mocht er een aanvraag
komen, dan zullen wij die netjes in behandeling nemen.De heerVan der Ham(D66)Wat er gestookt wordt, is op dit moment niet heel interessant. De minister
heeft in verschillende debatten gezegd dat er ook ten aanzien van de CCS-ontwikkeling
onzekerheden zijn en dat wij op een gegeven moment onze mind moeten opmaken.
Op een bepaald moment kunnen wij bijvoorbeeld tot de conclusie komen dat het
wel degelijk een goede transitietechnologie is, waaraan wij de komende tien,
vijftien of twintig jaar iets kunnen hebben. Misschien komen wij echter tot
de conclusie dat het allemaal interessant is, maar dat er geen opschaling
mogelijk is en dat die technologie niet echt een grote bijdrage kan leveren.
Wat is voor de minister het moment om haar mind op te maken en in te schatten
of die technologie daadwerkelijk een grote rol kan spelen, los van de vraag
of er in een volgende kabinetsperiode besloten zal worden tot kernenergie?MinisterVan der HoevenAls het over CO2 gaat, zijn er in mijn optiek drie elementen
aan de orde. Ten eerste moet je het afvangen. Dat is geen punt. Vervolgens
kun je het gebruiken, bijvoorbeeld als groeigas. Ten tweede dien je het te
verminderen. Dat houdt in dat je wat de kolencentrales betreft moet nagaan
of er op dat punt ook een aantal technologische verbeteringen te bedenken
is. De heer Van der Ham weet net zo goed als ik dat die er inderdaad zijn.
Ten derde houd je iets over wat je moet opslaan. Hoe je het ook wendt of keert,
het CCS-verhaal, met name het use, reuse and storage, blijft gelden. Je moet
op dat punt dus informatie en kennis ontwikkelen. Zelfs als wij binnen de
EU zouden zeggen dat het alleen kolencentrales mogen zijn die volledig met
CCS zijn uitgevoerd, geldt het scenario van de heer Samsom. Laten wij onze
ogen niet dicht doen. Als wij die kennis niet ontwikkelen, weten wij wat er
gebeurt in andere landen in de wereld waar een groeiende behoefte aan energie
is. Voor mij is die transitietechnologie van CCS dus sowieso heel belangrijk,
hoe je het ook wendt of keert. Ik vind dus dat wij nu echt in die demonstratieprojecten
moeten investeren. Ik vind dat wij op dit moment in demonstratieprojecten
moeten investeren. Het McKinseyrapport geeft dat ook aan. Daarna ga je het
opschalen. Op dit moment moet je heel goed kijken wat dat betekent voor de
plek waar je je CO2 gaat opslaan. Je moet kijken naar het juridisch
kader en je moet helder maken wat het betekent. Wij zijn er op dit moment
mee bezig. Wij zullen niet alleen de veiligheidsvragen goed moeten beantwoorden,
maar ook een verdraaid goede communicatie moeten hebben met burgers, bedrijven
en wetenschappers, zodat er niet allerlei woeste verhalen in
de wereld komen. Je kunt niet overal "nee" tegen zeggen en dan zeggen:
het komt allemaal van de wind. O nee, dat wilde iemand anders niet. En de
zon? O ja, dat wilde ook iemand anders niet. Dat gaat niet. Je moet inzetten
op technologieën die de oplossing dichterbij brengen.De heerJansen(SP)NOGEPA heeft gezegd dat er in totaal voor acht kolencentrales nog capaciteit
is onder de Noordzee en onder het vasteland van Nederland. Is het de moeite
waard om voor zo'n klein beetje dit tot topprioriteit van het kabinet te maken?MinisterVan der HoevenIk heb niet gezegd dat het een topprioriteit is. Ik heb gezegd dat het
een transitieprioriteit is. Hoe je het ook wendt of keert, je ontkomt er niet
aan. Je zult in die kennis op dat punt moeten investeren. Ik heb ook gezien
wat NOGEPA heeft verteld. Je ziet daar ook dat andere mensen er andere opvattingen
over hebben. Ik ben het wel met u eens dat, op het moment dat je dat koppelt
met Rotterdam CO2-rotonde, je niet de illusie moet hebben dat je
hier alle CO2 van de wereld kunt opslaan. Dat gaat natuurlijk niet.
Ik ben er wel van overtuigd dat Rotterdam als handelsplek iets te bieden kan
hebben, maar dat gaat over meer en over heel wat anders dan het hierheen halen
en opslaan.Dat brengt mij bij de gasrotonde. Dat gaan wij dus doen. Die gasrotonde
is ook nodig, omdat je op die manier beter kunt omgaan met je eigen reserves
in het veld van Slochteren en in de kleine velden. Tegelijkertijd haal je
je gas uit verschillende bronnen hiernaar toe, zodat je je capaciteit en kennis
heel goed kunt benutten op dat punt.De voorzitter:Ik heb een voorstel van orde. De minister wil hierna nog een tweetal thema's
beantwoorden en de Kamer wil graag volledig beantwoord worden. De staatssecretaris
zit er welwillend bij om te kijken hoe snel het vijf uur wordt en dan gaan
wij over tot de orde van de dag. Het lijkt mij verstandig dat wij het notaoverleg
om vijf uur stoppen en dat er morgen in de procedurevergadering door de Kamer
wordt besloten wat zij wenselijk acht. Een aantal varianten kan dan de revue
passeren. De beantwoording van de staatssecretaris laten wij schriftelijk
passeren, de minister moet nog in de gelegenheid gesteld worden haar thema's
in de richting van de Kamer uit te spreken en de Kamer moet zelf nog bepalen
of dat voorafgaand aan de begrotingsbehandeling is dan wel of het toch na
de begrotingsbehandeling plaatsvindt, omdat een aantal woordvoerders bij de
Verenigde Naties is. Ik vind dat het hier niet gewisseld kan worden; daar
heeft de heer Hessels volstrekt gelijk in. Morgen hebben wij de procedurevergadering.MinisterVan der HoevenAls het goed gaat, spreken wij deze week nog over de reactie op het rapport-Kist
en de voorbereidingen voor de Energieraad. Het is misschien aardig om bij
de voorbereidingen voor de Energieraad het ETS, het internationaal klimaatbeleid
en de Europese aspecten mee te nemen, want dat komt in ieder geval aan bod
in de Energieraad. Bij Kist komt alles aan de orde wat te maken heeft met
de netten, met prijzen, met investeringen en dergelijke.De voorzitter:Wij zitten dan met hetzelfde spanningsveld dat voor Kist maar twee uur
is uitgetrokken, maar wij zullen de suggesties meenemen. Dan zal de Kamer
daartoe een besluit nemen. Ik dank u allen voor uw inbreng.Sluiting 16.58 uur.XNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Schreijer-Pierik (CDA), Vendrik (GroenLinks),
Ten Hoopen (CDA), Tichelaar (PvdA), voorzitter, Hessels (CDA), ondervoorzitter,
Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Aptroot (VVD), Smeets (PvdA), Samsom (PvdA),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Irrgang (SP), Jansen (SP), Biskop
(CDA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Blanksma-van den Heuvel (CDA), Van der
Burg (VVD), Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Besselink (PvdA), Gesthuizen (SP),
Ouwehand (PvdD), Vos (PvdA) en De Rouwe (CDA). Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Jan Jacob van Dijk (CDA), Sap (GroenLinks),
Van Vroon-hovenKok (CDA), Blom (PvdA), Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Koşer
Kaya (D66), Ulenbelt (SP), Blok (VVD), Boelhouwer (PvdA), Kalma (PvdA), Weekers
(VVD), Karabulut (SP), Luijben (SP), De Nerée tot Babberich (CDA),
Cramer (ChristenUnie), Atsma (CDA), De Krom (VVD), Madlener (PVV), Van Dam
(PvdA), Gerkens (SP), Thieme (PvdD), Heerts (PvdA) en Uitslag (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31510-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl