Verdragen in voorbereiding; Brief minister over het verdrag 'Crime in cyberspace' op het gebied van informatiecriminaliteit
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23530, nr. 40

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

04-01-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

23530 nr. 40

23-12-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Voorgeschiedenis2. Het materiële strafrecht2.1 De bescherming van informatie-systemen2.2 Inhoudgerelateerde delicten: kinderpornografie3. Het formele strafrecht3.1 E-mail3.2 Grensoverschrijdende effecten van de uitoefening van
strafvorderlijke bevoegdheden3.3 Het vastleggingsbevel3.4 Het aftappen van private netwerken4. SlotOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23530Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 37 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 530Verdragen in voorbereidingnr. 40BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 23 december 1999Bij brief van 3 november 1999 (kamerstukken 1999/2000, 23 530, nr.
38) heeft de Minister van Buitenlandse Zaken u een lijst aangeboden met in
voorbereiding zijnde verdragen. De lijst vermeldt ook de lopende onderhandelingen
in het kader van de Raad van Europa over een Verdrag dat in de wandelgangen
wordt aangeduid als «Crime in cyberspace» of «cybercrime».
Er is nog geen officiële naam voor. Daar het Verdrag ingrijpende gevolgen
kan hebben voor de verdere ontwikkeling van het Nederlandse recht op het gebied
van informatiecriminaliteit lijkt het dienstig Uw Kamer in de gelegenheid
te stellen meer in detail een oordeel te vormen over de Nederlandse inzet
daarbij.1. VoorgeschiedenisHet internationale overleg over wat aanvankelijk computercriminaliteit
heette, dateert van begin van de jaren tachtig. In eerste aanleg stelden de
Verenigde Staten het onderwerp aan de orde in de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Met het oog op de binnen de industriële
landen van de wereld zich ontwikkelende informatietechnologie, leek het dienstig
de daarmee parallel zich voltrekkende rechtsontwikkeling in de betrokken landen
vanuit een aantal uitgangspunten te sturen. De OESO heeft in haar rapport
«Computer-related crime:, analysis of legal policy» van 1986 aanbevolen
een aantal gedragingen in de betrokken landen strafbaar te stellen. De meest
in het oog springende was het kraken van computers. De Raad van Europa heeft
deze Aanbeveling van de OESO overgenomen en nader uitgewerkt in de Aanbeveling
R (89) 9 waarin meer precies op het gebied van het materiële strafrecht
een aantal strafbaar te stellen gedragingen zijn omschreven. Vervolgens heeft
de Raad van Europa in 1995 een tweede rapport over het formele strafrecht
uitgebracht getiteld «Problems of criminal procedural law connected
with information technology» dat is gevoegd bij de Aanbeveling R (95)
13. Het rapport constateerde de dringende behoefte aan een Verdrag. Uitvoering
gevend hieraan heeft het Comité van Ministers ingestemd met de instelling
van een ad hoc Comité van experts dat tot opdracht heeft
een Verdrag op te stellen over zowel het materiële als het formele strafrecht.
De opdracht aan het Comité is als bijlage bijgevoegd. Als de aanvankelijke
einddatum van de werkzaamheden was genoemd eind 1999. Deze termijn is verlengd
tot eind 2000. Het Comité zal dan een ontwerp van een Verdrag aan de
Europese Commissie voor strafrechtelijke vraagstukken van de Raad van Europa
dienen voor te leggen. Daarna zal het ontwerp aan de Parlementaire Assemblée
worden voorgelegd teneinde het in de gelegenheid te stellen daarover opmerkingen
te maken. Vervolgens beslist het Comité van Ministers over de openstelling
en ondertekening.Voor een volledig beeld lijkt het dienstig ook de nationale ontwikkelingen
kort aan te duiden. Naar aanleiding van het rapport van de OESO en tegen de
achtergronden van het overleg dat inmiddels in de Raad van Europa plaatsvond,
heeft in 1985 de toenmalige Minister van Justitie de Commissie computercriminaliteit,
onder leiding van prof mr H. Franken, ingesteld met de opdracht voorstellen
te doen tot aanpassing van de Nederlandse strafwetgeving. Het rapport «Informatietechniek
en strafrecht» van april 1987 deed voorstellen tot aanpassing van het
Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering. Op basis daarvan
is de Wet computercriminaliteit opgesteld die in 1993 (Stb. 1993, 33) in werking
trad. De materieel-strafrechtelijke bepalingen sloten nauw aan bij de inmiddels
internationaal gegroeide opvattingen. De strafvordelijke bepalingen waren
echter nieuw en trokken internationaal de aandacht.Vooral de nieuwe bevoegdheid tot netwerkzoeking in artikel 125k die in
samenhang met een huiszoeking kan worden uitgevoerd, riep de vraag op naar
de juridische gevolgen van daarbij mogelijk in buitenlandse computers aangetroffen
gegevens. Daar computernetwerken zich niet aan landsgrenzen storen, is het
mogelijk dat daarbij buitenlandse computers op hun inhoud worden onderzocht.
Anders gezegd: de uitoefening van een Nederlandse bevoegdheid, kan leiden
tot de kennisneming van gegevens die zijn opgeslagen op een gegevensdrager
die zich in het buitenland bevindt. Dit valt niet in alle gevallen te vermijden.
Het Nederlandse Wetboek van Strafvordering op dit punt was mede aanleiding
tot de Aanbeveling R (95) 13. In het wetsvoorstel computercriminaliteit II
(kamerstukken II 1998/99, 26 671) zijn reeds een aantal gedachten uit
de Aanbeveling (95) 13 overgenomen.Hangende een internationale regeling moet worden aangenomen dat de enkele
mogelijkheid dat bij een netwerkzoeking gegevens worden aangetroffen die (bij
nader onderzoek) uit het buitenland afkomstig blijken, onvoldoende is om af
te zien van het voornemen om een louter binnenlands bedoelde netwerkzoeking
uit te voeren. Wel dienen daarbij de nodige voorzorgen te worden genomen dat
geen gegevens opgeslagen in buitenlandse computers worden onderzocht. Wanneer
ondanks alle voorzorgsmaatregelen toch gegevens uit het buitenland bij het
onderzoek blijken te zijn vergaard, lijkt het mij in beginsel uit een oogpunt
van goede internationale verhoudingen dienstig contact op te nemen met de
autoriteiten van het desbetreffende land teneinde te bezien of en zo ja in
hoeverre het aldus verkregen materiaal als opsporinginformatie of als bewijs
in een Nederlandse strafzaak kan worden aangewend.Een Comité van experts (PC-CY genaamd), bestaande uit vertegenwoordigers
van een beperkt aantal landen, bereidt het ontwerp van een Verdrag voor. Het
Comité staat onder voorzitterschap van prof H.W.K. Kaspersen van het
Instituut voor Informatica en Recht van de Vrije Universiteit te Amsterdam.
Op grond van een contract met het Ministerie van Justitie vertegenwoordigt
hij daarin Nederland. Het Comité heeft tot taak uiterlijk eind 2000
een ontwerp van een Verdrag aan de stuurgroep strafrechtelijke vraagstukken
van de Raad van Europa voor te leggen. Naast de grote Europese landen als
Frankrijk, Duitsland en Engeland, zijn niet-leden van de Raad nauw als waarnemer
bij de werkzaamheden betrokken en leveren daarbij hun inbreng. De belangrijkste
zijn de VS, Canada, Japan, Zuid-Afrika, de Europese Commissie, de OESO, de
UNESCO. Daarnaast nemen onafhankelijke wetenschappelijke experts aan de beraadslagingen
deel. De Raad van Ministers van de EU heeft op 27 mei 1999 een gemeenschappelijk
standpunt vastgesteld over een aantal in het in voorbereiding zijnde Verdrag
te regelen onderwerpen (PgEG van 5 juni 1999, L 142/1). De G8 (de groep van
industriële landen, aangevuld met Rusland) vergaderen voortdurend parallel
aan de PC-CY over een aantal verwante onderwerpen. De resultaten daarvan worden
ingebracht door degenen die zowel aan G8 als aan de PC-CY deelnemen.Ik kom dan nu aan een aantal onderwerpen die naar verwachting in het verdrag
zullen worden geregeld. Het ontwerp gaat tot dusver in op materieel en formeel
strafrecht op nationaal en internationaal niveau, alsmede enkele rechtshulpinstrumenten
in aanvulling op bestaande multilaterale en bilaterale verdragen. Het belangrijkste
multilaterale verdrag is het Verdrag inzake de wederzijdse rechtshulp in strafzaken
van de Raad van Europa uit 1958 (Trb. 1965, 10). Een belangrijk bilateraal
verdrag is het Verdrag met de VS aangaande de wederzijdse rechtshulp in strafzaken
(Trb. 1981, 188). Voor het geval in de toekomst landen partij worden bij het
Verdrag cybercrime met wie nog geen enkel rechtshulpverdrag bestaat, dient
het verdrag te voorzien in zelfstandige rechtshulpbepalingen. Het verdrag
gaat over strafrechtelijke samenwerking en zal daarom, evenmin als de genoemde
verdragen, geen betrekking hebben op aangelegenheden die de nationale veiligheid
aangaan.2. Het materiële strafrechtHet materiële strafrecht omschrijft een aantal gedragingen dat de
landen in hun nationale wetgeving strafbaar dienen te stellen. Enerzijds gaat
het om gedragingen die zich richten tegen de vertrouwelijkheid, de integriteit
en de beschikbaarheid van computersystemen en de daarin opgeslagen en overgedragen
gegevens. Onder computersystemen worden begrepen elektronische netwerken zoals
het publieke Internet, maar ook private bedrijfsnetwerken. Wat betreft gegevens
gaat het om informatie of computerprogramma's die in digitale vorm in computers
zijn opgeslagen of over een netwerk via telecommunicatie worden getransporteerd.
Deze gedragingen worden aangeduid als CIA-delicten (afgeleid van «confidentiality,
integrity and availability»). De voorgestelde bepalingen beogen de informatiesystemen
zelf te beschermen. Anderzijds betreft het inhoud-gerelateerde gedragingen.
Het fundamentele recht op vrijheid van meningsuiting speelt daarbij een rol.2.1 De bescherming van informatie-systemenWat betreft de strafbepalingen die beogen informatiesystemen te beschermen,
is er in de eerste plaats het kraken van een computersysteem of een deel daarvan
met doorbreking van veiligheidsmaatregelen of met een oneerlijke bedoeling.
Deze bepaling komt overeen met de Nederlandse computervredebreuk, omschreven
in artikel 138a van het Wetboek van Strafrecht. Met een deel van een computersysteem
wordt mede gedoeld op bestanden of voorzieningen waartoe de gebruiker van
een netwerk niet gemachtigd is. Een tweede strafbaar te stellen gedraging is het afluisteren van gegevensverkeer
dat via telecommunicatie gaat naar of afkomstig is van een computersysteem.
Dit is in Nederland reeds strafbaar onder de artikelen 139a tot en met 139c
van het Wetboek van Strafrecht. Deze verdragsbepaling brengt met zich mee
dat de deelnemende landen in hun wetgeving uitdrukkelijk bevoegdheden zullen
moeten hebben tot het aftappen van dergelijke communicatie als strafuitsluitingsgrond
op deze strafbepaling.Een derde bepaling heeft betrekking op geautomatiseerd opgeslagen gegevens.
De wijziging of vernietiging daarvan dient strafbaar te zijn. In Nederland
is dit omschreven in artikel 350a van het Wetboek van Strafrecht. In het wetsvoorstel
computercriminaliteit II is daarenboven opgenomen de wijziging van gegevens
die gedurende telecommunicatie worden overgedragen.Verder is voorwerp van overleg een gedraging die stoornis veroorzaakt
in het functioneren van een computersysteem. Deze gedraging is verwant aan
het in artikel 161sexies van het Wetboek van Strafrecht strafbaar gestelde
gedrag, doch breidt deze tevens uit tot private netwerken. Tot op zekere hoogte
zou met de voorgestelde strafbaarstelling het z.g. spammen worden bestreden:
het op grote schaal verspreiden via e-mailboxen van berichten, namelijk in
die gevallen dat die handelwijze is gericht op het veroorzaken van een dergelijke
stoornis. Hieronder wordt mede begrepen de voorwaardelijke opzet: het willens
en wetens nemen van het geenszins denkbeeldige risico dat deze stoornis ontstaat.
Vaak is deze opzet echter niet aanwezig. Een voorstel om nog verder te gaan
en ook gedragingen die onbedoeld dit gevolg hebben, daaronder te laten vallen,
vond weinig steun. Er werd aangevoerd dat het een fundamenteel recht betreft
om zijn mening te uiten, ook op grootscheepse schaal en ook tegenover mensen
die daar niet om hebben gevraagd. Het toezenden van ongevraagde reclame via
de e-mail wordt overigens buiten de sfeer van het strafrecht in verschillende
(ontwerp)richtlijnen van de EU behandeld, zoals in die over (1) de elektronische
handel, (2) de verkoop op afstand en (3) de bescherming van persoonsgegevens.Een laatste gedraging is de handel in passwords en toegangscodes. In sommige
landen is het een groot euvel dat op Internetsites omvangrijke lijsten van
toegangscodes tot computersystemen al dan niet tegen betaling ter beschikking
worden gesteld.Tot slot is er een bepaling die verplicht tot een algemene strafbaarstelling
van de volgende voorbereidingshandelingen: het vervaardigen, het beschikbaarstellen
en de verspreiding van instrumenten die geschikt zijn om de eerder genoemde
gedragingen te plegen. Onder «instrumenten» wordt zowel hardware
als software begrepen. Voor zover de politie of inlichtingen- en veiligheidsdiensten
over dergelijke instrumenten voor hun taakuitoefening moeten kunnen beschikken,
zal daarvoor dus in een afzonderlijke wettelijke basis moeten worden voorzien.2.2 Inhoudgerelateerde delicten: kinderpornografieWat betreft de inhoud-gerelateerde delicten bestaat eigenlijk alleen overeenstemming
over de strafbaarstelling van kinderpornografie. Het is duidelijk dat geen
overeenstemming kan worden bereikt over het aanzetten tot rassenhaat of de
verspreiding van pornografie. Waar in de traditie van veel Europese landen
het aanzetten tot rassenhaat strafbaar is, stuit de codificatie daarvan in
het Verdrag af op het First Amendment van de VS. De vrijheid van meningsuiting
in de VS vindt pas zijn grenzen indien daadwerkelijk individuele personen
worden bedreigd. Daar staat tegenover dat de VS (en andere landen) erkennen
dat verschillende Europese landen van mening zijn dat er niet
of nauwelijks een rol voor de overheid is weggelegd in het weren van pornografisch
materiaal. Sommigen zullen deze stand van zaken teleurgesteld aanvaarden als
een beperking inherent aan internationaal overleg. Anderen zullen het duiden
als een behoud van culturele diversiteit op transnationale netwerken. Een
samenleving waarin op dergelijke netwerken slechts de informatie beschikbaar
is die de toets kan doorstaan van de gezamenlijke wetgevingen die daarop van
toepassing zijn, zou volgens deze aan kleur kunnen verliezen. Wat daarvan
zij, een verdergaande harmonisatie van inhoud-gerelateerde delicten lijkt
vooralsnog niet in het verschiet te liggen. Dit laat onverlet dat in Nederland
op nationaal niveau zal blijven worden opgetreden tegen personen die hier
te lande meewerken aan de verspreiding van racistische informatie in de zin
van artikel 137c van het Wetboek van Strafrecht, ook al is deze verspreiding
legaal in het land van oorsprong, Ik verwijs naar mijn brief aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer van 7 september j.l. over de aansprakelijkheid van tussenpersonen.Onder kinderpornografie wordt begrepen de realistische uitbeelding van
een kind dat deelneemt aan seksueel gedrag ongeacht of bij de vervaardiging
daarvan daadwerkelijk kinderen zijn betrokken. Ook gevallen waarin volwassen
acteurs een kind uitbeelden en kinderpornografie vervaardigd via computeranimatie,
vallen hieronder. Tekenfilmpjes waarbij duidelijk het niet-realistische karakter
blijkt, vallen hier niet onder. Ieder land kan zelf de leeftijdsgrens vaststellen.
De verdragsrechtelijke ondergrens is voorlopig gelegd op veertien jaar. Bij
ons is die grens blijkens artikel 240b van het Wetboek van Strafrecht zestien
jaar. De voorgestelde bepaling zou voor Nederland tot op zekere hoogte een
verschuiving impliceren in het object van strafrechtelijke bescherming. Vindt
de Nederlandse bepaling zijn oorsprong in de gedachte dat een kind moet worden
beschermd tegen betrokkenheid bij de vervaardiging van dergelijk materiaal,
de voorgestelde bepaling beschermt het kind meer in het algemeen tegen iedere
uitbeelding als seksueel begerenswaardig subject. Daarbij is de betrokkenheid
van kinderen bij de vervaardiging van dergelijk materiaal niet meer relevant.
Gelet op de breed gedragen internationale consensus hierover, komt mij voor
dat Nederland zich hierbij kan aansluiten.3. Het formele strafrechtWat betreft het formele strafrecht lijkt tot dusver vergaande overeenstemming
te bestaan over een aantal zaken.3.1 E-mailIn het voetspoor van de Aanbeveling R (95) 13 wordt vastgehouden aan de
juridische relevantie van het moment waarop een strafvorderlijke bevoegdheid
wordt gebruikt in verband met de vergaring van gegevens. Gaat het bijvoorbeeld
om gegevens die op dat moment reeds zijn opgeslagen dan wordt aansluiting
gezocht bij het regime voor de uitlevering van voorwerpen of huiszoeking.
Gaat het daarentegen om gegevens die na dat moment zullen ontstaan dan is
er meer verwantschap met het aftappen van telecommunicatie. Bij de uitlevering
en huiszoeking gaat het in beginsel om een kortdurende actie waarbij selectief
de gegevens worden vergaard die nodig worden geacht voor de waarheidsvinding.
Er is een plicht van in beginsel iedere burger tot wie het desbetreffende
bevel wordt gericht, om mee te werken. Deze plicht beperkt zich echter tot
het verstrekken van de gevraagde gegevens of het dulden van de huiszoeking.
De plicht kan echter niet zover gaan dat de burger wordt opgedragen zelf bestanden
volgens bepaalde criteria te doorzoeken of anderszins als onbezoldigd opsporingsambtenaar
op te treden. Na afloop van de vergaring van de gegevens is er
ook in beginsel geen geheimhoudingsplicht van de persoon tot wie het bevel
is gericht. Wel zullen de opsporingsinstanties onder omstandigheden vragen
vertrouwelijkheid te bewaren wanneer dat nodig is om het onderzoek niet te
schaden. Deze bevoegdheid kan worden gecontrasteerd met die inzake toekomstige
gegevens: daarbij worden ongericht gedurende een bepaalde tijd in de orde
van grootte van weken gegevens vergaard. Het bevel richt zich tot private
personen die bepaalde werkzaamheden verrichten, tot dusver slechts aanbieders
van telecommunicatiediensten. Deze dienen daartoe ook bepaalde voorzieningen
te onderhouden. Zij zijn gehouden gedurende de uitvoering van gegevensvergaring
daarover geheimhouding te betrachten, daar bekendheid bij de personen die
voorwerp zijn van onderzoek, een negatieve invloed zal hebben op de gegevens
die ter beschikking komen. Dat betekent dat het bij het vergaren van toekomstige
gegevens gaat om de uitoefening van een geheime opsporingsbevoegdheid, althans
gedurende enige tijd geheim op het moment van de uitvoering van die bevoegdheid
tegenover degene die voorwerp is van onderzoek. Voor de introductie in 1971
van de bevoegdheid telefoongesprekken af te luisteren in het Wetboek van Strafvordering,
bestonden dergelijke bevoegdheden niet. Gelet op het systeem van dit wetboek
en op de uitgangspunten van de wet bijzondere opsporingbevoegdheden, ga ik
ervan uit dat met de uitbreiding van geheime opsporingsmethoden terughoudendheid
moet worden betracht.Deze benadering kan vragen oproepen over de behandeling van elektronische
post (e-mail). De technische ontwikkelingen leiden ertoe dat feitelijk steeds
moeilijker valt vast te stellen of er sprake is van opslag of transport van
gegevens. In het geval van opslag dient immers een bevel tot uitlevering van
gegevens te worden gegeven dan wel huiszoeking plaats te vinden, terwijl in
geval van transport het strafvorderlijk dwangmiddel van een aftaplast van
toepassing is. Een e-mailbericht via Internet wordt tijdens het transport
soms gedurende langere tijd opgeslagen op één van de aan het
netwerk deelnemende computers wegens verstopping van het netwerk, dan dat
het op de computer van een Internet Service Provider ter beschikking staat
van de geadresseerde abonnee om te worden opgehaald. De technische feitelijkheid
is dan echter juridisch minder relevant dan de maatschappelijke functionaliteit.
De gegevens die wachten op (verder) transport zijn afhankelijk van techniek,
het bericht in de e-mailbox is afhankelijk van menselijk ingrijpen. Dat lijkt
mij bepalend voor de vraag of er sprake is van transport of van opslag. Bij
transport is het nodig dat wordt afgetapt, bij opslag is nodig een bevel uitlevering
gegevens of huiszoeking. De juridische zuiverheid lijkt mij zwaarder te moeten
wegen dan het bezwaar dat voor e-mailberichten aldus een gedifferentieerd
regime geldt, afhankelijk van het stadium waarin het bericht zich bevindt
op de weg van de afzender naar de geadresseerde. De vraag is van belang omdat
een aftaplast de uitoefening van een geheime opsporingsbevoegdheid betreft,
terwijl dit bij een bevel uitlevering gegevens of een huiszoeking niet het
geval is. Daarvan is ook uitgegaan in het wetsvoorstel computercriminaliteit
II (kamerstukken II 1998/99, 26 671). Voor deze benadering lijkt in ieder
geval een meerderheid te bestaan. Het staat nog niet vast of dit haalbaar
zal blijken te zijn.3.2 Grensoverschrijdende effecten van de uitoefening van
strafvorderlijke bevoegdhedenBij de vergaring van gegevens die langs elektronische netwerken beschikbaar
zijn dan wel hun weg over de wereld zoeken, doemt onvermijdelijk, indien daarbij
gebruik wordt gemaakt van strafvorderlijke bevoegdheden, de vraag op naar
het verband met de traditioneel in hoofdzaak territoriaal afgegrensde rechtsmacht
van staten. Er lijkt zich overeenstemming af te tekenen dat in
beginsel dergelijke strafvorderlijke bevoegdheden niet grensoverschrijdend
zouden moeten worden gebruikt. De landen blijven aangewezen op de rechtshulp:
een rogatoire commissie waarbij het verzoekende land aan het aangezochte land
vraagt om bepaalde bevoegdheden aan te wenden ten behoeve van de strafvordering
in het verzoekende land. Daar in geval van cybercrime soms met grote spoed
rechtshulp is vereist, wordt voorzien in nationale contactpunten die vierentwintig
uur per dag zeven dagen per week met deskundig personeel zijn bemand. Veel
landen, waaronder Nederland, zoeken daarbij aansluiting bij hun contactpunt
voor Interpol. In Nederland is dat de CRI. Deze contactpunten moeten in staat
zijn snel de justitiële autoriteiten te bereiken die moeten worden ingeschakeld
voor de gevraagde uitoefening van bevoegdheden. Wanneer strafvorderlijke bevoegdheden
in een ander land moeten worden uitgeoefend is dit dus in beginsel de weg.Er is een scala van mogelijkheden om gegevens in een ander land te bereiken.
Er zijn gegevens die op een website op Internet publiek toegankelijk zijn.
Zoals iedere wereldburger, kan ook de politie, deze gegevens raadplegen. Bijzondere
bevoegdheden zijn hiervoor niet nodig. Daarnaast zijn personen geautoriseerd
om toegang te hebben tot gegevens die zijn opgeslagen op een centrale computer
in een ander land. Zo kan een bank in één van onze buurlanden
een dépendance in ons land hebben en personeel op die dépendance
autoriseren om toegang te hebben tot het centrale computersysteem en de daar
opgeslagen gegevens in het land van het hoofdkantoor. Wanneer in ons land
dergelijk geautoriseerd personeel vrijwillig de politie gegevens verstrekt
uit het andere land of vrijwillig de politie toegang verleent tot de onderdelen
van het computersysteem waartoe het in Nederland zich bevindende personeel
bevoegd is, wordt er tot dusver evenzeer vanuit gegaan dat er geen sprake
is van enige grensoverschrijdende bevoegdheidsuitoefening.De eerste vragen beginnen wanneer personen die zich op Nederlands territoir
bevinden via strafvorderlijke bevoegdheden, bijvoorbeeld tot uitlevering van
gegevens, zouden worden gedwongen gebruik te maken van hun autorisaties om
toegang te nemen tot in het buitenland opgeslagen gegevens. Sommige landen
beschouwen dit als een grensoverschrijdende bevoegdheidsuitoefening die niet
zonder hun instemming kan plaatsvinden. Andere landen menen dat een dergelijke
autorisatie van de in het voorbeeld private rechtspersoon aan personen in
dépendances in een ander land, met zich meebrengt dat daarmee ook de
gegevens die overeenkomstig de autorisatie in dat andere land toegankelijk
zijn, voorwerp kunnen zijn van de toepassing van strafvorderlijke bevoegdheden
ingevolge het publieke recht in dat andere land. Ik neig tot deze laatste
opvatting. Dat zou betekenen dat Nederland bereid is mee te gaan, wanneer
zou blijken dat de algemene opvatting die kant opgaat, met een verdrag waarbij
de politiële en justitiële autoriteiten van andere Partijen bij
dat verdrag gerechtigd zijn overeenkomstig hun eigen recht, zonder medeweten
van de Nederlandse autoriteiten, kennis te nemen van gegevens die zijn opgeslagen
in computers op Nederlands territoir voor zover de rechthebbende op die gegevens
in Nederland personen in het buitenland heeft geautoriseerd gebruik te maken
van die gegevens.Minder twijfels zijn er over meer ingrijpende vormen van bevoegdheidsuitoefening
waarbij toegang wordt verkregen tot gegevens die zijn opgeslagen op gegevensdragers
die zich in het buitenland bevinden zonder dat in dat andere land ooit autorisatie
of toestemming is gegeven van die gegevens kennis te nemen. Het ziet ernaar
uit dat het Verdrag impliciet of expliciet dit zal verbieden. De autoriteiten
in het ene land zullen dus voor de opsporing van strafbare feiten niet in
computers die zich bevinden op het territoir van een andere Verdragspartij
kunnen zoeken zonder toestemming.Dit lost echter niet het probleem op dat bij de uitoefening op nationaal
niveau van enige bevoegdheid in verband met grensoverschrijdende netwerken,
waarbij ook alle redelijke maatregelen zijn genomen om grensoverschrijdend
onderzoek uit te sluiten, toch gegevens uit het buitenland worden meegenomen.
Dit kan blijken op het moment zelf van de uitoefening van de bevoegdheid of
later bij het onderzoek van de daarbij verkregen gegevens. Wel is duidelijk
dat het Staten niet kan worden verboden nationale bevoegdheden uit te oefenen
uitsluitend omdat nimmer de mogelijkheid kan worden uitgesloten dat daarbij
gegevens uit het buitenland worden verkregen. Sommige staten menen evenwel
dat gegevens die overeenkomstig eigen strafvorderlijke bevoegdheden zonder
medewerking van de autoriteiten van andere landen kunnen worden verkregen,
zonder meer voor opsporing of als bewijs in een strafzaak in het eigen land
kunnen worden gebruikt. Andere landen claimen een vetorecht op een dergelijke
gebruik van zulke gegevens. Een intermediaire positie nemen die landen in
die wel claimen dat in dergelijke gevallen mededeling wordt gedaan, doch dat
de vraag naar het verdere gebruik van die gegevens in een strafzaak afhankelijk
is van ad hoc overleg tussen de betrokken Partijen.Ik meen dat Nederland in beginsel voorstander zou dienen te zijn van een
vetorecht op aldus verkregen gegevens. Wanneer dat nodig is om consensus te
bereiken zou evenwel kunnen worden ingestemd met een consultatieprocedure.
Voorshands wil ik niet instemmen met een verdragstekst die gebruik van dergelijke
gegevens voor opsporing en vervolging toelaat zonder dat het land waarvan
de gegevens kennelijk afkomstig zijn, daarover ten minste wordt geïnformeerd.3.3 Het vastleggingsbevelEen geheel nieuwe bevoegdheid die in de nationale wetten zou moeten worden
opgenomen is het vastleggingsbevel (dit is een voorlopige vertaling van «preservation
order»). Het bevel houdt in dat een beheerder van een privaat netwerk
of van een netwerk dat telecommunicatiediensten aan het publiek aanbiedt,
voor een in het bevel gespecificeerd aansluitpunt de verkeersgegevens vastlegt
die anders wellicht terstond of na korte tijd zouden worden vernietigd. Onder
verkeersgegevens worden de gegevens verstaan die informatie geven vanaf welk
aansluitpunt met wie, wanneer en hoelang is gecommuniceerd. Aanbieders van
klassieke telefoondiensten plegen deze gegevens vast te houden teneinde op
basis daarvan hun abonnees een rekening te kunnen sturen. Soms worden na betaling
van de rekening de gegevens nog vastgehouden om mogelijke fraude te constateren.
Het privacyrecht van de EU vereist dat de gegevens worden vernietigd zodra
deze niet meer noodzakelijk zijn voor de bedrijfsvoering. Zie hiervoor artikel
6, eerste lid, van de richtlijn 97/66/EG van 15 december 1997, PbEG van 30
januari 1998, L 24/1. Deze bepaling is omgezet in het Nederlands recht in
artikel 11.5 van de Telecommunicatiewet. Op deze regel kan een uitzondering
worden gemaakt indien dat noodzakelijk is voor onder meer de opsporing van
strafbare feiten en daarin is voorzien bij wet. Dit is gebeurd in artikel
13.4, tweede lid, van de Telecommunicatiewet dat bepaalt dat telecom dienstaanbieders
bepaalde bij algemene maatregel van bestuur aan te wijzen verkeersgegevens
gedurende drie maanden moeten bewaren, ook los van een concrete verdenking.Een bepaling als thans wordt overwogen in de Verdrag cybercrime zou met
zich brengen dat het Wetboek van Strafvordering wordt aangevuld met
een bepaling die de Justitie de bevoegdheid geeft in het concrete geval van
een verdenking een netwerkbeheerder te gelasten daarmee verband houdende verkeersgegevens
langer te bewaren dan nodig is voor de interne bedrijfsvoering. De bevoegdheid
zou moeten gelden ongeacht de vraag of het gaat om een netwerkbeheerder die
valt onder het regime van de Telecommunicatiewet dan wel om een beheerder
van een privaat netwerk, bijvoorbeeld van een concern of een hotelketen, ook
wanneer deze niet onder de werking van de Telecommunicatiewet is gebracht.
Een dergelijke last heeft het karakter van een voorlopige, conservatoire maatregel
om zeker te stellen dat de gegevens beschikbaar zijn wanneer daarom wordt
gevraagd bij een bevel tot overdracht van gegevens ingevolge artikel 125i
van het Wetboek van Strafvordering. Een dergelijke last brengt dus op zichzelf
nog niet mee dat de Justitie ook al de beschikking krijgt over de vastgelegde
gegevens. Wanneer de voorlopige maatregel niet binnen een bepaald tijdsbestek
wordt gevolgd door een bevel tot uitlevering van gegevens, zou de verplichting
de gegevens te bewaren, dienen te vervallen.Deze nationale bevoegdheid is echter incompleet zonder een internationaal
complement. Zoals gebruikelijk kan een dergelijke nationale bevoegdheid ook
altijd worden aangewend indien buitenlandse autoriteiten daarom ten behoeve
van een eigen strafrechtelijk onderzoek vragen in het kader van een verzoek
om rechtshulp. De ervaring leert echter dat dit waarschijnlijk niet snel genoeg
zal gaan om de vereiste gegevens veilig te stellen. Gedacht moet worden aan
de situatie dat in een computer wordt ingebroken en dat het pad via het elektronische
netwerk slechts in kaart kan worden gebracht, zolang de dader zelf bezig is.
Daarom ligt het voorstel ter tafel dat voor beheerders van dergelijke netwerken,
wanneer zij elkaar vrijwillig informeren over de grenzen van de bij het Verdrag
aangesloten staten heen, ook de verplichting wordt opgeheven om verkeersgegevens
te vernietigen die niet meer voor de eigen bedrijfsvoering zijn vereist. Tevens
zou de civielrechtelijke aansprakelijkheid moeten worden uitgesloten voor
mogelijke schade die voortvloeit uit een aldus langer bewaren van verkeersgegevens.Op zichzelf is het een novum in het internationale recht dat het verzoek
van de autoriteiten van het ene land rechtsgevolgen kunnen bewerkstelligen
in een ander land zonder tussenkomst van de autoriteiten in dat andere land.
Voor zover het zou gaan om het rechtsgevolg van een verplichting, wordt door
een aantal landen een dergelijk grensoverschrijdend effect afgewezen. Het
valt niet uit te sluiten dat een compromis kan worden bereikt in die zin dat
het grensoverschrijdend rechtsgevolg weliswaar geen verplichting tot gevolg
kan hebben om verkeersgegevens op te slaan, doch wel een bevoegdheid. Dit
zou betekenen de ontheffing van een verplichting verkeersgegevens te vernietigen
die bewijs kunnen bevatten, alsmede van de daaruit voortvloeiende ontheffing
van civielrechtelijke aansprakelijkheid wegens het niet-nakomen van de vernietigingsplicht.
De mededeling vanuit het buitenland dat er een vastleggingsbevel is afkomstig
van enige publiekrechtelijke autoriteit van een Verdragsluitende Partij, moet
naar mijn oordeel toereikend worden geacht voor het aannemen van een verdenking
die ook een particulier machtigt tot het nemen van voorlopige maatregelen
gericht op het veiligstellen van bewijsmateriaal (vergelijk artikel 53, vierde
lid, van het Wetboek van Strafvordering waaruit blijkt dat particulieren in
geval van ontdekking op heterdaad ook voorwerpen in beslag kunnen nemen).Ik meen dat Nederland een dergelijk compromis zou kunnen ondersteunen.
Zijn de gegevens vrijwillig overeenkomstig een dergelijk vastleggingsbevel
vanuit het buitenland opgeslagen, dan vindt uiteraardde daadwerkelijke
terbeschikkingstelling aan de buitenlandse autoriteiten weer plaats langs
de klassieke weg van de wederzijdse rechtshulp met alle mogelijke uitzonderingen
daarop die de bestaande rechtshulpverdragen kennen.De vraag kan rijzen of netwerkbeheerders ook verplicht dienen te worden
om voorzieningen te treffen om verkeersgegevens vast te leggen teneinde uitvoering
te kunnen geven aan een dergelijk vastleggingsbevel, c.q. in staat moeten
zijn op vrijwillige basis daaraan te voldoen wanneer zij daarvan kennis nemen
via een andere operator in de communicatieketen. Een dergelijke verplichting
lijkt mij niet in de rede te liggen. In de meeste gevallen zullen dergelijke
technische voorzieningen wel aanwezig zijn. Het is niet nodig dit feit te
juridiseren.3.4 Het aftappen van private netwerkenHet Verdrag zal waarschijnlijk ook voorzien in een verplichting van de
Partijen bij het Verdrag om in hun wetgeving te voorzien in het aftappen van
telecommunicatie. In Nederland bestaat al een dergelijke wettelijke voorziening
in artikel 13.2 van de Telecommunicatiewet in verband met artikel 125g het
Wetboek van Strafvordering (na inwerkingtreding van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
op 1 februari 2000 zal dit zijn artikel 125m). Veel landen bepleiten deze
bevoegdheid niet te beperken tot netwerken waarover telecommunicatiediensten
aan het publiek worden aangeboden, doch ook uit te strekken tot private netwerken.
Voor Nederland lijkt dit op het eerste gezicht iets nieuws te zijn. In ieder
geval is er voor private netwerken geen algemene aftapbaarheidsplicht zoals
die geldt voor de publieke netwerken ingevolge de Telecommunicatiewet. In
Nederland zal de mogelijkheid van het aftappen van private netwerken besloten
liggen in artikel 126l van het Wetboek van Strafvordering zoals dat luidt
in de wet bijzondere opsporingsbevoegdheden: het opnemen van vertrouwelijke
communicatie. Deze bepaling specificeert niet of het gaat om vertrouwelijke
communicatie van mensen die in een zelfde vertrek met elkaar spreken zonder
technisch hulpmiddel dan wel om personen die met elkaar communiceren via een
privaat netwerk, dat zelfs een WAN (wide area network) kan zijn. Evenmin specificeert
deze bepaling of het afluisteren met medewerking van de systeembeheerder dient
te geschieden dan wel zonder zijn instemming en medeweten kan plaatsvinden.
Al deze mogelijkheden staan open. De medewerking van een beheerder van een
privaat netwerk kan niet worden afgedwongen. Zelfs een woning kan onder omstandigheden
zonder medeweten van de rechthebbende worden betreden om een tap te plaatsen
op een privaat netwerk.Gelet op deze bepaling komt het mij voor dat Nederland zich in Straatsburg
niet behoeft te verzetten tegen een verdragsrechtelijke verplichting ook telecommunicatie
die wordt afgewikkeld via private netwerken te kunnen aftappen. Denkbaar is
dat dit het gevolg heeft dat de desbetreffende netwerkbeheerders een medewerkingverplichting
in het Wetboek van Strafvordering zal worden opgelegd. Dit lijkt mij aanvaardbaar.
Eventuele ad-hockosten komen dan voor rekening van Justitie. Een algemene
aftapbaarheidseis van private netwerken lijkt mij echter vooralsnog niet wenselijk.
In dit opzicht zou er dan een principieel verschil blijven met netwerken die
telecommunicatie aanbieden aan het publiek.Bestaat er eenmaal een dergelijke bevoegdheid op nationaal niveau, dan
vloeit uit de bestaande rechtshulpverdragen voort dat een dergelijke bevoegdheid
ook op verzoek van buitenlandse autoriteiten ten behoeve van hun strafrechtelijke
onderzoeken kan worden aangewend. 4. SlotIk hoop met het bovenstaande enig inzicht te hebben verschaft in de positie
van de Nederlandse regering en de Nederlandse inbreng.De Minister van Justitie,A. H. Korthals 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23530-40.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl