Toekomst van de intensieve veehouderij; Brief regering; Aanbieding LEI rapport " Gevolgen van bestaande regelgeving voor de Nederlandse Varkenshouderij"
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST142034
 2009-2010
 
 28 973
 Toekomst van de intensieve veehouderij
 
 
 
 
 Nr. 
 38
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 23 maart 2010
 
 Met deze brief informeer ik u over de uitvoering van de motie Atsma c.s.
(Kamerstukken II, 2009–2010, 32 123 XIV, nr. 88) waarin werd
verzocht de economische gevolgen te onderzoeken van de ammoniak- en welzijnsmaatregelen
die nodig zijn om te voldoen aan de eisen per 2013 uit het Besluit ammoniak
huisvesting veehouderij (hierna: Besluit huisvesting) en het Varkensbesluit.
Het onderzoeksrapport, dat is opgesteld door het Landbouw Economisch Instituut
(LEI) in samenwerking met DLV Dier Groep BV en Wageningen UR Livestock Research,
bied ik u hierbij aan. In deze brief ga ik in
op de hoofdlijnen van de resultaten van het LEI-onderzoek en mijn beleidsinzet.
 Resultaten LEI-onderzoek
 Uit het LEI-onderzoek blijkt dat er omvangrijke investeringen nodig zijn
om te kunnen voldoen aan de wettelijke ammoniak- en dierwelzijnseisen per
2013. In geval er nog geen aanpassingen zijn verricht, is een kwart van de
totale investeringen gericht op ammoniakmaatregelen en driekwart op welzijns-maatregelen.
Binnen de welzijnsmaatregelen betekent de vergroting van het leefoppervlak
van de dieren een grote investering en hogere kosten, wanneer dit door verbouw
van bestaande stallen moet worden gerealiseerd. Bij nieuwbouw van stallen
zijn de extra investeringen en kosten lager. Dit laatste geldt ook voor investeringen
in 18 millimeter roostervloeren in vleesvarkensstallen.
 Het LEI geeft aan dat als gevolg van de gemiddeld lage opbrengstprijzen
en lage inkomens in de varkenshouderij in de afgelopen jaren, de financieringsruimte
op veel bedrijven te klein is om alle vereiste investeringen in wettelijke
ammoniaken welzijnsmaatregelen te kunnen verrichten. Circa 35% van
de bedrijven (in totaal circa 2750 bedrijven) heeft een goede financiële
positie en voldoende mogelijkheden om te investeren in de ammoniak- en welzijnsmaatregelen.
Circa 15% van de bedrijven zal om financiële redenen moeten stoppen.
De overige bedrijven zullen volgens het LEI bij een gelijktijdige invoering
per 2013 van de wettelijke maatregelen in ernstige financiële
problemen komen en mogelijk stoppen. Een deel van de bedrijven in deze categorie
zal via alternatieven of creatieve oplossingen hun bedrijf kunnen voortzetten.
Dit is niet gekwantificeerd.
 Het aflopen van de wettelijke overgangstermijnen per 2013 versnelt schoksgewijs
het autonome herstructureringsproces. Volgens het LEI zal bij een omvangrijke
bedrijfsbeëindiging omstreeks 2013 de vrijkomende productiecapaciteit
op korte termijn waarschijnlijk niet overgenomen kunnen worden. De perspectiefvolle
bedrijven kunnen niet onbeperkt groeien de eerstkomende jaren omdat hun financieringsruimte
ook aan grenzen is gebonden en vanwege langlopende vergunningtrajecten. Volgens
de LEI-berekeningen kan hierdoor de omvang van de varkensstapel de eerstkomende
jaren sterk krimpen. Wanneer rekening gehouden wordt met het aanpassingsvermogen
van een deel van de varkensbedrijven verwacht het LEI dat de omvang van de
krimp lager zal zijn. Dit is niet kwantitatief in beeld gebracht. Het LEI
concludeert wel dat de kans groot is dat de varkensstapel met enkele tientallen
procenten zal krimpen op de korte termijn. Een dergelijke krimp heeft naast
de primaire varkenshouderij ook gevolgen voor de toeleverende en verwerkende
industrie en de periferie. Het LEI heeft niet onderzocht of sprake is van
een tijdelijk of een structureel effect.
 Duurzame varkenshouderij
 In mijn Toekomstvisie duurzame veehouderij (Kamerstukken II 2007–2008,
28 973, nr. 18) heb ik aangegeven dat de varkenshouderij zich in
2023 moet hebben ontwikkeld tot een duurzaam producerende keten met een breed
draagvlak in de samenleving. De Nederlandse varkenshouderij moet produceren
in een hoog ontwikkelde stedelijke omgeving die hoge eisen stelt aan de «license
to produce». Op de Europese, internationale markt heeft de Nederlandse
varkenshouderij een sterke positie. Daarbij bevindt de sector op het punt
van welzijn zich in de Europese kopgroep. Sinds 1998 ligt bijvoorbeeld de
leefoppervlaktenorm voor vleesvarkens ruim 20% boven de EU-norm.
 Tegelijkertijd moet de sector inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen
en wensen ten aanzien van productiemethoden in de veehouderij.
 De varkenshouderij zal met ketenpartijen en met maatschappelijke organisaties
gezamenlijk moeten werken aan duurzame bedrijfsystemen die gedragen worden
door de samenleving.
 
 Ik zie op dit punt momenteel een perspectiefvolle én essentiële
ontwikkeling plaatsvinden in het omschakelingsproces naar een duurzame varkenshouderij.
 In toenemende mate is bij internationaal opererende markt- en ketenpartijen
op de Noordwest Europese markt een trend waar te nemen waarbij maatschappelijke
waarden, die verder gaan dan de wettelijke eisen, worden geïnternaliseerd
in varkensvleesketens. Een deel van de meerkosten van dergelijke concepten
wordt verankerd in de marktprijs in plaats van afgewenteld naar de varkenshouders.
 Het recente initiatief van Albert Heijn, VION en de Dierenbescherming
met het tussensegment varkensvlees is een uitgesproken voorbeeld van een dergelijke
ontwikkeling. Dit geeft een nieuwe impuls aan de verduurzaming in de varkenshouderij
en is een grote uitdaging voor de komende jaren. Deze markttrend zal de komende
jaren naar verwachting doorzetten zowel in Nederland als in Noordwest-Europa
en stimuleert een omslag in de wijze van produceren in de varkensketen. Het
sluit aan bij mijn beleid in de Nota dierenwelzijn, de Uitvoeringsagenda duurzame
veehouderij, de Nota duurzaam voedsel en het Convenant marktontwikkeling verduurzaming
dierlijke producten, dat is gericht op een vergaande verduurzaming van productie
en aanbod van duurzame dierlijke producten met betrokkenheid van de gehele
keten. 
 Beleidsinzet
 Het LEI onderzoek geeft aan dat de gevolgen van de op stapel staande maatregelen
voor de structuur en omvang van de varkenshouderij aanzienlijk zijn. Het herstructureringsproces
als gevolg van het aflopen van de overgangs-termijnen voor de ammoniak- en
welzijnsmaatregelen per 2013 dreigt ten koste te gaan van het toekomstperspectief
van veel bedrijven in de sector, inclusief de toeleverende en verwerkende
industrie en de periferie. Ik sluit mijn ogen niet voor de huidige financiële
situatie in de sector en de sociale en economische gevolgen van de ammoniak-
en welzijnsmaatregelen. Om het proces van herstructurering en een renderende
verduurzaming van de sector geleidelijker te kunnen laten verlopen, wil ik
binnen de kaders van de Europese regelgeving een evenwichtige balans aanbrengen
tussen dierenwelzijn, milieu en economie zonder afbreuk te doen aan de lange
termijn doelen voor een duurzame varkenshouderij.
 Ammoniakbeleid
 Voor wat betreft de uitvoering van het Besluit huisvesting ammoniakemissie
veehouderij en het Actieplan ammoniak (Tweede Kamer 2009–2010, 30 654,
nr. 76) verwijs ik u naar de brief van de minister van VROM van 16 maart
jl.
 Welzijnsbeleid
 In 2013 worden conform het Varkensbesluit de volgende maatregelen van
kracht:
 a) De Europese eis voor het houden van dragende zeugen in groepshuisvesting;
 b) De implementatie van de EU-eis van een spleetbreedte van 18 millimeter
in de roostervloeren van vleesvarkensstallen;
 c) De eenzijdige Nederlandse aanscherping ten opzichte van de Europese
Varkensrichtlijn van de leefoppervlaktenormen voor biggen en vleesvarkens.
 ad a) Groepshuisvesting van dragende zeugen
 De Europese eis van groepshuisvesting per 2013 staat niet ter discussie.
Hier is het kritische omslagpunt gepasseerd. Op dit moment heeft circa 60%
van de zeugenbedrijven geheel of gedeeltelijk geïnvesteerd in groepshuisvesting.
De resterende bedrijven zullen voor 2013 de bedrijfsvoering aanpassen of stoppen.
 ad b) Spleetbreedte in roostervloeren in vleesvarkensstallen
 De Europese Varkensrichtlijn schrijft sinds 2003 roosters voor met een
spleetbreedte van 18 millimeter om op volledig roostervloeren het loop- en
ligcomfort te waarborgen. Deze Europese maatregel moet per 2013 in alle vleesvarkensstallen
zijn ingevoerd. In Nederland gold tot 2003 in vleesvarkensstallen een maximale
spleetbreedte van 20 millimeter in halfroostervloeren (40% dichte vloer).
 
 Sinds 2003 wordt in Nederland bij ver- en nieuwbouw de Europese eis gehanteerd.
Bij een geplande ver- of nieuwbouw is deze eis goed in te passen en brengt
het minder extra kosten met zich mee dan wanneer de ver- of nieuwbouw alleen
vanuit het oogpunt van de roosters moet plaatsvinden. Naast Nederland kent
ook Denemarken een nationale eis voor het houden van vleesvarkens op halfroostervloeren.
Denemarken hanteert de interpretatie dat de Europese eis van 18 millimeter
alleen geldt voor volledige roostervloeren. 
 Deense vleesvarkensbedrijven mogen volgens de Deense overheid bij halfroostervloeren
roosters met een spleetbreedte van 20 millimeter blijven gebruiken.
 
 Op dit moment staan er in Nederland nog veel vleesvarkensstallen waarvoor
geen ver- of nieuwbouw gepland is.
 Het alleen om spleetbreedte vervangen van de roosters in bestaande stallen
gaat namelijk gepaard met het afbreken van de hokinrichting en soms zelfs
de hele stal omdat de roostervloer deel uitmaakt van het fundament. Dit betekent
een aanzienlijke kapitaalvernietiging. Ik zal daarom bij de Europese Commissie
nagaan of de Deense interpretatie correct is. Afhankelijk daarvan zal ik bekijken
welke mogelijkheden er zijn voor de Nederlandse situatie.
 
 Bij de komende herziening van de Varkensrichtlijn zal ik ten aanzien van
de roostervloeren in vleesvarkenstallen inzetten op het stellen van doelvoorschriften
voor welzijnsvriendelijke vloeren.
 ad c) Leefoppervlakte biggen en vleesvarkens
 De Europese leefoppervlaktenormen voor biggen en vleesvarkens dateren
van begin jaren ’90. Deze norm is per big 0.3 m2 en per vleesvarken
van 85 tot 110 kg 0.65 m2. Bij de herziening van de Varkensrichtlijn
in 2003 zijn deze normen niet aangepast. De Europese Commissie heeft wel aangegeven
dat bij een volgende herziening uit wetenschappelijk onderzoek moet blijken
hoeveel ruimte per big en per vleesvarken nodig is. De wetenschappelijke onderzoeken
zijn afgerond. Hieruit blijkt dat 1 m2 vanuit welzijnsoogpunt gewenst
is en ook de productieresultaten verbetert. De herziening van de richtlijn
laat echter op zich wachten. De evaluatie en herziening van de Varkensrichtlijn
staat vanaf 2012 op de Europese agenda. Mocht de Varkensrichtlijn nog
vóór 2013 worden herzien dan zal op het gebied van de leefoppervlaktenormen
zeker sprake zijn van ruime overgangstermijnen.
 
 De huidige norm in het Nederlandse Varkensbesluit is voor gespeende biggen
0.3 m2 per dier. Voor vleesvarkens van 85 tot 110 kg geldt thans
een norm van 0.8 m2 per dier, ruim 20% hoger dan de huidige
EU-norm; in stallen van vóór 1998 geldt een norm van 0.7 m2.
 Per 2013 geldt een leefoppervlaktenorm van 0.4 m2 voor biggen
en 1 m2 voor vleesvarkens. Deze wetenschappelijk onderbouwde normen
zijn sinds 1998 vastgelegd in het Varkensbesluit. In 2002 is de nationale
overgangstermijn verlengd van 2008 naar 2013. Hierbij werd er destijds vanuit
gegaan dat per 2013 de Europese normen ook zouden zijn aangescherpt. Dit zal
zeer waarschijnlijk niet het geval zijn. Hierdoor zal het gat met de Europese
normen per 2013 verder toenemen.
 Naast Nederland hanteren Duitsland, Oostenrijk en Zweden hogere leefoppervlaktenormen
voor vleesvarkens van 85 tot 110 kg dan de Varkensrichtlijn, namelijk respektievelijk
0.75, 0.7 en 1 m2 per dier. Alle overige lidstaten, waaronder belangrijke
concurrerende varkenslanden zoals Denemarken, Frankrijk en Spanje, hanteren
in de nationale regelgeving de EU-normen.
 
 Een eenzijdige nationale verhoging van de norm voor de leefoppervlakte
voor vleesvarkens tot 1 m2 per 2013 heeft aanzienlijke gevolgen
voor de kostprijs en de Nederlandse concurrentiepositie van de vleesvarkenshouderij.
In de meeste andere lidstaten treedt deze kostprijsverhoging niet op. In bestaande
stallen neemt bij een leefoppervlaktenorm van 1 m2 (ten opzichte
van de Europese norm van 0.65 m2) de kostprijs toe doordat in dezelfde
stal 30% minder dieren gehouden kunnen worden. De oorspronkelijke investeringen
lopen door en moeten opgebracht worden door minder varkens. Bij
nieuwe stallen met een structurele bedrijfsaanpassing zijn de extra kosten
geringer.
 Beleidsafweging
 Het vergroten van de leefruimte is essentieel voor het verbeteren van
het welzijn van de varkens. In de Nota dierenwelzijn heb ik aangegeven waar
mogelijk te streven naar een voorloperpositie op het terrein van dierenwelzijn
en te streven naar een Level playing field onder voorwaarden. Inzet is de
verbetering van het welzijn via aanscherping van wettelijke eisen in de eerste
plaats via het EU-spoor te realiseren, in samenwerking met gelijkgestemde
lidstaten.
 In mijn welzijnsbeleid leg ik verder grote nadruk op het stimuleren van
innovaties en investeringen in diervriendelijke houderijsystemen, die verder
gaan dan de wettelijke eisen, en van de markt- en consumentenvraag naar diervriendelijke
en duurzame producten. Zoals aangegeven in de Nota dierenwelzijn komt nationale
regelgeving voor mij in beeld wanneer het vanuit de optiek van dierenwelzijn
echt gewenst is en wanneer er een reëel handelingsperspectief is zodat
de stap kan rekenen op draagvlak. Ik wil daarbij het welzijnsprobleem niet
exporteren.
 
 Ik constateer dat de Nederlandse varkenshouderij op het punt van welzijn
zich in de Europese kopgroep bevindt.
 Gezien het feit dat de Nederlandse varkenshouders internationaal moeten
kunnen concureren wil ik niet verder voor de troepen uitlopen. Dit leidt tot
het risico dat de productie verplaatst wordt naar andere landen waar het welzijn
niet beter of zelfs slechter is geborgd. Per saldo schieten de dieren daarmee
niets op. Ik ga evenwel niet lijdzaam afwachten wat Europa doet, maar zal
mij met kracht inzetten voor een verbetering van het welzijn van varkens op
EU-niveau.
 
 Op basis van deze uitgangspunten stel ik voor de nationale verhoging van
de leefoppervlaktenormen tot 0.4 m2 per big en 1 m2
per vleesvarken te laten vervallen en deze te koppelen aan de resultaten van
de aangekondigde evaluatie en herziening van de Varkensrichtlijn.
 Ik zal bij de Europese Commissie de mogelijkheden nagaan van een versnelde
herziening van de Varkensrichtlijn. Mijn inzet hierbij is een oppervlaktenorm
van 1 m2 voor vleesvarkens en 0.4 m2 voor biggen.
 Als compenserende maatregel stel ik voor de leefoppervlaktenorm voor vleesvarkens
per 2013 aan te scherpen tot 0.8 m2 voor alle dieren. Deze norm
zal derhalve ook gaan gelden voor vleesvarkens die gehouden worden in stallen
die gebouwd zijn vóór 1998. Voor deze dieren geldt nu nog de
norm van 0,7 m2.
 Naast voldoende leefruimte is het aanbieden van een deugdelijke hokverrijking
belangrijk voor het welzijn van de varkens. In vergelijking met het vergroten
van de leefoppervlaktenorm vergt meer en betere hokverrijking een minder grote
investering, terwijl er wel op korte termijn welzijnswinst kan worden geboekt.
Daarom stel ik voor de invulling van en de controle op de uitvoering van de
eisen uit het Varkensbesluit voor hokverrijking te verduidelijken.
 Verder zal ik de mogelijkheden onderzoeken om per 1 januari 2011
in de bestaande fiscale en subsidieregelingen voor investeringen in bovenwettelijke
welzijnsmaatregelen als basisvoorwaarde op te nemen dat stallen voor gespeende
biggen en vleesvarkens minimaal 0.4 m2 respektievelijk 1 m2 leefruimte per dier hebben. Ik zal tevens onderzoeken of er in het
stimuleringsinstrumentarium extra impulsen voor dierenwelzijn ingebouwd kunnen
worden. Daarnaast zal ik in het kader van het Convenant marktontwikkeling
duurzame dierlijke producten keteninitiatieven voor marktsegmenten varkensvlees
met een welzijnsplus en de verdere uitrol van deze segmenten blijven stimuleren
en faciliteren. 
 
 Met dit maatregelpakket zit en blijft de Nederlandse varkenshouderij wat
betreft het welzijn van de varkens in de Europese kopgroep. De varkensvleesketen
krijgt de gelegenheid maximaal in te zetten op de net op gang gekomen ontwikkeling
van marktsegmenten met een welzijnsplus. Een gezamenlijke aanpak van varkenshouders
met ketenpartijen en maatschappelijke organisaties biedt de beste waarborgen
om effectief in te spelen op de veranderende wensen van de samenleving. Door
het stimuleren van bovenwettelijke welzijnsmaatregelen in deze marktsegmenten
wordt de ontwikkeling naar meer leefruimte voor varkens en andere welzijnsverbeterende
maatregelen onomkeerbaar. Regelgeving zet ik daarbij in als sluitstuk.
 
 De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 G. Verburg 
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.