Beroepspraktijkvorming in het mbo; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31368, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

06-03-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31368 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudDeel I: Conclusies, aanbevelingen en bestuurlijke reacties1 OVER DIT ONDERZOEK1.1 Aanleiding1.2 Partijen in het mbo1.3 Financieel belang1.4 Het onderzoek1.5 Leeswijzer2 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN2.1 Hoofdconclusie2.2 Kenniscentra en (leerlingen in) leerbedrijvenErkenning van leerbedrijven en contacten met leerbedrijvenBegeleiding van leerlingen door leerbedrijven tijdens
BPVPositie van allochtone leerlingenPrivate activiteiten van kenniscentra2.3 Onderwijsinstellingen en (leerlingen in) leerbedrijvenRol onderwijsinstellingen voorafgaand aan BPVBegeleiding leerlingen door onderwijsinstellingen tijdens
BPVOrganisatie van de begeleidingPositie van allochtone leerlingenInformatieverstrekking aan leerbedrijvenAansluiting tussen theorie en praktijk2.4 Onderwijsinstellingen en kenniscentraInformatieverstrekking over bezetting BPV-plaatsen en
invoering van het BasisRegister OnderwijsNummerKwaliteit en gebruik van openbare registers leerbedrijven2.5 Rijk, onderwijsinstellingen en kenniscentraAansturingBekostigingToezicht en controle2.6 Aandachtspunten3 REACTIES BEWINDSLIEDEN EN VELD EN SLOTBESCHOUWING3.1 Algemene opmerkingen3.1.1 Staatssecretaris van OCW3.1.2 MBO Raad3.1.3 Colo3.1.4 ROC Zadkine3.1.5 Nawoord Algemene RekenkamerNawoord bij algemene opmerkingen van de staatssecretarisNawoord bij algemene opmerkingen van de MBO Raad3.2 Kenniscentra en (leerlingen in) leerbedrijven3.2.1 Erkenning van leerbedrijven en contacten met
leerbedrijvenNawoord Algemene Rekenkamer3.2.2 Begeleiding van leerlingen door leerbedrijven
tijdens BPV3.2.3 Positie van allochtone leerlingen3.2.4 Private activiteiten van kenniscentraNawoord Algemene Rekenkamer3.3 Onderwijsinstellingen en (leerlingen in) leerbedrijven3.3.1 Rol onderwijsinstellingen voorafgaand aan BPVNawoord Algemene Rekenkamer3.3.2 Begeleiding leerlingen door onderwijsinstellingen
tijdens BPVNawoord Algemene Rekenkamer3.4 Onderwijsinstellingen en kenniscentra3.4.1 Informatieverstrekking over bezetting BPV-plaatsen
en invoering van het BasisRegister OnderwijsNummerNawoord Algemene Rekenkamer3.4.2 Kwaliteit en gebruik van openbare registers
leerbedrijvenNawoord Algemene Rekenkamer3.5 Rijk, onderwijsinstellingen en kenniscentra3.5.1 Aansturing, toezicht en controle3.5.2 Bekostiging3.6 Slotbeschouwing Algemene RekenkamerBIJLAGEOVERZICHT VAN BELANGRIJKSTE CONCLUSIES, AANDACHTSPUNTEN
EN REACTIESDEEL II: ONDERZOEKSBEVINDINGEN1 BEROEPSPRAKTIJKVORMING IN HET MBO: DE CONTEXT1.1 Aanleiding voor het onderzoek1.2 Hoe ziet (beroepspraktijkvorming in) het mbo
er uit?BeroepspraktijkvormingBetrokken partijenCompetentiegericht onderwijs1.3 Wet- en regelgeving1.4 Financieel belangLeerbedrijvenBrancheorganisatiesMinisteries van OCW, LNV en EZ, de BelastingdienstLeerlingen1.5 Onderzoek Algemene Rekenkamer1.6 Leeswijzer2 KENNISCENTRA EN (LEERLINGEN IN) LEERBEDRIJVEN2.1 Erkenning van leerbedrijvenTabel 1 Hebben praktijkopleiders bij het kenniscentrum
een opleiding of cursus voor praktijkopleiders gevolgd?*Tabel 2 Zijn praktijkopleiders tevreden over de cursus
voor praktijkopleiders bij het kenniscentrum?*Tabel 3 Zijn praktijkopleiders in het algemeen tevreden
over de ondersteuning/begeleiding door het kenniscentrum?*Tabel 4 Erkenningstermijnen van kenniscentra in 2007Tabel 5 Vinden BPV-begeleiders de BPV-plekken die het
kenniscentrum erkent kwalitatief goed?Tabel 6a Wordt de erkenning snel verleend, volgens BPV-begeleidersTabel 6b Wordt de erkenning zorgvuldig verleend, volgens
BPV-begeleidersTabel 6c Wordt de erkenningsprocedure voor het einde van
de BPV afgerond, volgens BPV-begeleidersTabel 7 Algemeen oordeel leerbedrijven over de erkenningsprocedure
van kenniscentra*Tabel 8a De duur van de erkenningsprocedure volgens de
leerbedrijven*Tabel 8b De informatie die volgens de leerbedrijven over
de erkenningsprocedure wordt verstrekt*Tabel 8c De administratieve belasting van de erkenningsprocedure
volgens de leerbedrijven*Tabel 8d De kennis van het kenniscentrum tijdens de erkenningsprocedure
over het bedrijf volgens de leerbedrijven*Tabel 8e De erkenningsvoorwaarden die het kenniscentrum
hanteert volgens de leerbedrijven*Tabel 8f De voorlichting over juridische en/of financiële
aspecten tijdens de erkenningsprocedure volgens de leerbedrijven*2.2 Contacten met leerbedrijvenTabel 9 Controleert het kenniscentrum volgens leerbedrijven
periodiek of het leerbedrijf nog steeds voldoet aan de eisen die gelden voor
BPV-plekken?Tabel 10 Frequentie van controle door kenniscentra volgens
leerbedrijven*Tabel 11 Aantal leerbedrijven per opleidingsadviseur van
het kenniscentrum*2.3 Begeleiding van leerlingen door leerbedrijven
tijdens BPVTabel 12 Rapportcijfer dat leerlingen geven aan hun BPVTabel 13 Zijn leerlingen tevreden over de begeleiding
van het leerbedrijf?Tabel 14 Redenen voor tevredenheid leerlingen over begeleiding
op het leerbedrijf*Tabel 15 Redenen voor ontevredenheid leerlingen over begeleiding
op het leerbedrijf*Tabel 16 Percentage leerlingen dat een vaste begeleider
heeft binnen het leerbedrijfTabel 17 Klachten van leerlingen over hun werk op het
leerbedrijfTabel 18a Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
te vies werkTabel 18b Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
te veel werkTabel 18c Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
teveel verantwoordelijkheidTabel 18d Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
te zwaar werkTabel 18e Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
te gevaarlijk werkTabel 18f Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
te weinig werkTabel 18g Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
te eenzijdig werkTabel 18h Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
teveel overwerkenTabel 18i Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
werk dat onvoldoende aansluit bij school2.4 Positie van allochtone leerlingenTabel 19 Percentage leerlingen dat zichzelf tot een allochtone
bevolkingsgroep rekentTabel 20 Redenen waarom het volgens leerlingen niet gemakkelijk
was een plek te vindenTabel 21 Klachten van leerlingen over hun werk op het
leerbedrijfTabel 22a Reden voor leerbedrijven, volgens BPV-begeleiders,
om geen allochtone leerlingen aan te nemen: de taal wordt een probleem*Tabel 22b Reden voor leerbedrijven, volgens BPV-begeleiders,
om geen allochtone leerlingen aan te nemen: de samenwerking tussen allochtone
en autochtone werknemers zal niet goed gaan*Tabel 22c Reden voor leerbedrijven, volgens BPV-begeleiders,
om geen allochtone leerlingen aan te nemen: culturele verschillen zullen een
probleem vormen*Tabel 23d Reden voor leerbedrijven, volgens BPV-begeleiders,
om geen allochtone leerlingen aan te nemen: liever geen werknemers met hoofddoekje*Tabel 22e Reden voor leerbedrijven, volgens BPV-begeleiders,
om geen allochtone leerlingen aan te nemen: autochtone klanten, patiënten
en/of andere relaties zullen liever niet door allochtone stagiairs geholpen
willen worden*Tabel 22f Reden voor leerbedrijven om geen allochtone
leerlingen aan te nemen, volgens BPV-begeleiders: ze hadden slechte ervaringen
met allochtone stagiairs of werknemers*Tabel 22g Reden voor leerbedrijven om geen allochtone
leerlingen aan te nemen, volgens BPV-begeleiders: ze twijfelden aan de betrouwbaarheid
van allochtone stagiairs of werknemers*Tabel 22h Reden voor leerbedrijven om geen allochtone
leerlingen aan te nemen, volgens BPV-begeleiders: ze dachten dat allochtone
werknemers minder goed zouden zijn dan autochtone werknemers*2.5 Private activiteiten van kenniscentra3 ONDERWIJSINSTELLINGEN EN (LEERLINGEN IN) LEERBEDRIJVEN3.1 Rol onderwijsinstellingen voorafgaand aan BPVArbeidsmarkt- en BPV-perspectiefTabel 23 Hebben leerlingen zelf uitgezocht of er voldoende
werk is in de opleiding die ze gekozen hebben?Tabel 24 Redenen volgens BPV-begeleiders, waarom BOL-leerlingen
geen goede kans hebben om na afronding van hun opleiding werk te vinden*Tabel 25 Hebben onderwijsinstellingen volgens BPV-begeleiders
in schooljaar 2005–2006 leerlingen geweigerd voor de opleiding, omdat
ze geen BPV-plek zouden kunnen vinden?Hulp aan leerlingen bij het zoeken van een BPV-plekTabel 26 Konden leerlingen gemakkelijk een BPV-plek vinden?Tabel 27 Redenen waarom leerlingen nog geen BPV hadden
gevolgd*Tabel 28 Redenen waarom het volgens leerlingen niet gemakkelijk
was een plek te vindenTabel 29 Hoe moeilijk of gemakkelijk was het volgens BPV-begeleiders
voor hun leerlingen om een plek te vinden?Tabel 30 Is het volgens BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 voorgekomen dat BBL-leerlingen die zich al wel hadden ingeschreven,
niet aan hun opleiding konden beginnen omdat ze geen leerbedrijf konden vinden?Tabel 31 Is het volgens BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 voorgekomen dat BBL-leerlingen geen BPV-plek konden vinden
en zich daarom niet hebben ingeschreven?Tabel 32 Wat hebben onderwijsinstellingen volgens leerlingen
gedaan om hen te helpen een BPV-plek te vinden?Tabel 33a Middelen die BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 ingezet hebben om leerlingen die het extra moeilijk hadden
om een plek te vinden te helpen: extra sociale vaardigheidstrainingTabel 33b Middelen die BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 ingezet hebben om leerlingen die het extra moeilijk hadden
om een plek te vinden te helpen: extra training op vakinhoudTabel 33c Middelen die BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 ingezet hebben om leerlingen die het extra moeilijk hadden
om een plek te vinden te helpen: training werknemersvaardighedenTabel 33d Middelen die BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 ingezet hebben om leerlingen die het extra moeilijk hadden
om een plek te vinden te helpen: sollicitatietrainingTabel 33e Middelen die BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 ingezet hebben om leerlingen die het extra moeilijk hadden
om een plek te vinden te helpen: individueel advies over de presentatieTabel 33f Middelen die BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 ingezet hebben om leerlingen die het extra moeilijk hadden
om een plek te vinden te helpen: extra investeren in het vinden van een passend
leerbedrijfTabel 34 Wie is volgens BPV-begeleiders verantwoordelijk
voor het vinden van een BPV-plek?3.2 Begeleiding leerlingen door onderwijsinstellingen
tijdens BPVTabel 35 Worden leerlingen volgens eigen zeggen door iemand
van de onderwijsinstelling begeleid?Tabel 36 Hoe vaak hebben leerlingen volgens eigen zeggen
een gesprek met de BPV-begeleider van de onderwijsinstelling?*Tabel 37 Zijn leerlingen tevreden over de begeleiding
door de onderwijsinstelling?*Tabel 38 Redenen waarom leerlingen niet tevreden zijn
over de begeleiding door de onderwijsinstelling*Tabel 39 Geven leerlingen aan dat er overleg is tussen
de BPV-begeleider van de onderwijsinstelling en de praktijkopleider van het
leerbedrijf?*Tabel 40 Geven leerlingen aan dat er duidelijke afspraken
tussen henzelf, de onderwijsinstelling en het leerbedrijf zijn vastgelegd
in een BPV-overeenkomst?Tabel 41a Taken van BPV-begeleiders: dagelijkse begeleiding
van BOL- of BBL-leerlingen tijdens hun BPVTabel 41b Taken van BPV-begeleiders: dagelijkse begeleiding
van zowel BBL- als BOL-leerlingen tijdens hun BPVTabel 41c Taken van BPV-begeleiders: leerbedrijven bezoekenTabel 41d Taken van BPV-begeleiders: leerbedrijven wervenTabel 41e Taken van BPV-begeleiders: coördinatie
van de begeleidingTabel 41f Taken van BPV-begeleiders: planning BPVTabel 41g Taken van BPV-begeleiders: terugkomdagenTabel 41h Taken van BPV-begeleiders: eindbeoordeling BPV-componentTabel 41i Taken van BPV-begeleiders: contactpersoon zijn
vanuit de school voor het kenniscentrum, voor deze opleidingTabel 41j Taken van BPV-begeleiders: contactpersoon vanuit
de school zijn voor het kenniscentrum, voor de hele sector waarin deze opleiding
valtTabel 42 Normen van onderwijsinstellingen voor de frequentie
van bezoeken aan leerlingen op leerbedrijfTabel 43 Geven BPV-begeleiders aan dat ze leerlingen zo
vaak bezoeken als volgens de interne richtlijn zou moeten?Tabel 44a Reden voor BPV-begeleiders om leerlingen niet
zo vaak te bezoeken als zou moeten: te druk met andere werkzaamhedenTabel 44b Reden voor BPV-begeleiders om leerlingen niet
zo vaak te bezoeken als zou moeten: teveel leerlingenTabel 44c Reden voor BPV-begeleiders om leerlingen niet
zo vaak te bezoeken als zou moeten: teveel reistijd/te ver wegTabel 44d Reden voor BPV-begeleiders om leerlingen niet
zo vaak te bezoeken als zou moeten: niet alle reistijd wordt gecompenseerdTabel 44e Reden voor BPV-begeleiders om leerlingen niet
zo vaak te bezoeken als zou moeten: ontoereikende reiskostenvergoedingTabel 44f Reden voor BPV-begeleiders om leerlingen niet
zo vaak te bezoeken als zou moeten: BPV in het buitenlandTabel 45 Frequentie van evaluatie door BPV-begeleiders
en praktijkopleiders, volgens BPV-begeleidersTabel 46 Aanwezigheid van leerlingen tijdens evaluatiegesprekken
tussen BPV-begeleiders en praktijkopleiders, volgens BPV-begeleiders*Tabel 47a Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: bellen met leerlingenTabel 47b Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: mailen met leerlingenTabel 47c Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: digitaal portfolio
of logboek bekijkenTabel 47d Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: bellen met praktijkopleidersTabel 47e Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: mailen met praktijkopleidersTabel 47f Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: organiseren van terugkomdagenTabel 47g Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: leerbedrijven bezoekenTabel 48a Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: te vies werkTabel 48b Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: teveel werkTabel 48c Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: teveel verantwoordelijkheidTabel 48d Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: te zwaar werkTabel 48e Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: te gevaarlijk werkTabel 48f Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: te weinig werkTabel 48g Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: te eenzijdig werkTabel 48h Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: teveel overwerkenTabel 48i Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: werk dat onvoldoende aansluit bij wat
leerlingen op school hebben geleerdTabel 49 Krijgen leerlingen hun reiskosten naar het leerbedrijf
vergoed, volgens BPV-begeleiders?Tabel 50 Zijn leerlingen volgens BPV-begeleiders verzekerd
tegen arbeidsongevallen?Tabel 51 Zijn leerlingen volgens BPV-begeleiders verzekerd
tegen wettelijke aansprakelijkheid voor schades die zij veroorzaken?Tabel 52 Hebben leerlingen volgens BPV-begeleiders een
BPV-overeenkomst?Tabel 53 Oordeel leerbedrijven over de begeleiding van
leerlingen door onderwijsinstellingen3.3 Organisatie van de begeleidingTabel 54 Maken BPV-begeleiders gebruik van een (afzonderlijk)
stagebureau of andere eenheid die zich speciaal met BPV bezighoudt?Tabel 55 Hanteren onderwijsinstellingen volgens BPV-begeleiders
een norm voor het maximale aantal leerlingen per BPV-begeleider?Tabel 56 Norm voor het maximale aantal leerlingen per
BPV-begeleiderTabel 57 Hanteren onderwijsinstellingen volgens BPV-begeleiders
een norm voor de begeleidingstijd per leerling?Tabel 58 Norm voor de begeleidingstijd per leerlingTabel 59 Hebben BPV-begeleiders praktijkervaring in het
beroep waarvoor de leerlingen worden opgeleid?Tabel 60 Aantal jaren praktijkervaring van BPV-begeleidersTabel 61 Lukt het volgens BPV-begeleiders om het uitgangspunt
van onderwijsinstellingen te realiseren dat BPV-begeleiders zelf praktijkervaring
moeten hebben?*Tabel 62 Criteria die in schooljaar 2005–2006 een
rol speelden bij de toewijzing van BPV-begeleider aan leerlingen3.4 Positie van allochtone leerlingenTabel 63 Hebben BPV-begeleiders in het schooljaar 2005–2006
met discriminatie te maken gehad?Tabel 64 Vragen BPV-begeleiders leerbedrijven naar redenen
als zij geen allochtone leerlingen willen aannemen?*Tabel 65 Hoe handelen BPV-begeleiders, als zij merken
dat potentiële leerbedrijven allochtone leerlingen discrimineren?3.5 Informatieverstrekking aan leerbedrijvenTabel 66a Wie informeert leerbedrijven volgens henzelf
over het algemeen over welke theoretische kennis leerlingen in het leerbedrijf
moeten leren?Tabel 66b Wie informeert leerbedrijven volgens henzelf
over het algemeen over welke praktische vaardigheden leerlingen in het leerbedrijf
moeten leren?Tabel 66c Wie informeert leerbedrijven volgens henzelf
over het algemeen over welke houding leerlingen in het leerbedrijf moeten
leren?Tabel 67 Informeren onderwijsinstellingen leerbedrijven
over het eindcijfer van de leerling voor de praktijkcomponent op het leerbedrijf?Tabel 68 Geeft het eindcijfer voor de praktijkcomponent
volgens leerbedrijven een correct beeld van de prestaties van de leerling?*3.6 Aansluiting tussen theorie en praktijkTabel 69 Vinden leerlingen dat ze in het leerbedrijf opdrachten
doen, die aansluiten bij wat ze op school hebben geleerd?Tabel 70 Vinden BPV-begeleiders dat het werk het leerbedrijf
voldoende aansluit bij de opleiding op de onderwijsinstelling?Tabel 71 Percentage BPV-begeleiders dat klachten ontvangt
van het leerbedrijf over een gebrek aan kennis van de leerlingenTabel 72a Oordeel leerbedrijven over theoretische kennis
van leerlingen op het moment dat ze bij het bedrijf binnenkomenTabel 72b Oordeel leerbedrijven over praktische vaardigheden
van leerlingen op het moment dat ze bij het bedrijf binnenkomenTabel 72c Oordeel leerbedrijven over houding van leerlingen
op het moment dat ze bij het bedrijf binnenkomenTabel 73a Als leerbedrijven er niet in slagen leerlingen
de benodigde kennis, praktische vaardigheden en houding bij te brengen, ligt
dat volgens hen dan aan: te hoge eisen van de onderwijsinstelling?Tabel 73b Als leerbedrijven er niet in slagen leerlingen
de benodigde kennis, praktische vaardigheden en houding bij te brengen, ligt
dat volgens hen dan aan: opdrachten van de onderwijsinstelling, die niet aansluiten
bij de gang van zaken op het bedrijf?Tabel 73c Als leerbedrijven er niet in slagen leerlingen
de benodigde kennis, praktische vaardigheden en houding bij te brengen, ligt
dat volgens hen dan aan: te hoge eisen van het kenniscentrum?Tabel 73d Als leerbedrijven er niet in slagen leerlingen
de benodigde kennis, praktische vaardigheden en houding bij te brengen, ligt
dat volgens hen dan aan: de houding van de leerling?Tabel 73e Als leerbedrijven er niet in slagen leerlingen
de benodigde kennis, praktische vaardigheden en houding bij te brengen, ligt
dat volgens hen dan aan: de kwaliteit van de begeleiding vanuit het bedrijf
(gebrek aan vakkennis)?Tabel 73f Als leerbedrijven er niet in slagen leerlingen
de benodigde kennis, praktische vaardigheden en houding bij te brengen, ligt
dat volgens hen dan aan: de kwaliteit van de begeleiding vanuit het bedrijf
(tijdsgebrek)?Tabel 74 Hebben BPV-begeleiders ervaring met competentiegericht
leren?Tabel 75 Oordeel BPV-begeleiders over competentiegericht
leren*4 ONDERWIJSINSTELLINGEN EN KENNISCENTRA4.1 Informatieverstrekking over bezetting BPV-plaatsenTabel 76 Informeren onderwijsinstellingen volgens BPV-begeleiders
de kenniscentra over BOL-stages die gelopen moeten worden?Tabel 77 Informeren onderwijsinstellingen volgens BPV-begeleiders
de kenniscentra over het aantal leerlingen dat zich voor de opleiding heeft
aangemeld?4.2 Invoering van het BasisRegister OnderwijsNummer4.3 Kwaliteit en gebruik van openbare registers leerbedrijvenTabel 78 Hoe komen leerlingen aan een BPV-plek?Tabel 79a Bron die BPV-begeleiders gebruiken om hun leerlingen
aan een plek te helpen: eigen lijst met leerbedrijvenTabel 79b Bron die BPV-begeleiders gebruiken om hun leerlingen
aan een plek te helpen: website van het kenniscentrum, waar leerlingen het
openbare register van leerbedrijven kunnen vindenTabel 79c Bron die BPV-begeleiders gebruiken om hun leerlingen
aan een plek te helpen: vaste afspraken met één of meer bedrijven
over BPV-plekkenTabel 79d Bron die BPV-begeleiders gebruiken om hun leerlingen
aan een plek te helpen: intern leerbedrijf op schoolTabel 79e Bron die BPV-begeleiders gebruiken om hun leerlingen
aan een plek te helpen: leerbedrijf dat voor dit doel door het kenniscentrum
is opgerichtTabel 79f Bron die BPV-begeleiders gebruiken om hun leerlingen
aan een plek te helpen: leerbedrijf dat voor dit doel door de branche zelf
is opgerichtTabel 80 Was hun leerbedrijf erkend, volgens leerlingen?Tabel 81 Hadden leerlingen volgens BPV-begeleiders in
schooljaar 2005–2006 altijd een plek bij een erkend leerbedrijf?Tabel 82a Zijn leerbedrijven van eigen lijst van de onderwijsinstelling
erkend, volgens BPV-begeleiders?Tabel 82b Zijn bedrijven waarmee de onderwijsinstelling
vaste afspraken heeft over BPV-plekken erkend, volgens BPV-begeleiders?Tabel 82c Zijn intern leerbedrijf op school erkend, volgens
BPV-begeleiders?Tabel 82d Is een leerbedrijf dat voor dit doel door het
kenniscentrum is opgericht erkend, volgens BPV-begeleiders?Tabel 82e Is een leerbedrijf dat voor dit doel door de
branche is opgericht erkend, volgens BPV-begeleiders?Tabel 83a Oordeel van BPV-begeleiders over de actualiteit
(het register is up-to-date) van de openbare registers van kenniscentraTabel 83b Oordeel van BPV-begeleiders over de toegankelijkheid
van de openbare registers van kenniscentraTabel 83c Oordeel van BPV-begeleiders over het aantal
leerbedrijven in de openbare registers van kenniscentraTabel 83d Oordeel van BPV-begeleiders over de juistheid
van de openbare registers van kenniscentra5 RIJK, ONDERWIJSINSTELLINGEN EN KENNISCENTRA5.1 AansturingSignalen uit het verleden: de evaluatie van de WEBVernieuwingen in wet- en regelgeving5.2 BekostigingBekostigingssystematiekMogelijke ongewenste neveneffecten bekostigingssystematiekVoorbereiding wijzigingen bekostigingssystematiek onderwijsinstellingen
en kenniscentra5.3 Toezicht en controleToezicht Inspectie op de onderwijsinstellingenToezicht Inspectie op kenniscentraFinanciële controle op onderwijsinstellingen en kenniscentraBIJLAGEBEGRIPPEN- EN AFKORTINGENLIJSTLITERATUURPublicatiesWet- en regelgeving
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31368Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 1 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 368Beroepspraktijkvorming in het mbonr. 2RAPPORTInhoudDEEL I: CONCLUSIES,
AANBEVELINGEN EN BESTUURLIJKE REACTIES5   1Over dit onderzoek71.1Aanleiding7 1.2Partijen in het mbo71.3Financieel belang8 1.4Het onderzoek101.5Leeswijzer10    2Conclusies en aandachtspunten112.1Hoofdconclusie112.2Kenniscentra en (leerlingen in)
leerbedrijven112.3Onderwijsinstellingen en (leerlingen
in) leerbedrijven122.4Onderwijsinstellingen en kenniscentra13 2.5Rijk, onderwijsinstellingen en
kenniscentra142.6Aandachtspunten15    3Reacties bewindslieden en veld en slotbeschouwing163.1Algemene opmerkingen16 3.1.1Staatssecretaris van OCW163.1.2MBO Raad17 3.1.3Colo18 3.1.4ROC Zadkine18 3.1.5Nawoord Algemene Rekenkamer193.2Kenniscentra en (leerlingen in)
leerbedrijven193.2.1Erkenning van leerbedrijven en
contacten met leerbedrijven19 3.2.2Begeleiding van leerlingen door
leerbedrijven tijdens BPV20 3.2.3Positie van allochtone leerlingen21 3.2.4Private activiteiten van kenniscentra21 3.3Onderwijsinstellingen en (leerlingen
in) leerbedrijven23 3.3.1Rol onderwijsinstellingen voorafgaand
aan BPV23 3.3.2Begeleiding leerlingen door onderwijsinstellingen
tijdens BPV253.4Onderwijsinstellingen en kenniscentra273.4.1Informatieverstrekking over bezetting
BPV-plaatsen en invoering van het BasisRegister OnderwijsNummer273.4.2Kwaliteit en gebruik van openbare
registers leerbedrijven27 3.5Rijk, onderwijsinstellingen en
kenniscentra28 3.5.1Aansturing, toezicht en controle283.5.2Bekostiging29 3.6Slotbeschouwing Algemene Rekenkamer29    BijlageOverzicht van belangrijkste conclusies, aandachtspunten en reacties31   Deel
II: Onderzoeksbevindingen35   1Beroepspraktijkvorming in het mbo: de context371.1Aanleiding voor het onderzoek37 1.2Hoe ziet (beroepspraktijkvorming
in) het mbo er uit?37 1.3Wet- en regelgeving401.4Financieel belang41 1.5Onderzoek Algemene Rekenkamer44 1.6Leeswijzer45   2Kenniscentra en (leerlingen in) leerbedrijven462.1Erkenning van leerbedrijven462.2Contacten met leerbedrijven52 2.3Begeleiding van leerlingen door
leerbedrijven tijdens BPV53 2.4Positie van allochtone leerlingen58 2.5Private activiteiten van kenniscentra62    3Onderwijsinstellingen en (leerlingen in) leerbedrijven653.1Rol onderwijsinstellingen voorafgaand
aan BPV65 3.2Begeleiding leerlingen door onderwijsinstellingen
tijdens BPV713.3Organisatie van de begeleiding84 3.4Positie van allochtone leerlingen87 3.5Informatieverstrekking aan leerbedrijven88 3.6Aansluiting tussen theorie en praktijk90   4Onderwijsinstellingen en kenniscentra954.1Informatieverstrekking over bezetting
BPV-plaatsen954.2Invoering van het BasisRegister
OnderwijsNummer984.3Kwaliteit en gebruik van openbare
registers leerbedrijven99    5Rijk, onderwijsinstellingen en kenniscentra1065.1Aansturing1065.2Bekostiging108 5.3Toezicht en controle109   BijlageBegrippen- en afkortingenlijst113    Literatuur115Deel I: Conclusies, aanbevelingen en bestuurlijke reacties1 OVER DIT ONDERZOEKDe Algemene Rekenkamer heeft van eind 2005 tot medio 2007 onderzoek gedaan
naar beroepspraktijkvorming (BPV) in het mbo. Dat is het wettelijk verplichte
onderricht binnen het mbo, waar leerlingen het vak waarvoor ze worden opgeleid
in de praktijk oefenen. Leerlingen in het mbo kunnen kiezen tussen twee leerwegen:
de beroepsopleidende leerweg (BOL) en de beroepsbegeleidende leerweg (BBL).
De BOL vindt grotendeels op school plaats en verder in leerbedrijven; bij
de BBL is het omgekeerd. Bij de BBL is de leerling werknemer in zijn leerbedrijf,
in de regel compleet met arbeidsovereenkomst en salaris.1.1 AanleidingBelangrijke redenen voor dit onderzoek waren enerzijds de signalen, in
2004 en 2005, dat er te weinig BPV-plekken voor mbo’ers zouden zijn,
en anderzijds het grote belang van de praktijkcomponent binnen elke mbo-opleiding:
als een leerling die – bijvoorbeeld door een tekort aan plaatsen –
niet kan vervullen, of niet met voldoende resultaat afrondt, komt zijn hele
opleiding in gevaar. De «uitval» van leerlingen uit het mbo –
het voortijdig beëindigen van een opleiding – is groot en dat zou
deels te maken kunnen hebben met een tekort aan BPV-plekken. Een niet-afgeronde
opleiding betekent minder kansen op de arbeidsmarkt, en dat is maatschappelijk,
economisch, en ook persoonlijk, onwenselijk.1.2 Partijen in het mboIn ons onderzoek hebben wij achtereenvolgens informatie verzameld bij
de volgende partijen, die allemaal betrokken zijn bij BPV:• leerlingen;1• BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen;• kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven (deze organisaties
beoordelen bedrijven die leerbedrijf willen worden, erkennen hen als ze aan
de eisen voldoen, en bewaken ook daarna de kwaliteit van de leerbedrijven);• leerbedrijven (hier lopen BOL-leerlingen stage en/of werken werknemers
die een opleiding in BBL volgen, onder begeleiding van een praktijkopleider);• de Ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW, stelselverantwoordelijk
voor het mbo), en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV, verantwoordelijk
voor het agrarisch onderwijs).Andere bij BPV betrokken partijen (die wij niet hebben onderzocht) zijn:• het Centraal Orgaan van Landelijke Opleidingsorganen van het Bedrijfsleven
(Colo), de vereniging van kenniscentra;• de MBO Raad, de brancheorganisatie voor mbo en volwasseneneducatie;
daaronder vallen alle regionale opleidingencentra (ROC’s), agrarische
opleidingscentra (AOC’s) en vakscholen;• de AOC Raad, de brancheorganisatie van de AOC’s;• brancheorganisaties waarin het bedrijfsleven zich heeft georganiseerd;• de Belastingdienst;• het Ministerie van Economische Zaken.Bij leerlingen en leerbedrijven hebben wij geen controlebevoegdheden;
zij hebben een vrijwillige bijdrage geleverd aan het onderzoek. Bij de andere
partijen hebben we die bevoegdheden wel. In onderstaande figuur staan alle
genoemde partijen met hun onderlinge relaties weergegeven.1.3 Financieel belangHet financieel belang van beroepspraktijkvorming in het mbo bestaat uit
een particulier deel en een overheidsdeel. Over de totale omvang ervan kunnen
we in dit rapport niets zeggen, omdat de Algemene Rekenkamer geen controlebevoegdheden
heeft bij de particuliere financiers, en omdat het overheidsdeel onderdeel
uitmaakt van de totale rijksbijdrage (lumpsum) aan onderwijsinstellingen.
Geld voor BPV is daarbinnen niet geoormerkt en onderwijsinstellingen hoeven
in hun financiële verantwoordingen niet te specificeren hoeveel ze eraan
hebben uitgegeven. In 2006 bedroeg het totaal van rijksbijdragen aan ROC’s,
AOC’s en vakscholen volgens de begrotingen van de Ministeries van OCW
en LNV € 2703 miljoen en in 2007 € 2746 miljoen.In figuur 2 staan de geldstromen bij BPV weergegeven.De ministeries betalen de kenniscentra en onderwijsinstellingen voor de
publieke taken die zij uitvoeren, onder meer op het gebied van BPV. Ook brancheorganisaties
dragen financieel aan BPV bij. Leerbedrijven betalen hun BBL-leerlingen meestal
salaris, en hun BOL-leerlingen soms stage- en onkostenvergoedingen. Leerbedrijven
ontvangen van de Belastingdienst een fiscale tegemoetkoming als zij mbo-leerlingen
opleiden en daarnaast subsidie van het Ministerie van EZ. Tot slot betalen
leerlingen lesgeld of cursusgeld aan hun onderwijsinstelling en ontvangen
BOL-leerlingen van 18 jaar en ouder studiefinanciering van het Ministerie
van OCW.1.4 Het onderzoekOns onderzoek was erop gericht de kwantitatieve en kwalitatieve knelpunten
rond BPV in beeld te brengen,uit te zoeken hoe die te verklaren zijn, en aanbevelingen
te doen om ze te verminderen of weg te nemen.1.5 LeeswijzerIn dit deel I van het rapport staan onze conclusies en aanbevelingen naar
aanleiding van het onderzoek. Aan het eind van dit deel hebben we ook de reacties
van de ministers, de onderwijsinstellingen en de kenniscentra opgenomen. We
sluiten dit deel af met ons nawoord.Deel II bevat de bevindingen waarop wij de conclusies en aanbevelingen
gebaseerd hebben. Op de website van de Algemene Rekenkamer (www.rekenkamer.nl)
staan de onderzoeksverantwoording en achtergrondinformatie.2 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN2.1 HoofdconclusieBPV is naar ons oordeel te vrijblijvend geregeld voor optimale resultaten.
Voor goede resultaten met BPV is een goede samenwerking tussen alle betrokkenen
van wezenlijk belang. Uit ons onderzoek blijkt dat deze samenwerking in het
stelsel zoals het nu werkt, lang niet altijd vanzelf tot stand komt en ook
lang niet altijd zo goed is als ze zou moeten zijn.Hieronder werken wij deze hoofdconclusie uit in deelconclusies. Deze spitsen
zich toe op belangrijke «relaties» tussen partijen die betrokken
zijn bij BPV.Wij hechten eraan hier op te merken dat wij in de deelconclusies kritische
kanttekeningen plaatsen bij het doen (of nalaten) van de belangrijkste betrokkenen
bij BPV, maar dat dit doen of nalaten vaak wel te begrijpen valt in het licht
van onze hoofdconclusie: dat één en ander te vrijblijvend geregeld
is om optimale resultaten te halen. Waar binnen dit stelsel van partijen vaak
geen duidelijk «doen» wordt gevraagd, is te begrijpen dat zij
bepaalde dingen niet (uit zichzelf) doen, temeer omdat zij ook verder genoeg
om handen hebben.2.2 Kenniscentra en (leerlingen in) leerbedrijvenErkenning van leerbedrijven en contacten met leerbedrijvenKenniscentra zijn vrij om in overleg met brancheorganisaties en onderwijsinstellingen
te bepalen aan welke voorwaarden bedrijven moeten voldoen om leerbedrijf te
worden. BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen tonen zich over het algemeen
tevreden over de kwaliteit van de BPV-plekken die de kenniscentra erkennen.Kenniscentra zijn ook vrij om te bepalen wat ze daarna, als bedrijven
eenmaal erkend zijn, doen om de kwaliteit van de BPV-plekken te bewaken. De
meeste onderzochte kenniscentra leggen hierbij de nadruk op adviseren en ondersteunen,
niet op controleren en afrekenen van leerbedrijven op het niet voldoen aan
de eisen voor erkenning. Wij denken dat dit een goed, constructief uitgangspunt
is, maar menen dat kenniscentra zo nodig wel moeten kunnen overschakelen naar
de rol van controleur. Er zijn aanwijzingen dat kenniscentra daar moeite mee
hebben; zo wordt erkenning zelden geweigerd en stellen de meeste kenniscentra
het niet verplicht dat praktijkopleiders een cursus volgen.Begeleiding van leerlingen door leerbedrijven tijdens
BPVLeerlingen zijn over het algemeen tevreden met de begeleiding die ze op
het leerbedrijf ontvangen. Toch blijven er nog mogelijkheden voor verbetering:
leerlingen klagen bijvoorbeeld relatief vaak over te eenzijdig werk, over
het gebrek aan aansluiting tussen het werk en de opleiding (waardoor ze niet
leren wat ze willen en moeten leren), en over een gebrek aan begeleiding.Positie van allochtone leerlingenOns onderzoek laat relatief lage percentages zien van mogelijke discriminatie
van allochtone leerlingen bij BPV, al is elk geval er één te
veel. Discriminatie lijkt vooral voor te komen als leerlingen een BPV-plek
zoeken, en niet als leerlingen eenmaal op een leerbedrijf zijn aangenomen.
Bij kenniscentra is relatief weinig bekend over het onderwerp «discriminatie»
en de meeste van hen tonen weinig beleidsmatige aandacht voor dit onderwerp.Private activiteiten van kenniscentraDe onderzochte kenniscentra voeren, in wisselende mate, naast hun publieke
taken ook private activiteiten uit. Zij hebben deze activiteiten veelal bij
een afzonderlijke rechtspersoon ondergebracht. De kenniscentra die ook private
activiteiten verrichten, laten deze in alle gevallen door dezelfde buitendienst
vertegenwoordigen die ook voor de publieke taken de externe contacten onderhoudt.
In een enkel geval hebben de buitendienstmedewerkers verkooptargets voor de
private activiteiten.Dit alles samen leidt tot een potentieel belangenconflict omdat kenniscentra
zich bij de uitoefening van hun publieke taken mogelijk laten leiden door
het uitzicht op een private opdracht. Daarnaast beschouwen onderwijsinstellingen
kenniscentra vanwege hun private activiteiten soms als concurrenten, omdat
kenniscentra in private opdrachten onderwijs aanbieden aan het bedrijfsleven
en daarmee op hun terrein komen. Dat wekt wantrouwen bij onderwijsinstellingen,
terwijl beide partijen elkaar voor een goede BPV vooral als bondgenoten zouden
moeten zien.Ook de onderwijsinstellingen voeren private activiteiten uit. Omdat die
geen verband houden met BPV, zijn ze in dit onderzoek buiten beschouwing gelaten.2.3 Onderwijsinstellingen en (leerlingen in) leerbedrijvenRol onderwijsinstellingen voorafgaand aan BPVOnderwijsinstellingen maken weinig gebruik van arbeidsmarktanalyses van
de kenniscentra en nemen ook leerlingen aan in opleidingen waarin heel moeilijk
een BPV-plek te vinden is. Zij informeren leerlingen weinig over het arbeidsmarktperspectief
van een opleiding – terwijl relatief veel leerlingen zeggen dat zij
hier wel informatie over zouden willen krijgen. Daarnaast bieden onderwijsinstellingen
hun leerlingen niet altijd begeleiding bij het zoeken naar een plek. Een reden
om dit niet te doen is, dat leerlingen er dan meer van leren. Voor leerlingen
komt het erop neer, dat het van de visie van de onderwijsinstelling afhangt,
of zij geholpen worden bij het vinden van een BPV-plek of niet. Onderwijsinstellingen
zijn vrij om hierin keuzes te maken, dus doen niets tegen de regels als zij
hun leerlingen hier niet bij helpen. Consequentie is echter wel dat het hierdoor
voor leerlingen onduidelijk is – want per onderwijsinstelling verschillend –
op welke begeleiding zij mogen rekenen bij het vinden van een BPV-plek.Begeleiding leerlingen door onderwijsinstellingen tijdens
BPVOnderwijsinstellingen begeleiden leerlingen in leerbedrijven minder goed
dan ze zouden moeten doen. Het is wettelijk vastgelegd dat onderwijsinstellingen
eindverantwoordelijk zijn voor BPV, maar in de wet is niet aangegeven hoe
zij die verantwoordelijkheid moeten invullen en in welke mate zij leerlingen
op de werkplek dienen te begeleiden. De minder goede begeleiding uit zich
in het feit dat relatief veel leerlingen zeggen dat zij geen vaste begeleider
hebben op school, dat begeleiders soms zelf aangeven niet te kunnen voldoen
aan de normen die hun instellingen hebben voor de begeleiding van leerlingen
(door drukte of doordat zij teveel leerlingen moeten begeleiden), en dat begeleiders
matig op de hoogte zijn van zakelijke aspecten van de BPV (zoals verzekeringen).
BBL-leerlingen krijgen minder begeleiding dan BOL-leerlingen, zonder dat er
goede redenen zijn voor een verschillende begeleiding.Organisatie van de begeleidingOnderwijsinstellingen kunnen er via een aantal organisatorische maatregelen
toe bijdragen dat leerlingen gemakkelijker een plek vinden. Zo blijkt uit
ons onderzoek dat leerlingen minder moeite hebben een plek te vinden, als
hun onderwijsinstelling een maximumnorm hanteert voor het aantal leerlingen
per begeleider. Ook blijkt het voor BOL-leerlingen minder moeilijk een plek
te vinden, als de opleiding werkt met een stagebureau of een andere afzonderlijke
eenheid voor de organisatie van de BPV. Centraal staat wat ons betreft, dat
het vinden van een plek gemakkelijker wordt als een onderwijsinstelling bewust
organisatorische maatregelen treft voor BPV.Positie van allochtone leerlingenIn gevallen van mogelijke discriminatie van leerlingen op hun werkplek,
reageren de meeste BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen door een gesprek
aan te gaan met het leerbedrijf (behalve als de signalen te onduidelijk zijn).
Als leerbedrijven aangeven geen allochtone leerlingen te willen aannemen,
vragen de meeste BPV-begeleiders naar de reden.Informatieverstrekking aan leerbedrijvenDe informatieverstrekking door onderwijsinstellingen aan leerbedrijven
is minder goed dan ze zou moeten zijn, zo blijkt uit ons onderzoek. De instellingen
laten het vaak aan de leerling over om het leerbedrijf in te lichten welke
theoretische kennis, praktische vaardigheden en houding hij binnen het leerbedrijf
moet opdoen. Te vaak is er ook zelfs helemaal niemand die dit aan het leerbedrijf
vertelt. Onderwijsinstellingen melden leerbedrijven ook vaak niet welk eindcijfer
hun leerling heeft gekregen voor zijn BPV. Dat zou wel voor de hand liggen,
omdat onderwijsinstellingen in dat eindcijfer het oordeel van de leerbedrijven
horen te betrekken. Los daarvan hoort bij normale werkverhoudingen, dat leerbedrijven
van de onderwijsinstelling vernemen welk cijfer de leerling voor zijn BPV
heeft gehad.Aansluiting tussen theorie en praktijkDe aansluiting tussen de theorie op de onderwijsinstelling en de praktijk
op het leerbedrijf blijft een lastig thema. Volgens leerlingen sluiten opdrachten
binnen het leerbedrijf niet altijd aan bij de opleiding. Een op de drie leerbedrijven
stelt dat de leerling bij aanvang van de BPV over onvoldoende praktische vaardigheden
beschikt. Kenniscentra stellen dat het de goede kant opgaat, maar dat er nog
wel verbetering mogelijk is. Zo zouden onderwijsinstellingen volgens de kenniscentra
beter kunnen aansluiten bij de bedrijfscycli dan nu (bijvoorbeeld het oogstseizoen
in agrarische beroepen, en de jaarafsluiting in financieel-administratieve
beroepen).Zij hebben hoge verwachtingen van competentiegericht onderwijs, dat in
de periode tot 2010 wordt ingevoerd om te zorgen voor een betere aansluiting
tussen onderwijs en arbeidsmarkt.2.4 Onderwijsinstellingen en kenniscentraInformatieverstrekking over bezetting BPV-plaatsen en
invoering van het BasisRegister OnderwijsNummerOnderwijsinstellingen geven kenniscentra onvoldoende en te late informatie
over de feitelijke en verwachte bezetting van BPV-plekken, zowel voor BOL
als voor BBL. Daardoor is het voor kenniscentra moeilijk om zicht te hebben
op de werkelijke bezetting van BPV-plekken en om toezicht te houden op de
kwaliteit van het leerbedrijf en van de BPV-plek. De invoering
van het BasisRegister OnderwijsNummer (BRON) biedt hier vooralsnog geen oplossing
voor. Met ingang van het schooljaar 2006–2007 is de sector van de beroeps-
en volwasseneneducatie (BVE) waartoe het mbo behoort, gefaseerd overgegaan
op BRON. Dat betekent dat onderwijsinstellingen leerlinggegevens via geautomatiseerde
uitwisselingsprocessen aan de Informatie Beheer Groep (IB-Groep) leveren.1 De IB-Groep levert de geregistreerde gegevens geanonimiseerd
aan andere partijen, zoals de Inspectie van het Onderwijs. Per 1 juli
2007 moesten onderwijsinstellingen hun BPV-registratie voor BBL-leerlingen,
met uitzondering van de gegevens van leerbedrijven, op orde hebben.Kwaliteit en gebruik van openbare registers leerbedrijvenDe informatie over de bezetting van BPV-plekken in de openbare registers
leerbedrijven, die worden bijgehouden door de kenniscentra, is niet compleet
en niet actueel. De verantwoordelijkheid voor het actueel en betrouwbaar houden
van BPV-gegevens ligt bij de kenniscentra, die daarvoor afhankelijk zijn van
informatie die zij van de onderwijsinstellingen of leerbedrijven moeten krijgen.
Het verkrijgen, en het tijdig verkrijgen, van deze informatie is niet afdwingbaar.
De informatie van de onderwijsinstellingen aan de kenniscentra over de bezetting
van de BPV-plekken is ontoereikend.Waarschijnlijk (mede) doordat de registers niet compleet en niet actueel
zijn, gebruiken leerlingen en onderwijsinstellingen ze relatief weinig om
een BPV-plek te vinden, en is de match tussen aanbod en vraag niet optimaal.
Er zijn aanwijzingen dat het bij BOL voorkomt dat leerlingen op niet-erkende
BPV-plekken werken. Ook dat kan samenhangen met tekortkomingen in de informatie
in de openbare registers.2.5 Rijk, onderwijsinstellingen en kenniscentraAansturingHet Ministerie van OCW laat de uitvoerende partijen goeddeels vrij om
te bepalen hoe ze BPV invullen. Signalen uit het verleden – zoals naar
aanleiding van de evaluatie van de Wet educatie beroepsonderwijs (WEB) van
zes jaar geleden (Stuurgroep Evaluatie WEB, 2001) – dat aan deze vrijheid
ook nadelen kleven, hebben hier niets in veranderd.BekostigingHet ministerie kan de bekostiging van het mbo niet gebruiken om te sturen
op goede resultaten van BPV, want de onderwijsinstellingen en de kenniscentra
worden via een lumpsum bekostigd. In de berekening van de lumpsum zitten wel
elementen die een sturende werking hebben, maar die gaan voor BPV mogelijk
juist in de verkeerde richting. Een voorbeeld: voor onderwijsinstellingen
wegen BOL-leerlingen voor 100% mee en BBL-leerlingen voor 35%;
bij de kenniscentra zijn de verhoudingen precies andersom. De bekostiging
brengt hierdoor het risico met zich mee dat onderwijsinstellingen onevenredig
meer aandacht besteden aan BOL-leerlingen, en kenniscentra meer aan BBL-leerlingen.Toezicht en controleIn zijn toezicht op onderwijsinstellingen kijkt het Ministerie van OCW
slechts in beperkte mate naar BPV, en het toezicht op de kenniscentra staat
nog in de kinderschoenen. Datzelfde geldt voor de controle op de scheiding
tussen publieke en private activiteiten van kenniscentra. Bij de onderwijsinstellingen
kijkt de auditdienst van de Ministeries van OCW en LNV hier wel naar. Er is
in onze ogen bij de kenniscentra evenzeer reden dit te controleren
als bij de onderwijsinstellingen, maar dit gebeurt niet en er is ook nog geen
beleid voor ontwikkeld.2.6 AandachtspuntenIn dit rapport hebben wij het beeld geschetst dat wij op basis van ons
onderzoek hebben gekregen van hoe BPV in de praktijk verloopt. Voor goede
prestaties van het stelsel als geheel is het van belang dat partijen goed
samenwerken. Uit ons onderzoek blijkt dat die samenwerking op dit moment niet
vanzelf tot stand komt.Hierbij willen wij de betrokken partijen – de staatssecretaris van
OCW, de onderwijsinstellingen, de kenniscentra, maar ook hun branche- en koepelorganisaties –
vragen te bezien welke verbeteringen nodig zijn, als zij het met onze conclusies
eens zijn. Daarbij past het bij de huidige constellatie – een grote
mate van vrijheid voor de betrokken partijen – dat partijen zelf bepalen
welke verbeteringen dat moeten zijn. Wij merken in dit verband op, dat vrijheid
hier in de richting gaat van vrijblijvendheid, doordat ze niet vergezeld lijkt
te gaan van een voldoende besef van verantwoordelijkheid voor een goede invulling
van die vrijheid. Wij roepen de staatssecretaris, als stelselverantwoordelijke,
op erop toe te zien dat alle betrokkenen hun verantwoordelijkheid nemen om
hun vrijheid goed in te vullen.Het zou volgens ons wenselijk zijn, als partijen zich in hun beraadslagingen
zouden buigen over de volgende vragen:• Zijn verbeteringen in het toezicht vanuit het ministerie nodig
en mogelijk?• Zijn de kenniscentra adviseur, controleur of beide? Op welke manier
zouden kenniscentra moeten toezien op de kwaliteit van hun leerbedrijven?• Is het wenselijk dat kenniscentra verkooptargets hanteren voor
buitendiensten die zowel publieke als private activiteiten uitvoeren?• Is het wenselijk dat BOL- en BBL-leerlingen verschillend worden
behandeld, bijvoorbeeld in de mate waarin ze begeleid worden?• Op welke wijze zou de arbeidsmarktsituatie voor de onderwijsinstellingen
moeten meespelen bij het aannemen van leerlingen? Wat betekent dit voor de
zorgplicht die onderwijsinstellingen op dit punt krijgen?• Hoe zien onderwijsinstellingen de begeleiding van hun eigen leerlingen
bij BPV, afgezet tegen het landelijke beeld? Is het goed zo, of is er aanleiding
om te veranderen?• Is er voor onderwijsinstellingen aanleiding de contacten met leerbedrijven
en kenniscentra – bijvoorbeeld over de feitelijke bezetting van BPV-plaatsen –
te verbeteren? En komt het voor dat leerlingen BPV doen op niet erkende leerbedrijven?
Als dat zo is: hoe komt het, en wat is eraan te doen?• Zien kenniscentra dat bij hun leerbedrijven discriminatie van allochtone
leerlingen voorkomt? Als dat zo is: kunnen zij daar vanuit hun positie iets
tegen doen?In ons onderzoek hebben wij onderzoeksinstrumenten ontwikkeld om in kaart
te brengen hoe BPV werkt, die ook van nut kunnen zijn voor partijen zelf.
Wij stellen deze graag ter beschikking aan de betrokken partijen, zodat zij
zelf een vinger aan de pols kunnen blijven houden.3 REACTIES BEWINDSLIEDEN EN VELD EN SLOTBESCHOUWINGIn november 2007 heeft de staatssecretaris van OCW mede namens de minister
van LNV haar bestuurlijke reactie gegeven op ons rapport. De MBO Raad heeft
de reacties van de onderwijsinstellingen gebundeld tot één gezamenlijke
reactie, die mede namens de AOC Raad is opgesteld. Van één onderwijsinstelling
(ROC Zadkine) ontvingen we een individuele reactie. Colo heeft de reacties
van de kenniscentra ook gebundeld tot één gezamenlijke reactie.Hieronder beginnen we met de algemene opmerkingen uit de reacties. Vervolgens
geven we per onderwerp in ons rapport een samenvatting van de reacties (de
volledige tekst van de reacties is te vinden op onze website www.rekenkamer.nl).1 Waar wij daar aanleiding toe zien, sluiten we de samenvatting
van de reacties af met een nawoord.3.1 Algemene opmerkingen3.1.1 Staatssecretaris van OCWDe staatssecretaris van OCW vindt ons onderzoek van belang, omdat ze praktijkleren
als zodanig van belang vindt. Zij stelt dat het onderzoek zich richt op het «formele»
praktijkleren (de BPV) en niet op allerlei vormen van beroepsoriëntatie
en op kortdurende stages. De staatssecretaris beschouwt het onderzoek als
een waardevolle bijdrage aan de verdere, succesvolle implementatie van competentiegericht
onderwijs in het mbo en aan de wijze waarop partijen daarbij samenwerken.De staatssecretaris is het met ons eens dat er verbeteringen in de BPV
mogelijk zijn en ze stelt dat een betere werking van het stelsel rondom het
praktijkleren noodzakelijk is. Voor dit moment om een goede kwaliteit van
de BPV te waarborgen, maar vooral voor straks als de economie minder gunstig
is. De staatssecretaris tekent hierbij aan dat conflicten in het systeem van
de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt zijn «ingebakken»
en dat er altijd sprake zal zijn van een bepaalde mismatch. Dit betekent echter
niet dat het systeem niet zo goed als mogelijk zou moeten functioneren.De staatssecretaris vindt in het onderzoek geen aanleiding om grootschalige
wijzigingen aan te brengen in taken en verantwoordelijkheden van partijen,
hoewel er in de dagelijkse praktijk wel onduidelijkheid bestaat over die verantwoordelijkheidsverdeling.
De staatssecretaris wil over een aantal onderwerpen afspraken maken, en die
vastleggen in het bestuursakkoord dat zij begin 2008 wil afsluiten met de
MBO Raad en Colo. Deze punten zullen in elk geval de kwaliteit van de begeleiding
van de leerling betreffen, en de kwaliteit van de ondersteuning van de leerbedrijven.De staatssecretaris geeft aan dat in juni 2007 in het bestuurlijk arrangement
rond de invoering van competentiegericht onderwijs met onder meer de MBO Raad,
de AOC Raad en Colo al een heldere beschrijving stond van taken en verantwoordelijkheden
van onderwijsinstellingen, kenniscentra, leerbedrijven en leerlingen. Het
wetsvoorstel Deregulering en Administratieve Lastenverlichting (DAL) verandert
en verduidelijkt een aantal zaken rondom BPV (het wetsvoorstel ligt ter behandeling
bij de Tweede Kamer):• de onderwijsinstelling is eindverantwoordelijk voor het vinden
van BPV-plaatsen voor haar leerlingen. Deze aanscherping is nodig
omdat het tot nu toe blijkbaar niet voldoende helder was wie eindverantwoordelijk
is;• de kenniscentra moeten een kwaliteitszorgsysteem voor de BPV gaan
inrichten. De daadwerkelijke beoordeling (erkenning) van leerbedrijven zal
voortaan in principe nog slechts eenmaal per vier jaar plaatsvinden. Indien
daartoe aanleiding is, kan een kenniscentrum leerbedrijven ook tussentijds
controleren, volgens het wetsvoorstel;• de handtekening van het betrokken kenniscentrum op de BPV-overeenkomst
vervalt, omdat onderwijsinstellingen in principe zelf kunnen en moeten controleren
of een bedrijf erkend is. De informatievoorziening voor de kenniscentra zal
straks verlopen via het onderwijsnummer.3.1.2 MBO RaadDe MBO Raad schrijft in haar reactie dat haar leden de problemen met begeleiding
en communicatie herkennen, en dat deze punten al eerder door de sector actief
zijn aangepakt. Beide onderwerpen komen ook terug in haar actieplan voor verbetering
van de kwaliteit van het onderwijs: Tien punten voor goed
mbo (25 april 2007). De instellingen hebben zich aan deze doelstellingen
gecommitteerd.De MBO Raad mist in ons onderzoek de recente veranderingen in het mbo
als context: het competentiegerichte onderwijs waarin het praktijkleren centraal
staat. Deze ontwikkeling heeft een groot effect op BPV, op de relatie tussen
onderwijs en bedrijfsleven, en op de aansluiting tussen theorie en praktijk.
Het competentiegerichte onderwijs biedt concrete oplossingen voor een deel
van de problematiek die de Algemene Rekenkamer signaleert, aldus de MBO Raad.
In het implementatieproces van het competentiegerichte onderwijs de komende
tijd is versterking van BPV namelijk een van de hoofdelementen.De MBO Raad stelt vast dat de onderwijsinstellingen niet op beleidsniveau
of bestuurlijk niveau in het onderzoek hebben kunnen participeren. Hierdoor
is naar de mening van de MBO Raad de visie van de instellingen onderbelicht
gebleven. De Algemene Rekenkamer heeft vragen gesteld aan de BPV-begeleiders
van de instellingen, maar deze groep heeft volgens de MBO Raad geen zicht
op alle processen binnen de onderwijsinstelling, waardoor het rapport slechts
een deel van het verhaal beschrijft. De MBO Raad vindt dat wij conclusies
trekken die we op basis van onze informatie over de onderwijsinstellingen
niet konden trekken.De MBO Raad vindt verder, dat in het onderzoek geen onderscheid wordt
gemaakt tussen de wettelijk verplichte BPV en het praktijkleren in bredere
zin (een stage, projectopdrachten of praktijksimulatie). De MBO Raad vindt
het essentieel om dit onderscheid te maken, omdat BPV aan een aantal wettelijke
eisen moet voldoen (er moet bijvoorbeeld een BPV-overeenkomst zijn en de BPV
moet plaatsvinden in een erkend leerbedrijf). Aan stage en praktijkleren zijn
geen wettelijke criteria verbonden. Doordat in het rapport geen onderscheid
is gemaakt tussen BPV en stage of praktijkleren, zijn de antwoorden in de
ogen van de MBO Raad onvoldoende betrouwbaar voor het trekken van conclusies.De MBO Raad vindt dat de staatssecretaris de verantwoordelijkheden van
de bij BPV betrokken partijen helder uiteengezet heeft in een brief van 6 oktober
2006 aan onderwijsinstellingen en kenniscentra: de kenniscentra moeten zorgen
voor voldoende geaccrediteerde bedrijven, de scholen voor het
vinden van BPV-plaatsen voor hun leerlingen (die op dat punt ook zelf een
inspanningsverplichting hebben) en voor begeleiding van leerlingen.3.1.3 ColoColo en de kenniscentra vinden dat onze conclusies en aanbevelingen bijdragen
aan het verbeteren van BPV. De kenniscentra onderschrijven ons oordeel dat
BPV te vrijblijvend is geregeld voor optimale resultaten.Het bestuurlijk arrangement van juni 2007, waarnaar ook de staatssecretaris
in haar reactie verwijst, verschaft volgens de leden van Colo duidelijkheid
over de taakverdeling en voorziet in een goede inrichting van BPV met en in
de leerbedrijven. Colo acht het noodzakelijk dat het Ministerie van OCW erop
toeziet dat vrijblijvendheid wordt vermeden, zodat partijen beter gaan samenwerken
om BPV te verbeteren. Daarvoor dient volgens Colo het Ministerie van OCW de
verantwoordelijkheidsverdeling uit het bestuurlijk arrangement expliciet in
wetgeving op te nemen.Voor een goede inrichting en uitvoering van BPV is de inzet van leerbedrijven
cruciaal. Het belang van de inzet en betrokkenheid van leerbedrijven zal met
de implementatie van competentiegericht beroepsonderwijs bovendien alleen
maar groter worden. Reden om de rol van leerbedrijven en de ondersteuning
aan leerbedrijven door kenniscentra explicieter in te richten. De kenniscentra
hebben daarom in het najaar van 2007 een programmamanager ondersteuning leerbedrijven
aangesteld die met de kenniscentra werkt aan verbetering van de ondersteuning
van leerbedrijven, zodat leerbedrijven hun opleidingsfunctie in het mbo nog
beter gestalte kunnen geven.Wij stellen het onderzoeksinstrumentarium dat wij ontwikkeld hebben om
BPV in kaart te brengen ter beschikking aan betrokken partijen. De kenniscentra
maken graag gebruik van dit aanbod.3.1.4 ROC ZadkineROC Zadkine vindt dat ons rapport een heldere samenvatting geeft van de
realiteit, maar worstelt in de praktijk met regelmatig schuivende verwachtingen
van de zijde van de overheid: de ene keer verwacht de overheid dat het ROC
zijn verantwoordelijkheid neemt en samenwerkt met het bedrijfsleven en de
andere keer gaat zij zelf op de bestuursstoel zitten. ROC Zadkine is van mening
dat wij in ons onderzoek vooral door de bril van de overheid hebben gekeken
en dat wij niet zouden moeten suggereren dat regelgeving stringenter moet
worden, maar liever dat een regel kan worden afgeschaft, zoals bijvoorbeeld
de erkenning van een leerbedrijf. Rondom erkenning, aldus ROC Zadkine, bestaan
allerlei regels waardoor bedrijven afhaken en veel leerlingen geen BPV-plaats
kunnen vinden.ROC Zadkine is verbaasd over de verklaringen van knelpunten die wij in
ons rapport noemen. Men stelt dat natuurlijk hier en daar een klachtenregeling
aangepast kan worden, maar dat de praktijk vraagt om permanente verbeteringen
en het iedere keer opnieuw tegen het licht houden van wat men doet. Dat vereist
dat instellingen worden aangesproken op hun eigen verantwoordelijkheid. ROC
Zadkine geeft aan vanzelfsprekend aan de slag te gaan met onze
inzichten, maar wel vanuit het idee dat het ROC een eigen verantwoordelijkheid
heeft.3.1.5 Nawoord Algemene RekenkamerWij zijn verheugd te kunnen vaststellen dat alle partijen er blijk van
geven (een aantal) knelpunten rondom BPV te herkennen en te willen aanpakken.Nawoord bij algemene opmerkingen van de staatssecretarisDe staatssecretaris en wij zijn beiden van mening dat het goed zou zijn
het huidige economisch gunstige tij aan te grijpen om de nodige verbeteringen
tot stand te brengen, en er zo voor te zorgen dat BPV ook periodes van economisch
minder gunstig tij aankan.Nawoord bij algemene opmerkingen van de MBO RaadWij stellen vast dat de MBO Raad op een aantal punten kritiek op ons onderzoek
heeft: de context van het competentiegericht onderwijs zou er onvoldoende
in zijn meegenomen, de onderwijsinstellingen zouden niet op beleidsniveau
of bestuurlijk niveau in het onderzoek hebben kunnen participeren en er zou
geen onderscheid worden gemaakt tussen BPV met alle wettelijke eisen die daaraan
worden gesteld en allerlei andere vormen van praktijkleren.Wij willen op deze kritiek de volgende reactie geven:• In ons onderzoek hebben wij vragen gesteld aan leerlingen, scholen,
kenniscentra en leerbedrijven aan de hand van een selectie van opleidingen
die deels wel en deels niet geschoeid waren op de leest van het competentiegerichte
onderwijs. Daardoor voldoet het aan onze doelstelling om in dit onderzoek
een beeld te geven van de geldende praktijk rond BPV en daaruit lessen te
trekken voor de toekomst.• Met dit onderzoek wilden wij zicht krijgen op mogelijke knelpunten
in de praktijk van BPV, daarom hebben wij onze vragen gericht aan het adres
van de BPV-begeleiders op de scholen. Nadere bevraging van het beleids- en
bestuurlijk niveau zou ons beeld inderdaad verder hebben kunnen invullen.
Wij zijn overigens niet zonder meer bereid om de MBO Raad te volgen in haar
inschatting dat de gemiddelde BPV-begeleider slecht op de hoogte is van de
beleidsaspecten en bestuurlijke aspecten van BPV.• Wij hebben in onze vragen aan BPV-begeleiders, kenniscentra en
leerbedrijven tijdens ons onderzoek steeds duidelijk aangegeven, dat het ons
om BPV ging en niet om andere vormen van praktijkleren. Het lijkt ons onwaarschijnlijk
dat dit op grote schaal verkeerd begrepen is, ook omdat de antwoorden van
verschillende groepen betrokkenen vaak in dezelfde richting wijzen: dat is
bij BPV-begeleiders en leerlingen bij voorbeeld het geval.3.2 Kenniscentra en (leerlingen in) leerbedrijven3.2.1 Erkenning van leerbedrijven en contacten met
leerbedrijvenDe staatssecretaris van OCW stelt vast dat kenniscentra tegelijkertijd
adviseur en controleur zijn en zij vindt dit ook wenselijk. Door regelmatig
contact te houden met het leerbedrijf voor ondersteuning kan het kenniscentrum
ook de kwaliteit van BPV bewaken. Met het wetsvoorstel DAL zijn stappen gezet
om de erkenning te vereenvoudigen en de ondersteuning van leerbedrijven te
verbeteren. Op basis van de evaluatie van de bestandsopname onder alle kenniscentra
door de inspectie (zie § 5.3 in deel 2) zal ook de
kwaliteit van de erkenning van de leerbedrijven opnieuw bekeken worden en
zo nodig in het toezichtskader aangescherpt worden.De MBO Raad vindt het zorgelijk dat de helft van de ondervraagde praktijkopleiders
geen cursus bij het betreffende kenniscentrum heeft gevolgd, zoals blijkt
uit de enquête onder leerbedrijven. Als een instelling signaleert dat
de praktijkbegeleiders onvoldoende gekwalificeerd zijn en de erkenning desondanks
niet wordt ingetrokken zal de instelling, vanuit haar integrale verantwoordelijkheid
voor BPV, de conclusie moeten trekken dat het langer benutten van de BPV-plaats
niet verantwoord is, aldus de MBO Raad.Volgens Colo kan de Algemene Rekenkamer niet stellen dat er aanwijzingen
zijn voor de moeite die kenniscentra hebben met het schakelen tussen de rol
van adviseur en controleur. Wij leiden dit af uit het feit dat erkenningen
zelden worden geweigerd en uit het feit dat praktijkopleiders bij leerbedrijven
niet verplicht zijn een cursus te volgen. Colo zet hier tegenover dat in het
afgelopen jaar ruim 13 000 erkenningen zijn ingetrokken of geweigerd.
Redenen hiervoor waren onvoldoende mogelijkheden voor BPV bij het leerbedrijf,
een praktijkopleider die de scholingsaanwijzing niet heeft opgevolgd of is
vertrokken, de wens van het leerbedrijf om geen leerlingen meer op te leiden,
of een wijziging in of beëindiging van werkzaamheden van het leerbedrijf
door fusie, overname of sluiting.Over de praktijkopleiderscursus stelt Colo dat de evaluatie van de WEB
in 2001 weliswaar tot het advies leidde om praktijkopleiders te certificeren
met het oog op de kwaliteit van de BPV voor BBL, maar dat dit niet is omgezet
in wet- en regelgeving. Belangrijker is volgens Colo dat het verplicht volgen
van die cursus geen garantie is voor kwaliteit. Het gaat er om dat de praktijkopleider
over de juiste kwalificaties beschikt. Dat is een vast aandachtspunt bij de
erkenning en bij de tussentijdse bezoeken aan leerbedrijven. In hun beide
rollen richten opleidingsadviseurs zich op verbetering en bewaking van de
kwaliteit van leerbedrijven en gaan zij de dialoog aan over het benutten en
ontwikkelen van medewerkers. Leerlingen die BPV volgen krijgen daarbij nadrukkelijk
aandacht. In het verlengde daarvan wordt ook (via diverse kanalen) gevolgd
en bewaakt of het bedrijf ook als leerbedrijf voldoende presteert.Nawoord Algemene RekenkamerWij merken op dat de staatssecretaris en Colo de combinatie van de rol
van adviseur en controleur niet als mogelijk dilemma zien, en dat Colo en
de MBO Raad er verschillend over denken of praktijkopleiders op de leerbedrijven
een cursus zouden moeten volgen. Colo stelt terecht vast dat niet in wet-
en regelgeving verankerd is dat praktijkopleiders «gecertificeerd»
zouden moeten zijn.Intrekking van erkenningen, zo bleek uit ons onderzoek, gebeurt in de
overgrote meerderheid van de gevallen op verzoek van de betreffende leerbedrijven –
bijvoorbeeld vanwege fusies, sluiting van bedrijven of omdat bedrijven zelf
met BPV willen stoppen.3.2.2 Begeleiding van leerlingen door leerbedrijven
tijdens BPVDe staatssecretaris van OCW stelt dat de rol van de praktijkbegeleider
van het leerbedrijf bijzondere aandacht vraagt, omdat van hem of haar binnen
het competentiegericht onderwijs steeds vaker een andere (en soms grotere)
bijdrage wordt verwacht. School, leerbedrijf en kenniscentrum zullen
zich gezamenlijk moeten inspannen om de praktijkbegeleider verder toe te rusten
voor deze taak. De staatssecretaris ziet op dit punt geen reden voor nadere
bepalingen vanuit de overheid.Leerlingen zijn minder tevreden over de inhoud en aansluiting van BPV
op het onderwijsprogramma. Het is primair aan de instelling om de inhoudelijke
aansluiting van het curriculum en BPV te verbeteren, aldus de staatssecretaris.
Deze aansluiting wordt bewaakt door het toezicht van de inspectie op de onderwijsinstellingen
en de kenniscentra, en door dat toezicht wordt ook verbetering in de aansluiting
gestimuleerd. 3.2.3 Positie van allochtone leerlingenDe onderzoeksresultaten geven weinig aanleiding om extra actie te ondernemen
voor het voorkomen en tegengaan van discriminatie, aldus de staatssecretaris,
maar dit blijft desondanks een belangrijk punt van aandacht. Leerlingen die
zich gediscrimineerd voelen, kunnen hiervoor in eerste instantie bij hun onderwijsinstelling
terecht en in tweede instantie bij de Inspectie van het Onderwijs, die signalen
natrekt over mogelijke risico’s voor de kwaliteit van het onderwijs.
Het betreffende kenniscentrum moet op de hoogte worden gesteld om er een gesprek
over te kunnen voeren met het leerbedrijf. De leerling kan natuurlijk ook
terecht bij de lokaal en regionaal werkende antidiscriminatiebureaus en -meldpunten.Colo merkt op dat het onderzoek relatief lage percentages van mogelijke
discriminatie van allochtone leerlingen bij BPV laat zien, en dat daarbij
niet is onderzocht of leerlingen die zich gediscrimineerd voelen ook echt
gediscrimineerd zijn. Discriminatie komt voor, maar gebrek aan een diploma
en/of motivatie, beperkte omgangsvormen, slechte taalbeheersing of de wijze
van solliciteren blijken veel bepalender te zijn voor het weigeren van leerlingen
dan etniciteit. Colo vindt het essentieel dat onderwijsinstellingen hun leerlingen
beter begeleiden naar en tijdens BPV, door hen te sterken in hun zelfvertrouwen,
hen te socialiseren (werkritme, omgangs- en beleefdheidvormen), en hen te
oriënteren op het beroep voordat zij in contact treden met de werkgever.
Uit de conclusies van de Algemene Rekenkamer blijkt dat op dit punt nog veel
winst is te behalen, volgens Colo.Kenniscentra herkennen zich overigens niet in onze conclusie dat ze weinig
beleidsmatige aandacht voor discriminatie zouden hebben. Verschillende kenniscentra
werken met een diversiteitsbeleid mede gebaseerd op onderzoek naar discriminatie.
Er wordt specifiek geworven naar allochtone opleidingsadviseurs en praktijkopleiders.
Steeds meer bedrijven van etnische ondernemers worden betrokken bij het beroepsonderwijs,
onder meer via speciale projecten in de vier grote steden, zodat ook dit potentieel
aan leerbedrijven steeds beter benut wordt. Indien kenniscentra klachten ontvangen
over (vermeende) discriminatie, zal de opleidingsadviseur altijd contact opnemen
met het desbetreffende leerbedrijf.3.2.4 Private activiteiten van kenniscentraDe staatssecretaris van OCW stelt dat het de kenniscentra vrij staat om –
in afstemming met alle relevante branches, sociale partners en het onderwijsveld –
andere activiteiten uit te voeren dan hun wettelijke taken. De wettelijke
en niet-wettelijke activiteiten, en de daarvoor gebruikte middelen, moeten
duidelijk gescheiden zijn. Dit hebben de kenniscentra ook zo
afgesproken in hun Governance code die in 2007 is ingevoerd. De staatssecretaris
wil met Colo in gesprek over de vraag in hoeverre de kenniscentra de Governance
code naleven. Ze zal daarnaast op basis van de uitkomsten van de bestandsopname
van de inspectie bezien of de regels aangescherpt moeten worden op het punt
van besteding van publieke middelen voor private activiteiten. De staatssecretaris
kondigt aan dat de inspectie in 2008 specifiek aandacht gaat besteden aan
de publieke en private activiteiten van kenniscentra.Colo vindt dat wij onterecht de conclusie trekken dat er een potentieel
belangenconflict is omdat kenniscentra zich bij de uitoefening van hun publieke
taken mogelijk laten leiden door het uitzicht op een private opdracht. Colo
stelt dat wij deze conclusie niet kunnen staven met feiten en ons vooral baseren
op signalen van onderwijsinstellingen, die in het onderzoek niet onderbouwd
worden. De kenniscentra hebben eind 2006 hun gezamenlijke visie op de scheiding
tussen publiek en privaat vastgelegd in een eigen Governance code, waaraan
zij zich allemaal hebben gecommitteerd. Het jaar 2007 geldt als invoeringsjaar
en in 2008 moeten kenniscentra eraan voldoen. Een onafhankelijke monitorcommissie
ziet toe op invoering en naleving van de code. De Governance code geeft zowel
naar letter als geest het vertrouwen dat kenniscentra per 1 januari 2008
publieke en private activiteiten op heldere en strikte wijze hebben gescheiden.
Colo vindt het overigens niet wenselijk dat een kenniscentrum verkooptargets
hanteert voor buitendiensten die zowel publieke als private activiteiten uitvoeren.Colo maakt namens zijn leden bezwaar tegen onze constatering dat onderwijsinstellingen
de kenniscentra vanwege hun private activiteiten soms als concurrenten beschouwen
en tegen het feit dat deze gevoelens in het onderzoek betrokken zijn. Deze
gevoelens worden volgens Colo in een onjuiste context geplaatst en berusten
niet op feiten: kenniscentra begeven zich niet op het terrein van onderwijsinstellingen.
Private activiteiten van kenniscentra betreffen volgens Colo alleen private
cursussen voor praktijkopleiders en die liggen in het verlengde van de wettelijke
taken van kenniscentra. Bovendien begeven ook private takken van onderwijsinstellingen
zich op dezelfde markt als de kenniscentra. Er is dus volgens Colo inderdaad
sprake van concurrentie, maar dan tussen private activiteiten van nevenstichtingen
van kenniscentra en onderwijsinstellingen. Daar kan niemand bezwaar tegen
hebben. De kenniscentra kunnen zich dan ook niet vinden in onze conclusie
dat de private activiteiten van onderwijsinstellingen geen verband houden
met BPV en daarom buiten het onderzoek zijn gelaten.De MBO Raad vindt vermenging van publieke en private activiteiten onwenselijk
en een dubbelrol voor medewerkers van de buitendienst van kenniscentra ook.Nawoord Algemene RekenkamerWij merken over het onderwerp «private activiteiten van kenniscentra»
op dat wij het geven van cursussen aan praktijkopleiders in ons onderzoek
niet hebben opgevat als «private activiteiten» maar als activiteiten
die horen bij de publieke activiteiten. Anders dan Colo stelt, voeren sommige
kenniscentra daarnaast ook private activiteiten uit zoals het geven van vakinhoudelijke
cursussen (zie § 2.5 in deel 2).Het valt ons op, dat de staatssecretaris zich niet uitspreekt over de
vraag of het wenselijk is dat kenniscentra verkooptargets hanteren voor buitendiensten die zowel publieke als private activiteiten uitvoeren.
Colo spreekt zich er wel over uit: men vindt dit niet wenselijk.3.3 Onderwijsinstellingen en (leerlingen in) leerbedrijven3.3.1 Rol onderwijsinstellingen voorafgaand aan BPVDe staatssecretaris van OCW schrijft in haar reactie dat het arbeidsmarktperspectief
op drie manieren een rol speelt bij het aanbieden van mbo-opleidingen:1. Via de kwalificatiestructuur: instellingen kunnen alleen opleidingen
aanbieden als daarvoor kwalificatiedossiers zijn vastgesteld, en die komen
tot stand door intensief overleg tussen onderwijsinstellingen en bedrijfsleven
en na nauwkeurige analyse van de kwalitatieve en kwantitatieve vraag op de
arbeidsmarkt. De kwalificatiestructuur is dus een eerste regulering van het
opleidingenaanbod.2. Via BPV: leerlingen kunnen geen diploma halen als ze geen BPV hebben
gevolgd. De beschikbaarheid van BPV-plaatsen beïnvloedt dus het feitelijke
aanbod aan opleidingen en is in veel gevallen dan ook een indicator van het
toekomstig arbeidsmarktperspectief.3. Via de zorgplicht die instellingen krijgen in het wetsvoorstel DAL
voor het arbeidsmarktperspectief: onderwijsinstellingen moeten bij de besluitvorming
over het starten en beëindigen van opleidingen de «4 M’s»
betrekken: middelen, mensen, methoden en markt. Of er een markt is voor een
opleiding moet immers vooral worden beoordeeld aan de hand van de arbeidsmarktvraag
naar afgestudeerde leerlingen. Met de zorgplicht wil de staatssecretaris van
OCW bewerkstelligen dat onderwijsinstellingen voordat zij een opleiding aanbieden,
goed onderzoeken of hiernaar daadwerkelijk een arbeidsmarktvraag is. Onderwijsinstellingen
kunnen in dit kader gebruik maken van de arbeidsmarktanalyses van de kenniscentra.
Het toezicht op de zorgplicht wordt samen met de Inspectie van het Onderwijs
nader uitgewerkt.De staatssecretaris vindt het ook van belang dat leerlingen zich bewuster
worden van de arbeidsmarktsituatie van bepaalde beroepen. Loopbaanoriëntatie
en -begeleiding (LOB) is daarbij een belangrijk instrument. De staatssecretaris
van OCW geeft aan, dat zij met de scholen afspraken wil maken over hoe zij
LOB invullen en verder professionaliseren. Zij wil deze afspraken vastleggen
in het eerder genoemde bestuursakkoord en afspraken in het kader van het competentiegericht
onderwijs.Het baart de staatssecretaris grote zorgen dat bijna 20% van de
BOL-leerlingen en 11% van de BBL-leerlingen moeite heeft met het vinden
van een werkplek (cijfers uit de MBO-monitor 2007 van JOB). Het baart haar
ook grote zorgen dat het regelmatig voorkomt dat leerlingen zich niet kunnen
inschrijven voor een BBL-opleiding door gebrek aan BPV-plekken en dat de meeste
onderwijsinstellingen het in 2006 zelfs als voorwaarde stelden om aan een
BBL-opleiding te mogen beginnen. De staatssecretaris vindt dit onwenselijke
ontwikkelingen, zeker vanuit het oogpunt van de kwalificatieplicht, het voorkomen
van voortijdig schoolverlaten en het leveren van maatwerk aan leerlingen.
Zij vindt dat het uitgangspunt moet zijn dat iedereen die zich aanmeldt voor
een opleiding in het mbo, BOL én BBL, door de onderwijsinstelling geholpen
wordt bij het vinden van een erkende BPV-plaats. In het wetsvoorstel DAL wordt
helder vastgelegd dat de onderwijsinstelling hiervoor eindverantwoordelijk
is, aldus de staatssecretaris.De MBO Raad treft onvolkomenheden aan in onze teksten over de verhouding
tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt, en meent dat die te verklaren zijn
door de manier waarop het onderzoek is opgezet. Op bestuurlijk niveau staat
het arbeidsmarktperspectief voor de leerling hoog op de agenda, stellen zij.
Voor opleidingen waar een tekort aan BPV-plaatsen dreigt te ontstaan, hanteren
veel onderwijsinstellingen wachtlijsten.De MBO Raad stelt dat de arbeidsmarktanalyses onvoldoende basis bieden
voor beleid, omdat de werkelijkheid veel complexer is dan een database waarin
vraag en aanbod worden samengebracht. De arbeidsmarktprognoses houden geen
rekening met doorstroom naar een hoger niveau of naar het hbo, zo stelt de
MBO Raad. De beschikbaarheid van BPV-plaatsen valt niet één
op één te vertalen naar het arbeidsmarktperspectief, vanwege
de conjunctuur: in de zorgsector bijvoorbeeld is er op de korte termijn een
tekort aan BPV-plaatsen, terwijl op de middellange termijn een groot tekort
aan instroom van nieuw personeel wordt voorzien. Op basis van kortetermijn-arbeidsmarktprognoses
krijgt het onderwijs regelmatig het verwijt dat er te veel jongeren worden
opgeleid voor een bepaald vak, maar uit de werkgelegenheidscijfers blijkt
dat jongeren in de betreffende opleidingsrichting zeer snel een baan vinden.
Daarbij komt dat het onderwijs te maken heeft met jongeren die hun eigen voorkeur
hebben voor een bepaalde opleiding en met jongeren die nog geen duidelijk
beeld hebben van het beroep waarvoor ze willen worden opgeleid.De MBO Raad zegt dat het onderwijs zich wel verantwoordelijk voelt voor
het arbeidsmarktperspectief voor de leerlingen, ook al gebruikt het onderwijs
de arbeidsmarktprognoses van de kenniscentra niet intensief. Onderwijsinstellingen
organiseren hun opleidingen in toenemende mate van breed naar smal en bouwen
expliciet momenten in voor oriëntatie- en loopbaanbegeleiding om de aansluiting
tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt te verbeteren.Via de bekostiging worden onderwijsinstellingen tot slot nog geprikkeld
om niet teveel BOL-leerlingen aan te nemen, aldus de MBO Raad. Zonder BPV
kunnen leerlingen namelijk geen diploma halen, en diplomabekostiging maakt
onderdeel uit van de bekostigingssystematiek.Colo schrijft dat het tekort aan BPV-plekken weliswaar een van de aanleidingen
was voor het onderzoek, maar dat er van algemene tekorten al langere tijd
geen sprake meer is. Waar er toch nog tekorten zijn, is er sprake van een
kwalitatieve mismatch of is er geen of onvoldoende rekening gehouden met de
arbeidsmarktrelevantie bij het starten, handhaven of uitbreiden van opleidingen.
Colo vindt het in dit verband van belang dat onderwijsinstellingen bij hun
inschrijvingsbeleid meer rekening houden met de landelijke, maar vooral met
de regionale arbeidsmarktvraag, zodat leerlingen meer gaan kiezen voor opleidingen
die arbeidsmarktrelevant zijn en waarvoor voldoende BPV-plekken zijn. Kenniscentra
bieden die informatie, en het is volgens Colo aan het Ministerie van OCW om
voor te schrijven en erop toe te zien dat onderwijsinstellingen hiervan gebruik
maken, zodat het opleidingenaanbod op de arbeidsmarkt afgestemd is en blijft.De kenniscentra zien hierin mogelijkheden tot verbetering. Zij stellen
hun informatie over de landelijke en regionale stage- en arbeidsmarkt beschikbaar
voor de beroepenoriëntatie van leerlingen in het vmbo en in het mbo.
Verder worden aan de gezamenlijke website van de kenniscentra bedrijfsprofielen
en leervragen van leerlingen toegevoegd, om een fijnmazige matching van leerbedrijven
en leerlingen mogelijk te maken.Nawoord Algemene RekenkamerWij stellen vast dat de partijen verdeeld zijn over de vraag op welke
manier en in welke mate de arbeidsmarktsituatie een rol speelt in het handelen
van de onderwijsinstellingen en welke rol die zou moeten spelen. Omdat de
arbeidsmarktanalyses van kenniscentra volgens de MBO Raad onvoldoende basis
bieden voor beleid, laten instellingen ze grotendeels buiten beschouwing.
Dat vinden wij te rigoureus; de analyses geven misschien niet het complete
antwoord op de vraag hoe de arbeidsmarkt voor bepaalde opleidingen eruit ziet,
maar wel een deel daarvan en zijn alleen al daarom voor scholen (een van de)
informatiebronnen waarop zij hun handelen kunnen afstemmen. De staatssecretaris
bevestigt dit, maar laat instellingen vrij in hun keus om ze al dan niet te
gebruiken. Colo daarentegen vindt dat de staatssecretaris dit de instellingen
zou moeten voorschrijven en erop zou moeten toezien dat zij het inderdaad
doen.Wij zijn verheugd dat de staatssecretaris uitspreekt dat instellingen
hun leerlingen waar nodig zouden moeten helpen bij het vinden van een BPV-plek,
en dat dit evenzeer voor BOL-leerlingen geldt als voor BBL-leerlingen.In de bekostigingssystematiek telt inderdaad het aantal diploma’s
mee, zoals de MBO Raad stelt, maar dit is slechts voor 20%. De overige
80% van de bekostiging is gerelateerd aan het aantal deelnemers.3.3.2 Begeleiding leerlingen door onderwijsinstellingen
tijdens BPVDe staatssecretaris van OCW stelt vast dat leerbedrijven en leerlingen
niet erg tevreden zijn over de betrokkenheid en begeleiding van onderwijsinstellingen;
dat blijkt uit ons onderzoek, maar ook uit de MBO Monitor 2007 van JOB. Mbo-leerlingen
zijn over de stage zelf positief, maar de voorbereiding, begeleiding en stageopdrachten
krijgen minder goedkeuring. Een betere afstemming tussen scholen en leerbedrijven
vinden de leerlingen daarom noodzakelijk, zowel voor wat betreft de aansluiting
van de BPV op het onderwijsprogramma als voor de begeleiding door de school
en praktijkbegeleider. De staatssecretaris geeft aan een betere begeleiding
van leerlingen en ondersteuning van leerbedrijven essentieel te vinden om
te komen tot een betere kwaliteit van het praktijkleren. Zij gaat daarvoor
eerst kijken naar onderwijsinstellingen die het op dit punt goed doen en hun
goede voorbeelden verspreiden over alle onderwijsinstellingen. De kwaliteit
van BPV wordt pas echt beter als op het microniveau tussen school, bedrijf
en leerling goed wordt samengewerkt, aldus de bewindslieden.De staatssecretaris van OCW gaat haar inspectie vragen binnen de kaders
van het risicogerichte toezicht expliciet aandacht te besteden aan de begeleiding
van de leerling door de school. De periodieke leerlingenklachtenmonitor van
het JOB kan gebruikt worden om te bepalen of intensiever toezicht noodzakelijk
is op het niveau van de werkvloer. Over de verdere uitwerking hiervan zal
de staatssecretaris overleggen met de instellingen en met de inspectie. De
verantwoordingsinformatie van instellingen en kenniscentra zal hierop worden
toegesneden, zodat deze informatie gebruikt kan worden bij de risicogerichte
werkwijze van de inspectie.De staatssecretaris van OCW geeft aan, dat verschillen in de begeleiding
van BOL- en BBL-leerlingen weliswaar te beredeneren zijn, maar dat het de
vraag is of daar op de juiste manier mee omgegaan wordt. BOL-leerlingen krijgen
meer begeleiding van de instelling dan BBL-leerlingen. Misschien
zouden juist BBL-leerlingen echter meer begeleiding moeten krijgen, omdat
ze minder tijd in de school doorbrengen.De staatssecretaris wil hierover met de onderwijsinstellingen in gesprek
en zal het expliciet meenemen in de afspraken over een betere begeleiding
van leerlingen en leerbedrijven.De MBO Raad is het met ons eens dat er aanleiding is om de begeleiding
van leerlingen te verbeteren en verder te blijven ontwikkelen. De afgelopen
jaren is er in de sector meer aandacht voor de begeleiding gekomen. Dit heeft
enerzijds te maken met de aanpak van voortijdig schoolverlaten en anderzijds
met de invoering van het competentiegerichte onderwijs. Dat laatste moet de
verbinding tussen het beroepsonderwijs en de arbeidsmarkt versterken en de
ruimte voor het onderwijs vergroten om in te kunnen spelen op de ontwikkelingen
op de arbeidsmarkt.Ter ondersteuning van de onderwijsinstellingen heeft de MBO Raad in 2006
een handreiking gepubliceerd: Beroepspraktijkvorming, het
organiseren van interactie. Deze geeft handvatten voor zowel een
betere communicatie met leerlingen en het bedrijfsleven, als voor een betere
begeleiding. Onderwijsinstellingen kunnen deze handreiking gebruiken om het
BPV-beleid vorm te geven, waar nodig te verbeteren en verder te ontwikkelen.De MBO Raad hecht er aan onze conclusies over de begeleiding in historisch
perspectief te plaatsen. In 1996 is de begeleiding van BBL-leerlingen van
de kenniscentra overgegaan naar de onderwijsinstellingen. De financiële
middelen die de kenniscentra voor deze begeleiding ontvingen, zijn volgens
de MBO Raad helemaal wegbezuinigd en niet naar de onderwijsinstellingen gegaan.
De mbo-instellingen, verenigd in de MBO Raad, delen onze conclusie dat de
begeleiding kan worden verbeterd, maar vinden dat daar dan ook financiële
middelen bij horen.De MBO Raad vindt het evident dat BBL-leerlingen minder begeleiding krijgen
dan BOL-leerlingen, omdat de meeste BBL-leerlingen maar een dag in de week
onderwijs volgen, terwijl BOL-leerlingen voltijdsonderwijs volgen. De MBO
Raad vindt het een goed uitgangspunt dat er adequate begeleiding naar rato
moet zijn.Colo stelt vast dat de BOL- en BBL-opleiding opleiden tot dezelfde kwalificatie,
en dat zowel BOL- als BBL-leerlingen optimaal begeleid moeten worden om hun
diploma te kunnen halen. Kenniscentra kunnen leerbedrijven en praktijkopleiders
alleen dan optimaal ondersteunen, als er een tijdige informatie-uitwisseling
is tussen leerbedrijven, onderwijsinstellingen en kenniscentra – daardoor
weten kenniscentra namelijk welke BOL- en BBL-plaatsen zijn ingevuld.Nawoord Algemene RekenkamerHet verheugt ons dat de staatssecretaris in overleg gaat met de onderwijsinstellingen
en inspectie over de vraag hoe de begeleiding van leerlingen kan worden ondergebracht
in het toezicht, en dat de verantwoordingsinformatie hier in de toekomst op
in zal gaan. Ook vinden wij het goed nieuws dat de staatssecretaris de verschillen
in begeleiding van BOL- en BBL-leerlingen op de agenda wil zetten.De invoering van de WEB met ingang van 1996 betekende een taakverzwaring,
omdat onderwijsinstellingen voortaan ook BBL-leerlingen moesten begeleiden
bij hun BPV. Wij hebben de mate van financiële compensatie hiervoor niet
onderzocht.3.4 Onderwijsinstellingen en kenniscentra3.4.1 Informatieverstrekking over bezetting BPV-plaatsen
en invoering van het BasisRegister OnderwijsNummerDe staatssecretaris van OCW wijst er in haar reactie op het onderzoek
op, dat met de invoering van het wetsvoorstel DAL de «vierde handtekening»
op de praktijkovereenkomst wordt afgeschaft. De onderwijsinstellingen zullen
in de toekomst via BRON tijdige en betrouwbare informatie aan de kenniscentra
moeten verschaffen over de bezetting van BPV-plekken in BOL en BBL. Overigens
zal pas als de informatievoorziening tussen de kenniscentra en de onderwijsinstellingen
op orde is, de vierde handtekening worden afgeschaft. De staatssecretaris
ziet geen aanleiding om op dit punt extra afspraken te maken.De staatssecretaris meldt nog, dat de koppeling tussen BRON en de website
www.stagemarkt.nl niet in januari 2008 gereed zal zijn, maar op zijn vroegst
halverwege 2009. Via deze koppeling moet er inzicht komen in de beschikbaarheid
van BPV-plekken.De MBO Raad geeft aan te verwachten dat de informatiestromen over de bezetting
van BPV-plaatsen goed zullen verlopen wanneer BRON volledig operationeel is.Colo schrijft dat de kenniscentra bezorgd zijn over de signalen dat de
koppeling tussen BRON en de website stagemarkt.nl wordt uitgesteld naar 2009.
Colo verzoekt het Ministerie van OCW dan ook dringend om conform afspraken
prioriteit te geven aan de gegevensuitwisseling tussen onderwijsinstellingen
en kenniscentra, zodat de koppeling tussen BRON en stagemarkt.nl in het voorjaar
van 2008 wordt gerealiseerd.Nawoord Algemene RekenkamerWij constateren dat de staatssecretaris en de MBO Raad erop vertrouwen
dat BRON ertoe zal leiden dat informatie over de bezetting van BPV-plaatsen
goed wordt uitgewisseld. Wij hebben in ons rapport aangegeven wat er volgens
ons nog moet gebeuren voordat de informatie-uitwisseling via BRON op dit punt
echt een vervanging van de vierde handtekening kan zijn. We vinden het een
goede zaak dat de staatssecretaris bevestigt dat de vierde handtekening pas
wordt afgeschaft als de informatievoorziening op orde is.3.4.2 Kwaliteit en gebruik van openbare registers
leerbedrijvenDe MBO Raad merkt in haar reactie op, dat – doordat in de vragen
in het onderzoek geen onderscheid is gemaakt tussen de wettelijk verplichte
BPV en andere vormen van praktijkleren en stages – niet meer valt na
te gaan of de leerlingen die volgens het onderzoek op niet erkende BPV-bedrijven
zitten, daar voor BPV zitten of voor een stage of andere vorm van praktijkleren.
In het eerste geval moet het leerbedrijf erkend zijn, in het tweede geval
niet.Colo geeft aan dat de kenniscentra op basis van een eerste verkennend
onderzoek schatten dat leerlingen in ongeveer 10% tot 20% van
de gevallen werken op BPV-plekken bij niet-erkende leerbedrijven. Het is de verantwoordelijkheid van de onderwijsinstelling om te garanderen dat
de leerling een BPV-plek in een erkend leerbedrijf wordt aangeboden. Het nieuwe
registratiesysteem met de gegevensuitwisseling via BRON, ondersteunt het erkenningsbeleid
van kenniscentra en moet leiden tot het uitsluitend uitvoeren van BPV bij
erkende leerbedrijven. BPV-overeenkomsten kunnen dan namelijk slechts worden
afgesloten als het bedrijf een erkend leerbedrijf is. Daarmee wordt ook recht
gedaan aan de erkende, veelal ervaren, leerbedrijven die geregistreerd staan
en die daarmee hebben aangegeven leerlingen te willen opleiden. Als de leerbedrijven
te lang niet benut worden, zullen ze afhaken. Vanuit deze achtergrond zullen
de kenniscentra ook de komende periode de gezamenlijke website stagemarkt/leerbanen.nl
met daarop erkende leerbedrijven nog meer onder de aandacht brengen.Het belangrijkste is volgens Colo een complete en actuele gegevensuitwisseling
van BPV-informatie tussen onderwijsinstellingen en kenniscentra. Ons onderzoek
geeft aan dat kenniscentra onvoldoende en te late informatie over de feitelijke
en verwachte bezetting van BPV-plekken, zowel voor BOL als BBL, ontvangen
van de onderwijsinstellingen. De gegevensuitwisseling is essentieel voor het
inzicht in de beschikbare stageplaatsen, het optimaal functioneren van stagemarkt.nl
en voor een goede werking van de registers van de kenniscentra die immers
een fijnmazige matching van leerbedrijven en leerlingen mogelijk moet maken.Nawoord Algemene RekenkamerWij merken op dat niet alleen leerlingen zelf, maar ook hun BPV-begeleiders
op de instellingen in antwoord op onze vragen stelden dat er leerlingen zijn
die op niet-erkende bedrijven zitten. Dit was voor ons aanleiding de onderwijsinstellingen
te vragen dit voor hun eigen situatie nader te onderzoeken: komt het voor
dat leerlingen BPV doen op niet-erkende leerbedrijven en als dat zo is, hoe
komt het en wat is eraan te doen? Wij nemen op basis van deze signalen dus
niet voetstoots aan dat het zo is, maar vinden de signalen wel ernstig genoeg
om instellingen aan te bevelen dit nader te onderzoeken.3.5 Rijk, onderwijsinstellingen en kenniscentra3.5.1 Aansturing, toezicht en controleDe staatssecretaris van OCW vindt onze conclusie dat het toezicht op BPV
bij onderwijsinstellingen beperkt is, niet juist. Zij geeft aan dat dit onderdeel
uitmaakt van het waarderingskader van de inspectie. In haar onderzoeksverslagen
van 2004/2005 en van 2005/2006 is gerapporteerd over themaonderzoeken op dit
terrein. De staatssecretaris beaamt dat het toezicht op BPV bij de kenniscentra
in de kinderschoenen staat: daar is nog geen wettelijke basis voor. Op basis
van een convenant heeft de inspectie de afgelopen anderhalf jaar in een bestandsopname
wel alle kenniscentra onderzocht. Het toezicht wordt voortgezet op basis van
een convenant met Colo en de inspectie, totdat het wettelijk is geregeld.De staatssecretaris meent dat er aanleiding is om met alle relevante partijen
in het veld te bekijken, op basis van een evaluatie van de bestandsopname,
waar een aanscherping van de toezichtkaders (voor instellingen en kenniscentra)
is gewenst. Zij denkt daarbij aan de volgende onderwerpen:• aannamebeleid onderwijsinstellingen van leerlingen;• begeleiding van leerlingen en ondersteuning van leerbedrijven door
onderwijsinstellingen (en verschillen daarin tussen BOL en BBL);• formuleren van de kwalitatieve en kwantitatieve criteria waaraan
de opbrengst van de kenniscentra moet voldoen met betrekking tot geaccrediteerde
leerbedrijven en verantwoordingsinformatie hierover;• zorgplicht voor het arbeidsmarktperspectief.De MBO Raad vindt dat wij terecht constateren dat er veel onduidelijkheden
bestaan over de verschillende rollen en taken. Vooral het in stand houden
van die onduidelijkheden heeft de afgelopen jaren tot spanningen geleid tussen
bijvoorbeeld onderwijsinstellingen en de kenniscentra. De overheid had volgens
de MBO Raad de juiste kaders moeten schetsen, de onderlinge taakverdeling
moeten vastleggen en het toezicht hierop moeten organiseren.Colo schrijft in zijn reactie dat het Ministerie van OCW, als stelselverantwoordelijke,
aanvullend op heldere wetgeving concrete afspraken moet maken met onderwijsinstellingen
en kenniscentra over welke resultaten en prestaties zij moeten realiseren.
Het ministerie moet daarop gericht toezicht laten uitoefenen. Het Ministerie
van OCW gaat dit doen in strategische akkoorden. Colo noemt het nemen van
maatregelen door het ministerie of het (gedeeltelijk) stopzetten van de bekostiging
logische consequenties van het niet maken of niet nakomen van afspraken en
wettelijke taken.3.5.2 BekostigingDe staatssecretaris van OCW geeft in haar reactie aan dat bekostiging,
naast wet- en regelgeving, een van de instrumenten is die de overheid gebruikt
om maatschappelijke doelstellingen te realiseren. Van een bekostigingsmodel
gaat altijd een bepaalde stimulerende werking uit. De werking wordt bepaald
door de inrichting van het model en de beleidscontext waarbinnen het model
functioneert. Die context ondergaat voor dit beleidsterrein tot 2010 een ingrijpende
verandering als gevolg van de invoering van het competentiegericht onderwijs.
Om die reden worden de bekostigingsmodellen voor het mbo en voor de kenniscentra
in de komende jaren aangepast. Centraal daarbij staat de vraag naar een optimale
inrichting van de zogenaamde «incentivestructuur». De staatssecretaris
van OCW geeft aan onze bevindingen op dit punt te zullen meenemen in haar
afwegingen.3.6 Slotbeschouwing Algemene RekenkamerRondom rollen en verantwoordelijkheden is nu meer duidelijk dan enkele
jaren geleden, vinden alle partijen. Toch valt ons in de reacties op ons onderzoek
op, dat partijen elkaar in hun reacties op belangrijke punten de zwartepiet
toeschuiven. De reacties laten verdeeldheid zien – vaak terug te voeren
op verschillende posities en rollen – en staan soms haaks op elkaar.In de reacties van de staatssecretaris, de MBO Raad en Colo bestaat op
onderdelen ook overeenstemming. Dat de begeleiding van leerlingen vanuit de
onderwijsinstellingen moet verbeteren is een mening die algemeen gedeeld lijkt
te worden. Dat er betere afspraken moeten komen over hoe de verschillende
betrokkenen hun rol vervullen, lijkt ook onomstreden. Het is van groot belang
hierover begin 2008 een bestuursakkoord te sluiten dat echt tot verbeteringen
voor BPV zal leiden.De komende maanden moeten uitwijzen of partijen op deze punten inderdaad
stappen zullen zetten. Daarvan hangt af of de kwalificatie «vrijblijvend»
ook in de toekomst nog opgaat voor het stelsel van BPV.BIJLAGEOVERZICHT VAN BELANGRIJKSTE CONCLUSIES, AANDACHTSPUNTEN
EN REACTIESParagraafConclusieAandachtspuntenReactie 2.2Rol kenniscentra: adviseren of controleren.Begeleiding door leerbedrijven.Zijn de kenniscentra adviseur,
contro- leur of beide? Op welke manier zouden kenniscentra moeten toezien
op de kwaliteit van hun leerbedrijven?Staatssecretaris en Colo zien combinatie van rollen niet als
probleem. Staatssecretaris meldt dat op basis van de evaluatie van de bestandsopname
door de inspectie bij de kenniscentra ook de kwaliteit van de erkenning van
leer- bedrijven opnieuw bekeken zal worden en zo nodig in het toezichtskader
aangescherpt wordt. Colo acht cursus praktijkopleiders geen garantie voor
kwaliteit. Of praktijkopleider de juiste kwalificaties heeft wel, en dat is
vast aandachtspunt bij bezoek aan kenniscentra. MBO Raad vindt het zorgelijk
dat de helft van de praktijkopleiders geen cursus bij het kenniscentrum heeft
gevolgd. Kenniscentra tonen weinig belangstelling voor onderwerp «discriminatie». Zien kenniscentra dat bij hun leerbedrijven
discriminatie van allochtone leerlingen voorkomt? Als dat zo is: kunnen zij
daar vanuit hun positie iets tegen doen?Colo: kenniscentra herkennen zich niet in conclusie dat ze hiervoor
weinig aandacht zouden hebben. Diversiteitsbeleid, alloch- tone opleidingsadviseurs
en praktijkbege- leiders, etnische ondernemers. Bij klach- ten altijd contact
met leerbedrijf. MBO Raad: instellingen pakken discriminatie van allochtone
leerlingen actief op en vinden dat kenniscentra hier ook een actieve rol in
moeten spelen. Private activiteiten, één buitendienst, verkooptargets: potentieel
belangenconflict. Is het
wenselijk dat kenniscentra verkooptargets hanteren voor buiten- diensten die
zowel publieke als private activiteiten uitvoeren?Colo en MBO Raad achten dit niet wense- lijk; staatssecretaris
spreekt zich er niet over uit. Colo en staatssecretaris verwijzen naar Governance
code van de kenniscentra. Kenniscentra: er is concurrentie tussen ons en de
onderwijsinstellingen, maar dan gaat het in beide gevallen om private activiteiten.
Daar kan niemand op tegen zijn.2.3Arbeidsmarktperspectief
en begeleiding leerlingen bij vinden BPV-plek. Op welke wijze zou de arbeidsmarktsituatie voor de onderwijsinstellingen moeten
meespelen bij het aannemen van leerlingen? Wat betekent dit voor de zorgplicht
die onderwijsinstellingen op dit punt krijgen?Staatssecretaris vindt dat ook leerlingen zich bewuster moeten
worden van de arbeidsmarktsituatie en wil in genoemd bestuursakkoord afspraken
maken met de instellingen over loopbaanoriëntatie en -begeleiding. Staatssecretaris
wil verder toezichtkaders aanscherpen, en daarin het aannamebeleid van de
instel- lingen meenemen. In DAL wordt vastge- legd dat de instelling eindverantwoorde-
lijk is voor het vinden van BPV-plaatsen door haar leerlingen.    Onderwijsinstellingen kunnen de arbeids-
marktanalyses van de kenniscentra gebruiken om hun zorgplicht voor het arbeidsmarktperspectief
(uit DAL) in te vullen, aldus de staatssecretaris.    MBO Raad wijst op complexiteit van de problematiek.
Geeft aan dat instellingen arbeidsmarktanalyses niet gebruiken omdat ze onvoldoende
basis voor beleid bieden, maar dat het arbeidsmarktpers- pectief op beleidsniveau
en bestuurlijk niveau wel hoog op de agenda staat. Opleidingen worden in toenemende
mate van breed naar smal georganiseerd, waardoor jongeren zich langer op hun
keuze kunnen oriënteren.    Diplomabekostiging prikkelt scholen om niet teveel BOL-leerlingen
aan te nemen.   Colo vindt dat scholen meer rekening moeten houden met de landelijke en regionale
arbeidsmarktvraag. Het Minis- terie van OCW zou scholen voor moeten schrijven
en erop toe moeten zien dat zij hiervoor gebruik maken van de informatie die
kenniscentra hierover aanbieden.  Begeleiding leerlingen
tijdens BPV; verschillen BOL-BBL. Organisatorische maatregelen voor BPV. Positie
van allochtone leerlingen.Is het
wenselijk dat BOL- en BBL-leer- lingen verschillend worden behandeld, bijvoorbeeld
in de mate waarin ze begeleid worden? Hoe zien onderwijsinstellingen de bege-
leiding van hun eigen leerlingen bij BPV, afgezet tegen het landelijke beeld?
Is het goed zo, of is er aanleiding om te veranderen?Alle partijen vinden dat verbeteringen in de begeleiding mogelijk
zijn. Staatssecretaris vindt een betere bege- leiding van leerlingen en ondersteuning
van leerbedrijven essentieel voor een betere kwaliteit van het praktijkleren.
Zij wil bezien welke onderwijsinstellingen dit goed doen, en hun goede voorbeelden
verspreiden over alle instellingen. Binnen de kaders van het risicogerichte
toezicht komt er expliciete aandacht van de inspectie voor de begeleiding
van de leerling door de school. Verantwoordings- informatie van instellingen
en kenniscentra zal hierop worden toegesneden.    De staatssecretaris erkent dat er redenen kunnen zijn
voor verschillende behandeling, maar vraagt zich af of in de praktijk de juiste
keuzes worden gemaakt; BBL-leerlingen misschien juist meer begeleiden omdat
ze minder op school zijn.    MBO Raad: de afgelopen jaren is er meer aandacht
voor de begeleiding. Zij heeft een handreiking voor de scholen gepu- bliceerd: Beroepspraktijkvorming: het organiseren van interactie,
die scholen handvatten geeft voor betere communicatie met leerlingen en het
bedrijfsleven. MBO Raad: bij overgang van de begelei- ding van BBL-leerlingen
van de kenniscentra naar de instellingen, zijn de finan- ciële middelen
daarvoor niet naar de instellingen gegaan.    De MBO Raad vindt minder begeleiding voor BBL-leerlingen
evident, omdat zij ook minder onderwijs op school volgen: adequate begeleiding
naar rato is een goed uitgangspunt.    Colo vindt dat optimale begeleiding nodig is van zowel BOL- als BBL-leerlingen.
Vanuit de kenniscentra kunnen leerbedrij- ven en praktijkopleiders alleen
optimaal ondersteund worden, als kenniscentra geïnformeerd worden over
welke BOL- en BBL-plaatsen ingevuld zijn.  Informatie aan leerbedrijven over welke theoretische kennis,
praktische vaardig- heden en houding leerlingen bij hen moeten opdoen. Is er voor onderwijsinstellingen
aanlei- ding de contacten met leerbedrijven en kenniscentra – bijvoorbeeld
over de feitelijke bezetting van BPV-plaatsen – te verbeteren? En komt
het voor dat leerlingen BPV doen op niet-erkende leerbedrijven? Als dat zo
is: hoe komt het, en wat is eraan te doen?Staatssecretaris vindt dat de ondersteuning van leerbedrijven
beter moet, en wil dit in de aangescherpte toezichtkaders meenemen. MBO Raad
verwijst naar handreiking Beroepspraktijkvorming: het organiseren
van interactie, die de instellingen hand- vatten geeft voor een betere
communicatie met leerlingen en leerbedrijven. Verbeteringen mogelijk in aansluiting tussen theorie en praktijk.  2.4Onvoldoende informatie
over bezetting BPV-plekken; BRON. Openbare registers leerbedrijven niet compleet
en niet actueel; leerlingen mogelijk op niet erkende BPV-plekken.Is er voor onderwijsinstellingen aanlei-
ding de contacten met leerbedrijven en kenniscentra – bijvoorbeeld over
de feitelijke bezetting van BPV-plaatsen – te verbeteren?Staatssecretaris en MBO Raad vertrouwen erop dat
met volledige operationalisering van BRON de informatie-uitwisse- ling voldoende
zal zijn. Staatssecretaris laat vierde handtekening pas vervallen als dit
zo is. MBO Raad: mogelijke begripsverwarring BPV – andere vormen van
praktijkleren. Daardoor is niet meer na te gaan of de leerlingen die op niet-erkende
BPV-plek- ken zitten, daar zijn voor echte BPV of voor andere vormen van praktijkleren
en stages.    Colo maakt zich zorgen over uitstel naar 2009 van de koppeling tussen BRON
en stagemarkt.nl. Colo schat in dat 10% tot 20% van de leerlingen
werkt op BPV- plekken bij niet-erkende leerbedrijven. Instellingen moeten
de leerling een BPV-plek bij een erkend leerbedrijf garan- deren. Een complete
en actuele gege- vensuitwisseling tussen instellingen en kenniscentra is hiervoor
essentieel, maar nu nog onvoldoende.2.5Geen actie Ministerie
van OCW op signalen dat vrijlaten partijen ook nadelen kent. Bekostigingssystematiek
kent averechtse prikkels. Toezicht op BPV bij onderwijsinstellingen beperkt
en bij kenniscentra in kinderschoenen. Geen controle op scheiding publiek –
private activiteiten van kenniscentra.Zijn verbeteringen
in het toezicht vanuit het ministerie nodig en mogelijk?Staatssecretaris vindt toezicht op BPV bij onderwijsinstellingen
niet beperkt; stelt dat dit onderdeel is van het waarderingskader van de inspectie.
Staatssecretaris neemt onze opmerkingen over bekostiging mee bij herziening
bekostigingssystematiek (in te voeren in 2010). Staatssecretaris erkent dat
toezicht op kenniscentra beperkt is, en wijt dit aan gebrek aan wettelijke
basis. Een aan- scherping van de toezichtkaders voor instellingen en kenniscentra
is gewenst, aldus de staatssecretaris. Zij kondigt voorts aan dat inspectie
in 2008 publieke en private activiteiten bij kenniscentra gaat onderzoeken.    MBO Raad vindt dat onduidelijkheden in rollen
en taken de afgelopen jaren tot spanningen hebben geleid tussen onder- wijsinstellingen
en kenniscentra. De over- heid had de juiste kaders moeten schet- sen, de
taakverdeling moeten vastleggen en het toezicht hierop moeten organiseren.   Colo vindt dat het Ministerie van OCW aanvullend op heldere wetgeving con-
crete afspraken moet maken met onder- wijsinstellingen en kenniscentra over
resultaten en prestaties en dat het daarop gericht toezicht moet laten uitoefenen.
Als afspraken niet worden gemaakt of nagekomen, moet het ministerie maat-
regelen nemen of de bekostiging (gedeel- telijk) stopzetten.   Wij stellen de onderzoeksinstrumenten die wij hebben ontwikkeld voor dit onderzoek
graag ter beschikking aan de betrokken partijen, zodat zij zelf een vinger
aan de pols kunnen blijven houden. Colo geeft
aan graag gebruik te maken van dit aanbod.DEEL II: ONDERZOEKSBEVINDINGEN1 BEROEPSPRAKTIJKVORMING IN HET MBO: DE CONTEXT1.1 Aanleiding voor het onderzoekIn 2004 en 2005 waren er signalen dat er te weinig BPV-plekken voor mbo’ers
zouden zijn. Het was niet helemaal duidelijk of dat inderdaad het geval was
en zo ja, hoe groot het tekort dan was. Een schatting van de MBO Raad van
januari 2005 kwam uit op een tekort van 8200 plekken (Tweede Kamer, 2005).Een daadwerkelijk tekort aan stageplekken zou een groot probleem zijn,
gezien het grote belang van de praktijkcomponent binnen elke mbo-opleiding:
als een leerling die – bijvoorbeeld door een tekort aan plaatsen –
niet kan vervullen, of niet met voldoende resultaat afrondt, komt zijn hele
opleiding in gevaar. De «uitval» van leerlingen uit het mbo –
het voortijdig beëindigen van een opleiding – is groot en dat zou
deels te maken kunnen hebben met een tekort aan stageplekken. Een niet-afgeronde
opleiding betekent minder kansen op de arbeidsmarkt, en dat is maatschappelijk,
economisch, en ook persoonlijk, onwenselijk. Het belang van goede mbo-opleidingen,
het belang van de praktijkcomponent daarbinnen en de signalen van knelpunten
vormden samen voor de Algemene Rekenkamer aanleiding onderzoek te doen naar
BPV in het mbo. Wij hebben dit onderzoek uitgevoerd van eind 2005 tot medio
2007.BPV-plek moeilijk te vindenBijna één op de vijf leerlingen
in het mbo vindt het moeilijk een BPV-plek te vinden. Uit ons onderzoek blijkt
dat daar in de praktijk allerlei redenen voor kunnen zijn. Soms komt het doordat er
meer leerlingen zijn dan BPV-plekken. De kappersopleiding bijvoorbeeld, trekt
sinds jaar en dag veel meer leerlingen dan er BPV-plekken zijn. Soms is de
schaarste van BPV-plekken regionaal, bijvoorbeeld als de bedrijven waar leerlingen
stage zouden moeten lopen, in een bepaald deel van het land geconcentreerd
zijn. Dat geldt bijvoorbeeld voor de opleiding tot steigerbouwer: omdat gespe-
cialiseerde steigerbouwbedrijven vooral in Noord-Nederland zitten, zijn de
BPV-plekken daar te vinden en zijn ze in de rest van het land schaars. Ook
kan de conjunctuur ervoor zorgen dat het lastiger is een BPV-plek te vinden.
Hoe slechter het met de economie gaat, hoe minder stagiairs bedrijven aannemen.
Er zijn dan minder opdrachten, en de opdrachten díe er zijn moeten
zo efficiënt mogelijk worden uitgevoerd – veel bedrijven kunnen
in een dergelijke periode geen tijd vrijmaken om leerlingen te begeleiden
die het vak nog moeten leren, en dus minder productief zijn dan (ervaren)
werknemers. Leerlingen kunnen soms ook moeilijker een BPV-plek vinden, om
redenen die met hen als persoon te maken hebben. Allochtone leerlingen vinden
bijvoorbeeld moeilijker een BPV-plek dan autochtone leerlingen. Tot slot kan
het moeilijk vinden van een BPV-plek ook te maken hebben met de onderwijsinstelling:
als die leerlingen niet helpt bij het vinden van een BPV-plek, kan dat ertoe
leiden dat die leerlingen minder gemak- kelijk een plek te vinden.1.2 Hoe ziet (beroepspraktijkvorming in) het mbo
er uit?Er zijn drie soorten onderwijsinstellingen voor mbo1: de ROC’s, de AOC’s en de vakscholen. In het schooljaar
2004–2005 waren er 43 ROC’s, 11 AOC’s en 13 vakscholen:
in totaal waren er toen dus 67 bekostigde onderwijsinstellingen die mbo aanboden.2 In 2006 volgden in totaal 491 700 leerlingen een
mbo-opleiding en leverde het mbo 144 300 gediplomeerden af (OCW, 2007c).Mbo-opleidingen zijn ingedeeld in vier niveaus. Niveau 1 is het laagste
niveau en niveau 4 het hoogste.• niveau 1: de assistentenopleiding;• niveau 2: de basisberoepsopleiding (dit geldt tevens als «startkwalificatieniveau»);1• niveau 3: de vakopleiding;• niveau 4: de middenkader- en specialistenopleiding.Het mbo heeft een «drempelloze toegang»: onderwijsinstellingen
mogen geen diploma-eisen stellen aan leerlingen die willen instromen in het
laagste niveau van een mbo-opleiding.2 Voor de
doorstroom naar hogere niveaus kan de eis worden gesteld dat iemand zijn diploma
op het lagere niveau gehaald heeft.BeroepspraktijkvormingLeerlingen in het mbo kunnen kiezen tussen twee leerwegen: de BOL en de
BBL. De BOL vindt grotendeels op school plaats en verder in leerbedrijven;
bij de BBL is het omgekeerd. Van alle leerlingen in het mbo in het schooljaar
2006–2007 deed 72% de BOL en 28% de BBL.De praktijkcomponent van zowel de BOL als de BBL heet BPV; bij BOL wordt
ook nog vaak de term «stage» gebruikt. Deze term wordt in de praktijk
zowel gebruikt voor «echte» BPV – die aan een aantal wettelijke
eisen moet voldoen – als voor andere vormen van praktijkleren die daaraan
niet hoeven te voldoen. Wij gebruiken daarom in dit rapport alleen de term «BPV»
en niet «stage». Leerlingen die hun opleiding volgen in de BOL
brengen minimaal 20% en maximaal 60% van hun tijd door op BPV
in een leerbedrijf. De rest van de tijd zitten zij op school. Bij BBL is de
leerling werknemer in zijn leerbedrijf. BBL-leerlingen brengen daar minimaal
60% van hun tijd door, en de rest van de tijd op school.Het doel van BPV is dat leerlingen de competenties die bij hun opleiding
horen en die niet op school kunnen worden geleerd, in een leerbedrijf in de
praktijk brengen onder begeleiding van een praktijkopleider of leermeester.
De beoordeling of een bedrijf geschikt is om als leerbedrijf te fungeren,
wordt gedaan door een kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven (hierna: «kenniscentrum»):
dat heet «erkenning» of «accreditatie». Er zijn achttien
kenniscentra, die elk actief zijn op het gebied van één of meer
bedrijfstakken. Vanuit de kenniscentra bezoeken opleidingsadviseurs3 bedrijven die leerbedrijf willen worden, om te beoordelen
of zij aan de criteria voor leerbedrijven voldoen.Betrokken partijenIn ons onderzoek hebben wij achtereenvolgens informatie verzameld bij
de volgende partijen, die allemaal betrokken zijn bij BPV:• leerlingen;• BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen;• kenniscentra;• leerbedrijven;• de Ministeries van OCW en LNV.Andere bij BPV betrokken partijen (die we niet hebben onderzocht) zijn:• Colo, de vereniging van kenniscentra;• de MBO Raad, de brancheorganisatie voor mbo en volwasseneneducatie;• de AOC Raad, de brancheorganisatie van de AOC’s;• brancheorganisaties waarin het bedrijfsleven zich heeft georganiseerd;• de Belastingdienst;• het Ministerie van Economische Zaken.In onderstaande figuur staan de bovenstaande partijen met hun onderlinge
relaties weergegeven.Het Sociaal en Cultureel Planbureau publiceerde in juni 2006 (Bronneman-Helmers,
2006, p. 157) de resultaten van onderzoek naar leren en werken in het
beroeps- en hoger onderwijs. Het concludeerde daarin dat de institutionele
setting waarin BPV tot stand komt buitengewoon complex is en samenhangt met
de aard van het werkveld waarop de onderwijsinstellingen in het mbo voorbereiden:
kleine en middelgrote bedrijven in uiteenlopende sectoren. Er is dan ook een
grote diversiteit aan organisaties en instellingen met verschillende verantwoordelijkheden
en uiteenlopende belangen bij BPV betrokken.Competentiegericht onderwijsSinds 2004 loopt in het mbo het project «Herontwerp mbo».
Onderwijsinstellingen experimenteren sindsdien met competentiegericht onderwijs.
Dit houdt in dat de kwalificatiestructuur – dat is het samenhangend
geheel van opleidingen – wordt vernieuwd om onderwijs en arbeidsmarkt
beter op elkaar te laten aansluiten. Dit zou tevens kunnen leiden
tot minder schooluitval uit het mbo en een betere doorstroom van mbo-leerlingen
naar het hbo. Naarmate het onderwijs meer competentiegericht wordt, maakt
de beroepspraktijk er een steeds belangrijker onderdeel van uit.In het voorjaar van 2007 besloot de minister van OCW competentiegericht
onderwijs niet met ingang van 2008 in het hele mbo in te voeren, zoals tot
dan de bedoeling was, maar op zijn vroegst in 2010. De reden was dat er problemen
waren in de uitvoering, de regie, het toezicht op en de communicatie over
de operatie. De staatssecretaris van OCW heeft de Tweede Kamer hierover in
juni 2007 een brief geschreven (OCW, 2007b), waar in stond dat er een vernieuwd
bestuurlijk arrangement komt, dat ertoe moet leiden dat competentiegericht
onderwijs in 2010 volledig kan worden ingevoerd, inclusief verankering in
wet- en regelgeving. De staatssecretaris schreef in haar brief dat zij het
cruciaal vindt, dat in de tussentijd wordt uitgegaan van de huidige wet- en
regelgeving en dat daarbinnen een heldere verdeling van verantwoordelijkheden
wordt bewaakt. Recent heeft het ministerie hierover afspraken gemaakt met
onder meer de MBO Raad, de AOC Raad en Colo. Het ministerie heeft de onderwijsinstellingen
verzocht, via een invoeringsplan inzicht te geven in hun invoeringsstrategie
en -activiteiten.1.3 Wet- en regelgevingDe inrichting en vormgeving van het mbo ligt vast in de Wet educatie en
beroepsonderwijs (WEB) en onderliggende regelgeving. De WEB is in januari
1996 in werking getreden.In de wet en de toelichting daarop zijn de volgende uitgangspunten over
BPV opgenomen:1• BPV mag alleen plaatsvinden in bedrijven en organisaties die erkend
zijn als leerbedrijf door een kenniscentrum. Het staat onderwijsinstellingen
en leerlingen volgens de toelichting op de wet vrij zich te richten tot bedrijven
die nog niet erkend zijn;• De kenniscentra dragen bij aan de bevordering van de kwaliteit
van de plekken waar de BPV wordt verzorgd, en zij dragen zoveel mogelijk zorg
voor de beschikbaarheid van een toereikend aantal bedrijven en organisaties
van voldoende kwaliteit die de BPV verzorgen (dit is volgens de toelichting
op de wet een inspanningsverplichting, omdat de kenniscentra niet alle factoren
kunnen beïnvloeden die dit bepalen);• De kenniscentra dragen bij aan het ontwikkelen en onderhouden van
een landelijke kwalificatiestructuur, gericht op de aansluiting tussen het
aanbod van beroepsonderwijs en de maatschappelijke behoeften daaraan. Daarbij
moeten ze rekening houden met de arbeidsmarktperspectieven voor afgestudeerden;• De kenniscentra stellen de criteria vast aan de hand waarvan zij
bedrijven en organisaties erkennen als leerbedrijf en maken deze bekend in
de Staatscourant;• De kenniscentra moeten regelmatig beoordelen of leerbedrijven aan
de erkenningscriteria voldoen;• De kenniscentra zorgen voor openbaarmaking van een overzicht van
de bedrijven en organisaties die erkend zijn;• De grondslag voor beroepspraktijkvorming is de BPV-overeenkomst,
waarin de rechten en plichten zijn vastgelegd van alle betrokkenen bij BPV:
de leerling, het leerbedrijf en de onderwijsinstelling. De onderwijsinstelling
moet ervoor zorgen, dat er een BPV-overeenkomst komt;• In de BPV-overeenkomst zijn in elk geval geregeld: begin- en einddatum van de BPV, de begeleiding van de leerling, de competenties
die de leerling in het betreffende leerbedrijf moet ontwikkelen en de beoordeling
daarvan;• Voor BPV-overeenkomsten in BOL geldt, dat deze ondertekend moeten
worden door de leerling, het leerbedrijf en de onderwijsinstelling. Voor BPV-overeenkomsten
in BBL geldt, dat deze ook door het kenniscentrum ondertekend moeten worden
(de «vierde handtekening»). Daarmee geeft het kenniscentrum aan
dat dit bedrijf erkend is en dat «de gronden voor deze gunstige beoordeling
nog steeds aanwezig zijn»;• De begeleiding van leerlingen in het leerbedrijf gebeurt door het
leerbedrijf. De onderwijsinstelling beoordeelt na afloop van de BPV of de
leerling in het leerbedrijf inderdaad de competenties heeft ontwikkeld die
hij er moest ontwikkelen en betrekt daarbij het oordeel van het leerbedrijf;• Kenniscentra verlenen diensten aan onderwijsinstellingen en bedrijven.
De toelichting op de wet noemt als voorbeeld het trainen of begeleiden van
leermeesters uit het bedrijfsleven en van begeleiders van leerlingen uit de
onderwijsinstellingen;• Kenniscentra en onderwijsinstellingen mogen naast hun publieke
taken ook private activiteiten verrichten, mits deze activiteiten verband
houden met hun publieke taken en de uitvoering van de publieke taak er niet
door wordt geschaad;• Mocht na het sluiten van de BPV-overeenkomst blijken dat de BPV
om welke reden dan ook niet kan worden voortgezet in een bepaald leerbedrijf,
dan zorgt de onderwijsinstelling voor een toereikende vervangende voorziening,
in overleg met het kenniscentrum.1.4 Financieel belangHet financieel belang van BPV in het mbo bestaat uit een particulier deel
en een overheidsdeel. Over de totale omvang ervan kunnen we in dit rapport
niets zeggen, omdat de Algemene Rekenkamer geen controlebevoegdheden heeft
bij de particuliere financiers en omdat het overheidsdeel onderdeel uitmaakt
van de totale rijksbijdrage aan onderwijsinstellingen. Geld voor BPV is daarbinnen
niet geoormerkt en onderwijsinstellingen hoeven in hun financiële verantwoordingen
niet te specificeren hoeveel ze eraan hebben uitgegeven. Wat we wel kunnen,
is aangeven wie op welke manier meebetaalt aan BPV. In figuur 2 staan de geldstromen
bij BPV in het mbo.LeerbedrijvenLeerbedrijven betalen meestal een salaris aan hun werknemers die een BBL-opleiding
volgen. BOL-leerlingen krijgen soms een stagevergoeding en/of onkostenvergoeding.In onderzoek in opdracht van werkgeversorganisaties MKB-Nederland en VNO-NCW
uit december 2006 is becijferd dat het ondernemers op jaarbasis gemiddeld € 8 500
tot € 11 000 kost om een BBL-leerling op te leiden (waarbij
rekening is gehouden met zogenaamde inverdieneffecten: leerlingen leveren
in meer of mindere mate ook een bijdrage aan de productie van het leerbedrijf)
en € 775 voor een gemiddelde BOL-stage van 34 dagen, ofwel ruim € 4 500
op jaarbasis (uitgaande van veertig weken per jaar). In deze bedragen is rekening
gehouden met de salarissen of stagevergoedingen en de kosten van begeleiding
door een leerbedrijf (MKB-Nederland/VNO-NCW, 2006, p. 15). De MBO Raad
bestreed deze conclusies in een memo van februari 2007, onder meer omdat in
de berekening de fiscale voordelen voor leerbedrijven niet waren meegenomen
en omdat aannames over de productiviteit van leerlingen in hun leerbedrijf
volgens haar niet klopten. De MBO Raad kwam uit op heel andere bedragen: een
BOL-leerling levert een bedrijf volgens haar ongeveer € 12 winst
per gemiddelde stage van 34 dagen op en in de opleiding van een BBL-leerling
moet een leerbedrijf maximaal€ 2 222 tot € 5 222
investeren, maar volgens de MBO Raad waarschijnlijk veel minder. Wij hebben
deze kwestie niet uitgezocht.BrancheorganisatiesBrancheorganisaties van veel branches investeren in de opleiding van toekomstig
en zittend personeel via Opleidings- en Ontwikkelingsfondsen (O&O-fondsen).
De meeste sectoren waarvoor een CAO is afgesloten hebben dergelijke fondsen.
Via de CAO zijn alle bedrijven in de branche verplicht een bepaald percentage
van hun totale loonsom af te dragen aan het fonds om de kosten van de opleiding
van zittend personeel te spreiden. Dit neemt voor bedrijven het risico weg,
dat vooral hun concurrenten profiteren van de opleidingen die zij hun personeel
aanbieden. Uit het fonds worden subsidies verstrekt aan bedrijven die hun
personeel laten scholen (dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een vergoeding
van de loonkosten) of aan werknemers die een opleiding willen volgen (bijvoorbeeld
in de vorm van een diplomabonus of boekengeld). Bijna de helft van deze O&O-fondsen
steekt geld in de BBL (Max Goote Kennisinstituut, 2005, p. 63).Brancheorganisaties betalen daarnaast soms mee aan de kosten van opleidingen
die kenniscentra aan leerbedrijven aanbieden (voor praktijkopleiders bijvoorbeeld)
of geven het kenniscentrum een rol in de verdeling van de gelden in het O&O-fonds.Ministeries van OCW, LNV en EZ, de BelastingdienstDe Ministeries van OCW en LNV verstrekken een lumpsumbijdrage aan de onderwijsinstellingen
voor al hun wettelijke taken, dus inclusief de werkzaamheden die met BPV te
maken hebben. Het is niet bekend welk deel daarvan door individuele onderwijsinstellingen
wordt uitgegeven aan BPV. In 2006 bedroeg het totaal van rijksbijdragen aan
ROC’s, AOC’s en vakscholen volgens de begrotingen van de Ministeries
van OCW en LNV € 2 703 miljoen en in 2007 € 2 746
miljoen.Het Ministerie van OCW verstrekt daarnaast studiefinanciering aan BOL-leerlingen
van achttien jaar en ouder. In 2006 was dit volgens de begroting € 282
miljoen, tegen € 276 miljoen in 2007. Het Ministerie van OCW verstrekt
aan BOL-leerlingen van achttien jaar en ouder een ov-kaart. Welk bedrag hiermee
gemoeid is, is niet bekend omdat het Ministerie van OCW de uitgaven voor de
ov-kaart niet per schoolsoort bijhoudt.Kenniscentra ontvangen van de Ministeries van OCW en LNV een financiële
bijdrage voor de uitvoering van hun wettelijke taken. Zowel in 2006 als in
2007 stond daarvoor op de begrotingen van de Ministeries van OCW en LNV samen
een bedrag gereserveerd van € 104 miljoen.De Belastingdienst verstrekt via de Wet vermindering afdracht loonbelasting
(WVA) leerbedrijven een financiële bijdrage in de kosten van BBL- en
BOL-leerlingen. Voor 2007 is een bedrag van € 224 miljoen geraamd.De rijksoverheid kent verder verschillende subsidies voor projecten die
gericht zijn op het stimuleren van innovatie in leerwerktrajecten, of bedoeld
zijn om het voor leerbedrijven aantrekkelijker te maken leerlingen een BPV-plek
aan te bieden of om de begeleiding van jongeren naar en op de
BPV-plek te verbeteren. Deze subsidies worden overigens vaak voor meer doeleinden
verstrekt dan alleen BPV; net als bij de lumpsum is ook hier niet bekend welk
deel van het geld dan naar BPV gaat. We noemen hier de subsidies waarmee het
meeste geld gemoeid is:• de «innovatiebox», bedoeld voor onderwijsinstellingen,
kenniscentra en leerbedrijven: in 2006 was hiervoor € 144,3 miljoen
begroot door de Ministeries van OCW en EZ samen, en in 2007 € 157,3
miljoen;• de «stagebox», bedoeld voor onderwijsinstellingen en
kenniscentra: in 2006 en 2007 was hiervoor € 35 miljoen begroot
door het Ministerie van OCW;• de door het Ministerie van EZ ingevoerde subsidieregeling Beroepsonderwijs
in Bedrijf, bedoeld voor onderwijsinstellingen en leerbedrijven: in 2007 € 12
miljoen.In de Werktop van december 2005 hebben overheid en sociale partners afspraken
gemaakt over het wegnemen van knelpunten rond BPV en beide hebben daarvoor
extra financiële middelen vrijgemaakt. Deze gelden zitten al in de genoemde
gelden verwerkt.LeerlingenEr is ook een geldstroom tussen leerlingen van achttien jaar en ouder
en de onderwijsinstellingen waar ze onderwijs volgen, omdat voltijd-BOL-leerlingen
lesgeld betalen, en BBL-leerlingen en deeltijd-BOL-leerlingen cursusgeld.1.5 Onderzoek Algemene RekenkamerOns onderzoek was erop gericht de kwantitatieve en kwalitatieve knelpunten
rond BPV in beeld te brengen en uit te zoeken hoe die te verklaren zijn, en
om aanbevelingen te doen om ze te verminderen of weg te nemen.In onze aanpak hebben wij er daarom voor gekozen onze informatie te verzamelen
op uitvoeringsniveau, bij de partijen die de praktijk van BPV het best kennen,
omdat zij er dagelijks mee te maken hebben:1. de leerlingen (in de hoofdstukken hierna vullen we deze informatie
af en toe aan met gegevens uit de JOB-monitor 20071
);2. de BPV-begeleiders van de onderwijsinstellingen;3. de kenniscentra;4. de leerbedrijven;5. de betrokken ministeries: het Ministerie van OCW en het Ministerie
van LNV.In de informatie waarvan we in dit onderzoek gebruik hebben gemaakt, wegen
door deze aanpak ook subjectieve belevingen van betrokkenen mee. Ook die vinden
wij van grote waarde ter completering van het beeld van de (knelpunten rond)
BPV.Leerlingen en leerbedrijven hebben aan dit onderzoek een vrijwillige bijdrage
geleverd. Bij hen heeft de Algemene Rekenkamer geen controlebevoegdheden.
Bij de andere partijen heeft de Algemene Rekenkamer die wel (zie voor de deelname
van onderwijsinstellingen aan het onderzoek onze website www.rekenkamer.nl,
bij de methadologische verantwoording).De informatie die we hebben opgevraagd bij leerlingen en BPV-begeleiders
van de onderwijsinstellingen betreft het schooljaar 2005–2006. De informatie afkomstig van kenniscentra en leerbedrijven betreft het
schooljaar 2006–2007.Wij hebben bij de verzameling van onderzoeksgegevens onder andere aandacht
besteed aan: de begeleiding van leerlingen, de organisatie van de BPV, informatie-uitwisseling
tussen partijen, de erkenning van leerbedrijven, en sturing en toezicht.Wij hebben voor ons onderzoek per onderwijsinstelling een selectie gemaakt
van de opleidingen die voor het onderzoek onder leerlingen, BPV-begeleiders
en kenniscentra centraal zouden staan. Per onderwijsinstelling zijn vragen
gesteld aan de leerlingen die een geselecteerde opleiding volgden, en de BPV-begeleiders
die bij die leerlingen horen. Voor het onderzoek bij de kenniscentra zijn
negen van de achttien kenniscentra geselecteerd.1
Ook bij hen hebben we de selectie van opleidingen besproken (zie voor de selectie
van opleidingen onze website www.rekenkamer.nl). Daar vindt u de methodologische
verantwoording over het onderzoek, met daarin meer details over hoe deze partijen
zijn benaderd.Tevens vindt u op onze website achtergrondinformatie en kenmerken van
de leerlingen, BPV-begeleiders van onderwijsinstellingen en leerbedrijven
die aan ons onderzoek hebben meegedaan.Tijdens het onderzoek hebben wij, behalve met de hierboven genoemde partijen,
ook contact onderhouden met de MBO Raad, de AOC Raad, Colo en andere partijen
die een rol spelen in of belang hebben bij een goede BPV, zoals de Jongeren
Organisatie Beroepsonderwijs (JOB), de werkgeversorganisaties MKB-Nederland
en VNO-NCW en de Taskforce Jeugdwerkloosheid. In de loop van het onderzoek
hebben zij desgevraagd enkele malen gereflecteerd op voorlopige bevindingen.
Het onderzoeksteam heeft veel baat gehad bij deze informele gedachtewisselingen
en is alle partijen erkentelijk voor de bijdrage die zij aan het onderzoek
hebben geleverd.Op 26 oktober 2006 hebben wij overigens een rapport uitgebracht over
een verwant thema: Werklozen zonder startkwalificatie.1.6 LeeswijzerIn deel I van dit rapport heeft u kunnen lezen welke conclusies wij trekken
uit dit onderzoek en welke aandachtspunten wij benoemen. In dit deel II staat
een samenvatting van de bevindingen waarop wij de conclusies en aandachtspunten
gebaseerd hebben.De hoofdstukken 2 tot en met 5 geven de uitkomsten van het onderzoek.
In elk van die hoofdstukken staat een belangrijke «relatie» centraal
tussen partijen die betrokken zijn bij BPV in het mbo:• in hoofdstuk 2 zijn dat de kenniscentra en (leerlingen in) leerbedrijven;• in hoofdstuk 3 de onderwijsinstellingen en (leerlingen in) leerbedrijven;• in hoofdstuk 4 de onderwijsinstellingen en kenniscentra; en• in hoofdstuk 5 de Ministeries van OCW en LNV enerzijds, en de onderwijsinstellingen
respectievelijk kenniscentra anderzijds.2 KENNISCENTRA EN (LEERLINGEN IN) LEERBEDRIJVENIn dit hoofdstuk beschrijven we de relatie tussen kenniscentra, leerbedrijven
en leerlingen die BPV volgen op een leerbedrijf (zie figuur 3). Binnen deze
relatie beschrijven we de erkenning van leerbedrijven door het kenniscentrum,
de begeleiding van leerlingen door leerbedrijven, de contacten van kenniscentra
met leerbedrijven, de positie van allochtone leerlingen en de private activiteiten
die kenniscentra naast hun publieke taken uitvoeren.2.1 Erkenning van leerbedrijvenIeder kenniscentrum heeft een erkenningsregeling waarin de criteria staan
waaraan bedrijven moeten voldoen om als leerbedrijf erkend te worden. Sinds
1 april 2007 geldt binnen Colo een modelreglement dat de kenniscentra
gezamenlijk hebben vastgesteld (Colo, z.j.). De erkenningsregelingen zoals
de kenniscentra die nu hanteren, zijn van dit modelreglement afgeleid. De
kenniscentra zijn wettelijk verplicht hun erkenningsreglement
openbaar te maken door een mededeling in de Staatscourant. Voor de nieuwe
reglementen die sinds het modelreglement zijn opgesteld, heeft tot nu toe één
kenniscentrum dit gedaan. Individuele kenniscentra hebben de vrijheid hun
reglement nader in te vullen en toe te snijden op de situatie binnen hun eigen
branche. De erkenningsregelingen moeten echter volgens het modelreglement
wel aan vier voorwaarden blijven voldoen.Het leerbedrijf wordt geacht:1. zowel een goede en veilige leerwerkplek als werkzaamheden te bieden
die behoren tot de werkprocessen van het beroep waarvoor de leerling wordt
opgeleid;2. voldoende en deskundige begeleiding te bieden, gericht op de leerling;3. bereid te zijn tot overleg met de onderwijsinstelling en het kenniscentrum;4. akkoord te gaan met de vermelding van de bedrijfsgegevens in het openbare
register leerbedrijven.Met het afgeven van een erkenning verklaart het kenniscentrum dat een
leerbedrijf in staat is voldoende en deskundige begeleiding te bieden. Het
verschilt op welke wijze kenniscentra de deskundigheid van een praktijkopleider
in een leerbedrijf vaststellen. De meeste kenniscentra vragen naar een kopie
van het diploma of naar een cv. Andere kenniscentra bepalen via een assessment
of een praktijkopleider voldoende vakinhoudelijke kwaliteiten bezit en geven
op basis van de uitkomsten zo nodig een scholingsadvies.Een manier om de deskundigheid van de begeleiding te bevorderen is om
de praktijkopleiders van de leerbedrijven een cursus te laten volgen. Alle
kenniscentra die we in ons onderzoek hebben betrokken, bieden dergelijke cursussen
aan. Bij twee kenniscentra is het volgen van een cursus door de praktijkopleider
zelfs een voorwaarde voor erkenning als leerbedrijf, voor de overige kenniscentra
is dit niet het geval. Wanneer een praktijkopleider de cursus niet kan of
wil volgen, heeft dit geen directe gevolgen voor de erkenning. Het advies
uit de evaluatie van de WEB in 2001 (zie ook § 5.1) om praktijkopleiders
te certificeren met het oog op de kwaliteit van de BPV voor BBL, is niet omgezet
in wet- en regelgeving. Een aantal kenniscentra geeft wel aan alsnog de erkenning
in te trekken, als een praktijkopleider na verloop van tijd een scholingsadvies
niet heeft opgevolgd. Intrekken van erkenningen lijkt echter nauwelijks voor
te komen, behalve als leerbedrijven daar zelf om vragen.Uit de leerbedrijvenenquête blijkt dat de helft van de ondervraagde
praktijkopleiders een cursus heeft gevolgd bij het betreffende kenniscentrum
(tabel 1).Tabel 1 Hebben praktijkopleiders bij het kenniscentrum
een opleiding of cursus voor praktijkopleiders gevolgd?* Totaal % Ja50Nee50 Totaal100* Het betreft 68% van de leerbedrijven. Bij deze leerbedrijven
heeft de respondent aangegeven praktijkopleider te zijn.Ruim driekwart van deze praktijkopleiders is tevreden over deze cursus
(tabel 2) en ruim de helft van de praktijkopleiders is over het algemeen tevreden
met de ondersteuning door het kenniscentrum. Eén op de tien praktijkopleiders
geeft aan in het algemeen ontevreden te zijn over de ondersteuning door het
kenniscentrum (tabel 3).Tabel 2 Zijn praktijkopleiders tevreden over de cursus
voor praktijkopleiders bij het kenniscentrum?* Totaal % Zeer tevreden30 Enigszins tevreden46 Niet tevreden/niet ontevreden15 Enigszins ontevreden4 Zeer ontevreden4Weet niet1 Totaal100* Het betreft de groep praktijkopleiders die een cursus voor praktijkopleiders
heeft gevolgd (zie tabel 1).Tabel 3 Zijn praktijkopleiders in het algemeen tevreden
over de ondersteuning/begeleiding door het kenniscentrum?* Totaal % Zeer tevreden18 Enigszins tevreden38 Niet tevreden/niet ontevreden27 Enigszins ontevreden7 Zeer ontevreden3Weet niet7 Totaal100* Het betreft 68% van de leerbedrijven. Bij deze leerbedrijven
heeft de respondent aangegeven praktijkopleider te zijn.De kenniscentra hebben gezamenlijk afgesproken om met ingang van 1 april
2007 nieuwe leerbedrijven binnen twee weken te erkennen. Dit is voor de meeste
kenniscentra een (veel) kortere termijn dan zij vóór 2007 hanteerden
(tabel 4); die was voor een aantal kenniscentra acht weken. Twee kenniscentra
uit ons onderzoek geven aan vooralsnog niet aan deze afspraak te kunnen voldoen.Tabel 4 Erkenningstermijnen van kenniscentra in 2007 AequorEcaboFundeonGOCHandelKenteqKOCOVDBVTLTermijn die gehanteerd werd vóór 2007 (in weken)882842484 Percentage leerbedrijven dat binnen termijn werd erkendOnbekend3099Onbekend98951009280BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen zijn over het algemeen tevreden
over de kwaliteit van de BPV-plekken die het kenniscentrum erkent; vier op
de vijf BOL- en BBL-begeleiders geven aan dat de plekken altijd tot vaak kwalitatief
goed zijn (tabel 5).Tabel 5 Vinden BPV-begeleiders de BPV-plekken die het
kenniscentrum erkent kwalitatief goed? BOL %BBL %Totaal % Altijd151414 Vaak676969Regelmatig171717 Zelden111Nooit000Totaal100100100Ook over de wijze waarop de kenniscentra de erkenningsprocedure uitvoeren,
zijn de meeste begeleiders tevreden (tabel 6a t/m 6c).Tabel 6a Wordt de erkenning snel verleend, volgens BPV-begeleiders BOL %BBL %Totaal % Altijd142218 Vaak523845Regelmatig263129 Zelden576Nooit322Totaal100100100Tabel 6b Wordt de erkenning zorgvuldig verleend, volgens
BPV-begeleiders BOL %BBL %Totaal % Altijd223930 Vaak543946Regelmatig212121 Zelden312Nooit100Totaal100100100Tabel 6c Wordt de erkenningsprocedure voor het einde van
de BPV afgerond, volgens BPV-begeleiders BOL %BBL %Totaal % Altijd396129 Vaak322529Regelmatig24816 Zelden344Nooit322Totaal100100100Ook leerbedrijven zijn over het algemeen tevreden over de erkenningsprocedure;
ruim driekwart van de bedrijven geeft aan enigszins tot zeer tevreden te zijn
met deze procedure (tabel 7).Tabel 7 Algemeen oordeel leerbedrijven over de erkenningsprocedure
van kenniscentra* Totaal % Zeer tevreden36 Enigszins tevreden42 Niet tevreden/niet ontevreden14 Enigszins ontevreden3 Zeer ontevreden2Weet niet2 Totaal100* Het betreft 81% van de leerbedrijven. Bij deze leerbedrijven
heeft de respondent aangegeven zelf betrokken te zijn geweest bij de erkenningsprocedure.Ook over de administratieve belasting die deze procedure met zich meebrengt,
zijn ze overwegend positief. Het minst positief zijn bedrijven over de voorlichting
over juridische en financiële aspecten die ze van het kenniscentrum krijgen;
bijna één op de zes bedrijven die aan de enquête hebben
meegedaan is hier enigszins tot zeer ontevreden over. In tabel 8a tot en met
8f staan de oordelen van de leerbedrijven over verschillende aspecten van
de erkenningsprocedure.Tabel 8a De duur van de erkenningsprocedure volgens de
leerbedrijven* Totaal % Zeer tevreden27 Enigszins tevreden42 Niet tevreden/niet ontevreden21 Enigszins ontevreden5 Zeer ontevreden2Weet niet5 Totaal100* Het betreft 81% van de leerbedrijven. Bij deze leerbedrijven
heeft de respondent aangegeven zelf betrokken te zijn geweest bij de erkenningsprocedure.Tabel 8b De informatie die volgens de leerbedrijven over
de erkenningsprocedure wordt verstrekt* Totaal % Zeer tevreden25 Enigszins tevreden43 Niet tevreden/niet ontevreden21 Enigszins ontevreden6 Zeer ontevreden1Weet niet4 Totaal100* Het betreft 81% van de leerbedrijven. Bij deze leerbedrijven
heeft de respondent aangegeven zelf betrokken te zijn geweest bij de erkenningsprocedure.Tabel 8c De administratieve belasting van de erkenningsprocedure
volgens de leerbedrijven* Totaal % Zeer tevreden22 Enigszins tevreden37 Niet tevreden/niet ontevreden27 Enigszins ontevreden6 Zeer ontevreden3Weet niet6 Totaal100* Het betreft 81% van de leerbedrijven. Bij deze leerbedrijven
heeft de respondent aangegeven zelf betrokken te zijn geweest bij de erkenningsprocedure.Tabel 8d De kennis van het kenniscentrum tijdens de erkenningsprocedure
over het bedrijf volgens de leerbedrijven* Totaal % Zeer tevreden25 Enigszins tevreden39 Niet tevreden/niet ontevreden23 Enigszins ontevreden7 Zeer ontevreden3Weet niet4 Totaal100* Het betreft 81% van de leerbedrijven. Bij deze leerbedrijven
heeft de respondent aangegeven zelf betrokken te zijn geweest bij de erkenningsprocedure.Tabel 8e De erkenningsvoorwaarden die het kenniscentrum
hanteert volgens de leerbedrijven* Totaal % Zeer tevreden22 Enigszins tevreden42 Niet tevreden/niet ontevreden22 Enigszins ontevreden6 Zeer ontevreden2Weet niet5 Totaal100* Het betreft 81% van de leerbedrijven. Bij deze leerbedrijven
heeft de respondent aangegeven zelf betrokken te zijn geweest bij de erkenningsprocedure.Tabel 8f De voorlichting over juridische en/of financiële
aspecten tijdens de erkenningsprocedure volgens de leerbedrijven*De voorlichting over juridische en/of financiële
aspectenTotaal % Zeer tevreden11Enigszins tevreden29 Niet tevreden/niet ontevreden32Enigszins ontevreden11 Zeer ontevreden5Weet niet12 Totaal100* Het betreft 81% van de leerbedrijven. Bij deze leerbedrijven
heeft de respondent aangegeven zelf betrokken te zijn geweest bij de erkenningsprocedure.2.2 Contacten met leerbedrijvenKenniscentra leggen na de erkenning van een leerbedrijf ook kwaliteitsbezoeken
af. Toezien op de kwaliteit van leerbedrijven is een taak die wettelijk bij
de kenniscentra is gelegd. Zij zijn vrij om te bepalen hoe ze deze bezoeken
vormgeven en hoe vaak zij ze afleggen. Een belangrijk doel van deze bezoeken
is om vast te stellen of de BPV-plek nog van voldoende kwaliteit is. Veel
kenniscentra hebben kwaliteitsinstrumenten ontwikkeld, aan de hand waarvan
zij samen met het leerbedrijf kunnen bepalen hoe het staat met de mogelijkheden
voor eigen personeel en stagiairs om zich binnen het bedrijf verder te ontwikkelen.
Indien leerbedrijven dat zelf willen, ondersteunen kenniscentra hen bij verbeteringen
daarin.In de praktijk zijn er grote verschillen in de frequentie waarmee kenniscentra
kwaliteitsbezoeken afleggen. Sommige kenniscentra bepalen de hoeveelheid contactmomenten
aan de hand van het aantal BPV-plekken dat een bedrijf heeft. Het komt ook
voor dat kenniscentra de frequentie bepalen aan de hand van de uitkomsten
van een «kwaliteitsscan», waarmee inzichtelijk wordt gemaakt op
welke punten BPV binnen het leerbedrijf voor verbetering vatbaar is. Sommige
kenniscentra bezoeken bedrijven waar leerlingen werken vaker dan bedrijven
waar geen leerlingen aan het werk zijn. Dit is bij bedrijven met BBL-leerlingen
mogelijk, maar bij BOL-leerlingen lastiger, omdat kenniscentra vaak niet weten
op welke bedrijven BOL-leerlingen hun BPV volgen. Dit komt doordat wettelijk
vastligt dat kenniscentra hun handtekening moeten zetten onder de BPV-overeenkomsten
van BBL-leerlingen, terwijl dit voor BOL niet geldt (zie ook § 4.1).De manier waarop kenniscentra concreet invulling geven aan de kwaliteitsbezoeken,
verschilt. Zo geven de meeste kenniscentra aan dat ze geen structureel toezicht
houden op individuele leerlingen, bijvoorbeeld om na te gaan of ze binnen
het bedrijf voldoende leren en of ze voldoende begeleid worden. Dat kunnen
ze ook niet, omdat ze daarvoor zouden moeten weten op welke leerbedrijven
leerlingen zitten. Hierdoor is het voor hen evenmin mogelijk, zelf te beoordelen
of de praktijkopleider de leerling goed begeleidt. Zij kunnen de praktijkopleider
bij hun bezoeken vragen hoe hij dit doet, maar het niet zelf zien. Kenniscentra
zeggen daarom alleen te reageren als er concrete klachten zijn over de begeleiding
door het leerbedrijf. Twee kenniscentra houden wel toezicht op individuele
leerlingen, als ze daartoe van het leerbedrijf opdracht krijgen. Zij voeren
dit dan uit als een private activiteit.De meeste leerbedrijven geven aan dat het kenniscentrum periodiek controleert
of het bedrijf nog aan de voorwaarden voor erkenning voldoet (tabel 9). Volgens
bijna de helft van deze leerbedrijven doet het kenniscentrum dit één
keer per jaar. Eén op de drie leerbedrijven geeft aan dat dit minder
dan één keer per jaar gebeurt (tabel 10).Tabel 9 Controleert het kenniscentrum volgens leerbedrijven
periodiek of het leerbedrijf nog steeds voldoet aan de eisen die gelden voor
BPV-plekken? Totaal % Ja65Nee15 Weet niet21Totaal100Tabel 10 Frequentie van controle door kenniscentra volgens
leerbedrijven* Totaal % Minder dan 1 keer per jaar34 1 keer per jaar46 Vaker dan 1 keer per jaar11 Weet niet9Totaal100* Het betreft de leerbedrijven die hebben aangegeven dat het kenniscentrum
periodiek controleert (zie tabel 9).Verschillende kenniscentra geven te kennen dat zij graag vaker bij leerbedrijven
langs willen gaan om de bedrijven beter te ondersteunen, maar dat de tijd
en capaciteit hiertoe ontbreekt. Wij hebben dit verder niet onderzocht, maar
signaleren dat het aantal leerbedrijven per opleidingsadviseur varieert van
146 (Fundeon) tot 563 (Aequor) (tabel 11).Tabel 11 Aantal leerbedrijven per opleidingsadviseur van
het kenniscentrum* AequorEcaboFundeonGOCHandelKenteqKOCOVDBVTL Aantal opleidingsadviseurs4075751470902511220Aantal leerbedrijven22 54333 68310 9794 16531 75717 0008 13234 4587 668 Aantal leerbedrijven per opleidingsadviseur563449146298454189325307383* Aantal erkende leerbedrijven per 1 oktober 2006 dat door kenniscentra
is opgegeven voor accountantscontrole.Deze cijfers zijn niet zonder meer te vergelijken, bijvoorbeeld omdat
grote leerbedrijven vaak meer BPV-plekken hebben, waardoor de werklast voor
de opleidingsadviseur per BPV-plek kleiner is. Wel ligt het voor de hand dat
het voor kenniscentra met relatief veel leerbedrijven per opleidingsadviseur
moeilijker is, die leerbedrijven voldoende te bezoeken.2.3 Begeleiding van leerlingen door leerbedrijven
tijdens BPVBOL-leerlingen geven hun BPV gemiddeld een rapportcijfer van 7,5. BBL-leerlingen
waarderen hun opleiding op het leerbedrijf met gemiddeld een 7,6 (tabel 12).
Negen op de tien van de BOL- en BBL-leerlingen samen tonen zich tevreden met
de begeleiding die zij krijgen vanuit de leerbedrijven (tabel 13)1. De leerlingen vinden het vooral belangrijk dat de begeleider
voldoende tijd heeft en voldoende hulp biedt bij de praktijkopdrachten (tabel
14). Ontevredenheid met de begeleiding door het leerbedrijf komt volgenséén
op de vier ontevreden BOL-leerlingen (mede) doordat het werk dat ze moeten
verrichten op het leerbedrijf niet past bij de opleiding. Het percentage BBL-leerlingen
dat deze mening is toegedaan, is iets kleiner (tabel 15).Tabel 12 Rapportcijfer dat leerlingen geven aan hun BPV BOL %*BBL %Totaal % Voldoende (6 of hoger)929493Onvoldoende (5 of lager)867Totaal100100100Rapportcijfer (gemiddeld)7,57,6 * Dat is bij BOL 90% van de leerlingen die hebben aangegeven
al BPV te volgen of te hebben gevolgd.Tabel 13 Zijn leerlingen tevreden over de begeleiding
van het leerbedrijf? BOL %*BBL %Totaal % Ja918390 Nee91710Totaal100100100* Dat zijn de BOL leerlingen die hebben aangegeven al BPV te volgen
of te hebben gevolgd en die een vaste begeleider hebben (zie tabel 16).Tabel 14 Redenen voor tevredenheid leerlingen over begeleiding
op het leerbedrijf* BOL %BBL %Totaal %** Begeleider heeft voldoende tijd595558Voldoende hulp van begeleider bij opdrachten615960Voldoende hulp van begeleider bij problemen met collega’s181618 Begeleider neemt de leerling serieus575556 Anders111211* Dit is de groep tevreden leerlingen (zie tabel 13).** Omdat er meer antwoorden mogelijk waren, tellen de percentages
niet op tot 100%.Tabel 15 Redenen voor ontevredenheid leerlingen over begeleiding
op het leerbedrijf* BOL %BBL %Totaal %** Begeleider heeft te weinig tijd504949 Te weinig hulp van begeleider bij opdrachten382835 Te weinig hulp van begeleider bij problemen met collega’s575Begeleider discrimineert de leerling vanwege allochtone afkomst212 Begeleider pest de leerling323De leerling heeft te maken met seksuele bedreiging van begeleider011 De begeleider neemt de leerling niet serieus151114 De leerling moet werk doen dat niet bij zijn opleiding past261522Anders334036* Dit is de groep ontevreden leerlingen (zie tabel 13).** Omdat er meer antwoorden mogelijk waren, tellen de percentages
niet op tot 100%.Het grootste deel van de BOL- en BBL-leerlingen heeft een vaste begeleider
op het leerbedrijf en krijgt ook hulp van deze vaste begeleider (tabel
16). Ongeveer een kwart van deze leerlingen geeft aan geen hulp van de begeleider
te krijgen, maar van andere collega’s binnen het bedrijf.Tabel 16 Percentage leerlingen dat een vaste begeleider
heeft binnen het leerbedrijf BOL %*BBL %Totaal % Ja868185 Nee141815Totaal100100100* Dat is bij BOL 90% van de leerlingen die hebben aangegeven
al BPV te volgen of te hebben gevolgd.Meer dan de helft van de BOL- en BBL-leerlingen heeft geen klachten over
het werk op het leerbedrijf. De BOL-leerlingen die wel klachten hebben, klagen
vooral over de eenzijdigheid van het werk, het feit dat ze niet leren wat
ze zouden willen leren en het moeten uitvoeren van vervelende klussen. BBL-leerlingen
klagen het meest over een gebrek aan goede begeleiding op het leerbedrijf,
eenzijdig werk en niet leren wat ze willen leren (tabel 17).Tabel 17 Klachten van leerlingen over hun werk op het
leerbedrijf BOL %*BBL %Totaal %** Geen klachten565957 Geen goede begeleiding/begeleider op het werk91110 Gevaarlijk werk132 Vervelende klussen14812 Altijd hetzelfde werk201017 De leerling leert niet wat hij wil leren141013 Vaak overwerken465 Werk waarover de leerling nog niets geleerd heeft666 Vies werk222 Collega’s pesten de leerling121Collega’s discrimineren de leerling vanwege allochtone afkomst111 Baas discrimineert de leerling vanwege allochtone afkomst111 Seksuele bedreiging leerling111 Geen prettige werktijden666Leerling mag geen vrij nemen343 Geen goede sfeer898 Andere klachten9109* Dat is bij BOL 90% van de leerlingen die hebben aangegeven
al BPV te volgen of te hebben gevolgd.** Omdat er meer antwoorden mogelijk waren, tellen de percentages
niet op tot 100%.We hebben ook de BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen gevraagd
naar de klachten die zij van de leerlingen ontvangen (tabel 18a tot en met
18i). Bijna de helft van de BPV-begeleiders van BOL-leerlingen geeft aan dat
hun leerlingen klagen over te eenzijdig werk. De klachten die de BPV-begeleiders
ook vaak horen gaan over te weinig werk en over het gebrek aan aansluiting
tussen het werk op het leerbedrijf en dat wat de leerlingen op school hebben
geleerd. Ook één op de drie BPV-begeleiders van BBL-leerlingen
krijgt klachten over te eenzijdig werk. BBL-leerlingen klagen volgens hun
begeleiders ook relatief vaak over te veel (over)werk.Tabel 18a Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
te vies werk BOL %BBL %Totaal % Altijd100 Vaak111Regelmatig655 Zelden443942Nooit485552Totaal100100100Tabel 18b Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
te veel werk BOL %BBL %Totaal % Altijd100 Vaak586Regelmatig131715 Zelden664957Nooit162721Totaal100100100Tabel 18c Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
teveel verantwoordelijkheid BOL %BBL %Totaal % Altijd000 Vaak423Regelmatig5128 Zelden675360Nooit253326Totaal100100100Tabel 18d Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
te zwaar werk BOL %BBL %Totaal % Altijd000 Vaak566Regelmatig14811 Zelden555254Nooit253430Totaal100100100Tabel 18e Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
te gevaarlijk werk BOL %BBL %Totaal % Altijd101 Vaak101Regelmatig111 Zelden414644Nooit565254Totaal100100100Tabel 18f Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
te weinig werk BOL %BBL %Totaal % Altijd100 Vaak322Regelmatig231016 Zelden584954Nooit163927Totaal100100100Tabel 18g Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
te eenzijdig werk BOL %BBL %Totaal % Altijd100 Vaak756Regelmatig352932 Zelden494849Nooit81813Totaal100100100Tabel 18h Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
teveel overwerken BOL %BBL %Totaal % Altijd200 Vaak253Regelmatig71410 Zelden554851Nooit353334Totaal100100100Tabel 18i Frequentie van klachten die BPV-begeleiders
krijgen van leerlingen over het werk dat ze op het leerbedrijf moeten doen:
werk dat onvoldoende aansluit bij school BOL % Altijd2Vaak2 Regelmatig17 Zelden69Nooit10 Totaal1002.4 Positie van allochtone leerlingenIn totaal gaf ruim één op de vijf leerlingen in onze enquête
aan, tot een allochtone bevolkingsgroep te behoren (tabel 19).Tabel 19 Percentage leerlingen dat zichzelf tot een allochtone
bevolkingsgroep rekent BOL %BBL %Totaal % Ja251221 Nee758879Totaal100100100Ruim één op de tien BOL-leerlingen die moeilijk een BPV-plek
kon vinden, denkt dat dat te maken heeft met zijn etniciteit. Het percentage
is bij BBL-leerlingen een stuk lager (tabel 20), maar dit kan vertekend zijn,
omdat eventueel gediscrimineerde BBL-leerlingen zonder BPV-plek niet in de
leerlingenenquête zitten. Op de meeste onderwijsinstellingen was het
in 2006 namelijk nog een voorwaarde dat de leerling een BPV-plek had om aan
een BBL-opleiding te mogen beginnen.Tabel 20 Redenen waarom het volgens leerlingen niet gemakkelijk
was een plek te vinden BOL %*BBL %Totaal %** Er worden meestal stagiairs van een hoger niveau gevraagd29423 Mijn school heeft me niet genoeg geholpen251222 Werkgevers zien mij als allochtoon13511 Er waren niet genoeg BPV-plekken616161 Wist niet goed wat bedrijven verwachten545 Wist niet goed hoe bedrijven te benaderen656 Was eerste sollicitatie575Nooit geleerd hoe te solliciteren212 Uiterlijk en kleding een probleem524 Niet zo goed in Nederlandse taal232 Te onzeker/verlegen101010Anders263127Totaal100100100* Het betreft de groep BOL-leerlingen die BPV heeft gevolgd, maar
niet gemakkelijk een plek kon vinden (zie tabel 26) en de groep leerlingen
die nog geen stage heeft gelopen, omdat ze geen plek kon vinden (zie tabel
27)** Omdat er meer antwoorden mogelijk waren, tellen de percentages
niet op tot 100%.Wij hebben overigens niet onderzocht of leerlingen die zich gediscrimineerd
voelden, ook echt gediscrimineerd zijn.Zodra de leerlingen eenmaal BPV volgen op een leerbedrijf, is het percentage
leerlingen dat aangeeft gediscrimineerd te worden niet groot. Een klein percentage
leerlingen geeft aan door hun begeleider op het leerbedrijf, hun collega’s
of hun baas gediscrimineerd te worden (tabel 21).Tabel 21 Klachten van leerlingen over hun werk op het
leerbedrijf BOL %*BBL %Totaal %** Geen klachten565957 Geen goede begeleiding/begeleider op het werk91110 Gevaarlijk werk132 Vervelende klussen14812 Altijd hetzelfde werk201017 De leerling leert niet wat hij wil leren141013 Vaak overwerken465 Werk waarover de leerling nog niets geleerd heeft666 Vies werk222 Collega’s pesten de leerling121Collega’s discrimineren de leerling vanwege allochtone afkomst111 Baas discrimineert de leerling vanwege allochtone afkomst111 Seksuele bedreiging leerling111 Geen prettige werktijden666De leerling mag geen vrij nemen343 Geen goede sfeer898 Andere klachten9109* Dat is bij BOL 90% van de leerlingen die hebben aangegeven
al BPV te volgen of te hebben gevolgd.** Omdat er meer antwoorden mogelijk waren, tellen de percentages
niet op tot 100%.Wanneer de BPV-begeleiders van de onderwijsinstellingen, aan leerbedrijven
vroegen waarom zij geen allochtone leerlingen wilden aannemen (zie hierover
verder § 3.4), waren de motieven die bedrijven het meest frequent
noemden dat de taal een probleem zou worden of dat het bedrijf slechte ervaringen
met allochtone leerlingen had gehad (tabel 22a tot en met 22h).Tabel 22a Reden voor leerbedrijven, volgens BPV-begeleiders,
om geen allochtone leerlingen aan te nemen: de taal wordt een probleem* BOL %BBL %Totaal % Altijd3116 Vaak414442Regelmatig473342 Zelden3116Nooit604Totaal100100100* Het gaat om de groep de BOL- en BBL-begeleiders, die in het schooljaar
2005–2006 merkten dat potentiële leerbedrijven geen allochtone
leerlingen wilden aannemen (zie tabel 63) én die leerbedrijven naar
de redenen daarvoor vroegen (tabel 64).Tabel 22b Reden voor leerbedrijven, volgens BPV-begeleiders,
om geen allochtone leerlingen aan te nemen: de samenwerking tussen allochtone
en autochtone werknemers zal niet goed gaan* BOL %BBL %Totaal % Altijd1208 Vaak272928Regelmatig91412 Zelden394341Nooit394341Totaal100100100* Het gaat om de groep de BOL- en BBL-begeleiders, die in het schooljaar
2005–2006 merkten dat potentiële leerbedrijven geen allochtone
leerlingen wilden aannemen (zie tabel 63) én die leerbedrijven naar
de redenen daarvoor vroegen (tabel 64).Tabel 22c Reden voor leerbedrijven, volgens BPV-begeleiders,
om geen allochtone leerlingen aan te nemen: culturele verschillen zullen een
probleem vormen* BOL %BBL %Totaal % Altijd704 Vaak232524Regelmatig202522 Zelden333032Nooit172018Totaal100100100* Het gaat om de groep de BOL- en BBL-begeleiders, die in het schooljaar
2005–2006 merkten dat potentiële leerbedrijven geen allochtone
leerlingen wilden aannemen (zie tabel 63) én die leerbedrijven naar
de redenen daarvoor vroegen (tabel 64).Tabel 23d Reden voor leerbedrijven, volgens BPV-begeleiders,
om geen allochtone leerlingen aan te nemen: liever geen werknemers met hoofddoekje* BOL %BBL %Totaal % Altijd365 Vaak211318Regelmatig141314 Zelden17614Nooit456352Totaal100100100* Het gaat om de groep de BOL- en BBL-begeleiders, die in het schooljaar
2005–2006 merkten dat potentiële leerbedrijven geen allochtone
leerlingen wilden aannemen (zie tabel 63) én die leerbedrijven naar
de redenen daarvoor vroegen (tabel 64).Tabel 22e Reden voor leerbedrijven, volgens BPV-begeleiders,
om geen allochtone leerlingen aan te nemen: autochtone klanten, patiënten
en/of andere relaties zullen liever niet door allochtone stagiairs geholpen
willen worden* BOL %BBL %Totaal % Altijd000 Vaak31621Regelmatig43517 Zelden312929Nooit352933Totaal100100100* Het gaat om de groep de BOL- en BBL-begeleiders, die in het schooljaar
2005–2006 merkten dat potentiële leerbedrijven geen allochtone
leerlingen wilden aannemen (zie tabel 63) én die leerbedrijven naar
de redenen daarvoor vroegen (tabel 64).Tabel 22f Reden voor leerbedrijven om geen allochtone
leerlingen aan te nemen, volgens BPV-begeleiders: ze hadden slechte ervaringen
met allochtone stagiairs of werknemers* BOL %BBL %Totaal % Altijd121212 Vaak364239Regelmatig302328 Zelden121916Nooit947Totaal100100100* Het gaat om de groep de BOL- en BBL-begeleiders, die in het schooljaar
2005–2006 merkten dat potentiële leerbedrijven geen allochtone
leerlingen wilden aannemen (zie tabel 63) én die leerbedrijven naar
de redenen daarvoor vroegen (tabel 64).Tabel 22g Reden voor leerbedrijven om geen allochtone
leerlingen aan te nemen, volgens BPV-begeleiders: ze twijfelden aan de betrouwbaarheid
van allochtone stagiairs of werknemers* BOL %BBL %Totaal % Altijd302 Vaak281623Regelmatig143221 Zelden213225Nooit352130Totaal100100100* Het gaat om de groep de BOL- en BBL-begeleiders, die in het schooljaar
2005–2006 merkten dat potentiële leerbedrijven geen allochtone
leerlingen wilden aannemen (zie tabel 63) én die leerbedrijven naar
de redenen daarvoor vroegen (tabel 64).Tabel 22h Reden voor leerbedrijven om geen allochtone
leerlingen aan te nemen, volgens BPV-begeleiders: ze dachten dat allochtone
werknemers minder goed zouden zijn dan autochtone werknemers* BOL %BBL %Totaal % Altijd000 Vaak152118Regelmatig151114 Zelden364239Nooit332631Totaal100100100* Het gaat om de groep de BOL- en BBL-begeleiders, die in het schooljaar
2005–2006 merkten dat potentiële leerbedrijven geen allochtone
leerlingen wilden aannemen (zie tabel 63) én die leerbedrijven naar
de redenen daarvoor vroegen (tabel 64).Bij kenniscentra is weinig bekend over discriminatie van allochtone leerlingen.
Eén kenniscentrum heeft onderzoek gedaan naar discriminatie en een
aantal kenniscentra heeft een diversiteitsbeleid. In de groensector komt discriminatie
op grond van etniciteit nauwelijks voor, maar dat kan ook te maken hebben
met het feit dat er maar weinig allochtone leerlingen kiezen voor een opleiding
in de groensector. Op de vraag of er meer allochtone leerbedrijven zouden
moeten komen, reageren de kenniscentra wisselend. Vier kenniscentra wensen
geen onderscheid in allochtone en autochtone leerbedrijven te maken. De andere
kenniscentra waren neutraal tot positief.2.5 Private activiteiten van kenniscentraDe wet geeft kenniscentra en onderwijsinstellingen de mogelijkheid om
contractactiviteiten voor derden te verrichten. Beide doen dat ook. De contractactiviteiten
van onderwijsinstellingen houden geen verband met BPV, dus die zijn in dit
onderzoek buiten beschouwing gelaten.1 De contractactiviteiten
van kenniscentra hebben wel met BPV te maken.De WEB stelt dat de contractactiviteiten van kenniscentra verband moeten
houden met hun publieke taak, dat deze activiteiten de uitvoering van die
taak niet mogen schaden, én dat kenniscentra die ook contractactiviteiten
uitvoeren, een regeling moeten opstellen voor het personeel vanwege de potentiële
vermenging van belangen. De kenniscentra hebben in de Governance Code die
zij in december 2006 in Colo hebben afgesproken, een aantal bepalingen opgenomen
over de combinatie van publieke en private activiteiten (Colo, 2006b). Per
1 januari 2008 moet elk van de kenniscentra deze hebben geïmplementeerd.De private activiteiten die kenniscentra uitvoeren kunnen variëren
van het geven van vakinhoudelijke cursussen, het verzorgen van extra begeleiding
voor leerbedrijven tot het gedeeltelijk overnemen van de werkgeversrol via
een detacheringsafdeling (zie figuur 4).Onderwijsinstellingen beschouwen kenniscentra vanwege hun private activiteiten
soms als concurrenten, omdat kenniscentra in private opdrachten onderwijs
aanbieden aan het bedrijfsleven en daarmee op hun terrein komen. Dat wekt
wantrouwen bij onderwijsinstellingen, zo blijkt uit ons onderzoek. Overigens
bestaat bij de kenniscentra over een aantal activiteiten onduidelijkheid of
deze wel of niet tot hun wettelijke taken behoren. Het gaat om activiteiten
als het uitvoeren van arbeidsmarktanalyses en het aanbieden van cursussen
aan praktijkopleiders. De toelichting op de wet stelt echter dat kenniscentra
de kwaliteit van BPV-plekken kunnen bevorderen door «het trainen of
begeleiden van leermeesters uit het bedrijfsleven», dus als kenniscentra
ervoor kiezen dit te doen, dan maakt het onderdeel uit van hun publieke taken.
Wij denken dat ook het uitvoeren van arbeidsmarktanalyses tot de wettelijke
taak behoort. Bij hun activiteiten voor de landelijke kwalificatiestructuur
moeten kenniscentra immers ook aandacht besteden aan de maatschappelijke behoefte
aan opleidingen en de arbeidsmarktperspectieven van afgestudeerden (zie § 1.3).
De meeste kenniscentra voeren arbeidsmarktanalyses uit. Er zijn onderling
wel grote verschillen in hoe zij dit doen en daarmee in de betrouwbaarheid
en vergelijkbaarheid van de cijfers.Op één uitzondering na hebben de vijf kenniscentra waar
sprake is van private activiteiten, deze activiteiten ondergebracht bij een
afzonderlijke rechtspersoon. Bij deze kenniscentra worden de publieke taken
uitgevoerd door een stichting of vereniging en de private activiteiten door
een bv, een dochtermaatschappij of een afzonderlijke stichting.Deze scheiding hebben de kenniscentra die in het onderzoek betrokken zijn,
niet aangebracht in de buitendienst: de opleidingsadviseurs die bij de leerbedrijven langsgaan. Deze opleidingsadviseurs verrichten zowel
publieke als private werkzaamheden. Hun taken bestaan onder andere uit:• het werven, beoordelen en erkennen van leerbedrijven;• het adviseren over en begeleiden van leerbedrijven bij de verbetering
van de kwaliteit van de leeromgeving in het bedrijf;• het geven van voorlichting aan leerbedrijven (bijvoorbeeld over
human resources of over opleidingsmogelijkheden voor het zittend personeel).De Mededingingswet schrijft voor dat ondernemingen die een bijzondere
taak vervullen en daarnaast andere activiteiten ontplooien, de baten en lasten
van de verschillende activiteiten gescheiden registreren, een correcte toerekening
aan de kostprijs hanteren en de beginselen van de kostprijsadministratie duidelijk
vastleggen. De kenniscentra hebben dit in opzet goed geregeld. De manier waarop
dit in de praktijk vorm krijgt, verschilt. Sommige kenniscentra maken gebruik
van een projectbegroting, andere kopen private diensten afzonderlijk in en
weer andere berekenen de uren door die opleidingsadviseurs aan private activiteiten
hebben besteed.De meeste kenniscentra zien – begrijpelijk – het voordeel
van één buitendienst vooral in het feit dat bedrijven dan één
aanspreekpunt hebben voor BPV en voor andere adviezen over opleidingen voor
eigen personeel.Publiek en privaat Uit het klanttevredenheidsonderzoek
van Kenteq van 2005 bleek, dat 16% van de actieve leerbedrijven van
dat kenniscentrum in dat jaar gebruik had gemaakt van de mogelijkheid om de
praktijkbegeleiding van leerlingen uit te besteden aan het kennis- centrum.
De leerbedrijven waardeerden dit met een gemiddeld rapportcijfer van 7,5.Bij één kenniscentrum uit ons onderzoek (bij VTL) krijgen
de opleidingsadviseurs targets voor het verkopen van cursussen aan bedrijven.3 ONDERWIJSINSTELLINGEN EN (LEERLINGEN IN) LEERBEDRIJVENIn dit hoofdstuk beschrijven we de relatie tussen onderwijsinstellingen,
leerbedrijven en leerlingen (zie figuur 5). Aan bod komen de aard en inhoud
van de begeleiding van de onderwijsinstellingen zowel vóór als
tijdens de BPV, de organisatie van de BPV, de positie van allochtone leerlingen,
de informatieverstrekking van de onderwijsinstelling aan het leerbedrijf en
de aansluiting tussen theorie en praktijk.3.1 Rol onderwijsinstellingen voorafgaand aan BPVArbeidsmarkt- en BPV-perspectiefMeer dan de helft van de leerlingen heeft voor de start van hun opleiding
uitgezocht of er voldoende werk in is (bijvoorbeeld door in hun omgeving navraag
te doen). Het grootste deel daarvan deed dat zelfstandig, slechts een klein
percentage geeft aan dat de onderwijsinstelling er een rol bij heeft gespeeld.
Een derde van de leerlingen geeft aan het niet te hebben uitgezocht,
maar het eigenlijk wel belangrijk te vinden (tabel 23). Ook recent onderzoek
van het bureau voor beleidsonderzoek Research voor Beleid concludeert dat
de aandacht voor beroepskeuzevoorlichting op onderwijsinstellingen erg verschilt:
sommige onderwijsinstellingen besteden er speciale lessen aan, andere besteden
er nauwelijks aandacht aan (Verberne, B. e.a., 2007, p. 8).Tabel 23 Hebben leerlingen zelf uitgezocht of er voldoende
werk is in de opleiding die ze gekozen hebben? BOL %BBL %Totaal % Ja, zelf gedaan405343 Ja, met behulp van de school979 Nee, maar de leerling vindt het ook niet belangrijk131414 Nee, maar de leerling vindt het eigenlijk wel belangrijk382635Totaal100100100Een op de tien BPV-begeleiders is van mening dat BOL-leerlingen geen goede
kans op een baan hebben, voornamelijk omdat de arbeidsmarkt voor de betreffende
opleiding ongunstig is (tabel 24).Tabel 24 Redenen volgens BPV-begeleiders, waarom BOL-leerlingen
geen goede kans hebben om na afronding van hun opleiding werk te vinden* BOL %** Arbeidsmarkt voor opleiding is ongunstig65 Andere redenen25 BBL-ers met deze opleiding betere kans dan BOL-ers20 Verwachting is dat allochtone leerlingen in deze opleiding op
arbeidsmarkt worden gediscrimineerd15 Mbo-ers in deze opleiding worden op arbeidsmarkt verdrongen door
hbo-ers5 Mbo-ers in deze opleiding worden op arbeidsmarkt verdrongen door
andere groep(en)5* Het betreft 11% van de BPV-begeleiders die aangaf dat BOL-leerlingen
geen goede kans maken om met een diploma van deze opleiding werk te vinden.** Omdat er meer antwoorden mogelijk waren, tellen de percentages
niet op tot 100%.Onderwijsinstellingen zijn niet wettelijk of anderszins verplicht het
BPV-perspectief en het arbeidsmarktperspectief zichtbaar mee te laten wegen
bij hun beslissing om opleidingen wel of niet aan te bieden. Een op de tien
BOL-begeleiders en een kwart van de BBL-begeleiders geeft aan dat als hun
onderwijsinstelling in het schooljaar 2005–2006 leerlingen weigerde
voor een opleiding, dat was omdat leerlingen geen BPV-plek konden vinden (tabel
25).Tabel 25 Hebben onderwijsinstellingen volgens BPV-begeleiders
in schooljaar 2005–2006 leerlingen geweigerd voor de opleiding, omdat
ze geen BPV-plek zouden kunnen vinden? BOL %BBL %Totaal % Nee666164 Ja92617 Niet van toepassing; om andere redenen geweigerd251319Totaal100100100Kenniscentra stellen dat onderwijsinstellingen weinig interesse tonen
in de uitkomsten van de arbeidsmarktanalyses die zij uitbrengen. Zij betreuren het dat het Ministerie van OCW geen duidelijke voorschriften
voor de arbeidsmarktrelevantie van opleidingen heeft afgegeven, terwijl onderwijsinstellingen
toch geacht worden op te leiden voor die arbeidsmarkt.Hulp aan leerlingen bij het zoeken van een BPV-plekEén op de vier BOL-leerlingen die al BPV hadden gevolgd en één
op de vijf BBL-leerlingen die al een BPV-plek hadden, geeft aan dat het niet
gemakkelijk was een plek te vinden (tabel 26).1
Eén op de tien BOL-leerlingen die nog geen BPV hadden gevolgd, geeft
aan dat dit kwam doordat ze geen plek gevonden hadden (tabel 27). Bijna twee
derde van de BOL- en BBL-leerlingen die moeilijk een plek konden vinden, wijt
dit aan een tekort aan plekken. Daarnaast noemen leerlingen relatief vaak
als mogelijke verklaring dat de onderwijsinstelling hen niet genoeg geholpen
heeft. Een op de drie BOL-leerlingen noemt als reden dat er meestal stagiairs
van een hoger niveau werden gevraagd. BBL-leerlingen geven dit veel minder
vaak als reden op (tabel 28).Tabel 26 Konden leerlingen gemakkelijk een BPV-plek vinden? BOL %BBL %Totaal % Ja, gemakkelijk een plek gevonden778078Nee, niet gemakkelijk een plek gevonden232022Totaal100100100Tabel 27 Redenen waarom leerlingen nog geen BPV hadden
gevolgd* BOL % De leerling kan geen BPV-plek vinden14 Door ziekte of handicap12De leerling hoeft nog BPV te doen, dat komt pas later
in de opleiding75 Totaal100* Het betreft 10% van de BOL-leerlingen, die nog geen BPV
hadden gevolgd.Tabel 28 Redenen waarom het volgens leerlingen niet gemakkelijk
was een plek te vinden BOL %*BBL %Totaal %** Er worden meestal stagiairs van een hoger niveau gevraagd29423 Mijn school heeft me niet genoeg geholpen251222 Werkgevers zien mij als allochtoon13511 Er waren niet genoeg BPV-plekken616161 Wist niet goed wat bedrijven verwachten545 Wist niet goed hoe bedrijven te benaderen656 Was eerste sollicitatie575Nooit geleerd hoe te solliciteren212 Uiterlijk en kleding een probleem524 Niet zo goed in Nederlandse taal232 Te onzeker/verlegen101010Anders263127* Het betreft de groep BOL-leerlingen, die BPV heeft gevolgd, maar
niet gemakkelijk een plek kon vinden (zie tabel 25) en de groep leerlingen
die nog geen BPV heeft gevolgd, omdat ze geen plek kon vinden (zie tabel 27).** Omdat er meer antwoorden mogelijk waren, tellen de percentages
niet op tot 100%. Eén op de vijf BBL-begeleiders en één op de zeven
BOL-begeleiders stelt dat het voor leerlingen in het schooljaar 2005–2006
(erg) moeilijk was een BPV-plek te vinden (tabel 29).Tabel 29 Hoe moeilijk of gemakkelijk was het volgens BPV-begeleiders
voor hun leerlingen om een plek te vinden? BOL %BBL %Totaal % Erg gemakkelijk899 Gemakkelijk404140Neutraal383235 Moeilijk121614Erg moeilijk233Totaal100100100Sommige factoren maken het leerlingen moeilijker een plek te vinden. De
invloed van deze factoren kan verschillen per leerweg. De regio waarin de
leerlingen een plek zoeken, blijkt van grote invloed te zijn. Er zijn grote
verschillen tussen regio’s: voor BOL-leerlingen is het moeilijk om een
BPV-plek te vinden in de Randstad, terwijl dit voor BBL-leerlingen vooral
in Zeeland en Friesland lastig is.Ook persoonsgebonden kenmerken spelen een rol. Over het algemeen vinden
mannen makkelijker een plek dan vrouwen, maar dat geldt niet voor allochtone
mannen en vrouwen. Binnen BOL vinden allochtone mannen moeilijker een plek
dan allochtone vrouwen en autochtone leerlingen, binnen BBL hebben alle allochtone
leerlingen meer moeite met het vinden van een plek dan autochtone leerlingen.
Bij BOL geldt ook dat oudere leerlingen moeilijker een plek kunnen vinden
dan jongere. Dit effect is voor BBL-leerlingen niet gevonden.Het verband tussen het niveau en de kans een plek te vinden, is niet eenduidig.
Binnen BOL vinden leerlingen op niveau 2 en 3 moeilijker een plek dan op niveau
4. Ook mannen op niveau 1 vinden moeilijker een plek, voor vrouwen geldt dat
weer niet. Binnen BBL geldt dat leerlingen op niveau 2 het moeilijker hebben
een plek te vinden.Tot slot vinden binnen BOL-leerlingen die vmbo met leerwegondersteuning
hebben gevolgd (de zogenoemde zorgleerlingen) moeilijker een plek. Binnen
BBL is dat niet het geval. Op onze website www.rekenkamer.nl vindt u een model
dat gebaseerd is op de uitkomsten van de enquête onder de leerlingen.
Dit model geeft inzicht in het effect van al deze factoren op de kans om een
BPV-plek te vinden, in hun onderlinge verband.Het niet vinden van een plek kan vergaande consequenties hebben, vooral
voor BBL-leerlingen. Een op de vier BBL-begeleiders geeft aan dat het in het
schooljaar 2005–2006 regelmatig voorkwam dat leerlingen die zich wel
hadden ingeschreven, niet aan hun opleiding konden beginnen omdat ze geen
leerbedrijf konden vinden. Volgens bijna een op de drie BBL-begeleiders komt
dit vaak tot regelmatig voor (tabel 30). Bijna de helft van de BBL-begeleiders
geeft ook aan dat het is voorgekomen dat BBL-leerlingen zich niet hebben ingeschreven
omdat ze geen leerbedrijf konden vinden (tabel 31). Tabel 30 Is het volgens BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 voorgekomen dat BBL-leerlingen die zich al wel hadden ingeschreven,
niet aan hun opleiding konden beginnen omdat ze geen leerbedrijf konden vinden? BBL % Vaak4Regelmatig24 Zelden43 Nooit29Totaal100Tabel 31 Is het volgens BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 voorgekomen dat BBL-leerlingen geen BPV-plek konden vinden
en zich daarom niet hebben ingeschreven? BBL % Ja45Nee26 Onbekend29Totaal100Ongeveer een derde van de BOL-leerlingen en twee derde van de BBL-leerlingen
die nog geen werkplek hadden op het moment dat ze aan de opleiding begonnen,
geeft aan dat de onderwijsinstelling niets gedaan heeft om hen te helpen een
plek te vinden. Als de onderwijsinstelling hulp biedt, is dat volgens leerlingen
meestal bij het bellen naar potentiële leerbedrijven of het schrijven
van sollicitatiebrieven (tabel 32).Tabel 32 Wat hebben onderwijsinstellingen volgens leerlingen
gedaan om hen te helpen een BPV-plek te vinden? BOL %BBL %Totaal %* Sollicitatietraining laten volgen1038Kledingadvies gegeven715 Folders of brochures gegeven12510 Geholpen met sollicitatiebrief schrijven18514 Geholpen met bellen naar bedrijven23718 Geholpen met sollicitatiegesprek736 Anders261422Niets316942* Omdat er meer antwoorden mogelijk waren, tellen de percentages
niet op tot 100%.BPV-begeleiders geven aan dat zij extra investeren in het zoeken naar
een passend leerbedrijf, om leerlingen te helpen die het extra moeilijk hebben
een BPV-plek te vinden. Driekwart van de BOL en twee derde van de BBL-begeleiders
geeft aan deze extra hulp in het schooljaar 2005–2006 geboden te hebben.
Ook gaven zij vaak individuele adviezen over de presentatie en sollicitatietrainingen
(tabel 33a tot en met 33f).Tabel 33a Middelen die BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 ingezet hebben om leerlingen die het extra moeilijk hadden
om een plek te vinden te helpen: extra sociale vaardigheidstraining BOL %BBL %Totaal % Altijd735 Vaak12610Regelmatig331927 Zelden292829Nooit194431Totaal100100100Tabel 33b Middelen die BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 ingezet hebben om leerlingen die het extra moeilijk hadden
om een plek te vinden te helpen: extra training op vakinhoud BOL %BBL %Totaal % Altijd322 Vaak101513Regelmatig321725 Zelden312528Nooit244133Totaal100100100Tabel 33c Middelen die BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 ingezet hebben om leerlingen die het extra moeilijk hadden
om een plek te vinden te helpen: training werknemersvaardigheden BOL %BBL %Totaal % Altijd423 Vaak12710Regelmatig211320 Zelden302227Nooit325644Totaal100100100Tabel 33d Middelen die BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 ingezet hebben om leerlingen die het extra moeilijk hadden
om een plek te vinden te helpen: sollicitatietraining BOL %BBL %Totaal % Altijd27417 Vaak151214Regelmatig242324 Zelden192321Nooit153826Totaal100100100Tabel 33e Middelen die BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 ingezet hebben om leerlingen die het extra moeilijk hadden
om een plek te vinden te helpen: individueel advies over de presentatie BOL %BBL %Totaal % Altijd16612 Vaak211217Regelmatig423137 Zelden132519Nooit82617Totaal100100100Tabel 33f Middelen die BPV-begeleiders in het schooljaar
2005–2006 ingezet hebben om leerlingen die het extra moeilijk hadden
om een plek te vinden te helpen: extra investeren in het vinden van een passend
leerbedrijf BOL %BBL %Totaal % Altijd281020 Vaak211619Regelmatig303533 Zelden171918Nooit42012Totaal100100100Over het algemeen laten de antwoorden van leerlingen en BPV-begeleiders
zien dat onderwijsinstellingen BOL-leerlingen meer helpen dan BBL-leerlingen
bij het vinden van een plek. Dit strookt met de visie van BPV-begeleiders
op hun verantwoordelijkheid bij het vinden van een goede BPV-plek. Meer dan
de helft is van mening dat BBL-leerlingen zelf het meest verantwoordelijk
zijn voor het vinden van een plek. Voor BOL-leerlingen hebben onderwijsinstelling,
leerling en kenniscentrum volgens ruim een derde van de BPV-begeleiders een
gedeelde verantwoordelijkheid bij het vinden van een plek. Volgens nog eens
bijna een derde van de begeleiders is de onderwijsinstelling het meest verantwoordelijk
voor het vinden van een BPV-plek voor de BOL-leerling. (tabel 34).Tabel 34 Wie is volgens BPV-begeleiders verantwoordelijk
voor het vinden van een BPV-plek? BOL %BBL %Totaal % De onderwijsinstelling29317 Het kenniscentrum122 De leerlingen zelf175434Alle drie even verantwoordelijk332730Onderwijsinstelling en kenniscentrum even verantwoordelijk1248 Anders101111Totaal1001001003.2 Begeleiding leerlingen door onderwijsinstellingen
tijdens BPVVolgens de helft van de BBL-leerlingen en een op de vijf BOL-leerlingen
is er niemand, of in elk geval niemand die ze als zodanig herkennen, die hen
vanuit de onderwijsinstelling begeleidt tijdens de BPV (tabel 35). Leerlingen
met een begeleider hebben daar meestal één keer per drie maanden
een gesprek mee, maar bij BOL-leerlingen is dat ook wel vaker. Een
op de vijf leerlingen geeft aan nooit een gesprek te hebben of alleen als
ze er om vragen. Dit geldt vaker voor BBL-leerlingen dan voor BOL-leerlingen
(tabel 36).Tabel 35 Worden leerlingen volgens eigen zeggen door iemand
van de onderwijsinstelling begeleid? BOL %BBL %Totaal % Ja795170 Nee214930Totaal100100100Tabel 36 Hoe vaak hebben leerlingen volgens eigen zeggen
een gesprek met de BPV-begeleider van de onderwijsinstelling?* BOL %BBL %Totaal % Eén keer per week131213 Eén keer per maand261223 Eén keer per drie maanden272226 Minder dan één keer per drie maanden101411 Als de leerling er om vraagt183121 Nooit787Totaal100100100* Het betreft de BOL- en de BBL-leerlingen die door iemand vanuit
de onderwijsinstelling worden begeleid (zie tabel 35).Zowel van de BOL- als BBL-leerlingen die aangeven tijdens hun BPV begeleiding
van hun onderwijsinstelling te krijgen, zijn vier op de vijf leerlingen daar
tevreden over (tabel 37).1 Bijna de helft van
de leerlingen die ontevreden zijn, geeft als reden op dat hun begeleider zelden
of nooit komt. Een op de vijf geeft aan dat de begeleider te weinig tijd heeft
(tabel 38).Tabel 37 Zijn leerlingen tevreden over de begeleiding
door de onderwijsinstelling?* BOL %BBL %Totaal % Ja788380 Nee221721Totaal100100100* Het betreft de BOL- en de BBL-leerlingen die door iemand vanuit
de onderwijsinstelling worden begeleid (zie tabel 35).Tabel 38 Redenen waarom leerlingen niet tevreden zijn
over de begeleiding door de onderwijsinstelling* BOL %BBL %Totaal %** Begeleider heeft te weinig tijd221621Begeleider komt zelden of nooit naar het leerbedrijf484247 Te weinig hulp van begeleider bij problemen met het leerbedrijf171016 Begeleider snapt te weinig waar de leerling in het leerbedrijf
mee bezig is15713 Begeleider discrimineert leerling vanwege diens allochtone afkomst222 Begeleider pest de leerling121 De leerling heeft te maken met seksuele bedreiging van begeleider121 De school bemoeit zich teveel met de leerling384 De begeleider neemt de leerling niet serieus–63Anders343934* Het betreft de BOL- en BBL-leerlingen die door iemand vanuit de
onderwijsinstelling worden begeleid (zie tabel 35) en daar tevreden over zijn
(tabel 37).** Er waren meer antwoorden mogelijk, waardoor percentages niet optellen
tot 100.Volgens meer dan de helft van de leerlingen is er overleg tussen de BPV-begeleider
van de onderwijsinstelling en de praktijkopleider op het leerbedrijf. Meer
dan een kwart wist niet of dit het geval was (tabel 39).Vier vijfde van de leerlingen is van mening dat er duidelijke afspraken
tussen henzelf, de onderwijsinstelling en het leerbedrijf zijn vastgelegd
in de vorm van een BPV-overeenkomst. De rest gaf aan dat er niets is vastgelegd
of wist het niet (tabel 40).Tabel 39 Geven leerlingen aan dat er overleg is tussen
de BPV-begeleider van de onderwijsinstelling en de praktijkopleider van het
leerbedrijf?* BOL %BBL %Totaal % Ja595757 Nee121413Weet de leerling niet292829Totaal100100100* Het betreft de groep leerlingen die door iemand vanuit de onderwijsinstelling
wordt begeleid (zie tabel 35) én die een vaste begeleider op het leerbedrijf
heeft (tabel 16).Tabel 40 Geven leerlingen aan dat er duidelijke afspraken
tussen henzelf, de onderwijsinstelling en het leerbedrijf zijn vastgelegd
in een BPV-overeenkomst? BOL %BBL %Totaal % Ja828182 Nee788 Weet de leerling niet101111Totaal100100100Taken die BPV-begeleiders het meest verrichten zijn: het coördineren
van de begeleiding, het plannen van de BPV, het beoordelen ervan, het onderhouden
van het contact met het kenniscentrum en het bezoeken van leerbedrijven. Dit
geldt zowel voor BOL- als BBL-begeleiders. BBL-begeleiders hebben iets minder
vaak coördinerende taken. Daar staat tegenover dat zij in meer gevallen
contact onderhouden met het kenniscentrum (tabel 41a t/m 41j).Tabel 41a Taken van BPV-begeleiders: dagelijkse begeleiding
van BOL- of BBL-leerlingen tijdens hun BPV BOL %BBL %Totaal % Altijd302729 Vaak151616Regelmatig323132 Zelden131313Nooit101312Totaal100100100Tabel 41b Taken van BPV-begeleiders: dagelijkse begeleiding
van zowel BBL- als BOL-leerlingen tijdens hun BPV BOL %BBL %Totaal % Altijd232525 Vaak878Regelmatig302829 Zelden81310Nooit322730Totaal100100100Tabel 41c Taken van BPV-begeleiders: leerbedrijven bezoeken BOL %BBL %Totaal % Altijd272526 Vaak272727Regelmatig394040 Zelden677Nooit122Totaal100100100Tabel 41d Taken van BPV-begeleiders: leerbedrijven werven BOL %BBL %Totaal % Altijd231821 Vaak18813Regelmatig303332 Zelden213026Nooit81110Totaal100100100Tabel 41e Taken van BPV-begeleiders: coördinatie
van de begeleiding BOL %BBL %Totaal % Altijd573949 Vaak191919Regelmatig153022 Zelden566Nooit576Totaal100100100Tabel 41f Taken van BPV-begeleiders: planning BPV BOL %BBL %Totaal % Altijd553646 Vaak161918Regelmatig152219 Zelden5118Nooit91211Totaal100100100Tabel 41g Taken van BPV-begeleiders: terugkomdagen BOL %BBL %Totaal % Altijd341827 Vaak958Regelmatig151716 Zelden171918Nooit244133Totaal100100100Tabel 41h Taken van BPV-begeleiders: eindbeoordeling BPV-component BOL %BBL %Totaal % Altijd384441 Vaak222122Regelmatig262224 Zelden1079Nooit576Totaal100100100Tabel 41i Taken van BPV-begeleiders: contactpersoon zijn
vanuit de school voor het kenniscentrum, voor deze opleiding BOL %BBL %Totaal % Altijd434142 Vaak131514Regelmatig182120 Zelden121212Nooit151113Totaal100100100Tabel 41j Taken van BPV-begeleiders: contactpersoon vanuit
de school zijn voor het kenniscentrum, voor de hele sector waarin deze opleiding
valt BOL %BBL %Totaal % Altijd353033 Vaak6129Regelmatig201819 Zelden111916Nooit282225Totaal100100100Het overgrote deel van de onderwijsinstellingen hanteert een norm voor
het aantal bezoeken aan leerlingen op het leerbedrijf. Bij BOL komen normen
van een keer per kwartaal, een keer per halfjaar of een keer per BPV-periode
elk ongeveer even vaak voor. Voor BBL-leerlingen geldt meestal de norm van
een bezoek per halfjaar (tabel 42).In de meeste gevallen konden de BPV-begeleiders van de onderwijsinstellingen
hun leerlingen zo vaak op het leerbedrijf bezoeken als volgens de interne
richtlijn zou moeten (tabel 43). Een op de tien BOL-leerlingen en een op de
vijf BBL-leerlingen wordt echter niet zo vaak bezocht als volgens de norm
van de onderwijsinstelling zou moeten (tabel 44). BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen
noemen als belangrijkste oorzaken hiervan: drukte door andere werkzaamheden
en een te groot aantal leerlingen per begeleider (tabel 44a t/m 44f).Tabel 42 Normen van onderwijsinstellingen voor de frequentie
van bezoeken aan leerlingen op leerbedrijf BOL %BBL %Totaal % Eén keer per jaar3128 Eén keer per halfjaar294537 Eén keer per kwartaal312629 Eén keer gedurende de BPV-periode32niet van toepassing16 Eén keer gedurende opleidingniet van toepassing32Totaal10010010Tabel 43 Geven BPV-begeleiders aan dat ze leerlingen zo
vaak bezoeken als volgens de interne richtlijn zou moeten? BOL %BBL %Totaal % Ja897783 Nee122417Totaal100100100Tabel 44a Reden voor BPV-begeleiders om leerlingen niet
zo vaak te bezoeken als zou moeten: te druk met andere werkzaamheden BOL %BBL %Totaal % Zeer belangrijk245936Belangrijk492943 Neutraal12911Onbelangrijk604 Zeer onbelangrijk937Totaal100100100Tabel 44b Reden voor BPV-begeleiders om leerlingen niet
zo vaak te bezoeken als zou moeten: teveel leerlingen BOL %BBL %Totaal % Zeer belangrijk52311Belangrijk444745 Neutraal262024Onbelangrijk13711 Zeer onbelangrijk1239Totaal100100100Tabel 44c Reden voor BPV-begeleiders om leerlingen niet
zo vaak te bezoeken als zou moeten: teveel reistijd/te ver weg BOL %BBL %Totaal % Zeer belangrijk5169 Belangrijk293932Neutraal232323 Onbelangrijk191016Zeer onbelangrijk241321Totaal100100100Tabel 44d Reden voor BPV-begeleiders om leerlingen niet
zo vaak te bezoeken als zou moeten: niet alle reistijd wordt gecompenseerd BOL %BBL %Totaal % Zeer belangrijk847 Belangrijk1007Neutraal211218 Onbelangrijk323132Zeer onbelangrijk295436Totaal100100100Tabel 44e Reden voor BPV-begeleiders om leerlingen niet
zo vaak te bezoeken als zou moeten: ontoereikende reiskostenvergoeding BOL %BBL %Totaal % Zeer belangrijk576 Belangrijk101813Neutraal222122 Onbelangrijk341829Zeer onbelangrijk293631Totaal100100100Tabel 44f Reden voor BPV-begeleiders om leerlingen niet
zo vaak te bezoeken als zou moeten: BPV in het buitenland BOL %BBL %Totaal % Zeer belangrijk22417 Belangrijk1209Neutraal15011 Onbelangrijk181216Zeer onbelangrijk348548Totaal100100100Vier op de tien BOL-begeleiders evalueren een keer gedurende de BPV-periode
de prestaties van de leerling met de praktijkopleider van het leerbedrijf,
maar een keer per kwartaal en een keer per halfjaar komt ook veel voor (tabel
45). Die evaluatie gebeurt doorgaans in aanwezigheid van de leerling. Voor
BBL-leerlingen is een evaluatie per kwartaal of per halfjaar het meest gebruikelijk.
Bij BBL is het iets minder gebruikelijk dat dit in aanwezigheid van de leerling
gebeurt (tabel 46).Om zicht te houden op de prestaties van de leerling, leggen begeleiders
meestal bezoeken af aan het leerbedrijf. Daarnaast belt ongeveer de helft
van de BPV-begeleiders regelmatig tot altijd met de praktijkopleider en/of
met de leerling (tabel 47a t/m 47g).Tabel 45 Frequentie van evaluatie door BPV-begeleiders
en praktijkopleiders, volgens BPV-begeleiders BOL %BBL %Totaal % Eén keer per jaar71310 Eén keer per halfjaar234635 Eén keer per kwartaal293633 Eén keer gedurende BPV-periode38–20 Eén keer gedurende de opleiding–32 Nooit233Totaal100100100Tabel 46 Aanwezigheid van leerlingen tijdens evaluatiegesprekken
tussen BPV-begeleiders en praktijkopleiders, volgens BPV-begeleiders* BOL %BBL %Totaal % Altijd524448 Vaak372130Regelmatig72415 Zelden396Nooit122Totaal100100100* Dit betreft niet de groep BPV-begeleiders die als frequentie van
evaluatie «nooit» hebben aangegeven (zie tabel 45).Tabel 47a Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: bellen met leerlingen BOL %BBL %Totaal % Altijd13911 Vaak191618Regelmatig413538 Zelden233227Nooit496Totaal100100100Tabel 47b Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: mailen met leerlingen BOL %BBL %Totaal % Altijd1349 Vaak141414Regelmatig342731 Zelden233328Nooit172219Totaal100100100Tabel 47c Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: digitaal portfolio
of logboek bekijken BOL %BBL %Totaal % Altijd23715 Vaak111212Regelmatig172918 Zelden131614Nooit364641Totaal100100100Tabel 47d Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: bellen met praktijkopleiders BOL %BBL %Totaal % Altijd221418 Vaak323131Regelmatig354640 Zelden888Nooit312Totaal100100100Tabel 47e Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: mailen met praktijkopleiders BOL %BBL %Totaal % Altijd1068 Vaak131514Regelmatig202522 Zelden373033Nooit202522Totaal100100100Tabel 47f Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: organiseren van terugkomdagen BOL %BBL %Totaal % Altijd391923 Vaak101112Regelmatig171821 Zelden11920Nooit234424Totaal100100100Tabel 47g Wat doen BPV-begeleiders om zicht te houden
op de werkzaamheden van hun leerlingen op de BPV-plek: leerbedrijven bezoeken BOL %BBL %Totaal % Altijd725463 Vaak121915Regelmatig112217 Zelden243Nooit912Totaal100100100In § 2.3 beschreven we hoeveel en welke klachten leerlingen
hebben over het werk in het leerbedrijf. De helft van de BPV-begeleiders geeft
aan er zelf op toe te zien dat leerlingen niet belast worden met bijvoorbeeld
te vies, te veel, te zwaar, te gevaarlijk of te eenzijdig werk. Twee van de
drie BOL-begeleiders en een van de drie BBL-begeleiders let daar op (tabel
48a t/m 48i).Tabel 48a Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: te vies werk BOL %BBL %Totaal % Altijd17311 Vaak171014Regelmatig311925 Zelden212121Nooit144831Totaal100100100Tabel 48b Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: teveel werk BOL %BBL %Totaal % Altijd15410 Vaak201116Regelmatig392131 Zelden162320Nooit94125Totaal100100100Tabel 48c Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: teveel verantwoordelijkheid BOL %BBL %Totaal % Altijd18713 Vaak20814Regelmatig382733 Zelden172120Nooit83722Totaal100100100Tabel 48d Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: te zwaar werk BOL %BBL %Totaal % Altijd16210 Vaak211016Regelmatig372130 Zelden172421Nooit104226Totaal100100100Tabel 48e Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: te gevaarlijk werk BOL %BBL %Totaal % Altijd21514 Vaak16813Regelmatig362330 Zelden162821Nooit103925Totaal100100100Tabel 48f Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: te weinig werk BOL %BBL %Totaal % Altijd16310 Vaak17914Regelmatig392231 Zelden192321Nooit94326Totaal100100100Tabel 48g Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: te eenzijdig werk BOL %BBL %Totaal % Altijd17713 Vaak221117Regelmatig413237 Zelden142419Nooit72717Totaal100100100Tabel 48h Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: teveel overwerken BOL %BBL %Totaal % Altijd17411 Vaak171114Regelmatig331826 Zelden212222Nooit134629Totaal100100100Tabel 48i Percentage BPV-begeleiders dat er op toeziet
dat leerlingen niet belast worden met: werk dat onvoldoende aansluit bij wat
leerlingen op school hebben geleerd BOL % Altijd20Vaak16 Regelmatig44 Zelden13Nooit7 Totaal100Bijna de helft van de BOL-begeleiders en driekwart van de BBL-begeleiders
weet niet of het leerbedrijf de reiskosten van hun leerlingen naar het leerbedrijf
vergoedt (tabel 49). Volgens de meerderheid van de begeleiders zijn leerlingen
verzekerd tegen arbeidsongevallen. Een op de zeven BPV-begeleiders weet niet
of leerlingen daartegen verzekerd zijn (tabel 50).De WA-verzekering is volgens BPV-begeleiders voor BOL-leerlingen veelal
geregeld via de onderwijsinstelling en voor BBL-leerlingen via het leerbedrijf.
Een op de vier BOL-begeleiders en een op de vijf BBL-begeleiders was ervan
overtuigd dat leerlingen hiervoor verzekerd waren, maar wist niet of de verzekering
via de onderwijsinstelling, het leerbedrijf of de ouders liep. Bijna een kwart
van de BBL begeleiders wist niet of leerlingen WA-verzekerd waren (tabel 51).Volgens een op de tien BOL-begeleiders had een aantal leerlingen geen
BPV-overeenkomst (tabel 52).Tabel 49 Krijgen leerlingen hun reiskosten naar het leerbedrijf
vergoed, volgens BPV-begeleiders? BOL %BBL %Totaal % Ja141715 Nee38925Onbekend487461Totaal100100100Tabel 50 Zijn leerlingen volgens BPV-begeleiders verzekerd
tegen arbeidsongevallen? BOL %BBL %Totaal % Ja, via het leerbedrijf126839 Ja, via de school52228 Ja, via hun ouders302 Ja, maar de BPV-begeleider weet niet of het via leerbedrijf, school
of ouders is251118 Nee, een aantal leerlingen niet112 Onbekend81813Totaal100100100Tabel 51 Zijn leerlingen volgens BPV-begeleiders verzekerd
tegen wettelijke aansprakelijkheid voor schades die zij veroorzaken? BOL %BBL %Totaal % Ja, via het leerbedrijf74325 Ja, via de school621339 Ja, via hun ouders323 Ja, maar de BPV-begeleider weet niet of het via leerbedrijf, school
of ouders is251822 Nee, een aantal leerlingen nietNiet
van toepassing11 Onbekend22312Totaal100100100Tabel 52 Hebben leerlingen volgens BPV-begeleiders een
BPV-overeenkomst? BOL %BBL %Totaal % Ja879491 Nee1159Onbekend212Totaal100100100Bijna twee derde van de leerbedrijven is tevreden over de begeleiding
vanuit de onderwijsinstelling van de BBL-leerling op de BPV-plek. Over de begeleiding van BOL-leerlingen zijn leerbedrijven iets minder tevreden
(tabel 53).Tabel 53 Oordeel leerbedrijven over de begeleiding van
leerlingen door onderwijsinstellingen BOL %BBL %Totaal % Ruim voldoende142118 Enigszins voldoende434544 Niet voldoende/niet onvoldoende211719 Enigszins onvoldoende12911 Ruim onvoldoende767Weet niet333Totaal100100100Het is wettelijk vastgelegd dat onderwijsinstellingen eindverantwoordelijk
zijn voor de BPV, maar in de wet staat niet hoe zij die verantwoordelijkheid
moeten invullen en in welke mate zij leerlingen op de werkplek dienen te begeleiden.
Binnen onderwijsinstellingen worden beslissingen over hoe BPV wordt begeleid
vaak op uitvoeringsniveau genomen: door de BPV-begeleiders zelf of door docententeams.
Daardoor zijn er niet alleen tussen, maar ook binnen onderwijsinstellingen
grote verschillen in de begeleiding. In de praktijk blijkt uit ons onderzoek
ook, dat BBL-leerlingen over het algemeen minder begeleiding krijgen dan BOL-leerlingen
gedurende hun BPV.3.3 Organisatie van de begeleidingEen derde van de BPV-begeleiders geeft aan dat er bij hen een stagebureau
of andere afzonderlijke eenheid is die zich op de organisatie van de BPV toelegt
(tabel 54). De taken van een dergelijk stagebureau zijn vooral administratieve
werkzaamheden, het werven van bedrijven en/of de begeleiding, organisatie
en coördinatie van de BPV.Een kwart van de begeleiders meldt dat hun opleiding werkt met een norm
voor het maximale aantal leerlingen per begeleider (tabel 55). Deze norm bedraagt
gemiddeld 44 leerlingen bij BOL en 77 leerlingen bij BBL, maar de spreiding
is groot (tabel 56).De helft van de BPV-begeleiders heeft eveneens te maken met een norm voor
de begeleidingstijd per leerling (tabel 57). Ook deze normen lopen sterk uiteen.
Gemiddeld zouden volgens de eigen normen van de instellingen BOL-leerlingen
27 uur en BBL-leerlingen 30 uur begeleiding per jaar moeten krijgen, maar
ook hier bestaat grote variatie (tabel 58).Tabel 54 Maken BPV-begeleiders gebruik van een (afzonderlijk)
stagebureau of andere eenheid die zich speciaal met BPV bezighoudt? BOL %BBL %Totaal % Ja353033 Nee657068Totaal100100100Tabel 55 Hanteren onderwijsinstellingen volgens BPV-begeleiders
een norm voor het maximale aantal leerlingen per BPV-begeleider? BOL %BBL %Totaal % Ja282427 Nee596060Onbekend141615Totaal100100100Tabel 56 Norm voor het maximale aantal leerlingen per
BPV-begeleider BOLBBL Gemiddeld aantal leerlingen per begeleider per jaar4477 Minimum aantal leerlingen35 Maximum aantal leerlingen115400Tabel 57 Hanteren onderwijsinstellingen volgens BPV-begeleiders
een norm voor de begeleidingstijd per leerling? BOL %BBL %Totaal % Ja604754 Nee283532Onbekend121816Totaal100100100Tabel 58 Norm voor de begeleidingstijd per leerling BOLBBL Gemiddeld aantal uren per leerling per begeleider (jaar)2730 Minimum aantal uren11 Maximum aantal uren5531 200Driekwart van de begeleiders heeft hetzelfde of een aanverwant vak uitgeoefend
als waarin hij of zij nu leerlingen begeleidt (tabel 59). Gemiddeld was dit
zestien à zeventien jaar geleden, met een spreiding van nul tot 36
jaar geleden (tabel 60). Minder dan de helft van de BOL-begeleiders geeft
aan dat hun onderwijsinstelling het uitgangspunt hanteert dat BPV-begeleiders
moeten beschikken over praktijkervaring in hetzelfde vak als waarin ze begeleiden.
Slechts in een derde van die gevallen lukt het ook dit altijd te realiseren
(tabel 61). Belangrijke redenen waarom het niet lukt begeleiders met ervaring
in hetzelfde vak aan te stellen, zijn gebrek aan tijd, onvoldoende personeel
of onvoldoende personeel met vakervaring. Te midden van de mogelijke criteria
die onderwijsinstellingen hanteren om BPV-begeleiders aan leerlingen toe te
wijzen, wordt ervaring in hetzelfde vak weliswaar vaak genoemd, maar wordt
geschiktheid als begeleider belangrijker gevonden. Behalve bovengenoemde criteria
spelen ook zaken als het rooster en de geschiktheid als docent een rol (tabel
62).Tabel 59 Hebben BPV-begeleiders praktijkervaring in het
beroep waarvoor de leerlingen worden opgeleid? BOL %BBL %Totaal % De BPV-begeleider heeft het beroep zelf uitgeoefend586059 De BPV-begeleider heeft een aanverwant beroep uitgeoefend111212 De BPV-begeleider kent de praktijk in dit beroep via bedrijfscontacten302226De BPV-begeleider heeft geen praktijkkennis van dit
beroep of van aanverwante beroepen264Totaal100100100Tabel 60 Aantal jaren praktijkervaring van BPV-begeleiders BOLBBLGemiddeld16,117,1 Minimum00Maximum3236Tabel 61 Lukt het volgens BPV-begeleiders om het uitgangspunt
van onderwijsinstellingen te realiseren dat BPV-begeleiders zelf praktijkervaring
moeten hebben?* BOL %BBL %Totaal % Altijd333333 Vaak272627Regelmatig272023 Zelden71210Nooit798Totaal100100100* Het betreft 42% van de BOL-begeleiders en 71% van
de BBL-begeleiders. Dat zijn die begeleiders waarvan de onderwijsinstelling
als uitgangspunt heeft dat ze zelf praktijkervaring moeten hebben.Tabel 62 Criteria die in schooljaar 2005–2006 een
rol speelden bij de toewijzing van BPV-begeleider aan leerlingen BOL %BBL %Totaal %* Het moet iemand uit hetzelfde vak zijn434443Iemand die hetzelfde niveau doceert231519Geschiktheid als docent272325 Geschiktheid als begeleider737071 Roostertechnische criteria (ruimte begeleider)311825 Pragmatische criteria201920 Leerlinggebonden criteria1169 Leerbedrijfsgebonden criteria (vaste contactpersoon school)333735* Er waren meer antwoorden mogelijk, waardoor percentages niet optellen
tot 100.In ons onderzoek zijn we nagegaan of er een verband is tussen de manier
waarop BPV op de onderwijsinstelling georganiseerd is, en het moeilijk of
gemakkelijk vinden van een BPV-plek door leerlingen. Het beeld blijkt verschillend
voor de beide leerwegen. BBL-leerlingen van opleidingen die een norm hanteren
voor het aantal leerlingen per begeleider en waar de BPV-begeleider over praktijkervaring
beschikt, vinden gemakkelijker een plek dan leerlingen van opleidingen
waar dat niet zo is. Voor de andere maatregelen die we hierboven noemden,
is binnen de BBL geen verband gevonden met het moeilijk of gemakkelijk vinden
van een BPV-plek door leerlingen. Binnen de BOL is er een aantoonbaar verband
tussen het hanteren van een norm voor het aantal leerlingen per begeleider
of het werken met een stagebureau, en het gemakkelijker vinden van een plek.3.4 Positie van allochtone leerlingenIn § 2.4 beschreven we in welke mate discriminatie voorkomt
volgens leerlingen zelf. Dit bleek vooral te spelen bij het vinden van een
plek. Ook uit de JOB-monitor 2007 komt naar voren dat allochtone leerlingen
meer moeite hebben een BPV-plek te vinden dan autochtone leerlingen. Van de
allochtone BOL-leerlingen gaf 27% aan dat zij moeite hadden een
BPV-plek te vinden (tegen 16% van de autochtone BOL-leerlingen). Van
de allochtone BBL-leerlingen had 18% moeite om voor hun opleiding een
werkplek te vinden (tegen 10% van de autochtone BBL-leerlingen).We hebben ook de BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen gevraagd
naar signalen die zij krijgen over discriminatie van allochtone leerlingen
door leerbedrijven. Eén op de drie BOL-begeleiders en één
op de vijf BBL-begeleiders geeft aan dat ze hiermee in het schooljaar 2005–2006
te maken hebben gehad (tabel 63). Om hoeveel gevallen het dan ging, hebben
wij BPV-begeleiders niet gevraagd.Tabel 63 Hebben BPV-begeleiders in het schooljaar 2005–2006
met discriminatie te maken gehad? BOL %BBL %Totaal % Nee, er waren (bijna) geen allochtone leerlingen475249 Nee, dat heeft de BPV-begeleider nooit gemerkt222724 Ja322127Totaal100100100Uit ons onderzoek blijkt dat, wanneer potentiële leerbedrijven aangaven
geen allochtone leerlingen aan te willen nemen, vier op de vijf BOL-begeleiders
en zes op de tien BBL-begeleiders bij het leerbedrijf vroeg naar de reden.
Een op de tien BOL-begeleiders en een op de vier BBL-begeleiders geeft aan
het leerbedrijf nooit naar de reden te vragen (tabel 64).BPV-begeleiders die gemerkt hebben dat leerlingen gediscrimineerd worden
op hun leerbedrijf, reageerden daar meestal op door het desbetreffende leerbedrijf
vaker te bezoeken en/of door een gesprek aan te vragen met het leerbedrijf.
Ongeveer een kwart van de begeleiders geeft aan niets ondernomen te hebben,
omdat het geval niet duidelijk genoeg was. Een op de drie BBL-begeleiders
meldde discriminatie door een leerbedrijf bij het kenniscentrum, of adviseerde
de betreffende leerling om een BOL-opleiding te gaan volgen (tabel 65).Tabel 64 Vragen BPV-begeleiders leerbedrijven naar redenen
als zij geen allochtone leerlingen willen aannemen?* BOL %BBL %Totaal % Altijd663652 Vaak61912Regelmatig121513 Soms777Nooit92416Totaal100100100* Het betreft 44% van de BOL-begeleiders en 39% van
de BBL-begeleiders die in het schooljaar 2005–2006 merkten dat potentiële
leerbedrijven geen allochtone leerlingen wilden aannemen.Tabel 65 Hoe handelen BPV-begeleiders, als zij merken
dat potentiële leerbedrijven allochtone leerlingen discrimineren? BOL %BBL %Totaal %* Niets ondernomen omdat het geval niet duidelijk genoeg was213124 Niets ondernomen uit angst terugtrekken BPV-plekken374 Gesprek aangevraagd om erover te praten316241 Vaker bedrijf bezocht om duidelijk te maken dat vooroordelen niet
kloppen342832 Elders op school gemeld8109 Gemeld bij kenniscentrum103217 Gemeld bij meldpunt discriminatie201 Leerlingen geadviseerd om een BOL-opleiding te volgen–3118Anders1079* Er waren meer antwoorden mogelijk, waardoor percentages niet optellen
tot 100.Onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs wijst uit dat extra begeleiding
door onderwijsinstellingen van allochtone leerlingen bij het vinden van een
BPV-plek positieve resultaten oplevert (Inspectie van het Onderwijs, te verschijnen).3.5 Informatieverstrekking aan leerbedrijvenLeerbedrijven horen in een op de drie gevallen van de leerling zelf en
in een op de tien gevallen van niemand, wat de leerling in het leerbedrijf
moet leren, zo blijkt uit onze enquête onder leerbedrijven.In bijna de helft van de gevallen meldt de onderwijsinstelling het leerbedrijf
welke theoretische kennis een leerling moet verwerven tijdens de BPV-periode
(tabel 66a). Welke praktische vaardigheden een leerling moet oefenen, horen
leerbedrijven even vaak van de leerling zelf als van de onderwijsinstelling,
en ook hier zegt een op de tien leerbedrijven het van niemand te horen (tabel
66b). Welke houding leerlingen in het leerbedrijf moeten aanleren, hoort een
kwart van de leerbedrijven niet, een kwart hoort dit van de leerling en de
rest hoort dit van de onderwijsinstelling of het kenniscentrum (tabel 66c).
De cijfers laten geen grote verschillen zien tussen BOL en BBL, alleen spelen
binnen BBL kenniscentra een grotere rol in de informatievoorziening aan leerbedrijven
over de kennis, vaardigheden en houding die ze de leerlingen moeten bijbrengen. Tabel 66a Wie informeert leerbedrijven volgens henzelf
over het algemeen over welke theoretische kennis leerlingen in het leerbedrijf
moeten leren? BOL %BBL %Totaal % (Vooral) de leerling332831 (Vooral) de school484748 (Vooral) het kenniscentrum61411 Niemand10910Weet niet222Totaal100100100Tabel 66b Wie informeert leerbedrijven volgens henzelf
over het algemeen over welke praktische vaardigheden leerlingen in het leerbedrijf
moeten leren? BOL %BBL %Totaal % (Vooral) de leerling423539 (Vooral) de school403739 (Vooral) het kenniscentrum81713 Niemand999Weet niet222Totaal100100100Tabel 66c Wie informeert leerbedrijven volgens henzelf
over het algemeen over welke houding leerlingen in het leerbedrijf moeten
leren? BOL %BBL %Totaal % (Vooral) de leerling262627 (Vooral) de school403337 (Vooral) het kenniscentrum5129Niemand252425 Weet niet444Totaal100100100Binnen de BOL geeft twee derde van de leerbedrijven aan dat de onderwijsinstelling
hen niet inlicht over het eindcijfer van de leerling voor de praktijkcomponent
en binnen de BBL zeggen vier van de tien dit. Een op de drie leerbedrijven
met BOL-stagiairs komt het eindcijfer nooit te weten, bij BBL is dit een op
de vijf (tabel 67). De meeste bedrijven die het eindcijfer wel te weten komen,
menen dat dit cijfer een correct beeld geeft van de prestaties van de leerlingen
binnen het bedrijf. Ongeveer een op de zes van de leerbedrijven stelt dat
dit soms het geval is (tabel 68).Tabel 67 Informeren onderwijsinstellingen leerbedrijven
over het eindcijfer van de leerling voor de praktijkcomponent op het leerbedrijf? BOL %BBL %Totaal % Ja345947 Nee, maar het leerbedrijf hoort het cijfer meestal wel langs andere
weg302126Nee, en het leerbedrijf hoort het ook niet langs andere
weg361928Totaal100100100Tabel 68 Geeft het eindcijfer voor de praktijkcomponent
volgens leerbedrijven een correct beeld van de prestaties van de leerling?* BOL %BBL %Totaal % Altijd91110 Vaak696969Soms171416 Zelden111Nooit000 Weet niet444Totaal100100100* Het betreft de leerbedrijven die het eindcijfer rechtstreeks van
de onderwijsinstelling of via een andere weg horen (zie tabel 76).Kenniscentra beamen dat de informatievoorziening door onderwijsinstellingen
over het lesprogramma voor verbetering vatbaar is. Ook de andere kant, de
communicatie tussen leerbedrijven en onderwijsinstellingen, kan volgens de
kenniscentra beter.3.6 Aansluiting tussen theorie en praktijkOngeveer een op de vijf leerlingen stelt dat de opdrachten op het leerbedrijf
niet aansluiten bij de opleiding. BBL-leerlingen stellen dit vaker dan BOL-leerlingen
(tabel 69).Volgens bijna alle BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen sluit het
werk op het leerbedrijf voldoende aan bij de opleiding op de onderwijsinstelling
(tabel 70). Vier op de vijf begeleiders geven aan zelden tot nooit klachten
van het leerbedrijf te ontvangen over een gebrek aan kennis van de leerlingen.
Een op de vijf begeleiders geeft aan regelmatig klachten over onvoldoende
kennis van leerlingen te krijgen (tabel 71).Tabel 69 Vinden leerlingen dat ze in het leerbedrijf opdrachten
doen, die aansluiten bij wat ze op school hebben geleerd? BOL %BBL %Totaal % Ja806978 Nee162618Weet de leerling niet555Totaal100100100Tabel 70 Vinden BPV-begeleiders dat het werk het leerbedrijf
voldoende aansluit bij de opleiding op de onderwijsinstelling? BOL %BBL %Totaal % Altijd162219 Vaak705764Regelmatig131816 Zelden142Nooit000Totaal100100100Tabel 71 Percentage BPV-begeleiders dat klachten ontvangt
van het leerbedrijf over een gebrek aan kennis van de leerlingen BOL %BBL %Totaal % Altijd100 Vaak211Regelmatig171416 Zelden787074Nooit3169Totaal100100100Ongeveer een op de vier leerbedrijven beoordeelt de theoretische kennis
van leerlingen als onvoldoende (tabel 72a). De praktische vaardigheden zijn
volgens een op de drie leerbedrijven onvoldoende (tabel 72b). Over de houding
van leerlingen zijn bedrijven het minst negatief, een op de zes leerbedrijven
acht deze onvoldoende (tabel 72c). Maar wanneer leerbedrijven er niet in slagen
hun leerlingen de benodigde kennis, vaardigheden en houding bij te brengen,
wijten zij dit in de eerste plaats aan de houding van de leerlingen zelf en
dan aan de aansluiting tussen theorie en praktijk (tabel 73a t/m 73f).Tabel 72a Oordeel leerbedrijven over theoretische kennis
van leerlingen op het moment dat ze bij het bedrijf binnenkomen BOL %BBL %Totaal % Ruim voldoende434 Enigszins voldoende393336 Niet voldoende/niet onvoldoende313332 Enigszins onvoldoende171817 Ruim onvoldoende698Weet niet343Totaal100100100Tabel 72b Oordeel leerbedrijven over praktische vaardigheden
van leerlingen op het moment dat ze bij het bedrijf binnenkomen BOL %BBL %Totaal % Ruim voldoende444 Enigszins voldoende293130 Niet voldoende/niet onvoldoende333232 Enigszins onvoldoende202020 Ruim onvoldoende121011Weet niet343Totaal100100100Tabel 72c Oordeel leerbedrijven over houding van leerlingen
op het moment dat ze bij het bedrijf binnenkomen BOL %BBL %Totaal % Ruim voldoende121514 Enigszins voldoende414141 Niet voldoende/niet onvoldoende282526 Enigszins onvoldoende141213 Ruim onvoldoende444Weet niet243Totaal100100100Tabel 73a Als leerbedrijven er niet in slagen leerlingen
de benodigde kennis, praktische vaardigheden en houding bij te brengen, ligt
dat volgens hen dan aan: te hoge eisen van de onderwijsinstelling? BOL %BBL %Totaal % Altijd000 Vaak222Soms222624 Zelden374039Nooit201819 Weet niet/geen mening1179Onbekend wat verwacht wordt867Totaal100100100Tabel 73b Als leerbedrijven er niet in slagen leerlingen
de benodigde kennis, praktische vaardigheden en houding bij te brengen, ligt
dat volgens hen dan aan: opdrachten van de onderwijsinstelling, die niet aansluiten
bij de gang van zaken op het bedrijf? BOL %BBL %Totaal % Altijd212 Vaak201618Soms383838 Zelden192723Nooit888 Weet niet/geen mening767Onbekend wat verwacht wordt555Totaal100100100Tabel 73c Als leerbedrijven er niet in slagen leerlingen
de benodigde kennis, praktische vaardigheden en houding bij te brengen, ligt
dat volgens hen dan aan: te hoge eisen van het kenniscentrum? BOL %BBL %Totaal % Altijd000 Vaak343Soms162219 Zelden353736Nooit212121 Weet niet/geen mening161013Onbekend wat verwacht wordt1078Totaal100100100Tabel 73d Als leerbedrijven er niet in slagen leerlingen
de benodigde kennis, praktische vaardigheden en houding bij te brengen, ligt
dat volgens hen dan aan: de houding van de leerling? BOL %BBL %Totaal % Altijd645 Vaak393638Soms373737 Zelden81210Nooit333 Weet niet/geen mening555Onbekend wat verwacht wordt343Totaal100100100Tabel 73e Als leerbedrijven er niet in slagen leerlingen
de benodigde kennis, praktische vaardigheden en houding bij te brengen, ligt
dat volgens hen dan aan: de kwaliteit van de begeleiding vanuit het bedrijf
(gebrek aan vakkennis)? BOL %BBL %Totaal % Altijd000 Vaak222Soms222423 Zelden393838Nooit282728 Weet niet/geen mening656Onbekend wat verwacht wordt343Totaal100100100Tabel 73f Als leerbedrijven er niet in slagen leerlingen
de benodigde kennis, praktische vaardigheden en houding bij te brengen, ligt
dat volgens hen dan aan: de kwaliteit van de begeleiding vanuit het bedrijf
(tijdsgebrek)? BOL %BBL %Totaal % Altijd000 Vaak666Soms313433 Zelden343434Nooit211819 Weet niet/geen mening655Onbekend wat verwacht wordt243Totaal100100100De kenniscentra stellen dat het leren op de onderwijsinstellingen en in
bedrijven in de afgelopen jaren dichter bij elkaar gekomen zijn, maar dat
het nog beter kan. Betere aansluiting tussen theorie en praktijk is volgens
kenniscentra mogelijk door de bedrijfsvoering van onderwijsinstellingen, die
nu gericht is op jaarklassen, beter af te stemmen op de cycli binnen het bedrijfsleven
(zoals de wisseling van seizoenen of het opmaken van de financiële balans).
Volgens de MBO Raad kunnen onderwijsinstellingen hierover nu al afspraken
maken met bedrijven en leerlingen.Bijna de helft van de BPV-begeleiders had in het schooljaar 2005–2006
al enige ervaring met het competentiegericht onderwijs, dat een bijdrage moet
leveren aan een betere aansluiting tussen theorie en praktijk (tabel 74).
Twee derde van deze BPV-begeleiders was positief over deze vorm van onderwijs
(tabel 75).Kenniscentra hebben positieve verwachtingen van competentiegericht onderwijs.
Zes kenniscentra zijn redelijk tot zeer positief over de wijze waarop competentiegericht
leren zich in hun branche ontwikkelt. Zij merken overigens wel op dat het
enerzijds zeker een verbetering is ten opzichte van het traditionele onderwijs
dat leerlingen nu meer relevante praktijkervaring het leerbedrijf in brengen,
maar dat anderzijds een nadeel is dat ze minder kennis hebben.Tabel 74 Hebben BPV-begeleiders ervaring met competentiegericht
leren? BOL %BBL %Totaal % Ja544047 Nee466053Totaal100100100Tabel 75 Oordeel BPV-begeleiders over competentiegericht
leren* BOL %BBL %Totaal % Zeer positief957 Positief575155Neutraal323834 Negatief374Zeer negatief101Totaal100100100* Het betreffen de BOL- en de BBL-begeleiders die ervaring hebben
met competentiegericht leren (zie tabel 74).4 ONDERWIJSINSTELLINGEN EN KENNISCENTRAIn dit hoofdstuk beschrijven we de relatie tussen de onderwijsinstellingen
en de kenniscentra (zie figuur 6). Binnen deze relatie beschrijven we de informatie-uitwisseling
tussen onderwijsinstellingen en kenniscentra en de kwaliteit en het gebruik
van de openbare registers leerbedrijven.4.1 Informatieverstrekking over bezetting BPV-plaatsenVoor BBL-leerlingen is wettelijk geregeld dat onderwijsinstellingen kenniscentra
informeren als een leerling een BPV-plek heeft: het kenniscentrum moet namelijk
de BPV-overeenkomst tussen onderwijsinstelling, leerling en leerbedrijf ook
ondertekenen (de zogenoemde vierde handtekening). Deze handtekening dient
om aan te geven dat een leerbedrijf erkend is en dat de gronden voor deze
erkenning nog steeds aanwezig zijn. Het kenniscentrum wordt zo ook geïnformeerd
over de bezetting van een BPV-plek. Hoewel het voor de hand zou liggen dat
kenniscentra deze informatie ook over BOL-leerlingen ontvangen, zijn onderwijsinstellingen bij BOL niet verplicht BPV-overeenkomsten of andere informatie over
de bezetting van BPV-plekken aan kenniscentra te sturen. Weliswaar is in 1995,
ter voorbereiding op de nieuwe WEB, afgesproken dat zou worden gezorgd voor
een meldingsregeling vanuit onderwijsinstellingen naar kenniscentra, maar
deze is niet van de grond gekomen.Bijna de helft van de BOL-begeleiders geeft aan dat de onderwijsinstelling
het kenniscentrum niet informeert over de BPV die gevolgd moet worden. Redenen
daarvoor zijn: er zijn voldoende BPV-plaatsen op dat moment, begeleiders zien
er het nut niet van in of ze hebben – al dan niet uit tijdgebrek –
weinig tot geen contact met het kenniscentrum (tabel 76).De helft van de BPV-begeleiders informeert het kenniscentrum over het
aantal leerlingen dat zich voor de opleiding heeft aangemeld. (tabel 77)Tabel 76 Informeren onderwijsinstellingen volgens BPV-begeleiders
de kenniscentra over BOL-stages die gelopen moeten worden? BOL % De onderwijsinstelling heeft het kenniscentrum daar niet over
geïnformeerd, omdat er geen schaarste is aan BPV-plekken.37De onderwijsinstelling heeft het kenniscentrum daar om andere
redenen niet over geïnformeerd.9 Het kenniscentrum heeft het onderwijsprogramma 2005–2006
(in welke vorm of onder welke naam dan ook) gehad.9 Andere vorm van afstemming.45Totaal100Tabel 77 Informeren onderwijsinstellingen volgens BPV-begeleiders
de kenniscentra over het aantal leerlingen dat zich voor de opleiding heeft
aangemeld? BOL %BBL %Totaal % De onderwijsinstelling heeft het kenniscentrum daar niet over
geïnformeerd, omdat er geen schaarste is aan BPV-plekken.333233 De onderwijsinstelling heeft het kenniscentrum om andere redenen
niet geïnformeerd.151214De onderwijsinstelling heeft het kenniscentrum daar
over geïnformeerd. 515654Totaal100100100Regionale samenwerking in Amsterdam:
de pilot Digimatch Sinds juni 2005 werken publieke en private
partijen als de gemeente Amsterdam, het onderwijs (vmbo, mbo, hbo en wo),
Colo, MKB-Nederland en andere partijen uit het bedrijfsleven samen in het
Platform Arbeidsmarkt en Onderwijs (PAO) aan een goed werkende lokale en regionale
arbeidsmarkt, ook voor stages. Bij de oprichting van het PAO kende de regio
Amsterdam namelijk een groot tekort aan BPV-plaatsen, vooral voor de niveaus
1 en 2. Bedrijven klaagden dat ze «van alle kanten» werden benaderd
voor BPV-plekken. Uit onderzoek bleek dat er vaak een mismatch was tussen
vraag en aanbod (in aantallen leerlingen en niveaus). Daarom hebben ROC van
Amsterdam en vier kenniscentra (Kenteq, Ecabo, OVDB en KC Handel) geprobeerd
de aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven binnen die vier sectoren
te verbeteren door de inzet van een digitaal systeem: Digimatch.In de tweede helft van het schooljaar
2006–2007 hebben als pilot iets minder dan 150 leerlingen van niveau
1 en 2 (mbo) geprobeerd via Digimatch een BPV-plek te vinden. De leerbedrijven
hadden een bedrijfsprofiel aangemaakt om aan te geven wat een leerling precies
in het leerbedrijf kon leren. Ook de 150 leerlingen van ROC van Amsterdam
maakten een profiel («wat wil/moet ik eigenlijk leren») en een
cv. Digimatch matchte de bedrijfs- en leerlingprofielen. Vervolgens kon de
leerling solliciteren naar de BPV-plek die hem of haar het meest aanstond. De ervaringen met de pilot zijn gemengd.
Bijna alle leerlingen hebben een plek gevonden, maar in hoeverre dat aan Digimatch
is te danken is niet helemaal duidelijk. Binnen de sector handel werkte het
invullen van een profiel goed om leerlingen te enthousiasmeren voor hun BPV.
In die sector zijn leerlingen vaak minder gemotiveerd voor een BPV, omdat
ze al bijbaantjes in die richting hebben gehad. In de zorgsector, waar leerlingen
toch al gemotiveerd zijn voor hun BPV, sloeg het systeem veel minder aan. Volgens ROC van Amsterdam is het een
groot voordeel dat het systeem bedrijven en vooral leerlingen dwingt na te
denken over wat ze te bieden hebben en over wat ze nog nodig hebben. Ook standaardiseert
het systeem de manier van werken van BPV-begeleiders en de wijze waarop leerbedrijven
benaderd worden. Aan de andere kant is dat laatste ook juist een van de redenen
waarom niet alle BPV-begeleiders zelf even enthousiast waren. Veel begeleiders
zagen het niet als een vereenvoudiging, maar een uitbreiding van hun werkzaamheden,
vooral omdat ze hun eigen werkwijze ernaast bleven voortzetten. In de pilotsituatie
is Digimatch ook niet gekoppeld aan andere bestaande systemen, terwijl een
koppeling aan stagemarkt.nl of het CRM-systeem van de onderwijsinstelling
juist heel efficiënt zou zijn. Een dergelijk systeem werkt bovendien
alleen als alle partners in de keten het actueel houden. Digimatch bleek lastig voor leerlingen
op niveau 1 en 2. De structuur en het doorklikken binnen een dergelijk programma,
de gebruikte taal en het maken van keuzes, is voor sommigen op dat niveau
niet gemakkelijk. De belangrijkste les uit deze pilot is:
goede ketensamenwerking, inbedding in de organisatie, koppeling aan andere
digitale toepassingen of registratiesystemen, en een weloverwogen keuze voor
niveau van de leerlingen en sector verhoogt het rendement van BPV voor leerlingen
in het mbo.Kenniscentra geven aan dat ze te weinig en te laat informatie van de onderwijsinstellingen
krijgen wanneer en op welke plek leerlingen geplaatst zijn. BPV-overeenkomsten
van BBL-leerlingen worden veelal pas na aanvang van de BPV-periode aan de
kenniscentra toegestuurd. Wettelijk is namelijk wel geregeld dat de BPV-overeenkomst
van een BBL-leerling ook door het kenniscentrum moet worden ondertekend, maar
niet wanneer dat moet gebeuren. Niet uit te sluiten valt overigens, dat kenniscentra
het laat toezenden van BPV-overeenkomsten deels zelf in de hand hebben gewerkt
door ook aanmeldingen achteraf bijna altijd goed te keuren.Voor BOL-leerlingen geven onderwijsinstellingen soms via zogenoemde uitplaatsingslijsten
aan bij welke leerbedrijven hun leerlingen BPV volgen, maar niet elke onderwijsinstelling
stuurt uitplaatsingslijsten en bovendien worden veel lijsten pas aangeleverd
na het verstrijken van de BPV-periode. Daardoor weten kenniscentra meestal
niet op het juiste moment bij welke leerbedrijven BOL-leerlingen hun BPV volgen.
Hierdoor bestaat het risico dat BOL-leerlingen BPV volgen op een niet-erkende
BPV-plek en het bemoeilijkt het toezicht op actieve leerbedrijven.Volgens kenniscentra is het voor onderwijsinstellingen nog moeilijker
om verwachtingen omtrent aantallen leerlingen en BPV-perioden in een volgend
schooljaar kenbaar te maken, dan om de lopende BPV door te geven. Kenniscentra
geven aan dat de verschillen tussen onderwijsinstellingen groot zijn voor
wat betreft de mate van actualiteit, betrouwbaarheid en volledigheid van dergelijke
overzichten. Ze willen met de onderwijsinstellingen afspreken dat elke onderwijsinstelling één
of twee keer per jaar een behoefteanalyse van BPV-plekken maakt.4.2 Invoering van het BasisRegister OnderwijsNummerMet ingang van het schooljaar 2006–2007 is de sector Beroepsonderwijs
en Volwasseneneducatie (de bve-sector) gefaseerd overgegaan op het BRON. Dat
betekent dat onderwijsinstellingen leerlinggegevens via geautomatiseerde uitwisselingsprocessen
aan de IB-Groep leveren.1 De IB-Groep levert
de geregistreerde gegevens geanonimiseerd aan andere partijen, zoals de Inspectie
van het Onderwijs. Per 1 juli 2007 moeten onderwijsinstellingen hun BPV-registratie
voor BBL-leerlingen, met uitzondering van de gegevens van leerbedrijven, op
orde hebben. In april 2007 had meer dan de helft van de onderwijsinstellingen
daar aan voldaan, maar er waren ook onderwijsinstellingen die nog niets in
BRON geregistreerd hadden. Dat komt volgens het Ministerie van OCW vooral
doordat de administratie op onderwijsinstellingen vaak nog niet centraal georganiseerd,
maar in kaartenbakken en eigen computerbestanden te vinden is. Met ingang
van 1 oktober 2007 is ook registratie van gegevens van leerbedrijven
en registratie van de BPV-gegevens voor de BOL-leerweg voorgeschreven.In de Wet Onderwijsnummer (WON) is bepaald welke instanties met welk doel
gebruik mogen maken van de gegevens uit BRON. De kenniscentra staan daar niet
bij. De onderwijsinstellingen wilden wel informatie over BPV invoeren in BRON
als de kenniscentra in ruil daarvoor de vierde handtekening wilden laten vallen.
Dat was het geval. Hoewel dit nu nog niet wettelijk geregeld is, is de juridische
basis er wel voor gelegd in het wetsvoorstel DAL.In de WON staat ook welke gegevens in BRON worden opgenomen. Onderwijsinstellingen
moeten onder andere het werkelijke begin en einde van een BPV-periode in BRON
registreren. Er zijn op dit moment echter nog geen waarborgen dat onderwijsinstellingen
inderdaad op tijd – dat is in elk geval voor de BPV-periode begint –
de juiste gegevens registreren. Behalve toegang voor de kenniscentra is ook
dat een voorwaarde waaraan voldaan moet worden om de kenniscentra straks via
BRON inzicht te geven in de bezetting van BPV-plekken. De onderwijsinstellingen
hebben zelf ook belang bij het goed registreren van BPV-gegevens, omdat de
BPV-periode meetelt voor de beoordeling van de 850-urennorm2. De WON geeft het Ministerie van OCW geen sanctiemogelijkheden voor
het geval onderwijsinstellingen zouden verzuimen, tijdig juiste informatie
over BPV in BRON in te voeren.De kenniscentra hebben in februari 2007 in een brief aan het Ministerie
van OCW een aantal randvoorwaarden gesteld voor het laten vervallen van de
vierde handtekening:• onderwijsinstellingen moeten de gegevens van alle BPV-overeenkomsten
tijdig aanleveren en de BPV-overeenkomsten moeten voorzien zijn van een code
van het leerbedrijf en, indien nog niet beschikbaar, van naam, adres en woonplaats
van het bedrijf;• er moet sprake zijn van een goed functionerend en sluitend proces
om de informatiestroom vanuit de onderwijsinstellingen naar kenniscentra
te garanderen.De kenniscentra hebben aan het Ministerie van OCW voorgesteld dit te realiseren
vanaf schooljaar 2008–2009. Zij hebben de minister van onderwijs geadviseerd
de ondertekenverplichting gefaseerd op te heffen: zodra een onderwijsinstelling
na een jaar «schaduwdraaien» voldoet aan alle criteria, kan het
ministerie officieel toestemming verlenen om de vierde handtekening te laten
vervallen. Het Ministerie van OCW heeft in augustus 2007 met deze randvoorwaarden
ingestemd.4.3 Kwaliteit en gebruik van openbare registers leerbedrijvenIn de WEB is opgenomen dat kenniscentra zorgen voor openbaarmaking van
een overzicht met erkende leerbedrijven. Elk kenniscentrum heeft een openbaar
register leerbedrijven – ook wel bedrijvenregister – waarin alle
door hen erkende leerbedrijven zijn opgenomen. In elk bedrijvenregister kan
op leerbedrijf gezocht worden. Zoeken op beschikbare BPV-plekken binnen het
bedrijvenregister kan niet bij alle kenniscentra. Voor het actueel houden
van de bezetting van de BPV-plekken zijn kenniscentra afhankelijk van de informatie
die ze van onderwijsinstellingen krijgen over de plaatsing van leerlingen.
Sinds april 2007 zijn alle achttien bedrijvenregisters gekoppeld in één
website: www.stagemarkt.nl. De koppeling tussen deze website en BRON zal volgens
het Ministerie van OCW niet voor medio 2009 een feit zijn. Als dat gebeurt,
is er in opzet een systeem dat inzicht geeft in de beschikbaarheid van BPV-plekken.
Of het ook goed zal werken, hangt af van de tijdigheid en kwaliteit van de
informatie op de website en in BRON.De verantwoordelijkheid voor het actueel en betrouwbaar houden van BPV-gegevens
ligt bij de kenniscentra. Die zijn daarvoor, voor zover het de bezetting van
BPV-plaatsen betreft, afhankelijk van informatie die zij moeten krijgen van
onderwijsinstellingen of leerbedrijven. Het verkrijgen, en het tijdig verkrijgen,
van deze informatie is niet afdwingbaar. Doordat onderwijsinstellingen onvoldoende
bij kenniscentra melden wanneer BPV-plekken bezet zijn, is de informatie in
de openbare registers van de kenniscentra onvoldoende actueel. Daardoor:• is het voor leerlingen en onderwijsinstellingen niet inzichtelijk
welke BPV-plekken al bezet zijn;• is het voor bedrijven onprettig dat ze benaderd worden terwijl
BPV-plekken al bezet zijn;• hebben kenniscentra te weinig informatie over welke leerbedrijven
actief zijn, waardoor ze hun toezicht op de begeleiding niet op de juiste
bedrijven kunnen afstemmen.Leerlingen hebben via internet de mogelijkheid om naar BPV-plekken en
arbeidsmarktinformatie te zoeken. Dat kunnen ze doen in het bedrijvenregister,
maar ook via sites als www.kansopstage.nl en www.kansopwerk.nl. Op deze sites
staat informatie over de kans op BPV-plekken voor mbo-leerlingen die BPV willen
volgen en over de kans op werk voor mbo-afgestudeerden in een bepaalde richting;
deze sites zijn gebaseerd op de arbeidsmarktanalyses van de kenniscentra.
De BPV-perspectieven hebben betrekking op het lopende schooljaar, de arbeidsmarktperspectieven
kijken vier jaar vooruit.Zowel BOL- als BBL-leerlingen maken weinig gebruik van het bedrijvenregister
van een kenniscentrum (tabel 78). En hoewel tweederde van de BPV-begeleiders
aangeeft de openbare registers van de kenniscentra vaak tot altijd te gebruiken
(tabel 79a t/m 79f), doen ze dat volgens kenniscentra toch te weinig. De kenniscentra
leiden dat af uit het feit dat zij relatief veel aanmeldingen van nieuwe,
nog te erkennen leerbedrijven krijgen, terwijl het bedrijvenregister voldoende
beschikbaar aanbod aan BPV-plekken bevat. Dat betekent dat kenniscentra relatief
veel tijd moeten steken in nieuwe leerbedrijven die onderwijsinstellingen
en leerlingen aanmelden, terwijl BPV-plekken bij al erkende leerbedrijven
niet optimaal benut worden. Dat er nieuwe leerbedrijven worden aangebracht
terwijl leerbedrijven uit het register niet benaderd worden, hoeft overigens
niet per se te wijzen op slecht gebruik door BPV-begeleiders van de openbare registers: leerlingen zoeken nu eenmaal óók
in hun eigen omgeving naar potentiële leerbedrijven en ook dat leidt
tot aanmeldingen van nieuwe bedrijven.Tabel 78 Hoe komen leerlingen aan een BPV-plek? BOL %BBL %Totaal %* Via een lijst met bedrijven van school23919 De leerling is geplaatst op een intern stagebedrijf van school11610 Via een advertentie5107Vragen aan familie en vrienden201418 De leerling werkte al bij het leerbedrijf52712 De leerling heeft zijn vmbo-stage gedaan bij het leerbedrijf gedaan596Via stageinfopunt313 Via een stagebureau423 Via een uitzendbureau132Zoeken op de site van het kenniscentrum212 Zoeken elders op internet14912 Anders353535Niets16412* Er waren meer antwoorden mogelijk, waardoor percentages niet optellen
tot 100.Tabel 79a Bron die BPV-begeleiders gebruiken om hun leerlingen
aan een plek te helpen: eigen lijst met leerbedrijven BOL %BBL %Totaal % Altijd593247 Vaak181517Regelmatig132217 Zelden2168Nooit91512Totaal100100100Tabel 79b Bron die BPV-begeleiders gebruiken om hun leerlingen
aan een plek te helpen: website van het kenniscentrum, waar leerlingen het
openbare register van leerbedrijven kunnen vinden BOL %BBL %Totaal % Altijd434544 Vaak201316Regelmatig111412 Zelden141414Nooit131414Totaal100100100Tabel 79c Bron die BPV-begeleiders gebruiken om hun leerlingen
aan een plek te helpen: vaste afspraken met één of meer bedrijven
over BPV-plekken BOL %BBL %Totaal % Altijd171315 Vaak121112Regelmatig321423 Zelden203025Nooit203226Totaal100100100Tabel 79d Bron die BPV-begeleiders gebruiken om hun leerlingen
aan een plek te helpen: intern leerbedrijf op school BOL %BBL %Totaal % Altijd312 Vaak503Regelmatig656 Zelden19412Nooit669078Totaal100100100Tabel 79e Bron die BPV-begeleiders gebruiken om hun leerlingen
aan een plek te helpen: leerbedrijf dat voor dit doel door het kenniscentrum
is opgericht BOL %BBL %Totaal % Altijd1036 Vaak413Regelmatig143 Zelden856Nooit778782Totaal100100100Tabel 79f Bron die BPV-begeleiders gebruiken om hun leerlingen
aan een plek te helpen: leerbedrijf dat voor dit doel door de branche zelf
is opgericht BOL %BBL %Totaal % Altijd296 Vaak3107Regelmatig2117 Zelden534Nooit876977Totaal100100100Onderwijsinstellingen laten leerlingen vaak zelf zoeken naar een geschikte
BPV-plek, en dat gebeurt kennelijk meestal niet via het openbare register:
uit de antwoorden van leerlingen blijkt immers dat zij daar weinig gebruik
van maken. Het is in elk geval geen verplichting om via het openbare register
te zoeken. Onderwijsinstellingen en leerlingen gebruiken voor het zoeken naar
een BPV-plek ook eigen lijsten met leerbedrijven of maken gebruik van vaste
afspraken met bedrijven.De wet stelt dat BOL- en BBL-leerlingen hun BPV moeten volgen op een erkend
leerbedrijf. Uit de leerlingenenquête blijkt dat bijna een op de tien
BOL- en BBL-leerlingen zijn BPV heeft gevolgd op een bedrijf dat volgens hem
(nog) niet erkend was op het moment waarop de BPV begon (tabel 80). Ook de
BPV-begeleiders van de onderwijsinstellingen geven aan dat niet alle leerlingen
in het schooljaar 2005–2006 bij een erkend leerbedrijf hun BPV hebben
doorlopen. Er is wel een duidelijk verschil tussen BOL- en BBL leerlingen:
een op de vijf BPV-begeleiders zegt dat het voorkomt dat BOL-leerlingen hun
BPV volgen op een niet erkende plek. Dat komt volgens BPV-begeleiders bij
BBL-leerlingen veel minder voor (tabel 81). Soms gebruiken onderwijsinstellingen
ook een eigen lijst met bedrijven, al dan niet gebaseerd op de website van
het kenniscentrum. Ook de bedrijven die op de eigen lijst van de onderwijsinstelling
staan en bedrijven waarmee de onderwijsinstelling vaste afspraken heeft gemaakt,
zijn volgens de BPV-begeleiders trouwens niet altijd erkend (tabel 82a t/m
82e).Tabel 80 Was hun leerbedrijf erkend, volgens leerlingen? BOL %BBL %Totaal % Ja748578 Nee999 Weet de leerling niet17714Totaal100100100Tabel 81 Hadden leerlingen volgens BPV-begeleiders in
schooljaar 2005–2006 altijd een plek bij een erkend leerbedrijf? BOL %BBL %Totaal % Ja778983 Nee21614Onbekend243Totaal100100100Tabel 82a Zijn leerbedrijven van eigen lijst van de onderwijsinstelling
erkend, volgens BPV-begeleiders? BOL %BBL %Totaal % Altijd718176 Vaak201116Regelmatig534 Zelden222Nooit122Totaal100100100Tabel 82b Zijn bedrijven waarmee de onderwijsinstelling
vaste afspraken heeft over BPV-plekken erkend, volgens BPV-begeleiders? BOL %BBL %Totaal % Altijd687572 Vaak19412Regelmatig565 Zelden634Nooit3127Totaal100100100Tabel 82c Zijn intern leerbedrijf op school erkend, volgens
BPV-begeleiders? BOL %BBL %Totaal % Altijd614055 Vaak555Regelmatig454 Zelden231521Nooit73515Totaal100100100Tabel 82d Is een leerbedrijf dat voor dit doel door het
kenniscentrum is opgericht erkend, volgens BPV-begeleiders? BOL %BBL %Totaal % Altijd645761 Vaak645Regelmatig398 Zelden899Nooit192220Totaal100100100Tabel 82e Is een leerbedrijf dat voor dit doel door de
branche is opgericht erkend, volgens BPV-begeleiders? BOL %BBL %Totaal % Altijd557667 Vaak344Regelmatig1205 Zelden999Nooit211115Totaal100100100De helft van de BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen is tevreden
over de actualiteit en toegankelijkheid van het bedrijvenregister, het aantal
bedrijven daarin en de juistheid van de informatie in het openbaar register
(tabel 83a t/m 83d).Tabel 83a Oordeel van BPV-begeleiders over de actualiteit
(het register is up-to-date) van de openbare registers van kenniscentra BOL %BBL %Totaal % Zeer positief91311 Positief464445Neutraal363435 Negatief777Zeer negatief232Totaal100100100Tabel 83b Oordeel van BPV-begeleiders over de toegankelijkheid
van de openbare registers van kenniscentra BOL %BBL %Totaal % Zeer positief91412 Positief605859Neutraal272325 Negatief423Zeer negatief021Totaal100100100Tabel 83c Oordeel van BPV-begeleiders over het aantal
leerbedrijven in de openbare registers van kenniscentra BOL %BBL %Totaal % Zeer positief6129 Positief434544Neutraal373536 Negatief1368Zeer negatief121Totaal100100100Tabel 83d Oordeel van BPV-begeleiders over de juistheid
van de openbare registers van kenniscentra BOL %BBL %Totaal % Zeer positief777 Positief434243Neutraal434042 Negatief798Zeer negatief121Totaal100100100Kenniscentra moeten zorgen voor een doorlopende opschoning van het bedrijvenregister
aan de hand van de informatie die zij ontvangen. Omdat dat tot nu toe nog
niet goed loopt en omdat sommige kenniscentra een zeer groot bestand aan leerbedrijven
hebben, werkt een aantal kenniscentra sinds kort aan mogelijkheden om bedrijven
zelf de gegevens actueel te laten houden. Sommige kenniscentra doen dit door
regelmatig aan hun leerbedrijven te vragen of er nog vacatures zijn, andere
zijn bezig om een uitgebreid bedrijfsprofiel te ontwikkelen, waarmee bedrijven
zelf de mogelijkheid krijgen hun gegevens aan te passen. In de bedrijfsprofielen kunnen dan ook gegevens opgenomen worden over de aard van het
bedrijf, zoals het aantal werknemers of specialisatiemogelijkheden binnen
het bedrijf. Hierdoor is volgens de kenniscentra een betere match tussen vraag
(van de leerling) en aanbod (door het bedrijf) mogelijk.5 RIJK, ONDERWIJSINSTELLINGEN EN KENNISCENTRAIn dit hoofdstuk staan de relaties centraal tussen enerzijds het Rijk
en anderzijds de onderwijsinstellingen respectievelijk de kenniscentra (zie
figuur 7). Het Ministerie van OCW is stelselverantwoordelijk voor BPV in het
mbo; het Ministerie van LNV is medeverantwoordelijk voor het agrarisch onderwijs.
We behandelen achtereenvolgens de onderwerpen aansturing, bekostiging en toezicht
en controle. 5.1 AansturingDe wettelijke bepalingen voor BPV vormen het kader waarbinnen onderwijsinstellingen,
kenniscentra en leerbedrijven BPV zo goed mogelijk laten verlopen. Uitvoerende
regelgeving of beleidsnota’s waaraan deze partijen zich moeten houden
en die aangeven wat inhoudelijk van hen wordt verwacht, zijn er nauwelijks.
In hoofdstuk 2 staat dat kenniscentra in hoge mate zelf bepalen welke eisen
zij bijvoorbeeld stellen aan bedrijven die als leerbedrijf erkend willen worden,
en hoe zij daarna de kwaliteit van BPV-plekken garanderen. Onderwijsinstellingen
(en daarbinnen vaak ook afzonderlijke BPV-begeleiders) bepalen zelf of en
hoe zij leerlingen helpen die een plek zoeken, en hoe de begeleiding eruit
ziet van leerlingen op een BPV-plek (zie hoofdstuk 3). De verschillen tussen
en binnen onderwijsinstellingen zijn op dit punt dan ook groot.Signalen uit het verleden: de evaluatie van de WEBIn 2001 is de WEB geëvalueerd (Stuurgroep Evaluatie WEB, 2001). Daarbij
zijn onder meer knelpunten gesignaleerd in de BPV. Een aantal van die knelpunten
bestaat nu nog. We behandelen er hier twee waarvoor dit geldt.Met de invoering van de WEB, in 1996, ging de begeleiding van BBL-leerlingen
over van de kenniscentra naar de onderwijsinstellingen.1 In de evaluatie van de WEB, vijf jaar later, werd geconstateerd dat
de leerlingbegeleiding vooral voor BBL-leerlingen in veel gevallen tekortschoot
en had geleden onder de wijze waarop de verandering in de verantwoordelijkheidsverdeling
was geïmplementeerd. Destijds bevalen de onderzoekers het management
van onderwijsinstellingen aan, een krachtig en strategisch beleid te voeren
voor begeleiding en kwaliteit van BPV. Uit hoofdstuk 3 blijkt dat in de begeleiding
van leerlingen door de onderwijsinstellingen nog altijd zwakke plekken zitten,
en dat zij de begeleiding van BBL-leerlingen minder aandacht geven dan de
begeleiding van BOL-leerlingen.De informatie-uitwisseling tussen onderwijsinstellingen en leerbedrijven
was in 2001 ook al problematisch, zo bleek uit de evaluatie van de WEB. Vrijwel
alle knelpunten die leerbedrijven toen ondervonden, hadden te maken met een
gebrekkige communicatie met de onderwijsinstelling. Als gevolg daarvan bleken
leerbedrijven namelijk onvoldoende zicht te hebben op de vorderingen van de
leerlingen op theoretisch vlak en hadden onderwijsinstellingen onvoldoende
zicht op vorderingen in de praktijk. De onderzoekers benadrukten het belang
van intensieve relaties tussen leerbedrijf en instelling mede om de verdeling
van verantwoordelijkheden voor BPV – waarbij de onderwijsinstelling
eindverantwoordelijk is, maar de begeleiding op de werkplek bij het leerbedrijf
ligt – te laten werken.Vernieuwingen in wet- en regelgevingRecent heeft het ministerie afspraken gemaakt met de MBO Raad, de AOC
Raad en Colo over de invoering van competentiegericht onderwijs. Uitgangspunt
in de periode tot de beoogde invoering in 2010 is de huidige wet- en regelgeving.
Daarbinnen vindt de staatssecretaris de bewaking van een heldere verdeling
van verantwoordelijkheden van cruciaal belang.In § 4.2 stond dat de «vierde handtekening» op de
BPV-overeenkomst van BBL-leerlingen in de toekomst gaat verdwijnen, en daarmee
verdwijnt de enige informatie die de kenniscentra tot nu toe structureel krijgen
over de bezetting van BPV-plekken. De kenniscentra willen de vierde handtekening
dan ook alleen opgeven, als zij de informatie over de bezetting van BPV-plekken
via BRON kunnen ontvangen. Het Ministerie van OCW is van plan dit te regelen.
Onderwijsinstellingen moeten dan per leerling onder meer de daadwerkelijke
begin- en einddatum van de BPV invoeren in het systeem. Het is de vraag of
zij dat inderdaad zullen doen, omdat de informatieverstrekking over dit punt
tot nu toe ook al matig is. Net als nu kan ook straks als BRON volledig operationeel
is, niemand de instellingen dwingen die informatie te verstrekken.Het verdwijnen van de vierde handtekening vloeit voort uit het project
DAL. Ook op een ander punt heeft dat project consequenties voor de BPV: onderwijsinstellingen
hoeven in de toekomst geen licentie meer aan te vragen bij het Ministerie
van OCW voor beroepsopleidingen die zij willen verzorgen, zoals tot nu toe
nog wel het geval is. De achtergrond van de huidige regeling is dat dit het
ministerie (vooraf) de mogelijkheid geeft, een macrodoelmatigheidstoets uit
te voeren op de opleiding. Het ministerie maakt van deze mogelijkheid overigens
al enige jaren geen gebruik meer. Dit hangt samen met de complexiteit van
zo’n toets: of een opleiding «doelmatig» is kan per vestiging
van een onderwijsinstelling verschillen. Het is lastig een dergelijke beoordeling
vanuit het ministerie te maken. Op het ministerie vindt men dat deze beslissing
op lokaal niveau – met kennis van de lokale omstandigheden – moet
worden uitgevoerd. Daarnaast vindt men het niet meer passen in de relatie
tussen departement en onderwijsinstellingen om zich hierin te mengen.Als de wetgeving straks is aangepast aan DAL, komt in de plaats van deze
macrodoelmatigheidstoets een zorgplicht voor onderwijsinstellingen om uitsluitend
beroepsopleidingen aan te bieden met arbeidsmarktperspectief. De zorgplicht
betekent dat onderwijsinstellingen desgevraagd (achteraf) aan het ministerie
moeten kunnen aantonen dat er bij het opzetten van een opleiding aandacht
is geweest voor de arbeidsmarktrelevantie ervan. Als het arbeidsmarktperspectief
niet of niet langer meer aanwezig is, kan de minister de onderwijsinstelling
de rechten voor die opleiding ontnemen. Het Ministerie van OCW werkt nog aan
de verdere uitwerking van deze zorgplicht. Van die verdere uitwerking hangt
af of dit een goed instrument is om onderwijsinstellingen ertoe te bewegen
het arbeidsmarktperspectief zwaarder te laten meewegen in hun overwegingen
om opleidingen aan te bieden dan wel om leerlingen aan te nemen. We hebben
gezien dat onderwijsinstellingen tot nu toe vrij zijn om de kans op een BPV-plek
en de kans op werk te laten meewegen, en dat zij hier verschillend mee omgaan.
Leerlingen weigeren omdat er anders geen BPV-plek te vinden zou zijn, is in
het schooljaar 2005–2006 volgens een kwart van de BPV-begeleiders in
BBL gebeurd, en volgens een op de tien BPV-begeleiders in BOL (zie § 3.1).5.2 BekostigingBekostigingssystematiekDe bekostiging van instellingen voor beroepsonderwijs is geregeld in de
wet. Er zijn geen verschillen in systematiek tussen ROC’s, vakscholen
en AOC’s. Een vooraf vastgesteld macrobudget wordt verdeeld over een
vast aantal onderwijsinstellingen. Een onderwijsinstelling krijgt zijn bekostiging
onder meer op basis van het aantal leerlingen en het aantal uitgereikte diploma’s.De rijksbijdrage voor kenniscentra bevat onder meer een exploitatiebudget
voor de uitvoering van wettelijke taken. In 2006 werd het exploitatiebudget
verdeeld op basis van een stabilisatiecomponent (de helft van het budget)
en verder op basis van het aantal opleidingen, het aantal normatieve BPV-plaatsen
en het aantal leerbedrijven.Het kenniscentrum voor de groene sector (Aequor) wordt niet op dezelfde
wijze bekostigd, maar op basis van een jaarlijks geïndexeerde lumpsumvergoeding.
Aequor is in 2005 een beroepszaak gestart tegen de hoogte van de bekostiging,
op basis van een vergelijking met de bekostiging van de andere kenniscentra.
Het Ministerie van LNV bracht hier tegen in, dat het ministerie
op grond van de wet de bekostiging van Aequor eenzijdig vaststelt. Overigens
stond in § 2.2 al dat Aequor de meeste leerbedrijven per opleidingsadviseur
heeft. De beroepszaak is in oktober 2007 afgesloten met een schikking.Mogelijke ongewenste neveneffecten bekostigingssystematiekIn de huidige bekostigingssystematiek zit een aantal prikkels die averechts
kunnen werken voor BPV, soms in combinatie met knelpunten die wij in de vorige
hoofdstukken hebben gesignaleerd. Wij noemen er hier enkele:• voor de bekostiging van de onderwijsinstellingen weegt zowel het
aantal leerlingen mee als het aantal uitgereikte diploma’s. Ons onderzoek
bevat aanwijzingen dat het voorkomt dat vooral BOL-leerlingen BPV volgen op
niet-erkende leerbedrijven en dat instanties buiten de onderwijsinstelling
hier niet op controleren. Onderwijsinstellingen kunnen in de verleiding worden
gebracht om zoveel mogelijk BOL-leerlingen aan te nemen – ook als voor
hen geen erkende BPV-plek te vinden is –, hen BPV te laten volgen bij
niet-erkende leerbedrijven en hen vervolgens hun diploma te laten halen;• voor onderwijsinstellingen wegen BOL-leerlingen voor 100%
mee en BBL-leerlingen voor 35%; bij de kenniscentra zijn de verhoudingen
precies andersom. De bekostiging werkt hierdoor in de hand dat onderwijsinstellingen
onevenredig meer aandacht besteden aan de begeleiding van BOL-leerlingen bij
hun BPV (ook omdat BOL-leerlingen meer tijd op school doorbrengen dan BBL-leerlingen),
en kenniscentra meer aan BBL-leerlingen (terwijl de BPV-plek in beide gevallen
aan dezelfde kwaliteitseisen moeten voldoen);• voor de bekostiging van de kenniscentra weegt het aantal leerbedrijven
mee. Dit kan kenniscentra ertoe brengen, de erkenning van een slecht functionerend
leerbedrijf niet in te trekken en ook om een groot bestand aan niet-actieve
leerbedrijven aan te houden. Deze mogelijk averechtse prikkel is sinds januari
2007 overigens niet meer actief (toen werd de bekostiging van de kenniscentra «bevroren»
in afwachting van de nieuwe kwalificatiestructuur).Voorbereiding wijzigingen bekostigingssystematiek onderwijsinstellingen
en kenniscentraIn 2006 is gestart met de voorbereidingen van aanpassingen van de bekostigingssystematiek
voor de onderwijsinstellingen, passend bij het ingevoerde onderwijsnummer
en de vernieuwde kwalificatiestructuur en het herontwerp mbo. Dit moet leiden
tot nieuwe wetgeving in 2010. Daarmee kunnen andere wijzen van bekostiging
en dus ook andere prikkels in beeld komen. Het groot onderhoud is erop gericht
uiterlijk in 2011 een integraal vernieuwd allocatiemodel beschikbaar te hebben.Er wordt sinds enkele jaren gewerkt aan een nieuwe bekostigingssystematiek
voor de kenniscentra. Met hen is afgesproken de bekostiging per 1 januari
2007 te bevriezen: de gedachte was dat door de invoering van de nieuwe kwalificatiestructuur
het aantal opleidingen drastisch zou verminderen. Daarnaast was een aantal
van de nieuwe opleidingen door meer dan één kenniscentrum ontwikkeld.
Hierdoor zijn de bekostigingsgegevens, zoals het aantal ingeschreven leerlingen
aan een opleiding, niet meer aan één kenniscentrum toe te rekenen.5.3 Toezicht en controleToezicht Inspectie op de onderwijsinstellingenDe Inspectie van het Onderwijs maakt met ingang van 2006 gebruik van een nieuw toezichtskader, wat als uitgangspunt heeft dat het toezicht«proportioneel»
moet zijn (Inspectie van het Onderwijs, 2006d en 2007). Belangrijke wijzigingen
vergeleken met het toezicht dat zij daarvoor uitvoerde, zijn:• kwaliteitsonderzoek gebeurt nu op basis van een risicoanalyse,
terwijl vóór 2006 elke onderwijsinstelling eens in de drie jaar
aan een kwaliteitsonderzoek werd onderworpen;• horizontaal toezicht speelt nu een belangrijker rol, en dat de
Inspectie van het Onderwijs de resultaten daarvan mee laat wegen bij haar
toezicht. Signalen van belanghebbenden (klachten bijvoorbeeld) wegen nu dus
zwaarder mee;• BPV is geen apart aandachtspunt in het onderzoek van de Inspectie
van het Onderwijs, maar onderdeel van de beoordeling van het totale leerproces.
Voorheen was BPV een van de kwaliteitsaspecten, met aandacht voor de voorbereiding
en uitvoering van BPV en de beoordeling van de praktijkervaringen.BPV kan in de risicoanalyse een rol spelen als het in eerdere beoordelingen
aan de orde is geweest, of als er klachten over zijn. Over BPV ontvangt de
Inspectie naar verhouding weinig klachten van leerlingen; leerlingen klagen
vaker over lesuitval of over de kwaliteit van de lessen. De Inspectie maakt
in haar risicoanalyse gebruik van tevredenheidsonderzoeken van de onderwijsinstellingen
zelf, mits die van goede kwaliteit zijn. Veel instellingen doen mee aan de
tweejaarlijkse JOB-monitor, waar ook vragen over BPV in staan.In het kader van het kwaliteitsonderzoek selecteert de Inspectie van het
Onderwijs drie à vier leerbedrijven uit een lijst die zij van de onderwijsinstelling
heeft gekregen voor een telefonische enquête. Van deze bedrijven gaat
de Inspectie na of zij erkend zijn. In de telefonische enquête wordt
ingegaan op verschillende aspecten van de BPV, zoals de BPV-overeenkomst en
de naleving daarvan, de voorbereiding van leerling en leerbedrijf op BPV door
de instelling, begeleiding van de leerling door de instelling en door het
leerbedrijf en de inhoud van de BPV. De Inspectie bezoekt geen leerbedrijven.Verder legt de Inspectie in het kader van haar kwaliteitsonderzoek lesbezoeken
af, voert zij groepsgesprekken met groepjes van gemiddeld vijf à zes
door de onderwijsinstelling geselecteerde leerlingen en voert zij groepsgesprekken
met BPV-begeleiders, docenten en functionarissen hoger in de organisatie.
In de groepsgesprekken met leerlingen, en die met BPV-begeleiders en docenten
is ook aandacht voor onderwerpen als de begeleiding van leerlingen op de BPV-plek
door de instelling, de begeleiding door de praktijkopleider op de BPV-plek,
de mate waarin de BPV-plek bij de leerling past en de aansluiting tussen theorie
en praktijk.Naast haar toezicht op basis van het toezichtkader, voert de Inspectie
themaonderzoeken uit. In het Jaarwerkplan 2007 zijn geen themaonderzoeken
op het terrein van BPV opgenomen. In 2006 heeft de Inspectie onderzoek gedaan
naar discriminatie in de BPV. Over dit onderzoek zal de Inspectie begin 2008
rapporteren. In mei 2006 heeft de Inspectie een onderzoek naar kwaliteitsbelemmerende
en -bevorderende factoren bij BPV in het mbo gepubliceerd. Dit onderzoek had
het karakter van een inventarisatie; er waren docenten bij betrokken van veertien
onderwijsinstellingen. Begeleiding is volgens dit onderzoek cruciaal voor
de kwaliteit van een BPV-plaats. Essentiële voorwaarden voor optimale
kwaliteit zijn volgens de Inspectie: het adequaat managen van de verwachtingen
bij bedrijf, leerling en onderwijsinstelling, en frequente directe
contacten tussen onderwijsinstelling en bedrijf. In 2008 zal de Inspectie
een themaonderzoek doen naar de kwaliteit van de stageplaats.Toezicht Inspectie op kenniscentraHet toezicht op de kenniscentra heeft een veel kortere geschiedenis dan
dat op de onderwijsinstellingen. Vóór het toezichtskader van
kracht werd, oefende de Inspectie geen toezicht uit op de kenniscentra omdat
daartoe de wettelijke basis ontbrak (Inspectie van het onderwijs, 2006a).
In april 2006 hebben het Ministerie van OCW en de Inspectie van het Onderwijs
een convenant met Colo gesloten dat (een tijdelijke) grondslag voor toezicht
biedt (OCW, 2006).De Inspectie beschouwt de periode 2006–2008 als een overgangsperiode,
waarin zij een «bestandsopname» uitvoert: alle kenniscentra worden
daarin aan een volledig onderzoek onderworpen. Na de bestandsopname en aansluitend
de evaluatie loopt het convenant af. Als de wettelijke grondslag dan nog steeds
ontbreekt, kunnen partijen het – eventueel gewijzigd – verlengen.
De Inspectie sluit bij de uitoefening van haar toezicht op de kenniscentra
aan bij de zelfevaluaties van de kenniscentra, vormgegeven in de «kwaliteitsmonitor
kenniscentra» die is ontwikkeld door Colo. Periodieke rapportages hierover
vormen het eerste aangrijpingspunt voor het toezicht van de Inspectie. De
Inspectie acht die monitor hiervoor overigens nu nog niet erg bruikbaar. Colo
ziet de kwaliteitsmonitor zelf ook als een instrument dat nog verder moet
worden ontwikkeld en uitgebouwd.Na de overgangsperiode geldt ook voor de kenniscentra het principe van
proportioneel toezicht, waarbij de Inspectie jaarlijks op basis van risicoanalyse
de intensiteit van het toezicht bepaalt. De Inspectie is overigens van plan
in de toekomst, als er zicht is op een nieuwe bekostiging voor de kenniscentra,
toezicht te gaan houden op de kwaliteit van de erkenning van leerbedrijven
door de kenniscentra (OCW/CFI, 2006, p. 76).Financiële controle op onderwijsinstellingen en kenniscentraDe auditdienst van het Ministerie van OCW voert reviews uit op de werkzaamheden
van de accountants van de ROC’s, vakscholen en kenniscentra. De auditdienst
van het Ministerie van LNV reviewt de werkzaamheden van de instellingsaccountants
van de AOC’s. Aangezien de rijksbijdragen verstrekt worden in de vorm
van een lumpsum, hoeven de instellingen niet te verantwoorden hoeveel zij
besteden aan uitgaven voor BPV, en controleren de instellingsaccountant en
de departementale auditdiensten dit dus ook niet. Het valt ons op dat de instellingsaccountant
in het kader van controle op de bekostiging van de instellingen niet hoeft
te controleren of leerlingen hun BPV uitvoeren bij een erkend leerbedrijf:
dit staat namelijk niet in het controleprotocol (OCW/CFI, 2006).De gelden die onderwijsinstellingen en kenniscentra naast de lumpsum ontvangen
voor beroepsonderwijs, zoals subsidies die met BPV te maken hebben, worden
steekproefsgewijs gecontroleerd. De auditdiensten van beide ministeries kijken
daarbij of de toekenningen en verantwoordingen correct zijn.De auditdiensten besteden binnen hun werkzaamheden in het kader van de
jaarrekeningcontrole aandacht aan investeringen door onderwijsinstellingen
met publiek geld in private activiteiten. Dit gebeurt voor investeringen
door kenniscentra niet. Voor investeren van publiek geld in private activiteiten
door kenniscentra bestaat momenteel ook nog geen beleid. De Inspectie van
het Onderwijs en de auditdienst van het Ministerie van OCW gaan na de bestandsopname
door de Inspectie een pilot doen bij twee kenniscentra om dit onderwerp te
onderzoeken. De kenniscentra hebben er overigens ook zelf beleidsmatig aandacht
voor in hun Governance Code van december 2006 (Colo, 2006b).In maart 2007 heeft de staatssecretaris van OCW, verantwoordelijk voor
de BVE-sector, de Tweede Kamer een brief gestuurd, waarin zij liet weten een
expertisecentrum Publiek-Privaat op het departement in te richten, dat normatieve
uitspraken gaat doen over dat thema (OCW, 2007a).Als overheidsinstellingen publieke en private activiteiten combineren,
wat zowel onderwijsinstellingen als kenniscentra wettelijk is toegestaan,
is niet alleen van belang dat publiek geld niet aan private doeleinden wordt
besteed, maar ook dat overheidsinstellingen die private activiteiten verrichten,
geen concurrentievoordeel genieten ten opzichte van andere aanbieders. Om
dit probleem aan te pakken is een wijziging van de Mededingingswet voorzien,
die ook wel Wet markt en overheid wordt genoemd. Dit wetsvoorstel is in februari
2006 door het toenmalige kabinet goedgekeurd en in juni 2006 heeft de Raad
van State er advies over uitgebracht aan het kabinet. Wetsvoorstel en advies
zijn tot nu toe nog niet aan de Tweede Kamer aangeboden.BIJLAGEBEGRIPPEN- EN AFKORTINGENLIJSTBegrip/afkorting BetekenisAOCAgrarisch opleidingscentrum.
De AOC’s zijn onderwijsinstellingen waarin beroepsonderwijs wordt verzorgd
op het gebied van de landbouw en de natuurlijke omgeving en voorbereidend
beroepsonderwijs in de afdeling landbouw en natuurlijke omgeving of in de
afdeling levensmiddelentechnologie. BBLBeroepsbegeleidende
leerweg, deeltijdopleiding in het mbo, waarbij 60% of meer van het
onderwijs in de praktijk wordt gevolgd. BeroepsonderwijsHet beroepsonderwijs is gericht op de theoretische en praktische voor- bereiding
voor de uitoefening van beroepen. Daarnaast bevordert het beroepsonderwijs
de algemene vorming en de persoonlijke ontplooiing van de leerlingen en draagt
het bij tot het maatschappelijk functioneren. Het beroepsonderwijs omvat het
vmbo, het mbo en het hbo. Alle drie onderwijsniveaus worden gekenmerkt door
het leren op school en leren in de praktijk. BOLBeroepsopleidende
leerweg, voltijdopleiding in het mbo waarbij 20% tot 60% van
de opleiding in de praktijk wordt gevolgd. BPVBeroepspraktijkvorming:
onderwijs dat plaatsvindt in de praktijk van het beroep (dus in een bedrijf
of organisatie). Van elke beroepsopleiding, of deze nu gevolgd wordt in de
BBL of in de BOL, maakt BPV deel uit. BPV-begeleider(In dit
rapport:) de begeleider vanuit de onderwijsinstelling van de leerling die
BPV uitvoert. BRONBasisRegister OnderwijsNummer:
via geautomatiseerde uitwisselingsprocessen leveren administraties van onderwijsinstellingen
geïndividualiseerde gegevens over inschrijvingen, examens en de BPV-periode
aan de IB-Groep, de wettelijke beheerder van BRON. BRON wordt sinds het schooljaar
2006–2007 gefaseerd ingevoerd. BVE-sectorHet mbo vormt samen met volwasseneneducatie de BVE-sector. Binnen de bve-sector
worden opleidingen verzorgd voor diverse doelgroepen: van scholieren met een
diploma van het voortgezet onderwijs tot inbur- gerende nieuwkomers, van werknemers
die zich willen bijscholen tot werkzoekenden die via scholing de arbeidsmarkt
willen betreden. ColoCentraal Orgaan van
Landelijke Opleidingsorganen van het Bedrijfsleven: de vereniging van de achttien
kenniscentra. DALDeregulering en Administratieve
Lastenverlichting: het tweede kabinet-Balkenende stelde hieromtrent als doel
dat de administratieve lasten voor burgers en bedrijven in 2007 met 25%
zijn verminderd. ErkenningBesluit van
een kenniscentrum, dat een bedrijf aan de eisen voldoet om leerbedrijf te
zijn. HboHoger beroepsonderwijs
duurt vier jaar, en is bestemd voor studenten van achttien jaar en ouder.
Het hbo geeft een theoretische en praktische basis voor het uitoefenen van
een beroep. JOBJongeren Organisatie
Beroepsonderwijs: vereniging van mbo-leerlingen. Kenniscentrum (beroepsonderwijs bedrijfsleven)De achttien kenniscentra ontwikkelen kwalificaties voor
het mbo, erkennen leerbedrijven en bewaken de kwaliteit van deze leerbedrijven. KwalificatieEen opleiding
die is opgenomen in de kwalificatiestructuur beroepsonderwijs leidt op tot
een van de niveaus van beroepsuitoefening. KwalificatieniveauEen kwalificatieniveau is een aanduiding van het niveau van beroepsuit- oefening.
De vier kwalificatieniveaus zijn van laag naar hoog: 1 assis- tentenopleiding,
2 basisberoepsopleiding, 3 vakopleiding, 4 midden- kader- en specialistenopleiding.LeerbedrijvenBedrijven
die een of meer BPV-plaatsen beschikbaar stellen en erkend zijn door een kenniscentrum. LNV(Ministerie van) Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit: verantwoordelijk voor het agrarisch onderwijs. MboMiddelbaar
beroepsonderwijs duurt twee tot vier jaar en is voor leerlin- gen van zestien
jaar en ouder. Er worden zowel algemene als beroepsgerichte vakken gegeven.
Na het mbo stromen leerlingen door naar een baan of naar het hbo. MBO RaadDe MBO Raad is
de landelijke brancheorganisatie van de onderwijsinstellingen in het middelbaar
beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie (BVE). De MBO Raad behartigt de
collectieve belangen van de BVE-sector. MKB-NederlandMKB-Nederland
is de organisatie van ondernemers die per branche of per regionale/lokale
vereniging zijn aangesloten en die met de overheid overlegt, onderhandelt
en samenwerkt om wetgeving en regels zo goed mogelijk af te stemmen op de
wensen en belangen van het midden- en kleinbedrijf. O&O-fondsenOpleidings-
en Ontwikkelfondsen: veel brancheorganisaties investeren via deze fondsen
in de opleiding van toekomstig en zittend personeelOCW(Ministerie
van) Onderwijs, Cultuur en Wetenschap: stelselverantwoorde- lijk voor het
mbo.OpleidingsadviseurBuitendienstmedewerker van het kenniscentrum. Ook wel: bedrijfsadvi- seur,
(bedrijfs-)consulent of adviseur BPV.PraktijkonderwijsHet praktijkonderwijs is voor geïndiceerde leerlingen die rechtstreeks
worden opgeleid voor een plek op de regionale arbeidsmarkt en die naar verwachting
geen vervolgopleiding zullen volgen. Deze vorm van onder- wijs maakt geen
deel uit van het mbo. PraktijkopleiderBegeleider
vanuit het leerbedrijf.ROCRegionaal
Opleidingencentrum. De ROC’s bieden het volledige pakket aan bve-opleidingen.
De mbo-afdelingen in de sectoren techniek, zorg en welzijn en economie bereiden
leerlingen voor op een breed aantal beroe- pen. De afdelingen Educatie van
de ROC’s hebben opleidingen op het gebied van bijvoorbeeld breed maatschappelijk
functioneren en sociale redzaamheid. StagesVerzamelbegrip.
Is gelijk aan BPV voor BOL-leerlingen als voldaan is aan de wettelijke eisen
die voor BPV gelden. StartkwalificatieEen
startkwalificatie is een diploma op tenminste mbo niveau 2, of havo.VmboHet
voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs is op 1 augustus 1999 ingevoerd
en bestaat uit de schoolsoorten vbo en mavo met vier leerwe- gen. Het vmbo
is voor leerlingen van twaalf tot zestien jaar, duurt vier jaar en bereidt
de leerlingen voor op een opleiding in het mbo. VNO-NCWVNO-NCW behartigt
op nationaal en internationaal niveau de gemeenschappelijke belangen van het
Nederlandse bedrijfsleven. Voortgezet onderwijsHet voortgezet onderwijs omvat het onderwijs dat wordt gegeven na het basisonderwijs
voor leerlingen vanaf twaalf jaar. Het bestaat uit het vmbo, het havo en het
vwo. Het vmbo duurt vier jaar, havo vijf jaar en vwo zes jaar.WEBWet educatie beroepsonderwijs. WONWet onderwijsnummer.
Hierin is BRON wettelijk verankerd. WVAWet vermindering
afdracht loonbelasting. Via deze wet kunnen leerbedrij- ven gebruik maken
van een vermindering van de belasting- en premieafdracht voor BOL- en BBL-leerlingen
die bij hen BPV doen.LITERATUURPublicatiesAlgemene Rekenkamer (2005). Publiek ondernemerschap –
Toezicht en verantwoording bij publiek-private arrangementen. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 220, nrs. 1–2. Den
Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2006), Werklozen zonder startkwalificatie. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 851, nrs. 1–2.
Den Haag: Sdu.Bronneman-Helmers, R. (2006). Duaal als ideaal? Leren
en werken in het beroeps- en hoger onderwijs. Den Haag: Sociaal Cultureel
Planbureau.Colo (z.j.). Model Reglement erkenning leerbedrijven
van de gezamenlijke Kenniscentra Beroepsonderwijs Bedrijfsleven.Zoetermeer:
eigen beheer.Colo (2006a). Kwaliteitsmonitor kenniscentra 2006.Zoetermeer: eigen beheer.Colo (2006b). Good governance bij kenniscentra beroepsonderwijs
bedrijfsleven. Zoetermeer: Colo.Inspectie van het Onderwijs (2006b). Beroepspraktijkvorming
in het mbo. Onderzoek naar kwaliteitsbevorderende en belemmerende factoren. Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.Inspectie van het Onderwijs (2006c). Activiteiten 2007.
Jaarwerkplan Inspectie van het Onderwijs. Utrecht:Inspectie
van het Onderwijs.Inspectie van het Onderwijs (te verschijnen). Titel
onbekend (onderzoek naar discriminatie).Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (2007). JOB-monitor
2007. Onderzoeksresultaten ODIN-4. Amsterdam: JOB.MKB-Nederland/ VNO-NCW (2006). Beroepspraktijkvorming
in het MKB – Naar een flexibele vakmanschapsroute. (Z. pl.):
MKB-Nederland/VNO-NCW.Mooij, A. M. de & Houtkoop, W. A (2005). Scholing op afspraak: sectorale scholingsafspraken. Amsterdam: Max
Goote Kenniscentrum.OCW (2007a). Brief van de staatssecretaris van OCW
van 28 maart 2007 over onderzoek van de AD naar o.m. het investeren van
publieke middelen in private activiteiten. Tweede Kamer, vergaderjaar
2006–2007, 27 451 en 28 248, nr. 66.OCW (2007b). Brief van de staatssecretaris van OCW
van 1 juni 2007 met beleidsreactie op rapport «De kracht van het
herontwerp». Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800
VIII en 27 451, nr. 139.OCW (2007c). Kerncijfers 2002–2006. Den
Haag: OCW.Stuurgroep Evaluatie WEB (2001). De WEB: naar eenvoud
en evenwicht. Eindrapport van de Stuurgroep Evaluatie WEB. (Z.pl.):
Stuurgroep evaluatie WEB.Tweede Kamer (2005). Vragen van het lid Hamer (PvdA)
aan o.m. de staatssecretaris van OCW over het bericht dat er geen stageplaatsen
zijn voor laagopgeleide MBO’ers (ingezonden 16 maart 2005) en Antwoord
van staatssecretaris Rutte (ontvangen 18 april 2005). Vergaderjaar
2004–2005, Aanhangsel van de Handelingen, p. 3034–3035.Verberne, B. e.a. (2007). Van school naar werk; Onderzoek
naar leren, werken en werkloos zijn onder jongeren en werkgevers.
Leiden: Research voor Beleid.Wet- en regelgevingInspectie van het Onderwijs (2006a). Het toezichtkader
KBB. Toezicht op de kenniscentra Beroepsonderwijs Bedrijfsleven.
Utrecht: eigen beheer.Inspectie van het Onderwijs (2006d). Toezichtkader
BVE 2006–2007. Staatscourant 23 november 2006, nr. 229/pag. 45.Inspectie van het Onderwijs (2007). Toezichtkader BVE
2007.Utrecht: eigen beheer.OCW (2006). Convenant toezicht op Kenniscentra Beroepsonderwijs
Bedrijfsleven. Staatscourant 25 april 2006, nr. 80, pag. 15.OCW/CFI (2006). Controleprotocol 2006. www.cfi.nlWet educatie en beroepsonderwijs. Wet van 31 oktober 1995, houdende
bepalingen met betrekking tot de educatie en het beroepsonderwijs.Wijziging van onder meer de Wet educatie en beroepsonderwijs
inzake deregulering en administratieve lastenverlichting (DAL). Voorstel
van wet. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 853, nr. 2.Wet Onderwijsnummer. Wijzigingswet van enkele onderwijswetten in verband
met de invoering van persoonsgebonden nummers in het onderwijs.XNoot1Wij gebruiken in dit rapport de term «leerlingen». De Wet
educatie beroepsonderwijs spreekt van «deelnemers» en ook «studenten»
is in dit verband een veelgebruikte term.XNoot1De IB Groep voert in opdracht van het Ministerie van OCW een aantal onderwijswetten
en -regelingen uit.XNoot1Om de tekst in deze paragraaf goed te laten aansluiten bij de rest van
ons rapport, gebruiken we hier de termen «leerlingen», «erkenning»
en «onderwijsinstelling» waar in de reacties ook vaak gesproken
wordt van «deelnemers», «accreditatie» en «bve-instelling».XNoot1We beperken ons hier tot de onderwijsinstellingen die door het Rijk bekostigd
worden. Bij de particuliere onderwijsinstellingen voor mbo die er ook zijn,
heeft de Algemene Rekenkamer geen controlebevoegdheden.XNoot2Cijfers per 1 oktober 2004, opgevraagd bij Centrale Financiën
Instellingen (CFI), een uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van OCW.XNoot1In 2003 is door de lidstaten van de Europese Unie in Lissabon (onder meer)
afgesproken, dat in 2010 minstens 85% van de 22-jarigen in de Europese
Unie een opleiding op startkwalificatieniveau zou moeten hebben afgerond.XNoot2Dat is vaak niveau 1 en soms niveau 2, voor opleidingen waar niveau 1
niet bestaat.XNoot3Dit is de benaming die het meest gebruikt wordt; andere zijn: bedrijfsadviseurs,
(bedrijfs-)consulenten of adviseurs beroepspraktijkvorming.XNoot1Deze uitgangspunten komen uit de artikelen 7.2.8, 7.2.9 en 7.2.10 van
de WEB (over beroepspraktijkvorming), en de artikelen 1.3.5, 1.5.2 en 1.7.1
van de WEB (over de taken van de onderwijsinstellngen resp. de kenniscentra),
in samenhang met de bijbehorende Memorie van Toelichting (Tweede Kamer, 1993–1994,
23 778, nr. 3. De volgorde en woordkeus in de tekst hierboven is
omwille van leesbaarheid en samenhang anders dan in de WEB.XNoot1De JOB-monitor is het tevredenheidsonderzoek dat de Jongeren Organisatie
Beroepsonderwijs (JOB) elke twee jaar uitvoert onder mbo’ers.XNoot1Dit zijn Aequor («groen»), Ecabo (economisch, administratief,
ICT en veiligheid), Fundeon (bouw en infra), Kenniscentrum GOC (grafimedia),
Kenniscentrum Handel (handel), Kenteq (techniek), KOC Nederland (uiterlijke
verzorging), OVDB (gezondheidszorg, welzijn en sport) en VTL (transport en
logistiek).XNoot1JOB-monitor 2007: 67% van de BOL-leerlingen is positief over de
begeleiding op de BPV-plaats, 23% is neutraal en 10% is negatief.
Van de BBL-leerlingen is 61% positief, 27% neutraal en 11%
negatief.XNoot1Ons rapport Publiek ondernemerschap – Toezicht
en verantwoording bij publiek-private arrangementen (Algemene Rekenkamer,
2005) gaat hierop in. Hiervoor is onder meer onderzoek gedaan bij een ROC.XNoot1JOB-monitor 2007: 18% van de BOL-leerlingen had moeite een plek
te vinden, 20% antwoordde «neutraal» en 62% had
geen moeite een plek te vinden.XNoot1JOB-monitor 2007: 30% van de BOL-leerlingen is positief over de
begeleiding door de onderwijsinstelling tijdens de BPV, 41% is neutraal
en 29% is negatief (aan BBL-leerlingen is geen vergelijkbare vraag
gesteld). In de JOB-monitor is voorafgaand aan de vraag over het oordeel van
leerlingen, niet gevraagd óf leerlingen begeleid worden door de onderwijsinstelling,
vandaar dat de percentages niet zonder meer te vergelijken zijn met die van
ons.XNoot1De IB Groep voert in opdracht van het Ministerie van OCW een aantal onderwijswetten
en -regelingen uit.XNoot2Onderwijsinstellingen in het mbo zijn verplicht, hun BOL-leerlingen minimaal
850 uren begeleide onderwijstijd (bij voltijdonderwijs) aan te bieden. Tijd,
besteed aan BPV, telt mee als begeleide onderwijstijd.XNoot1BBL-leerlingen heetten destijds «leerlingen in het leerlingwezen»
en kenniscentra: «landelijke organen beroepsonderwijs». 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31368-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl