De situatie in het Midden-Oosten; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23432, nr. 287

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

18-02-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

23432 nr. 287

16-02-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23432Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 130 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 432De situatie in het Midden-Oostennr. 287VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 16 februari 2009De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft op 9 januari 2009 overleg gevoerd met minister Verhagen van Buitenlandse
Zaken over:– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 7 januari 2009 inzake de situatie in Gaza, alsmede beantwoording
van schriftelijke vragen van de leden Van Dam, Van Baalen en Kant/Van Bommel
(23 432, nr. 266);– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 30 december 2008 over het informele werkdiner van de ministers van
Buitenlandse Zaken op 30 december 2008 betreffende de situatie in de
Gazastrook (21 501-02, nr. 868);– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 30 december 2008 met het verslag van het informeel EU-overleg over
de situatie in de Gazastrook (23 432, nr. 286);– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 8 januari 2009 met aanvullende informatie inzake de situatie in
Gaza (23 432, nr. 267).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag
uit.Voorzitter: Ormel Griffier: Kolk-TimmermansVragen en opmerkingen uit de commissieDe voorzitter: Ik heet de minister van Buitenlandse
Zaken hartelijk welkom. Wij spreken vandaag met hem over de situatie in Gaza.
Ik meld de leden dat mevrouw Verdonk heeft aangegeven deel te willen nemen
aan het debat, hoewel zij geen lid van deze commissie is. Ik neem aan dat
de leden daar geen bezwaar tegen hebben. Ik constateer dat dit het geval is.
Het publiek is van harte welkom, maar wordt geacht om verbaal en lichamelijk
niet deel te nemen aan het debat. Als dat toch gebeurt, zal ik de vergadering
moeten schorsen. Ik stel voor de eerste termijn een spreektijd voor van zes
minuten per fractie.De heer Pechtold (D66): Voorzitter. Ik heb
weinig debatten meegemaakt die zo moeilijk te organiseren waren als dit debat.
De zogenaamde «oorlog in de bus van Gouda» moest hier
met spoed worden besproken, maar het eufemistisch beschreven «conflict
in Gaza» mag weken wachten, terwijl de afgelopen weken en ook vandaag
weer veel mensen in Nederland niet op de schaats maar hier op het Plein stonden
om aandacht te vragen voor Gaza en Israël. De drie regeringspartijen,
de PVV en de VVD hebben een week lang het publiek debat tegengehouden. De
vrijheid van debat is de essentie van democratie.Deze crisis is niet van de afgelopen weken, misschien zelfs niet van de
afgelopen 60 jaar. Ik laat het ontleden van de geschiedenis van dit conflict
graag over aan historici en kijk als politicus primair naar de oplossingen.
Wij kunnen echter wel constateren dat de laatste jaren weinig winst is geboekt
met het vredesproces. Wij zien dat Israël in de eerste weken van deze
escalatie zeer nauwkeurig te werk is gegaan. In de eerste weken zagen wij
precisiebombardementen om burgers te sparen. Daaruit spreekt een lange militaire
voorbereiding. Dat was plan A, maar waar blijft nu plan B? Je kunt, ook al
vind je dat je het grootste gelijk van de wereld hebt, niet de gehele infrastructuur
van een gebied bombarderen en ontwrichten en dan niet met een plan B komen,
met opbouw, humanitaire bijstand en een plan voor de langere termijn. Dat
hebben wij gezien in Irak, waar door het gebrek aan een plan B een tikkende
bom is gecreëerd. Niemand, ook niet Israëlische burgers die in veiligheid
willen leven, schiet daar iets mee op. Ik vraag de minister of hij dit aan
de orde heeft gesteld bij de Israëlische regering.De heer Van Baalen (VVD): Erkent de heer Pechtold
dat er maar één plan voor de Israëlische regering kan zijn,
namelijk het beschermen van de eigen burgers? Wie spreekt van plan A, plan
B, plan C of plan D, miskent dat de Israëlische burgers zowel in het
noorden als in het zuiden al jarenlang geterroriseerd worden. Daar moet Israël
iets aan doen. Sterker nog: die plicht heeft Israël.De heer Pechtold (D66): In de overzichtelijke
zwart-witwereld van de VVD kennen wij dit standpunt, maar ik denk dat de zwart-witwereld
in dit gebied inmiddels zo grijs is geworden dat er meer nuance gevraagd mag
worden. Zelfverdediging mag natuurlijk. Dat hoort u mijn fractie al jaren
zeggen, maar het gaat hier om de proportionaliteit. Daarover wil ik de minister
vragen stellen.Ik vraag de minister dus of hij dit aan de orde heeft gesteld bij de Israëlische
regering. De brief was naar mijn menig te eenzijdig. Daarom verneem ik graag
hier vandaag, na de ministerraad, een helder oordeel van de minister. Mij
gaat het niet om het veroordelen van de vergelding van raketten, maar de mate
waarin dat gebeurt, de proportionaliteit. Dan horen wij trouwens misschien
via deze minister ook de mening van de PvdA, die vooralsnog deze week stil
bleef, steeds stiller naarmate de tijd vorderde.D66 ziet in deze acties geen plan B. Wij zien nu een nieuwe generatie
Palestijnse kinderen opgroeien met de beelden van de afgelopen dagen op het
netvlies en VN-scholen die worden gebombardeerd. Wij weten echter ook dat
de raketbeschietingen van Hamas op Israël al langer aan de gang waren.
Israël vertrok uit Gaza, het aantal raketaanvallen werd vervijfvoudigd,
Israël hield Gaza dicht en de situatie voor burgers werd onhoudbaar.
De wapensmokkel vanaf Egypte liep overigens door, samen met de smokkel van
voedsel en water. Op dit moment kunnen raketten van Hamas 40 kilometer overbruggen
en is de situatie in Gaza een humanitair drama.Wat betekent dit nu voor dit debat? Wij kunnen rustig drie uur debatteren
over de schuldvraag, over de kip of het ei. Wij kunnen een uitgebreide semantische
discussie houden over de woorden «veroordelen», «proportioneel»
of «betreuren» of over het onnodig provocerende woord «intifada».
Dat leidt echter zinloos af. De D66-fractie wil vooral vragen stellen aan deze minister over de uitweg uit de huidige crisis, de rol van
Europa, de schrijnende humanitaire situatie en de weerslag van de ontwikkelingen
daar op de rest van de wereld, Europa en Nederland. Nu de Verenigde Staten
in een soort machtsvacuüm tussen twee regeringen zitten, zijn meer dan
anders de ogen op Europa gericht. Europa heeft, zo gezegd, «momentum».
Hoe oordeelt de minister trouwens over het feit dat president-elect Obama
de isolatie van Hamas wil doorbreken? Europa laat van zich horen: Sarkozy
heeft zijn minister gestuurd, Tsjechië is als voorzitter langs geweest
en Nederland en Denemarken hebben onderhandeld over een vredesmacht. Buiten
de grenzen van de Unie mengen Turkije en Rusland zich in het conflict. Maar
hoe staat het met de afstemming? Hoe zijn de initiatieven van Frankrijk, Denemarken,
Nederland en Tsjechië gecoördineerd? Waarom verloopt niet alles
via het voorzitterschap? Mijn fractie vindt het wenselijk om zo veel mogelijk
met één mond te spreken. Wat is de positie van de Europese landen
in de Veiligheidsraad? Heeft het Kwartet een gezamenlijke strategie?D66 is het met de regering eens dat de betrekkingen met Israël in
het kader van het Europees nabuurschapbeleid moeten blijven bestaan, maar
de intensivering kan wat mij betreft wel een pitje lager. Vooralsnog zien
wij niet dat economische sancties partijen dichter bij elkaar brengen. Wel
is de vraag hoe het politieke proces kan worden verdiept, zodat Israël
verplichtingen ten opzichte van Palestijnen nadrukkelijker nakomt.De heer Van Bommel (SP): De heer Pechtold
zegt dat de intensivering van de contacten tussen Israël en de EU wel
een pitje lager kan. Wat bedoelt hij daarmee? De Nederlandse regering ziet
immers geen enkele aanleiding om die intensivering niet door te laten gaan.De heer Pechtold (D66): Wij hebben hier onlangs
in de commissie voor Europese Zaken nog gesproken over de intensiveringen
van de banden tussen Europa en Israël. Die intensiveringen krijgen nu
vorm. Ik vind dat dit, gelet op de huidige situatie, op een wat lager pitje
kan. Ik denk dat ik dat heel duidelijk heb aangegeven.De heer Van Bommel (SP): Toch zou ik dit graag
concreter willen. Wilt u dat het normale nabuurschapbeleid niet wordt vormgegeven
door de EU? Daar is net toe besloten en het Europees Parlement heeft de stemming
daarover uitgesteld. Of bedoelt u iets anders?De heer Pechtold (D66): Je kunt er elke dag
over vergaderen of je kunt de vergaderingen een tijdje uitstellen.Het voorstel van de regering om een missie te sturen en zo een neutrale
waarneming aan de grenzen met Egypte te borgen, lijkt ons een stap in de goede
richting, maar de fractie van D66 heeft in eerdere overleggen al aangeven
zich zorgen te maken over de slagkracht van een missie als EUBAM, bij Rafah. «EUBAM»
klinkt wel stevig, maar in de praktijk bij Rafah wordt het toch niet echt
iets. Die missie is een monitormissie, die zaken bekijkt en evalueert. Daarmee
wordt niemand ontwapend. Wordt de missie die de minister nu voorstelt, er één
die daadwerkelijk actief wapensmokkel kan stoppen of voorkomen? Nederland
zal een robuuste bijdrage leveren. Wanneer kunnen wij een eventuele artikel
100-brief daarover verwachten? En wat is de context van de missie: welke vrede
zal worden bewaakt? Is er inmiddels meer duidelijkheid over een staakt-het-vuren?
Is dat een randvoorwaarde?De demonstratie van vorige week zaterdag en die van vanochtend maken duidelijk
dat veel Nederlanders zich zorgen maken. Iedereen voelt zich machteloos. Frustratie
mag niet overslaan in apathie.De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb
een vraag over uw opmerking over die eventuele missie. U zei dat alleen een
waarnemingsmissie tekort zou kunnen schieten. Waar denkt de fractie
van D66 dan aan? Zou het een vredesmissie moeten zijn? U noemt het «een
robuuste missie». Moet het een gewapende missie zijn? Moet de missie
zich niet alleen bevinden aan de grens, maar ook in de Gazastrook zelf?De heer Pechtold (D66): De fractie van de
ChristenUnie denkt hardop met mij mee. Ik heb een missie genoemd die ik te
slap vindt, namelijk de missie bij Rafah. Ik vind dat bijvoorbeeld ontwapenen
tot de mogelijkheden zou moeten behoren. De vraag of dat gewapend moet gebeuren,
lijkt mij voor de veiligheid ter zake, maar ik ben heel geïnteresseerd
waar de Nederlandse regering, die zo snel met dit plan kwam, in haar denkproces
is. Ik denk dus dat ik die vraag mede namens u gesteld heb.Frustratie mag niet overslaan in apathie. Kan de minister iets zeggen
over hoe het publieke debat in Nederland verschillende groepen raakt? De fractie
van D66 wil graag dat ervoor wordt gewaakt dat de reactie op Israëlische
acties negatieve gevolgen heeft voor de Nederlands-joodse gemeenschap. Hetzelfde
geldt voor anti-islamgevoelens. Ontwikkelingen in het Midden-Oosten mogen
in brede zin geen discriminatie binnen Nederland tot gevolg hebben. Graag
krijg ik ook daarop een reactie.Ook horen wij graag iets over het effect van de crisis op de missie in
Afghanistan. Heeft de escalatie in Gaza gevolgen voor de vorderingen daar?Mevrouw Verdonk (Verdonk): Mag de missie waarover
gesproken wordt, inzet van Defensie kosten?De heer Pechtold (D66): Ik weet dat mevrouw
Verdonk graag naar de belastingcenten kijkt. Daar kijk ik ook graag naar,
maar niet in de eerste plaats. Ja, het mag wat kosten. Ja, daar zie ik een
taak voor Defensie. Ja, ik zie op termijn ook een taak voor Ontwikkelingssamenwerking,
bijvoorbeeld wat betreft datgene wat de heer Koenders vanochtend al heeft
gezegd. De financiering is niet het eerste waarover ik mij nu zorgen maak.
Ik neem aan dat de regering daarover met een goed voorstel zal komen.Mevrouw Verdonk (Verdonk): Natuurlijk denk
ik aan het geld van de belastingbetaler. Ik denk dat het de taak is van iedere
politicus om dat te doen. Wat de inzet van Defensie betreft: er is bij Defensie
een gigantische onderbezetting. Er wordt keer op keer gekozen voor allerlei
missies waarbij je heel grote vraagtekens kunt zetten. Ik vraag de heer Pechtold
nogmaals: vindt hij met deze argumenten in zijn achterhoofd dat inzet vanuit
Defensie mogelijk is in de Gazastrook?De heer Pechtold (D66): Ik kan heel duidelijk
zijn: ja. Als u mijn fractie vraagt om te herprioriteren, kent u ons standpunt
over de missie in Afghanistan.De heer Van der Staaij (SGP): De heer Pechtold
betuigt sympathie voor de ideeën over zo’n missie. Gaat het hem
daarbij niet alleen om een staakt-het-vuren als doel op zichzelf, maar moet
ook gewaarborgd zijn dat de raketbeschietingen van Israëlische burgers
niet opnieuw hervat kunnen worden?De heer Pechtold (D66): Ik geef mijn steun
aan alles waarmee de regering komt waardoor actie en reactie in dit gebied
worden voorkomen. «Actie en reactie» bedoel ik dan in de zin van
raketten die een aanval uitlokken die weer leidt tot de legitimatie van meer
raketten schieten, wat nu bijvoorbeeld ook vanuit Libanon gebeurt. Ik omschreef
dat, omdat ik denk dat het na de zo pover gelukte pogingen van de afgelopen
jaren vanuit de VS nu aan de EU is. Onder het voorzitterschap van Sarkozy
opereerde de EU als eenheid. Wat dat betreft, moeten wij nu met onze buren – want dat is het Midden-Oosten voor de EU – op zo’n
missie inzetten.De heer Blom (PvdA): Voorzitter. Bij het huidige
geweld in en rond de Gazastrook heeft het conflict tussen Israël en Palestina
een nieuw dieptepunt bereikt. Met het aannemen van resolutie 1860 hebben de
VN vannacht een helder signaal afgegeven: beide partijen moeten zo snel mogelijk
tot een direct, duurzaam en volledig gerespecteerd staakt-het-vuren komen.
De internationale gemeenschap, Israël en Hamas moeten nu met alle macht
werken aan het uitvoeren van deze resolutie.Het aantal doden in en rond de Gazastrook bedraagt inmiddels ongeveer
750, grotendeels aan Palestijnse zijde. Het aantal gewonden loopt in de duizenden
en de humanitaire situatie in de Gazastrook is desastreus. De brief van de
minister maakt hier helder melding van. Vanochtend berichtten diverse media
over het besluit van de VN om alle hulpverlening aan Gaza stil te leggen.
De aanleiding hiervoor was de beschieting van een VN-hulpkonvooi door het
Israëlische leger. De PvdA-fractie vindt de belemmering van deze hulpverlening
niet aanvaardbaar en dringt aan op internationaal onderzoek naar de beschieting
van het VN-konvooi.De heer Van Baalen (VVD): De lijsttrekker
van de PvdA bij de Europese verkiezingen, de heer Berman, sprak van «Israëlische
oorlogsmisdaden». De vraag is of ook de PvdA-fractie in de Tweede Kamer
het optreden van Israël zo kwalificeert. Graag een helder antwoord.De heer Blom (PvdA): Nee, want daar gaan wij
niet over. Ik ga er helemaal niet over om Israël te veroordelen voor
het begaan van oorlogsmisdaden. Als al een veroordeling voor oorlogsmisdaden
zou plaatsvinden, doet het Internationale Strafhof dat. Dat is niet aan mij.
Het antwoord is dus helder: nee.De heer Van Baalen (VVD): Dus u neemt heel
duidelijk afstand van de uitspraken van Berman?De heer Blom (PvdA): Ja.De heer Van Baalen (VVD): Dank u wel.De heer Blom (PvdA): Alstublieft.Het conflict bevindt zich in een verschrikkelijke geweldsspiraal. De Palestijnse
bevolking heeft zwaar te lijden onder de bezetting door Israël. Die bezetting
heeft van de Gazastrook een soort openluchtgevangenis gemaakt. Hamas blijft
raketten afvuren op nabijgelegen Israëlische dorpen, op burgerdoelen
dus. Hoewel het begrijpelijk is dat sommige Palestijnen inmiddels in hun uitzichtloze
situatie de wanhoop nabij zijn, moet deze vorm van geweld door Hamas worden
veroordeeld.Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik zat nog even
na te denken over de ontkenning door de PvdA-fractie dat er sprake zou zijn
van oorlogsmisdaden. Vindt u het geweld van Israël in Gaza wel disproportioneel?
Er staan immers 11 Israëlische doden tegenover 750 Gazaanse doden.De heer Blom (PvdA): Als u mij mijn gang laat
gaan, kom ik op dit punt terug.Mevrouw Peters (GroenLinks): Dan is mijn vervolgvraag:
is u bekend dat volgens het internationale oorlogsrecht disproportioneel geweld
tegen burgers een oorlogsmisdaad is?De heer Blom (PvdA): Ik heb net gezegd dat
u, als u mij mijn gang laat gaan, de rest van mijn tekst hoort. Die verduidelijkt
volgens mij alles.Israël verdedigt zich op zijn beurt tegen de raketbeschietingen door
Hamas. De Israëlische aanvallen zijn, zo laat Israël ons weten,
alleen gericht tegen Hamas. Israël heeft het recht om zich te verdedigen
tegen de voortdurende raketbeschietingen door Hamas, maar dient dit wel proportioneel
te doen. De massale luchtaanvallen en het grondoffensief dat volgde, zijn
in hun uitwerking echter buitensporig, voor zover wij het nu kunnen beoordelen.
Zij verdienen daarom dezelfde veroordeling als de raketbeschietingen door
Hamas. Heb ik het goed begrepen dat de minister dit oordeel inmiddels deelt?
Uit antwoorden op vragen van mijn collega Van Dam kan ik namelijk niets anders
opmaken dan dat de secretaris-generaal van de VN Israël veroordeelt voor
het gebruik van excessief geweld bij de aanvallen op de Gazastrook en dat
de minister dit oordeel van Ban Ki-moon deelt.Mevrouw Peters (GroenLinks): Kan de heer Blom
dit verduidelijken? Ik heb die brief van de minister ook gelezen. Daarin staat
letterlijk dat hij de oproep van de secretaris-generaal van de VN aan beide
partijen om geen excessief geweld te gebruiken, overneemt. Dat is geen antwoord
op de vraag of er al sprake is van excessief geweld. Wat is daarop uw antwoord?De heer Blom (PvdA): Dat is nou exact de reden
waarom ik die vraag stel, want ik wil dezelfde verduidelijking van de minister
krijgen.Mevrouw Peters (GroenLinks): Volgens de PvdA-fractie
heeft de Nederlandse regering een voldoende veroordeling van het Israëlische
geweld uitgesproken. Waar leest u dat in? Ik kan dat nergens terugvinden.De heer Blom (PvdA): U hebt mij dat vandaag
niet horen zeggen. Ik heb de minister een vraag gesteld omdat er wat onduidelijkheid
is geslopen in de beantwoording van de vragen van Martijn van Dam. Ik wil
graag van de minister weten of ik die beantwoording goed interpreteer. Als
dat niet zo is, hoor ik dat wel van de minister.De heer Van der Staaij (SGP): Ik vind dat
de heer Blom hier wel erg makkelijk spreekt van «disproportioneel optreden».
Begrijp ik het goed dat hij het gerechtvaardigd vindt dat Israël als
reactie op die raketbeschietingen probeert om de militaire infrastructuur
van Hamas uit te schakelen?De heer Blom (PvdA): Ja.De heer Van der Staaij (SGP): Als hij dan
zegt dat Israël te ver gaat, acht hij het dan mogelijk om dat soort installaties
op een veel minder ver gaande manier uitgeschakeld te krijgen, terwijl zij
door Hamas bewust in burgergebieden worden neergezet? Kun je onder die omstandigheden
zeggen dat Israël het uitschakelen van die installaties veel terughoudender
vorm kan geven?De heer Blom (PvdA): Ik ben helaas geen militair
expert. Ik moet afgaan op alle nieuwsbeelden die ik via diverse media tot
mij krijg: via televisiebeelden, krantenberichten, radioprogramma’s
et cetera. Wij zeggen dat het geweld van beide kanten buitensporig is, dus
zowel van de kant van Hamas als van de kant van Israël. Daarmee geef
ik een oordeel over de manier waarop beide partijen denken dit conflict te
kunnen oplossen. Als u mij vraagt of ik vind dat Israël buitensporig
reageert, is het antwoord «ja», maar als u mij vraagt of ik het
ook buitensporig vind dat Hamas blijft doorgaan met het afschieten van raketten,
zeg ik ook «ja».De heer Van der Staaij (SGP): Dit is, met
alle respect, een beetje «slappe hap». U zegt dat u zeker weet
dat het disproportioneel is, maar dat u geen militair expert bent. U laat
zich dus puur leiden door het uiteindelijke aantal slachtoffers, terwijl dat
ook het gevolg kan zijn van het feit dat Hamas vanuit burgergebieden die raketbeschietingen
doet.De heer Blom (PvdA): Ja, maar ik sluit mijn
ogen toch niet voor de gevolgen? U ziet toch wat er gebeurt? Laten wij heel
eerlijk zijn: als ik ’s avonds naar de televisie kijk, zie ik wat daar
gebeurt, de slachtoffers die daar vallen en de manier waarop Israël omgaat
met de aanvallen. Ik zie ook dat Hamas blijft doorgaan met dat achterlijke
afschieten van die raketten. Dat noem ik aan beide kanten «buitensporig».
Dat vind ik buitensporig en daar blijf ik gewoon bij.De heer Pechtold (D66): Dan toch voor de semantiek:
is «buitensporig» voor de PvdA hetzelfde als «disproportioneel»?
En roept u de regering ertoe op om het standpunt dat u nu inneemt, te delen?
Dat maakte ik immers op uit uw vraag. Dat sluit aan bij de vragen van mevrouw
Peters.De heer Blom (PvdA): Als ik de regering had
gevraagd om dat standpunt te delen, had ik dat rechtstreeks aan de regering
gevraagd. Dat heb ik niet gedaan. Ik heb gezegd: dit is het standpunt van
de PvdA. Daar zult u het mee moeten doen. Ik weet ook wel dat de woorden «disproportioneel»
en «buitensporig» niet voorkomen in de brief van de regering.
Dat mag ook, Het kabinet heeft immers zijn eigen verantwoordelijkheid. En
ik heb mijn eigen verantwoordelijkheid als woordvoerder van de PvdA-fractie.
U zult het dus echt moeten doen met de mening van de PvdA-fractie.De heer Pechtold (D66): Kan het dan zijn dat
PvdA’ers zich straks achter drie standpunten scharen? In het Europees
Parlement zegt de PvdA dat Israël oorlogsmisdaden begaat, de fractie
in de Tweede Kamer zegt dat het optreden van Israël buitensporig is en
de PvdA-bewindslieden sluiten zich daar niet bij aan. Mag ik die schakering
van PvdA-standpunten aan u voorleggen?De heer Blom (PvdA): U verwijt mij nu een
woordenspelletje, maar u bent op dit moment sudoku aan het spelen. Dat schiet
natuurlijk niet op.De heer Pechtold (D66): Ik denk dat het voor
de toehoorders heel duidelijk is.De heer Blom (PvdA): Het politieke standpunt
van de PvdA wordt in eerste instantie vertolkt door de PvdA-fractie in deze
Kamer. Dat weet u donders goed. Dat heeft niets te maken met allerlei andere
instanties binnen de PvdA die hier ook een mening over hebben. U zult het
echt met mijn woorden moeten doen, want dat is op dit moment het standpunt
van de PvdA.De voorzitter: Mijnheer Van Baalen, dit wordt
uw tweede interruptie van de heer Blom. Ik wil u niet limiteren, maar ik vraag
u wel om kort te zijn.De heer Van Baalen (VVD): Dit is een interruptie
en geen aanslag. Daarom denk ik dat het wel kan. De heer Blom spreekt van «buitensporig
geweld», maar stelt hij Israël en Hamas op één lijn?
En is hij het eens met het standpunt van de regering dat Hamas Israëlische
burgerdoelen en steden beschiet en dat dat nooit een legitiem doel kan zijn?De heer Blom (PvdA): Laat ik het nu eens op
een heel andere manier beantwoorden. Wij komen nu terecht in een discussie
over de vraag of het Israëlische optreden vergelijkbaar is met dat van
Hamas. Mijnheer Van Baalen, ik heb twee kinderen, van 10 en 11
jaar. Ik houd verschrikkelijk veel van hen. Zij zijn ongeveer het belangrijkste
in mijn leven. Op de televisie zie ik Palestijnse moeders met dode kinderen
lopen en Israëliërs hun kinderen beschermen, omdat zij vreselijk
bang zijn dat hun kind de weg naar school niet haalt. Daar moet de discussie
over gaan en niet over allerlei woordspelletjes. Ik wil dat het geweld stopt,
omdat ik wil dat die kinderen blijven leven. Dat is voor mij het grootste
belang. Als wij hier gaan zwartepieten in de Kamer, is dat allemaal hartstikke
interessant, maar het gaat mij erom dat het geweld daar moet stoppen en wel
direct.De heer Van Baalen (VVD): Ik denk dat niemand
in deze zaal droge ogen heeft als hij ziet dat kinderen omkomen of dat onschuldige
burgers, uit welk land dan ook, omkomen. Dat is dus niet alleen uw voorrecht;
dat voelen wij allemaal. Toch is het politiek van groot belang hoe het geweld
van Hamas eruit ziet, hoe je dat moet kwalificeren – dat is geen woordspel –
en dat Israël daarom geweld moet plegen. Dan moet u toch een conclusie
durven trekken? U kunt dat niet ontlopen door te zeggen dat dit woordspelletjes
zijn; dit gaat ergens om.De heer Blom (PvdA): Het gaat ergens om en
ik heb al eerder gezegd dat ik vind dat de manier waarop Israël de raketaanvallen
beantwoordt, een buitensporig karakter heeft. Tegelijkertijd vind ik echter
ook dat de voortgaande raketbeschietingen door Hamas buitensporig zijn. Dat
is mijn mening en daar zult u het echt mee moeten doen.Mevrouw Peters (GroenLinks): De heer Blom
veroordeelt het geweld als buitensporig. Ik ben het eens met de leden die
zeggen dat dit meer is dan een woordenspelletje. Het gaat hierom: hebben wij
te maken met toelaatbaar of niet toelaatbaar oorlogsleed dat zo dodelijk is?
De heer Blom zegt dat hij niet hetzelfde oordeel vraagt van de regering. Heb
ik dat goed begrepen? Het is zijn taak als parlementariër om ook te oordelen
over de regering. Hoe beoordeelt hij dan de huidige houding van het kabinet
waaraan zijn partij ook deelneemt? Zal hij bijvoorbeeld een motie ondersteunen
die de regering wel degelijk ertoe oproept om dit disproportionele geweld
te veroordelen en zo tot een staakt-het-vuren te komen?De heer Blom (PvdA): Sterker nog: ik ga geen
motie steunen, ik ga zelf een motie indienen. Daar zult u tot dinsdag op moeten
wachten.Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik krijg zo langzamerhand
een beetje medelijden met de heer Blom.De heer Blom (PvdA): Dat hoeft niet, hoor.Mevrouw Verdonk (Verdonk): Hij zegt nu dat
wij op zijn motie moeten wachten. Dan vraag ik mij af waarom hij vanmorgen
op de radio al vertelde wat zijn motie inhoudt. Hij wil namelijk graag Kamerbrede
steun voor een motie die oproept tot een staakt-het-vuren. Dat willen wij
allemaal. Dat is dus de meest loze motie die je in dit geval kunt indienen.
Daar heb je helemaal geen motie voor nodig, want wij willen allemaal een eind
aan die oorlog. Als het op de radio is gezegd, kan de heer Blom nu ook uitsluitsel
geven over wat zijn motie gaat inhouden.De heer Blom (PvdA): Mevrouw Verdonk, ik heb
een verrassing voor u: het staat Kamerleden vrij om meerdere moties in te
dienen. Het zou dus best kunnen dat er meerdere moties van de PvdA komen.
Het hoeft niet beperkt te blijven tot één motie. Mevrouw Verdonk
heeft er volstrekt gelijk in dat die ene motie er komt, maar er komt er nog
eentje bij.Mevrouw Verdonk (Verdonk): Daar ga ik dan
toch even verder op in. U had het zelf over woordspelletjes. Ik had al begrepen
dat de PvdA daar heel sterk in is, maar ook u bent daar heel sterk in. U had
het zojuist namelijk over één motie. Nu is «één
motie» ineens «twee moties». Welke leuke cijferspelletjes
hebben wij verder nog in de uitverkoop? Ik zou graag duidelijkheid willen
en kijk de heer Blom daarbij recht in de ogen. Laten wij dat nou eens doen
tijdens dit debat. Het gaat om een ernstig onderwerp. Wat zal de inhoud zijn
van die tweede motie?De heer Blom (PvdA): In mijn tekst heb ik
al iets gezegd over hoe de PvdA het geweld beoordeelt. Die motie gaat dus
daarover. De expliciete tekst heb ik niet. Die krijgt u absoluut tijdig voordat
wij daarover gaan debatteren en stemmen. Er zullen misschien nog wel meer
moties komen.De heer Pechtold (D66): Ik begin zo langzamerhand
te begrijpen waarom de PvdA dit debat niet wilde, want zij heeft nog meer
tijd nodig om haar oordeel te vormen. Ik begin mij daaraan te ergeren.De heer Blom (PvdA): Wat is dit nou voor onzin?De heer Pechtold (D66): Mag ik een vraag stellen?
Uw eerste woordvoerder Van Dam trok rond kerst een grote broek aan: de regering
moest voor oud en nieuw helderheid geven. Vervolgens heb ik niets meer van
hem gehoord. De enige broek die hij nog heeft aangetrokken, is een skibroek.
Nu wij eindelijk dit debat hebben, zegt u dat u nog niet weet wat u in een
tekst voor aanstaande dinsdag gaat zetten. Iedere fractie heeft hierover in
het reces intern overleg gehad, maar u hebt nu nog een weekend nodig. Of moet
u eerst wachten wat de minister goedkeurt en wat de PvdA-ministers mogen zeggen?
Er is immers wel degelijk sprake van de zojuist door mij beschreven schakering
van standpunten, die zo ongeveer het hele spectrum beslaan. De PvdA is een
regeringspartij. De Nederlandse bevolking heeft niet alleen op de radio, maar
ook in een debat het recht om te weten wat u vindt.De heer Blom (PvdA): Ik merk eerst op dat
ik het niet kies vind om dat soort grappen tijdens een debat zoals dit te
maken, want dit gaat echt ergens over. Vervolgens vraag ik u waar u dan het
afgelopen halfjaar bent geweest in het debat. Ik heb immers helemaal niets
van u gehoord, terwijl mijn collega Martijn van Dam in de zomer de discussie
in de Kamer over de situatie in het Midden-Oosten al heeft geopend. Bij die
debatten bent u gewoon afwezig geweest.De heer Pechtold (D66): Onzin!De heer Blom (PvdA): Ik heb u alleen de afgelopen
week gezien. Hoe kunt u dan met droge ogen volhouden dat de PvdA geen standpunt
heeft? Wij hebben hier in de Kamer debatten gehad over de situatie in het
Midden-Oosten en over de manier waarop de PvdA tegen het conflict aankijkt,
maar dan wel zonder Pechtold.De heer Pechtold (D66): Geef antwoord!De heer Blom (PvdA): In die motie zal ongetwijfeld
een oordeel staan over het buitensporige geweld dat op dit moment van beide
kanten wordt toegepast. Dat is de strekking van die motie. Daar zult u het
echt mee moeten doen. Als dat onduidelijk is, weet ik het niet meer.De heer Pechtold (D66): De onmacht straalt
van uw antwoord af. U zegt dat ik met mijn drie zetels niet aanwezig ben geweest
bij de debatten. Ik ben bij alle debatten over Gaza geweest. U moet maar eens
turven wat u met uw 33 zetels hebt gedaan. Als woordvoerder Van
Dam in de krant zo duidelijk zegt dat de regering voor oud en nieuw iets dient
te doen en daarna niets meer van zich laat horen, als u hier vandaag met droge
ogen zegt dat u met een motie komt en als u – mevrouw Verdonk heeft
daar helemaal gelijk in – niet eens de tekst van die motie kunt geven
omdat u die aanstaande dinsdag pas hebt, geef ik aan dat de PvdA naast heel
veel standpunten in ieder geval geen duidelijke lijn heeft die wij hier vandaag
kunnen toetsen in dit debat.De heer Blom (PvdA): Ik heb nu al drie keer
gezegd dat in de tekst van de motie een veroordeling van het buitensporige
geweld ter sprake komt. Punt. Is dat duidelijk of is dat niet duidelijk? Of
zitten de oren vol met skibroeken bij u?De beschieting door Israël van de VN-school in Gaza-stad afgelopen
dinsdag betekende de dood van tientallen onschuldige Palestijnse burgers.
Dat is een regelrecht drama. De PvdA is dan ook voorstander van een internationaal
onderzoek naar deze beschieting en is tevreden met de steun die Nederland
aan dit internationale onderzoek geeft. De waarheid over de omstandigheden
van deze beschieting moet zo snel mogelijk boven tafel komen.Het geweld van beide partijen tegen onschuldige burgers dient hard veroordeeld
te worden, zeker als Israëlische acties verband lijken te houden met
de komende presidentsverkiezingen in dat land. Uit angst voor de populariteit
van Netanyahu slaan de presidentskandidaten Livni en Barak inmiddels keiharde
oorlogstaal uit. De PvdA-fractie betreurt ieder onschuldig slachtoffer, zowel
aan Israëlische als aan Palestijnse kant. Voor de PvdA is een staakt-het-vuren
daarom de eerste en grootste prioriteit. Een staakt-het-vuren moet ook verlichting
bieden aan de schrijnende humanitaire situatie in de Gazastrook. De EU en
Nederland zetten zich volledig in voor een staakt-het-vuren. Dit verdient
en krijgt dan ook onze volledige steun. Daar waar Nederland kan bijdragen
aan het uitvoeren van de vannacht aangenomen VN-resolutie, moet het alle zeilen
bijzetten. Verder bloedvergieten moet simpelweg voorkomen worden. Een staakt-het-vuren
moet ook de opmaat zijn voor het hervatten van het vredesproces, maar alleen
met een bestand zijn wij er niet. Om een duurzaam bestand te bereiken, is
het noodzakelijk om direct met alle relevante partijen te praten, dus ook
met Hamas. De PvdA draagt dit standpunt al langer uit en herhaalt het nu.
Gesprekken met Hamas zijn nu harder nodig dan ooit.Wat de PvdA-fractie betreft, worden de gesprekken tussen de EU en Israël
over intensivering van de onderlinge relatie tijdelijk bevroren. De situatie
in Israël en de Gazastrook is er momenteel in de verste verten niet naar
om hiermee op de gewone voet verder te gaan. Tot nader order bevriezen dus.Dan het voorstel van Nederland en Denemarken voor een EU-missie aan de
grens van Egypte en de Gazastrook. De PvdA-fractie staat positief tegenover
een mogelijke rol van Nederland in een civiele missie bij de grens tussen
Egypte en de Gazastrook als die een duurzaam bestand tussen Israël en
Hamas en een constructieve hervatting van het vredesproces mogelijk maakt.
De details van dit plan zijn echter nog volstrekt onduidelijk. Graag ziet
de PvdA-fractie deze details tegemoet, zodat een gedegen behandeling in de
Kamer mogelijk is. Wanneer krijgt de Kamer de details van het idee van een
EU-missie aan de grens van Egypte en Gaza te zien?Voor de PvdA staat één ding als een paal boven water: er
moet een einde aan het bloedvergieten komen. Alle inspanningen moeten nu gericht
zijn op een duurzaam staakt-het-vuren. Dat heeft nu de prioriteit.Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik ben het eens
met de heer Blom dat een dialoog, ook met Hamas, nu harder nodig is dan ooit.
Hij kent de positie van de Nederlandse regering. Hoe oordeelt
de heer Blom over die positie van de Nederlandse regering? Veroordeelt hij
de steun van Nederland voor de boycot van Hamas?De heer Blom (PvdA): Het is een helder verhaal:
de PvdA vindt dat de gesprekken met Hamas wel moeten gaan beginnen. Daarin
wordt de PvdA gesteund door niet de eerste de beste; dat is een eufemisme,
want ook de nieuwe president van de VS heeft dat gezegd. Als die dialoog tot
stand komt, kan ik mij voorstellen dat het heel belangrijk is dat ook de Nederlandse
regering dat oordeel krijgt, want praten is volgens mij altijd beter dan schieten.De voorzitter: Nee mevrouw Peters, u hebt
al vele interrupties gepleegd bij de heer Blom.De heer Van Baalen (VVD): Voorzitter. Als
je naar de televisie kijkt en ziet dat onschuldige kinderen en burgers –
Israëlische burgers en Palestijnse burgers – omkomen, zal iedereen
het gevoel hebben dat je hart het begeeft, maar wij moeten als politici koel
blijven redeneren, hoe moeilijk dat ook is. Dat betekent dat wij de feiten
moeten vaststellen. Israël heeft de plicht en het recht om zijn burgers
te beschermen en te verdedigen. De raketaanvallen van Hamas op Zuid-Israël
terroriseren dat gebied al jaren. Hetzelfde was in het noorden het geval met
de Hezbollah. Israël heeft het recht om de infrastructuur van de terreurbeweging
Hamas te vernietigen. Dat is zelfverdediging op basis van het VN-Handvest.Het is ook een feit dat Hamas Israëlische burgers aanvalt via raketaanvallen
die geen enkel militair doel hebben. Dat is terreur. De regering stelt terecht
dat dit onaanvaardbaar is en strijdig met het internationaal recht, maar Hamas
gebruikt de Palestijnse burgers ook als menselijk schild. Ook dat wordt in
het internationaal recht gezien als een oorlogsmisdaad; dat is een feit.Israël kan de nevenschade – ik begrijp dat dit een moeilijk
woord is als het om mensen gaat – aan de civiele infrastructuur en het
verwonden en doden van onschuldige burgers niet voorkomen, maar kan wel proberen
om dit te beperken. Dat doet Israël ook, bijvoorbeeld door het instellen
van de corridor. Dat is een feit.Ook de VVD-fractie is voorstander van een staakt-het-vuren, maar dat moet
wel een onderhandeld staakt-het-vuren zijn. De eerste voorwaarde daarvoor
is dat de raketbeschietingen op Israël vanuit de Gazastrook definitief
stoppen.De Nederlandse regering heeft de afgelopen weken met verstand gehandeld.
Zowel de minister-president als de minister van Buitenlandse Zaken is helder
geweest over de kant waarnaar moet worden gewezen en over het feit dat het
ons gaat om burgers en het verlichten van noden. Daarmee moet de regering
doorgaan. Daarvoor heeft zij de steun van de VVD, maar de VVD wil ook klip-en-klaar
van de regering horen dat Israël niet onder sancties zal worden gesteld,
niet in VN-verband, niet in EU-verband en niet in een ander verband. Wij gaan
gewoon door met onze relaties met Israël, want die zijn van groot belang.Echte vrede is alleen mogelijk als Hamas haar anti-Israëlpolitiek,
het willen vernietigen van de staat Israël, opgeeft. Hamas zal Israël
moeten erkennen, het geweld moeten beëindigen en de verplichtingen van
de Palestijnse Autoriteit moeten overnemen. Alleen dat leidt tot een blijvende
vrede.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Om de
situatie in Gaza goed te begrijpen, moeten wij terug in de tijd. Het kabinet
gaat terug tot 4 november 2008, toen Israël een tunnel van Hamas
naar Israël ontdekte. Israël opende het gevecht en doodde daarbij
zes Palestijnen. Volgens de VN-rapporteur voor mensenrechten in de Palestijnse
gebieden, Richard Falk, moeten wij verder terug in de tijd. Hij
wijst op het feit dat Israël afspraken niet nakwam om de levensomstandigheden
in Gaza tijdens het bestand te verbeteren. Eigenlijk moet je nog verder terug:
het afsluiten van de Gazastrook is al van voor het bestand. De VN noemden
dat eerder al een collectieve straf, in strijd met de conventie van Genève.
In de Kamer hebben wij het hier al vaker over gehad. Ook minister Koenders
voor Ontwikkelingssamenwerking noemde dat toentertijd een schending van de
conventie van Genève en een collectieve straf. Later bleek dat dit
helaas geen regeringsstandpunt was. Je kunt nog verder teruggaan, naar 1967:
het begin van de bezetting. Op verzoek van een briefschrijver ben ik nog verder
teruggegaan, naar 400 jaar voor Christus, naar het Oude Testament. In het
boek Joël staat het eindtijdverhaal van de sprinkhanenplaag die het volk
treft. Omdat het zich tegen God heeft gekeerd, wordt het met vernietiging
geconfronteerd. Ik heb in dat Bijbelboek geen aanknopingspunten aangetroffen
die mij vandaag in dit debat verder helpen. Ik vraag in alle ernst de regering
om daar een uitspraak over te doen.Het jaar 1967 biedt mij wel een aanknopingspunt. Er was sprake van een
illegale bezetting die vele malen door de VN is veroordeeld. Gaza is door
de jaren heen veranderd in de grootste openluchtgevangenis ter wereld. Het
is niet letterlijk bezet, maar inmiddels wel omsingeld. In januari 2007 verscheen
een rapport van een groep Israëlische specialisten op het gebied van
internationaal recht waarin werd gesteld dat Israël als bezetter van
Gaza moet worden beschouwd. De totstandkoming van dit rapport is overigens
mede betaald door de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken. Israël
is dus medeverantwoordelijk voor de levensomstandigheden in de Gazastrook.Als Israël de toevoer van noodzakelijke behoeften zoals energie,
water en voedsel slechts mondjesmaat mogelijk maakt, is Israël mede verantwoordelijk
voor het gebrek daaraan. Na de recente gebeurtenissen, ik doel op aanvallen
op het Rode Kruis, is de toevoer zelfs gestaakt. De SP-fractie juicht het
toe dat minister Koenders de Israëlische ambassadeur om opheldering heeft
gevraagd. Ik wil graag weten wat de reactie was. Wat was het antwoord? Ik
neem aan dat er onmiddellijk een verklaring door de Israëlische overheid
is gegeven.De heer Van Baalen (VVD): Het is altijd interessant
om ver in het verleden terug te gaan en om heilige boeken te bestuderen, maar
je kunt ook een eenvoudige vraag stellen. Is de heer Van Bommel het met mij
eens dat Israël niet kan tolereren dat op zijn steden in het zuiden raketten
worden afgevuurd? Is hij het met mij eens dat Israël de infrastructuur
waarvan die raketten in de Gazastrook worden afgevuurd, moet kunnen vernietigen?De heer Van Bommel (SP): Op het eerste zeg
ik ondubbelzinnig «ja». Israël heeft het recht en de plicht
om zijn eigen bevolking te verdedigen. De tweede vraag is alleen te beantwoorden
als wij ook het vraagstuk van proportionaliteit in ogenschouw nemen. Het zelfbeschermingrecht
is in het internationaal recht gekoppeld aan proportionaliteit.De heer Van Baalen (VVD): Dan gaat de heer
Van Bommel een stap te ver. De eerste vraag is natuurlijk of Israël de
infrastructuur van Hamas mag aanpakken. Dan komt de discussie over proportionaliteit
pas, niet omgekeerd. Vindt hij dat Israël met militaire middelen die
infrastructuur moet kunnen aanpakken?De heer Van Bommel (SP): De heer Van Baalen
geeft nu zelf een duiding van wat Israël zou mogen doen: de infrastructuur
aanpakken. Vervolgens moeten wij praten over wat «infrastructuur»
eigenlijk is. Behoort het hele machtsapparaat van Hamas daartoe? Behoort de
politie daartoe? Behoren het ambtelijk apparaat of de ziekenhuizen en andere
zaken van Hamas daartoe? Zo eenvoudig ligt het dus niet. Zelfbescherming
is in het internationaal recht gekoppeld aan proportionaliteit.De heer Van Baalen (VVD): Laat mij dan duidelijk
zijn. Ik doel op de militaire infrastructuur van de Hamas in Gaza.De heer Van Bommel (SP): Het antwoord daarop
is «ja» volgens het internationaal recht.In een brief heeft de regering zich uitgesproken over de legitimiteit.
Israël heeft het recht en de plicht om zichzelf en zijn burgers te beschermen.
Wij zouden dat van onze eigen overheid ook verwachten en wij kennen Israël
dat recht vanzelfsprekend toe. Ik waag echter te betwijfelen of deze inval
in Gaza kan worden gezien als louter zelfverdediging volgens artikel 51 van
het VN-handvest. Ik zou graag zien dat de regering de Adviesraad Internationale
Vraagstukken hierover om een rapport vraagt. Als de regering hier niet toe
bereid is, kan de Kamer eventueel zelf dat verzoek aan de adviesraad doen.
Dat zou geen unicum zijn.In de brief van het kabinet wordt geen oordeel gegeven over de proportionaliteit.
Is de mate waarin geweld wordt gebruikt, passend bij wat men wil bestrijden?De heer Van der Staaij (SGP): Ik vind het
een hele vreemde suggestie dat wij een adviesraad moeten laten bekijken of
hier sprake is van een actie die gericht is op zelfverdediging. Het is toch
duidelijk dat Israël na die voortdurende raketbeschietingen nu probeert
om die installaties uit te schakelen? Daar is toch niets onduidelijks aan?De heer Van Bommel (SP): Dat is inderdaad
de versie van de Israëlische overheid. Dat klopt. Ik zou daar graag een
onafhankelijk oordeel over willen krijgen. Ik wil weten of dat is wat nu gebeurt.
Ik heb stellig de overtuiging dat dit niet precies is wat nu gebeurt, maar
dat er veel meer gebeurt.De heer Van der Staaij (SGP): Ik vind dat
de heer Van Bommel op een heel rare manier verwarring aan het zaaien is over
de reden voor deze actie. Dat is volgens mij klip-en-klaar, niet alleen volgens
de Israëlische overheid, maar volgens de hele wereld die toekijkt. Na
al die raketbeschietingen wordt nu geprobeerd om die installaties uit te schakelen.
Erkent de heer Van Bommel dat?De heer Van Bommel (SP): Ik erken dat dit
de mededeling is die door de Israëlische regering gedaan is. Ik kan niet
eens beoordelen wat daar precies gebeurt. Laat staan dat ik kan beoordelen
welke intentie Israël exact heeft. Ik krijg stellig de overtuiging dat
men veel meer wil dan alleen de militaire infrastructuur van Hamas vernietigen.
Ik heb sterk de indruk dat men alles wat met Hamas te maken heeft, wil vernietigen.
Hamas heeft ook een civiele infrastructuur. Volgens mij heeft dat niets met
zelfverdediging te maken. Hierover wil ik graag een oordeel van de Adviesraad
Internationale Vraagstukken. Daar is niets bijzonders aan.De heer Haverkamp (CDA): De heer Van Bommel
stelt terecht dat het heel lastig is om te beoordelen wat er op dit moment
plaatsvindt. Hoe kan hij dan zonder een beoordeling tot een veroordeling komen?De heer Van Bommel (SP): Ik stel vast dat
Israël met een groot aantal tanks de grens is overgetrokken, dat er steden
worden belegerd, dat steden worden binnengetrokken en dat men daarbij niet
op zoek is naar pantservoertuigen of artillerie, maar naar kleine eenheden
met Kassam-raketten. Ik weet niet of de heer Haverkamp in het leger gezeten
heeft, maar ik stel vast dat je die met tanks niet in bewoond gebied zult
vinden. Dat veroordeel ik dus. Daarmee is men niet effectief
bezig met de bestrijding van de terreuraanvallen van Hamas.De heer Voordewind (ChristenUnie): Wij hebben
de heer Van Bommel gezien in de demonstratie die anderhalve week geleden op
zaterdag plaatsvond. Hij veroordeelt nu eenzijdig het geweld van Israël.
Hij riep in de demonstratie «intifada, intifada, Palestina vrij».
Hij riep daarmee op tot gewelddadig verzet en tot een derde intifada. Hoe
rijmt hij dat met de uitspraken die hij nu doet en waarmee hij geweld veroordeelt?
Vindt hij terugkijkend op zijn deelname aan de demonstratie, waar andere kreten
zoals «Hamas, Hamas, Joden aan het gas» te horen waren, zijn uitspraak
oliedom of een slimme slogan?De heer Van Bommel (SP): Ik kan merken dat
de heer Voordewind niet bij die demonstratie aanwezig was. Ik heb daar het
geweld van beide zijden ondubbelzinnig veroordeeld, zowel de raketaanvallen
van Hamas als het buitensporig geweld van Israël. Ik heb niet opgeroepen
tot een derde intifada. Ik heb niet opgeroepen tot gewapend verzet. «Intifada»
is een term die staat voor verzet tegen een bezetting. Dat verzet hoeft niet
per se gewelddadig te zijn. Ik heb afstand genomen van het gewelddadige karakter
van de aanvallen van Hamas en ook van een intifada.De heer Voordewind (ChristenUnie): Dan refereer
ik even aan de Kamervragen van de heer Van Bommel van een tijdje geleden.
Hij verwees toen zelf naar een intifada die ook zelfmoordaanslagen zou kunnen
inhouden. Hij weet precies wat «intifada» betekent. Ik heb hem
op de filmpjes teruggezien en hij roept consequent als een soort mantra «intifada,
intifada, Palestina vrij». Daar zal hij heel Palestina mee bedoelen.
Hij moet nu dus niet weglopen. Ik heb hem in de media horen zeggen dat hij
zijn uitspraken betreurt. Laat hij dat dan ook hier in de Kamer toegeven.De heer Van Bommel (SP): Ik heb in de media
gezegd dat ik betreur dat die uitspraak zo wordt uitgelegd. Dat betreur ik.
Achteraf zeg ik dat die uitspraak onhandig was. U moet mijn woorden en mijn
vraag niet verdraaien. Als u mijn vragen erbij pakt, zult u de voetnoten zien.
In voetnoot 2 verwijs ik naar mededelingen die gedaan zijn door Hamas. Hamas
geeft daar die betekenis aan. Ik neem afstand van Hamas en ik veroordeel het
optreden van Hamas, ook in het kader van een intifada.De heer Voordewind (ChristenUnie): Nu verwijt
de heer Van Bommel ons dat wij het begrip «intifada» verkeerd
zouden interpreteren, terwijl wij heel goed weten wat het precies inhoudt,
gezien de historie met twee intifada’s. De heer Van Bommel verwijst
in die Kamervragen zelf naar zelfmoordaanslagen. Hij moet nu niet de schuld
bij ons leggen. Hij moet verantwoordelijkheid nemen voor zijn eigen uitspraken
en niet zeggen dat die verkeerd worden uitgelegd.De heer Van Bommel (SP): Ik ga over de intentie
van mijn woorden. De toehoorder gaat over de interpretatie daarvan. Dat is
het verschil.De heer Voordewind (ChristenUnie): Historisch
gezien weet de heer Van Bommel precies waar «intifada» op slaat.
Hij weet dat dit een gewelddadige opstand is. Hij moet zich niet verschuilen
achter vage definities. Als politicus moet je je woorden precies formuleren.
Hij heeft het in de demonstratie herhaaldelijk gezegd. Hij heeft er kennis
van kunnen nemen dat in die demonstratie Hamasvlaggen werden meegedragen.
Uitspraken als «Hamas, Hamas, Joden aan het gas» werden geroepen.
Hij moet verantwoordelijkheid nemen of zijn woorden terugnemen.De heer Van Bommel (SP): De heer Voordewind
weet heel goed wat er tijdens de eerste intifada gebeurd is. Dat was niet
alleen geweld. Dat is begonnen met burgerlijke ongehoorzaamheid, stakingen,
weigering om te registreren, et cetera. Wat het tweede betreft: ik neem geen
verantwoordelijkheid voor wat een stelletje radicalen uitroept in een demonstratie
waarin ik meeloop. Daar weiger ik verantwoordelijkheid voor te nemen. Als
ik het gehoord had, zou ik uit de demonstratie zijn vertrokken.De heer Van Baalen (VVD): Ik begrijp dat de
heer Van Bommel van mening is dat het woord «intifada» door hem
niet in de gewelddadige zin van het woord is gebruikt en dat hij geweld dus
verwerpt; waarvan akte. Wij zullen hem volgen in zijn uitspraken na vandaag.
Daarnaast zegt hij dat hij uit de demonstratie zou zijn weggelopen als hij
had geweten of gehoord dat men had geroepen «Hamas, Hamas, Joden aan
het gas». Bij dit soort demonstraties wordt dit soort kreten altijd
gebruikt. Is het misschien verstandig als de heer Van Bommel dit soort demonstraties
in de toekomst niet meer bijwoont?De heer Van Bommel (SP): Het recht om te demonstreren
is een grondrecht dat iedereen toekomt. Nu weet ik wel dat de VVD niet gemakkelijk
de straat op gaat en weinig verwantschap met dit recht heeft, maar mijn partij
heeft dat wel. Ik zal de straat op gaan als ik dat wil en als ik denk dat
ik een goede zaak steun. Als u mij oproept om nog beter op te letten op wat
er door anderen gezegd wordt, zal ik die oproep ter harte nemen.De heer Van Baalen (VVD): Dat laatste punt
zullen wij noteren. Misschien is het verstandig om aan de organisatoren van
dit soort demonstraties te vragen of zij er alles aan doen om dit soort slogans
te voorkomen.De heer Van Bommel (SP): Ik heb in mijn toespraak
die ik bij die demonstratie gehouden heb, alle aanwezigen gevraagd om een
waardige demonstratie te houden en onze tegenstanders geen instrumenten in
handen te geven om de aandacht af te leiden van de zaken waar het werkelijk
om gaat. Ik heb de woorden van de heer Van Baalen dus al ter harte genomen
nog voordat hij ze uitgesproken had.Mevrouw Verdonk (Verdonk): De heer Van Bommel
wilde de tegenstanders geen argumenten in handen geven. Ik heb die filmpjes
ook gezien. De leuzen, die ik niet eens wil herhalen, werden vlak achter de
heer Van Bommel geroepen. Hij was echter zelf zo druk met schreeuwen dat hij
graag een intifada wilde, terwijl hij heel goed weet dat een intifada ook
oproept tot geweld, dat hij dat blijkbaar niet eens hoorde. Ik stel voor dat
wij als volksvertegenwoordigers van Nederland altijd beseffen waartoe wij
oproepen. Alleen het feit al dat «intifada» ook oproept tot geweld,
is al voldoende om de term «intifada» niet te gebruiken en niet
mee te willen doen aan dit soort demonstraties.De heer Van Bommel (SP): Ik laat mij door
mevrouw Verdonk geen spreekverbod en geen demonstratieverbod opleggen. Dat
is alles wat ik hierop te zeggen heb.Mevrouw Verdonk (Verdonk): In Nederland kennen
wij gelukkig geen spreekverboden en die moeten wij ook helemaal niet willen.
Ik doe een appel op de eigen verantwoordelijkheid van een parlementariër.
Als wij meedoen aan maatschappelijke acties moeten wij altijd als belangrijke
factor meewegen of onze uitlatingen aanleiding zouden kunnen geven tot geweld.
Als dat zo is, stel ik voor om de gedragsregel te hanteren dat wij niet meedoen.De heer Van Bommel (SP): Ik neem kennis van
deze interessante opvatting van mevrouw Verdonk.Het kabinet geeft geen oordeel over de proportionaliteit. Het kabinet
zegt slechts dat het de indruk heeft dat Israël «zich beperkt».
Proportinaliteit is een zeer belangrijk aspect van het humanitair oorlogsrecht.
Ik heb daarover een aantal vragen. Met de bewering van de regering dat zij
de indruk heeft dat Israël zich beperkt in het achterhoofd, wil ik vragen
of proportionaliteit een voorwaarde is die voor de regering van belang is.
Voor Israël en voor sommige fracties lijkt dat namelijk niet het geval
te zijn. Is het kabinet op de hoogte van het feit dat secretaris-generaal
Ban Ki-moon op 27 december, naast een veroordeling van Hamas, ook een
veroordeling heeft uitgesproken van het excessieve geweld van Israël?
Waarom deelt de regering die opvatting niet? Deelt de regering de opvatting
dat bij twijfel aan proportionaliteit nader onderzoek noodzakelijk is? Dat
is bijvoorbeeld de wens met betrekking tot de aanval van afgelopen week op
die school. Ik stel voor dat de regering bij de VN aandringt op een breed
onderzoek naar proportionaliteit. Dan kunnen tevens de berichten worden onderzocht
dat er witte fosfor en granaten met verarmd uranium worden gebruikt en alle
andere kwesties die raken aan de proportionaliteit.De hamvraag is of er sprake is van oorlogsmisdaden. Die kwalificatie wordt
gebruikt door niet de minsten: dominee Desmond Tutu, CDA’er Dries van
Agt en Thijs Berman, lijsttrekker van de PvdA voor de Europese verkiezingen.
De feiten wijzen ook in de richting dat er sprake is van oorlogsmisdaden.
Gebruik van artillerie en zware beschietingen in bevolkingscentra zijn nooit
geoorloofd. Overigens is het ook misdadig om vanuit die bevolkingscentra raketten
af te schieten op Israël. Waarop baseert de regering de verwachting dat
Israël al het mogelijke zal doen om te voorkomen dat burgers slachtoffer
worden van de militaire acties?Ten slotte heb ik op dit punt nog twee vragen. Kan de minister bevestigen
dat deze oorlog niet onverwachts kwam, maar in de afgelopen zes maanden is
gepland en voorbereid? Kan de minister reageren op de analyse, zoals die ook
gemaakt is aan Israëlische zijde, dat het moment van de inval in Gaza
alles te maken heeft met de verkiezingen die op 10 februari in Israël
worden gehouden?Naast «legitimiteit» en «proportionaliteit» is
ook «effectiviteit» een belangrijk begrip in het oorlogsrecht.
Meent de regering dat de aanpak van Israël effectief is? Terecht constateert
de regering dat de militaire actie niet heeft geleid tot beëindiging
van de raketbeschietingen door Hamas. De aanval was daar wel op gericht.Een duurzaam bestand kan alleen via de onderhandelingstafel worden bereikt.
De regering noemt het opmerkelijk genoeg winst dat de Palestijnen en Israëliërs
zo rechtstreeks en intensief met elkaar in onderhandeling zijn. Ik juich dat
toe. Eindelijk erkent de regering dat overleg met de Palestijnen noodzakelijk
is. Hamas is een deel van het probleem, maar praten met Hamas is ook een deel
van de oplossing. De internationale politieke boycot van Hamas is op een mislukking
uitgelopen. Er is een VN-resolutie aangenomen, maar er is nog geen bestand.
Hoe verhoudt de VN-resolutie zich tot de onderhandelingen in Egypte? Welke
kans van slagen heeft het initiatief in Egypte?Er is een Nederlands-Deens initiatief om tot EU-waarneming te komen. Lof
voor minister Verhagen – dat mag ook wel een keer – dat hij met
dit initiatief komt. Ik zou vele vragen kunnen stellen over de uitvoering
ervan, bijvoorbeeld met betrekking tot civiel-militair, robuust of niet en
het mandaat, maar dat vind ik voorbarig. Eén vraag vind ik echter wel
van belang: waarom beperkt dit initiatief zich tot de grens tussen Gaza en
Egypte? Waarom kiest men niet ook voor waarnemers aan de grens tussen Gaza
en Israël om openstelling te garanderen op het moment dat er een bestand
komt? Daar ging het fout in het verleden. Die openstelling moet en zal onderdeel
zijn van een bestand; dat kan niet anders. Er kan anders geen humanitaire
hulp worden verleend. Daar moet op worden toegezien. Ik roep
de minister ertoe op om dit onderdeel alsnog ter sprake te brengen. Tevens
roep ik de minister ertoe op om zijn reis naar Azië uit te stellen. Hij
doet een interessant Nederlands-Deens voorstel. Dat vindt gehoor, hij is daarover
in overleg en vervolgens vertrekt hij twee weken naar Azië! Dat is als
een voetballer die aan de bal is en vervolgens het veld verlaat. Ik roep de
minister ertoe op om dat niet te doen.De regering eindigt haar brief met de mededeling dat de gang van zaken
omtrent Israël niet noopt tot een herziening van het kabinetsstandpunt
over verdieping van de relatie tussen de EU en Israël. Ik vind dat om
twee redenen voorbarig. De regering wil zelf een onderzoek naar de aanval
op die school. Wacht dat onderzoek dan af. Het zou kunnen gaan om een schending
van het internationaal recht. Deze oorlog is hopelijk snel ten einde, maar
kan evengoed nog weken of langer duren. Schort de verdieping dan in ieder
geval met die periode op.Ten slotte nog dit: Nederland gold lang als een doorvoerhaven voor wapens
naar Israël. Eind vorig jaar is daar een einde aan gekomen. Dat geldt
niet voor alle EU-luchthavens. Als het aan de SP-fractie ligt, wordt alle
wapendoorvoer via EU-luchthavens verboden indien de bestemming een land is
dat in een spanningsgebied ligt. Duitsland en Engeland zijn Israël zelfs
in strijd met Europese criteria voor wapenexport blijven voorzien van wapens.
Nederland moet daar in de EU een punt van maken. Er moeten strengere eisen
komen en strengere naleving van de criteria van wapenexport.De heer Voordewind (ChristenUnie): De een
na laatste opmerking van de heer Van Bommel betrof een oproep aan de regering
om met haar oordeel te wachten totdat er nadere onderzoeken zouden zijn uitgevoerd
over de proportionaliteit. Het is alleen heel jammer dat de heer Van Bommel
zelf niet de moeite neemt om op de uitkomsten van die onderzoeken te wachten.
In zijn bijdrage heeft hij zijn conclusies al getrokken: het is disproportioneel,
er is sprake van oorlogsmisdaden, et cetera. Waarom brengt hij het gevraagde
geduld niet ook zelf op?De heer Van Bommel (SP): Ik ben inderdaad
al tot dat oordeel gekomen. De Nederlandse regering is tot een ander oordeel
gekomen. Zij wil één incident onderzoeken en tegelijkertijd
voortgaan met het opwaarderen van de relatie tussen de EU en Israël op
grond van het feit dat er geen enkele aanleiding is om daarmee te wachten.
Ik roep ertoe op om te wachten, want zelfs haar eigen onderzoek zou kunnen
leiden tot de conclusie dat er sprake is van overtreding van het internationaal
recht. Overtreding daarvan en schending van mensenrechten is in strijd met
artikel 2 van het associatieverdrag dat Europa met Israël heeft. Dat
gaat over de mensenrechten. Als er sprake is van schending van mensenrechten,
moet dat associatieakkoord worden opgeschort. Dat zijn de spelregels die Europa
heeft afgesproken met Israël.De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik vind
dat de heer Van Bommel zichzelf tegenspreekt. Hij moet consistent zijn. Als
hij de regering vraagt om te wachten op de uitslag van het onderzoek, moet
hij dat zelf ook doen en niet nu al zijn oordeel klaar hebben.De heer Van Bommel (SP): Ik ben er zelf van
overtuigd dat dit het geval is, gezien wat wij inmiddels weten uit mededelingen
van de Nederlandse regering, mededelingen van de Israëlische regering
en mededelingen via de media. Ik betreur dat de Nederlandse regering niet
tot dat oordeel is gekomen.De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter.
Allereerst betreurt de ChristenUnie de vele burgerslachtoffers die zowel aan
Palestijnse als aan Israëlische kant zijn gevallen. De beelden en het
menselijk leed zijn gruwelijk, vooral daar waar mensen zijn gevlucht
in de Gazastrook en dachten veilig te zijn, waarna zij alsnog het slachtoffer
worden van het oorlogsgeweld. Of daar waar ambulances tussen het vuurgevecht
worden getroffen en ook medisch personeel het slachtoffer wordt. Dat zijn
dus mensen die anderen proberen te helpen. Aan Israëlische kant is sprake
van trauma’s na acht jaar luchtaanvallen door de meer dan 6000 afgevuurde
raketten en de doden en gewonden die dit tot gevolg heeft gehad. Op dit moment
ontvluchten duizenden Israëliërs het grensgebied. Zij zijn ontheemd.De ChristenUnie veroordeelt in het bijzonder elk geweld tegen hulpverleners
en medisch personeel. Beide partijen mogen onder geen beding het werk van
hulpverleners onmogelijk maken. Ik kreeg zonet weer berichten binnen dat een
op dit moment opengestelde corridor is beschoten door Hamas. Dit is zeer triest.
Er moet worden voorkomen dat hulporganisaties en de VN zich op dit moment
terugtrekken uit de Gazastrook, zoals nu dreigt te gebeuren. Ondanks de strijd
moet de invoer van humanitaire goederen en medicijnen vrijelijk doorgang vinden.
Hulpkonvooien en ambulances mogen onder geen beding onder vuur worden genomen.
Gewonden moeten worden vervoerd, ook uit de Gazastrook. De ChristenUnie dringt
er bij de minister op aan om dit in zijn contacten met Israël onder de
aandacht te brengen. Ik begrijp uit de laatste brief dat dit ook gebeurt.Laat ik duidelijk zijn dat Israël het volste recht heeft om zich
te verdedigen tegen gewelddadige raketaanvallen van Hamas, ook volgens artikel
51 van het Handvest van de Verenigde Naties. Het gaat hier dus om een legitieme
daad. Het betreft hier een terroristische organisatie die met geweld aan de
macht is gekomen in de Gazastrook en die de eigen burgerbevolking inzet als
een menselijk schild. Hamas heeft zich de vernietiging van Israël tot
doel gesteld.De ChristenUnie betreurt dat Hamas niet bereid was tot de verlenging van
het in juni vorig jaar overeengekomen staakt-het-vuren. Zelfs president Abbas
heeft dit scherp veroordeeld. De verlenging ervan had het huidige bloedvergieten
kunnen voorkomen. Israël heeft inderdaad zes Hamasstrijders tijdens het
bestand getroffen en de grenzen zijn inderdaad mondjesmaat geopend naar de
Gazastrook, maar de beloofde staking van de raketbeschietingen door Hamas
is ook niet nagekomen. Ook al voor 5 november gingen de raketbeschietingen
door. Na 5 november verhevigden de raketaanvallen. Tijdens het bestand
vuurde Hamas circa 700 raketten af op Israël. De raketten hadden een
steeds groter bereik, tot zo’n 45 kilometer, en bedreigden circa een
miljoen Israëliërs. Dit is circa 20% van de bevolking.Uit nadere VN-onderzoeken zal moeten blijken of het door Israël gebruikte
geweld proportioneel is. De ChristenUnie vindt dat op dit moment niet te overzien.
Wij vinden het dan ook verstandig om die onderzoeken af te wachten en zijn
blij dat de regering daar ook zo over denkt. Het is mij wel duidelijk dat
het begrip «proportionaliteit» betrekking heeft op het zoveel
mogelijk beperken van de risico’s van de burgerbevolking. Eveneens is
het volgens het oorlogsrecht verboden om militaire acties primair en uitsluitend
te richten op burgerdoelen. De enige doelen van de Hamasraketten zijn en waren
echter burgerdoelen, zoals scholen, ziekenhuizen, peuterspeelzalen en woonwijken.Het is nu vele malen belangrijker dat zo snel mogelijk een staakt-het-vuren
tot stand wordt gebracht. Dit is echter alleen mogelijk als dit gekoppeld
wordt aan een stevige waarnemersmissie of wat mij betreft een vredesmacht
die erop moet toezien dat de wapeninvoer naar de Gazastrook stopt. Met waarnemen
alleen ontstaat binnen de kortste keren een herhaling van zetten. Er zal niet
louter aan de grens, maar ook in de Gazastrook zelf gecontroleerd moeten worden
op de wapeninvoer vanwege de vele ondergrondse tunnels. Welk mandaat is nodig
voor deze missie, zodat daadwerkelijk de wapeninvoer stopt? Let
wel, het gaat hier niet slechts om het tellen van de wapens.Vindt de minister, ook gezien de Unifil-missie in Libanon, dat waarnemen
alleen niet voldoende is? De missie moet het mandaat hebben om de daadwerkelijke
invoer van wapens te stoppen. Is de minister dit met ons eens? Welke rol van
Egypte eist de minister op? Egypte heeft immers tot nu toe vrij lijdzaam toegekeken
inzake de wapeninvoer via het eigen land. De minister zegt niet te willen
onderhandelen met Hamas. Wij steunen hem daarin. Als er echter een EU-missie
komt, geeft hij dan de drie voorwaarden van het Kwartet op die eerder altijd
golden voordat met Hamas zou kunnen worden gesproken? Volgens de antwoorden
op de Kamervragen van de heer Van Bommel zal dit niet het geval zijn. Hoe
gaat de minister dan Hamas controleren, zonder ermee in contact te treden?
Ik schets het dilemma en ik ben benieuwd hoe hij hiermee omgaat.Hoe schat de minister de kans in dat Iran zijn invloed zal uitoefenen
om Hamas te bewegen tot een hernieuwd bestand? Is de minister niet zeer naïef
hierin, omdat Iran zeer regelmatig oproept tot de vernietiging van Israël?
Het land levert zelfs de wapens voor de strijd van Hamas.Indien Nederland deelneemt aan deze missie, dan vindt de ChristenUnie
dat deze pas ontplooid kan worden als de raketbeschietingen op Israël
stoppen en daadwerkelijk een staakt-het-vuren wordt bereikt. Ook vindt de
ChristenUnie dat de missie erop moet toezien dat de grenzen voor hulp en economische
goederen richting de Gazastrook worden geopend. «Dual use»-goederen
moeten hier uiteraard van zijn uitgezonderd. Brandstof mag hierbij niet onder
de «dual use»-goederen vallen, maar er moet wel op worden toegezien
dat de geïmporteerde brandstof wordt gebruikt voor de elektriciteitsvoorziening
in de Gazastrook.De heer Van Bommel (SP): Het is interessant
wat de heer Voordewind zegt. Er moet worden toegezien op de openstelling van
de grenzen en het doorlaten van humanitaire hulp. Vindt hij dat daarbij ook
een rol voor de internationale gemeenschap is weggelegd?De heer Voordewind (ChristenUnie): Dat heb
ik inderdaad gezegd. De missie moet een tweeledig doel hebben. Er moet worden
toegezien op de gecontroleerde openstelling van de grenzen en op de wapeninvoer.Uitgangspunten voor de ChristenUnie richting de toekomst zijn het recht
op veilige, door Hamas erkende grenzen van Israël en een levensvatbare
staat voor de Palestijnen, inclusief de Gazastrook. Daaraan moet na een bestand
gezamenlijk worden gewerkt. Zolang Hamas Israël niet wil erkennen en
uit is op de vernietiging ervan, kan er geen wederzijds vertrouwen ontstaan
tussen beide partijen. Israël moet van zijn kant de bevolking in de Gazastrook
wel in staat stellen, zich te ontwikkelen, opdat de voedingsbodem voor de
ontevredenheid en de afkeer tegen Israël wordt weggenomen.Tot slot. Ik zeg dit alles vanuit het veilige Nederland, terwijl ik niet
woon in een land waar de bevolking dagelijks te lijden heeft onder de dreiging
van geweld en aanslagen.De heer Van Baalen (VVD): Hoe beoordeelt de
heer Voordewind de uitspraken van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking?
Hij heeft gezegd dat Israël in feite de humanitaire hulpverlening aan
de Palestijnen belemmert, zo niet verhindert. Deelt hij die mening?De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik kan
dit niet overzien. Ik heb net berichten gekregen dat juist Hamas de toevoer
van hulpgoederen belemmert en het bestand met de corridor tussen 12.00 uur
en 15.00 uur heeft geschonden. Ik vraag de regering zowel Hamas als Israël
ertoe op te roepen, de hulpgoederen vrijelijk in de Gazastrook in te laten
voeren.De heer Van Baalen (VVD): Ik heb gevraagd
of de heer Voordewind de observatie van minister Koenders deelt.De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik kan
dat op dit moment niet overzien.De heer De Roon (PVV): Voorzitter. Vanuit
de Gazastrook, beter gezegd vanuit «Hamastan», zijn de afgelopen
jaren meer dan 8000 raketten afgevuurd op het zuiden van Israël. Deze
raketten zijn afgevuurd op Israëlische burgers, op straten, scholen,
woningen en winkels van Ashdod en andere plaatsen, in het bijzonder Sderot.
Bijna een miljoen Israëlische burgers leven binnen het bereik van de
Kassams en andere raketten van Hamas. Geen land ter wereld zou accepteren
dat burgers dagelijks belaagd worden met raketaanvallen, zelfs Nederland niet.
Ook Israël accepteert dit gelukkig niet langer. Wat ons betreft had Israël
deze actie al kunnen starten na de eerste raketten die Hamas op burgers in
Israël afvuurde. Eind december jongstleden startte Israël ter verdediging
van zijn bevolking een volledig proportionele en legitieme militaire operatie.
Aanvankelijk betrof dit alleen een luchtoperatie, maar omdat Hamas sindsdien
meer dan 400 raketten op Israël afvuurde, was een grondoperatie onvermijdelijk.
Namens de fractie van de PVV spreek ik steun uit voor deze operatie.Hamas is een terroristische organisatie en drievoudig oorlogsmisdadiger.
Ten eerste omdat zij er welbewust op uit is, Israëlische burgers te doden.
Ten tweede omdat zij Palestijnse burgers als menselijk schild gebruikt. Ten
derde is zij uit op de vernietiging van een lidstaat van de Verenigde Naties.Wat de eerdere heersers over Palestina nooit hebben gedaan, heeft Israël
een paar jaar geleden wel gedaan. Het heeft de Palestijnen, in Gaza, hun eerste
soevereine gebied ooit toegestaan. Zijn de Palestijnen daar toen overgegaan
tot het opbouwen van een natie? Nee, het door Iran gesponsorde Hamas-bewind
heeft alle beschikbare middelen aangewend om van de Gazastrook een terreurbasis
te maken. De afgelopen jaren is duidelijk geworden dat land voor vrede niet
helpt. De afgelopen weken zien wij het definitieve einde van deze uiterst
naïeve droom. Land voor vrede is het medicijn dat gebaseerd is op de
verkeerde diagnose. De jihad tegen de enige democratie in het Midden-Oosten,
Israël, is geen territoriaal, maar een ideologisch conflict. Hamas streeft
niet naar stukjes land, maar naar de overwinning van de islam. Hetzelfde geldt
voor Hezbollah. Het conflict is pure jihad, de door de Koran aan elke moslim
opgedragen plicht. Israël is net als brandhaarden zoals Kashmir, Sudan,
Kosovo en de Kaukasus gelegen op de grens van de islamitische wereld en de
niet-islamitische wereld. Voor de islam is heel Israël, ook Tel Aviv
en Haifa, bezet gebied, dat bevrijd moet worden.In dit conflict tussen beschaving en barbarij ligt er ook een taak voor
Nederland. Ik vraag de minister of hij wil helpen om Israël ervan te
doordringen dat Israël niet alleen betrokken is in een territoriaal,
maar ook in een ideologisch conflict. Het vecht niet alleen voor zichzelf,
maar voor het gehele vrije Westen. De strijd tegen Israël is ook een
strijd tegen Europa en Nederland. Ik vraag de minister tevens om er bij Israël
op aan te dringen, nu door te zetten in de uitschakeling van Hamas. Ieder
compromis met de islam wordt gezien als een teken van zwakte. Een staakt-het-vuren
in deze situatie verdient onze steun alleen als Israël daar zelf aan
toe is. Terwijl wij nu aan het vergaderen zijn, is op teletekst het bericht
verschenen dat zowel Israël als Hamas op dit moment geen bestand wil.
Onze steun voor het voorstel van de minister van Buitenlandse Zaken om de
grens tussen Gaza en Egypte weer door waarnemers te laten bewaken, is louter
mogelijk als Israël daaraan toe is en dit een adequate oplossing vindt.
Wij vinden dat Nederland alleen dan hieraan een bijdrage kan leveren, maar
dit mag slechts in VN-verband plaatsvinden. Wij gaan niet akkoord met een
EU-missie, want wij vinden dat de Europese Unie enkel moet samenwerken
op economisch terrein en geen buitenlandse politiek behoort te bedrijven.
Het is een schande – als het waar is – dat Obama met Hamas wil
praten. Ik vraag de minister om afstand te nemen van een dergelijke inzet
en uit te spreken dat Nederland contacten met de Hamas-oorlogsmisdadigers
niet steunt, tenzij zij voor een oorlogstribunaal worden gesleept.Terwijl Israël voor het vrije Westen de kolen uit het vuur haalt,
worden in datzelfde vrije Westen veel inspanningen gedaan om Israël zoveel
mogelijk te dwarsbomen. Sinds het begin van de Israëlische militaire
operatie hebben sommigen hun masker afgeworpen en hun ware gezicht, een gezicht
van haat, laten zien. Tussen het tuig dat schreeuwde «Hamas, Hamas,
Joden aan het gas», tussen de portretten van Khomeini en Nasrallah en
tussen de vlaggen van Hamas en Hezbollah, riepen Gretta Duisenberg en Harry
van Bommel op tot een intifada tegen Israël. Mijnheer Van Bommel, een
intifada is echt niet het strooien van bloemen, maar in de moderne praktijk
van de islam in het Midden-Oosten het strooien van raketten en bommen. Een
oproep tot intifada is een tekst die een Nederlandse parlementariër onwaardig
is. De Turkse premier Erdogan die we nog kennen van de woorden «de minaretten
zijn onze bajonetten, de koepels onze helmen, de moskeeën onze barakken
en de gelovigen onze soldaten» sprak nu over de zelfvernietiging van
Israël en zei dat Allah Israël zal straffen.De PVV-fractie staat niet aan de kant van de Hamas-oorlogsmisdadigers,
maar aan de kant van het enige lichtbaken in een gitzwart Midden-Oosten, de
democratische rechtsstaat Israël. Wij hopen dat «Hamastan»
binnenkort weer gewoon de Gazastrook is. Wij wensen alle dappere Israëlische
jonge mensen die op dit moment ook voor onze vrijheid vechten, alle sterkte
en succes toe.De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
Ik mocht vanmorgen als gast aanwezig zijn op een pro-Israëlmanifestatie
van een aantal voornamelijk joodse en christelijke organisaties. Het mooie
van dat soort manifestaties is dat je er zomaar bij kunt aanschuiven zonder
dat je je van tevoren hoeft af te vragen of er allerlei haatzaaiende leuzen
worden gescandeerd. Dat is namelijk bij dat soort bijeenkomsten niet het geval.
Aan de ene kant wordt er positief gesproken over het recht van Israël
om zich te beschermen. Aan de andere kant wordt er ook gesproken over alle
mensen als schepselen van God, ook over mensen uit Palestijnse gebieden of
waar dan ook. Dat is de toonzetting waar de SGP en ik ons bij thuis voelen.
Ik noem die manifestatie, omdat bij mij is blijven hangen wat de heer Naftaniël
ooit zei: een oorlog of militaire actie is nooit iets om toe te juichen. Dat
vond ik mooi gezegd, want het is altijd verdrietig en pijnlijk als je ziet
welk leed daarbij aan de orde is. Die opmerking wilde ik dan ook allereerst
hebben gemaakt.Het gaat nu uiteindelijk echter ook over de politieke beoordeling of weging
van de actie die aan de gang is. Voor de SGP-fractie staat vast dat de militaire
acties van Israël begrijpelijk en gerechtvaardigd zijn. Het is een onvervreemdbare
verantwoordelijkheid van een overheid om de levens van haar burgers te beschermen.
Ettelijke maanden heeft Hamas Israël bestookt met raketten en mortieren,
terwijl Israël zich lange tijd heeft ingehouden. Israël heeft terughoudend
gereageerd op de voortdurende raketbeschietingen door Hamas. Wat de voortdurende
raketbeschietingen concreet betekenen, is nu vaak onderbelicht in de menings-
en beeldvorming over deze acties, namelijk dat talloze kinderen niet durfden
naar school te gaan of buiten te spelen en dat Israëliërs dag in
dag uit in schuilkelders hebben doorgebracht. Welnu, dat zijn typisch allemaal
effecten van terroristische acties en dreigingen. Dat was bij de raketbeschietingen
voortdurend aan de orde. Dan is het alleszins begrijpelijk en gerechtvaardigd
dat Israël uiteindelijk, dus niet overhaast, heeft gezegd: wij kunnen
dit niet langer tolereren en accepteren; het is tijd voor een
actie met als aan Hamas gericht trefwoord: staakt-het-vuren, schakel die installaties
uit. Israël heeft nu zijn verantwoordelijkheid genomen. Geen enkel land
kan en mag toestaan dat zijn burgers voortdurend worden beschoten en in angst
moeten leven. Hamas is een belichaming van een gruwelijke, nietsontziende,
terroristische, islamitische ideologie die de vernietiging van de joodse staat
beoogt. Daar hoef ik geen nadere studie over en dat is niet een persoonlijk
oordeel over de doelstellingen van deze organisatie. Het is gewoon uit haar
eigen handvesten af te lezen dat zij uit is op de vernietiging van de joodse
staat.In het licht van de feiten en omstandigheden van de afgelopen tijd, ben
ik er absoluut niet als de kippen bij om maar weer het meetlatje erlangs te
leggen om te bepalen of het wel precies proportioneel is, zoals anderen hier
wel doen. Ik vind het al helemaal levensgevaarlijk om het een en ander louter
te gaan afmeten aan het aantal slachtoffers. Dat zou namelijk Hamas, die er
uiteindelijk niet op uit is om haar eigen mensen te beschermen, op heel verkeerde
gedachten kunnen brengen: als je in staat bent om ervoor te zorgen dat er
zo veel mogelijk slachtoffers vallen in het eigen gebied, krijg je de solidariteit
van mensen die zeggen: Israël is buitensporig bezig. Dat is een levensgevaarlijke
benadering. Laten wij ons gemakkelijke oordeel over disproportionaliteit dus
niet gaan afmeten aan aantallen slachtoffers.Vooralsnog zie ik één ding wel, namelijk dat Israël
geen zelfmoordaanvallen in Gaza pleegt en niet zomaar raketbeschietingen doet
middenin Palestijnse bevolkingscentra. In dat opzicht is er geen sprake van
proportionaliteit, of met gelijke munt terugbetalen van wat door Hamas is
gedaan de afgelopen tijd. Wij hebben geen enkele reden om te betwijfelen dat
de inzet van Israël daadwerkelijk is zoals die is beoogd. Laat de vraag
of daarbij toch dingen gebeuren die te ver gaan of anders hadden gekund, worden
onderzocht. Dat moet in openheid kunnen worden bekeken. Ik heb echter geen
enkele behoefte om nu een prematuur oordeel hierover uit te spreken.Wij hebben met instemming kennisgenomen van de toonzetting en de inhoud
van de reactie van de regering. Wij vinden die weloverwogen, met de goede
balans. Ik heb nog wel een vraag over het voorstel dat de minister van Buitenlandse
Zaken zelf heeft gedaan, waarvoor wij hem prijzen, om te bekijken hoe het
nog tot een civiele missie kan komen. Dat voorstel heeft hij samen met de
Deense minister gedaan. Hoe verhoudt dit soort voorstellen zich tot de inzet
op een staakt-het-vuren in het gebied nu? Voor ons is het namelijk essentieel
dat een staakt-het-vuren, dat natuurlijk iedereen graag wil, er uiteindelijk
toe moet leiden dat wij niet een herhaling van zetten krijgen en dat zo’n
staakt-het-vuren niet weer een opstapje is naar een nieuw offensief tegen
Israël. Wij moeten dus een echt staakt-het-vuren hebben dat ergens toe
leidt; anders hebben wij liever geen staakt-het-vuren, hoe pijnlijk het ook
is. Het moet immers een keer zijn afgelopen met de voortdurende raketbeschietingen.
Dat is de legitieme inzet van deze actie. Als dat op een niet-militaire manier,
zonder geweld, kan worden bereikt, zien wij dat liever vandaag dan morgen.
Dat moet echter wel de uitkomst zijn van zo’n staakt-het-vuren. Is de
regering het met ons eens dat deze koppeling essentieel is?Ik wil nog een vraag stellen over de houding van de Arabische wereld.
De Arabische wereld lijkt ook verdeeld te zijn over de huidige situatie. De
Egyptische en Saudi-Arabische leiders lijken bepaald niet zomaar partij voor
Hamas te kiezen. Kan de minister over dergelijke aspecten zijn opvatting geven?
Welke perspectieven liggen er in de houding van de Arabische wereld?Tot slot hopen wij natuurlijk van harte dat de humanitaire noden in het
hele gebied, ook in de Palestijnse gebieden, zo snel en goed mogelijk kunnen
worden gelenigd en dat alle inzet daarop blijft gericht. Het is onze wens
en bede dat er werkelijk vrede in deze regio zal ontstaan. Het is een bitter
gegeven dat oorlog soms helaas als uiterste middel nodig is om die vrede
te verkrijgen. Hoe paradoxaal het ook klinkt, het zou echter toch een wenselijke
uitkomst kunnen zijn, volgens ons ook moeten zijn, dat deze militaire acties
uiteindelijk niet los te zien zijn van het verdere vredesproces, maar ermee
samengaan en dat duidelijk is dat Israël niet uit zwakheid voor vrede
kiest, maar uit overtuiging.De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. De situatie
in de Gazastrook is vanuit menselijk perspectief buitengewoon ernstig. Wij
spreken onze afschuw uit over het feit dat er zo veel onschuldige slachtoffers
zijn van terreur. Als Nederland een bijdrage kan leveren aan het verzachten
van het lot van de mensen in en rondom de Gazastrook, zowel aan Palestijnse
als aan Israëlische zijde, al is het maar een beperkte bijdrage, dan
moet Nederland dat niet nalaten. De inzet van de CDA-fractie in dit debat
is dan ook: welke stappen kunnen wij vanuit Nederland samen met individuele
landen, zoals Denemarken, en de EU als geheel zetten om een staakt-het-vuren
dichterbij te brengen? Wij scharen ons achter de leus van de mensen die vanochtend
een petitie hebben aangeboden: Nederland voor vrede en tegen terreur.Er is al voldoende gezegd over eerdere uitlatingen bij andere demonstraties.
Daar zal ik het dan ook maar niet over hebben.Naast een wapenstilstand moet er zo snel mogelijk verlichting komen van
het lot van de mensen in Gaza. Op dit moment ontbreekt het de mensen in Gaza
aan vrijwel alle basisbehoeften van voedsel en veiligheid. Aan de andere kant
van de grens leven meer dan 650 000 Israëliërs onder de directe
dreiging van de raketten van de terroristische organisatie Hamas. Deze dreiging
heeft ervoor gezorgd dat de Israëlische regering geen andere mogelijkheid
meer zag dan met militairen de Gazastrook in te trekken, nadat het deze eerder
had ontruimd in ruil voor vrede en veiligheid voor zijn burgers. In de ogen
van de CDA-fractie heeft de regering van Israël terecht de verantwoordelijkheid
genomen om de veiligheid te garanderen van al haar burgers. Dit recht is ook
vastgelegd in artikel 51 van het Handvest van de Verenigde Naties.Hamas heeft met geweld het gezag in de Gazastrook overgenomen en misbruikt
de machtsbasis en de aanwezigheid van anderhalf miljoen menselijke schilden
om raketten af te vuren op de burgers van Israël. Het leven in Gaza kenmerkt
zich door wetteloosheid en uitzichtloosheid voor de bevolking, hetgeen radicalisme
in de hand werkt. In een dichtbevolkt gebied als Gaza is extra terughoudendheid
noodzakelijk maar moeilijk, juist als een tegenstander zich bewust verschanst
in of nabij civiele objecten, zoals scholen en ziekenhuizen. De regering heeft
bij monde van minister Verhagen al opgeroepen tot terughoudendheid. In de
ogen van mijn fractie is met het incident rond de beschieting van een VN-school
die grens van terughoudendheid wel heel dichtbij gekomen. Wij vinden het terecht
dat dit wordt onderzocht en dat er ook vanuit Israël kritiek is op het
optreden van het eigen leger. Deze veilige havens van de VN zijn de enige
plek waar mensen heen kunnen nu de grenzen gesloten zijn. Heeft de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking tijdens zijn gesprek met de VN ook gesproken
over de vermoedens dat Hamas juist deze veilige havens opzoekt om raketten
af te schieten?De heer Van Bommel (SP): De heer Haverkamp
zegt dat met het incident bij de school van de VN de grenzen van de terughoudendheid
wel zijn genaderd. In het programma Pauw & Witteman zei hij afgelopen
week ondubbelzinnig: dat had niet mogen gebeuren. En hij zei ook: de Nederlandse
regering neemt daar afstand van. Dat laatste heb ik niet kunnen lezen in de
brief van de regering, en het eerste hoor ik hem vandaag niet herhalen, terwijl
ik dat oordeel juist zo helder vond. Kan de heer Haverkamp dat oordeel vandaag
niet gewoon herhalen?De heer Haverkamp (CDA): Ja, ik heb toch ook
gezegd dat die beschieting wat ons betreft nooit had mogen plaatsvinden?De heer Van Bommel (SP): Dat hebt u op tv
gezegd en nu zegt u het hier. Dank u wel.De heer Haverkamp (CDA): Alstublieft. Het
spijt mij dat daar onduidelijkheid over was.Het punt blijft natuurlijk overeind dat dit een veilige plek is waar mensen
zich veilig voelen en dat moet worden voorkomen dat een terroristische organisatie
van daaruit haar raketten kan afschieten. Ik hoop dat onze regering de VN
erop heeft aangesproken dat die onduidelijkheid nog steeds bestaat.De heer Van Baalen (VVD): Natuurlijk hoopt
de VVD ook dat vrijhavens, zoals scholen, niet hoeven te worden bestookt,
maar als er vanuit die scholen of andere vrijhavens wordt gevuurd, dan moeten
de Israëli’s dat vuur kunnen beantwoorden. Bent u dat met mij eens?De heer Haverkamp (CDA): Men kan het, maar
of het mag, is een andere vraag. Als Nederland zijn troepen inzet, hebben
zij heel duidelijk de instructies om zo terughoudend mogelijk te zijn in het
beschieten van burgerdoelen. Als op een gebouw symbolisch de VN-vlag wappert,
mag je van een land verwachten dat het er alles aan doet om te voorkomen dat
het gebouw wordt geraakt. Dat is de opvatting van de CDA-fractie.De heer Van Baalen (VVD): Dat er vanuit het
gebouw is gevuurd, moet nog worden vastgesteld en dat wil de regering ook
laten onderzoeken, maar als er vanuit dat gebouw wordt gevuurd, dan kan Israël
rechthebbend dat vuur beantwoorden. Dat bent u toch met mij eens?De heer Haverkamp (CDA): Wij vinden dat dan
mag worden verwacht dat je alles doet om te voorkomen dat er gevuurd moet
gaan worden. Je moet uiterste terughoudendheid betrachten bij dat soort gebouwen.
Je moet ten eerste voorkomen dat daar überhaupt Hamasstrijders zitten.
Daarom vind ik het ook zo belangrijk dat onze regering ook in het telefoongesprek
met de Verenigde Naties duidelijk heeft gemaakt aan die organisatie dat zij
er alles aan moet doen om te voorkomen dat gebouwen waarop een VN-vlag wappert,
door Hamas worden misbruikt om raketten uit af te vuren.De heer Van Baalen (VVD): Is het dan niet
beter om uw voorlopig oordeel dat dit de grens van de proportionaliteit dicht
heeft genaderd, op te schorten tot daadwerkelijk is onderzocht wat er is gebeurd?
U loopt op de feiten vooruit.De heer Haverkamp (CDA): Het is een feit dat
door de Israëlische regering en door het Israëlisch leger is geschoten
op een VN-gebouw. Daarvan zeggen wij: dat had moeten worden voorkomen. Die
mening wordt ook gedeeld door leden van de Israëlische regering. Zij
hebben het leger daarop aangesproken en gezegd: dat moeten wij samen voorkomen.Terecht vindt de Nederlandse regering het onaanvaardbaar dat humanitaire
hulp aan de inwoners van Gaza geen doorgang kan vinden. Uit de brief begrijpen
wij dat hierover contact is geweest met de Israëlische ambassadeur in
Nederland. Kan de minister zeggen welke maatregelen de Israëlische regering
neemt?Daarmee kom ik op het punt van de humanitaire hulp. In de brief schrijft
de minister dat hij samen met zijn Deense collega een voorstel heeft gedaan
aan het Europees voorzitterschap om indien gewenst een bijdrage te leveren
aan het mogelijk maken van humanitaire hulptransporten. Dat is
buitengewoon positief. Gezien de situatie in de Gazastrook vinden wij het
ook goed dat er niet is gewacht tot alles in internationaal verband is uitonderhandeld,
maar dat Nederland al voorsorteert om hulp te gaan bieden als de mogelijkheid
ontstaat en dan al klaarstaat om een en ander eventueel te faciliteren. De
CDA-fractie hecht aan een zorgvuldige besluitvorming over de inzet van Nederlanders
in risicovolle gebieden. Bij de inzet van waarnemers in Georgië heeft
de regering de Kamer voortreffelijk betrokken en geïnformeerd. Wij gaan
ervan uit dat dit op dezelfde manier gaat bij een eventuele uitzending van
waarnemers. Graag hoor ik een bevestiging hiervan. Is bij de regering op dit
moment al bekend op basis van welke randvoorwaarden de missie gaat plaatsvinden?
Is het bijvoorbeeld een waarnemersmissie of een vechtmissie? Denkt de minister
aan civiele dan wel militaire waarnemers? Hecht de minister aan een internationaal
mandaat van de VN of anders de EU? Hoe staat de minister tegenover veiligheidsgaranties
van Egypte dan wel Israël? Wij vinden dat die noodzakelijk zijn.Gezien de urgentie is het goed dat de regering niet heeft gewacht tot
er een daadwerkelijk staakt-het-vuren is, maar nu al nadenkt over de manier
waarop zou kunnen worden opgetreden. Ziet de minister echter wel het verschil
tussen een politiek en een humanitair staakt-het-vuren? Zou een humanitair
staakt-het-vuren voor de minister voldoende basis zijn om over te gaan tot
hulp bieden of moet er eerst een politieke afspraak liggen?Een spoedig en duurzaam staakt-het-vuren is noodzakelijk, waarbij een
einde moet komen aan de wapensmokkel door de tunnels. Bij het sluiten van
de achterdeur hoort in de ogen van het CDA wel het openen van de voordeur
door grensposten gecontroleerd open te stellen voor humanitaire hulp en normale
goederenstromen. Deelt de regering de mening van de CDA-fractie dat hierbij
niet alleen de grenspost Rafah moet worden bekeken?Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. Trots
op Nederland heeft de oproepen tot een onmiddellijk staakt-het-vuren en het
ontzien van de burgerbevolking door de strijdende partijen ondersteund en
zal dat ook blijven doen. Mijn fractie is van mening dat Hamas als verantwoordelijk
bestuurder van de Gazastrook een absoluut verkeerde beslissing heeft genomen
door het bestand op 14 december 2008 eenzijdig op te zeggen. Met het
laten voortduren van de raketaanvallen vanuit de Gazastrook op Israëlisch
grondgebied heeft de Hamasleiding niet alleen de eigen inwoners een slechte
dienst bewezen, maar ook de Israëlische tegenaanvallen uitgelokt en tevens
het eigen terroristische imago versterkt. Ook het gebruiken van onschuldige
burgers als schild en het schieten vanuit bewoonde centra om zo tegenvuur
uit te lokken, is een door Hamasstrijders toegepaste tactiek, evenals het
vervolgens misbruiken van de burgerslachtoffers voor propagandadoeleinden.
Dit alles maakt de Hamasleiding verantwoordelijk voor de vele burgerslachtoffers
die er inmiddels te betreuren zijn.Het feit dat in het handvest van 1988 door de religieus fundamentalistische
Hamasleiding de vernietiging van de staat Israël nog steeds als hoogste
doel is vastgelegd, mag in de beoordeling van dit conflict zeker niet buiten
beeld worden gelaten. Trots op Nederland hoopt dat de regering van Israël
de grootsheid kan opbrengen om de strijd snel te beëindigen, ten einde
hulpverlening op gang te kunnen brengen en de burgers in de getroffen gebieden
de gelegenheid te bieden, hun leven weer op te pakken. Het internationale
recht op zelfverdediging en het recht op veilige grenzen kunnen en mogen Israël
niet ontzegd worden, maar het is uiteindelijk aan de inwoners van Gaza zelf
om een oordeel over het handelen van hun eigen bestuurders te vellen.Trots op Nederland heeft voldoende kritische kanttekeningen bij het beleid
van dit kabinet en die laten wij ook herhaaldelijk horen, maar wij leveren geen kritiek omwille van de kritiek. Wij kunnen in alle eerlijkheid
niet anders dan vaststellen dat wij het in grote lijnen volstrekt eens zijn
met de opstelling, het beleid en het handelen van deze minister met betrekking
tot het Gazaconflict zoals door hem verwoord in zijn brieven van 30 december
en 7 januari. Wel zijn wij van mening dat de in zijn brief genoemde brede
steun, ook van de Arabische landen, voor het voorgestelde grenstoezicht bij
de grens van Egypte en Gaza een voorwaarde moet zijn alvorens tot dit internationale
grenstoezicht kan worden overgegaan. Wij vragen de minister dan ook om deze
uitdrukkelijke voorwaarde te onderschrijven. Verder zijn wij van mening dat
alle EU-landen een bijdrage aan dit grenstoezicht moeten leveren, zodat het
ook echt een EU-missie wordt. Het Nederlandse aandeel moet in overeenstemming
zijn met de onderlinge EU-verhoudingen. Daarbij willen wij wel opmerken dat
het, wat ons betreft, een civiele missie moet zijn en dat er geen inzet mogelijk
is van Nederlands Defensiepersoneel. Dat willen wij omdat wij rekening willen
houden met onze inmiddels al veel te zwaar belaste krijgsmacht en om een dreigende
overbelasting van onze soldaten te voorkomen. Graag hoor ik hierover een toezegging
van de minister.Het stoppen van de raketaanvallen moet natuurlijk eveneens een voorwaarde
zijn voor een staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas. Ook op dit punt
hoor ik graag een toezegging van de minister. Tot slot kom ik toch nog even
te spreken over de rol van de SP, en dan gaat het mij natuurlijk vooral om
de rol van de heer Van Bommel. Ik heb hier Kamervragen voor mij liggen die
zijn gesteld door de heer Van Bommel en mevrouw Kant, beiden van de SP-fractie.
Deelt u de mening – vragen zij aan de minister van Buitenlandse Zaken –
dat verdere escalatie van de oorlog een reëel probleem is en dat tot
een derde Palestijnse intifada wordt aangezet, waarin zelfmoordaanslagen in
Israël zullen voorvallen? Voorzitter. Denkt u met dit in uw achterhoofd
even aan die televisiebeelden, waarbij een van de vraagstellers heel duidelijk,
in het zicht van de camera en niet één keer, maar meerdere keren,
roept en schreeuwt om een intifada. Ongelofelijk, voorzitter. Wij zijn van
mening dat een dergelijk optreden verwerpelijk is en een lid van deze Kamer
onwaardig. Wat ons betreft, heeft het Kamerlid in kwestie dan ook iedere geloofwaardigheid
in deze zaak verloren. De door de SP gebruikte term «oorlogsmisdaden»
wijzen wij volstrekt van de hand. Die is in strijd met de realiteit.Trots op Nederland leeft mee met allen die iedere dag te maken hebben
met het oorlogsgeweld en wij hopen van ganser harte dat het heel snel tot
een staakt-het-vuren komt.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. In dit
debat staat een aantal termen centraal. Een van die termen is «proportionaliteit».
Wat ik nu zo mis in de bijdrage van mevrouw Verdonk, is een oordeel over de
beoordeling van de Nederlandse regering. Zij heeft een oordeel over van alles
en nog wat, maar niet over het oordeel van de Nederlandse regering over het
militair handelen van Israël. Wat is haar oordeel daarover?Mevrouw Verdonk (Verdonk): Ik heb gezegd dat
ik het eens ben met het oordeel van de regering in dezen, dus wat wilt u verder
horen? Ik heb geen enkele zin om mee te doen met al die oordelen van u over
disproportionaliteit. Stelt u zich nu eens voor dat uw land constant wordt
aangevallen door een terroristische organisatie vanuit een ander land. Constant
raketaanvallen, constant onschuldige burgers die gedood worden en je hebt
als land – Israël in dit geval – een grote legermacht, want
je bent al heel lang gewend aan al die aanvallen in je omgeving. Wat doe je
dan? Je zet je legermacht in, dat is logisch. Denkt u in dit verband even
aan David en Goliath. Denkt u in dit verband even aan Klein Duimpje en de
Reus. Klein Duimpje schiet ...De heer Van Bommel (SP): Voorzitter.De voorzitter: Mijnheer Van Bommel, laat mevrouw
Verdonk even uitspreken.De heer Van Bommel (SP): Straks krijgen wij
de hele boekenkast van mevrouw Verdonk!Mevrouw Verdonk (Verdonk): De een doet zijn
spelletjes en de ander heeft een boekenkast. Als Klein Duimpje – het
is een verhaal dat wij hier allemaal kennen – propjes blijft schieten
naar de reus, dan weet hij dat er één keer een klap terugkomt.
En de reus is groot, dus dan is de klap hard. Zo werkt dat in de praktijk
en dat hadden ze bij Hamas ook kunnen bedenken, voordat ze hun eigen burgers
blootstelden aan de tegenaanval van Israël.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Mevrouw
Verdonk gaat geheel voorbij aan het punt dat ik te berde breng. Is proportionaliteit
voor haar helemaal geen relevant onderwerp? Doet dat gewoon helemaal niet
ter zake? Gezien haar sprookjesverhalen krijg ik sterk die indruk.Mevrouw Verdonk (Verdonk): Niemand hier aan
tafel – en ik heb alle betogen gehoord – is het met de ander eens
over wat proportioneel is en wat disproportioneel is. Ik vind het proportioneel
dat een democratische rechtstaat als Israël de eigen burgers verdedigt
en daartoe de vele mogelijkheden inzet die men heeft. Hoe kun je als Israëlische
regering zeggen: mensen, eigen burgers, wij willen jullie wel beschermen,
maar wij zetten maar een heel klein stukje in van ons leger, want anders zijn
er misschien een aantal SP’ers in Nederland die het niet proportioneel
vinden? Voorzitter, waar gaat dit over?Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Een
greep uit de uitlatingen van de regering van de laatste dagen. Het is niet
gepast en niet nodig om beide partijen te veroordelen. Wij doen alleen een
oproep aan beide partijen om het oorlogsrecht te respecteren. Hamas wordt
wel veroordeeld. De regering is van mening dat Israël zich beperkt tot
militaire doelen. De regering heeft geen aanwijzingen dat Israël gericht
burgers treft en zij heeft geen oordeel over de proportionaliteit van het
gebruikte geweld door Israël. Proportionaliteit is echter wel de crux
van dit debat. Dat is al eerder opgemerkt. Er zijn al velen die wel een oordeel
daarover hebben aangedurfd. De secretaris-generaal van de VN, Frankrijk, Engeland,
het doorgaans toch o zo voorzichtige Rode Kruis hebben zelfs al met veel verdriet
en spijt moeten constateren dat Israël zijn primaire, internationale,
humanitaire verplichtingen schendt door de hulpverlening te verhinderen.Daarbovenop de beelden die wij allemaal kennen: het bombardement of de
beschieting van de VN-school en de VN-konvooi. Het bombardement van het evacuatiegebouw,
waar Israëlische militairen nota bene zelf Palestijnse slachtoffers naartoe
hadden gebracht, merendeels kinderen, en vervolgens werd het door het Israëlische
leger bestookt. Het nalaten door het Israëlische leger om Palestijnse
gewonden te helpen. Het verhinderen van medische hulp voor uitgehongerde kinderen
die bij de dode lichamen van hun moeders staan, en dit nog allemaal los van
de inmiddels al anderhalf jaar durende blokkade. Wij mogen niet vergeten dat
deze ellende een bevolking treft die al anderhalf jaar lang uitgehongerd wordt.
Van de plaatselijke bevolking leeft 80% onder de armoedegrens van de
VN en het treft een bevolking die merendeels minderjarig is, omdat het merendeel
van die bevolking onder de 17 jaar is. Volgens de cijfers is een tiental Israëlische
doden te betreuren, tegenover 750 – als het er niet meer zijn –
Palestijnse doden.Het zijn feiten die heel treurige boekdelen spreken. Mijn eerste oproep
aan de regering is dan ook om op zijn minst beide partijen evenwichtig te willen beoordelen. Waar de acties en het geweld van Hamas worden beoordeeld,
vraag ik de minister om ook het handelen van Israël te beoordelen. Zij
moet niet alleen de maatstaven in herinnering roepen waaraan die partij zich
moet houden, maar ook zeggen: gebeurt dat nu wel, of gebeurt dat nu niet?De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik ken
mevrouw Peters als iemand die degelijk haar huiswerk doet en precies weet
hoe de historie in elkaar zit, maar ik hoor nu toch een heel eenzijdig verhaal.
Waar ik vanuit de ChristenUnie probeer om beide kanten te belichten, hoor
ik dat GroenLinks alleen opkomt voor Hamas, een terroristische organisatie,
en voor de mensen in de Gazastrook. Waarom niet ook Hamas oproepen om de raketbeschietingen
te stoppen? Dat heb ik haar nog niet horen roepen.Mevrouw Peters (GroenLinks): Laat daar geen
misverstand over bestaan: ook voor de fractie van GroenLinks is het geweld
dat Hamas gebruikt en dat onschuldige Israëlische burgers treft, onaanvaardbaar.
Dat hebben wij al veroordeeld en dat herhaal ik hier graag. Dat is echter
voor ons vandaag niet de crux. De crux is dat het geweld van Hamas al is veroordeeld
door de regering, door ons, maar dat de regering nalaat om ook het Israëlische
geweld te kwalificeren. Dat is waar het voor mij vandaag om gaat. Op zijn
minst vraag ik de regering om het gedrag van beide partijen te veroordelen.
Het gaat niet aan, alleen Hamas met een mokerslag te bedienen en het Israëlische
gedrag alleen met een voorzichtig gummiknuppeltje van de dokter te betasten.
Wil je spijkers met koppen slaan, wil je een diplomatieke rol spelen, dan
zul je op zijn minst beide partijen gelijkelijk met de hamer moeten bedienen.De heer Van Baalen (VVD): Welke dokter gebruikt
nu een gummiknuppel? Ik begrijp uw positie niet. Misschien kunt u die toch
toelichten?Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik weet niet
precies wat de VVD-fractie niet heeft begrepen. Ik vraag de regering om het
gedrag van niet alleen Hamas, maar ook van Israël te kwalificeren.De heer Van Baalen (VVD): Ik bedoelde dat
u spreekt over een gummiknuppel die door een arts wordt gehanteerd. Legt u
eens uit wat u daarmee bedoelt.Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik constateer
dat de regering het gedrag van Hamas met een moker beoordeelt, terwijl Israël
heel voorzichtig wordt opgeroepen om zich ook aan internationale verdragen
te houden: dat bedoel ik met het gummiknuppeltje. Ik roep de regering op om
op zijn minst beide partijen gelijkelijk met de hamer te beoordelen en niet
ongelijk te kwalificeren.Wij hebben nu drie jaar boycotbeleid van Hamas meegemaakt. Ik denk dat
je op zijn minst kunt stellen dat dit beleid gefaald heeft. Het beleid had
ten doel om Hamas op de knieën te dwingen. Het had tot doel om het Kwartet
te laten onderhandelen met de Palestijnse autoriteiten over een vrede. Het
had tot doel om Hamas te marginaliseren. Daarvan is geen sprake, getuige de
vele raketbeschietingen waartoe Hamas nog in staat is, en getuige deze escalatie
van geweld. Ik vraag de regering om zich ervoor in te zetten dat de EU dit
nu al drie jaar durende boycotbeleid eens evalueert en herziet. Is het niet
tijd om misschien over de eigen schaduw heen te stappen en de vraag te stellen
of wij dit beleid niet moeten herzien? Moet er niet misschien toch met Hamas
gepraat worden? Dat is een vraag die ook de aanstaande president van de Verenigde
Staten Obama zich stelt. Het gaat niet langer aan om een vocabulaire van drie
jaar geleden te continueren, waarin Hamas louter en alleen wordt gezien als
een militaire terreurorganisatie. Ja, Hamas heeft een militaire vleugel, maar
daarnaast is Hamas ook een diep in de Palestijnse samenleving
gewortelde«grassrootsorganisatie» met een sociale en een politieke
vleugel. Hamas is niet alleen maar het handvest waarin dingen staan over Israël
waarmee je nooit een duurzame vrede zou kunnen uitonderhandelen. Hamas is
ook een organisatie die zich een langdurig bestand met Israël kan voorstellen
en daarover publiekelijk reeds uitlatingen heeft gedaan.Dan kom ik op mijn derde vraag aan de regering. Wij hebben nu een resolutie
voorliggen van de Veiligheidsraad. Dat juich ik toe. Via de laatste ANP-berichten
begrijp ik echter dat in een verklaring zowel premier Olmert als Hamas heeft
aangegeven niet van plan te zijn om zich daaraan te houden en geen zin te
hebben in een wapenstilstand. Mijn vraag is dus: hoe kan deze VN-Veiligheidsraadsresolutie
worden geïmplementeerd? Wat voor sancties zijn er nodig om het doel van
deze resolutie te implementeren?Ten slotte nog een aantal punten.De voorzitter: Ik verzoek u wel om te gaan
afronden.Mevrouw Peters (GroenLinks): De wapendoorvoer.
Het is algemeen bekend dat de aanval op Gaza door het Israëlische leger
mede wordt uitgevoerd met in Nederland gemaakte wapens. Er bestaan intensieve
contacten tussen Nederlandse en Israëlische militaire bedrijven. Stork
en DSM leveren onderdelen van Apaches en pantservoertuigen, waarmee op dit
moment Gaza wordt bestookt. Nederland dient ook als belangrijk doorvoerland
voor wapens vanuit de VS die in Israël belanden. Nu is het Europese wapenexportregime
zo dat de doorleveranties uit de VS niet worden gecontroleerd en dat wapenzendingen
dus onverminderd doorgaan. Nu Nederland heeft aangeboden de wapensmokkel richting
Hamas te monitoren om die te voorkomen, lijkt het mij gepast om op zijn minst
ook het Europese wapentoetsregime richting Israël aan te scherpen en
er bij de EU op aan te dringen dat de controle aangescherpt wordt. Graag hoor
ik daarop een reactie van de regering.De heer Haverkamp (CDA): Wij hebben dit jaar
juist het wapenexportbeleid aangescherpt. Er vinden nu ook meldingen plaats
en wij gaan ervan uit dat onze bondgenoten zich aan dezelfde spelregels houden
als wij. Hebt u op basis van de gegevens die u nu hebt gekregen – want
wij krijgen keurige rapportages over de wapenleveranties die er plaatsvinden –
het idee dat de VS zich niet aan die afspraken hebben gehouden? En zo nee,
waarom bent u dan van mening dat het regime veranderd moet worden?Mevrouw Peters (GroenLinks): Nederland levert
zelf niet rechtstreeks aan Israël. Wel leveren Nederlandse bedrijven
onderdelen aan Israëlische wapenbedrijven, maar Nederland controleert
niet de wapens en wapenonderdelen die vanuit de VS via Nederland naar Israël
gaan. Het gaat dus om de toetsing van die doorvoer.De heer Haverkamp (CDA): Nederland en de VS
hebben dezelfde wapenverdragen ondertekend over wat je wel en niet mag leveren.
Op het moment dat de VS iets uitvoeren, gaan wij ervan uit dat de VS zich
aan die afspraken houden. Om dat te kunnen controleren, wordt van de VS verwacht
dat zij melden wat zij door Nederland heen voeren. Die meldingen hebben wij
als Tweede Kamer ook ontvangen. Het is een zeer uitgebreide lijst. Hebt u
op die lijst iets kunnen ontdekken waarvan u zegt: dat is tegen de afspraken?
Ik denk het niet, want anders had u dat in een eerder debat al aangegeven.
Als dat niet zo is, waarom zouden dan de regels veranderd moeten worden?Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik vind dat in
tijden van oorlog een aangescherpte toetsing op haar plaats is. Wij willen
precies gaan controleren wat voor wapens er waar dan ook vandaan de Gazastrook
binnengesmokkeld worden. Dan vind ik dat ook het moment gekomen is om eveneens
preciezer te controleren wat voor soort wapentuig Israël binnenkomt en
waarmee mogelijk burgerdoelen in Gaza getroffen worden. Nederland toetst niet
de onderdelen of wapens die vanuit de VS via Nederland Israël binnenkomen.De voorzitter: Ik verzoek u, uw laatste zinnen
uit te spreken.Mevrouw Peters (GroenLinks): Mijn laatste
punt is het Deens-Nederlandse initiatief. Ook van mijn kant waardering voor
dat initiatief. Ik wil graag opheldering van de minister over hoe evenwichtig
dat initiatief in elkaar zit. Ik begrijp heel goed het onderdeel van de monitoring
van de wapensmokkel. Ik begrijp minder goed het onderdeel dat mijns inziens
de hoofdtaak van een dergelijke missie zou zijn, namelijk het openhouden van
de grenzen, zodat hulpgoederen ongehinderd de bevolking van Gaza kunnen bereiken.
Graag daarvan een bevestiging.Ten slotte waardeer ik het dat Nederland een VN-onderzoek bepleit naar
de gang van zaken bij de VN-school. Zou dat onderzoek niet ook een onderzoek
moeten inhouden naar de gang van zaken bij de aanval door het Israëlische
leger op de schuilplaats bij Zeitoun?Antwoord van de ministerDe voorzitter: Ik geef ter beantwoording het
woord aan de minister van Buitenlandse Zaken. Ik stel voor dat wij geen interrupties
plegen, behalve als een lid persoonlijk wordt aangesproken. Daarna krijgt
u in een tweede termijn de gelegenheid om uw reactie te geven op de woorden
van de minister.Minister Verhagen: Voorzitter. De Kamer is
met de brieven van 31 december en van 7 en 8 januari gedetailleerd
geïnformeerd over de ontwikkelingen sinds 27 december, over het
ingelaste EU-overleg in Parijs op 30 december en uiteraard over de internationale
diplomatieke activiteiten om zo spoedig mogelijk een duurzaam staakt-het-vuren
te realiseren. Alvorens in te gaan op de gebeurtenissen van de laatste dagen
en het voorstel dat Nederland met Denemarken heeft gedaan om te komen tot
een betere grenscontrole aan de Egyptisch-Gazaanse grens, hecht ik eraan,
twee punten te maken. In de eerste plaats is het evident dat Nederland niet
op zijn handen is blijven zitten of maar eens heeft afgewacht waar het EU-voorzitterschap
of de Amerikaanse regering mee zou komen. Wij zijn getuigen van een ernstige
crisis, aanzienlijk humanitair leed, een forse terugslag in het vredesproces
en dat is natuurlijk mede de reden geweest waarom de EU-ministers van Buitenlandse
Zaken op 30 december 2008 bij elkaar gekomen zijn. Bij die gelegenheid
heb ik samen met mijn Deense collega Stig/MOller getracht om voorstellen te
doen die een bijdrage kunnen leveren aan het oplossen van de huidige crisis.
Wat zich op dit moment afspeelt in de Gazastrook en Zuid-Israël, is een
menselijk drama.Een ander punt is dat de discussie in de media al heel snel na het uitbreken
van de vijandelijkheden er een werd van voor of tegen Israël en van het
wel of niet veroordelen van Israël. Er is zelfs gesproken over de wenselijkheid
van een derde intifada. Voor zelfmoordaanslagen bestaat geen enkel excuus.
Naar de mening van de Nederlandse regering is het evenzeer volstrekt onverantwoord
om op welke wijze dan ook aan te zetten tot een intifada. De geweldspiraal
die is ontstaan als gevolg van eerdere intifada’s heeft enorm veel burgerslachtoffers
en menselijk leed veroorzaakt. In de brief die ik de Kamer gestuurd heb, wordt
onder meer ingegaan op de juridische aspecten van rechtmatigheid
en proportionaliteit. Ik heb dat ook nog nader toegelicht in mijn antwoorden
op schriftelijke vragen die door verschillende fracties gesteld zijn op dit
punt. Ik kom er ook in de rest van mijn betoog nog op terug.In plaats van mij in die discussie te mengen, heb ik mij in de eerste
week vooral gericht op een spoedige beëindiging van de vijandelijkheden
en de spoedige beëindiging van het humanitaire leed. Dat is waar de partijen
en vooral de burgers in Israël en in Gaza nu het meeste aan hebben. Ik
ben even bezorgd als wie dan ook over de verschrikkelijke gevolgen van deze
crisis. Ik heb mij op 30 december 2008 in Parijs al uitgesproken voor
een onmiddellijk en permanent staakt-het-vuren. Daarbij heb ik benadrukt –
ik herhaal dat hier – dat een staakt-het-vuren alleen duurzaam kan zijn,
als niet alleen de raketaanvallen op Israël stoppen, maar ook de wapensmokkel
en de militaire bevoorrading van Hamas via de grens met Egypte effectief worden
onderbroken. Alleen zo kan de terreur gericht op Israël vanuit Gaza worden
gestopt. Ik heb ook in die brief de EU-verklaring gevolgd.Tegelijkertijd heb ik meteen benadrukt – dat deed de EU ook –
dat een goed functionerende grensovergang tussen Egypte en Gaza van essentieel
belang is voor de bevolking van Gaza om daarmee goederen- en personenverkeer
mogelijk te maken, de toevoer van humanitaire hulp en voedsel, maar ook van
normale goederen die noodzakelijk zijn voor een volwaardig leven in Gaza.
Een goed functionerende grensovergang tussen Egypte en Gaza betekent –
ik herhaal dat hier, omdat er verschillende vragen over gesteld zijn –
dat een normaal verkeer van personen en goederen mogelijk is, terwijl tegelijkertijd
een effectieve controle wordt uitgeoefend op wapensmokkel.Het eerste is essentieel vanuit humanitaire overwegingen, maar het is
structureel eveneens relevant om Gaza perspectief te geven op economisch herstel.
Het tweede is cruciaal voor Israël. Ik heb daarom mijn Deense collega
benaderd om te zien of wij samen dat initiatief konden nemen richting EU-voorzitterschap.
Dit is niet separaat van het EU-voorzitterschap gebeurd of separaat van andere
initiatieven van Egypte, de VS of anderen. Wij hebben het EU-voorzitterschap
aangeboden om dit mee te nemen in de inbreng van de EU in de onderhandelingen
om te komen tot een staakt-het-vuren. Ik heb daartoe ook intensief overlegd
met mijn Amerikaanse, Israëlische en Egyptische collega’s, met
de Palestijnse president Abbas en met het Tsjechische EU-voorzitterschap.
Ik had gisteren gelegenheid om nog nader te praten over dit plan met mijn
Noorse collega, die het eveneens een goed initiatief vond. In de komende dagen
en volgende week blijf ik ook nauw in telefonisch contact met de betrokken
collega’s. Tegen hen die denken dat je alleen maar ergens over kunt
praten als je ter plekke bent, zeg ik: ik heb met president Abbas gesproken
zonder dat ik in Ramallah was, ik heb met Abul Geit gesproken zonder dat ik
in New York was en ik heb met mijn Amerikaanse collega gesproken zonder dat
ik in Washington was.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Ik voel
mij aangesproken.Minister Verhagen: Ik heb geen namen genoemd,
maar als u zich aangesproken voelt: wie de schoen past, trekke hem aan.De voorzitter: Ik geef de heer Van Bommel
gelegenheid voor een korte reactie.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. De minister
wekt nu de indruk dat de techniek van telefonie niet bij alle Kamerleden bekend
is. Volgens mij is dat wel het geval. Je kunt met mensen praten als je niet
in hetzelfde land of zelfs in hetzelfde werelddeel bent. Als de minister echter
besluit om zijn vertrek naar Azië dit weekend door te zetten, betekent
dat in ieder geval dat hij maar zeer beperkt beschikbaar zal
zijn om zijn voorstel nader toe te lichten of bij anderen kracht bij te zetten.
Ik steun het voorstel en roep hem op om die reis een paar dagen uit te stellen,
zodat hij zijn eigen voorstel geloofwaardige steun kan geven, niet alleen
door incidenteel telefonisch contact, maar ook door daarvoor beschikbaar te
zijn.Minister Verhagen: Er is geen sprake geweest
van incidenteel telefonisch contact. Er is sprake geweest van zeer intensief
contact en van zeer uitvoerig contact. De Hoge Vertegenwoordiger van de EU
en het EU-voorzitterschap zijn er ook bij betrokken geweest. Op basis van
de onderhandelingen en de gesprekken die gisteren plaats hebben gevonden in
Praag tijdens de informele algemene raad, is nu ook duidelijk dat ons voorstel
integraal onderdeel is geworden van de EU-stappen om te komen tot een staakt-het-vuren.
Dat betekent dat allereerst de Hoge Vertegenwoordiger Solana en het Tsjechische
EU-voorzitterschap in internationale besprekingen hierop door moeten gaan.De basis van het Nederlands-Deense voorstel is – zeg ik tegen de
heer Van der Staaij – dat in een nader te onderhandelen staakt-het-vuren
een effectieve controle op de Egyptisch-Gazaanse grens wordt meegenomen. Die
grenscontrole is met andere woorden een essentieel onderdeel van het totale
staakt-het-vuren, maar ook een essentieel onderdeel om überhaupt te komen
tot een staakt-het-vuren. Het zal immers voor een land als Israël alleen
maar acceptabel zijn om in te stemmen met een staakt-het-vuren, als men de
garantie krijgt dat het gaat om een tweezijdig staakt-het-vuren en niet om
een eenzijdig staakt-het-uren. De VN-resolutie richt zich overigens ook op
een tweezijdig staakt-het-vuren, en niet op een eenzijdig staakt-het-vuren.
De VN vragen immers niet alleen aan Israël om te stoppen, maar aan Israël én
aan Hamas.Het tweede element dat essentieel is, is dat het staakt-het-vuren niet
gebruikt wordt voor herbewapening door middel van wapensmokkel et cetera,
wat tot een verergering van de crisis zou kunnen leiden of tot een herhaling
van zetten over een jaar. Het is dus een essentieel onderdeel, maar tegelijkertijd
ook een onderdeel van het totale omvattende staakt-het-vuren. Daar zijn in
het kader van de Veiligheidsraad natuurlijk met name Egypte, de VS en de Fransen
het meest actief in. Indien dit een onderdeel wordt van het staakt-het-vuren,
indien het dus tot een internationale inzet komt, dan is het overigens eveneens
belangrijk dat daaraan ook van Arabische kant wordt deelgenomen door constructieve
Arabische partners.Ik heb mede namens mijn Deense collega mijn voorstel voorgelegd in een
brief aan het EU-voorzitterschap. Het is ook aan alle lidstaten gestuurd en
aan alle partijen die bij het conflict betrokken zijn. De reacties zijn ronduit
bemoedigend. Het Tsjechische voorzitterschap van de EU, de VS, Israël,
Egypte, de Palestijnse autoriteit en Noorwegen hebben ons voorstel aangemerkt
als een serieuze en welkome inspanning binnen het geheel aan internationale
activiteiten om een staakt-het-vuren te bereiken, en ook de Hoge Vertegenwoordiger
Solana reageerde positief. Ik zei al dat het gisteren tijdens de informele
Raad Algemene Zaken besproken is en tijdens het politiek directeurenoverleg
dat ook in Praag heeft plaatsgevonden, dus op ambtelijk niveau. Daarbij bleek
brede steun voor het Nederlands-Deense voorstel te bestaan.Het is belangrijk om te beseffen dat dit voorstel de inspanningen ondersteunt
die thans gaande zijn om een staakt-het-vuren te bereiken en dan doel ik met
name op het Frans-Egyptische voorstel. Het Nederlands-Deense voorstel is niet
bedoeld in plaats van het Frans-Egyptische en niet separaat daarvan, maar
juist als onderdeel ervan. De Franse president heeft als voorzitter van de
Veiligheidsraad een rondreis gemaakt langs de voornaamste hoofdsteden in de
regio, ook met de EU-trojkalanden Tsjechië, Zweden en ook Frankrijk.
De Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger hebben de regio bezocht. De resultaten
van al deze missies wezen eenduidig op het belang van de effectieve
beëindiging van de wapensmokkel. Vandaar dat dit voorstel van ons op
instemming kan rekenen.Er is al een aantal vragen gesteld over de technische uitvoering. Daarmee
lopen wij mijns inziens wel erg vooruit. Hoeveel mensen vanuit Nederland gaan
deelnemen? Zijn dat militairen of niet? Wordt het een VN-missie of een EU-missie?
Hoe het technisch het beste kan worden ingevuld, dient nader te worden uitgewerkt.
Wij kunnen daar niet op vooruitlopen. Ik begrijp dat de heer Solana, zodra
dat mogelijk zal zijn, een missie naar Rafah zal sturen om te bezien hoe wij
kunnen vermijden – de heer Pechtold sprak over de EU Border Assistance
Mission bij Rafah (EUBAM) – dat zich een situatie voordoet als bij EUBAM.
Daarbij nam nota bene wel marechaussee deel, ook vanuit Nederland, om de grenscontroles
te doen. Zij had geen mandaat. De heer Voordewind sprak daarover, en terecht.
Als zo’n missie zou zeggen: misschien zitten hier wel wapens in, dan
zou Hamas dat moeten controleren. Als Hamas dat niet doet, gebeurt er niets.
Dat moeten wij natuurlijk vermijden. Als wij willen – en dat willen
wij – zekerstellen dat er vrij verkeer komt van humanitaire goederen
en voedsel en dat de grens opengaat, dan moeten wij ook duidelijk zeggen:
wij zorgen ervoor dat er geen wapens gesmokkeld worden.Gezien de gevoeligheid, bijvoorbeeld bij Egypte, ga ik vooralsnog uit
van een civiele missie, zij het met een uitgebreider mandaat dan thans het
geval is. Ik ben het namelijk eens met de heer Pechtold dat dit geen effectief
middel was. Uiteraard moeten Egypte en de Palestijnse Autoriteit, en niet
Hamas, de betrokken partijen zijn. Wij zijn overigens van mening dat de grenscontrole
voor wat betreft het Palestijnse gezag bij de Palestijnse autoriteit ligt.
Dat is het legitieme gezag van de Palestijnse gebieden.Dan kom ik op de VN. De VN-Veiligheidsraad heeft afgelopen nacht een resolutie
aangenomen, resolutie 1860, die oproept tot een onmiddellijk, duurzaam en
volledig gerespecteerd staakt-het-vuren. De Nederlandse regering ondersteunt
deze resolutie van ganser harte. Ook die resolutie benadrukt het belang van
garanties met betrekking tot het tegengaan van wapensmokkel. Het eerder genoemde
Deens-Nederlandse voorstel sluit daar naadloos bij aan en past daar volledig
binnen. Ik heb na afronding van de onderhandelingen over deze resolutie met
de Egyptische minister van Buitenlandse Zaken Aboul Gheit gesproken, die het
Nederlands-Deense voorstel als een belangrijk element ziet in die verdere
discussie om te komen tot een staakt-het-vuren, temeer daar de resolutie niet
alleen het tegengaan van de wapensmokkel benadrukt, maar ook oproept tot ongehinderde
toegang tot humanitaire hulp, en dan niet slechts door humanitaire corridors.
De lidstaten worden opgeroepen om daar een bijdrage aan te leveren.Het probleem is natuurlijk dat er nog geen staakt-het-vuren is. Dat is
ook met de resolutie van vannacht nog niet gerealiseerd. Het is dus nu zaak
om met man en macht verder te werken aan het zo snel mogelijk bereiken van
overeenstemming. Ik hoop dat de betrokken partijen daar hun uiterste best
voor doen en dat men in ieder geval de wil heeft om tot een staakt-het-vuren
te komen. In die zin is het buitengewoon slecht dat Hamas de VN-resolutie
afgewezen heeft, waardoor inmiddels ook premier Olmert de resolutie als onwerkbaar
heeft bestempeld. Dat is buitengewoon te betreuren. Het is duidelijk dat voor
een staakt-het-vuren medewerking van alle partijen nodig is. Ik blijf daartoe
oproepen en sta dan ook met name achter de Egyptische inzet.Gisteren en de komende dagen vindt diplomatiek overleg plaats in Caïro
met als doel om te komen tot een staakt-het-vuren. Daarbij zijn vertegenwoordigers
van Hamas en van Israël betrokken, evenals vertegenwoordigers van de
Palestijnse Autoriteit en van de EU. In die zin schaart iedereen zich achter
het Egyptisch-Franse voorstel en de activiteiten die op dit moment plaatsvinden.
Tot zover het antwoord op de vraag hoe het Nederlands-Deense voorstel past
binnen de initiatieven die elders genomen worden om te komen
tot een staakt-het-vuren en om daarmee een einde te maken aan deze vreselijke
humanitaire tragedie.Een aantal uwer heeft naar mijn mening terecht – dat heeft de regering
ook in haar brieven van 30 december en 7 en 8 januari naar voren
gebracht – gesteld dat iedere Israëlische regering kan optreden
tegen dagelijkse raketbeschietingen en dat zij haar eigen burgers ook moet
beschermen. In dat kader heeft een aantal uwer gevraagd in hoeverre de legitieme
reactie van Israël past binnen de regels van het humanitaire oorlogsrecht
en van proportionaliteit. Het is een feit – dat hebben wij ook in de
brieven aan de Kamer gemeld – dat aan Palestijnse zijde veel burgerslachtoffers
en gewonden zijn gevallen. Nederland betreurt dit, evenals de burgerslachtoffers
en gewonden aan Israëlische kant. Het is ook evident dat het maken van
burgerslachtoffers zoveel mogelijk vermeden dient te worden, conform het humanitaire
oorlogsrecht.Nederland verwacht van alle strijdende partijen dat zij zich in het conflict
gedragen in overeenstemming met het oorlogsrecht. Israël kent deze opvatting
van Nederland. In mijn gesprekken met de minister van Buitenlandse Zaken van
Israël Livni en in de gesprekken van premier Balkenende met de Israëlische
minister-president Olmert is deze opvatting wederom helder uitgedragen. Ik
ben gevraagd om een beoordeling. Die hebben wij in de brief gegeven. Het is
los van de beoordelingen evident – dat staat ook in de brief aan de
Kamer – dat raketbeschietingen door Hamas bij uitstek gericht zijn op
burgers en niet op militaire doelen in Israëlische steden. Die beschietingen
dienen geen legitiem militair doel en zijn zonder meer te kwalificeren als
oorlogsmisdaad of als terreur.Uiteraard beschikt Nederland niet over eigen of anderszins geobjectiveerde
waarnemingen van de precieze Israëlische gevechtshandelingen of instructies.
Wel hebben wij, ook op basis van de informatie die de Israëlische regering
verstrekt heeft aan de vertegenwoordigers van de EU en aan onszelf, via de
Nederlandse ambassadeur, de indruk dat de Israëlische strijdkrachten
zich beperken tot de uitgesproken doelstelling, te weten uitschakeling van
het militaire vermogen van Hamas, teneinde toekomstige aanvallen op Israëlische
burgers te voorkomen.Het is verschrikkelijk – dat onderstreep ik hier – dat hierbij
zoveel burgerslachtoffers te betreuren zijn, maar helaas is dat mede het gevolg
van de omstandigheid dat Hamas bewust zijn militaire installaties en wapens
positioneert en verbergt te midden van Gazaanse burgers. Ingevolge het oorlogsrechtelijke
beginsel van proportionaliteit dient ieder land, dus ook Israël, bij
een aanval een afweging te maken tussen enerzijds het verwachte, tastbare
en rechtstreekse militaire voordeel en anderzijds het te verwachten bijkomend
verlies van mensenlevens, verwondingen onder burgers, schade aan burgerobjecten
of een combinatie daarvan. Dat is de regel op basis van het oorlogsrechtelijke
beginsel van de proportionaliteit. In de brief aan de Kamer geeft de Nederlandse
regering haar indruk als het gaat om de proportionaliteitsdiscussie. Die kan
men delen of niet delen, maar het is op basis van wat wij nu aan informatie
hebben, onze beoordeling. Ik ken Israël als een rechtstaat waarin ook
de rechter nadrukkelijk toezicht houdt op het militaire optreden en zeker
op de naleving van het oorlogsrecht door de strijdkrachten. Om die reden is
het mijn politieke oordeel dat in de afwegingen die worden gemaakt door de
Israëlische strijdkrachten, dergelijke cruciale waarden uit het oorlogsrecht
een zwaarwegende rol spelen.Ook ik ben geschokt over de militaire actie waarbij een school in Gaza
is geraakt. Wij hebben onze oprechte deelneming aan de slachtoffers betuigd.
Omdat er duidelijk twee verschillende lezingen zijn over de toepassing van
geweld en omdat daar dus twijfel aan is, heeft Nederland steun uitgesproken
voor het door de VN gewenste nadere onderzoek naar de activiteiten richting
die school. De beschietingen waarbij twee Unrwa-medewerkers om het leven zijn
gekomen, zijn eveneens dramatisch en ik heb aangedrongen op spoedige opheldering.
Collega Koenders heeft in overleg met mij en na telefonisch contact
met de Unrwa onmiddellijk contact opgenomen met de Israëlische ambassadeur
in Den Haag, om de Nederlandse zorgen over te brengen.Er is gevraagd naar de reactie van de Israëlische autoriteiten of
de Israëlische ambassadeur op de zorgen die wij hierover hebben uitgesproken.
Ik begrijp – dat heeft men ons ook laten weten – dat Israël
de zaak zelf nader in onderzoek heeft. Vanochtend zou overleg plaatsvinden
tussen minister Livni, Unrwa en vertegenwoordigers van het Israëlische
leger om nadere stappen te zetten, om opheldering te krijgen en om de toegang
tot humanitaire goederen zeker te stellen. Ik vind dus dat er onderzoek moet
worden ingesteld naar beweerde schendingen van het oorlogsrecht, maar dat
behoort om te beginnen door de partijen zelf te gebeuren. In de tweede plaats
sluit ik mij aan bij de door de VN gewenste onderzoeken bij gerede twijfel
over de inzet van geweld, zoals bij die school. Ik ben niet tegen elke vorm
van onderzoek, geenszins, maar dan moet er wel gerede aanleiding zijn en het
onderzoek dient in eerste instantie door de partijen zelf te geschieden. Ik
merk daarbij ook op dat het de medewerking van beide partijen vraagt. Die
medewerking krijgen wij op een aantal terreinen van Israël. Ik heb daar
heel duidelijk deze voorwaarden aan verbonden.Mijn standpunt in dezen is gebaseerd op de informatie die ik nu heb. Dat
is namens de Nederlandse regering ook in de brief aan uw Kamer gemeld. Ik
heb vooralsnog geen aanleiding om de stelling te betrekken dat er oorlogsmisdaden
zouden zijn gepleegd, laat staan dat ik mijzelf schuldig zou maken aan oorlogsmisdaden,
zoals sommigen dat niet in dit debat, maar elders gesuggereerd hebben, als
ik dat standpunt verkondig.Een aantal leden heeft gesproken over contacten met Hamas. Mijn standpunt
over Hamas is helder: zolang Hamas niet voldoet aan de voorwaarden van het
Kwartet – erkennen van het bestaansrecht van Israël, aanvaarden
van eerdere akkoorden, afzweren van geweld – kan van volwaardige contacten
met of van steun aan deze terroristische organisatie geen sprake zijn. Wij
hebben dat ook 30 december met brede steun door de EU nog eens zeer duidelijk
herhaald. Door het beëindigen van onderhandelingen gericht op de Palestijnse
verzoening – ik doel op de onderhandelingen die Egypte aan het voeren
was, maar waarvoor Hamas in november weigerde om naar Caïro te komen –
en door het initiëren van geweld tegen Israël heeft Hamas nog eens
onderstreept dat men in wezen niet bereid is, bij te dragen aan het vredesproces.
Dat is ook een van de redenen waarom ik in mijn contacten met mijn collega
Mottaki – hij is de minister van Buitenlandse Zaken van Iran en staat
wel in nauw contact met Hamas – hem heb opgeroepen, zijn invloed aan
te wenden, zodat de nodige druk wordt uitgeoefend op Hamas om het geweld te
stoppen. Anders is het met contacten die gericht zijn op het beëindigen
van geweld. In de eerdere reactie van de Nederlandse regering op het rapport
van de WRR heeft het kabinet gesteld dat het geen contacten onderhoudt met
terroristische organisaties, tenzij die contacten gericht zijn op het beëindigen
van geweld. Dat is ook de reden dat er in Caïro onderhandeld wordt met
vertegenwoordigers van Hamas en de andere partijen, om te komen tot een staakt-het-vuren.Een aantal uwer heeft gesteld dat aankomend president Obama al verklaard
zou hebben dat hij wel gaat onderhandelen. Ten eerste is dat niet waar en
ten tweede zijn er adviseurs rondom Obama die gezegd hebben dat het openen
van een kanaal waarlangs contacten met Hamas mogelijk zijn, niet wordt uitgesloten.
Van directe contacten is dus geen sprake, zelfs niet bij de adviseurs rondom
Obama. Bijvoorbeeld Egypte is zo’n kanaal waarlangs die contacten dus
nu al plaatsvinden. Dat is ook eerder reeds gebeurd, waarbij Egypte initiatieven
genomen heeft om te komen tot een overleg tussen vertegenwoordigers van Hamas
en de Palestijnse Autoriteit, om te bezien op welke wijze Hamas zich weer
zou voegen in het spoor van president Abbas, in het geweldloze spoor, het
onderhandelingsspoor, om te komen tot een vrede in het Midden-Oosten. Betreurenswaardig genoeg is Hamas niet verschenen op de bijeenkomst
waarop overeenstemming bereikt had moeten worden tussen de Palestijnse Autoriteit
en de mensen in Gaza. Op die manier, vindt de Nederlandse regering, is het
wel de moeite waard om deze stappen te zetten, als je via een staakt-het-vuren
tot een oplossing in het Midden-Oosten wilt komen. Dat is ook in lijn met
wat wij eerder gesteld hebben.De heer Van Baalen vroeg zeer specifiek een stellingname van de Nederlandse
regering met betrekking tot sancties en met betrekking tot het Associatieakkoord
met Israël. In de brief aan de Kamer is vermeld dat het beleid van Nederland
en van de EU ten aanzien van het vredesproces in het Midden-Oosten erop gericht
is, op constructieve wijze bij te dragen aan een oplossing van het Israëlisch-Palestijnse
conflict. Die oplossing moet langs diplomatieke weg worden bevorderd en het
opschorten van associatieakkoorden of het niet intensiveren van de relatie
past daar niet bij. Wij hebben ook in de brief aan de Kamer gesteld dat dit
wat ons betreft niet aan de orde is. Dat betekent niet dat Nederland en de
EU niet kritisch zijn. In mijn contacten met minister Livni en de contacten
van de minister-president met Olmert is er geen onduidelijkheid over de eisen
die wij stellen ten aanzien van de reacties van de Israëlische regering,
maar ook met betrekking tot het Midden-Oosten. Wij hebben ons daarover in
het verleden onomwonden kritisch uitgesproken. Dat heb ik in Herzliya ook
weer gedaan, en dan niet alleen over de economische blokkade, maar ook over
de bouw van nederzettingen en over het tegengaan van het vrije verkeer met
wegversperringen. Daar is geen onduidelijkheid over. Wij vinden, en maken
dat bij herhaling duidelijk, dat er een einde moet komen aan de bouw van nederzettingen.
Wij hebben meerdere malen duidelijk gemaakt dat burgerslachtoffers voorkomen
moeten worden, ook als er sprake is van een legitieme reactie. Wij hebben
meerdere malen duidelijk gemaakt dat er maar één oplossing is,
namelijk een levensvatbaar Palestijnse staat naast veilig erkende grenzen
van Israël. Dat is de weg waarlangs wij blijven opereren. Het moge duidelijk
zijn dat, ook al hebben wij nu te maken met een buitengewoon triest conflict
waarin zo snel mogelijk een staakt-het-vuren gerealiseerd moet worden, niets
ons mag afhalen van de weg die ingeslagen is bij het Annapolis-proces om te
komen tot vrede tussen Israël en de Palestijnen, inclusief de andere
Arabische landen.Tot slot ging mevrouw Peters nog in op de wapenexporten. Zij zei dat ik
mij druk maak over het tegengaan van wapensmokkel richting Gaza en vroeg of
ik ook bereid ben om de controle op de uitvoer van wapens naar Israël
aan te scherpen. Daar kwam het eigenlijk op neer. De uitvoer van militaire
goederen naar Israël wordt door Nederland zeer strikt gecontroleerd.
De heer Haverkamp verwees ook naar de wijzigingen die op het punt van de uitvoer
van militaire goederen naar Israël zijn doorgevoerd. Vergunningaanvragen
voor de levering aan Israël van materieel dat kan worden gebruikt bij
de bestrijding van Palestijnse militante groeperingen worden in beginsel afgewezen
op grond van de wapenexportcriteria mensenrechten, interne spanningen en regionale
stabiliteit. Wel kan goedkeuring worden verleend voor zendingen die zijn gerechtvaardigd,
gezien de aard van de goederen ter verdediging, dan wel het karakter van de
aanvraag zoals retourzendingen voor reparatie. Dat is meerdere malen met de
Kamer gedeeld en die stellingname past ook binnen het Europese beleid. Er
is totaal geen sprake van dat landen binnen de EU voor een totaalverbod zouden
zijn. Binnen die beperkingen die in het Nederlandse wapenexportbeleid gelden,
is er naar mijn mening ook overeenstemming binnen de EU om restrictief, maar
niet uitsluitend te zijn.Het moge duidelijk zijn dat alle landen van de EU op dit moment ten volle
het initiatief van Egypte steunen. Nederland zal dat eveneens doen. Dat is
een breder initiatief dan alleen het komen tot een duurzaam staakt-het-vuren.
Het richt zich zeer nadrukkelijk op het openen van de grenzen van Gaza voor
humanitaire en normale goederen. Het richt zich eigenlijk op de stappen
die noodzakelijk zijn nu, om het vredesproces in ieder geval in leven te houden,
en daar is wel degelijk kans op. Het meest trieste vind ik zelf nog altijd
dat iedere keer als een akkoord binnen handbereik lijkt, toch weer van deze
of gene extreme zijde er blijkbaar alles in het werk gesteld wordt om letterlijk
zo’n binnen handbereik liggend vredesakkoord op te blazen. Ik hoop met
de Kamer dat niet alleen zo snel mogelijk een staakt-het-vuren tot stand komt –
wij proberen daar ook aan bij te dragen – maar dat wij werkelijk een
situatie krijgen waarbinnen de Palestijnen op basis van een levensvatbare
Palestijnse staat in vrede en veiligheid kunnen leven, Israël een veilig
bestaansrecht heeft en Israëlische burgers niet angst hoeven te hebben
voor raketten die dagelijks op hen worden afgevoerd door groeperingen die
uit zijn op hun vernietiging.Nadere gedachtewisselingDe voorzitter: Er is nog ruimte voor een korte tweede termijn van de zijde
van de Kamer. Ik verzoek u allen om zeer kort nog een aanvullende vraag te
stellen dan wel een reactie te geven.De heer Pechtold (D66): Voorzitter. Ik ben
blij dat de minister niet uitvoerig is ingegaan op de historie, maar vooral
werkt aan een staakt-het-vuren. Daar steunt de fractie van D66 hem in. Hij
zoekt zijn woorden zorgvuldig als het gaat om het beoordelen van de huidige
situatie. Dat kan ik billijken. Aan de andere kant houd ik hem voor dat je
vrienden zo nu en dan ook de waarheid moet zeggen. Ik vind hem in ieder geval
vandaag beter verwoorden dan in de brief van het kabinet van deze week welke
rol Israël daarin speelde. Hij zegt dat de partners zelf een onderzoek
moeten instellen naar het bombardement van het VN-gebouw. In hoeverre hebben
wij vertrouwen ...Minister Verhagen: In eerste instantie behoren
partijen in zijn algemeenheid zelf onderzoek te doen. Wij steunen wel het
VN-onderzoek naar de school, omdat daarover dus ook weer tegenstrijdige berichten
zijn. Ten aanzien van het incident met Unrwa heeft Israël nu zelf aangekondigd
een eigen onderzoek te doen, en dat steun ik ook. Indien wij op dat punt stappen
afdoende achten, gaan wij niet vragen om onderzoeken daarnaast.De heer Pechtold (D66): In die zin ben ik
het met de minister eens, alleen zou ik in dit strijdgewoel willen voorkomen
dat wij te veel de partijen zelf zaken laten onderzoeken. Ik acht het van
belang dat zij samengaan met onderzoeken van de VN of anderszins gemonitored
worden. De minister doet het een beetje voorkomen alsof de uitlatingen rondom
Obama niets nieuws zijn. Dat lijkt de rest van de wereld toch anders te zien.
Ik zou de minister toch willen vragen om daar iets meer politieke weging aan
te geven. D66 heeft hem altijd gesteund om geen contact met Hamas te hebben.
Als wij daar anders tegenaan gaan kijken, dan wil ik mij daar samen met de
minister en de EU op kunnen voorbereiden.Wat de associatieverdragen en het intensiveren betreft, heb ik niet gesproken
over een economische boycot of wat dan ook. Ik zei dat je ook op dat punt
je vrienden laat weten dat je jouw agenda misschien net wat anders prioriteert.
Zo zou de minister mijn kritiek moeten opvatten.Ik heb de minister nog niet gehoord over de afstemmingen van Tsjechië.
Ik betreur het toch dat het op dit moment weer ieder land voor zichzelf blijkt
te zijn, na het krachtdadige optreden van Sarkozy. Wil de minister Tsjechië
daarin aanmoedigen?Tot slot kom ik te spreken over de missie die de minister voorstaat. Ik
heb er al op gewezen dat EUBAM niet het helderste voorbeeld is. Dat is de
minister met mij eens. Wanneer krijgen wij meer details? Kan de minister nog
eens duidelijk onderstrepen dat het er niet alleen om gaat, te voorkomen
dat wapens het gebied in gaan, maar dat juist ook bedoeld wordt om hulpgoederen
het gebied in te laten? Hoe wil hij daar de komende twee weken gedurende zijn
afwezigheid mee omgaan? Ik neem immers aan dat in deze tijd elke week er één
is die goed gebruikt moet worden.De heer Blom (PvdA): Voorzitter. Ik dank de
minister voor zijn heldere antwoorden. Ook in het licht van de brief verduidelijken
zij toch weer een hoop. Bij mij blijft wel een vraag over ten aanzien van
het Europese nabuurschapsbeleid. Wij kennen daar in Europees verband vrij
strikte regels voor, als het gaat over het aanknopen van banden met andere
landen in het kader van hetzelfde nabuurschapsbeleid. Dat wil niet zeggen
dat wij dezelfde criteria handhaven als de Kopenhagencriteria voor de toetreding
van landen, maar zij lijken er toch wel een beetje op. Dat heeft onder andere
te maken met gebieden waar conflictsituaties zijn. Wij hebben die discussies
ook gehad over een aantal andere landen in de afgelopen maanden. Toch blijft
bij mij een vraag leven. Als je de banden wilt intensiveren en je ziet dat
er op dat moment sprake is van een ernstige situatie in Israël, is dat
dan niet een goed moment om de onderhandelingen misschien niet direct af te
kappen, maar om in ieder geval te besluiten tot een moratorium, een pauze,
een moment van stilstand? Is de minister dat met mij eens?De heer Van Baalen (VVD): Voorzitter. De VVD-fractie
is blij dat de regering klip-en-klaar heeft gesteld: geen sancties tegen Israël.
Dat betekent dus ook geen bevriezing van het verstevigen van de relatie tussen
de EU en Israël. Nee, daar gaan wij mee door. Een andere vraag waar ik
graag een antwoord van de minister op krijg, is de volgende. Ook wij zijn
voor het staakt-het-vuren, maar als dat niet tegelijkertijd inhoudt dat de
raketbeschietingen vanuit de Gazastrook op Israël ophouden, dan hebben
wij er alle begrip voor dat Israël niet over kan gaan tot een staakt-het-vuren.
Is de minister het daarmee eens?De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. De kwestie
van de proportionaliteit – of het geweld van de een in verhouding staat
tot het geweld van de ander – blijft voor mijn fractie een vraagteken.
Het is ook internationaal een vraagteken. Er is niet alleen twijfel over de
kwestie van de school, maar over de hele inzet. Dat moet de conclusie zijn
naar aanleiding van de woorden die de secretaris-generaal van de VN al eind
vorig jaar sprak, dus nog voordat er sprake was van de inval. Ik herhaal mijn
pleidooi om aan te dringen op een onderzoek door de VN op dit punt. Ik wil
de Kamer volgende week op dit punt een voorstel voorleggen.Dan kom ik te spreken over contacten met Hamas. Eerst was de lezing van
de Nederlandse regering: geen enkel contact, tenzij Hamas heeft voldaan aan
de drie bekende voorwaarden. Nu is het: geen volwaardig contact. Nu is het:
het contact beperken tot zaken die te maken hebben met het beëindigen
van het geweld. Het gaat echter verder, en er is ook meer contact nodig. Als
het Nederlands-Deense voorstel straks ingang vindt, is Hamas daar partij bij,
en dan zal Hamas daarbij betrokken moeten worden. Volgens mij is er geen andere
mogelijkheid en moeten wij de zaak ook niet anders voorstellen dan die is,
omdat er nu eenmaal, ooit, gezegd is: geen contact met Hamas.Dan kom ik op de intensivering van de relatie tussen Israël en de
EU. Ik deel de mening van de fracties die de intensivering nu even omwille
van de geloofwaardigheid van de relatie EU-Israël willen opschorten.
Wij moeten nu zeggen: de situatie is op dit moment zodanig dat wij die relatie
nu niet kunnen opwaarderen. Een pas op de plaats is helemaal niet erg en vergroot
de geloofwaardigheid van de EU als waardengemeenschap die vast wil houden
aan het waarborgen van mensenrechten. Ik roep de regering op om die lijn te
volgen. Ik stel ook vast dat een belangrijke regeringspartij
eveneens op die lijn zit. Ook op dit punt overweeg ik om de Kamer volgende
week een motie voor te leggen.Dan kom ik te spreken over het Nederlands-Deense voorstel. Ik heb in mijn
eerste termijn een vraag gesteld waar ik nog geen duidelijk antwoord op gehad
heb. Daarom herhaal ik mijn vraag. Bevat het Nederlands-Deense voorstel nu
ook de voorwaarde dat er EU-waarneming moet zijn – het is immers, naar
ik begrijp, inmiddels een EU-voorstel: de heer Solana is ermee bezig –
om op de grenslijn tussen Israël en Gaza het doorlaten van humanitaire
hulp en het openstellen van de grens waar te nemen en te garanderen? Dat is
een wezenlijk bestanddeel van de afspraken over een eventueel staakt-het-vuren.De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter.
De fractie van de ChristenUnie steunt de lijn van dit kabinet, die kort en
bondig luidt: geen veroordeling van Israël en geen sancties tegen Israël.
Bij twijfel over schendingen van het oorlogsrecht moet er onderzoek komen,
beide partijen dienen ingeschakeld te worden en er zal een uitwerking komen
van het Nederlands-Deense voorstel, dat inmiddels een EU-voorstel is geworden,
met een robuust mandaat. Ik heb de minister goed begrepen.Er zijn nog twee vragen van mijn fractie onbeantwoord. Gaat de inzet van
de minister uit van een breder mandaat dan alleen de grenscontroles? Wat gaan
wij doen met de tunnels die onder de grens doorgaan? Wat de fractie van de
ChristenUnie betreft moet ook de geheime invoer van wapens via de tunnels
gecontroleerd worden, anders heeft het helemaal geen zin. Ik hoop dat dit
ook onder het mandaat gaat vallen. Voorts heb ik de minister horen zeggen: «geen
volwaardige contacten met Hamas». Ik zit aan de andere kant van de heer
Van Bommel. Wat ons betreft komen er überhaupt geen contacten met Hamas,
zolang er niet aan de drie voorwaarden is voldaan. De vraag is dan wel concreet
hoe wij dat straks gaan invullen als Nederland een bijdrage gaat leveren aan
de waarnemingsmissie of de vredesmissie in het contact met Hamas.De heer De Roon (PVV): Voorzitter. Het enige
wat mijn fractie tevreden stemt in het betoog van de minister, is dat wij
daaruit kunnen afleiden dat hij van mening is dat er geen sancties tegen Israël
moeten worden uitgesproken. Dat is een pluspuntje. Ik vind het echter betreurenswaardig
dat de minister wel degelijk contacten met Hamas onder de huidige omstandigheden
toelaatbaar acht, ook al heeft hij daar dan allerlei bijzondere voorwaarden
aan gesteld. Eveneens betreurenswaardig vind ik dat de minister geen duidelijke
steun heeft uitgesproken voor het uitschakelen van Hamas, en dat de minister
niet wil erkennen dat Hamas in wezen een ideologische strijd voert.De heer VanBommel (SP): Voorzitter, een korte
vraag.De voorzitter: Nee, mijnheer Van Bommel. De
anderen hebben zich ingehouden. Dat vraag ik dit keer ook aan u.De heer VanBommel (SP): Nou ja, voorzitter,
er mag toch ter verduidelijking ...De voorzitter: Mijnheer De Roon, ik verzoek
u om door te gaan.De heer De Roon (PVV): Het gaat mij nog om
de volgende vraag aan de minister. Er zijn inmiddels berichten dat hetzelfde
Hamas dat de minister niet wil veroordelen met de uitspraak dat Hamas moet
worden uitgeschakeld, de hulpgoederen afroomt die worden verstrekt voor de
bevolking. Hamas zou die goederen inpikken, voor een deel voor eigen gebruik
en voor een deel voor de verkoop aan inwoners van de Gazastrook. Is de minister
bereid om ook deze gang van zaken in een onderzoek te betrekken
en daarover, als die berichten juist blijken te zijn, een veroordeling uit
te spreken?De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
Ik dank de minister voor zijn beantwoording en ook wij zijn blij dat hij nog
eens helder heeft aangegeven dat er geen reden is voor straffen of sancties
tegenover Israël, maar dat juist de verdere intensivering van de relaties
moet worden voortgezet. Ik wil ook graag nog noteren dat de minister uitdrukkelijk
heeft gezegd dat een staakt-het-vuren eigenlijk onlosmakelijk verbonden moet
zijn met het voorkomen van herbewapening en nieuwe raketbeschietingen door
Hamas. Dat is voor ons ook een heel belangrijk punt. Een internationale troepenmacht
kan daar zeker een belangrijke rol in spelen. Wel moet zij door de betrokken
partijen gedragen worden, maar wat ons betreft krijgt die troepenmacht een
zo ruim en stevig mogelijk mandaat, omdat wij met slappe aftreksels niet veel
opschieten, zoals wij elders hebben gezien. Zo’n troepenmacht moet echt
gericht zijn op het voorkomen van nieuwe raketbeschietingen en herbewapening.
Daar moet die troepenmacht alle bevoegdheden toe hebben. Een militair karakter
zou naar onze mening prima zijn. Van ons behoeft de troepenmacht niet strikt
civiel te zijn. Wat contacten met Hamas betreft, ben ik blij dat de minister
vasthoudt aan het standpunt dat er geen onderhandelingen met Hamas komen,
zolang aan de eisen van het Kwartet niet wordt voldaan. Zo heb ik dat juist
wel begrepen. Het zou inderdaad de wereld op zijn kop zijn als het uitoefenen
van terreur middels raketten en mortieren uiteindelijk aanleiding zou zijn
om te zeggen: laten wij de eis van het afzweren van geweld maar laten vallen
en wel met Hamas gaan onderhandelen.De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. Ik dank
de minister voor zijn beantwoording. Vanzelfsprekend steunen wij de inzet
om te komen tot duurzame vrede en veiligheid in het gebied, zowel in de Gazastrook
als in de Israëlische steden. Wij onderschrijven ook de voorwaarden die
de minister verbindt aan een dergelijk wapenstilstand. Echter, na het afwijzen
van de VN-resolutie lijkt de komst van een wapenstilstand nog ver weg en de
humanitaire situatie in de Gazastrook is vandaag ernstig en zal morgen nog
ernstiger zijn. Wij hebben in onze inbreng gevraagd of de minister nog verschil
ziet tussen een humanitaire wapenstilstand en een politieke wapenstilstand.
Wij zien bijvoorbeeld de drie-uursbestanden. Denkt de minister er ook aan
dat Nederlandse waarnemers in een dergelijke situatie iets zouden kunnen doen?
Graag hoor ik een antwoord op de vraag over de grensposten. Hoe ziet de minister
de informatievoorziening aan de Kamer rondom deze eventuele missie?Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. Trots
op Nederland kan zich vinden in de lijn van het kabinet. Dat heb ik al eerder
gezegd. Het is een ernstige crisis waarin heel veel humanitair leed te betreuren
is en er vinden inderdaad menselijke drama’s plaats. Wij vinden net
als de minister dat er geen enkel excuus is voor het oproepen tot een intifada.
Het doel moet een onmiddellijk en permanent staakt-het-vuren zijn, maar dan
moeten wel de raketaanvallen gestopt zijn en onder de voorwaarde dat dit ook
zo blijft en dat de wapenleveranties eveneens stoppen. Geen sancties tegenover
Israël, ook daarmee zijn wij het eens. Tot slot moet volgens de minister,
als ik het goed heb begrepen, het resultaat van het Nederlands-Deense voorstel
zijn dat er een normaal personen- en goederenverkeer gerealiseerd wordt en
dat de wapensmokkel stopt. Volgens mij is dat heel helder. Ik ben blij met
die helderheid van de minister.Minder helder is de minister over de missie. Ik citeer: dat moet een civiele
missie zijn met een uitgebreider mandaat dan nu het geval is. Zo ken ik de
minister niet. Dat is mij niet helder genoeg. Graag zo snel mogelijk meer
informatie, en mocht het toch een troepenmacht worden, dan vragen wij de minister
om aan de andere Europese lidstaten te vragen – duidelijker: om
van hen te eisen – dat zij nu eens hun verantwoordelijkheid nemen en
dat het dus niet weer neerkomt op het Nederlandse Defensiepersoneel.Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Ik
constateer met spijt dat de Nederlandse regering, ondanks de vele nieuwsberichten
over het geweld dat in Gaza wordt aangericht, niet in staat is om het Israëlische
geweld te kwalificeren. Nadere onderzoeken moeten worden afgewacht. Natuurlijk
ga ik die ook mede afwachten, maar ik vraag mij werkelijk af: hoeveel geweld
moet de Nederlandse regering nog zien voordat zij in staat is om daarover
een uitspraak te doen? Wat mijn fractie betreft, zijn de bombardementen op
Gaza en is die hele invasie door Israël disproportioneel – ik doel
niet alleen op de enkele acties rondom de school, het konvooi of het toevluchtsoord
waar kinderen waren ondergebracht – louter en alleen vanwege het feit
dat voordat dit geweld werd ingezet, een veel minder gewelddadig middel niet
is geprobeerd, namelijk dialoog en gesprek. Ik heb nog geen duidelijk antwoord
gehad op mijn vraag over dat onderwerp.Zou Nederland bereid zijn, zich ervoor in te zetten dat het Hamas-boycotbeleid
door de EU na drie jaar eens onder de loep wordt genomen en bekeken op zaken
zoals effectiviteit en toekomstige inrichting? Hoe moet dat er in de toekomst
uitzien? Hebben wij onze doelen bereikt?Over de wapendoorvoer merk ik op dat Nederland niet de goederen controleert
die de VS doorvoeren. Op dat punt zou het wapendoorvoerbeleid moeten worden
aangescherpt en de cijfers over de wapendoorvoer van 2008 zijn nog niet bekend.
Dat zeg ik even tegen de heer Haverkamp. Ik besluit met te zeggen dat het
betreurenswaardig is dat velen die vandaag hebben gesproken, nog blijven hangen
in het vocabulaire als zou het hier alleen maar gaan om een actie van zelfverdediging
van Israël. Wij moeten deze actie zien in de context van een jarenlange
blokkade van Gaza, van stedelijke oorlogsvoering, waaraan grenzen zijn verbonden,
waarin je niet ongelimiteerd met geweld je gang kunt gaan, en een context
waarin geen gelijke partijen tegenover elkaar staan, maar ongelijke partijen
waarin de grootste partij een grotere verantwoordelijkheid moet nemen om vrede
te bewerkstelligen. Ten slotte: ik schaam mij eerlijk gezegd voor de Nederlandse
opstelling als zou het nu het geschikte moment zijn om de contacten tussen
de EU en Israël te intensiveren. Een pas op de plaats, daarvoor pleiten
wij. Een intensivering is op dit moment totaal ongepast.Minister Verhagen: Voorzitter. De heer Pechtold
kan ik verzekeren dat wij niet anders zijn gaan aankijken tegen contacten
of onderhandelingen met Hamas. Voor onderhandelingen blijven de voorwaarden
van het Kwartet gelden. Wij hebben eerder steeds gesteld – en dat geldt
dus ook nu – dat er gepraat kan worden als het gaat om het beëindigen
van geweld. Het zou immers bizar zijn om dat niet te doen, wanneer je probeert
een wapenstilstand of een staakt-het-vuren te realiseren. Dat kan niet zonder
dat er – in dit geval tussen Egypte, Hamas en Israël – contacten
plaatsvinden om een einde te maken aan het geweld. Dat is echter iets anders
dan Hamas zien als legitieme vertegenwoordiging van de Palestijnse onderdanen,
van de Palestijnse gebieden. De onderhandelingspartners, de gesprekspartners
in dit soort contacten zijn president Abbas en premier Fayyad. Zij zijn de
legitieme vertegenwoordigers die ook op dat punt in de onderhandelingen betrokken
zijn, omdat zij afzien van geweld om hun doelstellingen te bereiken, het bestaansrecht
van Israël erkennen en niet uit zijn op de vernietiging van Israël.
Op dat punt is er geen verandering.Wanneer krijgt de Kamer meer details? De Kamer wil afstemming hebben binnen
Europa, terwijl nu alles juist erop gericht is dat wij ons concentreren op
het Frans-Egyptische voorstel en de EU-activiteiten die daaraan een bijdrage
leveren. Ook het Nederlandse voorstel is een onderdeel van dat
grotere initiatief. Dat is de hoofdtaak waar wij ons op richten. Daarbij zijn
andere spelers dan Nederland, met alle respect, de meest bepalende. Het Frans-Egyptische
initiatief komt neer op het staken van de vijandelijkheden. Dat betekent het
staken van het afschieten van raketten door Hamas, het einde van het Israëlische
offensief en terugtrekking vanuit Gaza, uitvoering van humanitaire hulp. Daarbij
gaat het dus vooral om de feitelijke distributie van hulpgoederen in Gaza
en de toegang van ngo’s tot Gaza. In mindere mate gaat het om het mobiliseren
van nieuwe hulp, want daar zou in principe een mogelijkheid toe zijn, gezien
de huidige hoeveelheid hulpgoederen. Het gaat om een effectieve controle van
de grens tussen Egypte en Gaza om de aanvoer van nieuwe wapens ten behoeve
van Hamas te voorkomen. Daar komt het Nederlands-Deense voorstel in beeld.
Het gaat om de heropening van alle grensovergangen tussen Israël en Gaza,
dus een feitelijke opheffing van de blokkade van Gaza en dat hoef je dus niet
te controleren. Ik hoef niet te controleren of er wapens gesmokkeld worden
van Israël naar Gaza, want dat zal niet het geval zijn. Dat kan ik u
verzekeren. Of de grens opengaat, hoef ik ook niet te monitoren. De grens
moet open. Dat is een onderdeel van het Frans-Egyptische plan. Het gaat om
verzoening van de Palestijnse partijen, het andere spoor dat in november door
Hamas geweigerd werd, en om vertrouwenwekkende maatregelen zoals het uitwisselen
van gevangenen, de wederopbouw van Gaza en terugkeer naar het politieke proces.
Dat is het hele brede kader van dat Frans-Egyptische voorstel, en daar past
het element van het Nederlandse voorstel goed bij.Er is overigens geen sprake van een robuuste troepenmacht, zoals ik sommige
woordvoerders hoor zeggen. Ik heb wel eens eerder gepleit voor een vredesmacht,
maar dat staat hier los van. Het voorstel dat er nu ligt, wil er echt voor
zorgen dat er niet via de tunnels of anderszins onder het mom van een humanitair
transport wapens gesmokkeld worden naar Gaza. Het richt zich specifiek op
dat onderdeel en daarvoor heb ik geen robuuste troepenmacht nodig, maar een
monitoringmissie die opereert in een gebied dat breder is dan sec de grensovergang.
Dat gebied behelst ook de in- en uitgangen van tunnels, voor zover die nog
bestaan. Daar vindt overleg over plaats en ik kan nog geen details vermelden.
Natuurlijk is de bedoeling juist dat Europa dat draagt. Het kan niet zo zijn
dat alleen Nederland dat doet. Als je het echter een essentieel onderdeel
vindt, dan moet je ook bereid zijn om eraan mee te doen. Ik denk dat een Europese
monitoringmissie of waarnemersmissie eerder aanvaardbaar zal zijn. Dat is
echter nog niet zeker. Egypte staat ook niet te springen om een waarnemersmissie
op het eigen grondgebied te krijgen. Als dat het geval is, zou dat anders
zijn dan wanneer het bijvoorbeeld in Gaza zou zijn. Er zijn nog zoveel vraagtekens
dat er nog helemaal geen sprake van kan zijn dat ik uw Kamer details kan leveren.
Nee, er is bereidheid om te komen tot een bijdrage aan het staakt-het-vuren.
De heer Solana moet nu op basis van zijn bezoek aan Rafah zo snel mogelijk
kijken wat de beste manier is om dat in te vullen en wat de bereidheid is
bij de verschillende partijen. Dan pas kan er verder over gepraat worden.
Dan pas kun je een indicatie geven. Ik zeg de Kamer uiteraard toe dat ik haar
meteen op de hoogte zal stellen van details die beschikbaar komen, als dit
een onderdeel wordt van het staakt-het-vuren.Dan kom ik op de relatie EU-Israël. Er zijn op dit moment geen onderhandelingen
over de intensivering van de relatie tussen de EU en Israël. Wij hebben
gezegd – en ik herhaal dat hier, omdat daar blijkbaar toch nog enige
onduidelijkheid over is – dat de gang van zaken omtrent Gaza naar het
oordeel van de Nederlandse regering niet tot een herziening van het EU-standpunt
over de verdieping van de betrekkingen van Israël met de EU in het kader
van het Europees nabuurschap zou moeten leiden. De Nederlandse regering is
niet van mening dat Israël overgegaan is tot handelingen die nopen tot
bestraffing of tot sanctionering. Het is naar onze mening juist van belang
om de politieke dialoog tussen de EU en Israël, waartoe
besloten is in juni 2008, te intensiveren en die dialoog aan te grijpen om
Israël ook in dat kader te wijzen op zijn internationale verplichtingen
jegens de Palestijnse bevolking.De heer Van Bommel (SP): Het Europees Parlement
heeft de stemming over het besluit over de verdieping van de relatie tussen
de EU en Israël uitgesteld. Dat betekent dat de onderhandelingen daarover
inderdaad al afgerond zijn en dat het voorstel als zodanig Europees is aangenomen,
wat echter nog bekrachtiging behoeft door het Europees Parlement. Mijn inzet –
en ik meen dat dit ook de inzet van anderen is – is om op dat pad nu
niet door te gaan, omdat er op dit moment aanleiding is om niet te komen tot
een opwaardering.Minister Verhagen: Daar ben ik het dus niet
mee eens en dat heb ik hier herhaaldelijk gezegd. De gang van zaken omtrent
Gaza noopt naar het oordeel van de Nederlandse regering, mede ondertekend
door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, niet tot een herziening van
het EU-standpunt enzovoorts. Het is helder. Er zit geen woord Spaans bij,
of Frans.De heer Van Baalen (VVD): Begrijp ik de minister
goed dat, indien de raketaanvallen onverminderd doorgaan, Israël niet
gedwongen kan worden tot een staakt-het-vuren?Minister Verhagen: Het is evident dat een
staakt-het-vuren niet eenzijdig is, maar juist beide kanten betreft. Er is
geen sprake van een staakt-het-vuren indien alleen Israël zou ophouden
met zijn militaire activiteiten en de raketbeschietingen zouden doorgaan.
Dan is er überhaupt geen staakt-het-vuren. Dan wordt er juist gevuurd
en zitten wij weer met het volgende probleem. Vandaar dat dit een essentieel
onderdeel is. Daarom las ik ook voor wat er in dat Egyptisch-Franse voorstel
staat als doelstelling.De heer Voordewind (ChristenUnie): De minister
herhaalt de term «waarnemersmissie», maar zegt erbij dat het een
robuuste missie moet zijn. Betekent dit dat de missie in staat moet zijn om
wapens in beslag te nemen? Want dat maakt nu het onderscheid.Minister Verhagen: Het gaat uiteraard om de
tunnels. Hoe die missie precies vorm zal krijgen, is onderdeel van besprekingen.
Daar kan ik nu nog niets over zeggen. Ik sprak over een breder mandaat dan
het EUBAM-mandaat, omdat men daar zei: wij hebben het vermoeden dat er wapens
in dat transport zitten, maar geen mogelijkheid om goederen te openen en te
kijken of er daadwerkelijk wapens gesmokkeld worden. Men had ook niet de mogelijkheid
om te bezien of via de tunnels iets binnenkwam. Als je de grens naar het zuiden
werkelijk open wilt stellen, zeg maar tussen Egypte en Gaza, dan moet het
ook evident zijn dat er vrij verkeer is van voedsel en van humanitaire en
normale goederen, maar dat je geen wapens binnenkrijgt. Die monitoringmissie
moet daarop juist kunnen toezien. Dat is in ieder geval essentieel. Dat ben
ik met u eens. Dat staat dus ook in de resolutie.De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter.De voorzitter: Nee, mijnheer Voordewind.De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter.
Ik heb een vraag gesteld en ik krijg geen antwoord van de minister.De voorzitter: Mijnheer Voordewind, u hebt
het woord niet. De minister gaat door met de beantwoording.Minister Verhagen: Er is geen onduidelijkheid
over: de monitoringmissie moet een mandaat krijgen om die goederen dan ook
te kunnen controleren, want anders heeft het geen zin. Dat staat dus ook in
de resolutie die door de Veiligheidsraad is aanvaard, waarin sprake is van
activiteiten «in order to sustain a durable cease-fire and calm, including
to prevent illicit trafficking in arms and ammunition and to ensure the sustained
re-opening of border crossings». Dat is gebaseerd op de overeenkomst
van 2005, die ook als basis dient voor het Nederlands-Deense voorstel. Het
staat er heel duidelijk. Je moet de illegale wapensmokkel kunnen tegengaan,
anders heeft het geen zin.Ik ben blij dat de stellingen van de heer Van Bommel en zijn duidelijke
uitspraken nu veranderd zijn in vraagtekens als hij het heeft over het karakter
van het optreden. Ik ben blij dat hij heel duidelijk zei dat het nu een vraagteken
is of er wel in overeenstemming met het humanitaire oorlogsrecht is opgetreden,
qua proportionaliteit. Eerder was het een heel duidelijke stellingname van
de SP dat disproportioneel en in strijd met het oorlogsrecht gehandeld was
en dat er zelfs sprake was van oorlogsmisdaden. Ik ben blij met dit succes
van het AO.De heer Van Bommel (SP): Dit geldt toch wel
als uitlokking. Ik zie aan het gezicht van de minister dat hij dat ook erkent.
Het blijft een vraagteken aan de kant van de regering. De minister wil wel
een onderzoek naar de school en naar het Rode Kruis, maar hij wil kennelijk
niet het onderzoek dat ik gevraagd heb – daarom heb ik ook een motie
aangekondigd – naar het algehele vraagstuk van de proportionaliteit.Minister Verhagen: Ik vraag mij echt in gemoede
af waarom de heer Van Bommel überhaupt een onderzoek wil als hij nu al
weet dat hier sprake is van oorlogsmisdaden, dat hier sprake is van een noodzaak
tot veroordeling van Israël en dat hier het humanitaire oorlogsrecht
geschonden is. Hij betrekt hier allerlei stellingen waarvan hij al de uitkomst
weet, en dan gaat hij mij vragen om in te stemmen met een onderzoek. Laten
wij elkaar serieus nemen, mijnheer Van Bommel. U weet het allemaal al. Wij
hebben zorgen over een aantal zaken, waarbij wij zeer nadrukkelijk ook Israël
aanspreken op de noodzaak van proportionaliteit en van het voorkomen van burgerslachtoffers.
Ik zeg ook tegen mevrouw Peters dat ik wel degelijk een politiek oordeel van
deze regering heb uitgesproken, namelijk dat wij op basis van de informatie
die wij nu hebben, menen dat bij de afwegingen die gemaakt worden door de
Israëlische strijdkrachten, de cruciale waarden uit het oorlogsrecht
een zwaarwegende rol spelen en in acht worden genomen. Dat is wat wij stellen.
Waar wij twijfel hebben, steunen wij een VN-onderzoek.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter.De voorzitter: Nee, mijnheer Van Bommel. Wij
gaan het debat niet overdoen.De heer Van Bommel (SP): Ik word hier rechtstreeks
aangesproken!De voorzitter. Ja, en daar hebt u op gereageerd
en op die reactie heeft de minister vervolgens ook alweer gereageerd. Wij
zijn nu bijna aan het einde van de tweede termijn van de beantwoording door
de minister.De heer Van Bommel (SP): Ik wil één
zin besteden aan de woorden van de minister.De voorzitter: Nee, mijnheer Van Bommel. U
hebt al een motie aangekondigd. Dan doet u dat daar maar.De heer Van Bommel (SP): Ik zal het daar doen.Minister Verhagen: Wij moeten vermijden dat
er verschillende initiatieven komen die niet gecoördineerd zijn. Daarom
blijft het noodzakelijk dat wij het ook in de komende tijd via het EU-voorzitterschap
blijven spelen. Dat is ook de reden waarom wij onze voorstellen hebben aangeboden
aan het EU-voorzitterschap, en waarom de nadere stappen worden gezet door
de Hoge Vertegenwoordiger Solana en het Tsjechische EU-voorzitterschap, voor
wat de uitwerking van het bredere staakt-het-vuren betreft en de mogelijkheid
tot aanvaarding daarvan. Wij hebben het voorwerk verricht, wij hebben overleg
gevoerd met alle betrokken partijen om te bezien of dit een bijdrage kon leveren
aan het staakt-het-vuren, want het is noodzakelijk dat er heel snel een staakt-het-vuren
komt.De voorzitter. Wij zijn gekomen aan het einde
van dit algemeen overleg. Ik constateer dat diverse leden moties hebben aangekondigd.
Ik zal dus namens deze leden bij de eerstvolgende regeling van werkzaamheden
de Kamervoorzitter verzoeken om het verslag van dit AO op de plenaire agenda
te zetten.De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,OrmelDe griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Kolk-TimmermansXNoot1Samenstelling:Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Wilders (PVV), Waalkens
(PvdA), Van Baalen (VVD), Çörüz (CDA), Ormel (CDA), voorzitter,
Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp
(CDA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé-Hamming
(VVD), Irrgang (SP), Knops (CDA), Boekestijn (VVD), Voordewind (ChristenUnie),
Pechtold (D66), ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP), Gill’ard
(PvdA) en Thieme (PvdD).Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), De Roon (PVV), Vermeij (PvdA),
Van Miltenburg (VVD), Omtzigt (CDA), Spies (CDA), Aasted-Madsen-van Stiphout
(CDA), Jasper van Dijk (SP), Ten Hoopen (CDA), Jonker (CDA), Besselink (PvdA),
Leerdam (PvdA), Arib (PvdA), Neppérus (VVD), Lempens (SP), Schermers
(CDA), Griffith (VVD), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Koşer
Kaya (D66), Van Beek (VVD), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA), Ouwehand (PvdD)
en Vendrik (GroenLinks). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23432-287.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl