Reorganisatie van het openbaar ministerie; Verslag algemeen overleg over het plan van aanpak reorganisatie openbaar ministerie (OM)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24034, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

26-09-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24034 nr. 7

12-09-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieNadere gedachtenwisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24034Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 65 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 034Reorganisatie van het openbaar ministerienr. 7VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 12 september 1995De vaste commissie voor Justitie1 heeft op
28 juni 1995 overleg gevoerd met de minister van Justitie, mevrouw Sorgdrager,
over het plan van aanpak reorganisatie openbaar ministerie (OM)
(24 034, nr. 3).Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA) putte uit dit op het rapport-Donner
gebaseerde plan van aanpak zeker hoop op een beter functionerend OM, maar
nog geen zekerheid. Destijds is om een onafhankelijk onderzoek gevraagd naar
de leiding over en de aansturing van het OM, mede in het licht van de mogelijke
spanning tussen de magistratelijke rol van het OM en de beleidsverantwoordelijkheid
van de minister van Justitie voor dat OM en naar de technisch-organisatorische
problemen, het zogenaamde bedrijfsproces.Hoofdstuk 3 van het plan van aanpak geeft goede aanzetten voor verbetering
ervan, maar de crux lijkt toch dat duidelijk moet worden aangegeven wie waarvoor
verantwoordelijk is en dat de verantwoordelijken duidelijk moet worden aangegeven
welke prestaties van hen worden verwacht. De praktijk zal leren of de voorstellen
inderdaad tot verbetering leiden.Zij vond het opmerkelijk dat de visie op de gewenste manier van sturen
van c.q. leiding geven aan het OM in het plan van aanpak enigszins afwijkt
van die in het rapport van de commissie-Donner. Donner is van mening dat de
tot voor kort uit te proberen veranderingen bij het OM vastlopen op een traditionele
visie op de functie en de plaats van het OM. Die functie en plaats zijn volgens
hem ingrijpend veranderd. Het strafrecht is nog steeds één van
de instrumenten van rechtshandhaving en binnen het strafrecht wordt slechts
een minderheid van de zaken afgedaan door de rechter. Van de rest, die door
het OM wordt afgedaan, wordt slechts een minderheid afgedaan door de officieren
van Justitie (OvJ's). Volgens hem kan dat niet worden teruggedraaid. Zou het
OM zich beperken tot zijn traditionele taak, dan dreigt de rechtshandhaving
door fragmentatie onbestuurbaar te worden. Mevrouw Kalsbeek bespeurde wat
dit betreft in het plan van aanpak ietwat andere accenten, hoewel daarin de
relaties van alle betrokkenen bij de rechtshandhaving worden opgesomd
en van belang worden geacht. Het plan pleit ervoor om datgene wat tot de kerntaak
van het OM wordt beschouwd als richtinggevend voor de organisatie te zien:
het uitoefenen van het gezag over de politie, het beslissen over de afdoening
van zaken en het ten uitvoer leggen van strafrechtelijke beslissingen. Op
zich kon zij het met die accentverschuiving wel eens zijn, maar die wordt
niet echt duidelijk gemotiveerd en beargumenteerd. Als dat achterwege blijft,
zou men kunnen denken dat tussen het uitkomen van het rapport en het plan
van aanpak slechts één argument is gelegen en wel de IRT-affaire.In het licht van de accentverschuiving naar het magistratelijke verdient
ook de mogelijkheid dat niet-juristen tot OvJ of zelfs tot lid van het college
van PG's worden benoemd wel een nadere motivering. Eén van de belangrijkste
redenen om een onderzoek naar het OM te vragen, was op zich de stellige indruk
dat de top en de werkvloer bij het OM hoegenaamd niet communiceerden, in elk
geval niet over het dagelijkse werk. De benadering dat het OM als eenheid
moet functioneren, in de kern top-down aangestuurd, lijkt daar op het eerste
gezicht wel een adequate reactie op. Toch kan daardoor spanning ontstaan.
Het belangrijkste coördinatiepunt in de criminaliteitsbestrijding is
toch het overleg in de driehoek; daar heeft men het beste zicht op de problemen.
Centrale aansturing van een van de drie partners daarin, het OM, kan op dit
punt dan ook de nodige problemen veroorzaken, zowel als het gaat om het regionale
als om het lokale driehoeksoverleg. Het plan van aanpak was volgens mevrouw
Kalsbeek op dit punt niet duidelijk genoeg. Het stelt slechts dat het OM landelijke
prioriteiten en plaatselijke keuzes met elkaar dient te verzoenen. Dat dit
niet eenvoudig is, heeft de geschiedenis wel bewezen.Donner stelt terecht dat het OM noch het bestuur voldoende inzicht hebben
in de doeltreffendheid en doelmatigheid van de inzet van beschikbare middelen
en capaciteit. Daardoor maakt de politie in de praktijk èn binnen het
driehoeksoverleg in feite de dienst uit. Daarvoor wordt geen oplossing aangedragen.
Helderheid daarover is te meer geboden omdat nu niet direct kan worden gezegd
dat het tussen het OM en de politie altijd koek en ei is. De recente verwikkelingen
rondom het softdrugsbeleid tonen dat wel aan. Hoe kan die animositeit, die
zo langzamerhand een cultuurverschijnsel lijkt te worden, uit de wereld worden
geholpen? Een cultuur wijzigen is heel moeilijk, maar om eraan voorbij te
gaan, zou nog onverstandiger zijn.Mevrouw Kalsbeek constateerde eveneens de nodige spanning tussen de Politiewet
en het plan van aanpak. De art. 28 en 29 van de Politiewet regelen dat het
regionaal college, de zogenaamde grote beheersdriehoek, een jaarplan opstelt.
Hoe verhoudt zich dat tot het tweejaarlijkse plan dat het OM op landelijk
niveau maakt? Als er verschil van mening ontstaat over dat jaarplan tussen
OvJ en korpsbeheerder, dan kunnen zij in beroep bij resp. de PG (oude stijl)
die in overeenstemming met de commissaris van de Koningin beslist. Hoe te
handelen als die PG-oude stijl er straks niet meer is?De advocaten-generaal (AG's) bij de hoven leveren iets van hun macht in
en worden uit de hiërarchische lijn t.o.v. de arrondissementsparketten
gehaald. Wel blijven ze de juridische verantwoordelijkheid behouden, omdat
ze verantwoordelijk zijn voor hoger beroep. Mevrouw Kalsbeek was het eens
met de directe lijn tussen college van PG en arrondissementsparketten, maar
toch vroeg zij zich af of het niet wenselijk is de positie van de AG's ietwat
te versterken, opdat zij die kwaliteitsborgende rol, waarover het plan van
aanpak spreekt, daadwerkelijk kunnen vervullen. Gedacht kan worden aan de
bevoegdheid om een hoger beroep in te trekken en aan een eigen opsporingsbevoegdheid
voor die zaken waarvoor hij het hoger beroep moet doen. Deze bevoegdheden
zouden uiteraard bij wet moeten worden gewaarborgd. Ook wat betreft de aansturing van het OM en de verantwoordelijkheid van
de minister daarvoor was haar nog het een en ander onduidelijk. Het is bekend
dat er opsporingsmethodes zijn de vraagtekens oproepen. Vaak gebruikt de politie
een bepaalde methode omdat volgens haar alleen daarmee resultaat kan worden
bereikt, maar gaat het OM daarin niet mee. De roep om normering van opsporingsmethodes
is algemeen. Volgens het plan van aanpak opereert het OM als eenheid, hetgeen
moet inhouden dat een individuele OvJ niet kan bepalen welke opsporingsmethode
in een bepaalde situatie toelaatbaar is en dat voor het gehele OM één
lijn geldt die door het college van PG's is vastgesteld na overleg met de
hoofdofficieren. Het is mogelijk dat de minister het daar niet mee eens is
en van de aanwijzingsbevoegdheid ex art. 5 RO gebruik maakt. In het plan van
aanpak staat: Besluiten zullen altijd of van de minister (het ministerie)
of van het college of van het hoofd van het parket zijn. Daarmee lijken die
verwikkelingen rond opsporingsmethodes tot het verleden te behoren. Overigens
zou mevrouw Kalsbeek nu eindelijk wel eens zelf alle correspondentie over
die opsporingsmethodes zien in plaats van allerlei flarden ervan in de verschillende
kranten.Wat voor soort college is het college van PG's? De zinsnede «indien
het college niet tot overeenstemming komt, beslist de voorzitter», vond
zij niet helder. In collegiaal bestuur wordt overlegd en bij een niet unanieme
beslissing legt de minderheid zich bij de opvatting van de meerderheid neer.
Bij het staken van stemmen, geeft de voorzitter de doorslag. Vanzelfsprekend
heeft hij ook een belangrijke rol in het proces dat tot besluitvorming moet
leiden. Als dat ook met die zinsnede is bedoelt, had zij er geen moeite mee,
maar er gaan geruchten dat ermee wordt bedoeld dat, indien het college niet
tot een unanieme beslissing komt, de voorzitter beslist en dat zou haar te
ver gaan. De voorzitter wordt zo een soort onder-minister en de overige leden
uitvoerders van zijn beslissingen. Wel leek het haar goed als één
lid van het college aanspreekbaar is voor de buitenwereld, met name de minister,
maar dat zou wel moeten uitdragen wat in collegiaal overleg is beslist.Dat de relatie tussen de minister van Justitie en het OM nu een rechtstreekse
is en het ministerie daar niet meer tussen zit, zag zij als winst. De brieven
van het ministerie naar de parketten vertroebelden ook de relatie tussen minister
en de top van het OM.Zij was het eens met het plan om het OM meer beheersbevoegdheden te geven.
De DGO blijft alleen verantwoordelijk voor de zittende magistratuur en zal
uiteindelijk helemaal verdwijnen. De DGO's hebben daarover wel zorgen, omdat
dit bij een zorgvuldige taakopvatting de functionele autoriteiten veel energie
en tijd zal kosten. Zij vond dat weliswaar geen slecht argument, maar toch
niet doorslaggevend. Hoe denkt de minister dat probleem te ondervangen? Moet
binnenkort niet nog een stap verder worden gezet, nl. de zittende magistratuur
meer beheersbevoegdheden te geven?De gevolgen van dit plan van aanpak voor de zittende magistratuur reiken
verder dan alleen het beheer. Naarmate het OM meer centraal wordt aangestuurd,
is er minder ruimte voor plaatselijke prioriteitenstelling. Wat nu als een
bepaald type strafzaken een hogere prioriteit krijgt, maar de rechters ter
plaatse niet in staat zijn om een grotere hoeveelheid van dat type zaken niet
binnen de toegestane termijn tot een uitspraak te brengen?Zij benadrukte vervolgens de noodzaak van wetgeving en herhaalde haar
pleidooi om die ook zo snel mogelijk tot stand te brengen.Kan de minister nader ingaan op de afwijzing van het sociaal plan door
de Nederlandse vereniging voor rechtspraak (NVVR), omdat er geen garantie
is afgegeven dat geen gedwongen ontslagen zullen vallen?De heer Koekkoek (CDA) las in het rapport-Donner dat ca. 90%
van de zaken zonder problemen worden afgedaan. Het aantal fouten mag dan beperkt zijn, er is nog zeker geen reden tot gerustheid. Van de 8 miljoen
misdrijven per jaar, komt slechts 1,3 miljoen ter kennis van de politie. Daarvan
wordt een steeds kleiner deel opgehelderd. Steeds meer zaken worden met vrijspraken
afgerond. Wat kan de reorganisatie van het OM bijdragen aan bestrijding van
de criminaliteit, de opheldering van misdrijven en een doeltreffende berechting?
Om die vraag van een goed antwoord te voorzien, is op suggestie van de CDA-fractie
besloten de Kamer voor te stellen de reorganisatie van het OM aan te merken
als een zogenaamd groot project.Zij was het eens met de omschrijving in het plan van aanpak van de kerntaak
van het OM: strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Gelet op het opportuniteitsbeginsel
en gegeven de beperkte middelen moet het OM zijn taak met beleid uitoefenen.
Volgens de minister zal het OM moeten voldoen aan stringente eisen van samenhang,
consistentie en kwaliteit. Het OM moet één organisatie worden
die als een eenheid functioneert. De vraag kan worden gesteld of de minister
niet doorslaat naar tè veel eenheid. Binnen het kader van het algemeen
vervolgingsbeleid moet immers een individuele OvJ zijn wettelijke bevoegdheden
kunnen uitoefenen, in een concrete zaak al of niet tot vervolging overgaan,
bepalen welke feiten ten laste worden gelegd en ter terechtzitting de hoogte
van de eis vaststellen en al of niet in hoger beroep gaan. De minister gaat
staatsrechtelijk gezien wel wat ver als zij stelt dat de minister van Justitie
politiek ten volle verantwoordelijk is voor al het handelen en nalaten van
het OM. Een minister is verantwoordelijk voor die zaken waarover de rechter
geen oordeel geeft en voor zover zijn bevoegdheden strekken. Alleen als hij
zich voorbehoudt voor elke concrete handeling van een OvJ een aanwijzing te
geven, is sprake van een volledige politieke verantwoordelijkheid, zoals ook
voor departe- mentsambtenaren geldt. De minister kan evenwel de wettelijk
toegekende bevoegdheid van de OvJ niet volledig ongedaan maken. Als bijvoorbeeld
voor bepaalde delicten volgens een richtlijn van de minister tien jaar moet
worden geëist, moet de OvJ in de behandeling de vrijheid houden om een
lagere dan wel hogere eis te stellen, want anders zou die terechtzitting ook
geen zin hebben. Volgens het plan van aanpak wil de minister zich juist beperken
tot kaderstelling.Het hoofd van het parket is integraal manager voor rechtshandhaving en
beheer. Dat laatste omvat personeel, informatisering, organisatie, financiën,
automatisering en huisvesting. Het college van PG's voert het integrale management
over het OM. De heer Koekkoek waardeerde dat integrale management positief,
maar definitieve besluitvorming ter zake kan pas plaatsvinden op basis van
het eindrapport van de werkgroep beheersstructuur rechterlijke organisatie.
Hoe de beheersrelaties zullen zijn tussen OM, politie, ministerie en gerechten
is thans nog volstrekt onduidelijk. Het sturingsmodel ziet er als volgt uit:
het budget voor het OM wordt toegekend aan het college, dat verdeelt het budget
over de parketten, de minister stelt elke twee jaar het integrale kader vast
voor beleid, budget en beheer, het college maakt afspraken met de hoofden
van parketten en die maken afspraken met de unithoofden. Dat model getuigt
van een sterk geloof in de mogelijkheden van sturing, maar het probleem zal
zijn om de juiste mate van sturing te vinden. Er is nog wel iets anders dan
richtlijnen, oekazes, plannen, prestatienormen, e.d. Daaraan alleen kan niet
de kwaliteit van het OM worden afgemeten. Een goede sfeer, geen ongewenste
lekken zijn eveneens bepalende factoren. Een OvJ moet lol in zijn werk houden
en niet het gevoel hebben dat hij bedolven wordt onder allerlei richtlijnen,
e.d.De CDA-fractie hield onverkort vast aan de politieke verantwoordelijkheid
van de minister van Justitie voor alle beleidshandelen van het OM, d.w.z.
voor zover zaken niet aan de rechter worden voorgelegd en dus niet onderworpen
zijn aan rechterlijke controle. De minister moet de aanwijzingsbevoegdheid
van art. 5 RO behouden en niet alleen handelen via kaderstelling en op voorstel
van het college.Bij de voorgestelde organisatie is sprake van een sterke concentratie
van bevoegdheden. De voorzitter van het college beslist als het college het
niet eens is en kan tegen de meerderheid van het college ingaan. De heer Koekkoek
vond een dergelijke positie van de voorzitter aanvaardbaar met het oog op
de ministeriële verantwoordelijkheid. Via de voorzitter kan de minister
zijn politieke verantwoordelijkheid realiseren.Het college maakt afspraken met de parkethoofden en deze weer met de unithoofden.
Het is de vraag of de concentratie niet te ver is doorgevoerd en niet een
te zware wissel trekt op met name de hoofden van de parketten. Het OM, onder
leiding van een sterk college, wordt een zelfstandig bestuurslichaam, maar
de CDA-fractie zag die zelfstandigheid wel beperkt door het vasthouden aan
de ministeriële verantwoordelijkheid voor het OM.Als maatgevend principe noemt hij het plan van aanpak «decentralisatie
tenzij». Daarbij kan de staatsrechtelijke kanttekening worden geplaatst
dat binnen het OM sprake is van deconcentratie (spreiding van taken en bevoegdheden
binnen een hiërarchische, ambtelijke organisatie) en niet van decentralisatie
(spreiding van taken en bevoegdheden over provincies, gemeenten en andere
openbare lichamen in de zin van hoofdstuk 7 Grondwet).De wijze waarop het OM invloed kan uitoefenen op de inzet van politiecapaciteit
moet helder zijn. Het OM moet in staat zijn zijn verantwoordelijkheid in het
driehoeksoverleg waar te maken. Een goede regeling van de controle op strafrechtelijke
taken van de politie is geboden, niet alleen ten aanzien van bijzondere opsporingsmethodes,
maar ten aanzien van de strafrechtelijke taken van de politie in het algemeen.De financiële paragraaf van het plan van aanpak is onduidelijk en
ontoereikend. Het is nog onduidelijk waarop het budget van 160 mln. personele
kosten OM is gebaseerd. Het is vreemd dat dat in het plan niet eens wordt
aangeduid. Hoeveel rechtsgeleerd personeel zit daarin? Is die 160 mln. inclusief
het ondersteunend personeel? Welke gevolgen heeft het beter functioneren van
het OM voor de capaciteitsbehoefte van hoven en rechtbanken? Dreigt hier niet
een verschuiving van problemen?De voor de reorganisatie van het OM uitgetrokken gelden leken de heer
Koekkoek volstrekt ontoereikend. De door de commissie-Donner voorgestelde
maatregelen vergen 80 mln. extra op jaarbasis. In het eerste jaar is nog eens
80 mln. nodig voor investeringen in huisvesting en materieel. Hoe kan de minister
dan volstaan met 30 mln. in 1996 oplopend tot 60 mln. in 1998? In die 30 mln.
is al begrepen 8 mln. voor het wegwerken van achterstand in de randstadparketten
en 3 mln. voor officieren ten behoeve van de jeugdcriminaliteit. Welke van
de door de commissie-Donner voorgestelde maatregelen laat de minister nu achterwege?
Ten behoeve van een adequate uitvoering van het rapport-Donner nodigde hij
de minister dan ook graag uit om in de begroting 1996 met aanvullende financiering
te komen.De heer Korthals (VVD) vond de in het plan van aanpak voorziene
duur van het reorganisatieproces (zo'n zeven jaar: de eerste fase vier en
de tweede fase drie jaar) nogal lang, hoewel veranderingen zijns inziens zeer
geleidelijk zouden moeten verlopen. Recent heeft al de zeer ingrijpende reorganisatie
van de politie plaatsgevonden, op dit moment wordt de rechterlijke organisatie
gereorganiseerd en als daar bovenop nog de reorganisatie van het OM komt,
kan dat negatief uitwerken op de strafrechtspleging als zodanig, want tijdens
reorganisaties is er toch veelal sprake van produktiviteitsverlies. Hoe denkt
de minister die te kunnen opvangen? O.a. uit het rapport-Donner, maar ook uit de praktijk, blijkt er grote
ontevredenheid te bestaan over het functioneren van het OM. Als er iets niet
loopt, gaat men in Nederland al gauw de structuren grondig veranderen. De
heer Korthals was van mening dat wat dit betreft de nodige terughoudendheid
in acht moet worden genomen.Het OM heeft te maken met een aantal knelpunten, zoals de toename van
de criminaliteit, het zwaarder worden van de criminaliteit en de politieke
prioriteiten die steeds meer worden gesteld (milieucriminaliteit, fraude,
drugs- en vrouwenhandel). Bovendien krijgt het OM ook nog andere taken in
het driehoeksoverleg en taken die het ten uitvoer moet leggen, zoals het ten
uitvoer leggen van strafrechtvonnissen, maar kan zelf niets doen aan de capaciteit.
Als als gevolg daarvan heenzendingen plaatsvinden, tast dat de geloofwaardigheid
van het OM aan. Kunnen de oorzaken van het niet goed functioneren van het
OM, zowel die welke in feite buiten als die welke binnen het OM liggen, niet
nog eens iets duidelijker worden aangegeven? Met name de geweldige toename van de criminaliteit maakt prioriteiten
noodzakelijk. Als die worden gesteld, wordt in feite ook aanvaard dat er een
politiek primaat is. Die zelfstandigheid van het OM wordt daarmee ook ter
discussie gesteld, waarbij dan wel een duidelijk onderscheid moet worden gemaakt
tussen enerzijds het beleid (waarvoor de minister rechtstreeks verantwoordelijk
behoort te zijn) en de individuele strafzaken waarvoor de OvJ de primaire
verantwoordelijkheid heeft, al zal er wel sprake moeten zijn van eenheid van
beleid en ook dat zal van bovenaf moeten worden vastgesteld. Over individuele
strafzaken moet het OM verantwoording afleggen t.o.v. de rechter. Daarom zou
de minister op dit vlak zeer terughoudend moeten optreden. Echter, als het
een belangrijke zaak is met bijvoorbeeld een grote politieke impact, is het
logisch dat de minister aanwijzingen moet kunnen geven, want uiteindelijk
moet toch iemand aangesproken kunnen worden.Ook andere taken van het OM worden steeds gangbaarder. Het moet leiding
geven aan alle opsporingsmethodes. Aangezien met name de minister daarop wordt
aangesproken, is het logisch dat er wat dit betreft een directe lijn is tussen
de minister en het OM. Hetzelfde geldt voor de transacties.De heer Korthals was al met al van mening dat er meer dan in het verleden
voor zover het gaat om het algemene beleid een sterkere band moet bestaan
tussen minister en het OM. In het plan van aanpak wordt daarvoor gekozen voor
een college van PG's dat enigszins zelfstandig staat. Hij kon zich voorstellen
dat die enige zelfstandigheid voor PG's wel prettig is, maar de werkelijke
reden ervan ontging hem wel. Bovendien begreep hij niet waarom de voorzitter
van het college de bepalende factor is en de macht zo wel te veel wordt geconcentreerd
bij één persoon. Hij kon zich wel voorstellen dat de minister
een rechtstreeks aanspreekpunt bij het college moet hebben, maar hij zou ook
met alle PG's kunnen praten.De huidige zelfstandigheid van de PG's houdt in dat de minister met hen
moet onderhandelen. Nu wil de minister dat bepaalde opsporingsmethodes niet
meer worden gebruikt, terwijl de PG's het daar niet mee eens zijn. Volgens
de heer Korthals had de minister in dit geval een aanwijzing moeten geven,
maar er schijnt een compromis te zijn bereikt in die zin dat thans in beperkte
mate gecontroleerde afleveringen van softdrugs kunnen plaatsvinden.Hij waardeerde het dat de voorzitter van het college van PG's in het openbaar
heeft uitgesproken dat uitvoerende instanties zich van politieke uitspraken
moet onthouden, maar waarom doet hij nu zelf op verschillende terreinen ook
dergelijke uitspraken? Hangt dat nu met de zelfstandigheid van het college
samen? De magistratelijke rol van het OM is voor een belangrijk deel gebaseerd
op art. 4 RO, waarin staat dat het OM de zorg heeft voor de handhaving van
de wet. Het is daarbij niet alleen verantwoordelijk voor opsporing
en vervolging, maar ook voor bijvoorbeeld rechtsbescherming. Het OM kijkt
er dus vanuit verschillende invalshoeken naar. Het zal ervoor zorgen dat er
zoveel mogelijk sprake is van rechtsgelijkheid en rechtszekerheid, dat rekening
wordt gehouden met privacy, enz. Om die magistratelijke rol te bewaken, was
zijns inziens geen college nodig. De minister krijgt een grote zeggenschap
over dat college en als dat niet zo zou zijn, zou het wel een te grote zelfstandigheid
en te veel macht krijgen en dat verhoudt zich niet met de prioriteitenstelling
die door de politiek moet worden aangestuurd. In principe stond zijn fractie
ook op dit punt het duale stelsel voor, maar erkend moet toch worden dat zo
langzamerhand de situatie is ontstaan dat steeds meer zaken niet opgespoord
en vervolgd kunnen worden en dat op steeds meer fronten met een politieke
prioriteitenstelling moet worden gewerkt.Een belangrijk vraagstuk vond de heer Korthals of centraal of decentraal
moet worden geopereerd. Ook hij achtte het beter te spreken van deconcentratie
in plaats van decentralisatie. Het plan van aanpak voorziet in meer centrale
sturing. Tussen de arrondissementen bestaan grote verschillen en door die
meer centrale sturing zou er op termijn enige wrijving kunnen ontstaan. Te
veel centralisatie moet worden voorkomen. Bij de zware misdaad zou wel sprake
moeten zijn van centralisatie (zie ook de nota Samenleving en criminaliteit),
maar veel voorkomende criminaliteit moet meer gedeconcentreerd worden aangepakt.
Dan blijven er nog vele raakvlakken en heeft de bewindsvrouwe er al een idee
van hoe die op te lossen?Bij het OM bestaat de non-interventiecultuur en zouden er te weinig managers
zijn. Daaraan zal in de opleiding maar ook via allerlei cursussen meer aandacht
worden besteed. Als de veranderingen doorgaan, houdt dat toch ook in dat op
korte termijn op belangrijke posities andere mensen moeten worden geplaatst?
Dat idee zal de nodige onrust binnen het OM veroorzaken. Vandaar dat op korte
termijn een sociaal plan moet worden opgesteld en zekerheid zal moeten worden
geboden over al dan niet gedwongen ontslagen.Het OM zal per parket meer eigen beheer mogen voeren. De DGO wordt voor
het OM facilitair, maar blijft voor de zittende magistratuur ook nog manager.
De heer Korthals had de indruk dat de DGO's zich daarvoor ook meer verantwoordelijk
voelen en dat deze nieuwe twee-pettenstructuur van de DGO wel gunstig uitwerkt
voor de zittende magistratuur. Hij maakte zich daar zorgen over en vroeg zich
af, of dit de beleidsruimte van het hoofd van het parket niet beperkt. In
het verleden, toen alles in één pot zat, was er ook wel sprake
van verschuivingen van zittende magistratuur naar OM of anders.Het OM functioneert niet, ook omdat de politiek het erbij laat zitten.
Die komt met allerlei nieuwe wensen en nieuwe wetgeving en heeft te weinig
gedaan aan de politie, waardoor ook de criminaliteit heeft kunnen groeien.
De VVD-fractie vroeg zich af, of dat alles door een reorganisatie ineens is
opgelost. Zou het niet beter zijn geweest om het OM gewoon meer officieren
en meer middelen te geven? Worden de gelden die voor de reorganisatie moeten
worden uitgetrokken toch niet te veel aan reorganisatiefricties besteed? Zij
was er kortom enigszins bevreesd voor dat een reorganisatie van deze omvang
de problemen meer vooruitschuift. Het is de vraag of de situatie daarmee zo
verbetert. Met datzelfde oog keek zij ook een beetje naar de herziening van
de rechterlijke organisatie, want ook op dat punt zijn nog niet zo direct
de vruchten te zien van de implementatie van de eerste fase.De heer De Graaf (D66) kon zich voor een groot deel aansluiten
bij de opmerkingen van mevrouw Kalsbeek.Volgens hem lag de reden voor de reorganisatie in het feit dat het afgelopen
decennium wel duidelijk is geworden hoe het imago van het OM zo langzamerhand
veranderde in versplintering, slordigheid, onzorgvuldigheid, slechte
afstemming en niet altijd goede relaties met de omgeving. Daarbij kwam nog
dat, hoewel de organisatie niet werd aangepast, de pretenties wel toenamen.
De kritiek op het OM liep als het ware parallel met de uitbreiding van pretenties
en taken. De voorziene reorganisatie, waarvoor niet alleen moed van de politiek,
maar ook van de organisatie nodig is, kan dan ook als een breuk daarmee worden
gezien. Het is dan ook niet de commissie-Donner die de laatste jaren het OM
de spiegel heeft voorgehouden, maar ook het OM zelf.Toetsstenen voor de beoordeling van het plan van aanpak waren voor zijn
fractie in de eerste plaats dat het OM moet doen waarvoor het in het leven
is geroepen (met andere woorden de kerntaken: het recht handhaven in een rechtsstatelijk
kader; strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, het requireerbeleid,
gezag over de politie, tenuitvoerlegging van gerechtelijke beslissingen).
Wat betekent dat echter voor die pretenties die er in de loop der jaren aan
het OM werden toebedacht? De tweede toetssteen is dat het OM, gegeven die
bijzondere taak, ook altijd een bijzondere positie zal behouden. Het is niet
vergelijkbaar met de volledig onafhankelijke zittende magistratuur, maar ook
niet met willekeurig welke ambtelijke dienst. Het gaat immers niet alleen
om het uitoefenen van bevoegdheden die in beginsel alleen maar de minister
toekomen, maar ook om het waarborgen van de rechtsstatelijkheid, ervoor te
zorgen dat het belang van de gemeenschap wordt gediend en tegelijkertijd wordt
afgewogen tegen het belang van de individu, verdachte èn slachtoffer.
Dat alles maakt een bijzondere organisatorische voorziening van het OM noodzakelijk:
niet te veel zelfstandig, niet te los van de uiteindelijk politiek verantwoordelijke,
maar daar ook niet helemaal van afhankelijk. De minister moet als wanneer
dat nodig is, de bevoegdheid hebben om in te grijpen, daarbij uiteindelijk
gecontroleerd door de Staten-Generaal. Maar, de bijzondere positie van het
OM zou grote terughoudendheid van de minister met zich moeten brengen om in
incidentele gevallen in te grijpen en anderzijds grote terughoudendheid van
het parlement om over dergelijke incidentele gevallen een oordeel te vellen.
Desgevraagd merkte de heer De Graaf op het staatsrechtelijk gezien wenselijk
te vinden en als ultimum noodzakelijk dat de minister bevoegd is om bij een
concrete zaak de OvJ te verplichten om al dan niet tot vervolging over te
gaan en bij zaken met grote symboolwaarde ook welke straf bij vervolging moet
worden gerequireerd. De OvJ's treden niet in mandaat namens de minister, maar
op grond van eigen wettelijke bevoegdheden, maar die staan niet helemaal los
van de aanwijzingsbevoegdheid van de minister van Justitie. Hij moet van deze
bevoegdheid met de uiterste terughoudendheid gebruik maken om niet in conflict
te komen met of de Tweede Kamer of de zittende magistratuur. De zelfstandige
afweging ter terechtzitting, de vrijheid om rekening te houden met lokale
en regionale omstandigheden in het overleg met de partners is een groot goed
en kan ook niet onder druk worden gezet door de behoefte aan eenheid bij de
top, het college van PG's.De verbetering van de rechtsstatelijke kwaliteit van rechtshandhaving,
maar ook van de effectiviteit van het OM zou naar de mening van de heer De
Graaf bepalend moeten zijn voor de wijze waarop de organisatie van het OM
wordt ingericht en hoe de bevoegdheidstoedeling een wettelijke basis krijgt.Gelet op de door hem gehanteerde toetsstenen, verdienen de hoofdlijnen
van het plan van aanpak ondersteuning. Het is pas het begin van het proces
en er zijn dus nog vele vragen te stellen en daarom ondersteunde hij ook het
verzoek om van deze reorganisatie in de termen van de Kamer een «groot
project» te maken. Het is van belang dat er een wettelijke regeling
komt waaruit duidelijk wordt wat de eigen beheersmatige ruimte van het OM
is en wat aan de minister is voorbehouden. Wie keuren beleidsplannen goed?
In dat kader komt dan ook de aanwijzingsbevoegdheid van de minister tot uiting. De heer De Graaf had een inhoudelijke passage gemist over het gezag over
de politie. Was het «machtsvacuüm» geen majeure aanleiding
voor deze operatie? Hoe wordt dat vacuüm door het OM opgevuld?De recente gebeurtenissen ontlokten bij hem de opmerking dat hij de opmerkingen
van hoofdcommissarissen gelukkig vindt noch die van de voorzitter van het
college van PG's.De exacte verdeling van de beheersverantwoordelijkheden was de D66-fractie
nog niet duidelijk. Wat wordt nu precies de positie van de DGO? Waarom die
twee petten: hoofd facilitair bedrijf voor het OM en anderzijds voor de zittende
magistratuur toch degene die de middelen toedeelt en beheert? De hoofdofficier
moet met de DGO afspraken maken, terwijl de DGO hiërarchisch toch weer
rechtstreeks ondergeschikt is aan de minister.De suggestie om de AG zelfstandig te laten beslissen om een hoger beroep
in te trekken is op zichzelf interessant, maar de heer De Graaf vroeg zich
af, of niet een stapje verder moet worden gegaan en de AG ook te laten beslissen
of het hoger beroep al dan niet wordt ingesteld. Degene die het moet doen,
moet toch al aan het begin kunnen zeggen wat er moet gebeuren? Dat vereist
inderdaad een goed overleg tussen de OvJ en de AG bij wie het wel eens in
hoger beroep kan komen. Die zal mede daarom meekijken naar het verloop van
het proces.Er bestaat inderdaad een spanning tussen de behoefte aan centrale sturing
en de behoefte aan gedeconcentreerde vrijheid. Betrokkenen hebben al uitgesproken
dat niet in alle regionale beheersoverleggen uniforme claims moeten worden
gelegd waardoor er geen ruimte meer blijft voor regionale afweging. Wat is
de opvatting van de minister ter zake?De heer De Graaf was er niet voor om in het college van PG's niet-juristen
op te nemen. Zou dat niet afdoen aan het gezag van dat college in het OM?
Als andere deskundigheden noodzakelijk zijn, zouden die in de ondersteuning
moeten worden verworven. Voorts vroeg hij zich af, hoe de besluitvorming in
dat college plaatsvindt. De minister heeft in het plan van aanpak duidelijk
aangegeven dat er een overrulende voorzitter moet zijn. In een overgangsfase
zou dat best eens kunnen werken, maar moet dat hetzelfde blijven als het OM
weer in een stabiele fase is gekomen? Wat zijn de bezwaren tegen collegiale
verantwoordelijkheid? Het OM is piramidaal gestructureerd; elk arrondissement
en elk ressort heeft iemand aan het hoofd, waarom dan niet aan de top?De heer Rabbae (GroenLinks) ondersteunde de door de minister
gekozen duidelijke afbakening van de strafrechtelijke component van de functie
van het OM, niet alleen vanwege de zuiverheid, maar ook om de gewenste distantie
tussen het OM, de politie en het bestuur te markeren. De minister heeft die
keuze consequent doorgevoerd, behalve bij de top waar zij zoekt naar managers,
alsof juristen niet tegelijkertijd manager kunnen zijn. Door deze menging
in de top, wordt de zo principiële keuze van de minister doorbroken. Hij was het er eveneens mee eens dat de vergadering van PG's, zoals die
tot nu toe heeft gefunctioneerd (ondanks alle goede bedoelingen en grote inzet
van betrokkenen, was het toch geen krachtig orgaan) wordt vervangen door het
voorgestelde college waarmee de minister toch probeert een eenheid tussen
de PG's te smeden.Alle gebeurtenissen uit het verleden zijn niet alleen het OM te verwijten.
De minister en Kamer moeten ook hun verantwoordelijkheid weten en nemen, maar
daarvoor is geen reorganisatie van het OM nodig. De heer Rabbae voelde niets
voor een «verambtelijking» van het OM. Hij hechtte grote waarde
aan evenwicht in een samenleving en dus ook in het OM. Dat neemt niet weg
dat de minister alle ruimte heeft om zich in de richting van het OM uit te
spreken (de aanwijzingsbevoegdheid) en zich in de richting van de Kamer te
verantwoorden. Met de reorganisatie is het mogelijk om de geschetste
problemen te tackelen en om eenheid van beleid, duidelijke politieke lijnen,
een duidelijke positie van het OM ten opzichte van de minister en omgekeerd
te realiseren. Anders lag het zijns inziens op het uitvoerende niveau, waar
toch een groot deel van de problemen is ontstaan. Op dat niveau is duidelijk
sprake van een gezagsprobleem ten opzichte van de politie. Dat is niet op
te lossen met een groter aantal OvJ's, maar wel door een duidelijke definiëring
van de posities. Door meer eenheid van beleid, daarbij onverlet latend de
vrijheid en zelfstandigheid van oordeel van de hoofden van parketten, kan
een bijdrage worden geleverd aan het herstel van het gezag van het OM over
de politie. Daarmee is nog niet alles opgelost, want de OvJ heeft ook nog
een beheersfunctie in de richting van de politie. Nu de heer Rabbae het grote
accent op het strafrechtelijke ondersteunde, vroeg hij zich of, of dat beheersmatige
aspect meer als een illusie, moest worden gehandhaafd of dat het, omdat het
in de praktijk toch niet blijkt te werken, maar als ruis in het zuivere functioneren
van het OM moet worden afgestoten. Dat zou de verhouding tussen politie en
het OM ook veel duidelijker maken.Een van de onderwerpen van kritiek van de commissie-Donner was dat het
OM zich meer en meer bestuurlijk is gaan profileren. Dat is ten dele veroorzaakt
door de werkelijkheid, want ook bestuurlijke handhaving is aan de orde. Toch
vroeg de heer Rabbae zich af of, nu de minister de positie van het OM wil
uitzuiveren, in dat verband ook niet moet worden gekeken naar de reikwijdte
van de bemoeienis van het OM binnen het driehoeksoverleg. In hoeverre zou
die niet ten koste kunnen gaan van de nagestreefde zuiverheid?Wat is de opvatting van de minister over de door de NVVR geuite vrees
voor ontslagen en de mogelijke gevolgen van de voorgestelde reorganisatie
voor de zittende magistratuur?Ten slotte sloot de heer Rabbae zich aan bij het verzoek om de reorganisatie
als «groot project» te beschouwen.De heer Schutte (GPV) vond in de onduidelijke positie van het
OM (enerzijds mede beleidsbepalend, anderzijds de magistratelijke functie)
en de onduidelijke structuur (negentien onverenigde arrondissementen en vijf
dito ressorten zonder centrale sturing) voldoende aanleiding voor de voorgestelde
reorganisatie. In het plan van aanpak wordt geprobeerd aan beide elementen
recht te doen. Het zal zijns inziens van de invulling van een en ander afhangen
of die poging in de praktijk zal werken. Hij kon zich voorstellen dat naarmate
de centrale aansturing meer inhoud krijgt, de «staande» magistratuur
meer onder druk komt te staan.In grote lijnen kon hij zich wel in het voorgelegde plan van aanpak vinden.
Het is een goede bouwtekening en het is de moeite waard om daarmee aan het
werk te gaan. Bij lezing ervan komt echter wel vaak de vraag of hoe reëel
een en ander is. Er zijn drie aansturingsniveaus: de minister, het college
en de hoofdofficieren. Het college krijgt een centrale rol in de nieuwe structuur.
Het heeft een voorzitter die geen primus interparis meer behoeft te zijn,
terwijl het toch heel belangrijk voor het goed functioneren van het college
lijkt dat hij dat wel is. Of het plan van aanpak op dat punt goed zal werken,
zal vooral afhangen van de persoon van de voorzitter en van de andere leden
van het college. Een voorzitter die met een zekere regelmaat van zijn positie
gebruik maakt of moet maken om zijn opvatting voorrang te geven, zal geen
bijdrage leveren aan het goed functioneren van het college en in die zin zal
er wel een min of meer natuurlijke rem zijn. Of die rem goed werkt, zal ook
afhangen van de andere leden van het college. Vooralsnog zijn dat de overige
PG's, personen die hun verdiensten hebben verworven in de bestaande structuur.
Die nu wordt aanzienlijk veranderd en de heer Schutte vroeg zich af, of dat
wel zo'n goede start is voor zo'n ingrijpende reorganisatie. Het zal zijns
inziens grote aandacht verdienen dat vooral de eerste jaren een voldoende
inbreng mogelijk is van alle leden van het college, primair uitgaande
van gelijkwaardigheid. Er mag, naar binnen noch naar buiten, een beeld ontstaan
van machtsconcentratie bij de voorzitter.Hij achtte het eveneens van belang dat de rol van de hoofdofficieren goed
wordt ingevuld. Zij zijn immers primair de representanten van het bestaande
bestel en de schakels met de regio's van het OM en spelen dan ook een centrale
rol bij het welslagen van de reorganisatie. Derhalve zou moeten worden voorkomen
dat zij gaan functioneren als «zetbazen» van het college.Het proces heeft inderdaad veel te maken met een cultuuromslag die weliswaar
enigszins bezig is, maar nog veel meer gestalte zal moeten krijgen. De centrale
vraag is hoe een ietwat scheefgegroeide organisatie in staat wordt gesteld
de zo nodige en ook ingrijpende reorganisatie mede zelf tot stand te brengen.
Dat vergt heel veel van een organisatie en de heer Schutte had de nodige twijfels
of dat zal lukken en dan nog in het tijdsbestek dat de minister voor ogen
staat. Personeelsmanagement zal daarbij een centrale rol spelen. Hij had vernomen
dat een groot deel van het al heel lang zittende personeel nog nooit is onderworpen
aan een functioneringsbeoordeling. Als nu ineens blijkt dat mensen met meer
managementskwaliteiten plaatsen moeten innemen die tot nu door anderen zijn
bezet, is het de vraag of dat zo soepel zal verlopen. Een sociaal plan is
onontbeerlijk, maar lost dit vraagstuk op zichzelf natuurlijk nog niet op.De opleiding zal een grote aandacht krijgen, maar de resultaten van die
opleiding worden natuurlijk pas op langere termijn zichtbaar.De minister van Justitie heeft de specifieke verantwoordelijkheid om de
zittende magistratuur te voorzien van de middelen die nodig zijn voor de uitvoering
van de grondwettelijke taken. Is dat voldoende verzekerd, zeker nu de staande
magistratuur wordt versterkt? Heeft de minister de bevoegdheid om ter zake
eventueel richtlijnen uit te vaardigen om te voorkomen dat de zittende magistratuur
onbewust en/of onbedoeld afhankelijk wordt van wat DGO en OM in eerste instantie
voor zichzelf opeisen en regelen?Heeft en houdt het OM op het lokale en regionale niveau nog voldoende
ruimte om in goed overleg met dat lokale en regionale bestuur in te haken
op de prioriteiten die in die driehoek worden gesteld? Het zou het paard achter
de wagen spannen zijn als er een goede sturing van het OM is, maar het OM
op het lokale en regionale vlak geen speelruimte meer heeft om op lokale en
regionale prioriteiten in te haken.De minister wees erop dat het OM nu al zo'n 170 jaar bestaat
en dat zijn positie in het staatsrechtelijk bestel sinds 1827 nooit zo fundamenteel
is gewijzigd. In 1827 is immers de Wet op de rechterlijke organisatie (de
Wet RO) tot stand gekomen. De regeling is sindsdien niet wezenlijk gewijzigd,
maar de opvattingen over taak, positie en uitoefening van de ministeriële
verantwoordelijkheid wel. Nu is het moment aangebroken om het een en ander
principieel ter discussie te stellen en de bewindsvrouwe hoopte eind dit jaar
een wetsvoorstel aan de Raad van State te kunnen voorleggen dat een nieuw
tijdperk moet inluiden.Gezien de ontwikkelingen die de laatste 30 jaar zich in versneld tempo
hebben voorgedaan, is de reorganisatie eigenlijk wel een logische lijn. De
maatschappelijke veranderingen hebben geleid tot andere inzichten over de
positie en taak van het OM. De toename van de criminaliteit heeft geleid tot
een grotere belasting van het OM. De groei van het OM heeft geen gelijke tred
gehouden met de toename van taken en de criminaliteit.De kritiek die vooral de laatste tijd op het OM is geuit, laat zich kenmerken
door enkele trefwoorden: vormfouten, stijgende criminaliteit maar dalende
ophelderingspercentages, sturing van de politie, verscheidenheid in optreden,
interne onvrede met de organisatie, enz. De eerlijkheid gebiedt overigens
te erkennen dat het OM niet voor alles verantwoordelijk kan worden gesteld. Omdat natuurlijk ook het OM zich wel realiseerde dat een en ander niet
ging zoals moest, heeft het zelf ook al het nodige gedaan, al moet worden
geconstateerd dat dit alles tot onvoldoende resultaat heeft geleid om te voldoen
aan hetgeen de politiek, de samenleving, van het OM verwacht. Vandaar de nu
wat fundamentelere aanpak van een reorganisatie.Naar aanleiding van een tijdens de begrotingsbehandeling 1994 gedaan verzoek
is de commissie-Donner ingesteld. In haar rapport geeft zij een geloofwaardige
en goede analyse van de problemen en de situatie van het OM en wordt ook een
oplossingsrichting aangegeven, die naar de mening van de bewindsvrouwe echter
geen blauwdruk is voor de reorganisatie van het OM. Het regeerakkoord stelt
dan ook dat het OM zal worden gereorganiseerd langs de lijnen van het rapport-Donner.
In haar brief van december 1994 wordt gesteld dat de aanbevelingen van het
rapport als leidraad voor de reorganisatie van het OM worden gebruikt. Zo
is het plan van aanpak ook opgesteld. Daarin wordt de toekomstige positie
en werkwijze van het OM geschetst. Het is een illusie om te verwachten dat
daarna sprake van een perfecte situatie zal zijn, maar de bewindsvrouwe was
er in ieder geval van overtuigd dat de nieuwe organisatie de problemen veel
beter zal kunnen aanpakken dan nu het geval is.Zij erkende dat reorganiseren problemen kan oproepen, zoals onrust, produktieverlies,
e.d. Waar de meeste produktie wordt gemaakt, de arrondissementsparketten,
zullen de gevolgen van de reorganisatie voor het werk van de individuele officier
waarschijnlijk het minst ingrijpend zijn. Hij zal de strafzaken moeten blijven
afhandelen. Daarnaast behoeft hij niet meer tegelijkertijd allerlei zaken
te doen die het OM als organisatie moet doen. De reorganisatie behoeft niet
te leiden tot produktieverlies, maar wellicht wel tot onrust, want de structuren
en de indeling van het werk veranderen wel. Dat vond zij ook het probleem
van het rapport van de commissie-Donner, want daarin is met name de structurele
kant van het OM gekozen in het kader van de reorganisatie. Zij voelde meer
voor wijziging van de structuur èn de cultuur van het OM.Uiteraard moet de reorganisatie door de organisatie als geheel worden
gedragen. Daarom heeft over het plan van aanpak ook een zeer intensief overleg
plaatsgevonden met enkele belangrijke sleutelfiguren binnen het OM, onder
wie met name de hoofdofficieren van justitie, die ook achter het plan staan.Het personeelsmanagement krijgt bij de reorganisatie ook meer aandacht.
Niet voor niets gaat dat management over naar de organisatie zelf, opdat deze
zich ook verantwoordelijk kan voelen voor de kwaliteit van de medewerkers
en de mogelijkheden die hun worden geboden. Dat proces moet wel goed worden
begeleid omdat het OM als organisatie op dat punt nog geen deskundigheid in
huis heeft.Het rapport-Donner gaf naar de mening van de bewindsvrouwe een te globale
visie op taak en positie van het OM. Enerzijds wil zij die taak met de bijbehorende
pretentie beperken (dat is de wijziging t.o.v. het rapport) en anderzijds
concreter uitwerken in enkele taakonderdelen. Er is wel eens gezegd (het rapport
sluit daar een beetje op aan) dat het OM de regie moet voeren in de rechtshandhaving.
Dat vond zij een veel te hoge pretentie. Het OM kan dat niet en zou dat ook
niet moeten willen, want rechtshandhaving kan niet alleen maar strafrechtelijk
gebeuren. Bij strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde is de rol van
het OM veel prominenter aanwezig. Op een aantal beleidsterreinen dreigde het
OM die regiefunctie te veel opgelegd te krijgen. Bij milieuwetgeving bijvoorbeeld
zijn veel meer handhavingsactoren betrokken, zoals het lokale bestuur, waterschappen,
provincies. Omdat het OM een duidelijk orgaan met een duidelijke bevoegdheid
is krijgt het al gauw de opdracht om ervoor te zorgen dat ook die andere actoren
hun rechtshandhavende taak vervullen. Dat gaat te ver; het OM kan dat zeker
stimuleren en de vinger op de zere plek leggen, maar verder moet het niet
willen gaan, zoals is opgenomen in de leidraad voor de milieuhandhaving
en bij de handhaving van sociale-zekerheidsregelgeving en de bestrijding van
fraude daarbinnen. Het OM moet niet worden aangesproken op hetgeen bijvoorbeeld
sociale diensten daaraan moeten doen. Het moet op verschillende terreinen
wel als partner optreden, maar niet als regisseur.Daarom is in het plan van aanpak ook de kerntaak van strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde opgenomen. Die klassieke taak is het (doen) opsporen
en vervolgen van strafbare feiten en het executeren van straffen. Als maatschappelijke
ontwikkelingen ertoe nopen om prioriteiten te stellen, moet daarin wel een
beleid worden gevoerd, afgezien van de politieke implicaties daarvan. Dat
beleid voeren kan het OM niet alleen, maar zal dat moeten doen in samenspraak
met het lokale bestuur en andere actoren. In dat licht gezien heeft het OM
dus ook een zekere bestuurlijke functie. Voorts is er het medebeheer over
de politie, hetgeen samenhangt met het gezag over de politie en dat is opgenomen
in de nieuwe Politiewet. Dat vraagt weer een heel andere kwaliteit van het
OM.De heel specifieke plaats, taak en positie van het OM komen voort uit
art. 4 Wet RO, waar wordt gesproken over «handhaving van de wetten»
zo langzamerhand opgevat als «handhaving van het recht». Daarbij
gaat het ook om een behoorlijke rechtsbescherming en procesorde, enz. Dat
geeft het «magistratelijke» karakter aan het werk van de OvJ,
van het OM als geheel.Uiteindelijk gaat het om de verantwoordelijkheid voor het handelen van
het OM. Al in 1968 is daarover o.a. naar aanleiding van een preadvies van
Mostert veel gesproken. Daarin werd gesteld dat het OM is gelieerd aan het
bestuur, maar geaccrediteerd bij de rechter. Dat staat nog steeds overeind,
want als het gaat om de individuele strafzaak legt het OM verantwoording af
bij de rechter als de zaak aan de rechter wordt voorgelegd, tenzij tegelijkertijd
langs de politiek-bestuurlijke lijn het OM ook op een andere manier verantwoording
aflegt. Uiteindelijk is de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde ten
overstaan van de rechter toch de ultieme functie van het OM. Daarom is de
magistratelijke kant van het OM ook van zo'n groot belang en wordt die prominent
belicht in het plan van aanpak, anders dan in het rapport-Donner.Tegen haar idee dat het OM toch één organisatie moet zijn,
had de minister heel weinig bezwaren vernomen. Haars inziens moet het OM ook
als één organisatie worden aangestuurd, zij het langs twee lijnen:
de minister in een bepaalde relatie tot het OM, maar ook de leiding van het
OM in relatie tot de organisatie als geheel. Zoals het OM volgens de huidige
wet is geregeld, is het nog geen organisatie en heeft het als organisatie
ook geen bevoegdheden. Die zijn via de wet geattribueerd aan de OvJ als onderdeel
van het OM. Het orgaan het «OM» komt in de wet nauwelijks voor.
In art. 5 van de Wet RO wordt de verhouding tussen het OM en de minister van
Justitie met één, overigens zeer wezenlijke bepaling aangeduid.
In de huidige situatie bestaat er een soortgelijke relatie tussen de PG en
de hoofdofficieren van zijn ressort. Er is dus geen normale hiërarchische
relatie, maar een meer incidentele via de aanwijzing. In de praktijk blijkt
dat problemen op te roepen als het gaat om rechtseenheid, om eenheid in het
uitvoeren van beslissingen. Het is daarom beter om het OM als één
geheel te organiseren.De minister bepaalt het beleidskader en geeft ook de landelijke prioriteiten
aan waarbinnen het OM moet functioneren. Het mag niet meer voorkomen dat door
de minister of het departement iedere keer opnieuw, dus ongedifferentieerd,
nieuwe wensen aan het OM worden voorgelegd. Er zijn immers criminaliteitsgebieden
die zich goed lenen voor landelijke prioriteitsstelling, al was het alleen
maar omdat men daar in de regio's minder direct mee wordt geconfronteerd.
Hoeveel moeite kost het niet om handhaving van het milieurecht door OM en
politie goed voor elkaar te krijgen? Dat zal dus centraal moeten worden gestuurd.
Die prioriteitsstelling vergt inderdaad een bepaald deel van de capaciteit
van het OM. Echter, het grootste deel van die capaciteit moet
worden gebruikt op regionaal niveau, waar ook regionale prioriteiten moeten
kunnen worden gesteld. De angst dat centrale sturing doorwerkt op arrondisse-
 mentsniveau leek de bewindsvrouwe ongegrond, omdat de hoofdofficier voor
het grootste deel van de capaciteit van zijn parket een zekere mate van autonomie
heeft in dat driehoeksoverleg om tezamen met de partners die regionale prioriteiten
aan te geven. Hij zal daarbij wel een bepaalde mix moeten maken van datgene
wat landelijk moet gebeuren en datgene wat regionaal gewenst is. Dat is ook
conform de politiestructuur. Die mix moet worden neergelegd in een beleidsplan
dat moet worden goedgekeurd en marginaal getoetst door het college van PG's
dat uiteindelijk een landelijk beleidsplan moet opstellen dat uiteraard ook
aan de Kamer zal worden voorgelegd.De relatie tussen het OM en de politie – die het gevolg is van een
gegroeide situatie – is met name de laatste tijd nogal in discussie
geweest. In de wet is een en ander op papier geregeld. In het Wetboek van
Strafvordering staat in art. 148 e.v. de OvJ als leider van de opsporing.
Het OM heeft die taak lange tijd min of meer verwaarloosd, hetgeen uiteindelijk
tot de nodige problemen heeft geleid. Een andere vorm van gezag wordt geformuleerd
in art. 2 Politiewet: de politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het
bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen
voor daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde... Dat is een meer algemene
vorm van gezag. Dat gezag moet door de ene partij worden uitgeoefend en door
de andere partij worden ondergaan. Aan beide kanten heeft het geschort. Met
de voorgestelde reorganisatie wordt o.a. geprobeerd dat gezag ook te laten
ontstaan door het OM als eenheid te laten optreden. Daarvoor is het nodig
dat het OM eenduidig optreedt in het gehele land en zich door niemand laat
uitspelen, dat het een organisatie is die kwaliteit levert en daardoor respect
verwerft waardoor het gezag als zodanig niet meer ter discussie staat en de
politie zich goed bewust is van haar positie. In dat verband is het ook goed
dat het OM die beheersrol heeft gekregen, want gezag zonder beheer is heel
moeilijk tot gelding te brengen. Het is ook goed als de politie weet dat het
OM bijvoorbeeld opsporingsmethodes centraal toetst en dat zij wat die methodes
betreft onder het gezag van dat centrale OM moet werken. Het OM zal moeten
groeien in zijn nieuwe rol, zeker in die beheersrol, maar als het bovendien
dan nog in staat is om de uitvoering door de politie op een goede manier te
controleren, zal het die gezagspositie uiteindelijk versterken. Op dit moment
heeft de politie nog grote moeite met het aanvaarden van dat gezag van het
OM en uit dat ook heel duidelijk, maar het is beter om daarover met het OM
zelf te praten dan om het breeduit in de pers te schetsen. Dat het zo breeduit
in de pers komt, was voor de minister wel een indicatie dat het OM nu al bezig
is om zijn gezag te verstevigen.Haars inziens zal de ministeriële verantwoordelijkheid door de reorganisatie
niet veranderen, maar daardoor wel beter gestalte kunnen krijgen. De regeling
in de wet is weliswaar summier, maar toch heel duidelijk. De minister is integraal
verantwoordelijk voor al het handelen en nalaten van het OM. De inhoud van
de ministeriële verantwoordelijkheid zoals die in de wet is geregeld,
is in de loop der jaren uiteraard wel iets gewijzigd. Naarmate er prioriteiten
worden gesteld, is de relatie tussen politiek en OM steeds hechter geworden
en is het OM noodgedwongen ook politieker bezig. De manier waarop minister
en Kamer omgaan met die verantwoordelijkheden is niet alleen afhankelijk van
het tijdsgewricht, maar ook van de personen die daarbinnen functioneren. Het
was voor haar geen vraag in hoeverre de minister verantwoording verschuldigd
is omtrent beleid. De minister zal de kaders van te voren aan het OM voorleggen
en is ook over die kaders verantwoording schuldig aan de Kamer. Die verantwoording
gaat verder en betreft ook strafrechtelijk en vervolgingsbeleid. Dat wordt
weliswaar door het OM zelf vastgesteld, maar moet uiteindelijk
wel door de minister voor zijn rekening worden genomen. Het gaat meer om de
vraag in hoeverre de minister verantwoording is verschuldigd als het gaat
om individuele strafzaken. In de zogenaamde paasbrief uit 1992 werd al onderscheid
gemaakt in de wijze waarop verantwoording wordt afgelegd over algemeen beleid
en individuele strafzaken. Bij individuele strafzaken is dat in beginsel achteraf,
tenzij een strafzaak van zo groot algemeen belang is dat bijvoorbeeld de Kamer
de minister vraagt daarover met haar overleg te voeren om het beleid van de
minister te toetsen. Het zal dan altijd gaan om een art. 5 Wet RO kwestie,
i.c. de aanwijzing. Het vaststellen van kaders zag de bewindsvrouwe toch iets
breder dan die klassieke aanwijzing. De Kamer kan de minister ter verantwoording
roepen over de vraag waarom hij wel of niet van die aanwijzingsbevoegdheid
gebruik heeft gemaakt, ook in een individuele strafzaak. Zij was wel van mening
dat de minister daarin heel terughoudend moet zijn. Als een zaak eenmaal onder
de rechter is, moet een minister die bevoegdheid in beginsel niet meer gebruiken.
Is een zaak nog niet onder de rechter, dan kan de minister zich wel uitspreken
over de vraag of die zaak al dan niet aan een rechter moet worden voorgelegd.
Als de OvJ de zaak ter zitting heeft gebracht, is extra terughoudendheid van
de minister van Justitie vereist, omdat dan de verantwoordelijkheid die de
OvJ op grond van de wet heeft gaat spelen. Daarvoor zijn niet alleen beleidsmatige
argumenten, maar ook staatsrechtelijke argumenten aan te dragen. Er bestaat
immers verschil tussen het politiek verantwoording afleggen en een zaak bij
de rechter brengen.Mevrouw Kalsbeek sprak over toepassing van die aanwijzingsbevoegdheid
in het kader van opsporingsmethodes. In het onderhavige geval had de bewindsvrouwe
het OM daarover nadere informatie gevraagd. Op basis van die en andere informatie
heeft zij een brief geschreven met haar uitdrukkelijke wens om bij bepaalde
opsporingsmethodes een bepaalde procedure te volgen. Nu is in een krant slechts
een halve zin uit die brief geciteerd, waardoor een heel verkeerd beeld is
ontstaan, nl. alsof er compromissen zijn gesloten. Dat is zeker niet het geval.
Voor alle duidelijkheid wilde zij de passage over het doorleveren van drugs
helemaal citeren: «in iedere andere situatie, dus anders dan gecontroleerd
afleveren, waar onder het toezicht of regie van de politie drugs in Nederland
ter beschikking van criminelen wordt gehouden, onmiddellijk beëindigd
moeten worden, tenzij zeer bijzondere argumenten zijn aan te voeren om in
het dan voorliggende geval anders te beslissen». Voor dat bijzondere
geval wordt een aparte procedure in het leven geroepen, waarbij uiteindelijk
het college van PG's de beslissing neemt. De brief is naar de PG's gegaan,
in de reguliere overlegvergadering besproken en daarbij afgesproken dat conform
haar brief zal worden gehandeld. Formeel gesproken kan dat inderdaad worden
beschouwd als een aanwijzing ex art. 5 Wet RO.De reorganisatie betekent een andere manier van werken van het OM en een
andere, een duidelijker verhouding tussen het OM en de minister. Als de minister
een kader aangeeft en de invulling ervan overlaat aan het orgaan dat een en
ander moet uitvoeren, dan is dat wel anders dan op dit moment gebeurt. Er
wordt nu geen kader gesteld, zeker niet duidelijk, en ook de middelen die
beschikbaar zijn om de taak te kunnen uitvoeren, worden niet aan het orgaan
gegeven en mag het orgaan ook niet zelf beheren. De mogelijkheden om in een
zekere mate van zelfstandigheid en onafhankelijkheid zijn taak te kunnen uitvoeren,
zijn dan ook minder groot. Het OM is nu meer gebonden aan het departement
en krijgt tussentijds van de minister, al dan niet geïnspireerd door
de Kamer, voortdurend te horen waaraan meer aandacht moet worden besteed.
Het is voor een organisatie vrijwel onmogelijk om daarop goed in te spelen.
Het kader moet een zekere continuïteit geven en daarbinnen moet het OM
dat zelf invullen. Aangezien het na de reorganisatie beter mogelijk zal zijn
om te sturen, krijgt de minister wel een beter inzicht in hetgeen
het OM met de toegedeelde middelen doet. Het OM zal de minister daarover moeten
rapporteren en de minister zal die rapportages aan de Kamer voorleggen. Het
is nu wat diffuser; er kan niet alleen niet zo duidelijk worden gestuurd en
het is ook niet helemaal duidelijk wat er met de middelen wordt gedaan. De
inhoud van hetgeen er op een arrondissementsparket gebeurt, is en blijft voor
het grootste deel ter bepaling van het parket zelf. De kwantiteit kan er wel
mee worden gestuurd, de kwaliteit door beter personeelsmanagement, door opleidingen,
enz.Desgevraagd merkte de bewindsvrouwe op de nodige moeite te hebben met
jaarlijkse beleidsplannen, ook al omdat dat een organisatie veel tijd kost.
In het geval van het OM zijn daarbij dan ook nog betrokken de politie en het
openbaar bestuur. Daarom voelde zij er meer voor beleidsplannen voor twee
jaar te laten opstellen, opdat de organisatie zich niet vrijwel het gehele
jaar met de opstelling ervan moet bezighouden. Wel was zij van plan in die
cyclus momenten in te bouwen waarop de uitvoering van de plannen wordt bezien.
Bij de begrotingsbehandeling zullen ook ongetwijfeld cijfers beschikbaar zijn.
De vermeende spanning met de Politiewet die in de artikelen 27 en 28 spreekt
over jaarplannen, zag zij niet, want dergelijke plannen zijn toch meer praktisch
van aard. Jaarlijks kunnen best plannen worden opgesteld voor activiteiten
die men zich voorneemt, maar dan wel afgestemd op een tweejarige beleidscyclus.
Desgevraagd merkte zij nog op dat het in haar bedoeling lag om in de wet op
te nemen dat de minister de kaders voor het plan vaststelt, al is dat formeel
gesproken niet echt noodzakelijk. Ook zou het dienstig zijn om toekomstige
discussies over de invulling van art. 5 Wet RO te voorkomen.Het is zeker niet de bedoeling dat een AG hoofd van het ressortsparket
straks ook hoofd van het ressort is. De positie van dat parket ten opzichte
van het college van PG's is dezelfde als die van het arrondissementsparket.
Er bestaat dus geen hiërarchische lijn tussen de arrondissements- en
de ressortsparketten en ook niet tussen een AG en een arrondisse- mentsparket.
Wel zal er straks sprake zijn van een functionele relatie omdat een ressortsparket
nu eenmaal gelieerd is aan een gerechtshof waar zaken in hoger beroep worden
behandeld. De suggestie om de positie van de AG's wat te versterken door hen
zeggenschap te geven over het hoger beroep lijkt op zich wel aantrekkelijk.
Als een AG de bevoegdheid krijgt om een hoger beroep in te trekken, zou dat
wellicht kunnen interfereren met de aanwijzingsbevoegdheid van het college
van PG's. Dat geldt nog sterker als de AG's ook de bevoegdheid krijgen om
hoger beroep in te stellen, afgezien van het feit dat dit praktisch gezien
heel moeilijk, zo niet onmogelijk is. Maar de suggestie op zich is interessant
en voor de bewindsvrouwe zeker de moeite van het nader bestuderen waard. Zij
voelde er niet voor om een AG opsporingsbevoegdheid te geven bij behandeling
van zaken in hoger beroep. Als dan extra onderzoek moet worden gedaan, kan
de zaak eventueel worden terugverwezen naar de rechter-commissaris of kan
de AG kan de officier in eerste aanleg gewoon verzoeken nader onderzoek te
doen.Het ligt in de bedoeling dat het OM zelf het beheer over de financiën
gaat voeren. Dat impliceert verlating van de DGO-structuur. De hoofdofficier
gaat als integraal manager zowel over de mensen als over het geld. Op dit
moment is nog niet duidelijk hoe dat moet worden geregeld. In de verre toekomst
zal hiervan waarschijnlijk ook wel bij de zittende magistratuur een pendant
ontstaan. In de tussenfase zal het OM zelf een personele en financiële
kolom hebben, naast de zittende magistratuur waarvoor de DGO de beheerder
is van in elk geval de financiën. In elk geval mag niet verloren gaan
het overleg dat binnen de arrondissementen plaatsvindt tussen de hoofdofficier
en de president van de rechtbank over de inzet van capaciteit voor straf-
en andere zaken. In een enkel geval hebben daardoor wel eens verschuivingen
in personeel plaatsgevonden van parket naar rechtbank of omgekeerd. Dat soort
samenwerkingsverbanden mag niet onmogelijk worden gemaakt. Ook
het OM heeft er belang bij dat de rechtbank voldoende capaciteit blijft behouden
om strafzaken te behandelen.Voor het college is met opzet gekozen voor een positie sui generis. Immers,
ook het OM is een organisatie sui generis. Het bestuur van het OM legt geen
verantwoording af aan een democratisch gekozen orgaan, althans niet direct.
Dat verloopt via de minister. Dat is dus een wezenlijk andere structuur dan
van een college van burgemeester en wethouders. Het OM is een orgaan met een
leiding die kan worden vergeleken met een raad van bestuur, een eigen organisatie
met een eigen leiding. Gevraagd is waarom niet voor collegiaal bestuur is
gekozen. De bewindsvrouwe was daar bij een organisatie die niet onderworpen
is aan een directe democratische controle geen voorstandster van. Uiteindelijk
zal dan niemand aanspreekbaar zijn, maar is er altijd sprake van een groepsaansprakelijk-
heid. Vandaar dat is gekozen voor een heel duidelijke positie. De voorzitter
moet een positie hebben, omdat die ook direct aanspreekpunt van de minister
is. Als het college geen consensus kan bereiken, hetgeen natuurlijk wel de
bedoeling is, heeft de voorzitter een beslissende stem. Het zou wel een heel
onverstandige voorzitter zijn als hij regelmatig een beslissing neemt die
tegen de opvatting van alle andere leden van het college indruist. Als het
echter nodig is, zal hij dat wel moeten kunnen. Het zou geen goede zaak zijn
als, indien geen overeenstemming kan worden bereikt, de kwestie aan de minister
moet worden voorgelegd, want dan ontstaat het risico dat de minister zich
bij voortduring met allerlei zaken moet bezighouden die behoren tot de competentie
van het OM. Mocht een en ander toch niet goed gaan, kan de minister altijd
nog ingrijpen. Als een minister weet dat een voorzitter contrair aan allerlei
andere opvattingen een andere beslissing neemt, kan hij altijd ingrijpen op
grond van art. 5 Wet RO.Op dit moment bestaat het college uit vijf leden, allen jurist. Naar de
mening van de bewindsvrouw zou het ook uit drie leden kunnen bestaan. Wel
vroeg zij zich af, of elk lid ook jurist zou moeten zijn. Het gaat erom dat
het college over alle kwaliteiten kan beschikken die wenselijk zijn. Er is
sprake van een portefeuilleverdeling en daarom zouden volgens haar ook niet-juristen
lid kunnen worden van het college. Echter, de titel PG zou haars inziens wel
gereserveerd moeten blijven voor iemand die bij een gerecht kan optreden en
dat kunnen alleen juristen. Zij gaf toe dat de naam van het college misschien
wat misverstanden kan oproepen en zegde dan ook toe die nader te zullen bezien.Over het sociaal plan wordt nog overleg gevoerd met de NVVR. In het plan
van aanpak staat een paragraaf waarmee de NVVR zich nog niet akkoord heeft
verklaard, omdat er nog geen expliciet uitgewerkt sociaal plan is. Het is
de bedoeling om dat snel af te ronden en begin 1996 in werking te laten treden.
Gedwongen ontslagen zullen, voor zover zij nu kon overzien, niet behoeven
plaats te vinden.Inderdaad vergt het OM thans een budget van in totaal 160 mln., dus inclusief
ondersteunend personeel. Het plan van aanpak bevat geen cijfers over de aantallen
rechtsgeleerd en niet-rechtsgeleerd personeel, maar die cijfers zijn wel te
vinden in o.a. het jaarverslag en de begroting. Volgens een ruwe schatting
van Donner is er zo'n 80 mln. nodig, inclusief het LRT (landelijk rechercheteam).
Als het kabinet uitspreekt dat het ook voor 60 mln. moet kunnen, excl. LRT,
is dat niet direct een afwijking van die toch zeer ruwe schatting. Een deel
van die 60 mln. is gereserveerd voor personele versterking. Als het gaat om
de huisvesting en de infrastructuur moet ook worden gedacht aan het programma
JR120 dat ook nieuwe gerechtsgebouwen bevat waarvan het OM ook profiteert.
Het is dus niet een kale 30 mln. voor 1995 oplopend tot structureel 60 mln.
Meer zit er niet in, want dat zou ten koste gaan van bijvoorbeeld de zittende
magistratuur. Als de Kamer besluit deze reorganisatie te beschouwen als een
groot project, komen deze cijfers regelmatig terug bij de rapportages. Nadere gedachtenwisselingMevrouw Kalsbeek (PvdA) had er toch behoefte aan enkele voorlopige
conclusies uit dit overleg te trekken. Wat betreft de meer centrale aansturing
van het OM dat meer als eenheid moet optreden en de positie van het OM in
het driehoeksoverleg, heeft het OM zelf al veel gedaan, maar structureel is
dat alles nog niet goed in kaart gebracht. Dat kan in de benodigde wetgeving
gebeuren, maar de politiewetgeving moet er wel heel goed worden naastgelegd.Wat het college van PG's betreft, bleef haar voorkeur uitgaan naar collegiaal
bestuur. Het kabinet is collegiaal bestuur. Er worden gezamenlijk besluiten
genomen en de minister-president is primus interparis en verantwoordelijk
voor de afstemming van het beleid. Ieder lid van het college kan door de Kamer
ter verantwoording geroepen. Dat is ook de huidige situatie bij de PG's. Dat
de minister daar niet veel voor voelt, kon zij zich wel voorstellen, maar
dan komt de mogelijkheid van een raad van bestuur. Meer mensen dragen verantwoordelijkheid,
maar de voorzitter draagt die verantwoordelijkheid naar buiten. Er worden
gezamenlijke beslissingen genomen en zo nodig voegt de minderheid zich naar
de meerderheid. De voorzitter is degene die aanspreekbaar is. Als de minister
dat ook niet wil, zou zij nog een stap verder moeten gaan en geen college
van vijf PG's willen, maar van één, maar mevrouw Kalsbeek was
daar zeker geen voorstander van.De heer Koekkoek (CDA) constateerde dat het probleem van de
samenstelling van het college van PG's nader bij de wetgeving aan de orde
komt.Hij kon zich in grote lijnen vinden in het antwoord van de minister, maar
één probleem is nog wel blijven liggen, nl. de consequenties
van de reorganisatie voor de zittende magistratuur. Om een verschuiving van
problemen te voorkomen, zou het verstandig zijn om die consequenties nader
te onderzoeken, alsmede de mogelijkheid om de doelmatigheid van de zittende
magistratuur te vergroten en om daarover binnen een halfjaar te rapporteren.De heer Korthals (VVD) had niet zo'n voorkeur voor het zelfstandige
PG-college dat de minister met zoveel verve heeft verdedigd. Zij zal een kader
voorschrijven en moet ook bereid zijn om niet alleen in individuele gevallen
aanwijzigingen te geven, maar soms ook richtlijnen uit te vaardigen.Hij vroeg zich af, waarom het college uit drie of vijf leden moet bestaan.
Is dat niet gebaseerd op de gedachte dat er gestemd moet worden? Dat is toch
niet nodig in de opvatting van de minister? Hij bleef zich afvragen waarom
de voorzitter een zo belangrijke rol moet spelen en bleef voorkeur houden
voor meer collegiaal bestuur.Hij had ergens gelezen dat de manager in een professionele organisatie
ook een inhoudelijke binding met het vak dient te hebben. Zeker als er centraal
wordt gestuurd en als de minister precies wil zeggen wat er gedeconcentreerd
moet worden gedaan, moeten de medewerkers er vertrouwen in hebben dat de mensen
aan de top er het een en ander van afweten. Vandaar dat hij voorkeur bleef
houden voor juristen als leden van het college, zoveel mogelijk uit het vak
zelf.De heer De Graaf (D66) kon zich in grote lijnen vinden in de
beantwoording van de minister waar het gaat om de hoofdlijnen van de reorganisatie
en de taken van het OM. Op enkele punten bestaat nog enig verschil van mening,
zoals op het punt van de ministeriële verantwoordelijkheid en de aanwijzingsbevoegdheid.
Hij nam aan dat in het wetsvoor- stel zo duidelijk mogelijk wordt aangegeven
tot waar de bevoegdheden van de minister reiken. Bij het wetsvoorstel zal ook nader worden ingegaan op de structuur en
de samenstelling van het college van PG's. De D66-fractie heeft daarover nog
geen afgerond standpunt. Voor elk model is iets te zeggen, maar de heer De
Graaf zette wel vraagtekens bij het model dat de minister voor ogen staat.Met de heer Korthals bleef hij voorkeur houden voor juristen als lid van
het college.Ook de heer Rabbae (GroenLinks) onderschreef in grote lijnen
de door de minister voorgestelde aanpak. Een aantal punten zal in en/of bij
het wetsvoorstel nader worden uitgewerkt. Als het de bedoeling is om het gezag
te herstellen, zouden er in het college zijns inziens alleen maar juristen
moeten zitten. Ook nu al houdt het ene lid van het college zich bezig met
milieuzaken, de ander met criminaliteit en een ander met wat anders. Het is
dan ook mogelijk om juristen te instrueren op het punt van financiën.
Het accent moet liggen op de primaire taak van het college die goed bewaakt
moet worden.Ook als het gaat om de bevoegdheden van de voorzitter van het college
is duidelijkheid noodzakelijk. Net zoals de minister zich terughoudend zal
opstellen inzake de aanwijzingsbevoegdheid, zal de voorzitter ook terughoudend
moeten optreden als het gaat om zijn doorslaggevende stem. De heer Schutte (GPV) herhaalde dat er sprake is van een goede
bouwtekening, maar hij vroeg zich af, of alles wel binnen een redelijke tijd
kan worden gerealiseerd. Het valt immers niet mee om een organisatie van bijna
alleen solisten om te bouwen tot een goed werkend geheel met heel nieuwe verhoudingen.Wat het college betreft, neigde hij ertoe de minister vooralsnog te volgen
in haar voorkeur, zij het onder de randvoorwaarde dat het zal worden bemand
door personen die ook echt aan elkaar gewaagd zijn.De minister was verheugd over de brede instemming met de grote
lijnen van het plan van aanpak. Zij hoopte dat het zal lukken van het OM binnen
de gestelde termijn een eenheid te maken.De eventuele fricties met de Politiewet zullen nauwgezet in het oog worden
gehouden en zoveel mogelijk worden voorkomen. Ook zal worden bekeken of de
Politiewet moet worden aangepast of de voorgenomen wetgeving inzake het OM
aan de Politiewet.De verschillende opvattingen over de samenstelling van het college en
de positie van de voorzitter zal zij zeker op zich laten inwerken en nader
overwegen. Het was niet haar bedoeling om het college te laten bestaan uit
drie of vijf leden, maar uit drie–vijf leden. Het kunnen er dus ook
best vier zijn. Zij gaf toe dat een manager inhoudelijke binding moet hebben
met het werk. Daarom moet een hoofdofficier van justitie als eenhoofdige leiding
ook jurist zijn en is voor het college ook gekozen voor een meerderheid van
juristen. De financiële deskundigheid, de beheerskant, wordt steeds belangrijker
en daarom leek het haar van belang ook zo'n deskundige in het college op te
kunnen nemen, maar ook hierover zal zij nog haar gedachten laten gaan. Wel
was zij het ermee eens dat de leden van het college tegen elkaar en dus ook
de voorzitter moeten zijn opgewassen.In feite was haar aanwijzing inzake de opsporingsmethoden een voorbeeld
van wat de heer Korthals graag zag, dus geen individuele zaak, maar algemeen.
Die mogelijkheid wenste zij ook te houden.Zij zegde toe zich nader te bezinnen op het verzoek van de heer De Graaf
om de aanwijzingsbevoegdheid helemaal uit te schrijven, maar zij vroeg zich
wel af of dat mogelijk zou zijn. Het blijven verschillende situaties, maar
over de grote lijnen kan wel degelijk iets op papier worden gezet. Natuurlijk heeft de reorganisatie consequenties voor de zittende magistratuur,
maar ook die is in ontwikkeling. Die loopt echter enkele passen achter op
die van het OM. De zittende magistratuur heeft in samenwerking met het ministerie
een project ZM 2000 opgestart, waarin gedachten over integraal management
binnen de zittende magistratuur ter discussie staan en vragen aan de orde
komen inzake de organisatie en structuur van een rechtbank, de grens van de
rechterlijke onafhankelijkheid, enz. Uiteindelijk zal dat project wellicht
ook leiden tot een andere vormgeving van het beheer. Er is ook een heroverwegingsoperatie
van start gegaan die eind 1995 met een rapport moet zijn afgerond en waarin
wordt bezien hoe middelen naar de rechterlijke organisatie vloeien en hoe
ze daar worden gebruikt.De voorzitter van de commissie,V. A. M. Van der BurgDe griffier van de commissie,De Gier XNoot1Samenstelling: Leden: V. A. M. van der Burg (CDA), voorzitter, Schutte
(GPV), Groenman (D66), Korthals (VVD), Janmaat (CD), De Hoop Scheffer (CDA),
Soutendijk-van Appeldoorn (CDA), Van de Camp (CDA), Swildens-Rozendaal (PvdA),
ondervoorzitter, M. M. van der Burg (PvdA), Scheltema-de Nie (D66), Kalsbeek-Jasperse
(PvdA), Zijlstra (PvdA), Aiking-van Wageningen (AOV), Rabbae (GroenLinks),
J. M. de Vries (VVD), Van Oven (PvdA), Van der Stoel (VVD), Dittrich (D66),
Verhagen (CDA), Dijksman (PvdA), De Graaf (D66), Rouvoet (RPF), B. M. de Vries
(VVD) en O. P. G. Vos (VVD).Plv. leden: Koekkoek (CDA), Van den Berg (SGP), Van Vliet (D66), Van Blerck-Woerdman
(VVD), Marijnissen (SP), Biesheuvel (CDA), Bremmer (CDA), Doelman-Pel (CDA),
Van Traa (PvdA), Van Heemst (PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Rehwinkel (PvdA),
Vliegenthart (PvdA), Boogaard (AOV), Sipkes (GroenLinks), Rijpstra (VVD),
Middel (PvdA), Te Veldhuis (VVD), Van Boxtel (D66), Van der Heijden (CDA),
Apostolou (PvdA), Versnel-Schmitz (D66), Leerkes (Unie 55+), Van den Doel
(VVD) en Weisglas (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24034-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl