Aanpak onderwijsachterstanden; Verslag algemeen overleg over onder meer de pilots voor schakelklassen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27020, nr. 48

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

29-08-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

27020 nr. 48

19-08-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de ministerNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27020Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 78 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 020Aanpak onderwijsachterstandennr. 48VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 19 augustus 2005De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1, de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit2, de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport3 en de algemene commissie voor Integratiebeleid4 hebben op 23 juni 2005 overleg gevoerd met minister
Van der Hoeven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over:– de brief van de minister d.d. 12 november
2004 ter aanbieding van de evaluatierapporten WSNS en onderwijsachterstanden
(OCW0401223) (bijlagen behorende bij deze brief: overzichtstudie «WSNS
Welbeschouwd», onderzoek naar het WSNS-beleid in de praktijk, Update
Onderwijsachterstanden);– de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 16 december 2004 inzake de brief van de Algemene Onderwijsbond
over de pilots voor schakelklassen (OCW0401374);– de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 17 december 2004 inzake samenvatting evaluatie WSNS,
LGF, OAB (OCW0401357);– de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 21 december 2004 inzake de beleidsbrief naar aanleiding
van de evaluatie WSNS, LGF, OAB (21 860 en 27 728, nr. 75);– de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 28 april 2005, inzake beleidsvoornemens VVE (OCW0500452);– de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 18 mei 2005 inzake het Advies Onderwijsraad «Bakens
voor spreiding en integratie» (OCW0500510);– de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 24 maart 2005, inzake Uitwerking Leerplusarrangement
VO (27 020, nr. 44) (als bijlage is toegevoegd: het rapport van het ITS
«voorstel voor een indicator voor de toedeling van middelen voor het
leerplusarrangement in het VO») en de nog te ontvangen resultaten van
de veldraadpleging;– de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap d.d. 27 mei 2005, inzake onderwijsachterstandenbeleid/gewichtenregeling
(27 020, nr. 45);Onderliggend stuk:– de aanbiedingsbrief van de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap d.d. 30 augustus 2002, inzake het Onderwijsraadadvies
«Over leerlinggewichten en schoolgewichten» (bijbehorende studie
van R.J. Bosker,«Elke leerling telt», is als bijlage 2 in het
advies opgenomen) (OCW0200695).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesMevrouw Hamer (PvdA) heeft zich in de loop
van de week afgevraagd of na hedenavond over de gewichtenregeling en onderwijsachterstandenbeleid
nog een discussie met het veld volgt, waarna aan de Kamer een definitief voorstel
wordt voorgelegd. De nadere brief van de minister van heden (Kamerstuk 27 020,
nr. 47) heeft dat niet echt verduidelijkt.Het is heel erg belangrijk dat het onderwijsachterstandenbeleid in brede
zin goed invulling krijgt. Om die reden heeft mevrouw Hamer recentelijk, in
goed overleg met de minister, in haar initiatiefwetsvoorstel (Kamerstuk 29 666)
opgenomen dat alle scholen daaraan herkenbaar en structureel aandacht moeten
besteden. De scholen moeten voldoende middelen krijgen om aan die taak te
voldoen. De financiering is voor een deel gegoten in de vorm van een vast
«potje»: de gewichtenregeling. Dit deel, onderdeel van het vaste
budget, maar wisselend naar gelang het leerlingenbestand, moet goed ingevuld
zijn.Het is positief dat uitgangspunt bij de voorstellen is dat in principe
zoveel mogelijk leerlingen met een (potentiële) achterstand recht hebben
op middelen om die achterstand weg te werken. Het is verheugend dat het aantal
kinderen dat van deze regeling gebruik kan maken dus wordt uitgebreid. Dit
kan nooit budgettair neutraal gebeuren, want dan zou er per kind minder geld
voor zijn. Het zal dus substantieel meer geld vergen.Over de inrichting van de gewichtenregeling verschillen de minister en
zij van mening, zij het dat mevrouw Hamer het ermee eens is dat het criterium
etniciteit wordt geschrapt. Net als de deskundigen ziet zij er evenwel niets in om de schoolcarrière van kinderen te beginnen met een
taaltoets, omdat zo'n toets twee weken later een heel andere uitkomst kan
hebben. Er zijn goede andere indicatoren voor het meten van potentiële
achterstand. Zij heeft dus ook geen behoefte aan pilots. Het daarvoor bestemde
geld kan dan anders worden ingezet. Er wordt al veel te veel getoetst op de
basisschool. Mevrouw Hamer heeft evenmin behoefte aan het plafond voor scholen
van 80% achterstandsleerlingen. Als ook die 80–20-regeling wordt geschrapt,
ontstaat er een vrij eenvoudige gewichtenregeling, waarbij het opleidingsniveau
van beide ouders uitgangspunt is. Uit onderzoek is gebleken dat de opleidingsgegevens
alleen niet voldoende zijn en dat ook de sociaal-economische factoren in ogenschouw
moeten worden genomen, wat de minister doet bij het Leerplusarrangement in
het voortgezet onderwijs (Leerplusarrangement VO). Waar de kinderen uit het
basisonderwijs doorstromen naar het voortgezet onderwijs lijkt het logisch
om gelijke elementen in de financieringssystematiek te hanteren, zodat voor
degenen die het het hardst nodig hebben het meeste geld beschikbaar is. Er
is nu eenmaal een relatie tussen opleidingsniveau en sociaal-economische situatie.
Wil de minister, die blijkens stuk nr. 47 voornemens is nog van alles uit
te zoeken, ook nagaan of er een gewichtenregeling te maken is in deze geest?
Als de opleidingsgegevens worden opgevraagd kunnen meteen ook de sociaal-economische
gegevens worden gevraagd.De scholen zitten in spanning en hebben al berekeningen gemaakt van de
gevolgen van de gewichtenregeling, beschreven in stuk nr. 48. De vier grote
steden zeggen er niet 11 mln. op achteruit te gaan, zoals eerst werd gedacht,
maar 30 mln., aangezien in de gewichtenregeling de gelden van de motie-Verhagen
(29 800, nr. 4) zijn verdisconteerd. Mevrouw Hamer vraagt de minister
zo snel mogelijk de onrust bij de scholen weg te nemen en in de uitwerking
duidelijk zichtbaar te maken welk geld waar naartoe gaat.De motie-Verhagen heeft geen nieuw geld voor Onderwijs opgeleverd, maar
heeft een bezuiniging van 100 mln. ongedaan gemaakt. Het maakt op zich niet
uit welke naam wordt gegeven aan de doelen waarvoor die 100 mln. wordt gebruikt,
vooropgesteld dat de goede dingen worden gedaan, maar nu lijken er slechts
twee varianten over te blijven die bovendien neerkomen op segregatie van kinderen:
onderbrenging van achterstandskinderen in een aparte klas of extra les na
schooltijd.Het is verheugend dat het voornemen is om de doorlopende leerlijn tussen
de voorschoolse en vroegschoolse periode te handhaven. Echter, scholen hebben
het gevoel dat zij er niet meer over gaan en gemeenten zeggen dat zij niet
de instrumenten krijgen die nodig zijn voor een goede uitvoering. Graag wil
mevrouw Hamer hierover helderheid.Zij vraagt hoe de minister in het kader van de leerplusvariant het overgangsjaar
gaat overbruggen. Tot slot stelt zij dat de eerste reactie van de minister
op het rapport van de Onderwijsraad «Bakens voor spreiding en integratie»
hoopgevend is, maar dat het rapport een uitgebreidere bespreking verdient.
Zij ziet er veel ondersteuning in van wat staat in de PvdA-publicatie Ouders
en scholen, samen sterk.Mevrouw Örgü (VVD) merkt op dat
haar fractie zeer veel belang hecht aan het bestrijden van onderwijsachterstanden,
zoals is gebleken bij de laatste algemene politieke beschouwingen. Haar insteek
is: geen kind mag het primair onderwijs verlaten met een achterstand. Kinderen
met een achterstand in taal en rekenen blijven achter de feiten aanlopen en
hebben een verhoogd risico om buiten de boot te vallen. Een goede beheersing
van de Nederlandse taal is absoluut noodzakelijk om te kunnen meedraaien in
de maatschappij, op school, in de woonplaats en in sociaal verkeer. Een achterstand
in taalontwikkeling moet zo vroeg mogelijk worden gesignaleerd en aangepakt.
In de voor- en vroegschoolse periode is het cruciaal kinderen waar nodig direct
op het pad te zetten naar een succesvolle schoolloopbaan. Voor-
en vroegschoolse educatie (VVE) is daarbij een belangrijk middel. Docenten
spelen een cruciale rol bij het bestrijden van onderwijsachterstanden. De
docentenopleidingen moeten hieraan de nodige aandacht geven.Mevrouw Örgü is gelukkig met het voornemen om de gewichtenregeling
in het primair onderwijs niet langer toe te passen op basis van etniciteit,
maar op basis van feitelijke achterstand. De achterstand moet immers worden
bestreden. Toekenning van extra middelen op basis van etniciteit impliceert
dat alle allochtonen een achterstand hebben. Dat is stigmatiserend en onjuist.
Een steeds grotere groep van autochtone kinderen blijkt een steeds grotere
achterstand te hebben. De verdeling van de middelen moet eerlijk zijn. De
keuze voor het criterium opleidingsniveau ouders is op dit moment de beste
optie. Uiteraard moet worden gemeten wat het effect is van de gewichtenregeling.
De Tijdelijke Commissie Onderzoek Integratiebeleid (commissie-Blok) heeft
ook gepleit voor goede evaluatie en effectmeting. Van scholen moet niet, zoals
de minister schrijft, worden verwacht maar geëist dat ze de voortgang
van de vorderingen van individuele achterstandsleerlingen in beeld brengen.
Hoe wordt verantwoording afgelegd? Welke doelen worden gemeten? Hoe kan de
Kamer elk jaar zien wat de ontwikkelingen zijn? Kortom, hoe wordt gerapporteerd
aan de Kamer?Uiteraard moeten er doelen worden gesteld voor het gebruik van de achterstandsgelden
door scholen. Die kunnen de gelden niet zomaar naar eigen inzicht inzetten.
Doelen zouden bijvoorbeeld betrekking kunnen hebben op de deelname VVE, de
hoogte van de schooluitval en de doorstroming naar havo/vwo. Een jaarlijkse
evaluatie van het onderwijsachterstandenbeleid is noodzakelijk, zodat duidelijk
is wat er met het geld gebeurt en welk effect dat heeft. Mevrouw Örgü
vraagt om een effectmetingplan met te bereiken en jaarlijks of tweejaarlijks
te evalueren doelen. De doelstellingen in het landelijke beleidskader zijn
niet onvoldoende. De Kamer moet zo nodig op basis van de rapportages kunnen
aan- en bijsturen.Gegeven de waarschuwing van het agentschap Centrale Financiën Instellingen
(Cfi) is het de vraag of de minister de Kamer kan garanderen dat de geplande
datum van invoering haalbaar is en, zo ja, hoe.Mevrouw Örgü vindt het dapper van de minister dat zij al een
idee heeft over de invulling van de taaltoets. Het is een goede zaak dat de
minister eerst pilots wil laten uitvoeren en die dan wil evalueren.Sommige zwarte scholen in de grote steden hebben gesteld niet te kunnen
werken met de 80–20-regeling, omdat zij uitsluitend achterstandskinderen
hebben. De 80%-norm is volgens mevrouw Örgü ingesteld voor nieuw
op te richten scholen. Het bedrag dat vrijkomt doordat de taaltoets vooralsnog
alleen in pilots wordt ingevoerd, moet daarom via de compensatieregeling naar
die 100%-scholen gaan. Om hoeveel scholen gaat het? Hoe gaat de regeling er
uitzien? Desgevraagd zegt zij de minister punten te willen meegeven voor het
overleg met het veld dat in stuk nr. 47 is aangekondigd over het geld dat
vrijkomt, nu de taaltoets eerst als pilot wordt ingevoerd. Het is inderdaad
incidenteel geld, maar volgend jaar zien wij wel verder, dan zijn er nieuwe
kansen om geld te vinden, aldus mevrouw Örgü.Het is belangrijk ouders, in het bijzonder allochtone ouders, te betrekken
bij het onderwijs aan hun kinderen. Mevrouw Örgü is ook voor autonomie
en deregulering, maar trekt een grens op het moment dat het kind wordt benadeeld
doordat het allemaal aan de school wordt overgelaten. Zij verwacht een actievere
rol van de minister bij ouderparticipatie.Mevrouw Azough (GroenLinks) memoreert dat
bij de opzet van het onderwijsachterstandenbeleid en de gewichtenregeling
uitgangspunt was dat kinderen niet in hun kansen mochten worden beperkt door
hun sociale of etnische achtergrond, maar allen een gelijke startpositie dienden
te hebben. Onderwijs maakt letterlijk vrij. Het dossier van de
gewichtenregeling heeft iets van het verhaal van de tien kleine negertjes:
bij elke wijziging van de regeling in de afgelopen decennia was er één
minder. Begonnen werd met een gewichtenregeling waarbij alle arbeiderskinderen
voor 1,25 telden en kinderen met een andere etnische achtergrond voor 1,9.
Wegens geldgebrek werd vervolgens een tijdelijke drempel aangebracht, die
in de praktijk niet 9%, maar 36% is voor de autochtone achterstandskinderen
doordat niet wordt uitgegaan van het aantal kinderen met gewicht maar van
het gewogen aantal. Dat leidt tot misverstanden. Onder minister Netelenbos
is de regeling voor autochtone achterstandskinderen nog verder aangescherpt
(alleen gewicht als beide ouders laag opgeleid zijn) wat opnieuw geld deed
terugvloeien in de staatskas. Het gevolg is dat het nu slechter gaat met de
autochtone achterstandskinderen om wie het destijds ging. Er is nu weer sprake
van een cumulatie van beperkingen van de middelen die voor gelijke kansen
moeten zorgen: een taaltoets, of niet, en twee of drie gewichten.Het plafond van 80% moet volgens de minister leiden tot minder segregatie.
Alsof bijvoorbeeld ouders uit Rotterdam-Hillegersberg hun kind plotseling
naar een school in Oud-Noord brengen waar ruim 90% van de inwoners allochtoon
is! Het plafond met de daaruit volgende budgettaire korting is gewoon een
straf voor bestaande zwarte scholen, want het is onwaarschijnlijk dat die
erin zullen slagen 20% witte leerlingen aan te trekken. En het gaat niet,
zoals de minister in het interview in de Volkskrant van gisteren stelt, om
slechts tien scholen. Alleen al in Den Haag gaat het om meer scholen. Eigenlijk
wordt gesuggereerd dat de zwarte scholen de afgelopen jaren aan het profiteren
en potverteren zijn geweest. Uiteraard zijn controle en effectmeting nodig,
maar met het plafond wordt voorbijgegaan aan de realiteit van scholen met
95% of meer achterstandskinderen van allochtone komaf, met alle problemen
van dien. Uiteraard moet het leerlingenbestand van scholen niet eenzijdig
zijn samengesteld, maar om daarin verandering te bereiken zijn maatregelen
nodig op allerlei andere gebieden.De wijziging in de criteria van de gewichtenregeling betekent een extra
grote klap voor de grote en middelgrote steden. Stuk nr. 45 en de bijlage
laten verschillende cijfers zien. Blijkens de bijlage worden 50 000 1,9-leerlingen
na de wijziging 1.0-leerlingen. Van de 0,9-leerlingen krijgen 107 000
een 0,3-gewicht als gevolg van de extra eis inzake het opleidingsniveau van
de ouders. Er zal een stevige korting worden toegepast op het geld voor Turkse
leerlingen van wie de vader vaak wel vbo heeft gehad, maar de moeder niet.
Het geld is juist hard nodig voor die leerlingen. Mevrouw Azough veronderstelt
dat de ouder met het hoogste opleidingsniveau de doorslag geeft. Blijkens
de brief zal 25% van de 1,2-leerlingen het gewicht 2,4 krijgen. Waarop is
de aanname gebaseerd dat slechts 3000 kinderen aan die gewichtseisen zullen
voldoen? Dat zou betekenen dat er 12 000 1,2-leerlingen zijn, terwijl
er in de bijlage in een grafiek sprake is van 88 000 1,2-leerlingen.
Hoeveel 1,2-leerlingen zijn er volgens de minister? In de brief wordt vermeld
dat er een kleine 400 000 achterstandsleerlingen zijn, terwijl het er
volgens de bijlage 367 000 zijn. Houdt dat verband met het krimpende
aantal autochtone achterstandsleerlingen? Uit het GION-rapport van vorig jaar
bleek dat er elk jaar circa 15 000 autochtone achterstandsleerlingen
minder zijn. Dat zou betekenen dat er in 2020 geen autochtone achterstandsleerlingen
meer zijn. Mevrouw Azough vraagt helderheid over de cijfers.De verlaging van de drempel is een verbetering, maar voor autochtone plattelandsleerlingen
is deze slechts gering. Immers, nog steeds moet een school tenminste 20% achterstandsleerlingen
tellen om de drempel te halen en dus extra geld te krijgen, terwijl bekend
is dat op het platteland de achterstandsleerlingen zich over een steeds groter
aantal scholen verspreiden, zodat een groter aantal scholen met een groot
aantal achterstandsleerlingen de drempel niet zal halen. Voor hoeveel autochtone achterstandsleerlingen krijgen scholen nu geen middelen en hoe
groot zal dat aantal op termijn zijn? Is in het budget rekening gehouden met
het aantal autochtone achterstandsleerlingen die bij een drempel van 5% zullen
worden aangemeld, wat niet gebeurde bij de drempel van 9%, omdat dat geen
zin had? Afschaffing van de drempel zou een politiek signaal zijn. Ook de
Limburgse achterstandsleerlingen bijvoorbeeld zouden daarmee zeer geholpen
zijn.Mevrouw Azough beschouwt de wijziging van de gewichtenregeling niet als
een modernisering, maar als een boekhoudkundige afbraak waarmee voorbijgegaan
wordt aan de feitelijke problemen en waaraan de ideologische geur van een
verdeel- en heerspolitiek kleeft. Autochtone achterstandsleerlingen worden
uitgespeeld tegen allochtone kansarme leerlingen. Een echte modernisering
is slechts mogelijk als de adviezen van vele wetenschappers worden gevolgd.
GION bijvoorbeeld meldt dat het opleidingsniveau van de ouders als enig criterium
onvoldoende is. Een extra criterium zou bijvoorbeeld de thuistaal kunnen zijn.
Dat zou ook voor autochtone achterstandsleerlingen een oplossing zijn, omdat
hun achterstand vaak voortkomt uit het feit dat zij thuis een streekdialect
spreken.Als de gelden van de motie-Verhagen in de voorstellen zijn meegenomen,
zijn de bezuinigingen op de allochtone achterstandsleerlingen in de grote
steden waarschijnlijk nog veel groter dan nu het geval lijkt. Is dat ook zo?Een goede taaltoets is prima als diagnostisch instrument, maar niet voor
het verdelen van gelden. Mevrouw Azough is er dan ook tegen. Immers, scholen
krijgen er dan indirect belang bij dat kinderen slecht scoren. Bovendien zou
de taaltoets gekoppeld worden aan schakelklassen, die in de praktijk niet
op te starten blijken te zijn door de rigide eisen van het ministerie. Waarom
wordt er niet meer tussenruimte geboden?Bij de invoering van de nieuwe gewichtenregeling dreigt een enorme bureaucratie.
De Kamer kan het niet voor haar verantwoording nemen, in te stemmen met een
traject waarvan zij de uitkomst niet kent noch de omvang van de eruit voortvloeiende
administratieve lastendruk.Mevrouw Azough sluit zich aan bij de woorden van mevrouw Örgü
over effectmeting. Het Landelijk Beleidskader Onderwijsachterstanden met duidelijke
doelen moet worden gehandhaafd, omdat wegvallen ervan negatieve gevolgen kan
hebben voor kleine en middelgrote gemeenten. De commissie-Blok heeft handhaving
ook aangeraden. Met de nieuwe regeling worden de scholen gestraft die al te
kampen hebben gehad met bezuinigingen op ID-baners en OALT-leerkrachten. Ook
wordt het aantal allochtone achterstandsleerlingen vergroot. Om de autochtone
kansarme kinderen te helpen zou de drempel moeten worden afgeschaft of verlaagd.De heer Slob (ChristenUnie) heeft geconstateerd
dat de nieuwe hoofdlijnenbrief (nr. 45) weinig nieuws bevat vergeleken met
de brieven die in het algemeen overleg van 27 oktober zijn besproken.
Wel is er meer cijfermatig materiaal beschikbaar gekomen waarover voorgaande
sprekers al terecht vragen hebben gesteld en waaruit blijkt dat doorvoering
van de uitgangspunten van de minister nogal wat gevolgen in negatieve zin
kan hebben. Hij onderschrijft wel de uitgangspunten van de minister voor het
onderwijsachterstandenbeleid en het bij de schoolbesturen en gemeentes neerleggen
van de verantwoordelijkheid voor de uitvoering. De mantra dat alle veranderingen
budgettair neutraal moeten zijn, leidt ertoe dat er op microniveau het een
en ander gaat verbeteren, maar dat het geld daarvoor ergens anders wordt weggehaald
waar het ook hard nodig is. Achterstand heeft niet alleen te maken met etniciteit
en het wegnemen ervan vergt meer geld dan er beschikbaar wordt gesteld. In
oktober heeft de heer Slob al gewaarschuwd voor het nu optredende verdunningseffect.
Vooral voor scholen in de grote steden die vaak een wat eenzijdige
samenstelling hebben, zijn de gevolgen zeer ingrijpend. Waarom wil de minister
dat voor haar verantwoordelijkheid nemen?De heer Slob vindt het gênant dat op de overigens door hem gewaardeerde
weblog van collega Jan de Vries van het CDA dinsdagavond al stond dat de minister
op woensdag in de Volkskrant bekend zou maken dat er geld beschikbaar zou
komen. Het is ook gênant dat de minister via een krant met de Kamer
communiceert over een dermate aangelegen punt. Er zijn grote problemen die
niet zomaar opgelost kunnen worden, zoals ook blijkt uit de brief van heden.
De structurele problemen bij de scholen in de grote steden worden niet opgelost
als incidenteel ter oplossing een deel van het geld wordt ingezet dat beschikbaar
was voor de taaltoets. Als kabinet en Kamer een structureel probleem veroorzaken,
zullen zij daarvoor een structurele oplossing moeten bedenken. Dat er bij
het Paasakkoord geen geld voor beschikbaar is gesteld, is een gemiste kans.
Redeneren «volgend jaar zien wij wel verder» is een «WAO-oplossing».Twee jaar geleden is via het amendement-Slob (29 200-VIII, nr. 39)
het geld voor de taaltoets uit de begroting gehaald, omdat de Kamer die toets
vrijwel unaniem niet wil. Waarom komt de minister dan toch iedere keer weer
terug met die taaltoets?Ook als de drempel 5% of 6% wordt, is deze nog te hoog. Deze percentages
vloeien vermoedelijk voort uit de eis van budgettaire neutraliteit. De heer
Slob heeft zijn motie om de drempel terug te brengen naar 3% aangehouden,
omdat er geen meerderheid voor leek te zijn. Hij vraagt zich af of de fractie
van D66, die de drempel geheel wilde schrappen, misschien alsnog met 3% akkoord
kan gaan. Het is teleurstellend te moeten vaststellen dat het beleid ter bestrijding
van onderwijsachterstanden vooral een rekenkundige exercitie lijkt te worden,
in plaats van een inhoudelijke.Het kabinet vindt dat scholen zelf keuzes moeten maken, doch biedt scholen
geen ruimte op het terrein van de schakelklas. Dat is onbegrijpelijk. Met
het plafond wordt verslechtering van scholen bewerkstelligd die gegeven de
omgeving waarin zij staan veelal niets kunnen doen aan de eenzijdige samenstelling
van hun leerlingenbestand.Het lijkt welhaast onmogelijk dat de regeling over twee jaar wordt ingevoerd.
Als er twijfel over bestaat of het verantwoord is, moet men in deze complexe
materie een dergelijke verandering niet doorvoeren. Dit ter voorkoming van
mogelijk grote schade.Ook de heer Slob wil op een later moment uitvoeriger kunnen spreken over
«Bakens voor spreiding en integratie».Mevrouw Vergeer (SP) zegt dat er blijkens
de brief van heden eigenlijk niets te bespreken is, omdat de minister eerst
haar huiswerk moet overdoen. In wezen vraagt zij de Tweede Kamer om huiswerkbegeleiding.
Op grond van haar ervaring in het onderwijs vindt mevrouw Vergeer herhalingsstof
en verrijkingsstof heel gebruikelijk.Zij vraagt de minister om te stoppen met het idee van de taaltoets en
om ook niet aan een pilot te beginnen. Een taaltoets is geen diagnose die
wordt gevolgd door een behandelingsplan waarvan het kind beter wordt. Zo'n
toets is bureaucratisch en een dure momentopname, werkt stigmatiserend, lokt
strategisch gedrag uit en is een vorm van slagboomdiagnostiek waarvan mevrouw
Vergeer verre wil blijven.De afschaffing van het criterium etniciteit als bekostigingsfactor is
positief, omdat dit criterium op zichzelf niets zegt over taalachterstand.
Het automatisch aanmerken van hun kinderen als achterstandsleerlingen houdt
een onderwaardering in van de allochtonen in Nederland. Leerachterstand en
leervaardigheid zijn zaken die samenhangen met het opleidingsniveau van de
ouders, autochtoon of allochtoon. Er moet geld worden geïnvesteerd in
én allochtone én autochtone achterstandsleerlingen. Daarnaast moet er een einde worden gemaakt aan de concentratie van achterstandsleerlingen
op scholen. Blijkens internationale vergelijkingen presteert Nederland goed
als het gaat om kinderen uit de middenklasse en de hogere klasse, maar het
PISA-onderzoek toont een duidelijk verschil tussen scholen, voornamelijk veroorzaakt
doordat sommige scholen meer kinderen met achterstand hebben. Dit leidt tot
lagere prestaties van leerlingen dan valt te verklaren uit de eigen individuele
sociaal-economische achterstand. Daarom moet worden geïnvesteerd in gemengde
scholen. Kinderen uit de verschillende sociale milieus moeten bij elkaar op
school zitten. Derhalve moet worden gestreefd naar het opheffen van concentratiescholen.
Het is dan logisch dat een nieuwe gewichtenregeling samengaat met financïele
stimulansen voor gemengde scholen, bijvoorbeeld in de vorm van een mengbonus.
Slaagt een school met een hoge concentratie achterstandsleerlingen erin andere
leerlingen aan te trekken, dan wordt de school nu geconfronteerd met een achteruitgang
in de bekostiging, omdat voor kinderen van ouders met een middelbare of hogere
opleiding geen extra bekostiging geldt. Zo'n mengbonus is ook van belang voor
scholen die gaan werken met een wachtlijst voor leerlingen met en zonder gewicht.
Die scholen moeten daarvan geen financieel nadeel ondervinden.Een plafond in de bekostiging is ook een middel om gemengde scholen te
bevorderen, maar op welk niveau dat moet liggen is niet duidelijk Mevrouw
Vergeer blijft erbij dat het plafond kan gelden voor nieuwe scholen, maar
dat die eigenlijk een afspiegeling van de omgeving moeten zijn. Hoe een plafond
van 80% voor de scholen uitpakt, hangt onder meer af van de wijk waarin de
school staat. Er is nog geen berekening overgelegd van het effect van die
80%, los van de andere gewichten. En waar gaat het om bij die 80%? Om 80%
van alle leerlingen of 80% van het gewogen leerlingenaantal? Of mag de
bekostiging maximaal 80% hoger zijn? Mevrouw Vergeer is overigens ook geen
voorstander van concentratie van leerlingen zonder achterstand. Het moet financieel
aantrekkelijk worden gemaakt om scholen gemengd te krijgen.Uiteraard kan de nieuwe regeling, welke dan ook, niet abrupt worden ingevoerd.
Als de nieuwe gewichtenregeling geleidelijk vanaf de nieuwe groep 1 wordt
ingevoerd, krijgen scholen die er door het schrappen van het criterium etniciteit
op achteruitgaan acht jaar lang de tijd om zich aan te passen en met behulp
van de mengbonus een gemengde school te worden. Wat zullen de effecten hiervan
zijn? Mevrouw Vergeer is ervoor om scholen met autochtone achterstandsleerlingen
onmiddellijk te laten profiteren van de drempelverlaging. Dat zal niet budgettair
neutraal kunnen, maar investeringen in onderwijs verdienen zichzelf terug.Mevrouw Vergeer vraagt te onderzoeken of de Armoedemonitor van het CBS
en het SCP die wordt gebruikt in het voortgezet onderwijs, ook kan worden
gebruikt om extra geld beschikbaar te stellen voor basisscholen in probleemcumulatiegebieden
zolang de herstructurering daarvan nog niet is gerealiseerd.Zij is teleurgesteld dat de minister nog geen reactie heeft gegeven op
het advies van de Onderwijsraad. De SP-enquête onder basisscholen heeft
een verrassend positieve insteek van de scholen voor mengen getoond. In het
enquêterapport, getiteld Samen aan de basis, staat dat men is voor bindende
afspraken tussen scholen en gemeenten, dubbele wachtlijsten op grond van de
nieuwe gewichtenregeling, een acceptatieplicht voor het bijzonder onderwijs
en een weigermogelijkheid voor het openbaar onderwijs. Wil de minister dit
meenemen in haar reactie op het advies van de Onderwijsraad?Mevrouw Vergeer is het ermee eens dat het zwaartepunt van het gewichtengeld
in de onderbouw moet liggen, maar meent ook dat erop moet worden gelet dat
het niet in de lumpsum verdwijnt.Eerder heeft de minister geschreven dat de taaltoets zodanig vormgegeven
wordt dat de zwakste 25% van de 1,2-leerlingen wordt geselecteerd.
Waarop is dat percentage gebaseerd? Waarom is er een taaltoets nodig als toch
al bekend is dat het om 25% van die leerlingen gaat? Kan het hoogste gewicht
niet meteen worden verhoogd door er het geld van de taaltoets voor een kwart
in te verrekenen? Dan wordt het 1,5 in plaats van 1,2. Kan een berekening
van de effecten worden gemaakt?De leerkrachten hebben verstand van didactiek en moeten zelf bepalen of
zij voor een schakelklas willen kiezen. Invoering van een schakelklas betekent
overigens weer concentratie van achterstand, wat mevrouw Vergeer niet wenst.
Ook in de VVE kan concentratie van achterstand plaatsvinden. Zouden gemengde
VVE-klassen kunnen worden bereikt door koppeling aan een witte school of aan
peuterspeelzalen en kinderopvang?Als het Cfi niet klaar is voor de invoering, moet daartoe niet worden
besloten. Mevrouw Vergeer verwacht dat invoering in 2007 niet haalbaar is.De heer Van der Vlies (SGP) noemt het onderwijsachterstandenbeleid
een uiterst relevant beleidsterrein. De zaken die er spelen dwingen tot zorgvuldigheid
en tot tempo. Hij kan zich vinden in de hoofdlijnen van de nieuwe verdeling
van de verantwoordelijkheid tussen gemeenten en scholen. Waar de scholen verantwoordelijk
zijn voor het onderwijs en de inhoudelijke invulling van de bestrijding van
onderwijsachterstanden, richt de financiering zich terecht primair op de school.
De gemeente is verantwoordelijk voor het jeugdbeleid en het ontwikkelen van
een sluitende aanpak. De gemeente heeft tot taak de bij het jeugdbeleid betrokken
partijen bij elkaar te brengen teneinde de gemeenschappelijke en op het kind
gerichte doelstellingen te verwezenlijken. Van de scholen mag worden verwacht
dat deze zich in het kader van het gemeentelijke overleg in beginsel loyaal
opstellen. Van de andere aan tafel zittende partijen mag begrip worden gevraagd
voor de eigen taken, verantwoordelijkheden en vrijheden van de scholen en
hun autonomie. Uiteraard zullen in het gemeentelijk overleg soms tegengestelde
belangen aan de orde zijn. Wat is in het onverhoopte geval dat zich een conflictsituatie
voordoet de uitweg? Er is nog onvoldoende zicht op de juiste instrumenten
om de beoogde verantwoordelijkheidsverdeling tussen scholen en gemeenten in
relatie tot het onderwijsachterstandenbeleid vorm te geven. In het kader van
Operatie Jong wordt gezocht naar de beste samenwerkingsvormen. Ook is het
van belang dat er ruimte blijft voor maatwerk. Het inspelen op lokale omstandigheden
dient aan de directbetrokkenen te worden overgelaten. Deze situatie mag echter
niet tot onhelderheid leiden waardoor taken blijven liggen. Hoe ziet de minister
dit risico? Is de verantwoordelijkheidsverdeling tussen gemeenten (bestuurlijk)
en scholen (uitvoerend) dermate helder dat er hoe dan ook sprake zal zijn
van een sluitende aanpak? Een sluitende aanpak is datgene waaraan de fractie
zich heeft gecommitteerd Het thema onderwijsachterstanden raakt op onderdelen
ook aan het thema integratie in het onderwijs dat de afgelopen weken uitvoerig
is besproken naar aanleiding van initiatiefwetsvoorstel nr. 29 666. Recentelijk
heeft de Onderwijsraad een advies uitgebracht over de manier waarop met de
segregatie in het onderwijs moet worden omgegaan. Waar de minister een uitgebreide
reactie daarop in het vooruitzicht heeft gesteld, lijkt het niet zinvol het
advies nu uitvoerig te bespreken. Het onderwijsveld, de knelpunten ervarend,
gaat door en zoekt. In Rotterdam is een plan in ontwikkeling en in Nijmegen
ook. Helder moet zijn dat gemeenten tot nader order alleen oplossingen kunnen
zoeken en bedenken binnen de bestaande mogelijkheden van met name de juridische
context.De heer Van der Vlies is het ermee eens dat het overleg tussen de minister
en de gemeenten en scholen over integratie, segregatie en achterstanden op
overeenstemming gericht moet zijn, maar werpt de vraag op hoe de uiteindelijk
autonome positie van scholen in het geheel wordt verdisconteerd.
Zijns inziens mag het niet mogelijk zijn dat gemeenten scholen op het punt
van integratiebeleid tot bepaalde stappen dwingen.De heer Van der Vlies sluit zich aan bij de opmerkingen van de heer Slob
over de procedurele aspecten van de publiciteit van de afgelopen dagen rond
de gewichtenregeling. De minister lijkt bij de regeling in de goede richting
te bewegen. Een deel van de voor de taaltoets gereserveerde middelen (incidenteel
geld) wordt besteed aan het compenseren van scholen die er als gevolg van
de voorgenomen regeling structureel op achteruit zullen gaan. Voor de langere
termijn zal een vermoedelijk financieel gezien substantiële oplossing
moeten worden gevonden. Terecht is de gedachte achter de wijziging van de
gewichtenregeling dat zoveel mogelijk moet worden aangesloten bij de feitelijke
achterstand van leerlingen. De herverdeling van middelen die eruit voortvloeit,
is vervelend voor scholen die geld moeten inleveren, maar doel is een eerlijker
verdeling van middelen zodat leerlingen met achterstanden zo adequaat mogelijk
tegemoet getreden kunnen worden. Het zal waarschijnlijk forse budgettaire
consequenties hebben. Om de herverdeeleffecten per school op te vangen is
een overgangsregeling nodig.Ook de SGP-fractie heeft de achterliggende tijden een heldere opvatting
uitgestraald over de taaltoets. De consequentie is dat de twee hoge gewichten
ineengeschoven worden. Mocht het onverhoopt budgettair neutraal worden ingevuld,
dan dreigt inderdaad een inhoudelijke discussie ondergesneeuwd te raken onder
een financiële. En dat was niet de bedoeling.De voorgenomen verlaging van de drempel van 9% naar 5% is vooralsnog voldoende,
maar een plafond van 80% lijkt niet zinvol. Als het echt, zoals de minister
in de pers heeft gesteld, om nog geen tien scholen gaat, zal het plafond een
gering bereik hebben en weinig effect hebben op de segregatie. Het lijkt disproportioneel.
Segregatie is bovendien een problematiek die wordt veroorzaakt door de samenstelling
van woonwijken en het keuzegedrag van ouders. Aan het laatste kan de overheid
niet veel doen, maar aan het eerste wel. Vandaar dat de heer Van der Staaij,
fractiegenoot van de heer Van der Vlies, er enkele jaren geleden een motie
over heeft ingediend. Deze is door de Kamer aanvaard. Het uitvoeringstraject
daarvan sorteert uiteraard pas op termijn effect.Er is niets veranderd voor de schipperskinderen, maar straks geldt voor
hen wel een andere berekening. Wat zijn de argumenten daarvoor? Vooralsnog
lijkt dat slechts verlies te betekenen voor de betrokkenen en hun omgeving.Ook de heer Van der Vlies wil weten hoe en onder welke voorwaarden invoering
van de nieuwe regeling op 1 januari 2007 haalbaar is.Mevrouw Kraneveldt (LPF) vindt het wrang dat
de minister in haar brieven steeds rept van extra geld voor het achterstandenbeleid,
terwijl daarvan geen sprake is. Het geld dat nu bestemd is voor autochtone
achterstandsleerlingen wordt weggehaald bij allochtone achterstandsleerlingen
in de grote steden. Het lijkt haar dat na de motie-Verhagen bij de algemene
politieke beschouwingen van vorig jaar dit jaar een motie-Van Aartsen en volgend
jaar een motie-Dittrich zou kunnen worden ingediend om wat extra geld uit
te trekken voor de kinderen die men nu in de kou laat staan. Het onderwijsbegrotingsdebat
wordt daardoor saaier, maar dat zij dan zo.Mevrouw Kraneveldt is het met de heer Slob eens dat er de laatste twee
jaar weinig is veranderd, dat er weinig concrete resultaten zijn en dat de
minister kennelijk weer verder gaat praten. Enkele weken geleden ging het
om reboundvoorzieningen voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen. Als er nu
piketpaaltjes kunnen worden geslagen die de minister behulpzaam zijn, is er
vanavond misschien sprake van een reboundvoorziening voor een zeer moeilijk
opvoedbaar kabinetslid. Soms is mevrouw Kraneveldt het zeer oneens met een
beleidsstuk van de minister, maar zit dat wel goed in elkaar.
Hoewel zij het eens is met een aantal punten, vindt mevrouw Kraneveldt dat
in dit geval de argumentatie van de minister vaak mank gaan. Bij onderwijsachterstandenbeleid
spelen twee soorten overwegingen een rol: de pedagogisch-didactische (de belangrijkste)
en de budgettaire. Er is nu eenmaal geld nodig om iets te kunnen bereiken.
Het had de voorkeur verdiend dat de minister eerst had aangegeven wat zij
wil bereiken en vervolgens hoeveel geld haar ter beschikking staat en wat
zij daarmee kan uitvoeren van wat zij wenst. Een voorbeeld is de taaltoets
voor het zware gewicht. Wie iets toetst, wil iets meten, in dit geval de zware
achterstand. Het is nogal vreemd om de toets zodanig vorm te geven dat maar
25% van de te toetsen kinderen dat zware gewicht toegekend gaat krijgen. Veel
te vaak is er in het stuk sprake van die verstrengeling van pedagogisch-didactische
en budgettaire overwegingen.In het vorige overleg heeft mevrouw Kraneveldt gezegd dat het haar niet
uitmaakt hoe men het noemt en welke vorm eraan wordt gegeven als de kinderen
maar worden geholpen. Dat de gemeente daarbij een regierol vervult, is prima,
want die kan scholen bij elkaar brengen om eventueel gezamenlijk een goede
vorm te vinden voor de zogenaamde schakelklas. De minister lijkt evenwel zeer
specifieke definities voor ogen te hebben van wat een schakelklas zou moeten
zijn. Strookt dit wel met de autonomie van de scholen? Naar verluidt gaan
er allerlei ingewikkelde inschrijvings- en bekostigingsregels gelden voor
de schakelklassen. Klopt het dat kinderen van school X die 's middags wandelend
naar de schakelklas gaan die in goed overleg bij school Y is ingericht, moeten
worden ingeschreven bij school Y? Of geldt dit alleen als een kind het hele
jaar door in de schakelklas zit? Kunnen scholen niet zelf budgetten naar elkaar
overmaken?Haar vragen over VVE-programma's en de financiering daarvan bewaart mevrouw
Kraneveldt tot de begrotingsbehandeling.Bij de begrotingsbehandeling in 2003 heeft zij gezegd dat een kleutertoets,
zodanig dat kinderen die eerder zien als een spelletje dan als een toets,
goed kan worden gebruikt als pedagogisch-didactisch instrument om het instapniveau
van een kind te meten. Daaraan kan een simpele toetsmethodiek door de hele
basisschool heen worden gekoppeld. Daarmee kan ook de toegevoegde waarde worden
gemeten van een docent of school. Bij de pilots zal alleen aan de hand van
het pedagogisch-didactisch instrument taaltoets en niet mede op basis van
het beschikbare budget mogen worden bepaald welke kinderen vanwege hun achterstand
extra moeten worden bekostigd. Bij het bezoek van leden van de OCW-commissie
aan Schotland bleek dat de openbare scholen daar op basis van de resultaten
van de verplichte toets van de School Board extra gelden voor achterstandsleerlingen
kunnen krijgen. Daadwerkelijke achterstanden kunnen alleen worden geconstateerd
als ze worden gemeten. Omdat veel partijen in de Kamer geen toetsen willen
en dus niet willen meten, worden verschillende factoren in de gewichtenregeling
gebracht. De factor etniciteit wordt gelukkig geschrapt. De factor opleidingsniveau
ouders wordt ingevoerd. De thuistaal en de sociaal-economische omstandigheden
zouden ook als factoren kunnen worden ingevoerd. Op z'n best is op die manier
sprake van a very educated guess, maar het kan ook een gok zijn en daarvoor
wil mevrouw Kraneveldt waken. Een kleutertoets, mede gecorreleerd aan de achterstandsbekostiging
van de school, kan veel waardevolle gegevens opleveren over hoe het met kinderen
staat.Gevraagd hoe zij denkt over de plannen van de minister om de taaltoets
te gebruiken als afrekeninginstrument in de gewichtenregeling, zegt mevrouw
Kraneveldt dat zij zich kan voorstellen dat het nieuwe hoogste gewicht voor
sommige kinderen nodig is. Als het om zoveel geld gaat, zal er toch een meting
moeten worden uitgevoerd om de achterstand van die kinderen te bepalen. Aan
de hand van de pilots zal kunnen worden bezien hoe een en ander
moet worden uitgewerkt. Worden het pilots met echt geld? Hoe worden de pilots
ingericht?Mevrouw Kraneveldt kan zich iets voorstellen bij een drempel van 5% of 6%.
Een school moet een natuurlijk absorptievermogen hebben om een lager aantal
leerlingen met achterstand bij te spijkeren. Zij is niet voor enig plafond
en begrijpt de redenering van de minister voor het plafond van 80% niet. Ook
hier zijn budgettaire overwegingen vermengd met pedagogisch-didactische, terwijl
ze niet met elkaar sporen. Met zo'n plafond wordt een zwarte school niet witter,
omdat er in zo'n wijk allerlei factoren zijn waarop het onderwijs geen of
nauwelijks invloed heeft. Mevrouw Kraneveldt wijst overigens op wat prof.
Bosker heeft gesteld in het rapport Elke leerling telt.Om ervoor te zorgen dat bij de evaluatie over enkele jaren duidelijk wordt
wat er precies is gebeurd, of men op de goede weg is dan wel dat het beleid
moet worden bijgesteld, wenst zij een aantal input- en outputverwachtingen
te formuleren.Tot slot sluit mevrouw Kraneveldt zich aan bij de vraag en opmerking van
de heer Van der Vlies over schipperskinderen.De heer Eski (CDA) noemt de centrale vraag
in dit algemeen overleg hoe de achterstanden in het onderwijs zo effectief
mogelijk kunnen worden bestreden. Immers, alles wat mogelijk is, moet worden
ingezet om jonge kinderen kansen te bieden om hun opleiding met succes te
doorlopen. De schoolcarrière is bepalend voor de toekomst van kinderen
in de maatschappij. Ieder kind telt, elk talent moet worden benut. Op ouders,
scholen en overheid rust de taak om achterstanden te voorkomen en als ze er
toch zijn, ze vroeg op te sporen en zo snel mogelijk weg te werken. Alleen
een gezamenlijke inzet kan maximale resultaten boeken. Consultatiebureaus
kunnen taalachterstanden vroeg signaleren. Het kabinet investeert veel extra
geld in het onderwijs, maar de maatregelen ter bestrijding van onderwijsachterstanden
zullen niet de gewenste effecten sorteren als ouders hun verantwoordelijkheid
niet nemen om het ontstaan van (taal)achterstanden zoveel mogelijk te voorkomen.
Ouders moeten daarom worden gestimuleerd om in hun kinderen te investeren.
Hoe denkt de minister hierover? Er zijn diverse initiatieven van allochtone
ouders, gemeenten en scholen om de betrokkenheid van ouders bij het onderwijs
te vergroten. Welke rol ziet de minister voor zichzelf weggelegd voor het
stimuleren en verbreden van dergelijke initiatieven?De heer Eski is van mening dat de voorstellen van de minister een belangrijke
bijdrage kunnen leveren om feitelijke achterstanden te bestrijden. Effectieve
voor- en vroegschoolse programma's zijn van groot belang om de achterstanden
zo snel mogelijk weg te werken. Vandaar dat zijn fractie samen met coalitiegenoten
de bezuinigingen op het onderwijsachterstandenbeleid heeft teruggedraaid en
60 mln. heeft toegevoegd aan het budget voor het voorschoolse deel van het
beleid. De ambitie van de minister om het bereik van de doelgroep te verhogen
van 50% naar 70% wordt door de fractie van harte ondersteund. Niet alleen
moet de doelgroep worden bereikt, ook moeten de ingezette middelen goede resultaten
opleveren. Er is weinig zicht op of dit thans het geval is. De huidige samenwerkingsstructuur
biedt onvoldoende waarborgen voor het realiseren van de doorgaande leerlijn.
Nodig zijn integraal beleid, integraal toezicht én integrale verantwoording,
uiteraard met minimale administratieve lasten. Dit geldt ook voor de middelen
in het kader van de motie-Verhagen. Wat kan de minister melden over het rendement
van het voorschoolse aanbod bij het bestrijden van achterstanden in relatie
tot de verantwoordelijkheidsverdeling tussen gemeenten en scholen?De heer Eski is het ermee eens dat etniciteit als maatstaf moet worden
losgelaten in de nieuwe gewichtenregeling en dat de regeling zoveel mogelijk
moet aansluiten bij de feitelijke achterstanden van leerlingen, zonder dat
naar hun kleur wordt gekeken. Ook hij beschouwt het opleidingsniveau
van de ouders als een betere voorspellende indicatie voor de mate van achterstand
van het kind. Tevens wil ook hij weten welke concrete effecten de maatregelen
zullen hebben, vooral voor de scholen in de grote steden.Om te bepalen of een leerling een te grote taalachterstand heeft, kan
het afnemen van een toets noodzakelijk zijn, maar de heer Eski is blij dat
de minister in haar brief van heden ervoor heeft gekozen eerst via pilots
ervaring op te doen met een taaltoets. Niemand zit te wachten op een taaltoets
die veel geld kost en veel onnodige bureaucratie levert. Het gaat erom via
de pilots een methode te vinden om feitelijke achterstand vast te stellen
zonder onnodige bureaucratie en verspilling van middelen. Een taaltoets mag
niet worden gebruikt als bekostigingsinstrument. Ook hij vraagt naar de precieze
effecten van de herziening van de gewichtenregeling, inclusief de middelen
van de motie-Verhagen c.s., voor vooral de grote steden. Is de minister bereid,
het geld dat vrijkomt zodanig in te zetten dat er weinig bureaucratie door
ontstaat en recht wordt gedaan aan de bestrijding van de achteruitgang in
de grote steden? Belangrijk is dat de criteria rechtvaardig zijn.De bovengrens van 80% bij de toekenning van middelen in het kader van
de gewichtenregeling baart de heer Eski zorgen. Wat zijn de consequenties
daarvan voor de scholen in vooral de grote steden? Er zijn in die steden wijken
waarin sommige scholen meer dan 80% achterstandsleerlingen hebben. Ook hij
vraagt zich af of de scholen op die manier niet worden gestraft.Schakelklassen zijn een goed instrument om leerlingen met een te grote
taalachterstand intensief te begeleiden bij het inhalen ervan. Het is verheugend
dat er (extra) middelen voor de schakelklassen komen en dat de uiteindelijke
criteria voor schakelklassen ruimer zullen zijn dan die welke worden gehanteerd
bij de pilots die tot 1 augustus 2006 lopen. Hoe wil de minister de uitkomsten
van de pilots verwerken in de definitieve opzet van de nieuwe regeling die
op die datum ingaat? Wanneer komen de definitieve voorstellen? In het vorige
algemeen overleg is de minister voorgehouden dat de leertijd moet worden geïntensiveerd
en verlengd, maar dat zij met de scholen samen moet bekijken hoe de criteria
het best kunnen worden ingevuld.De heer Eski meldt ten slotte dat zijn fractie blij is met het voorstel
van de minister over het leerplusarrangement voor het gehele voortgezet onderwijs,
dus ook voor havo en vwo, en de regeling voor het praktijkonderwijs. Is de
minister bereid te kiezen voor de financiering van locaties en niet van de
instellingen met een nummer van de Basisregistratie instellingen (brin-nummer)?
Op die manier kan een nevenvestiging van een witte school in een zwarte wijk
in aanmerking komen voor de nieuwe regeling, hetgeen ten goede komt aan de
kleinschaligheid. Immers, anders zal niet worden voldaan aan de 30%-drempel.Gegeven het belang ervan concentreert mevrouw Lambrechts (D66) zich in dit overleg op de gewichtenregeling die voorligt,
wat betekent dat zij een groot aantal belangrijke onderwerpen die met kwaliteit
en kwaliteitsbeleid te maken hebben nu niet kan bespreken. De meest relevante
uitgangspunten voor de opzet van de nieuwe gewichtenregeling worden door haar
fractie onderschreven. Deze opsommend, uit mevrouw Lambrechts waardering voor
de extra inzet op de taallijn in de VVE, voor het meer eigentijdse criterium
opleidingsniveau ouders in plaats van etniciteit en voor de aandacht voor
autochtone achterstandsleerlingen.Dat zij de meest relevante uitgangspunten onderschrijft, laat onverlet
dat zij op een aantal onderdelen problemen heeft met de voorstellen. Waar
de huidige voorstellen grotendeels gelijk zijn aan die van vorig jaar, is
het geen wonder dat het dezelfde problemen zijn als de D66-fractie vorig jaar
al signaleerde. Daar zijn nog problemen bijgekomen, aangezien op cruciale
onderdelen nog steeds niet de duidelijkheid is geboden die, had men
willen vasthouden aan het oorspronkelijke tijdpad, in dit stadium geboden
had moeten worden, vooral wat betreft de financiële herverdeeleffecten
en de uitvoerbaarheid van de regeling. Mevrouw Lambrechts voelt er niets voor
een route te starten waarvan niet duidelijk is waar die uitkomt en die bovendien
steeds gewijzigd moet worden tot alles op orde is. Juist bij een regeling
als deze moet het mogelijk zijn droog te oefenen om exact in beeld te krijgen
hoe de uitkomst zal zijn. Dit geldt temeer, waar er geen sprake van is dat
de huidige regeling volstrekt niet voldoet. Kabinet en Kamer denken en hopen
dat het beter kan, maar de voordelen van de nieuwe regeling moeten opwegen
tegen de nadelen, wat niet het geval lijkt te zijn in het voorstel. Dat het
alsnog lukt om er iets beters van te maken, is niet uitgesloten, aangezien
de minister inderdaad in dezen beweegt.Mevrouw Lambrechts heeft vorig jaar al gezegd niet te begrijpen waar het
hoge gewicht van 2,4 vandaan is gekomen. Het gaat om kinderen met een forse
taalachterstand, niet om kinderen met een zware handicap. Voor een kind waaraan
dat gewicht wordt toegekend wordt de bekostiging 340% van de reguliere bekostiging,
zo'n € 20 000. De druk om zo'n bekostiging binnen te halen
is veel te groot. De minister lijkt inmiddels zelf gelukkig ook tot dat inzicht
te zijn gekomen.De D66-fractie heeft al eerder te kennen gegeven niets te voelen voor
een kleutertoets, althans niet als er een flinke hoeveelheid geld aan is gekoppeld.
Mevrouw Lambrechts was gecharmeerd van de kleutertoets die in Schotland wordt
gebruikt als didactisch hulpmiddel in de relatie tussen een leerkracht en
een leerling. Zij wil geen bureaucratische indicatiestelling voor zulke jonge
kinderen en geen uitvoerige toetsing met het bijbehorende toezicht op die
toetsing. Het interview in de Volkskrant van gisteren en de brief van de minister
van heden hebben mevrouw Lambrechts in verwarring gebracht over wat de minister
met de taaltoets wil. Komt er een pilot zonder geld? Zo ja, met welk perspectief?
Om de toets daarna alsnog in te voeren mét geld? Het geld lijkt de
waarde en betekenis van zo'n didactische toets juist te verstoren.Het voorstel dreigt te leiden tot een financiële aderlating van €11
mln. voor de vier grote steden, terwijl het daar al moeilijk is om goed onderwijs
te bieden aan kansarme kinderen. Niet voor niets is de onderwijsachterstandenbezuiniging
teruggedraaid en zijn er bij het Paasakkoord middelen vrijgemaakt voor de
vmbo-scholen, welke middelen voor een groot deel in de grote steden terechtkomen.
Het is raar om met de ene hand iets te geven en dat vervolgens met de andere
terug te nemen. Mevrouw Lambrechts vraagt om een voorstel waarbij de steden
in de overgangssituatie en daarna niet de rekening betalen voor het feit dat
men in de rest van het land iets extra's wil doen voor autochtone achterstandsleerlingen.Het liefst wil zij de drempel helemaal verwijderen. Immers, wil men echt
dat witte scholen eerder zwarte achterstandsleerlingen opnemen, dan moet aan
elk individueel kind een gewicht worden toegekend, zonder drempels. De verlaging
van 9% naar 5% is natuurlijk een verbetering, maar betekent te weinig om het
voor witte scholen aantrekkelijk te maken zwarte achterstandsleerlingen op
te nemen. Het schrappen van de drempel is voor de integratie veel relevanter
dan de 80%-regeling. Desgevraagd zegt mevrouw Lambrechts zich niet te committeren
aan een verlaging tot 3%, terwijl zij eigenlijk 0% wil en niet weet wat in
de praktijk de betekenis is van 3%. Zij wil van alle voorstellen weten hoe
deze uitwerken.Het plafond van 80% is gebaseerd op de gedachte dat scholen niet alleen
maar achterstandsleerlingen moeten hebben, maar er 20% leerlingen zonder achterstand
bij moeten halen. Waar moeten bijvoorbeeld scholen in de Schilderswijk in
Den Haag, de Baarsjes in Amsterdam en Rotterdam Oud-Noord die leerlingen dan
vandaan halen? Het plafond staat ook haaks op de gedachte dat de gewichten
moeten aansluiten bij de positie van de individuele kinderen. Mevrouw Lambrechts sluit zich wat de specifieke doelgroepen betreft aan
bij de opmerkingen over de noodzaak van extra bekostiging voor schipperskinderen.
Dit geldt haars inziens ook voor de kinderen van vluchtelingen.Invoering van de nieuwe gewichtenregeling per 1 augustus 2007 lijkt
ten enenmale onmogelijk, vooral omdat op dit moment nog niet bekend is hoe
de regeling er precies uit gaat zien. Er is nog niets concreets om aan Cfi
voor te leggen. Mevrouw Lambrechts pleit ook voor een Actal-toets op de bureaucratie.
Daaruit moet blijken of het uiteindelijke voorstel op dat punt beter scoort
dan de huidige regeling.Naar haar indruk is het draagvlak voor het huidige voorstel in het onderwijsveld
niet groot. Was het niet mogelijk om bij de uitwerking te komen tot een voorstel
dat wél op draagvlak kan rekenen?De situatie in het voortgezet onderwijs lijkt minder complex, omdat er
een fors bedrag voor beschikbaar komt uit de extra middelen. Cfi heeft evenwel
nog geen positief oordeel uitgesproken over de uitvoerbaarheid van het Leerplusarrangement
VO.Samenvattend merkt mevrouw Lambrechts op dat zij van nogal wat elementen
in het voorstel, bijvoorbeeld de kleutertoets en het plafond van 80%, niet
overtuigd is dat die tot verbetering zullen leiden. Het voorstel lijkt te
leiden tot meer in plaats van minder bureaucratie. Het voorstel bevat vele
open einden. De herverdeeleffecten zijn onduidelijk. Als de zwarte scholen
in de grote steden er toch niet, zoals eerst het geval leek, op achteruitgaan,
dan moet dat wel structureel worden vastgelegd. Verder is er nog geen positief
oordeel over de uitvoerbaarheid, en dat is een eis waaraan moet worden voldaan,
wil haar fractie ermee verdergaan.Het antwoord van de ministerDe minister beaamt dat de herziening van de
gewichtenregeling een weerbarstige materie is. Zij stelt voorop dat het goed
is dat zij iets gaat doen met de zorgen die de Kamer hedenavond ter tafel
heeft gebracht.Het was haar niet mogelijk van tevoren van alles af te regelen met de
organisaties, omdat zij het eerst met de Kamer eens moet worden over de piketpalen
die moeten worden geslagen. Waar er allerlei ongeruste reacties zijn gekomen,
meende zij te moeten proberen in de richting van de Kamer te bewegen om gezamenlijk
tot een oplossing te komen. Pijnpunten die kunnen worden opgelost, moeten
worden opgelost. Vandaar ook de brief van heden waaruit duidelijk wordt dat
men er na vanavond nog niet is. De minister zegt sowieso toe op een aantal
punten die door de Kamer zijn aangevoerd tijdens het reces bij brief terug
te komen. Wel moet heden een aantal zaken worden «afgetikt».Het is aller zorg dat de leerlingen die een taalachterstand hebben worden
geholpen om deze in te lopen. De effecten van wat daartoe wordt gedaan kunnen
niet van maand tot maand of jaar tot jaar worden gemeten. Deze week heeft
de Kamer het wetsvoorstel aangenomen waarin scholen worden opgeroepen tot
het formeren van een taalbeleid. De inspectie kan erop toezien dat dit gebeurt
en kan in het Onderwijsjaarverslag de resultaten van het taalonderwijsbeleid
melden. Dat biedt een goed aanknopingspunt om te komen tot de door Kamer en
minister gewenste resultaten.De huidige gewichtenregeling dateert van 1986. De criteria zijn nagenoeg
niet veranderd, terwijl het van belang is dat met de gewichtenregeling kan
worden ingespeeld op de veranderingen binnen de doelgroep van de onderwijsachterstandsmiddelen
en op de daaruit voortvloeiende onderwijsbehoeften. De minister heeft een
ruime meerderheid geconstateerd voor haar voornemen om etniciteit als criterium
te schrappen. Vrijwel alle sprekers zijn het ermee eens dat het opleidingsniveau
van de ouders het belangrijkste criterium moet worden voor het toekennen van
de middelen. Eenieder wil nog een aanvullend criterium, maar daarvoor zijn verschillende suggesties gedaan. Enkele leden denken net als
zij dat een taaltoets gewenst is om beter te kunnen aansluiten bij de feitelijke
achterstand. Aangezien daarmee evenwel nog geen ervaring is opgedaan en dus
niet duidelijk is of deze het gewenste resultaat zal opleveren, stelt de bewindsvrouwe
voor, pilots mogelijk te maken op basis waarvan dan kan worden beoordeeld
of en, zo ja, hoe zo'n toets kan werken. De consequentie daarvan is dat de
nieuwe regeling wordt ingevoerd op basis van twee gewichten: 0,3 voor kinderen
van ouders met maximaal vbo/lbo en 1,35 voor kinderen van ouders met maximaal
basisonderwijs. De herverdeeleffecten blijven precies hetzelfde, zoals zal
blijken uit de toegezegde informatie.De minister wil via de pilots ervaring opdoen met het afnemen van een
reeks taaltoetsen bij jonge kinderen in combinatie met het leerlingvolgsysteem,
maar zonder daaraan bekostigingsconsequenties te verbinden. Onderzocht moet
worden op welke manier instrumenten te ontwikkelen zijn die ook bruikbaar
zijn voor het taalbeleid, want de taaltoetsen zullen moeten worden ingebed
in het taalbeleid van de scholen. Er moeten derhalve relaties worden gelegd
met de voor- en vroegschoolse educatie en met de Taallijn VVE. Op deze wijze
wordt zichtbaar wat de taaltoets betekent. Ook zal in het geheel de informatie
van de consultatiebureaus over eventuele taalachterstanden bij heel jonge
kinderen moeten worden meegenomen. De minister wil nagaan of met portfolio's
kan worden gewerkt. Over een en ander zal nadere informatie worden verschaft
in de toegezegde brief. Scholen kunnen aangeven of zij willen meewerken aan
de pilots. Voor het eind van het jaar zal de Kamer vernemen hoe een en ander
wordt uitgewerkt. Langs deze weg kan de informatie worden verkregen die nodig
is om te bepalen welke functie taaltoetsen kunnen hebben in het kader van
taalbeleid en het aanpakken van achterstanden. Naar aanleiding van een interruptie
stelt de minister vast dat mevrouw Hamer en zij het wat de taaltoets betreft
eens zijn over het pedagogisch-didactische model en de diagnostische toets,
maar niet over de vraag of de toets eventueel een bekostigingselement moet
worden. De pilots zullen drie jaar duren en na afloop zullen minister en Kamer
er de consequenties uit moeten trekken, ook op dit gebied. Vergelijking van
groepen die wel en die niet aan de pilots meedoen, zal goede informatie opleveren
om er eventueel iets meer mee te doen, maar wat is nog niet zeker.Desgevraagd verklaart de minister geen voorstander te zijn van het hanteren
van een criterium sociaal-economische omstandigheden vanwege de enorme bureaucratie
die dit zal vergen. Evenmin is zij voorstander van een criterium thuistaal.
De overheid gaat er niet over welke taal thuis wordt gesproken, en moet daar
ook niet over willen gaan. Waar zij de taaltoets plaatst in het totale taalbeleid
zegt zij voorts desgevraagd toe, er aandacht aan te zullen besteden dat het
leerlingvolgsysteem door leraren nogal eens eerder als een last wordt ervaren
dan als iets waaruit moet worden geconcludeerd wat er voor de leerling nodig
is. De vraag of zij met lege handen staat als na drie jaar mocht blijken dat
de taaltoets niet bruikbaar is als bekostigingsonderbouwend element, beantwoordt
zij ontkennend, omdat de pilots sowieso zaken zullen opleveren die bruikbaar
zijn in het kader van het taalbeleid. Met het veld zal zij over een aantal
zaken overleggen, ervan uitgaande dat er stappen zullen kunnen worden gezet.De invoering van een nieuwe gewichtenregeling betekent nogal wat voor
alle betrokkenen. De scholen moeten tijdig de gegevens verzamelen die nodig
zijn voor het vaststellen van de nieuwe gewichten. Het gaat om iets minder
dan 400 000 kinderen. Na de besluitvorming van heden zal de minister
de inhoud van de concept-AMvB bepalen en eind 2005 aan de Kamer voorleggen
met de bijbehorende zaken. In overleg met Cfi is vastgesteld dat indien er
eind 2005 helderheid is over de AMvB, per 1 augustus 2006 de leerlingtelling
kan worden gestart. De eerste leerlingtelling is op 1 oktober 2006. De
feitelijke verdeling van de middelen zal geschieden per 1 augustus
2007. In overleg met het onderwijsveld zal worden bekeken hoe de nieuwe gewichten
stapsgewijs kunnen worden ingevoerd, zodat de uitvoeringslast over een aantal
jaren wordt verdeeld doordat alleen de nieuwe leerlingen geteld behoeven te
worden en alleen de ouders van die leerlingen behoeft te worden gevraagd naar
hun opleidingsniveau. De invoering zou in vier cohorten (ieder jaar twee groepen)
kunnen geschieden of in acht (elk jaar een nieuwe groep), maar acht jaar vindt
de minister wel erg lang. De invoering zou ook in twee stappen kunnen gebeuren.
Met het veld (gemeenten, zijnde schoolbestuur, schoolbesturen, schooldirecteuren
en vakbonden) moet ook worden gekeken naar de financiële en personele
consequenties van de verschillende invoeringsmogelijkheden. Uitgangspunten
zijn de beheersing van de werklast voor de scholen (door de cohortsgewijze
invoering) en het zetten van de eerste stap in het schooljaar 2006–2007
(telling op 1 oktober 2006). Zij beaamt dat cohortsgewijze invoering
betekent dat het langer duurt voordat er aan de ene kant minder geld beschikbaar
komt en aan de andere kant meer. Inderdaad bestaat het risico dat bij fasering
van de plus voor scholen het effect van die gelden vervluchtigt. Frictiefinanciering
zou dan goed zijn, maar zou ook aan de andere kant moeten worden toegepast
en het geld kan niet twee keer worden gebruikt.Bij verlaging van de drempel van 9% naar ruim 5% zal het percentage scholen
dat extra geld krijgt uit de gewichtenregeling stijgen van 38 naar 54. Geheel
afschaffen van de drempel zou ertoe leiden dat 90% van de scholen extra gelden
uit de gewichtenregeling zou ontvangen, wat een sterke verwatering van de
middelen zou betekenen. Het is de vraag of er dan nog een gewichtenregeling
nodig is. Kamer en minister hebben steeds gesteld dat scholen in staat moeten
zijn om binnen het reguliere budget een bepaald aantal achterstandskinderen
het vereiste onderwijsaanbod te bieden. Van de huidige leerlingen die als
achterstandsleerling zijn gekwalificeerd is iets minder dan de helft autochtoon.
Op dit moment zijn er 367 000 geregistreerde achterstandsleerlingen.
Als gevolg van het schrappen van het criterium etniciteit zullen dat er na
de herijking 319 000 zijn. Het aantal autochtone achterstandsleerlingen
dat erop vooruitgaat zal in de toegezegde brief worden gemeld. 96% van de
scholen geeft de gewichtleerlingen op, zodat het meteen duidelijk is als ze
de 9% overschrijden. Desgevraagd zegt de minister een berekening toe van de
effecten van het al dan niet in één keer invoeren van de lagere
drempel.De huidige gewichtenregeling kent de facto ook een plafond van zo'n 80%.
Een school wordt normaliter voor 100% bekostigd. Als een school 100% 0,9-leerlingen
telt, dan zou dat 90% extra bekostiging betekenen minus de 9% van de drempel
oftewel een bekostiging van 181%. Door de lagere drempel zal zo'n school het
plafond van 90% mogelijk niet halen, maar zonder het plafond zou een school
door de hoogte van de nieuwe gewichten ver boven de 180% kunnen uitkomen,
bijvoorbeeld bij 100% 1,35-kinderen. Dan zou de school voor 235% minus 5%
(de drempel) moeten worden bekostigd en dat kan niet de bedoeling zijn. Uitgangspunt
is dat een school met 80% extra bekostiging de leerlingen om wie het draait
moet kunnen helpen. Blijkens de gegevens van de minister geldt op dit moment
voor zeven scholen een bekostiging van 181%. Er zijn wel meer scholen met
100% achterstandsleerlingen, maar die leerlingen hebben lang niet allemaal
het gewicht 0,9. De herverdeeleffecten per school zijn niet aan te geven,
maar voor scholen die erop achteruitgaan geldt het overgangsregime. Zij wenst
niet, zoals bij interruptie wordt gevraagd, een aantal representatieve scholen
te vragen om te berekenen wat de nieuwe criteria voor hun leerlingenbestand
zullen gaan betekenen. Dat is een veel te grote belasting voor die scholen.
Wel is het mogelijk de Kamer cijfers te geven op basis van de statistische
gegevens. Deze en andere berekeningen zullen worden opgenomen in de aangekondigde
brief.Gevraagd of het niet eenvoudiger en logischer is om te kiezen voor minder hoge gewichten en dan tot 100% extra te bekostigen, zegt de
minister dat het streven is, te komen tot een regeling waarin de feitelijke
achterstand meer wordt benaderd dan het geval is met het criterium etniciteit.
Dat vergt een andere manier van wegen. Het gewicht 1,35 geeft een heel goede
match met de feitelijke achterstand. Zij gaat ervan uit dat het zojuist geschetste
extreme voorbeeld met 100% 1,35-leerlingen zich niet zal voordoen. Haars inziens
weet het veld heel goed hoe de regeling in elkaar zit.Het stichtingscriterium voor nieuwe scholen van 80% heeft geen relatie
met de 80% van de gewichtenregeling.GION heeft in de verkenning van de relatie tussen drempel, extra gewicht
en eventueel plafond gesteld dat het criterium opleidingsniveau ouders aanvulling
behoeft. Vandaar dat de taaltoets wordt overwogen.De overgangsregeling moet aansluiten bij de uiteindelijke keuze, ook wat
de cohorten betreft. De negatieve herverdeeleffecten zullen zich het sterkst
voordoen bij de scholen in de grote gemeenten. Natuurlijk zal worden bezien
hoe deze effecten kunnen worden beperkt. Daartoe zou inderdaad een deel van
de middelen kunnen worden ingezet die voor de taaltoets waren gereserveerd,
maar ook daarover wordt met het veld overlegd.De minister rekent voor wat de consequentie van de gewichtenregeling voor
de G4 zal zijn en zegt toe dat ook deze becijfering in de brief wordt opgenomen.
Zij stelt voor, vier jaar te werken met de nieuwe gewichtenregeling op basis
van de twee voorgestelde gewichten en de nieuwe regeling in die tijd te laten
ingroeien in de bestaande gewichtenregeling. Daarmee worden de herverdeeleffecten
al beperkt. Na die vier jaar is het invoeringstraject afgerond, zijn de grote
herverdeeleffecten gecompenseerd en zijn de taaltoetspilots afgerond. Op dat
moment is de informatie beschikbaar die nodig is om te bepalen hoe het verder
moet gaan. Het bericht in de kranten dat er in de grote steden vanwege de
nieuwe regeling bijna 400 mensen moeten worden ontslagen, is niet juist. Er
is uitgegaan van het in één klap doorvoeren van de verandering
in de bekostiging met ingang van 1 augustus 2007, terwijl er sprake zal
zijn van een overgangsperiode. Voorts is geen rekening gehouden met de werkgelegenheid
die ontstaat als gevolg van de invoering van schakelklassen noch met de positieve
consequenties van de middelen van de motie-Verhagen c.s. Al deze zaken zullen
in een schema worden weergegeven in de toegezegde brief.Net als op dit moment voor het gewicht 0,25 geldt, geldt straks voor het
gewicht 0,3 dat beide ouders laag zijn opgeleid. De grote verschuiving in
het verleden kwam doordat etniciteit als criterium werd ingevoerd. De politieke
wens dat het gewichtengeld naar de grote steden zou gaan, leidde ertoe dat
voor de gewichtenregeling niet langer één van beide ouders laag
moest zijn opgeleid, maar beide, wat negatieve gevolgen had voor autochtone
achterstandsleerlingen. Die fout wordt nu hersteld.De rapportage aan de Tweede Kamer over een en ander zal geschieden via
het Onderwijsjaarverslag van de onderwijsinspectie. Op basis van het wetsvoorstel
over het onderwijsachterstandenbeleid dat met name is gericht op VVE en schakelklas
wordt in het najaar een AMvB gemaakt met de doelstellingen, gekoppeld aan
een evaluatie. Voor de schakelklassen is een uitgebreid toetsings- en evaluatiesysteem
in voorbereiding. Met de grote gemeenten zijn afspraken gemaakt over de VVE,
GOA en schakelklassen. Er is tot nu toe niets waaraan de gewichtenregeling
kan worden getoetst. Door de invoering van de verplichting voor scholen om
taalbeleid te formuleren krijgt de inspectie een instrument in handen om na
te gaan waartoe dit beleid, met name gericht op de achterstandsleerlingen,
leidt. Het resultaat zal terug te vinden zijn in het Onderwijsjaarverslag
dat in de Kamer wordt besproken. De inspectie krijgt overigens elk jaar aanvullende
vragen voorgelegd om bij het onderzoek te betrekken. Dat zal ook gelden voor
de gewichtenregeling. De informatie die dit oplevert, kan natuurlijk
leiden tot het bijstellen van het beleid. Het instellen van een aparte commissie
om te toetsen of de doelen van de gewichtenregeling worden gehaald, lijkt
zich niet goed te verdragen met de wens om te komen tot deregulering en lastenvermindering.
Gedurende de vier jaar waarin de nieuwe regeling wordt ingevoerd, kan worden
bezien of het inspectietoezicht de gewenste gegevens oplevert. Op het moment
dat het onderwijsnummer is ingevoerd, zijn de gegevens gemakkelijker in kaart
te brengen.De minister werkt samen met de gemeenten en de schoolbesturen de rol uit
van de partijen bij het onderwijsachterstandenbeleid. Bij Operatie Jong gaat
het om de bestuurlijke regierol van gemeenten, de uitvoerende regierol van
scholen en schoolbesturen en de verknoping van beide rollen. Bezien wordt
op welke manier een en ander in kaart kan worden gebracht en waar zich problemen
voordoen. Bij dit gesprek betrekt zij «Bakens voor spreiding en integratie».
Graag bespreekt zij dit advies van de Onderwijsraad nog eens apart met de
vaste commissie voor OCW.Samen met de gemeenten heeft de minister besloten een verkenning uit te
voeren naar de toekomst van de VVE om dit instrument nog beter te kunnen inzetten
in de strijd tegen onderwijsachterstanden. Te beantwoorden vragen zijn: Waar
staan wij? Waar willen wij naartoe? Hoe doen wij dat? De uitkomsten van de
verkenningen worden dit najaar aan de Kamer voorgelegd.Met ingang van 1 augustus 2006 is er 30 mln. beschikbaar voor schakelklassen.
Er zijn pilots gaande in twintig gemeenten. Het tijdpad ervoor is zeer krap.
Vandaar dat er geen tussentijdse aanpassing plaatsvindt. Op basis van de kritiek
dat het begrip schakelklas te krap is gedefinieerd, is in het wetsvoorstel
een ruimere definitie opgenomen, zodat er meer mogelijk wordt. Het wetsvoorstel
ligt bij de Raad van State en zal na de zomer aan de Kamer worden aangeboden.
Ook daarvoor wordt een toets- en evaluatiesysteem voorbereid.De middelen voor het Leerplusarrangement VO gaan voornamelijk naar het
vmbo in de grote steden. Het definitieve voorstel op basis van het resultaat
van de veldraadpleging is de Kamer bekend. Elke school met minimaal 30% leerlingen
uit probleemcumulatiegebieden van de Armoedemonitor krijgt de aanvullende
bekostiging. Dit geldt voor het gehele voortgezet onderwijs, omdat probleemcumulatie
in alle soorten van scholen voorkomt. Scholen formuleren hun ambities en leggen
verantwoording af over de resultaten aan minister, Kamer en eigen maatschappelijke
omgeving. Bekostiging van het leerplusarrangement op vestigingsniveau is niet
mogelijk, omdat deze per brinnummer geschiedt. Het risico van strategisch
gedrag van scholen met meer locaties zou groot zijn.De auditdienst van Cfi, de Onderwijsinspectie en de IB-Groep hebben gezegd
dat het leerplusarrangement uitvoerbaar is, mits er snel duidelijkheid over
is. Die duidelijkheid is na vanavond mogelijk.Het is niet mogelijk het effect van de financiële dip in 2005 en
2006 volledig te compenseren. Voorzover bekend heeft het bij de invulling
van de taakstelling van de gemeenten inzake de schakelklas niet tot onoverkomelijke
financiële problemen geleid. De minister verneemt het graag als er wel
problemen zijn; dan zal zij zich in die informatie verdiepen.Zij is voor de mogelijkheid van specialisatie op het terrein van onderwijsachterstanden,
maar kan dit de lerarenopleidingen niet voorschrijven. De opleidingsinstituten
moeten die keuze zelf maken, afhankelijk van de behoefte in de regio. Mede
op aandringen van de Kamer is gezocht naar risicoregio's. Er zijn er nu tien
geïdentificeerd. Deze krijgen extra middelen ter oplossing van regiospecifieke
knelpunten. Ook een specialisatie zal overigens moeten leiden tot een brede
bevoegdheid als leerkracht. Het belang van ouderparticipatie, zeker door allochtone ouders, is tot
nu toe onvoldoende tot zijn recht gekomen. Met alle onderwijsorganisaties
en de landelijke ouderorganisaties heeft de minister vorige week afgesproken
dat deze het initiatief nemen om te komen tot een platform van allochtone-ouderorganisaties
binnen hun eigen organisaties.Voor schipperskinderen geldt nu een gewicht van 0,4. Als beide ouders
een laag opleidingsniveau hebben, komen ook deze kinderen in de nieuwe gewichtenregeling
in aanmerking voor gewichtengelden. De specifieke regeling voor varende kleuters
die niet naar een reguliere basisschool kunnen gaan, blijft bestaan.Concluderend stelt de minister vast dat de Kamer akkoord gaat met het
schrappen van het criterium etniciteit en het opnemen van het criterium opleidingsniveau
ouders, geen bezwaar heeft tegen de gewichten 1 en 2 en het leerplusarrangement
steunt. Haar toezeggingen samenvattend, stelt zij vast dat zij de Kamer zal
informeren over de manier waarop zij de pilots met de taaltoets gaat invullen
en over het resultaat van het overleg dat zij gaat voeren met het veld over
de uitvoeringsmodaliteiten, waarbij aan de orde zijn de herverdeeleffecten,
de cohorten, de personele en financiële effecten. Nadere gedachtewisselingMevrouw Hamer (PvdA) kan zich niet vinden
in de conclusie van de minister, omdat die suggereert dat zij vanavond met
iets akkoord gaat, wat niet het geval is. Reagerend op de opmerking van de
minister dat zij de indruk heeft dat er een Kamermeerderheid voor bepaalde
zaken is, zegt mevrouw Hamer dat nog nooit in de Kamer is gestemd over een
wetsvoorstel over het stichten van nieuwe scholen, terwijl de minister doet
alsof er een Kameruitspraak is. Mevrouw Hamer wil eerst de toegezegde informatie
op papier zien en gaat ervan uit dat Kamer en minister pas verder praten nadat
de minister met het veld heeft overlegd. Mevrouw Hamer is het er ook niet
mee eens dat de minister doet alsof naast het opleidingscriterium alleen de
taaltoets mogelijk is. Zij verzoekt de minister de sociaal-economische factoren
als alternatief voor de taaltoets te onderzoeken, aangezien dit criterium
ook bij het Leerplusarrangement VO wordt gehanteerd en daarbij kennelijk niet
bureaucratisch wordt geacht. Het door de minister geschilderde overgangstraject
lijkt veel te ambitieus, aangezien Kamer en minister er pas na het reces verder
over kunnen overleggen. Mevrouw Hamer zal de minister melden welke scholen
de door haar gesignaleerde problemen hebben.Mevrouw Örgü (VVD) waardeert de
toezegging over de schriftelijke informatieverstrekking. Zij concludeert dat
met de taaltoetspilots informatie wordt verzameld voor een Nederlandsetaalbeleid.
Zij wacht de schriftelijke informatie over de invoering af, omdat de mondelinge
toelichting vrij complex was. Tot slot vraagt mevrouw Örgü om een
voorstel over doelen voor de gewichtenregeling, opdat er een effectmeting
mogelijk is.Mevrouw Azough (GroenLinks) stelt dat onhelder
is gebleven wat de gevolgen van het plafond zullen zijn, omdat niet duidelijk
is welk gewicht leerlingen uiteindelijk zullen krijgen. Het is verbazingwekkend
dat er geen goede schatting te geven is van het aantal autochtone leerlingen
dat er met de nieuwe regeling op vooruitgaat. Zij onderschrijft de stelling
van mevrouw Vergeer dat autochtone achterstandsleerlingen zo snel mogelijk moeten worden ondersteund, juist omdat er steeds minder zijn en zij
steeds meer verspreid raken.Mevrouw Azough herhaalt haar vraag naar het verschil in aantallen achterstandsleerlingen
die voor een gewicht van 1,2 in aanmerking komen.Mevrouw Azough kan het niet eens zijn met de voorgenomen gewichtenverdeling.
GION heeft duidelijk gesteld dat het hoogste gewicht niet meer dan twee keer
het laagste gewicht moet zijn.Mevrouw Vergeer (SP) is het wel eens met een
aantal zaken die de minister heeft genoemd, maar kan haar geen groen licht
geven in afwachting van de toegezegde berekeningen.Mevrouw Vergeer herhaalt haar vragen hoe de minister op de 1,35 is gekomen
en of de Armoedemonitor ook betekenis kan hebben voor het primair onderwijs.Zo snel mogelijk moet duidelijk worden gemaakt dat de nieuwe regeling
niet in 2007 van kracht kan worden. Kan de minister uitleggen wat zij bedoelde
toen zij zei dat de 80%-regeling voor de nieuwe scholen een andere is dan
die voor de bekostiging in het kader van de gewichtenregeling? Krijgen nieuwe
scholen met twee plafonds te maken?Tot slot vraagt mevrouw Vergeer de minister na te denken over het vooruitzicht
dat er ter uitvoering van «Bakens voor spreiding en integratie»
misschien een mengbonus nodig is.Volgens de heer Van der Vlies (SGP) is de
kernvraag of men een nieuwe gewichtenregeling wil. Het antwoord lijkt in principe
bevestigend te zijn, maar de Kamer wil wel weten wat er precies gaat gebeuren
en of dit aanvaardbaar is. Er moet wel vaart worden gemaakt. De taaltoets
in diagnostische setting zal hij op eigen merites beoordelen op basis van
de toegezegde brief. Hij verzoekt de minister om in haar brief over de herverdeeleffecten
in te gaan op de fasering voor de plusscholen en om de mogelijkheid van een
frictiefinanciering te overwegen.De kwestie van de schipperskinderen wil de heer Van der Vlies goed in
beeld hebben, omdat hij zich afvraagt hoe het kan dat de indruk bestaat dat
die geheel uit de regeling vallen, terwijl de regeling voor de varende kleuters
kennelijk overeind blijft.Mevrouw Kraneveldt (LPF) meent dat er vanavond
kleine stapjes vooruit zijn gezet, maar dat grote stappen nog moeten worden
genomen. Zij wacht op veel punten het resultaat af van overleg met het veld
alvorens definitieve conclusies te trekken over onder andere hoogte en aantal
van de gewichten en de pilots met de taaltoets als pedagogisch-didactisch
instrument.Mevrouw Kraneveldt doet nogmaals het verzoek om onderwijskundige en budgettaire
overwegingen in de argumentatie gescheiden te houden, zodat de Kamer beide
afzonderlijk kan beoordelen. Zij wenst dat er niet meer wordt gesproken over
extra geld, terwijl daarvan geen sprake is.De pilots over de taaltoets als didactisch instrument zullen een aanknopingspunt
kunnen bieden voor het bepalen van de factoren die aanvullend kunnen zijn
op het criterium opleidingsniveau. Bij het vaststellen van de vorderingen
van leerlingen zouden de gegevens over die leerlingen moeten worden gekoppeld
aan die van hun ouders om te bekijken of er een correlatie is tussen vorderingen
en bepaalde factoren. Misschien blijkt dan welke factor als aanvulling geschikt
is. Dit afgezien van mogelijke gegevens uit andere wetenschappelijke onderzoeken. De heer Eski (CDA) waardeert ten zeerste de
afspraak van de minister met de onderwijsorganisaties over de rol en betrokkenheid
van allochtone ouders. Hij verzoekt de minister het belang ervan meer uit
te dragen. Men moet niet de illusie hebben onderwijsachterstanden te kunnen
bestrijden zonder de inzet van vooral de allochtone ouders.De toezegging over de pilots is verheugend. De heer Eski ziet de uitwerking
met belangstelling tegemoet. Ook de toezegging over een ruimere definitie
van schakelklas is prima. Het is geruststellend te vernemen dat de nadelige
consequenties van de 80%-regeling beperkt zullen zijn. Ook is het positief
dat de minister een deel van het oorspronkelijk bedoelde geld voor de taaltoets
wil inzetten ter compensatie van de nadelige effecten van de herziening van
de gewichtenregeling in de grote steden.Mevrouw Lambrechts (D66) vindt het mooi dat
de minister beweegt, maar weet niet wat het totale palet oplevert dat zij
presenteert. Daar de berekeningen haar onduidelijk zijn, kan mevrouw Lambrechts
niet haar fiat geven aan het totale pakket en wacht zij de brief met berekeningen
af. Winstpunt is dat de kleutertoets (taaltoets) als pedagogisch-didactisch
instrument zal worden ontwikkeld en dat de eraan gekoppelde 340% bekostiging
verdwijnt.Belangrijk voor haar standpuntbepaling is of het doel wordt bereikt, of
de uitvoerbaarheid wordt verbeterd, of de administratieve belasting afneemt
en of de grotere steden er niet op achteruitgaan. Waar het kabinet de intentie
heeft om in de steden te investeren ter verbetering van hun positie kan de
macro uitkomst van een en ander niet zijn dat de Kamer genoegen neemt met
een (kleine) tegenvallende min in het totale pakket.De minister stelt dat het noodzakelijk is
te kijken naar de kenmerken van de individuele leerling om te bepalen welke
leerlingen op jonge leeftijd risico's lopen op een achterstand. Het gebruiken
van postcodes voor het toekennen van achterstandsgelden in het basisonderwijs
is daarom ontoereikend. Deze mening wordt gedeeld door een meerderheid van
het onderwijsveld. Bij de leerplusarrangementen is het hoofdcriterium de probleemcumulatie
op schoolniveau.De minister herhaalt haar toezegging dat zij de Kamer bij brief de cijfers
zal voorleggen, inclusief de verschillende modaliteiten die erbij aan de orde
komen. Zij zal ook kijken naar de frictiefinanciering, maar weet niet goed
wat zij aan moet met een mengbonus, gegeven het doel van de regeling.Het is de bedoeling dat de scholen hun ambities formuleren en aangeven
wat zij doen met het geld dat zij krijgen. Het is echt niet mogelijk om jaarlijks
te meten in hoeverre de achterstanden verminderen. Pas na een aantal jaren
is te zien of de gewichtenregeling dan wel het extra geld oplevert wat kabinet
en Kamer ervan verwachten.De varende kleuters vallen niet onder de gewichtenregeling, de overige
schipperskinderen wel. Een en ander zal worden uitgelegd in de toegezegde
brief.De minister zal de opmerkingen van mevrouw Kraneveldt, vooral die over
de taaltoets, in haar overwegingen betrekken. Waar mogelijk zal zij onderwijskundige
en budgettaire argumenten uit elkaar houden, maar dat kan niet altijd.De minister deelt de zorg van de heer Eski over de betrokkenheid van allochtone
ouders.Aan het adres van mevrouw Lambrechts merkt zij op dat het uit de gewichtenregeling
halen van het criterium etniciteit onvermijdelijk leidt tot herverdeeleffecten
en tot het erbuiten vallen van een groep die er nu binnen valt. Dat vergt
gefaseerde invoering en compensatie van de herverdeeleffecten in de periode
van invoering. De voorzitter stelt vast dat er nog een afzonderlijk
algemeen overleg zal worden gehouden over het Onderwijsraadadvies «Bakens
voor spreiding en integratie».De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,CornieljeDe voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,Schreijer-PierikDe voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,BlokDe voorzitter van de algemene commissie voor Integratiebeleid,AdelmundDe griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,De Kler XNoot1Samenstelling: Leden: Van de Camp (CDA), Cornielje (VVD), voorzitter,
Lambrechts (D66), Hamer (PvdA), Van Bommel (SP), Mosterd (CDA), Blok (VVD),
Balemans (VVD), Slob (ChristenUnie), Vergeer (SP), Tichelaar (PvdA), Joldersma
(CDA), Jan de Vries (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Eski (CDA), Smeets (PvdA), ondervoorzitter, Eijsink (PvdA), Leerdam
(PvdA), Van Miltenburg (VVD), Kraneveldt (LPF), Hermans (LPF), Van Dam (PvdA),
Visser (VVD), Azough (GroenLinks), Roefs (PvdA), Jungbluth (GroenLinks).Plv. leden: Ferrier (CDA), Rijpstra (VVD), Bakker (D66), Bussemaker (PvdA),
Brinkel (CDA), Hirsi Ali (VVD), Örgü (VVD), Van der Vlies (SGP),
Kant (SP), Dijksma (PvdA), Hessels (CDA), Sterk (CDA), Atsma (CDA), Van Bochove
(CDA), Van Hijum (CDA), Verbeet (PvdA), Arib (PvdA), Stuurman (PvdA), De Krom
(VVD), Varela (LPF), Nawijn (LPF), Adelmund (PvdA), Nijs (VVD), Halsema (GroenLinks),
Kalsbeek (PvdA), Vendrik (GroenLinks).XNoot2Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter, Vos (GroenLinks),
Cornielje (VVD), Buijs (CDA), Van Beek (VVD), Schreijer-Pierik (CDA), voorzitter,
Atsma (CDA), Oplaat (VVD), Mosterd (CDA), Waalkens (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Verbeet (PvdA), Van den Brink (LPF), Vergeer (SP), Herben (LPF), Tichelaar
(PvdA), Ormel (CDA), Duyvendak (GroenLinks), Koopmans (CDA), Van der Ham (D66),
Van Velzen (SP), Koomen (CDA), Boelhouwer (PvdA), Douma (PvdA), Dubbelboer
(PvdA), Kruijsen (PvdA), Nijs (VVD).Plv. leden: Slob (ChristenUnie), Vendrik (GroenLinks), Örgü
(VVD), Spies (CDA), Dezentjé Hamming (VVD), Mastwijk (CDA), Ten Hoopen
(CDA), Hofstra (VVD), Samsom (PvdA), De Krom (VVD), Duivesteijn (PvdA), Eerdmans
(LPF), Van As (LPF) Van Heteren (PvdA), Van Lith (CDA), Van Gent (GroenLinks),
Van Bochove (CDA), Van der Laan (D66), Gerkens (SP), Jager (CDA), Timmer (PvdA),
Depla (PvdA), Fierens (PvdA), Verdaas (PvdA), Veenendaal (VVD). XNoot3Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Kalsbeek (PvdA), Rijpstra (VVD),
Buijs (CDA), Atsma (CDA), Arib (PvdA), Kant (SP), Blok (VVD), voorzitter,
Smits (PvdA), Örgü (VVD), Verbeet (PvdA), Van Oerle-van der Horst
(CDA), ondervoorzitter, Vergeer (SP), Vietsch (CDA), Joldersma (CDA), Van
Heteren (PvdA), Smilde (CDA), Nawijn (LPF), Van Dijken (PvdA), Timmer (PvdA),
Van Miltenburg (VVD), Hermans (LPF), Schippers (VVD), Omtzigt (CDA), Azough
(GroenLinks), Koser-Kaya (D66).Plv. leden: Rouvoet (ChristenUnie), Verdaas (PvdA), Nijs (VVD), Ferrier
(CDA), Çörüz (CDA), Blom (PvdA), Halsema (GroenLinks), Gerkens
(SP), Veenendaal (VVD), Hamer (PvdA), Weekers (VVD), Tjon-A-Ten (PvdA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), De Ruiter (SP), Ormel (CDA), Koomen (CDA), Waalkens
(PvdA), Mosterd (CDA), Varela (LPF), Bussemaker (PvdA), Heemskerk (PvdA),
Oplaat (VVD), Kraneveldt (LPF), Hirsi Ali (VVD), Eski (CDA), Van Gent (GroenLinks),
Bakker (D66).XNoot4Samenstelling: Leden: Klaas de Vries (PvdA), Vos (GroenLinks), Hofstra
(VVD), Lambrechts (D66), Adelmund (PvdA), voorzitter, Lazrak (Groep Lazrak),
Hamer (PvdA), Arib (PvdA), Bussemaker (PvdA), Kant (SP), Wilders (Groep Wilders),
Örgü (VVD), Balemans (VVD), Dijsselbloem (PvdA), Depla (PvdA), Vergeer
(SP), Van Bochove (CDA), Ferrier (CDA), Huizinga-Heringa (ChristenUnie), Bruls
(CDA), ondervoorzitter, Sterk (CDA), Varela (LPF), Algra (CDA), Eski (CDA),
Nawijn (LPF), Hirsi Ali (VVD), Visser (VVD), Azough (GroenLinks), Jonker (CDA).Plv. leden: Stuurman (PvdA), Van Gent (GroenLinks), Luchtenveld (VVD),
Dittrich (D66), Tjon-A-Ten (PvdA), Leerdam (PvdA), Wolfsen (PvdA), Van Heemst
(PvdA), Gerkens (SP), Van Miltenburg (VVD), Cornielje (VVD), Albayrak (PvdA),
Eijsink (PvdA), Van Velzen (SP), Koopmans (CDA), Jan de Vries (CDA), Van der
Staaij (SGP), Mastwijk (CDA), Kraneveldt (LPF), Van de Camp (CDA), Rambocus
(CDA), Eerdmans (LPF), Blok (VVD), Rijpstra (VVD), Halsema (GroenLinks). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27020-48.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl