Emancipatiebeleid; Brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30420, nr. 50

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

04-10-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

30420 nr. 50

28-09-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamMeer kansen voor vrouwenEmancipatiebeleid 2008–2011InhoudsopgaveINLEIDINGOndertekeningLichaamMEER KANSEN VOOR VROUWENSamenvattingEr is veel bereiktNiet overal in de wereld is dat zoOok in Nederland is de emancipatie niet afStereotiepe beeldvorming en rolmodellenNieuwe inzichten en uitdagingenTrendbreuk nodigOverheid geeft goede voorbeeldMeer kansen voor vrouwen op de arbeidsmarktMeer kansen voor het talent van vrouwen uit etnische minderhedenMeer kansen voor meisjes en vrouwen op een leven zonder
(seksueel) geweldMeer kansen voor meisjes en vrouwen in ontwikkelingsgebiedenBeter emancipatiebeleid op de departementenKwaliteit van de kennisinfrastructuur emancipatieExtra geld voor het emancipatieproces in de samenlevingOverzichtstabel doelstellingen EmancipatienotaHOOFDSTUK 1 – ARBEIDSPARTICIPATIEInleidingTabel 1: Waarom vrouwen per maand minder dan «evenredig»
verdienenFiguur 1: Inkomensverdeling in 2005 van vrouwen en mannen
(15–65 jaar)AanpakTabel 2 – De 80%-doelstelling van het SER-advies «Welvaartsgroei
voor en door iedereen»1Tabel 3: Voorwaarden waaronder niet- en in deeltijd werkende
vrouwen meer uren betaald willen werken1.1 Werk moet lonen1.1.1. Financieel aantrekkelijk maken van (meer uren)
werken1.1.2 Naar een goed functionerende markt voor persoonlijke
dienstverlening1.1.3 Het stimuleren van vrouwelijk ondernemerschap1.2 Combinatie van arbeid en zorg verbeteren1.2.1 «7 tot 7»: naar een flexibele dagindeling1.2.2 Zorg voor jonge kinderen1.2.3 Met een gerust hart naar de kinderopvang1.2.4 Combinatie arbeid en mantelzorg1.3 Beter verdelen1.3.1 Het vergroten van het aantal vrouwen in toppositiesDe overheid als voorbeeldwerkgeverFiguur 3 – % Vrouwen in de ABD-functies per
departement (2006)Vrouwen in het onderwijsVrouwen in de top van het bedrijfsleven1.3.2 Het verminderen van de beroepenscheiding tussen
vrouwen en mannen1.3.3 Het verkleinen van bestaande beloningsverschillen
tussen vrouwen en mannenHOOFDSTUK 2 – VROUWEN EN MEISJES UIT ETNISCHE MINDERHEIDSGROEPENInleidingAanpak2.1 Het verhogen van de maatschappelijke en arbeidsparticipatie
van vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepen2.1.1 Ondersteuning gemeenten in beleidsontwikkeling2.1.2 Uitvoering van het Deltaplan Inburgering2.1.3 Uitbreiding project «Duizend en één
Kracht; vrouwen en vrijwillige inzet»2.1.4 Het stimuleren van sectoren om paraprofessionele
functies voor vrouwen uit etnische minderheden te creëren2.1.5 Regiegroep Allochtone Vrouwen en Arbeid2.1.6 Overige maatregelen2.2 Het vergroten van de zelfredzaamheid en persoonlijke
ontwikkeling van vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepen2.2.1 Inzetten van vrouwelijke en mannelijke rolmodellen2.2.2 Bevorderen dialoog2.3 Het bevorderen van de emancipatie van mannen
en jongens uit etnische minderheidsgroepen2.3.1 ondersteunen van lokale initiatievenHOOFDSTUK 3 – VEILIGHEIDHoofddoelstelling 3a: Het voorkomen en bestrijden van
geweld tegen vrouwen en meisjesInleidingGeweld algemeenHuiselijk geweldMensenhandelEergerelateerd geweldVrouwelijke genitale verminkingAanpak3.1 Het voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld
tegen vrouwen en meisjes3.2 De verbetering van de informatievoorziening aan
prostituees3.3 Het voorkomen en bestrijden van eergerelateerd
geweld3.4 Aanpak vrouwelijke genitale verminking3.5 Deskundigheidsbevordering van professionalsHoofddoelstelling 3b: Seksuele en relationele vorming
van meisjes en jongens en het vergroten van hun weerbaarheid tegen (seksueel)
geweld.InleidingAanpak3.6 Het verkrijgen van inzicht in de gevolgen van
de seksualisering van de rol van meisjes en vrouwen in de maatschappij3.7 Het vergroten van de weerbaarheid van meisjes en jongens
tegen (seksueel) geweld3.8 Voorkomen van tienerzwangerschappenHOOFDSTUK 4 – INTERNATIONAAL EMANCIPATIEBELEIDInleidingHet internationale speelveldVerenigde NatiesVN-VrouwenverdragBeijing Platform for ActionVN MillenniumdoelenVN Veiligheidsraadresolutie 1325International Conference on Population and DevelopmentVN HervormingenVN MensenrechtenforaEuropese UnieVerdrag van AmsterdamLissabonstrategieEuropese Commissie: routekaart voor de gelijkheid van
vrouwen en mannenGender PactHigh Level Group on GendermainstreamingEuropees GenderinstituutPROGRESSRaad van EuropaAanpak4.1 Het borgen van structurele aandacht voor de positie
van vrouwen in ontwikkelingsgebieden4.2 Het verbeteren van de seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten, in het bijzonder van meisjes en vrouwen4.3 Het borgen van systematische aandacht voor de
effecten van internationale vredesmissies op vrouwin het land zelf en en het
geven van aandacht, waar nodig, aan de samenstelling van de uit te zenden
eenheid4.4 Structurele aandacht voor de verbetering van de positie
van vrouwen in alle internationale dossiers
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30420Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 314 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 420Emancipatiebeleidnr. 50BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 september 2007In het Coalitieakkoord Balkenende IV is een nieuwe emancipatienota aangekondigd.Hierbij ontvangt u de kabinetsnota over het emancipatiebeleid 2008–2011 «Meer
kansen voor vrouwen». Deze nota vervangt het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie
2006–2010 van het vorige kabinet. De departementen sturen hun eigen
bijdragen aan het emancipatiebeleid en hun reactie op de eindrapportage van
de Visitatiecommissie Emancipatie ieder afzonderlijk naar de Kamer. Deze bijdragen
vormen een aanvulling op de voorliggende nota, die zich beperkt tot de prioritaire
thema’s. Over het homo-emancipatiebeleid ontvangt u in de loop van deze
maand nog een aparte nota.De Beleidsdoorlichting Emancipatie die in de Emancipatienota wordt genoemd,
wordt u separaat aangeboden (Kamerstuk 30 420, nr. 51).De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,R. H. A. PlasterkMeer kansen voor vrouwenEmancipatiebeleid 2008–2011InhoudsopgaveInleiding3   Samenvatting5   Overzichtstabel doelstellingen Emancipatienota11    Hoofdstuk 1: Arbeidsparticipatie13Hoofddoelstelling
1: Verhogen van de arbeidsparticipatie van vrouwen in personen en in uren13Inleiding13 Aanpak14Subdoelstelling 1.1: Werk moet lonen161.1.1Financieel aantrekkelijk maken
van (meer uren) werken16 1.1.2Naar een goed functionerende
markt voor persoonlijke dienstverlening16 1.1.3Het stimuleren van vrouwelijk
ondernemerschap18 Subdoelstelling 1.2: Combinatie
van arbeid en zorg verbeteren18 1.2.1«7 tot 7»: naar een
flexibele dagindeling18 1.2.2Zorg voor jonge kinderen20 1.2.3Met een gerust hart naar de kinderopvang21 1.2.4Combinatie arbeid en mantelzorg22Subdoelstelling 1.3: Beter
verdelen22 1.3.1Het vergroten van het aantal
vrouwen in topposities22 1.3.2Het verminderen van de beroepenscheiding
tussen vrouwen en mannen251.3.3Het verkleinen van bestaande
beloningsverschillen tussen vrouwen en mannen26    Hoofdstuk
2: Vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepen29Hoofddoelstelling
2: Het bieden van kansen aan en het benutten van talenten van vrouwen en meisjes
uit etnische minderheidsgroepen29Inleiding29Aanpak31 Subdoelstelling 2.1: Het
verhogen van de maatschappelijke en arbeidsparticipatie van vrouwen en meisjes
uit etnische minderheden31 2.1.1Ondersteuning gemeenten in beleidsontwikkeling32 2.1.2Uitvoering van het Deltaplan
Inburgering32 2.1.3Uitbreiding project «Duizend
en één Kracht; vrouwen en vrijwillige inzet»32 2.1.4Het stimuleren van sectoren om
paraprofessionele functies voor vrouwen uit etnische minderheden te creëren32 2.1.5Regiegroep Allochtone Vrouwen
en Arbeid33 2.1.6Overige maatregelen33 Subdoelstelling 2.2: Het
vergroten van de zelfredzaamheid en persoonlijke ontwikkeling van vrouwen
en meisjes uit etnische minderheidsgroepen33 2.2.1Inzetten van vrouwelijke en mannelijke
rolmodellen34 2.2.2Bevorderen dialoog34Subdoelstelling 2.3: Het
bevorderen van de emancipatie van mannen en jongens uit etnische minderheidsgroepen342.3.1Ondersteunen van lokale initiatieven34   Hoofdstuk
3: Veiligheid35Hoofddoelstelling
3a: Het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en meisjes35Inleiding35Aanpak37 Subdoelstelling 3.1: Het
voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld tegen vrouwen en meisjes38Subdoelstelling
3.2: De verbetering van de informatievoorzie- ning aan prostituees38 Subdoelstelling 3.3: Het
voorkomen en bestrijden van eergerelateerd geweld39Subdoelstelling 3.4: Aanpak
vrouwelijke genitale verminking39 Subdoelstelling 3.5: Deskundigheidsbevordering
van professionals40 Hoofddoelstelling 3b: Seksuele
en relationele vorming van meisjes en jongens en het vergroten van hun weerbaarheid
tegen (seksueel) geweld41 Inleiding41Aanpak42 Subdoelstelling 3.6: Het
verkrijgen van inzicht in de gevolgen van de seksualisering van de rol van
meisjes en vrouwen in de maatschappij43 Subdoelstelling 3.7: Het
vergroten van de weerbaarheid van meisjes en jongens tegen (seksueel) geweld43 Subdoelstelling
3.8: Het voorkomen van tienerzwanger- schappen44    Hoofdstuk
4: Internationaal emancipatiebeleid46Hoofddoelstelling 4: Bijdragen aan het (wereldwijd) uitbannen van alle vormen
van discriminatie van vrouwen en het structu- reel bevorderen van de positie
van vrouwen46Inleiding46 Aanpak51 Subdoelstelling 4.1: Het
borgen van de structurele aandacht voor de positie van vrouwen in ontwikkelingsgebieden52 Subdoelstelling 4.2: Het
verbeteren van de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, in het
bijzonder van meisjes en vrouwen53Subdoelstelling 4.3: Het
borgen van systematische aandacht voor de effecten van internationale vredesmissies
op lokale vrouwen en het geven van aandacht, waar nodig, aan de samenstelling
van de uit te zenden eenheid54Subdoelstelling 4.4: Structurele
aandacht voor de verbetering van de positie van vrouwen in alle internationale
dossiers55INLEIDINGIn het Coalitieakkoord Balkenende IV is afgesproken dat er een nieuwe
emancipatienota komt in deze kabinetsperiode. Deze nota «Meer kansen
voor vrouwen» ligt nu voor u en beschrijft het emancipatiebeleid voor
de periode 2008–2011. Deze nota vervangt het meerjarenbeleidplan emancipatie
2006–2010 van het vorige kabinet.De nota neemt als vertrekpunt dat er weliswaar veel is bereikt, maar dat
de emancipatie niet af is. Dit blijkt onder andere uit de Emancipatiemonitor
2006 van het Sociaal en Cultureel Planbureau en de eindrapportage van de Visitatiecommissie
Emancipatie «Een beetje beter is niet goed genoeg!». Er blijft
een grote kloof tussen gelijke rechten van vrouwen en mannen enerzijds en
de maatschappelijke realiteit anderzijds. Om de stagnatie in het emancipatieproces
te doorbreken is een trendbreuk nodig. Het kabinet zal daarom een nieuwe impuls
aan het emancipatiebeleid geven landelijk, provinciaal en op gemeentelijk
niveau.Het kabinet onderschrijft het streven van 80% uit het SER MLT advies.
Het CPB heeft in zijn adviezen aan de SER geïllustreerd hoe deze doelstelling
bereikt zou kunnen worden. Hierbij is onderscheid gemaakt in de categorieën
mannen en vrouwen 20–54 en ouderen 55–64. Ten behoeve van de emancipatienota
is door het CPB uitgerekend wat deze illustratie zou betekenen voor de categorie
vrouwen 20–64. Dit komt neer op 74% in 2016. Om dit te kunnen
bereiken worden in deze kabinetsperiode een aantal nieuwe maatregelen genomen
zoals een extra fiscale stimulans om niet-werken te ontmoedigen, en werken
meer lonend te maken. Ook wordt het aantrekkelijker en eenvoudiger om arbeid
en zorg te combineren door de verbetering van de toegankelijkheid en kwaliteit
van kinderopvang en een verruiming van het ouderschapsverlof van 13 naar 26
weken. Omdat een trendbreuk ook een cultuuromslag vergt zal er een Taskforce
Deeltijdplus worden ingesteld die gericht is op een cultuurverandering in
bedrijven en een positievere beeldvorming bij vrouwen zelf. Rolmodellen zullen
worden ingezet om meisjes te interesseren voor techniek. Koplopers onder provincies
en gemeenten die afspraken maken over slimmere openingstijden in de zorg en
dienstverlening en over flexibele arbeidstijden en plaatsonafhankelijke dienstverlening
zullen worden ondersteund.Behalve voor arbeidsparticipatie zijn ook voor het vergroten van het aantal
vrouwen aan de top en het verminderen van beloningsverschillen tussen vrouwen
en mannen nieuwe streefwaarden en plannen geformuleerd. De overheid zal zelf
het goede voorbeeld geven. Het streven is dat in 2011 25% van de Algemene
Bestuursdienst vrouw is en dat de beloningsverschillen tussen vrouwen en mannen
in de overheidssector zijn gehalveerd.De doelstellingen ten aanzien van het aandeel van vrouwen in het totale
nationale inkomen en het aandeel van mannen in de zorgtaken zijn geschrapt.
De doelstelling ten aanzien van het aandeel van vrouwen in het totale inkomen
is inmiddels gehaald. De doelstelling ten aanzien van het aandeel van mannen
in de zorgtaken past niet in de visie van dit kabinet. Dit kabinet wil sturen
op een betere combineerbaarheid van arbeid en zorg voor vrouwen én
mannen, niet op een herverdeling van de zorgtaken tussen vrouwen en mannen
thuis. De doelstelling dat 60% van de vrouwen in 2010 economisch zelfstandigheid
is, kan onmogelijk meer worden gehaald. Het huidige niveau ligt hier te ver
onder en stijgt maar langzaam. Door de extra inzet op een grotere arbeidsparticipatie
van vrouwen is de verwachting dat deze streefwaarde in 2016 wel is bereikt.
Voor 2010 blijft het doel 65% arbeidsparticipatie vrouwen te bereiken
staan.Naast het thema van de arbeidsparticipatie en de positie van vrouwen op
de arbeidsmarkt gaat de nota in op een drietal thema’s: het talent van
vrouwen uit etnische minderheden, het (seksueel) geweld tegen meisjes en vrouwen
en de positie van meisjes en vrouwen in de wereld. Deze thema’s waren
ook onderdeel van de vorige emancipatienota. De beleidsinzet op deze thema’s
wordt nu verbreed en geïntensiveerd. Er wordt onder andere meer aandacht
gegeven aan het belang van emancipatie van jongens en mannen uit etnische
minderheden en van preventie van (seksueel) geweld via het onderwijs.Het thema van deelname van vrouwen in besluitvorming en bestuur dat een
apart thema was in de vorige emancipatienota is in deze nota in verbinding
gebracht met het thema van meer vrouwen in topposities bij de overheid, in
het onderwijs en bedrijfsleven. Ook bij die functies gaat het om besluitvormende
posities en wordt de beleidsinzet op een vergelijkbare wijze vormgegeven.
De kern daarvan bestaat uit het agenderen van de waarde van evenredige vertegenwoordiging
en diversiteit, en het zichtbaar maken van resultaten. Voor de nieuwe impuls
in het emancipatiebeleid wordt in deze kabinetsperiode indicatief een extra
bedrag oplopend tot 10 miljoen euro in 2011 vrijgemaakt in de begroting van
het ministerie van OCW. Dit bedrag is zowel voor het emancipatiebeleid als
voor het homo-emancipatiebeleid bestemd. De extra middelen zullen worden ingezet
om een nieuwe impuls aan het emancipatiebeleid geven landelijk, provinciaal
en op gemeentelijk niveau, om emancipatie beter binnen de verschillende beleidsdomeinen
te verankeren en om het emancipatieproces in de samenleving te versterken.De wijze waarop de departementen het emancipatiebeleid binnen hun eigen
domein vormgeven is door de departementen beschreven aan de hand van 5 voorwaarden
voor succesvolle verankering van het emancipatiebeleid. Deze zijn ontleend
aan de kabinetsnota Gendermainstreaming (2001) en zijn in lijn met internationale
documenten. Deze voorwaarden zijn: commitment van ambtelijke en politieke
leiding, duidelijke verantwoordelijkheidstoedeling, aanwezigheid van deskundigheid,
toepassing van instrumenten, aanwezigheid van doelen en middelen.De departementen sturen hun bijdragen aan het emancipatiebeleid en hun
reactie op de eindrapportage van de Visitatiecommissie Emancipatie ieder afzonderlijk
naar de Kamer. Hiermee wordt uitdrukking gegeven aan de eigen verantwoordelijkheid
en verantwoordingsplicht die ieder departement afzonderlijk heeft. De bijdragen
vormen een aanvulling op de voorliggende nota die zich beperkt tot de prioritaire
thema’s. Uit de departementale rapportages blijkt dat rijksbreed sprake
is van een betere verankering van het emancipatiebeleid en van nieuwe initiatieven.Gelijktijdig met de emancipatienota is door mij ook een beleidsdoorlichting
emancipatie naar de Kamer gestuurd. De beleidsdoorlichting geeft een goed
inzicht op hoofdlijnen van de doelen, instrumenten, middelen en resultaten
van het emancipatiebeleid en kan dus goed als achtergronddocument bij de emancipatienota
worden gelezen.De minister voor Onderwijs Cultuur en Wetenschap,R. H. A. PlasterkMEER KANSEN VOOR VROUWENSamenvattingEr is veel bereiktIn de strijd voor gelijke rechten en kansen voor vrouwen en mannen hebben
we in Nederland in relatief korte tijd veel bereikt. Het is pas 50 jaar geleden
dat de juridische handelingsonbekwaamheid van de gehuwde vrouw uit het wetboek
werd geschrapt en dat leraressen en vrouwelijke ambtenaren verplicht waren
ontslag te nemen als zij trouwden.De motie Tendeloo maakte geschiedenis. De tekst was kort en krachtig: «De
Kamer, gehoord de besprekingen over het KB van 13 september 1955, van
oordeel, dat het hier niet op de weg van de Staat ligt de arbeid van de gehuwde
vrouw te verbieden, nodigt de Regering uit de hiermee strijdende voorschriften
te herzien». Een zeer kleine meerderheid, 46 tegen 44, stemde voor.
Daaronder waren alle vrouwelijke Kamerleden.Sindsdien hebben we veel voortgang geboekt. De uitgangspunten van seksegelijkheid
en gelijke behandeling van vrouwen en mannen zijn juridisch verankerd in internationale
verdragen en Europese en nationale wetgeving, onder meer in het VN-Vrouwenverdrag,
het Verdrag van Amsterdam en gelijke behandelingswetgeving. Steeds meer vrouwen
nemen deel aan alle domeinen van het maatschappelijke leven: de politiek,
het bestuur, de wetenschap, de cultuur, de media, de arbeid, de sport, etc.
Emancipatie is daardoor in Nederland meer vanzelfsprekend geworden.Niet overal in de wereld is dat zoHelaas zijn er nog veel landen waar de emancipatie minder ver is, waar
rechten van meisjes en vrouwen met voeten worden getreden en waar het recht
op onderwijs en de seksuele en reproductieve rechten («baas in eigen
buik») niet goed geborgd en beschermd zijn. De inzet van Nederland voor
de verbetering van de positie van meisjes en vrouwen in de wereld blijft daarom
hard nodig, zeker nu fundamentalistische en orthodoxe religieuze stromingen
wereldwijd aan kracht winnen.Ook in Nederland is de emancipatie niet afHoewel er in Nederland veel vooruitgang is geboekt op het gebied van de
vrouwenemancipatie, blijft er een grote kloof bestaan tussen de gelijke rechten
van vrouwen en mannen enerzijds en de maatschappelijke realiteit anderzijds.
Die kloof is in de afgelopen jaren nauwelijks kleiner geworden. Het emancipatieproces
stagneert. Het aantal vrouwen in topposities bij de overheid, in het onderwijs
en het bedrijfsleven stijgt maar langzaam en de beloningsverschillen tussen
vrouwen en mannen zijn al jaren onveranderd groot. Hoewel jonge vrouwen hun
onderwijsachterstand op mannen hebben ingehaald, is dit niet terug te zien
in de inkomenspositie van vrouwen of in hun positie op de arbeidsmarkt. De
arbeidsdeelname van vrouwen in uren en het aantal vrouwen in topposities behoren
tot de laagste in Europa. Dit is het gevolg van het grote aantal vrouwen dat
stopt met werken of minder gaat werken in de leeftijd van gezinsvorming (35
tot 40 jaar). Het talent van vrouwen wordt hierdoor onvoldoende benut.Een ander gevolg van de haperende emancipatie is dat het aantal vrouwen
dat economisch zelfstandig is, maar langzaam toeneemt. Dit komt vooral omdat
veel vrouwen met kinderen niet werken of weinig uren werken.Tweederde van de Turkse en Marokkaanse vrouwen in de leeftijd tot 35 jaar
heeft geen startkwalificatie. Zij zijn vaak via huwelijksmigratie naar Nederland
gekomen, hebben geen onderwijs in Nederland gevolgd en hebben moeite met het
vinden van betaald werk. Door traditionele rolopvattingen van mannen, gebrek
aan beheersing van de Nederlandse taal en contacten buiten de eigen gemeenschap
dreigt bovendien maatschappelijk isolement. Een hele nieuwe generatie vrouwen
dreigt hierdoor achterstand op te lopen. Dit heeft ook effect op de ontwikkelingskansen
en emancipatie van hun kinderen.Stereotiepe beeldvorming en rolmodellenGelijke kansen in de praktijk zijn niet vanzelfsprekend. Dat begint al
heel vroeg in de opvoeding en het onderwijs van meisjes en jongens. Het technische
talent van meisjes en het verzorgende talent van jongens worden minder opgemerkt,
minder gewaardeerd en minder aangemoedigd. Een sterke segregatie in opleidingen
en beroepen, en grote verschillen in arbeidsmarkt- en inkomenspositie tussen
vrouwen en mannen zijn hiervan op latere leeftijd het gevolg. Vanuit het oogpunt
van emancipatie en de meerwaarde die diversiteit heeft voor de werkvloer is
dat ongewenst. Een grotere diversiteit aan rolmodellen is nodig en kan meisjes
stimuleren om andere studie- en beroepskeuzes te maken dan ze traditioneel
doen en meer te investeren in hun loopbaan.Nieuwe inzichten en uitdagingenHet emancipatieproces verandert. In de afgelopen jaren zagen we steeds
duidelijker dat de participatie van vrouwen niet in de eerste plaats een herverdelingsvraagstuk
is maar vooral een combinatievraagstuk. In Nederland wil de overgrote meerderheid
van de vrouwen het moederschap combineren met een (kleine) deeltijdbaan. Vrouwen
zeggen dat ze niet méér gaan werken als hun partner minder gaat
werken. Vrouwen willen wel meer gaan werken als ze hun werktijden flexibel
kunnen indelen, als ze mogelijkheden krijgen om thuis te werken en als ze
meer van hun netto-inkomen overhouden.Het vrouwelijk talent kan vanuit het oogpunt van vergrijzing niet gemist
worden. Het kabinet en de sociale partners moeten dus fors investeren om werk
te scheppen dat loont en dat te combineren is met zorg voor kinderen en mantelzorg.
Niet alleen moeders maar ook vaders hebben daar baat bij.Een ander inzicht is dat de emancipatie van jongens en mannen uit etnische
minderheden achterblijft. Meisjes en vrouwen uit etnische minderheden geven
steeds indringender aan dat de traditionele opvattingen van jongens en mannen
hun emancipatie, integratie en participatie belemmeren en dat hierdoor spanningen
ontstaan in opvoeding, huwelijk en gezin. Er is behoefte aan dialoog met jongens
en mannen over emancipatie. Het succes van het vadercentrum in Den Haag toont
aan dat er bij veel mannen zelf ook een grote behoefte bestaat aan dialoog,
persoonlijke en sociale ontwikkeling. Experimenten bij arbeidstoeleiding en
re-integratie laten zien dat een aanpak voor vrouwen en mannen samen effectiever
is dan een individuele benadering. De emancipatie van jongens en mannen uit
etnische minderheden vraagt dus nadrukkelijk om extra aandacht.Een nieuwe uitdaging in het emancipatieproces is de seksualisering van
de maatschappij, onder andere door de alom aanwezige portrettering van meisjes
en vrouwen als lustobject en de onhaalbare schoonheidsidealen die daarmee
verbonden zijn. Via allerlei media komen meisjes en jongens op
steeds jongere leeftijd in aanraking met openlijke seksuele handelingen, toespelingen
en toenaderingen. Daarmee worden deze steeds meer een «gewoon»
onderdeel van de jeugdcultuur. Meisjes en jongens staan daarmee voor nieuwe
uitdagingen, evenals hun ouders. Was in het verleden het emancipatieproces
van jongeren sterk verbonden met het bevechten van vrijheid en eigen keuzes,
nu is de vrijheid voor veel jongeren zo groot dat emancipatie ook verbonden
raakt met de risico’s van grenzeloze vrijheid. Dat geldt in het bijzonder
op het gebied van seksualiteit. Jongeren zijn relatief kwetsbaar en niet altijd
in staat hun eigen grenzen goed te stellen en die van anderen te respecteren.Trendbreuk nodigDe stagnatie van het emancipatieproces vraagt om een trendbreuk. Daarom
wil het kabinet meer kansen creëren voor vrouwen:1) meer kansen voor vrouwen op de arbeidsmarkt;2) meer kansen voor het talent van vrouwen uit etnische minderheden;3) meer kansen voor meisjes en vrouwen op een leven zonder (seksueel)
geweld;4) meer kansen voor meisjes en vrouwen in de rest van de wereld, met name
in ontwikkelingslanden.Uitgangspunt van het kabinetsbeleid zijn het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie
2006–2010 en de gesprekken van het kabinet met het maatschappelijk veld
over de noodzakelijke nieuwe impulsen in het emancipatiebeleid. Veel van de
emancipatiedoelen zijn al in 2000 geformuleerd. Door de stagnatie van het
emancipatieproces in de afgelopen jaren zijn deze moeilijk haalbaar geworden.
Het kabinet wil een inhaalslag maken met een actievere opstelling, nieuwe
maatregelen en extra investeringen.Overheid geeft goede voorbeeldDe overheid zal zelf het goede voorbeeld geven bij de benoeming van vrouwen
in topposities en bij de gelijke beloning van vrouwen en mannen. Het streven
is het beloningsverschil tussen mannen en vrouwen in deze kabinetsperiode
te halveren. Op dit moment zijn alle 14 secretarissen-generaal man. Inzet
is dat in 2011 25% van de ABD-posities ingevuld wordt door vrouwen.
Algemene en algemeen technische adviescolleges moeten voor de helft uit vrouwen
bestaan. Om het aantal vrouwelijke hoogleraren te vergroten, hanteert het
kabinet voor 2010 een streefwaarde van 15%. Ook voor de andere onderwijssectoren
zijn kwantitatieve streefwaarden geformuleerd. Het kabinet zal anderen aansporen
het goede voorbeeld te volgen en concrete streefwaarden te benoemen. De resultaten
van medeoverheden, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven zullen via monitoring
en benchmarking (het vergelijken van prestaties) worden gevolgd en vergeleken.
Het is van belang dat goede en slechte prestaties via «naming and shaming» zichtbaar worden.Meer kansen voor vrouwen op de arbeidsmarktHet kabinet onderschrijft de analyse uit het MLT SER advies dat in de
toekomst een extra stijging van de arbeidsparticipatie noodzakelijk is om
de vergrijzingslast op te vangen. Hiertoe hebben sociale partners zich gecommitteerd
aan een participatiedoelstelling van 80% in 2016. Dit vraagt om een
flinke ambitie. Voorkomen moet worden dat vrouwen in de fase van gezinsvorming
(leeftijd 35–40 jaar) vroegtijdig uitvallen. Bevorderd moet worden dat
meer vrouwen meer uren gaan werken. In het beleidsprogramma van het kabinet
is daarvoor een uitgebreid pakket maatregelen opgenomen.Er komt een extra fiscale stimulans om niet-werken te ontmoedigen en werken
meer lonend te maken, ook voor vrouwen. De overdraagbare heffingskorting voor
de niet-werkende partner wordt afgebouwd in 15 jaar. Het wordt aantrekkelijker
en eenvoudiger om arbeid en zorg te combineren: het kabinet verbetert de toegankelijkheid
en kwaliteit van kinderopvang en verruimt het ouderschapsverlof van 13 naar
26 weken, zodat minder vrouwen stoppen met werken als er kinderen komen en
meer vrouwen na het verlof weer aan het werk gaan. Verder zal het kabinet
het aantal brede scholen vergroten, en de aansluiting tussen onderwijs, opvang,
sport en culturele activiteiten verbeteren, onder andere door 2500 combinatiefuncties
te scheppen. Er komt een publieke uitkeringsregeling voor zwangerschaps- en
bevallingsverlof voor zelfstandigen.Het kabinet zal een Taskforce Deeltijdplus instellen om de arbeidsdeelname
en arbeidsduur van vrouwen te vergroten en een breder draagvlak te geven.
Dit vraagt om een cultuuromslag in de bedrijven en om een positievere beeldvorming
bij vrouwen zelf. Het moet makkelijker en aantrekkelijker zijn voor vrouwen
om meer uren te werken. In veel bedrijven is de mogelijkheid tot flexibele
arbeidstijden nog beperkt. Het kabinet zal samen met de provincies en gemeenten
werken aan flexibele openingstijden en dienstverlening op maat zodat het combineren
van arbeid en zorg voor kinderen en ouders beter mogelijk wordt.Om te bevorderen dat de toekomstige generatie vrouwen economisch zelfstandig
wordt, worden meisjes gestimuleerd tot een grotere diversiteit in studie-
en beroepskeuze, en tot een grotere investering in hun loopbaan. Bij scholen
die meedoen aan stimuleringsprogramma’s meisjes en techniek is een stijging
van 10–25% te zien in het aantal meisjes dat kiest voor een technisch
studieprofiel. Het kabinet investeert hier in de komende jaren verder in.
Bestaande goed werkende initiatieven zullen worden verbreed en geïntensiveerd
en vrouwelijke rolmodellen zullen worden ingezet.Meer kansen voor het talent van vrouwen uit etnische minderhedenHet kabinet wil de maatschappelijke participatie van 50 000 vrouwen
uit etnische minderheden vergroten door ze te begeleiden naar vrijwilligerswerk
en betaalde arbeid. Beheersing van de Nederlandse taal en kennis over de Nederlandse
cultuur is hiervoor een eerste voorwaarde. Het Deltaplan Inburgering moet
leiden tot een inhaalslag in de inburgering. Daardoor krijgen ook vrouwen
die al langer in Nederland zijn de kans een inburgeringscursus te volgen.
Het project Duizend en één Kracht, dat gericht is op vrijwilligerswerk,
wordt hieraan gekoppeld, zodat duale trajecten van inburgering en maatschappelijke
participatie ontstaan. Het streven is de versnippering van goede initiatieven
te stoppen.Voor vrouwen zonder startkwalificatie is een sluitend aanbod van inburgering,
onderwijs, maatschappelijke participatie en uiteindelijk ook betaalde arbeid
nodig. Dit ook vanuit de gedachte dat toerusting van vrouwen op langere termijn
kan bijdragen aan het voorkomen van geweld. In het bestuursakkoord met de
gemeenten heeft het kabinet de afspraak gemaakt 25 000 niet-uitkeringsgerechtigden
naar werk te begeleiden. Deze afspraak biedt ook vrouwen uit etnische minderheden
nieuwe mogelijkheden. Het zelfde geldt voor de plannen die gemeenten maken
voor de 40 aandachtswijken. Met sociale partners is afgesproken dat zij (paraprofessionele)
functies creëren voor vrouwen uit etnische minderheden. Dat maakt de
talenten van deze vrouwen op de arbeidsmarkt ook beter zichtbaar. Daarnaast
zal het kabinet de landelijke «uitrol» ondersteunen van emancipatie-initiatieven
voor meisjes en vrouwen uit etnische minderheden die in de afgelopen jaren
hun waarde hebben bewezen. Het kabinet wil voorkomen dat meisjes
en vrouwen door traditionele opvattingen, vrijheidsinperking of (dreiging
met) geweld worden belemmerd in hun emancipatie, integratie en participatie.
De emancipatie van jongens en mannen uit etnische minderheden zal daarom extra
aandacht krijgen.Meer kansen voor meisjes en vrouwen op een leven zonder
(seksueel) geweldEmancipatie is nauw verbonden met zelfbeschikking van vrouwen: de ruimte
om in vrijheid en veiligheid keuzes te maken. De veiligheid van vrouwen laat
nog zeer te wensen over. Huiselijk geweld en seksueel geweld komen ook in
Nederland op grote schaal voor. Eergerelateerd geweld en de omvang van onvrijwillige
prostitutie en vrouwenhandel zijn zorgelijk. Vrouwen zonder zelfstandig inkomen
of verblijfsstatus zijn in het bijzonder kwetsbaar. Het kabinet intensiveert
en verbreedt de huidige aanpak om geweld te verminderen.Ook jongeren zijn relatief kwetsbaar en niet altijd in staat hun eigen
grenzen goed te bewaken. Het kabinet acht het daarom van groot belang meer
aandacht te geven aan mediawijsheid, seksuele en relationele vorming en weerbaarheid,
en aan deskundigheidsbevordering op dit terrein. Seksuele voorlichting alleen
is niet genoeg. Meisjes en jongens moeten ook hun eigen grenzen leren stellen,
de grenzen van anderen leren respecteren, en weerbaar leren zijn tegen ongewenste
seksuele toenadering en geweld. Het kabinet zal verkennen wat jongeren, ouders
en professionals op dit gebied nodig hebben en wat er verbeterd kan worden.
Het kabinet trekt extra geld uit voor methodiekontwikkeling en -toepassing
op het terrein van seksuele en relationele vorming en weerbaarheid in het
onderwijs en deskundigheidsbevordering in beroepsopleidingen.Meer kansen voor meisjes en vrouwen in ontwikkelingsgebiedenHet kabinet wil de structurele aandacht voor de positie van meisjes en
vrouwen in ontwikkelingsgebieden verbeteren. Het heeft hiertoe samen met een
groot aantal maatschappelijke organisaties eerder dit jaar de akkoorden van
Schokland getekend. Nederland zal andere landen aansporen om hun politieke
en financiële beloftes na te komen. In het bijzonder geldt dit de seksuele
en reproductieve rechten van vrouwen en het recht op onderwijs voor meisjes.
Op het terrein van vredesmissies en conflictpreventie voert het kabinet een
nationaal actieplan uit.Beter emancipatiebeleid op de departementenHet kabinet wil het emancipatiebeleid rijksbreed versterken. Dit geldt
voor de prioritaire beleidsthema’s die in deze nota zijn uitgewerkt,
maar ook voor andere beleidsthema’s, die in deze nota niet aan de orde
komen. Voorbeelden hiervan zijn fysieke beleidsterreinen als volkshuisvesting,
ruimtelijke ordening, milieu, landbouw, natuurbeheer, waterschap, verkeer
en vervoer. Hier liggen kansen om emancipatie en duurzaamheid aan elkaar te
verbinden. De verantwoordelijke vakdepartementen werken dit verder uit. Dit
kan ook binnen een breder diversiteitsbeleid vormgegeven worden.De Visitatiecommissie Emancipatie heeft in haar eindrapportage «Een
beetje beter is niet goed genoeg!» over het emancipatiebeleid geconcludeerd
dat het ontbreekt aan deskundigheid op het gebied van emancipatie en aan structurele
verankering van het emancipatiebeleid op de departementen. Ook ontbreekt het
aan centrale sturing op het emancipatiebeleid. Dit kabinet wil hierin verbetering
brengen door de bijdrage aan het emancipatiebeleid van de vakdepartementen
zo transparant en toetsbaar mogelijk te maken, de emancipatiedeskundigheid
te vergroten en de rol van de minister voor Emancipatie als aanjager en ondersteuner
van het emancipatiebeleid actiever in te vullen.De departementen sturen ieder hun eigen reactie op de eindrapportage van
de Visitatiecommissie en hun eigen bijdrage aan het emancipatiebeleid naar
de Kamer. In de bijdragen geven de departementen invulling aan de voorwaarden
voor succesvolle verankering en uitvoering van het emancipatiebeleid. Deze
voorwaarden zijn: commitment van de politieke en ambtelijke top voor emancipatiebeleid,
heldere verantwoordelijkstoedeling op het emancipatiebeleid, beschikbaarheid
van emancipatiedeskundigheid, inzet van emancipatie-instrumenten, duidelijkheid
over emancipatiedoelen enmiddelen. De bijdragen van de departementen laten
zien dat het emancipatiebeleid rijksbreed beter verankerd is en dat er ook
nieuwe initiatieven zijn. Ieder departement geeft daar afhankelijk van de
fase waarin het emancipatiebeleid zit en de aard van het beleidsomein op een
eigen wijze vorm aan.In 2010 voert het kabinet een «midterm review» uit op het emancipatiebeleid op de departementen. De review zal
door de departementen zelf worden uitgevoerd en ingaan op de resultaten die
in deze kabinetsperiode zijn geboekt en een verkenning van nieuwe kansen bevatten.De minister voor Emancipatie zal met de departementen afspraken op maat
maken over samenwerking en ondersteuning bij de versterking van het emancipatiebeleid
op de departementen. De afspraken kunnen betrekking hebben op bijvoorbeeld
de versterking van de emancipatiedeskundigheid of de wijze van uitvoering
van de departementale verkenningen. Daarnaast streeft de minister naar samenwerking
met minimaal 25 gemeenten. Maatschappelijke instellingen, emancipatiebureaus,
vrouwenorganisaties en zelforganisaties kunnen daar een belangrijke bijdrage
aan leveren. Voor de impuls op landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau
trekt het kabinet extra geld uit.Kwaliteit van de kennisinfrastructuur emancipatieHet kabinet wil zowel de kwaliteit als efficiency van de kennisinfrastructuur
voor emancipatie verbeteren. Het Internationaal Informatiecentrum en Archief
voor de Vrouwenbeweging (IIAV) zal worden ondergebracht bij het Instituut
voor Sociale Geschiedenis (IISG). Verwacht wordt dat hierdoor de kwaliteit
van collectiebeheer en de bereikbaarheid en toegankelijkheid van informatie
beter wordt. Ook voor E-Quality geldt dat fusie met andere kennisinstellingen
naar verwachting zal leiden tot verdere kwaliteit- en efficiencywinst. Het
kabinet onderzoekt de mogelijkheden daartoe. Daarnaast zal voor beide instellingen
kritisch bezien worden welke taken wel en niet tot de basiskennisinfrastructuur
behoren.Extra geld voor het emancipatieproces in de samenlevingAls onderdeel van het beleidsprogramma van het kabinet is voor de ondersteuning
van het emancipatieproces in de samenleving deze kabinetsperiode een extra
bedrag beschikbaar voor emancipatie, oplopend tot indicatief 10 miljoen
in 2011. Dit geld wordt verdeeld over het emancipatiebeleid en het homo-emancipatiebeleid.
Voor de doorstroming van vrouwen naar leidinggevende posities binnen onderwijs,
cultuur en wetenschappen en voor de doorstroming van meisjes naar technische
studies zijn aanvullende middelen beschikbaar (buiten het begrotingsartikel
emancipatie).Het kabinet gebruikt het extra geld om het emancipatiebeleid
op landelijk, provinciaal en lokaal niveau aan te jagen.De huidige subsidieregeling met relatief kleine emancipatieprojecten wordt
beëindigd. Er zijn veel waardevolle initiatieven ontwikkeld. Het is nu
vooral van belang de initiatieven die in de praktijk effectief zijn gebleken,
breder toe te passen en te verankeren. Daarbij is van belang dat gemeenten,
maatschappelijke organisaties en zelforganisaties nauw samenwerken en plannen
ontwikkelen. Voor de emancipatie van jongens en mannen uit etnische minderheden
zijn ook nieuwe initiatieven nodig.Met het extra geld voor emancipatiebeleid:a) zal de Taskforce Deeltijdplus worden ondersteund gericht op meer werken
en meer uren werken door vrouwen;b) zullen departementen en gemeenten op basis van samenwerkingsafspraken
worden ondersteund bij de ontwikkeling en uitvoering van emancipatiebeleid;c) zal het project Duizend en één Kracht worden ondersteund,
waarmee 50 000 vrouwen uit etnische minderheden begeleid worden naar
maatschappelijke participatie;d) zullen koplopers onder provincies en gemeenten op basis van samenwerkingsafspraken
worden ondersteund om flexibele openingstijden en dienstverlening op maat
te realiseren, zodat werken en zorgen beter te combineren wordt;e) zal een programma worden ondersteund om de segregatie in onderwijs
en arbeidsmarkt te verminderen en het aantal meisjes in bèta- en techniekberoepen
te laten toenemen;f) zal een programma worden ondersteund voor seksuele vorming en weerbaarheid
van jongeren en vergroting van deskundigheid van professionals;g) zal de landelijke uitrol worden ondersteund van een aantal effectief
gebleken emancipatie-initiatieven van maatschappelijke instellingen;h) zal een aantal nieuwe initiatieven worden ondersteund voor de emancipatie
van jongens en mannen uit etnische minderheden;i) zal een aantal innovatieve programma’s van vrouwennetwerken worden
ondersteund;j) zal de emancipatiekennisinfrastructuur worden ondersteund en verbeterd.Het kabinet wil met de investeringen het emancipatieproces weer nieuw
elan geven en de kloof tussen gelijke kansen en ongelijke maatschappelijke
uitkomsten de komende jaren zichtbaar verkleinen.Overzichtstabel doelstellingen EmancipatienotaHoofddoelstellingenSubdoelstellingenArbeidsparticipatie Hoofddoelstelling 1 Verhogen
van de arbeidsparticipatie van vrouwen in personen en in uren. Subdoelstelling 1.1 Werk moet lonen. Subdoelstelling 1.2 Combinatie van arbeid en zorg verbeteren. Subdoelstelling 1.3 Beter verdelen: meer vrouwen in topposities,
minder beroepenscheiding en kleinere beloningsverschillen tussen vrouwen en
mannen. Vrouwen
en meisjes uit etnische minderheidsgroepenHoofddoelstelling 2 Het
bieden van kansen aan en het benutten van talenten van vrouwen en meisjes
uit etnische minderheidsgroepen. Subdoelstelling 2.1 Het verhogen van de maatschappelijke- en arbeidsparticipatie
van vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepen. Subdoelstelling 2.2 Het vergroten van de zelfredzaamheid en persoonlijke
ontwikkeling van vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepen. Subdoelstelling 2.3 Het bevorderen van de emancipatie
van mannen en jongens uit etnische minderheidsgroepen.  VeiligheidHoofddoelstelling 3a
Het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en meisjes.Subdoelstelling 3.1 Het voorkomen
en bestrijden van huiselijk geweld tegen vrouwen en meisjes. Subdoelstelling 3.2 De verbetering van de informatievoorziening aan
prostituees. Subdoelstelling 3.3 Het voorkomen
en bestrijden van eergerelateerde geweld. Subdoelstelling
3.4 De bestrijding van vrouwelijke genitale verminking. Subdoelstelling 3.5 Deskundigheidsbevordering van professionals.Hoofddoelstelling 3b
Seksuele en relationele vorming van meisjes en jongens en het vergroten van
hun weerbaarheid tegen (seksueel) geweld.Subdoelstelling 3.6 Het verkrijgen van inzicht in de gevolgen
van de seksualisering van de rol van meisjes en vrouwen in de maatschappij. Subdoelstelling 3.7 Het vergroten van de weerbaarheid
van meisjes en jongens. Subdoelstelling 3.8 Het
voorkomen van tienerzwangerschappen.   Internationaal
emancipatiebeleidHoofddoelstelling 4 Bijdragen
aan het (wereldwijd) uitbannen van alle vormen van discriminatie van vrouwen
en het structureel bevorderen van de positie van vrouwen.Subdoelstelling 4.1 Het borgen van structurele aandacht
voor de positie van vrouwen in ontwikkelingsgebieden. Subdoelstelling 4.2 Het verbeteren van de seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten, in het bijzonder van meisjes en vrouwen. Subdoelstelling 4.3 Het borgen van systematische aandacht voor de
effecten van internationale vredesmissies op vrouwen in het land zelf en het
geven van aandacht, waar nodig, aan de samenstelling van de uit te zenden
eenheid. Subdoelstelling 4.4 Structurele aandacht
voor de verbetering van de positie van vrouwen in alle internationale dossiers.HOOFDSTUK 1 – ARBEIDSPARTICIPATIEHoofddoelstelling 1: Verhogen van de arbeidsparticipatie vrouwen in personen
en in urenSubdoelstellingen:1.1 Werk moet lonen1.2 Combinatie van arbeid en zorg verbeteren1.3 Beter verdelenInleidingEconomische zelfstandigheid ligt aan de basis van veel andere emancipatiethema’s.
Zo is betaald werk een weg naar zelfbeschikking en zelfverwezenlijking. Ook
kan een vrouw die te maken krijgt met huiselijk of eergerelateerd geweld hier
eerder aan ontsnappen als ze economisch zelfstandig is. Een goede opleiding
is een voorwaarde voor economische zelfstandigheid, maar op zichzelf niet
voldoende. Er moeten ook mogelijkheden zijn betaald werk met zorg voor kinderen
en andere naasten te combineren. Bovendien moeten vrouwen op dezelfde manier
als mannen voor hun economische inspanning worden beloond. Dat wil zeggen:
gelijk loon voor hetzelfde werk en gelijke kans op leidinggevende posities.De arbeidsdeelname van vrouwen is in de vergrijzende samenleving van cruciaal
belang voor de Europese economie.1 Volgens de
Lissabon-doelstellingen moeten in 2010 zes van de tien vrouwen tussen 15 en
65 jaar een baan hebben. Nederland lijkt het op het eerste gezicht goed te
doen: 66% van de vrouwen tussen 15 en 65 jaar heeft een baan als we
uitgaan van de voor de Lissabon-doelstellingen gehanteerde statistiek. Alleen
in Denemarken en Zweden werken meer vrouwen dan in Nederland. Gemeten in voltijdbanen,
werken Nederlandse vrouwen echter aanzienlijk minder dan de vrouwen in de
meeste andere landen in de Europese Unie. Alleen in Malta, Italië en
Luxemburg werken vrouwen gemiddeld minder uren per week dan in Nederland.
De Europese Commissie beveelt daarom aan (als reactie op het Nederlandse Nationale
Hervormingsprogramma) te bewerkstelligen dat de gemiddelde arbeidsduur van
vrouwen toeneemt.Het feit dat een grote meerderheid van de vrouwen in Nederland in (kleine)
deeltijdbanen werkt, hangt samen met opvattingen over ouderschap. Van de vrouwen
met twee kinderen werkt slechts 12% meer dan 24 uur per week.2 Een discussiepunt blijft in hoeverre deze voorkeur voor
deeltijdbanen voorkomt uit «de macht van de vanzelfsprekendheid».
Deze discussie wordt verder uitgewerkt in de Beleidsdoorlichting Emancipatiebeleid.3 Feit is dat deze taakverdeling ver strekkende gevolgen
heeft voor de inkomensontwikkeling. Zo werken vrouwen vaker dan mannen onder
hun niveau omdat deeltijd in lagere functies gemakkelijker te realiseren lijkt.
De pensioenontwikkeling is in Nederland gekoppeld aan het individuele loon
waardoor vrouwen ook op latere leeftijd minder inkomen hebben.Tabel 1: Waarom vrouwen per maand minder dan «evenredig»
verdienenVerschil v/mVrouwenMannenV : MStap 1 = Participatieverschil164%82%0,78 Stap 2 = Deeltijdfactor224,9 uur37,2 uur0,67Stap 3 = Verschil in uurloon3€ 15,81€ 19,590,821 CPB, Macro-economische Verkenning 2007, bijlage A7.2 Emancipatiemonitor 2006, blz. 78.3 Emancipatiemonitor 2006, blz. 189.Vrouwen vormen de helft van de bevolking, maar verdienen niet de helft
van het gezamenlijke inkomen. Ten eerste komt dit omdat vrouwen minder vaak
een baan hebben dan mannen. Ten tweede omdat de vrouwen met een baan minder
uren werken dan mannen. En tot slot omdat vrouwen per gewerkt uur gemiddeld
minder verdienen dan mannen.Figuur 1: Inkomensverdeling in 2005 van vrouwen en mannen
(15–65 jaar)Bron: CBS (2007), bewerking OCWUit bovenstaande figuur blijkt dat mannen vier keer zo vaak een meer dan
modaal inkomen verdienen (bruto ruim € 30 000 per jaar). Slechts één
op de drie vrouwen tussen de 15 en 65 jaar heeft een bruto maandsalaris dat
hoger is dan het wettelijk minimumloon (ruim € 16 000 per jaar).De doelstelling van het emancipatiebeleid is dat meer vrouwen een zelfstandig
inkomen gaan verwerven. Voor economische zelfstandigheid geldt in het emancipatiebeleid
een norm van 70% van het WML. In 2004 was 42% van de vrouwen
volgens deze norm economisch zelfstandig te noemen. De doelstelling van het
vorige kabinet dat 60% van de vrouwen in 2010 economisch zelfstandig
is, kan onmogelijk meer wordden gehaald. Verwachting is dat met de extra inzet
op arbeidsparticipatie dit niveau in 2016 wel gerealiseerd is. Het is daarbij
niet alleen van belang dat meer vrouwen gaan werken, maar ook dat zij gemiddeld
per persoon meer uren gaan werken.Samengevat is verhoging van de arbeidsparticipatie in uren om twee redenen
wenselijk. Naast het opvangen van de effecten van vergrijzing, bevordert het
de economische zelfstandigheid van vrouwen. En dat is een belangrijke voorwaarde
voor emancipatie.AanpakHet kabinet onderschrijft het streven van 80% uit het SER MLT advies.
Het CPB heeft in zijn adviezen aan de SER geïllustreerd hoe deze doelstelling
bereikt zou kunnen worden (Tabel 2). Hierbij is onderscheid gemaakt in de
categorieën mannen en vrouwen 20–54 en ouderen 55–64. Ten
behoeve van de emancipatienota is door het CPB uitgerekend wat deze illustratie
zou betekenen voor de categorie vrouwen 20–64. Dit komt neer op 74%
in 2016. Dit vraagt om een flinke ambitie. Voorkomen moet worden dat vrouwen in de fase van gezinsvorming (leeftijd 35–40 jaar) vroegtijdig
uitvallen. Bevorderd moet worden dat meer vrouwen meer uren gaan werken. In
het beleidsprogramma van het kabinet is daarvoor een uitgebreid pakket maatregelen
opgenomen.Tabel 2 – De 80%-doelstelling van het SER-advies «Welvaartsgroei
voor en door iedereen»1 20062016 basispad2016 SER-pad Bruto participatiegraad   20–64 totaal737580Vrouwen 20–54717479,5 Mannen 20–54898992 Ouderen 55–64435158Vrouwen 20–64646874 Deeltijdfactor vrouwen1,2211,2211,221 Mannen 20–64828285Deeltijdfactor mannen1,0261,0261,026Bron: SER mlt-advies, CEP 2007, CPB-Onderzoeksmemorandum 1341 In het SER MLT advies komt geen leeftijdscategorie vrouwen
20–64 jaar voor, maar is dit onderverdeeld in vrouwen 20–54 (79,5%
in 2016) en ouderen 55–64 (58% in 2016). Ten behoeve van de emancipatienota
is dit door het CPB omgerekend naar vrouwen 20–64 = 74% in 2016.Behalve dat meer vrouwen moeten toetreden tot de arbeidsmarkt, is het
ook van belang dat werkende vrouwen gemiddeld meer uren gaan werken. Het merendeel
van de Nederlandse vrouwen (84%) geeft aan dit onder bepaalde voorwaarden
te willen. Deze voorwaarden betreffen de mogelijkheid werk en zorg te combineren,
bijvoorbeeld door flexibele werktijden, en de financiële beloning. Deze
voorwaarden blijken voor vrouwen met jonge kinderen een groter gewicht in
de schaal te leggen dan voor andere vrouwen.Tabel 3: Voorwaarden waaronder niet- en in deeltijd werkende
vrouwen meer uren betaald willen werkenVoorwaardenVrouwen met kind ≤ 12 jaarAlle vrouwen Als ik de tijden waarop ik werk goed/beter kan afstemmen op mijn
privéleven 46%22% Als ik vrij kan nemen bij ziekte van een kind of familielid37%14% Als het financieel gezien nodig zou zijn35%22% Als het financieel gezien een aanzienlijke vooruitgang zou betekenen31%20% Als ik zeker ben dat thuis alles verloopt zoals ik het wil (zorg
voor de kinderen/huishoudelijk werk)25%12% Als ik een baan kan vinden met het door mij gewenste aantal arbeidsuren23%17%Als ik leuk(er) werk kan gaan doen21%21% Als ik vaak/vaker thuis kan werken20%11% Als ik (een deel van de) huishoudelijke taken uit kan besteden
aan een huishoudelijke hulp16%9% Als mijn partner minder gaat werken16%7%Bron: Emancipatiemonitor 2006, blz. 136Om de arbeidsparticipatie van vrouwen in uren en personen te vergroten,
werkt het kabinet de komende jaren aan de door vrouwen gewenste betere voorwaarden.
Hierbij hanteren we drie subdoelstellingen:1. werk moet lonen;2. combinatie van arbeid en zorg verbeteren;3. beter verdelen.In de Emancipatiemonitor wordt systematisch bijgehouden in welke mate
en in welk tempo de arbeidsparticipatie van vrouwen in uren en personen toeneemt. Het streven is dat de arbeidsparticipatie in uren van Nederlandse
vrouwen zo snel mogelijk op het Europees gemiddelde komt.1.1 Werk moet lonen1.1.1. Financieel aantrekkelijk maken van (meer uren)
werkenOp dit moment zijn er weinig vrouwen met een deeltijdbaan die meer uren
willen gaan werken. Hierbij spelen opvattingen over goede zorg voor het gezin
een belangrijke rol. Daarnaast zijn van invloed de traditionele 9-tot-5 werktijden,
en het feit dat vrouwen vaak een lager uurloon hebben dan mannen. Bovendien
speelt de zogenaamde marginale lastendruk een
rol. Marginale lastendruk beïnvloedt de hoogte van het netto tweede inkomen
in een gezin. Is deze druk hoog, dan neemt het gezinsinkomen per saldo weinig
toe wanneer een vrouw meer uren gaat werken; meer werken levert financieel
weinig extra op. Dit komt door de progressieve inkomstenbelastingen, de inkomensafhankelijke
kosten van kinderopvang en het afnemen van bijvoorbeeld huurtoeslag. Bijna
40% van de mensen die in deeltijd werken, zouden meer dan de helft
van wat ze bruto kunnen verdienen door meer uren te gaan werken, ten gevolge
van de marginale druk weer «kwijtraken». Meer uren werken is dan
weinig aantrekkelijk.1 Een verlaging van de marginale
druk kan de participatie van (in deeltijd werkende) vrouwen stimuleren. Het
kabinet wil de volgende stappen zetten om dit te realiseren:• Verhoging (per 1 januari 2008) en geleidelijk inkomensafhankelijk
maken (per 1 januari 2009) van de aanvullende combinatiekorting. Dit
vermindert de marginale druk. Het zal voor de minstverdienende partner extra
lonen om meer uren te werken, omdat de waarde van de korting toeneemt met
het inkomen.• De overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting wordt per
1 januari 2009 geleidelijk in vijftien jaar afgebouwd. Dit vermindert
de marginale druk voor herintreders en deeltijders (zgn. herintredersval en
deeltijdval). Deze maatregel is van toepassing op degenen die na 1971 zijn
geboren en geen kinderen hebben in de leeftijd van 0 tot en met 5 jaar.• Het verhogen (per 1 januari 2008) en inkomensafhankelijk maken
(per 1 januari 2009) van de arbeidskorting. Dit vermindert de herintredersval.
Hiermee wordt het verschil groter tussen werk en uitkering zodat het financieel
interessanter wordt om te gaan werken.Sinds 2007 is de werkgeversbijdrage voor de kinderopvang verplicht. Voor
ouders is het aanvragen van de kinderopvangtoeslag daardoor eenvoudiger geworden.
Doordat de overheid deze toeslag heeft verhoogd is de kinderopvang in de afgelopen
jaren goedkoper geworden.1.1.2 Naar een goed functionerende markt voor persoonlijke
dienstverleningIn het Coalitie-akkoord en bij de Participatietop is met de sociale partners
afgesproken dat aandacht zal worden besteed aan de ontwikkeling van een markt
voor persoonlijke dienstverlening (huishoudelijk werk, kinderoppas en klusjes
in en rond het huis). Door de Raad voor Werk & Inkomen (RWI) zijn inmiddels
twee adviezen over de markt voor persoonlijke dienstverlening opgesteld. Eerder
hebben twee werkgroepen Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit
zich over deze materie gebogen. Het kabinet onderzoekt op dit moment mogelijkheden
voor het stimuleren van de markt voor persoonlijke dienstverlening als onderdeel
van de onderkant van de arbeidsmarkt. Het kabinet zal in zijn voorbereiding
van een kabinetsreactie op het RWI-advies de Stichting van de Arbeid en de VNG consulteren. De kabinetsreactie wordt in oktober 2007 verwacht.Het stimuleren van de markt voor persoonlijke dienstverlening is gemakkelijker
gezegd dan gedaan. Dat blijkt wel uit de hoeveelheid rapporten en kabinetsreacties
in de laatste jaren. Het beleid raakt hier aan een aantal wezenlijke vragen
over onze economie. Economische groei is gebaseerd op arbeidsverdeling, op
het kopen van goederen en diensten in plaats van «doe-het-zelven».
De tijd die vrijkomt door niet alles zelf te hoeven doen, wordt geïnvesteerd
in het verwerven van een eigen inkomen. Maar dit mechanisme is niet sekse-neutraal.
In de economie is lange tijd alleen maar de afweging tussen betaalde arbeid
en vrije tijd in beeld gebracht. Bij een emancipatieperspectief moet onbetaalde
arbeid aan de afweging worden toegevoegd.Figuur 2 laat zien dat er voor mannen tussen de 20 en 65 de afgelopen
30 jaar weinig is veranderd. Tussen 1975 en 2005 is de gemiddelde Nederlandse
man drie uur betaalde arbeid en drie uur zorgtaken (huishoudelijke arbeid &
zorg voor kinderen en andere naasten) meer gaan verrichten. Voor vrouwen was
de verschuiving veel ingrijpender. Gemiddeld – dus inclusief vrouwen
die geen betaalde baan hebben – is de Nederlandse vrouw tien uur per
week meer betaald gaan werken. Vrouwen besteden in 2005 minder tijd aan huishoudelijke
taken dan in 1975 (nu 21 uur, was 30 uur), maar één uur meer
aan de verzorging van kinderen.1In beginsel zijn er drie manieren voor vrouwen om tijd vrij te maken voor
betaalde arbeid: taken uitbesteden, taken overdragen aan mannen en taken niet
meer doen. Duidelijk is dat er grenzen zijn aan het laatste. Als samenleving
willen we niet «bezuinigen» op onbetaalde zorg.2 We willen graag «investeren» in de nieuwe generatie of
zorgen voor onze ouders. Maar het feit dat dit werk tot nu toe vooral door
vrouwen onbetaald verleend is, wil niet zeggen dat ze niets kost.3Veel vrouwen hebben er minder moeite mee om huishoudelijk werk uit te
besteden dan zorg. Toch komt de markt voor persoonlijke dienstverlening in
Nederland moeizaam van de grond. De opdrachtgever moet namelijk van haar nettoloon
aan de opdrachtnemer een bruto inkomen uitbetalen. Veel vrouwen blijven de
onbetaalde arbeid zelf doen, en «rantsoeneren» daarom de tijd
dat ze buitenshuis werken.De overgang van een «kostwinnerseconomie» naar een «combinatie-economie»
roept nieuwe vragen op. Het kabinet laat in het licht van de korte schets
in deze paragraaf een sociaal-economisch onderzoek verrichten naar de langetermijnconsequenties
van de toenemende arbeidsparticipatie van vrouwen voor de onbetaalde arbeid
in de economie.1.1.3 Het stimuleren van vrouwelijk ondernemerschapPijler 2 van het Beleidsprogramma heeft als doelstelling «Meer zelfstandige ondernemers met personeel en meer snelle groeiers
in 2011». Een toenemend aantal vrouwen geeft er de voorkeur
aan haar talenten te benutten door ondernemer te worden in plaats van werknemer.
Het kabinet juicht deze ontwikkeling toe. Vrouwelijk ondernemerschap wordt
daarom gestimuleerd door het ondersteunen van netwerken van vrouwelijke ondernemers.
Daarnaast wordt de overstap van werknemer naar ondernemer vergemakkelijkt.
Dit maakt ondernemerschap vooral voor vrouwen aantrekkelijker. Ook als ondernemer
werken vrouwen vaker in deeltijd dan mannen.Er wordt een faciliteit voor microkredieten geïntroduceerd. Deze
faciliteit maakt naar verwachting voor uitkeringsgerechtigden, lager opgeleiden,
allochtonen en vrouwen de stap naar het ondernemerschap eenvoudiger. Voor
alle EZ-subsidieregelingen waarbij de aanvrager een natuurlijk persoon is,
wordt bijgehouden of de aanvrager een mannelijke- of vrouwelijke ondernemer
is. Door de uitvoeringsorganisaties SenterNovem en EVD (agentschap van het
ministerie van EZ) wordt hierover aan de minister van EZ gerapporteerd. Indien
deze rapportages aanleiding geven tot beleidswijzigingen (bijvoorbeeld meer
gerichte voorlichting aan netwerken van vrouwelijke ondernemers) wordt daar
in de begroting van EZ over gerapporteerd. Tot slot wordt de streefwaarde
voor deelname van vrouwen aan internationale handelsmissies verhoogd van 10%
naar 20%.1.2 Combinatie van arbeid en zorg verbeterenVoor veel Nederlandse vrouwen geeft de manier waarop ze betaald werk met
zorgtaken kunnen combineren de doorslag in het aantal uren dat ze willen werken
(zie tabel 2). Financiële prikkels alleen zijn niet voldoende. Om het
voor meer vrouwen aantrekkelijk te maken meer uren te werken, is het dus noodzakelijk
de niet-financiële voorwaarden voor de combinatie van arbeid en zorg
verder te verbeteren.1.2.1 «7 tot 7»: naar een flexibele dagindelingLang is geprobeerd de combinatie van arbeid en zorg voor kinderen en ouders
in de traditionele werkweek in te passen: werken van maandag tot en met vrijdag
van 9 tot 5, de boodschappen met z’n allen op zaterdag. Juist het feit
dat zoveel activiteiten in relatief zo weinig tijd moeten worden afgehandeld,
maakt de combinatie van verschillende taken vaak moeilijk. De tijdsdruk die
we ervaren, wordt aanzienlijk verminderd als we in Nederland niet langer proberen
al onze bezigheden in 5 x 8 uur af te handelen. Daarom is één
van de uitgangspunten van het emancipatiebeleid: «Van 7 tot 7»:
naar een flexibele dagindeling. Dat betekent niet dat werkweken voortaan 60
uur omvatten, maar wel dat met meer flexibiliteit de «randen van de
dag» beter benut zouden kunnen worden. Wat eerder beginnen met werken,
bijvoorbeeld, en dus ook wat eerder stoppen (flexibele werktijden). Een dag
per week thuiswerken, zodat we minder reistijd hebben (thuis- & telewerken).
De huisarts die twee keer per week ’s avonds in plaats van ’s
middags spreekuur houdt (afstemming werk- en openingstijden).
En het gemeenteloket dat op koopavond open is, of een paspoort dat digitaal
aan te vragen is (plaatsonafhankelijke dienstverlening).Voor een belangrijk deel zal flexibilisering van onze dagindeling «in
de markt» gestalte moeten krijgen. Werkgevers zien steeds vaker de voordelen
van flexibilisering. Voor huisartsen en zorgverzekeraars zijn er geen beperkingen
meer (in wetgeving of bekostiging), die een avondspreekuur in de weg staan.
Voor zover er nog wél belemmeringen zijn voor het invoeren van ruimere
tijden, is de inzet van het kabinet erop gericht deze zo veel mogelijk op
te heffen. Voor een bredere toepassing van flexibele werktijden en afstemming
van werk- en openingstijden is een brede inzet op diverse terreinen met verschillende
spelers van belang:• Het kabinet zal een Taskforce Deeltijdplus instellen om de arbeidsdeelname
en arbeidsduur van vrouwen te vergroten en een breder draagvlak te geven.
Dit vraagt om een cultuuromslag in de bedrijven en om een positievere beeldvorming
bij vrouwen zelf. Het moet makkelijker en aantrekkelijker zijn voor vrouwen
om meer uren te werken. In veel bedrijven zijn de mogelijkheid tot flexibele
arbeidstijden nog beperkt.• Het kabinet laat een kostenbaten analyse uitvoeren van de effecten
van tijd- en plaatsonafhankelijk werken op diverse beleidsterreinen (bv. arbeidsparticipatie
van vrouwen, fileproblematiek, luchtkwaliteit). Flexibele werktijden en telewerken
maken het mogelijk arbeid en zorgtaken beter te combineren en hebben zo een
positief effect op de arbeidsparticipatie (van vrouwen) en ook op andere maatschappelijke
doelstellingen. Het flexibiliseren van de huidige telewerkregeling sluit hierbij
aan.• De rijksoverheid bevordert, in haar rol van voorbeeldwerkgever,
invoering van flexibele werktijden en telewerken. Er geldt een raamregeling
telewerken die door departementen verder ingevuld kan worden.• Sociale innovatie is één van de thema’s in
het werkprogramma 2008 van Syntens (stichting die ondernemers adviseert over
innovatie). In 2008 zal Syntens adviestrajecten gericht op flexibilisering
van arbeid bij MKB bedrijven uitvoeren. Hierbij wordt waar mogelijk gebruik
gemaakt van reeds ontwikkelde instrumenten en oplossingen. Het Nederlands
Centrum voor Sociale Innovatie besteedt aandacht aan het thema flexibilisering
van arbeid. Best practices op het gebied van sociale innovatie, waaronder
voorbeelden van flexibilisering van arbeid en dagindeling zijn terug te vinden
in de databank van het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie (www.ncsi.nl).
Door toepassen van sociale innovatie kunnen werkgevers meer potentiële
doelgroepen aantrekken en bestaande werknemers beter benutten.• De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) is gevraagd te onderzoeken
op welke wijze de acute zorg doelmatig en ketengericht georganiseerd moet
worden, zodat de patiënt snel, kwalitatief goede en doelmatig georganiseerde
zorg geleverd krijgt. Avondspreekuren van huisartsen kunnen worden bezien
in het licht van deze keten acute zorg. Het NZa rapport verschijnt eind 2007.
Aan de hand daarvan zal de minister van VWS een standpunt innemen.• In het tienpuntenplan voor verbetering van de dienstverlening aan
de burger wordt het verruimen van openingstijden bij gemeenten meegenomen.Vanuit het project Dagindeling ESF3 is de ervaring dat gemeenten en provincies
een belangrijke aanjaag- en regierol kunnen vervullen. Alleen door gemeentelijke
regie kunnen op lokaal niveau belangrijke verbeteringen voor de combinatie
van arbeid en zorg gerealiseerd worden. Voorbeelden zijn: in een aantal gemeenten
zijn tijdknelpunten en tijdwensen van inwoners in beeld gebracht, partijen
samengebracht die van belang zijn voor veranderingen, afspraken
gemaakt over andere openingstijden, diensten en communicatie gedigitaliseerd.In de praktijk blijkt «tijdenbeleid», zowel op rijks-, provinciaal
als gemeentelijk niveau niet gemakkelijk van de grond te komen. Het gaat vaak
om knelpunten die mensen als hun eigen probleem ervaren en waarvoor ze een
individuele oplossing proberen te vinden, zoals een dag vrij nemen of korter
gaan werken. Dat betekent niet dat er geen probleem is, of dat de oplossing
voor de mensen zelf en voor de samenleving optimaal is. Meestal gaat het bij
verschillende partijen tegelijk om samenhangende veranderingen die «sectoroverstijgend»
zijn. Vaak komen de baten niet terecht bij de partij die de kosten moet maken.
Er is onvoldoende (vanzelfsprekende) samenwerking tussen (mogelijke) belanghebbenden:
werkgevers, werknemers, planologen, koepel- en brancheorganisaties (bijvoorbeeld
huisartsen, ziekenhuizen, consumentenorganisaties). Om deze ontwikkeling te
versnellen is een groep met koplopers onder gemeenten en provincies ingesteld.
Zij werken met relevante partners aan een samenhangend tijdenbeleid in hun
gemeenten of provincie. Met deze aanpak zal nadrukkelijk in beeld gebracht
worden welke obstakels koplopers tegenkomen in deze verandering zodat deze
kunnen worden weggenomen. Het aantal koplopers zal worden uitgebreid naar
25. Realisatie bij de voortrekkers zal zichtbaar gemaakt worden en daarmee
zullen anderen volgen.1.2.2 Zorg voor jonge kinderenArbeidsparticipatie van vrouwen in personen, maar ook in uren, komt sterk
onder druk te staan als er kinderen komen. Ongewenste of vroegtijdige uitval
van vrouwen met kinderen moet worden voorkomen. Zolang kinderen nog niet naar
school gaan, betekent betaald werk bijna per definitie het uitbesteden van
de zorg voor baby of peuter. In 2006 vindt 56% van de bevolking dat
het voor een peuter goed is om een aantal (twee of drie) dagen per week naar
een kinderdagverblijf te gaan. Voor baby’s in het eerste levensjaar
deelt 19% deze mening.1In het Coalitieakkoord is besloten dat het wettelijke ouderschapsverlof
zal worden uitgebreid. Gezien de voorkeuren van jonge ouders is gekozen voor
een zodanige lengte dat twee werkende ouders gedurende het eerste levensjaar
zelf voor hun kind kunnen zorgen als ze allebei gebruik maken van hun wettelijk
recht op ouderschapsverlof. Het kabinet heeft het voornemen het ouderschapsverlof
per 1 januari 2009 van 13 naar 26 weken te verruimen. Voor opgenomen
verlof komt de ouder in aanmerking voor de ouderschapsverlofkorting, onder
de voorwaarde dat deze ouder deelneemt aan de levensloopregeling. Het recht
is niet overdraagbaar.Er komt een publieke uitkeringsregeling voor zwangerschaps- en bevallingsverlof
voor zelfstandigen. Vrouwelijke zelfstandigen krijgen 16 weken recht op een
uitkering. De hoogte van het bedrag hangt af van de inkomsten van de zelfstandige
in het voorafgaande jaar en bedraagt maximaal het wettelijk minimumloon (1317
euro bruto per maand). De regeling wordt uit algemene middelen betaald. Vrouwelijke
zelfstandigen hoeven dus geen aparte premie te betalen. De regeling wordt
opgenomen in de Wet arbeid en zorg. Naar verwachting gaat de regeling in de
tweede helft van 2008 in.Een groep die onvoldoende baat lijkt te hebben bij de huidige regelingen
rond arbeid en zorg voor jonge kinderen wordt gevormd door studenten aan MBO,
HBO of universiteit. Zij blijken, zeker als ze alleenstaand zijn, veel hindernissen
te moeten overwinnen. Het Steunpunt Studerende Moeders heeft voorjaar 2007
een inventarisatie van knelpunten gemaakt en deze aan de Kamer aangeboden.
In reactie hierop heeft de minister van OCW toegezegd de huidige
voorzieningen voor studerende moeders in kaart te zullen brengen, en te kijken
of aanvullende maatregelen nodig zijn.1.2.3 Met een gerust hart naar de kinderopvangArbeidsparticipatie van vrouwen wordt voor een belangrijk deel bepaald
door opvattingen over de zorg voor jonge kinderen.1
Zo vinden ouders in de Scandinavische landen dat ze hun kinderen te kort doen
als ze niet naar een kinderdagverblijf gaan. In Nederland zijn de opvattingen
wat dit betreft de laatste decennia sterk veranderd. In 1981 was 35%
van de bevolking van mening dat een kinderdagverblijf een acceptabele oplossing.
In 2004 was dit opgelopen tot 70%.2Een belangrijk uitgangspunt voor dit kabinet is dat toenemende arbeidsparticipatie
van vrouwen niet ten koste mag gaan van de kwaliteit van de zorg voor kinderen.
Ouders moeten zelf kunnen kiezen hoe ze de zorg voor hun kinderen vorm willen
geven. Een deel nemen ze bijvoorbeeld zelf op zich, door ouderschapsverlof
op te nemen en in deeltijd te werken. Een deel van de zorg willen ze wel uitbesteden,
maar alleen als dit met een gerust hart kan. Betaalbaarheid en beschikbaarheid
van kinderopvang zijn daarvoor niet voldoende voorwaarden.3 De pedagogische kwaliteit en veiligheid van de opvang moet buiten
kijf staan, er moet voldoende continuïteit zijn in de zorg en, misschien
wel het belangrijkste, kinderen moeten er met plezier naar toe gaan. Dat geldt
voor baby’s en peuters, maar zeker ook voor oudere kinderen.Sinds eind jaren ’90 wordt daarom in veel gemeenten gewerkt aan
dagarrangementen: een doorlopend aanbod van opvang, onderwijs, overblijfvoorzieningen,
welzijns- en culturele activiteiten. Zo’n doorlopende opvang, die vaak
in «brede scholen» gestalte krijgt, biedt kinderen tot 16 jaar
betere ontwikkelingsmogelijkheden en geeft ouders de mogelijkheid zorg en
arbeid beter te combineren. Het succes van de brede scholen in combinatie
met sport en cultuur is mede afhankelijk van een integrale aanpak. Dat betekent
dat beleidsthema’s met elkaar verbonden worden, financiële middelen
worden gebundeld en overheden en diverse maatschappelijke organisaties gaan
samenwerken. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid pleit «voor
een samenhangend concept voor een sociaal-pedagogische infrastructuur voor
kinderen van 0–12 jaar».4Het kabinet werkt op de volgende manieren aan betere kinderopvang:• De kwaliteit van de opvang wordt verhoogd. Naast groepsleiding
op mbo-niveau, zullen ook groepsleiders op hbo-niveau worden ingezet.• Het kabinet wil dat alle kinderen die dat nodig ghebben deelnemen
aan voor- en vroegschoolse educatie (VVE) (100% doelgroepbereik).• Scholen zijn vanaf 1 augustus 2007 verantwoordelijk voor
de aansluiting met buitenschoolse opvang. In verschillende regio’s is
de vraag groter dan het aanbod en ontstaan wachtlijsten. Op Prinsjesdag heeft
de Tweede Kamer een actieplan ontvangen op basis van de bevindingen van de
Taskforce Bruins.• In het programma Dagarrangementen & Combinatiefuncties geven
diverse gemeenten over het land verspreid vorm aan 100 experimenten met (sluitende)
dagarrangementen voor kinderen tot en met 16 jaar. Rijk en gemeenten dragen
respectievelijk 45% en 55% van de kosten. In deze subsidieregeling,
die tot 31 juli 2008 loopt, worden ook combinatiefuncties gerealiseerd.• Dit kabinet wil het aantal brede scholen fors uitbreiden. Brede
scholen kenmerken zich onder meer door de hechte samenwerking tussen verschillende
sectoren. Daarom stelt het ministerie van OCW, samen met het
ministerie van VWS geld beschikbaar, bestemd voor de inzet van professionals
die een brug vormen tussen meerdere sectoren en zodoende ook deze sectoren
verbreden en versterken: de zogenaamde combinatiefuncties. Doel is om te komen
tot een aantal van 2500 combinatiefuncties in 2011.1.2.4 Combinatie arbeid en mantelzorgIn de loopbaan van vrouwen zijn twee dalingen in de arbeidsparticipatie
merkbaar. De eerste daling is gerelateerd aan de zorg voor kinderen. De vorige
paragrafen concentreren zich met name op maatregelen die erop gericht zijn
om het jongere vrouwen mogelijk maken om (langer) te gaan werken.Een tweede daling in arbeidsparticipatie is merkbaar als vrouwen op latere
leeftijd de zorg voor ouders of andere familieleden op zich nemen. Om ervoor
te zorgen dat deze vrouwen optimaal aan het arbeidsproces kunnen blijven deelnemen,
zullen er mogelijkheden moeten worden gecreëerd om arbeid en mantelzorg
te combineren. Binnenkort stuurt de staatssecretaris van VWS een beleidsbrief
over mantelzorg en vrijwilligerswerk naar de Tweede Kamer. In deze brief wordt
een aantal speerpunten genoemd die er onder meer op zijn gericht het combineren
van arbeid en mantelzorg (zowel vrouwen als mannen) beter te faciliteren.1.3 Beter verdelenIn Nederland wordt veel vrouwelijk talent onvoldoende benut. Drie samenhangende
factoren zijn hiervoor verantwoordelijk. Allereerst hebben vrouwen een kleinere
kans op leidinggevende posities dan mannen, bijvoorbeeld doordat zij een aantal
jaar in deeltijd hebben gewerkt in verband met de kinderen. Zelfs in traditionele
vrouwensectoren als onderwijs en zorg is veruit het grootste deel van de leidinggevenden
man. Een tweede factor is de beroepenscheiding naar sekse. Een zorgelijke
ontwikkeling is dat deze horizontale beroepenscheiding met de stijgende arbeidsparticipatie
lijkt toe te nemen. De derde factor is dat er in Nederland, net als in vrijwel
alle andere landen, beloningsverschillen tussen vrouwen en mannen blijven
bestaan. Een deel van deze achterstand is weer een gevolg van het feit dat
vrouwen en mannen in verschillende sectoren werken, vrouwen minder doorstromen
naar hogere posities en minder ervaringsjaren opbouwen.1.3.1 Het vergroten van het aantal vrouwen in toppositiesHet aandeel van vrouwen in de top van bedrijven en instellingen komt bijna
nooit overeen met het aandeel vrouwen in de desbetreffende sector. Of met
de bevolking, als je kijkt naar de vertegenwoordiging van vrouwen in politiek
en bestuur. Dit heeft te maken met het «glazen plafond», een verzamelnaam
voor de factoren die de doorstroom van vrouwen naar de top belemmeren. Een
voorbeeld is de wijze waarop topfunctionarissen en bestuurders worden geworven.
Veelal worden kandidaten geworven uit het eigen bekende netwerk. Als daar
weinig vrouwen in zitten wordt een man niet «vanzelf» door een
vrouw opgevolgd.De overheid als voorbeeldwerkgeverZoals in de emancipatie-paragraaf van het Coalitieakkoord is aangegeven,
richt het kabinet zich de komende jaren op het uitoefenen van directe invloed
op die domeinen waarvoor het ook verantwoordelijk is. Bij de benoemingen van
nieuwe leden van algemene en algemeen technische adviescolleges zal in de
helft van de gevallen een vrouw worden voorgedragen.1 In het bestuursakkoord van het kabinet met gemeenten staat dat in
2011 het rijk en gemeenten een meer divers personeelsbestand zullen hebben
door het aantal allochtonen, vrouwen (in het bijzonder in managementfuncties)
en oudere werknemers te verhogen.Voor de rijksoverheid geldt de doelstelling dat minstens 25% van
de Algemene Bestuurs Dienst-functies1 (hierna
ABD) in 2011 door vrouwen bezet zal worden. In figuur 3 is de stand van zaken
per departement weergegeven.Figuur 3 – % Vrouwen in de ABD-functies per
departement (2006)Bron: Algemene Bestuursdienst; voor ABD-functies zie noot 2.De volgende acties worden ondernomen om ervoor te zorgen dat in 2011 25%
van de Algemene Bestuursdienst uit vrouwen bestaat:• het benutten van de ABD-schouw en eigen netwerken;• het inschakelen van (gespecialiseerde) searchbureaus;• het ontwikkelen van een (actie)programma om vrouwelijke kandidaten
voor ABD-functies te binden, boeien en ontwikkelen;• bij het werven voor het ABD-kandidatenprogramma is het streefcijfer
50% vrouwen;• de departementen streven er naar dat selectiecommissies voor ABD-functies
bij voorkeur voor de helft en minimaal voor een kwart uit vrouwen bestaan.De in- en doorstroom van vrouwen in managementfuncties in het algemeen
(ook onder het ABD-niveau) is tevens één van de doelstellingen
in het rijksbrede diversiteitsbeleid dat met ingang van 2007 van kracht is
en waarover de Kamer recent is geïnformeerd.2
Investeren in de«pijplijn» als geheel is cruciaal voor de doorstroming
van vrouwen naar de hoogste managementlagen. De departementen initiëren
daarvoor eigen acties.Jaarlijks wordt in het Sociaal Jaarverslag Rijk gemonitord hoe groot het
aandeel vrouwen per departement is in de topposities (de schalen 17 tot en
met 19) en in het middenmanagement (de schalen 14 tot en met 16). Daarnaast
bevat het Sociaal Jaarverslag informatie over de groei van het aandeel van
vrouwen in ABD-functies. Verder stelt de minister van BZK jaarlijks de zogenaamde
Speerpuntenbrief op. Deze brief bevat de – door het kabinet bepaalde
kaders – van het arbeidsvoorwaardenoverleg voor de kabinetssectoren,
maar in de praktijk werkt de Speerpuntenbrief ook als richtinggevend kader
voor alle overige overheidssectoren. In de Speerpuntenbrief wordt een uitwerking
gegeven van de emancipatie-paragraaf van het Coalitie-akkoord. Tenslotte vindt
er in de Trendnota Arbeidszaken Overheid een periodieke rapportage
plaats van de minister van BZK aan het parlement over de stand van zaken van
de diversiteitsdoelstellingen (waaronder het aandeel vrouwen in topposities)
binnen de veertien overheidssectoren (Rijk, provincies, gemeenten, politie,
defensie, Waterschappen, Rechterlijke macht en de zeven onderwijssectoren,
incl. Universitair medische centra).Vrouwen in het onderwijsIn het onderwijs zijn weinig vrouwen in topposities werkzaam terwijl juist
van het onderwijs – de dagelijkse omgeving van de nieuwe generatie –
een voorbeeldwerking zou moeten uitgaan. Ondanks dat vrouwen in het onderwijs
in de meerderheid zijn (in het primair onderwijs zijn ze 80% van de
werknemers, in het voortgezet onderwijs ruim 50%) is maar één
op de drie (primair onderwijs) of één op de vijf managers een
vrouw. Deze cijfers illustreren de hardnekkigheid van het glazen plafond.In het convenant over de professionalisering en begeleiding van het onderwijspersoneel
in het primair en voortgezet onderwijs zijn afspraken gemaakt om verbetering
te brengen in deze situatie.Ook in het hoger onderwijs en het wetenschappelijk onderzoek is duidelijk
sprake van een onevenredige participatie naarmate men hoger in de lijn zit.
De participatie van vrouwen is voldoende in het beginstadium van de wetenschappelijke
carrière; 50% van de studenten in het hoger onderwijs is vrouw.
Van de promovendi is dat 40%. Daarboven neemt de deelname van vrouwen
verder af. Het percentage vrouwelijke hoogleraren is gestegen van iets meer
dan 5% eind jaren negentig naar tegen de 10% nu. Kerndoel van
het wetenschapsbeleid is om voortzetting in deze trend te bevorderen. Nederland
streeft hierbij naar een percentage van minstens 15% vrouwelijke hoogleraren
in 2010 (de Lissabondoelstelling is 25%). Het benoemen van meer vrouwelijke
hoogleraren en vrouwen in bestuurlijke functies in de wetenschappelijke gemeenschap
is essentieel vanwege de voorbeeldrol en de invloed op de machtssfeer in de
academische wereld. Universiteiten lijken er onvoldoende in te slagen de huidige
maatschappelijke trends te volgen. Het ligt voor de hand dat de overheid bijstuurt.
In 2008 wordt 1 miljoen toegevoegd aan het Aspasia-programma.1 Dit zal worden ondersteund door:• Bestuurlijke dialoog met de instellingen (aandacht voor goed personeelsbeleid
en doorstroom talent, aandacht voor onderbenut vrouwelijk potentieel, transparantie
van de selectieprocedures, nastreven gelijke beloning, commiterings-afspraken
over vertegenwoordiging van vrouwen in hogere wetenschappelijke en bestuurlijke
functies, naming and shaming);• Persoonsgerichte talentprogramma’s gericht op doorstroom
van vrouwen naar de top van de wetenschap; (Vrouwen in de Vernieuwingsimpuls,
Aspasia)• Onderzoek naar gendermechanismen binnen de wetenschappelijke gemeenschap;• Steun geven aan Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren (LNVH)
met een netwerk- en mentoringfunctie in het veld.• Inzet via Zevende Europees Kaderprogramma voor Onderzoek en Technologie,
Science and Society, Women in Science.Vrouwen in de top van het bedrijfslevenHet streven is minimaal 20% vrouwen in de top van het bedrijfsleven
in 2010. EZ en OCW subsidiëren het «Ambassadeursnetwerk Glazen
Plafond» in ieder geval nog in 2007 en 2008. Het Ambassadeursnetwerk
bestaat uit prominente bestuurders uit het bedrijfsleven, de overheid en non-profit
organisaties. Het richt zich op het verhogen van het aandeel vrouwen in topposities.
Het Ambassadeursnetwerk gaat dit jaar een «Diversiteit & Inclusion
Code» ontwikkelen. Deze code zal bedrijven enerzijds de
instrumenten aanreiken waarmee zij meer vrouwen in de top kunnen krijgen.
Anderzijds kunnen bedrijven hiermee inzicht krijgen in en openbaarheid geven
over hun diversiteitsbeleid. De bedoeling is om de code tijdens de slotbijeenkomst
van het netwerk in maart 2008 te presenteren en door de ambassadeurs te laten
ondertekenen. Ook zal het ambassadeursnetwerk aansluiten op de Glazen Plafond
Index van OCW. Deze index is een benchmarkinstrument waarmee zichtbaar gemaakt
wordt wat de stand is van het aantal vrouwen op topposities. EZ wil de website
van het Ambassadeursnetwerk hierop aan laten sluiten, zodat bedrijven hun
prestaties kunnen vergelijken met branchegenoten. Via de website kunnen bestaande
instrumenten beter worden benut en onder de aandacht gebracht. Daarnaast zal
aandacht worden besteed aan het inzichtelijk maken van de meerwaarde van diversiteit
voor zowel het bedrijfsleven als de economie.Op 30 oktober 2007 zal een TopBrainstorm over diversiteitsbeleid
in Nederland worden gehouden met de minister-president, de minister voor Emancipatie,
de staatssecretaris van EZ, een aantal vrouwen in topposities, academische
experts en vertegenwoordigers van het Nederlandse bedrijfsleven. Deze TopBrainstorm
moet de aanzet vormen voor een structureel diversiteitsbeleid waarmee de vrouwenparticipatie
aan de Nederlandse top verbetert.De commissie Frijns1 onderzoekt dit jaar
de mate van diversiteit van raden van commissarissen en de invloed daarvan
op hun functioneren. Naar aanleiding van dit onderzoek zal de Commissie eind
dit jaar aanbevelingen doen voor het opnemen van diversiteit in de Code Tabaksblat.
In aanvulling daarop wordt in de zogenaamde transparantiebenchmark voor Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen (MVO) expliciet aandacht besteed aan het criterium «Vrouwen
in topposities». Meer transparantie kan de bedrijven prikkelen om actief
in te zetten op het benutten van het vrouwelijke talent. Bij de benoeming
van de voorzitters en leden van adviserende organen van EZ wordt gestreefd
naar een evenredige deelname van vrouwen en personen uit etnische minderheidsgroepen.1.3.2 Het verminderen van de beroepenscheiding tussen
vrouwen en mannenDe afgelopen jaren is het opleidingsniveau van vrouwen gestegen: Vrouwen
nemen steeds meer deel aan het hoger onderwijs en promoveren ook veel vaker
dan vroeger. Bovendien studeren zij sneller af dan mannen. Daarmee wordt per
saldo het verschil in opleidingsniveau tussen vrouwen en mannen steeds kleiner.2 Daar staat tegenover dat de segregatie naar onderwijsrichting
nauwelijks vermindert. Technische opleidingen hebben voornamelijk mannelijke
leerlingen. Opleidingen in de zorg tellen in meerderheid vrouwen. Kiezen veel
meisjes in het voortgezet onderwijs nog voor het profiel Natuur en Gezondheid,
de doorstroom van meisjes naar een bèta- of technische vervolgstudie
is gering. Voor Natuur en Techniek (NT) kiezen überhaupt al niet veel
meisjes.Naast het feit dat vrouwen aanzienlijk minder vaak hogere posities bekleden
dan mannen, zijn er dus ook bepaalde beroepen waarin over het geheel genomen
weinig vrouwen werkzaam zijn. Zo is participatie van vrouwen in bètatechnische
functies opvallend laag: het percentage vrouwen in technische beroepen bedroeg
in 2004 slechts 6,7 procent.3 Daar staat weliswaar
tegenover dat er eveneens beroepen zijn waar heel weinig mannen werken, maar
als we naar de feitelijke posities kijken hebben vrouwen de keus uit minder
beroepen dan mannen. Bij een internationale vergelijking van Eurostat komt
Nederland voor wat beroepskeuze van mannen en vrouwen betreft als het meest
gesegregeerd maar voren.4Beroepskeuzes en de daaraan voorafgaande keuzes voor een beroepsopleiding
van vrouwen en mannen vertonen dus systematische, grote verschillen.
Deze onderwijs- en beroepssegregatie heeft nadelen. Meisjes die voor een «mannelijke»
studierichting kiezen zijn vaak eenlingen en missen vrouwelijke rolmodellen.
Daardoor hebben ze mogelijk meer moeite hun opleiding af te maken. Daarnaast
is de beloning van vrouwenberoepen vaak lager dan die van mannenberoepen,
zelfs als het functieniveau vergelijkbaar is.De economie is gebaat bij een mix van mannelijke en vrouwelijk talent
in alle beroepen en sectoren. Bovendien liggen de mogelijkheden om de tekorten
in bèta en techniek op te vangen vooral bij het beter benutten van
het vrouwelijk potentieel. Dit onderscheid tussen typische vrouwen- en mannenberoepen
wordt wel de «glazen muur» genoemd. Internationale vergelijkingen
laten zien dat beroepskeuzes van vrouwen en mannen sterk cultureel bepaald
zijn1 en ondermeer samenhangen met beeldvorming
over beroepen en de houding van docenten in het basis- en middelbaar onderwijs.2 Dit impliceert dat het mogelijk is een verschuiving
te bewerkstelligen van vrouwen naar mannenberoepen en -sectoren, en omgekeerd.
Dit blijkt ook uit de praktijk. Scholen en bedrijven die meedoen aan activiteiten
van het «Platform Bèta en Techniek» en het project «De
Glazen Muur» scoren aanzienlijk beter op de in- en doorstroom van meisjes
naar bèta en techniekprofielen en opleidingen en beroepen in die richting.
Deze verhoogde doorstroom leidt echter nog niet tot een doorbraak in de cijfers
op macroniveau en beperkt zich tevens nog teveel tot voorlopers. Om tot een
betere verdeling van mannen en vrouwen over beroepen en sectoren te komen
gaan we het volgende doen:• De goede resultaten van het «Platform Bèta en Techniek»
en van het project «De Glazen Muur» op de keuzes van meisjes worden
breed bekend gemaakt onder scholen en bedrijven. De inspanningen om deze doorstroom
te bevorderen worden uitgebreid en geïntensiveerd. Er zullen afspraken
worden gemaakt met VO-scholen over doelen voor hogere in- en doorstroom van
meisjes in bèta en techniek, en er worden hen programma’s aangeboden
om die doelen te bereiken. Daarbij zal het Platform de komende jaren extra
aandacht besteden aan meisjes in het vmbo en mbo. Deze inspanningen moeten
ertoe leiden dat minstens de helft van de groei in instroom bèta/techniek
afkomstig is van meisjes en vrouwen.• Er wordt een Taskforce Onderwijs en Arbeidsmarkt opgericht waarin
een plan van aanpak zal worden opgesteld voor en door bedrijven (via kwartiermakers
en denktanks) om de tekorten op de arbeidsmarkt in bèta en techniek
het hoofd te bieden. Via de denktanks zal de invalshoek van het beter benutten
van het vrouwelijk potentieel (schoolverlaters, zij-instromers, herintreders)
worden ingebracht en uitgewerkt.• De deskundigheid bij (meestal mannelijke) bèta-docenten
en schoolleiders over de beroeps- en opleidingskeuzes bij meisjes en jongens
wordt bevorderd.• Er worden meer vrouwelijke rolmodellen ingeschakeld en de samenwerking
tussen onderwijs en bedrijfsleven wordt geïntensiveerd.• Er zal een programma worden ondersteund om de segregatie in onderwijs
en arbeidsmarkt te verminderen en het aantal meisjes in bèta- en techniekberoepen
te vergroten.Om te zien hoeveel effect deze inspanningen hebben, worden de resultaten
van deze acties gemonitord.1.3.3 Het verkleinen van bestaande beloningsverschillen
tussen vrouwen en mannenVrouwen verdienen minder dan mannen. Het kabinet heeft in het coalitieakkoord
opgenomen dat het zich inzet om aan deze ongelijkheid een einde te
maken. Tijdens de participatietop zijn ook met de sociale partners hierover
afspraken gemaakt.Nederland vormt geen uitzondering; in vrijwel alle landen zijn er beloningsverschillen
tussen mannen en vrouwen. Uit onderzoek blijkt echter dat de loonverschillen
tussen vrouwen en mannen in ons land in vergelijking met andere Europese landen
aan de hoge kant zijn.1 Het meest recente onderzoek
van de Arbeidsinspectie laat zien dat vrouwen in het bedrijfsleven in 2004
per uur gemiddeld (ongecorrigeerd) 21% minder verdienden dan mannen.2 Een groot deel van dat verschil is statistisch te verklaren
door factoren als deeltijd, werkervaring, sector en functieniveau. Het gecorrigeerde
beloningsverschil van 7% is echter veel moeilijker te verklaren. Dit
betekent niet dat er per definitie sprake is van beloningsdiscriminatie. De
mogelijkheid bestaat dat door een verdere uitwerking van de onderzoeksmethode
een objectieve verklaring gevonden kan worden voor (een deel van) het resterende
beloningsverschil van 7%. Bij de overheid verdienden vrouwen in 2004
gemiddeld ongecorrigeerd 14% minder dan mannen en gecorrigeerd 4%.3De maatregelen om de loonkloof kleiner te maken hebben nog niet het gewenste
resultaat opgeleverd: er is tot op heden geen duidelijke afname van beloningsverschillen.4 Een deel van de verklaring is dat mannen en vrouwen
in verschillende sectoren werken, vrouwen minder doorstromen naar hogere posities
en minder ervaringsjaren opbouwen. De in dit hoofdstuk aangekondigde acties
zullen waarschijnlijk dan ook indirect bijdragen aan een vermindering van
de ongecorrigeerde beloningsverschillen. Daarnaast gaat het kabinet zich maximaal
inspannen om de gecorrigeerde beloningsverschillen terug te dringen.Voor het thema beloningsverschillen in het algemeen is de minister van
SZW de verantwoordelijke bewindspersoon. Op 11 juni 2007 is een kabinetsreactie
over het eindrapport van de werkgroep «Gelijke beloning, dat werkt!»
aan de Tweede Kamer aangeboden.5 Daarin staan
de voornemens ten aanzien van het verminderen van beloningsverschillen tussen
mannen en vrouwen opgenomen, waaronder jaarlijkse deelname aan de Gelijk Loon
Dag, het voor de komende drie jaar in de lucht houden van de website gelijkloon.nl,
het oprichten van een netwerk gelijke beloning en het onder de aandacht brengen
van de handleiding sekseneutrale functiewaardering bij CAO-onderhandelaars.
Daarnaast wordt de mogelijkheid van het opnemen van gelijke beloning in een
bepaling over tegengaan van discriminatie in de Arbeidsomstandighedenwet bezien.
SZW heeft tevens de sociale partners verzocht voor 1 oktober 2007 te
rapporteren wat er met de aanbevelingen van de Werkgroep gedaan is. Tenslotte
blijft SZW het tweejaarlijks onderzoek naar beloningsverschillen uitvoeren.
Eind 2008 verschijnt het volgende rapport.De Europese Commissie heeft in juli 2007 een mededeling over gelijke beloning
gepubliceerd.6 Hierin wordt geconcludeerd dat
de bestaande loonkloof de noodzaak aangeeft om te bekijken op welke wijze
ongeoorloofde beloningsverschillen bestreden kunnen worden. Daarvoor zijn
4 prioriteiten aangewezen waar de actieve inzet van alle belanghebbenden vereist
is:– het onderzoeken van manieren om wetgeving en implementatie van
gelijke behandeling en gelijke beloning te verbeteren;– het volledig benutten van de Europese Strategie voor Groei en
Banen;– werkgevers stimuleren om gelijke beloning toe te passen in hun
personeelsbeleid;– het stimuleren van de uitwisseling van goede voorbeelden voor
gelijke beloning.Voor elke prioriteit heeft de Commissie acties voorgesteld. Deze sluiten
aan bij de acties die zijn opgenomen in de kabinetsreactie op het eindrapport en de aanbevelingen van de werkgroep «Gelijke beloning,
dat werkt!»Voor de overheidssector Rijk is de minister van BZK verantwoordelijk.
Uit beloningsonderzoeken blijkt dat ook binnen de overheid een beloningsachterstand
van vrouwen ten opzichte van mannen bestaat. Tot nu toe is aangenomen dat
de sector Rijk zich hierin niet onderscheidt van de andere overheidssectoren.
Daarom is in de afgelopen periode vooral aandacht gevraagd voor de cultuurverandering
die inmiddels binnen de meeste ministeries in gang gezet is. Om tot een gericht
beleid ten aanzien van beloningsverschillen te komen, zal het ministerie van
BZK op grond van de beschikbare gegevens onderzoeken wat de omvang van de
verschillen in de sector Rijk is. Op basis van deze nulmeting zal in overleg
met de ministeries en de centrales van overheidspersoneel een plan van aanpak
worden opgesteld om het gemeten verschil de komende kabinetsperiode terug
te brengen, waarbij gestreefd wordt naar halvering van dit verschil. Na twee
jaar zal een tussentijdse meting worden verricht om het effect van de genomen
maatregelen te beoordelen en waarnodig bij te sturen. In de arbeidsvoorwaardenovereenkomst
sector Rijk 2007–2010 is geconstateerd dat, gelet op de huidige incongruenties
in het loongebouw en de in de komende jaren te voorziene arbeidsmarktproblematiek,
het huidige loongebouw aan vernieuwing toe is. Uiterlijk 2010 zal het ontwerp
van het nieuwe loongebouw gereed zijn. Gezien deze ontwikkeling zal het huidige
loongebouw niet betrokken worden bij de maatregelen om eventuele beloningsverschillen
te verminderen. De nulmeting bij de sector Rijk zal tevens als basis dienen
voor een nadere verkenning van de stand van zaken en de aanpak van beloningsverschillen
bij de andere overheidssectoren.Ook in de wetenschap zijn vrouwen vaker dan mannen in een lager functieniveau
ingedeeld en daarmee vaak in een lagere beloningsschaal.1 Het verschil is aanzienlijk bij de hoogleraren. Een bijna drie keer
zo hoog percentage van de mannelijke hoogleraren als van de vrouwelijke is
ingedeeld in de hoogste salarisschaal die voor die functie gebruikelijk is.
Deze inschalingsverschillen betekenen geen geringe beloningsverschillen. In
2005 was het maximum van schaal 18 bijna 1400 euro hoger dan het maximum van
schaal 16, waarin de meeste vrouwelijke hoogleraren ingedeeld zijn. Aandacht
voor gelijke beloning wordt meegenomen in de bestuurlijke dialoog met instellingen
(zie paragraaf 1.3.1).HOOFDSTUK 2 – VROUWEN EN MEISJES UIT ETNISCHE MINDERHEIDSGROEPENHoofddoelstelling 2:Het bieden van kansen aan en het benutten van talenten van vrouwen en
meisjes uit etnische minderheidsgroepen.Subdoelstellingen:2.1 Het verhogen van de maatschappelijke- en arbeidsparticipatie
van vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepen.2.2 Het vergroten van de zelfredzaamheid en persoonlijke ontwikkeling
van vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepen.2.3 Het bevorderen van de emancipatie van mannen en jongens uit etnische
minderheidsgroepen.InleidingDe positie van vrouwen uit etnische minderheidsgroepen werd de afgelopen
periode een belangrijk aandachtspunt binnen het emancipatiebeleid. Alarmerende
cijfers over het relatief grote aantal vrouwen dat niet actief aan de samenleving
deelneemt, de Nederlandse taal slecht beheerst en geen contacten heeft met
mensen buiten de eigen groep, vormden de directe aanleiding voor deze toenemende
aandacht.Er zijn in Nederland ruim 830 000 niet-westers allochtone vrouwen.1 Dit is ongeveer 10% van de totale vrouwelijke
Nederlandse bevolking. De Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse/Arubaanse
vrouwen zijn de grootste groeperingen onder de niet-westerse allochtone vrouwen
(67% van het totaal). Van hen bevindt 79% zich in een kansarme
dan wel kwetsbare positie voor wat betreft de mate van participatie aan de
Nederlandse samenleving.2Allochtone vrouwen zijn beduidend lager opgeleid dan autochtone vrouwen,
maar ook lager opgeleid dan de mannen uit de eigen herkomstgroep. Dit geldt
vooral voor de oudere Turkse en Marokkaanse vrouwen van de eerste generatie.
Van de vrouwen ouder dan 40 jaar heeft 80% van de Turkse vrouwen en
90% van de Marokkaanse vrouwen maximaal basisonderwijs genoten. Een
groot deel van deze vrouwen heeft nooit leren lezen en schrijven. Surinaamse
en Antilliaanse vrouwen zijn aanmerkelijk beter opgeleid dan Turkse en Marokkaanse
vrouwen, maar halen niet het niveau van de autochtone vrouwen. Hoewel de hier
geboren en getogen generatie een flinke inhaalslag heeft gemaakt, moest in
2003 nog tweederde van de Turkse en Marokkaanse jonge vrouwen (20–34
jaar) het stellen zonder startkwalificatie. Turkse en Marokkaanse jonge mannen
hadden iets vaker een startkwalificatie (40%). Onder hun autochtone
leeftijdgenoten hebben vrouwen juist vaker (80%) een startkwalificatie
dan mannen (76%).Eén van de gevolgen van het lage opleidingsniveau is dat allochtone
vrouwen doorgaans meer problemen met de Nederlandse taal hebben dan allochtone
mannen. Naar schatting is eenderde van de allochtonen die niet in Nederland
zijn geboren, functioneel analfabeet (kan amper lezen en schrijven). Het aandeel
vrouwen in deze groep is groter dan het aandeel mannen. Voor deze groep vrouwen
is het extra moeilijk een nieuwe taal te leren.3
De Commissie PaVEM schatte in 2004 het aantal vrouwelijke oudkomers (dus de
eerste generatie vrouwen) met een ernstige taalachterstand op 240 000.4Ondanks het feit dat allochtone leerlingen het in het basisonderwijs steeds
beter gaan doen, is er nog een aanzienlijke achterstand op autochtone leerlingen. Allochtone leerlingen lopen veel meer achter in taal dan
in rekenen. In de meeste allochtone groepen krijgen meisjes net iets vaker
een havo/vwo-advies dan jongens, maar dit geldt niet voor Turkse en Marokkaanse
meisjes.In het voortgezet onderwijs doen allochtone meisjes het beter dan allochtone
jongens. Net zoals autochtone meisjes het beter doen dan autochtone jongens.
Maar de achterstand van allochtone meisjes op autochtone meisjes is nog niet
ingehaald. Over het algemeen verlaten allochtone meisjes beduidend minder
vaak dan allochtone jongens het voortgezet onderwijs zonder diploma. Opmerkelijk
is echter de hoge uitstroom van ongediplomeerde Turkse meisjes tijdens het
examenjaar (vmbo, havo en vwo). Onder Turkse meisjes lijkt er sprake van een
tweedeling tussen een groep die het zeer goed doet in het voortgezet onderwijs
en doorstroomt naar hoger onderwijs, en een groep die helemaal geen diploma
haalt. Het lijkt er op dat deze laatste groep het onderwijs verlaat om vroeg
te gaan trouwen.Als allochtone vrouwen eenmaal een diploma hebben gehaald in het voortgezet
onderwijs, stromen zij vaker dan autochtone vrouwen door naar vervolgonderwijs.
Ze kiezen bovendien vaker dan autochtone vrouwen voor de hoogst mogelijke
vervolgopleiding. In het hoger onderwijs is dus beslist een inhaalslag gemaakt.
Opmerkelijk is daarbij dat allochtone vrouwen minder seksespecifieke keuzes
maken dan autochtone vrouwen en vaker kiezen voor opleidingsrichtingen die
een goed perspectief bieden op de arbeidsmarkt.Van de niet-westers allochtone vrouwen heeft 38% betaald werk,
tegenover 56% van de autochtone vrouwen.1
Belemmerende factoren zijn onder andere het opleidingsniveau (zie hiervoor),
opvattingen over de rol van vrouwen en het gegeven dat allochtone vrouwen
gemiddeld eerder moeder worden dan autochtone vrouwen en ook gemiddeld grotere
gezinnen hebben, en discriminatie op de arbeidsmarkt. Tussen de allochtone
groepen bestaan enorme verschillen. De netto arbeidsparticipatie van Surinaamse
vrouwen bijvoorbeeld, ligt met 55% vrijwel op hetzelfde niveau als
dat van autochtone vrouwen. Van de vrouwen uit Irak, Afghanistan en Somalië
daarentegen, werkt slechts 10 tot 15%. Onder de grote minderheidsgroepen
is de arbeidsparticipatie van Marokkaanse (27%) en Turkse (31%)
vrouwen erg laag.1 Van de allochtone vrouwen die betaald werk hebben,
is de helft aangewezen op elementaire en lagere beroepen. Dit geldt overigens
ook voor allochtone mannen. Bij autochtone vrouwen is dat iets meer dan een
kwart.31% van de zelfstandig ondernemers in Nederland is vrouw. Het aandeel
vrouwelijke ondernemers onder de niet-westerse allochtonen blijft achter bij
het landelijk gemiddelde. Het aantal niet-westerse allochtone ondernemers
van de tweede generatie neemt sterk toe (zowel mannen als vrouwen). Doordat
de groei van het aantal mannelijke ondernemers in deze groep groter is dan
de groei van het aantal vrouwelijke ondernemers, is het aandeel vrouwelijke
ondernemers onder de niet-westerse allochtonen van de tweede generatie enigszins
teruggelopen.2In lijn met de lage arbeidsparticipatie ligt de uitkeringsafhankelijkheid
(WAO, bijstand of WW) van allochtone vrouwen tussen de 15 en 65 jaar een stuk
hoger dan die van autochtone vrouwen: 25% versus 12%.3Veel vrouwen die geen betaald werk hebben en ook niet op een andere manier
participeren in de samenleving hebben nauwelijks contact met autochtone Nederlanders
of leden van andere etnische minderheden. Deze groepen denken ook het meest
traditioneel over emancipatie en over man-vrouwrollen. Daar staat tegenover
dat in alle groepen vrouwen gemiddeld progressiever denken over emancipatie
dan mannen en duidelijk meer geporteerd zijn van een gelijkwaardiger rolverdeling,
dan mannen.De stand van zaken in het onderwijs laat zien dat allochtone vrouwen een
enorme inhaalslag hebben gemaakt, en nog maken. Als ze kansen zien en krijgen,
gebruiken ze die ook. Juist daarom ligt er hier voor het emancipatiebeleid
een enorme kans en uitdaging. Een kans en uitdaging waarde minister voor Emancipatie
zich, samen met collega bewindspersonen, stevig voor inzet.AanpakIn de afgelopen periode zijn diverse initiatieven en projecten uitgevoerd
om de maatschappelijke en/of arbeidsparticipatie van vrouwen uit etnische
minderheden te vergroten. Instrumenten en methodieken werden ontwikkeld en
uitgeprobeerd op gemeentelijk niveau. Deze samenwerking tussen rijk en gemeenten
heeft er voor gezorgd dat de participatie van vrouwen uit etnische minderheidsgroepen
hoger op de agenda van gemeentelijk beleid is komen te staan. Het kabinet
wil de ruimte voor gemeenten om met maatwerk participatiebevorderend beleid
te voeren vergroten. Daartoe wordt ernaar gestreefd bestaande schotten tussen
de diverse op re-integratie en participatie gerichte budgetten weg te nemen.
Met verruiming van de mogelijkheden om deze budgetten in te zetten, en met
de instrumenten en methodieken die de afgelopen jaren zijn ontwikkeld, kunnen
gemeenten aan de slag om de participatie van allochtone vrouwen te bevorderen.
Het is aan gemeenten om er voor te zorgen dat de aandacht voor de positie
van allochtone vrouwen beklijft, zodat structureel meer vrouwen bereikt worden
en meer vrouwen zich kunnen ontwikkelen en zich kunnen verweren tegen mogelijke
belemmeringen die door de omgeving worden opgelegd. Deze ontwikkeling start
met de politieke wil om hier, over verschillende beleidsterreinen heen, aan
te werken. Vervolgens is een sterke gemeentelijke regie nodig om ervoor te
zorgen dat verschillende beleidsterreinen inderdaad aan en met elkaar verbonden
worden. Gemeentelijke regie, en het versterken daarvan, is één
van de uitgangspunten van beleid. Daarnaast, of eigenlijk voorop, staat de
rol die de doelgroep zelf speelt. Met eigen kracht en eigen talenten.Emancipatie van vrouwen uit etnische minderheidsgroepen ligt voor een
deel in het verlengde van integratievraagstukken. Vanzelfsprekend wordt er
voor dit onderdeel van het emancipatiebeleid dan ook nauwe samenwerking gezocht
met het integratie- en inburgeringsbeleid.De hoofddoelstelling «Het bieden van kansen aan en het benutten
van talenten van vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepen»,
bestaat uit drie belangrijke subsdoelstellingen:1. het verhogen van de maatschappelijke- en arbeidsparticipatie van vrouwen
en meisjes uit etnische minderheidsgroepen;2. het vergroten van de zelfredzaamheid en persoonlijke ontwikkeling van
vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepen;3. het bevorderen van de emancipatie van mannen en jongens uit etnische
minderheidsgroepen.2.1 Het verhogen van de maatschappelijke en arbeidsparticipatie
van vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepenVoor vrouwen met een gebrekkige beheersing van de Nederlandse taal en/of
niet in bezit van de nodige arbeidskwalificaties, is de afstand naar de arbeidsmarkt
vaak te groot. Voor hen is maatschappelijke participatie (deelnemen aan laagdrempelige
activiteiten, vrijwillige inzet) een belangrijke eerste stap. Voor vrouwen
voor wie de stap naar de arbeidsmarkt beter uitvoerbaar lijkt, is het kabinet
er alles aan gelegen het zetten van deze stap te stimuleren en te faciliteren.
Het kabinet wil dit op de volgende manier bereiken.2.1.1 Ondersteuning gemeenten in beleidsontwikkelingIn het Plan van Aanpak Emancipatie en Integratie is onder het vorige kabinet
de «toolkit participatie» ontwikkeld
en in vijf gemeenten uitgeprobeerd. De toolkit is
een instrument dat gemeenten kunnen inzetten om een samenhangend beleid ter
bevordering van de participatie van vrouwen uit etnische minderheidsgroepen
te ontwikkelen. In de periode 2007–2008 worden, in opdracht van het
ministerie van OCW, nog eens 10 gemeenten begeleid in het gebruik van deze
toolkit en dus in het ontwikkelen van een samenhangende aanpak. Ook krijgen
kennisinstellingen de toolkit ter beschikking
om gemeenten te adviseren over emancipatiebeleid voor vrouwen uit etnische
minderheden.Met gemeenten maakt het kabinet, op initiatief van het ministerie van
OCW, ook bestuurlijke afspraken waarmee een impuls kan worden gegeven aan
lokale initiatieven die de zelfredzaamheid en persoonlijke ontwikkeling van
vrouwen en meisjes uit etnische minderheden kunnen vergroten.2.1.2 Uitvoering van het Deltaplan InburgeringDe meerderheid van de mensen die inburgeren is vrouw (in sommige steden
80%). Door de uitvoering van het Deltaplan Inburgering (minister van
WWI) moet de kwaliteit van de inburgering verbeteren. Inburgering moet daadwerkelijk
gaan leiden tot (arbeids)participatie. In 2011 is 80% van de inburgeringstrajecten
duaal, oftewel gekoppeld aan trajecten gericht op maatschappelijke participatie
of arbeidsparticipatie, of op doorstroom naar het beroepsonderwijs. In het
kader van het Deltaplan Inburgering wordt ook gezocht naar mogelijkheden voor
flexibele kinderopvang. Het ontbreken van passende kinderopvang vormt vaak
nog een barrière voor vrouwen om deel te nemen aan de inburgering.2.1.3 Uitbreiding project «Duizend en één
Kracht; vrouwen en vrijwillige inzet»Op 8 maart 2007 heeft het ministerie van OCW samen met VWS, SZW en
WWI en met zes gemeenten1 een convenant afgesloten
ten behoeve van het project «Duizend en één Kracht; vrouwen
en vrijwillige inzet». Dit project beoogt de instroom van 50 000
allochtone vrouwen in vrijwilligerswerk, de interculturalisatie van vrijwilligersorganisaties
en versterking van de keten van inburgering, maatschappelijke participatie
en betaalde arbeid. Het project draait nu in pilots
in zes gemeenten. In de komende periode zal het ministerie van OCW het voortouw
nemen ook andere gemeenten te stimuleren en te ondersteunen om (onderdelen
van) dit project ook in hun gemeente uit te voeren. Gemeentelijke regie en
een samenhangende aanpak waarbij doelen en financieringsstromen (Wmo, Wwb,
Web, Wi) beter aan elkaar gekoppeld worden, staan hierbij centraal.2.1.4 Het stimuleren van sectoren om paraprofessionele
functies voor vrouwen uit etnische minderheden te creëren2Paraprofessionele functies bieden goede mogelijkheden voor vrouwen om
zonder formele kwalificaties werkervaring op te doen en in te stromen op de
arbeidsmarkt. Het kabinet heeft met sociale partners op de Participatietop
afspraken gemaakt over het aanpassen van het functie-/loongebouw waardoor
ruimte ontstaat voor paraprofessionele functies voor allochtone vrouwen. In
het kader van de Taskforce Deeltijdplus bekijkt het kabinet de mogelijkheid
om met verschillende sectoren afspraken te maken over het realiseren van deze
functies. Met woningbouwcorporaties zijn door het ministerie van OCW hierover
al verkennende gesprekken gevoerd. In deze sector zijn goede
mogelijkheden om paraprofessionele functies te creëren.2.1.5 Regiegroep Allochtone Vrouwen en ArbeidDe Regiegroep Allochtone Vrouwen en Arbeid (ingesteld door de minister
van SZW tot en met 31 december 2007) ondersteunt acht gemeenten die proberen
de kansen op een baan voor vrouwen uit etnische minderheidsgroepen te vergroten.
Dit doen zij door het experimenteren met zelfstandig ondernemerschap, empowerment, het inzetten van coaches en ambassadeurs,
het creëren van paraprofessionele functies, het organiseren van netwerkbijeenkomsten,
de werkgeversbenadering en het opzetten van een integrale benadering. Op basis
van deze ervaringen wordt een handreiking gemaakt die andere gemeenten kan
ondersteunen.2.1.6 Overige maatregelenNaast de hierboven genoemde specifieke maatregelen is er een aantal algemene
maatregelen waarbinnen specifieke aandacht voor de positie van vrouwen uit
etnische minderheden wordt gegeven.• Het kabinet is met de VNG overeengekomen dat 75 000 uitkeringsgerechtigden
en 25 000 niet-uitkeringsgerechtigden geactiveerd zullen worden. Een
groot deel van hen is vrouw.• Het kabinet stimuleert zelfstandig ondernemerschap door microkredieten
beschikbaar te stellen aan startende ondernemers. Daarbij is specifieke aandacht
voor vrouwelijk ondernemerschap, onder andere door het ondersteunen van netwerken.
In het kader van het Actieplan Krachtwijken wordt met gemeenten besproken
op welke wijze specifieke ondersteuning aan allochtone vrouwen in de betreffende
wijken gegeven kan worden.• Er wordt onderzoek gedaan naar de mate waarin allochtonen profiteren
van het re-integratiebeleid en naar de effectiviteit ervan voor deze doelgroep.
Binnen dit onderzoek wordt specifieke aandacht besteed aan allochtone vrouwen,
zowel met als zonder uitkering.• Het kabinet wil allochtone vrouwen stimuleren beroepsopleidingen
te volgen. Deels wordt hieraan gewerkt in het kader van het Deltaplan Inburgering
door inburgeringstrajecten duaal aan te bieden. Daarnaast wordt ook gestreefd
naar een betere doorstroom van inburgering naar beroepsopleiding waardoor
mensen zonder startkwalificatie gestimuleerd worden deze wel te halen. De
problematiek rond vroegtijdige schooluitval zal nader worden verkend; mogelijk
wordt er een ambassadeursfunctie/meidennetwerk rond deze thematiek opgezet.2.2 Het vergroten van de zelfredzaamheid en persoonlijke
ontwikkeling van vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepenTraditionele opvattingen (van vrouwen en mannen) over de rol en positie
van meisjes en vrouwen leiden tot belemmeringen in de persoonlijke ontwikkeling
van vrouwen en tot sociaal isolement. Daarnaast zijn wederzijds onbegrip en
vooroordelen van invloed op de beeldvorming over vrouwen uit etnische minderheden.
Hierdoor worden hun talenten niet meteen herkend. De talenten van vrouwen
worden beter zichtbaar en benut wanneer de zelfredzaamheid van vrouwen toeneemt
en wanneer door middel van dialoog de positieve beeldvorming gestimuleerd
wordt. Zelfredzaamheid heeft betrekking op eigen talenten ontdekken, keuzes
kunnen maken en persoonlijke ontwikkeling. Dit proces wordt gestimuleerd door
enerzijds coaching en training en anderzijds positieve beeldvorming. Om de
zelfredzaamheid van vrouwen te vergroten neemt het kabinet de volgende maatregelen.2.2.1 Inzetten van vrouwelijke en mannelijke rolmodellenHet inzetten van rolmodellen kan een probaat middel zijn om mensen te
stimuleren hun kansen te zien en te benutten. Met het inzetten van maatjes
of mentoren (bijvoorbeeld hbo/wo-studenten die als mentor voor vmbo/mbo-leerlingen
optreden) zijn op kleine schaal al successen geboekt. Het kabinet stelt financiële
middelen beschikbaar om dit soort initiatieven op grotere schaal toe te passen.2.2.2 Bevorderen dialoogDe dialoog is tijdens het Plan van Aanpak Emancipatie en Integratie, dat
onder het vorige kabinet werd uitgevoerd ten behoeve van allochtone vrouwen
(en mannen) een uitstekende aanpak gebleken om mensen, met respect voor elkaars
overtuigingen, met elkaar in contact te brengen. Ook bleek het mogelijk om
mensen met elkaar te laten praten over taboeonderwerpen zoals man/vrouwverhoudingen,
loverboys, huiselijk geweld etc. Het kabinet wil de inzet van de dialoog continueren
en ondersteunen. Tot en met 2008 loopt de subsidieregeling «ruimte voor
contact tussen allochtonen en autochtonen» van de minister van WWI.
Als vervolg hierop komt er een project dat op lokaal niveau intercultureel
contact bevordert. Binnen dat project zal expliciet aandacht besteed worden
aan deelname van vrouwen en de positie van vrouwen.2.3 Het bevorderen van de emancipatie van mannen
en jongens uit etnische minderheidsgroepenSinds jaar en dag richten activiteiten voor de emancipatie van vrouwen
zich op vrouwen. Dat lijkt logisch, maar tegelijkertijd is ook duidelijk dat
de emancipatie van vrouwen belemmerd wordt door traditionele opvattingen van
mannen. Meisjes en vrouwen uit etnische minderheden geven steeds indringender
aan dat hierdoor spanningen ontstaan in opvoeding, huwelijk en gezin. Om de
emancipatie van vrouwen uit etnische minderheden niet in gevaar te brengen
vindt het kabinet het belangrijk dat ook jongens en mannen uit etnische minderheden
zich emanciperen.2.3.1 ondersteunen van lokale initiatievenWaar bestuurlijke afspraken worden gemaakt tussen het ministerie van OCW
en betrokken gemeenten over het besteden van aandacht aan de emancipatie van
mannen en jongens, zal ondersteuning gegeven worden bij lokale initiatieven.HOOFDSTUK 3 – VEILIGHEIDHoofddoelstelling 3a:Het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en meisjes.Subdoelstellingen:3.1 Het voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld tegen vrouwen
en meisjes.3.2 De verbetering van de informatievoorziening aan prostituees.3.3 Het voorkomen en bestrijden van eergerelateerde geweld.3.4 De bestrijding van vrouwelijke genitale verminking.3.5 Deskundigheidsbevordering van professionalsHoofddoelstelling 3b:Seksuele en relationele vorming van meisjes en jongens en het vergroten
van hun weerbaarheid tegen (seksueel) geweld.Subdoelstellingen:3.6 Het verkrijgen van inzicht in de gevolgen van de seksualisering
van de rol van meisjes en vrouwen in de maatschappij.3.7 Het vergroten van de weerbaarheid van meisjes en jongens tegen
(seksueel) geweld.3.8 Het voorkomen van tienerzwangerschappen.Hoofddoelstelling 3a: Het voorkomen en bestrijden van
geweld tegen vrouwen en meisjesInleidingHuiselijk geweld, seksueel misbruik van meisjes en jongens en mensenhandel
krijgen in de publieke opinie minder aandacht en minder erkenning als maatschappelijk
probleem dan bijvoorbeeld het zogenoemde «zinloos geweld» in de
publieke ruimte. De overheid heeft een taak in het verzekeren van de veiligheid
van iedere burger. Het geweld tegen personen moet worden teruggedrongen, of
dit nu plaats vindt op straat of achter de voordeur. Bij veel geweldsvormen
speelt de sekse van het slachtoffer respectievelijk de dader een rol.Bij «private» vormen van geweld zijn vrouwen en meisjes onevenredig
vaak slachtoffer terwijl de daders meestal mannen zijn. Dit is de reden dat
het voorkómen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en meisjes al
jaren een belangrijke hoofddoelstellingen is van het emancipatiebeleid van
de rijksoverheid. Geweld tegen vrouwen is één van de ernstige
gevolgen van de ongelijke machtsverhouding tussen mannen en vrouwen en tegelijkertijd
ook een verschijnsel dat die ongelijke verhouding mede in stand houdt. Het
vóórkomen van geweld tegen vrouwen hangt samen met opvattingen
en vooroordelen over de taken en de kwaliteiten van mannen en vrouwen en mannelijkheid
en vrouwelijkheid zelf. Ook hangt het samen met opvattingen over de seksualiteit
en reproductieve rechten van vrouwen en mannen. Het feit dat vrouwen vaak
sociaaleconomisch afhankelijk zijn van mannen, is één van de
oorzaken van de ongelijke machtsverhoudingen.Binnen het beleid worden de volgende vormen van geweld tegen vrouwen en
meisjes onderscheiden: huiselijk geweld, mensenhandel, eergerelateerd geweld
en vrouwelijke genitale verminking.Geweld algemeenHoe vaak geweld, zowel in de publieke als in de privé-sfeer, tegen
vrouwen en meisjes voorkomt, is moeilijk te zeggen. Geweld in de verborgenheid
van de privésfeer is niet of slecht zichtbaar en – gelet op de gevoeligheid van het onderwerp – lang niet alle incidenten worden
gemeld. Volgens de politiestatistiek van het CBS zijn er in 2004 ruim 9100
processen-verbaal opgemaakt van seksuele misdrijven en ruim 55 300 van
mishandeling. Vrouwen zijn volgens die gegevens in verhouding vaker slachtoffer
van seksuele geweldsdelicten en mannen vaker van mishandeling. Geweld tegen
vrouwen vindt, veel vaker dan geweld tegen mannen, plaats in de privé-omgeving
en op school of op het werk. Mannen zijn in de meerderheid van de gevallen
de plegers van het geweld, zowel waar het mannelijke als vrouwelijke slachtoffers
betreft en zowel in de publieke als in de private sfeer.Huiselijk geweldHuiselijk geweld is geweld dat door iemand uit de huiselijke kring van
het slachtoffer wordt gepleegd.1 Het woord «huiselijk»
verwijst dus niet naar de locatie waar het geweld plaatsvindt (het kan zowel
binnenshuis als buitenshuis gepleegd worden), maar naar de relatie tussen
pleger en slachtoffer. Onder huiselijk geweld wordt verstaan fysieke, seksuele
en/of psychische vormen van geweld waaronder partnermishandeling, kindermishandeling,
oudermishandeling en ouderenmishandeling. Bij vormen van psychisch geweld
kan het bijvoorbeeld gaan om vernedering, bedreiging en/of belaging (stalking).Per jaar komen er ruim 57 000 meldingen van huiselijk geweld binnen
bij de politie.2 Ruim 70% van de meldingen
betreft geweld door een (ex)partner. In veel gevallen zijn kinderen getuige
van het geweld. Naar schatting wordt slechts 12% van alle huiselijk
geweldzaken bij de politie gemeld. Dat betekent dat zich jaarlijks ongeveer
500 000 huiselijk geweldsincidenten voordoen. Om een helder inzicht in
de aard en omvang van huiselijk geweld te krijgen start in 2007 start een
landelijk bevolkingsonderzoek naar huiselijk geweld.MensenhandelNiet alleen uitbuiting in de seksindustrie maar ook uitbuiting in andere
sectoren vallen onder de term mensenhandel. Het grootste deel van de slachtoffers
van mensenhandel is vrouw.3 In 2005 zijn er 424
meldingen van (vermoedelijke) slachtoffers van mensenhandel geregistreerd
door de Stichting Tegen Vrouwenhandel. Dat was een stijging van 5%
ten opzichte van het jaar daarvoor. De meeste van de slachtoffers hadden de
leeftijd van 18–30 jaar en een groot deel van hen is in de prostitutie
beland (37%).1 (Potentiële) slachtoffers van mensenhandel
zijn vooral: minderjarigen die ten prooi zijn gevallen aan loverboys, alleenstaande
minderjarige asielzoekers, vrouwen in de asielopvang en vrouwen met een afhankelijke
verblijfstatus.1Eergerelateerd geweldEergerelateerd geweld is «elke vorm van geestelijk of lichamelijk
geweld, gepleegd vanuit een collectieve mentaliteit in reactie op een (dreiging
van) schending van de eer van een man of vrouw en daarmee van zijn of haar
familie waarvan de buitenwereld op de hoogte is of dreigt te raken».4 Dit type geweld komt vooral voor bij gemeenschappen
die hecht samenleven en een sterke sociale controle kennen. Eergerelateerd
geweld heeft geen religieuze basis. In Nederland komt het vooral voor bij
de Turkse, Marokkaanse, Surinaams Hindoestaanse en Pakistaanse gemeenschap.5 Eergerelateerd geweld kan verschillende, niet altijd
strafbare, vormen aannemen. In uiterste gevallen kan het tot moord of doodslag
leiden. Bij eergerelateerd geweld is er sprake van scheve machtsverhoudingen
tussen de seksen, maar ook tussen ouderen en jongeren en tussen het individu
en de groep. Onderzoek en praktijk wijzen uit dat in zaken waar mogelijk
eergerelateerd geweld speelt, vaak meerdere aanleidingen zijn aan te wijzen,
Het gaat dan vaak om een wirwar aan factoren (seksuele, zakelijke, persoonlijke
of andere eervormen), waarbij het als buitenstaander ingewikkeld is om hoofd-
en bijzaken te onderscheiden.1Exacte cijfers over eergerelateerd geweld zijn niet beschikbaar. Via een
pilotonderzoek in de politieregio Haaglanden2
is een indicatie verkregen van de mate waarin dit voorkomt. In 2006 heeft
de politie Haaglanden 252 zaken van mogelijk eergerelateerd geweld geïdentificeerd.
Deze zaken worden nog nader geanalyseerd. Ze speelden zowel binnen als buiten
de regio Haaglanden. Binnen het Programma Eergerelateerd Geweld van het kabinet
wordt de komende periode nader onderzoek gedaan naar het vóórkomen
en naar verschijningsvormen van eergerelateerd geweld.Vrouwelijke genitale verminkingVrouwelijke genitale verminking – ook wel meisjesbesnijdenis genoemd –
is een verzamelterm voor ingrepen die uit culturele of religieuze overwegingen
worden uitgevoerd aan de uitwendige, en soms de inwendige vrouwelijke geslachtsorganen.
Vrouwelijke genitale verminking is in Nederland verboden en wordt beschouwd
als onaanvaardbare aantasting van de lichamelijke integriteit. Naar schatting
worden in Nederland jaarlijks ten minste 50 meisjes besneden.3AanpakDe afgelopen jaren is in eerste instantie veel gedaan aan de bestrijding
van geweld tegen vrouwen en meisjes. Daarna en daarnaast is meer aandacht
gekomen voor de veiligheid van de slachtoffers, een versterkte preventie en
een grotere deskundigheid bij professionals. Het huidige kabinet zet deze
lijn voort. De ambitie is om agressie en geweld in 2010 met 25% ten
opzichte van 2002 te reduceren. Daarbij wordt een nieuw accent gelegd op de
aanpak van daders en plegers van geweld. Mensen die zich in huiselijke kring
schuldig maken aan geweld, krijgen te maken met een tijdelijk huisverbod.
Onmiddellijke hulpverlening (crisisinterventieteams en 24-uurs bereikbaarheid)
moet voorkómen dat zaken uit de hand lopen. Het kabinet pakt privacybelemmeringen
voor betrokken beroepsgroepen aan en stimuleert onderzoek naar en ontwikkeling
van preventieprogramma’s. Verder heeft het kabinet het Actieplan Aanpak
Kindermishandeling opgesteld. Dit is 5 juli 2007 door de Minister voor
Jeugd en Gezin aangeboden aan de Tweede Kamer en richt zich op het voorkómen,
signaleren en stoppen van kindermishandeling en op het beperken van de schade.
Onderdeel van dit plan is het voornemen om de signalering van kindermishandeling
te verbeteren. Dat kan bijvoorbeeld door deskundigheidsbevordering en het
gebruik van een meldcode in alle sectoren waar met kinderen wordt gewerkt.4Streng moet worden opgetreden tegen criminele misstanden in de prostitutiebranche,
in het bijzonder waar sprake is van bedreiging, intimidatie en mensenhandel.Het kabinet heeft de volgende doelstellingen geformuleerd om geweld tegen
vrouwen en meisjes te voorkomen en te bestrijden:1. het voorkómen en bestrijden van huiselijk geweld tegen vrouwen
en meisjes;2. de verbetering van de informatievoorziening aan prostituees;3. het terugdringen van het aantal slachtoffers van gerelateerde geweld;4. aanpak van vrouwelijke genitale verminking;5. deskundigheidsbevordering van professionals.De subdoelstellingen 1 t/m 4 worden hieronder minimaal toegelicht omdat
zij deel uitmaken van lopende trajecten of programma’s of ophanden zijnde kabinetsreacties. Het voortouw ligt hier bij andere departementen.
Subdoelstelling 5 is nieuw. Onlangs is binnen de beroepsopleidingen voor professionals
die in de jeugdsector werken, geïnventariseerd hoeveel aandacht er binnen
de opleiding is voor geweld tegen vrouwen.1 Uit
deze inventarisatie blijkt dat veel opleidingen aandacht schenken aan dit
thema maar vaak beperkt en incidenteel. Opleidingen hebben geen structureel
aanbod. Er is behoefte aan externe deskundigheid, informatie en lesmaterialen.
De minister voor Emancipatie wil dit op de agenda zetten.3.1 Het voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld
tegen vrouwen en meisjesIn de afgelopen jaren heeft het Programma Privé Geweld-Publieke
Zaak, dat deel uitmaakte van het veiligheidsprogramma «Naar een veiliger
samenleving», zich sterk gericht op de aanpak van huiselijk geweld.
Het resultaat van deze aanpak is te lezen in het rapport «Aanpak in
Ontwikkeling»2, dat geschreven is op basis
van een inventarisatieonderzoek naar de aanpak van huiselijk geweld bij gemeenten,
politie, OM en deze organisaties onderling. Een reactie op het rapport is
op 5 juli naar de Tweede Kamer verstuurd.3
Uit het rapport blijkt dat de aanpak van huiselijk geweld in de afgelopen
jaren sterk is ontwikkeld. Maar grote inspanningen van alle betrokken organisaties
blijven nodig. Het programma «Aanpak huiselijk geweld» wordt voor
de duur van deze kabinetsperiode voortgezet. Daarbij worden de aanbevelingen
uit bovengenoemd rapport in de uitvoering meegenomen.Voor deze volgende fase in de aanpak van huiselijk geweld wil het kabinet
de bereikte resultaten van de afgelopen jaren borgen en inspelen op nieuwe
ontwikkelingen. Het kabinet pakt de belangrijkste punten met voorrang aan.
Het gaat ondermeer om een grotere aandacht voor vroegsignalering en preventie
(waaronder uitvoering van de Wet tijdelijk huisverbod), om verbetering van
de opvang en hulpverlening aan slachtoffers van huiselijk geweld, om privacy
in relatie tot beroepsgeheim en om inzicht in de effecten van de aanpak van
huiselijk geweld. Deze punten worden de komende maanden uitgewerkt, zoals
ook aan de Tweede Kamer kenbaar is gemaakt in een brief van 5 juli 2007
van de minister van Justitie, mede namens VWS, BZK en OCW.13.2 De verbetering van de informatievoorziening aan
prostitueesDe prostitutiebranche is, ondanks de legalisering (ten gevolge van de
opheffing van het bordeelverbod), een bron voor zwartwerken, vrouwenhandel,
witwassen en andere vormen van illegaliteit en criminaliteit. Het kabinet
wil dit met kracht bestrijden. Slachtoffers van mensenhandel en vrouwen die
uit de branche willen stappen krijgen extra aandacht, bescherming en nazorg.
In 2007 is de tweede evaluatie opheffing bordeelverbod afgerond.4 Een belangrijke conclusie van deze evaluatie is dat de (rechts-)positie
van de prostituee na de opheffing van het bordeelverbod in 2000 niet is verbeterd.
Binnen de branche heerst verwarring over de vormgeving van arbeidsverhoudingen.
Verbeteringen komen niet vanzelf vanuit de sector tot stand. Het Plan van
Aanpak Ordening & Bescherming Prostitutiesector stelt dat het van belang
is dat de prostituees zelf inzien dat hun arbeidspositie duidelijker moet
worden. Dat is van belang voor hun toekomstige sociale zekerheid. Dat geldt
ook voor prostituees die als zelfstandige werkzaam zijn.Ook de vijfde rapportage van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel (2007)
maakt melding van misstanden in de vergunde prostitutiesector.5 Een reactie van het kabinet op de tweede evaluatie opheffing van het bordeelverbod en op de vijfde rapportage van de NRM volgt in de tweede
helft van 2007. Deze reactie zal naast aspecten met betrekking tot normalisering
van de branche, ingaan op de verbetering van de positie van de prostituee
om zo gedwongen prostitutie te voorkomen. Daarbij worden zowel arbeidsverhoudingen
als de maatschappelijke positie van de prostituees onder de loep genomen.
Prostituees hebben immers naast de problemen op het arbeidsrechtelijke vlak
ook te maken met gezondheidsrisico’s en (beroeps)specifieke maatschappelijke
problemen (uitbuiting, taalproblemen en geweld).Als de prostituee haar (rechts)positie beter zou kennen, zou zij meer
tegenwicht kunnen bieden aan de dwang. Het aanbod van informatie, advies en
hulpverlening aan prostituees is echter beperkt. Weliswaar kunnen prostituees
lokaal terecht bij diverse instanties maar niet overal wordt dezelfde hulp
geboden. Het kabinet gaat de komende tijd verkennen wat de mogelijkheden zijn
om de informatievoorziening aan prostituees te verbeteren.3.3 Het voorkomen en bestrijden van eergerelateerd
geweldIn 2006 heeft het kabinet besloten om een interdepartementaal programma
in te richten om tot een effectieve aanpak van eergerelateerd geweld te komen.
Het programma integreert de concrete maatregelen op het gebied van maatschappelijke
preventie, opvang, bescherming en strafrechtelijke aanpak zodat op lokaal
niveau door de instanties die met eergerelateerd te maken krijgen (dreiging
van) eergerelateerd geweld effectief kan worden aangepakt. Vanwege de complexiteit
van de aanpak is gekozen voor een programmatische aanpak waarin resultaatgericht
wordt gewerkt aan concrete maatregelen om tien doelstellingen te bewerkstelligen.
Op het gebied van maatschappelijke preventie (minister van WWI) worden minderhedenorganisaties
gesteund om binnen hun gemeenschappen de problematiek van eergerelateerd geweld
bespreekbaar te maken en aan te geven dat dit niet in de Nederlandse samenleving
wordt getolereerd. Op het gebied van opvang en bescherming (staatssecretaris
van VWS) worden opvangplaatsen gecreëerd om alle groepen slachtoffers
(ook meisjes en mannen) adequaat te kunnen opvangen en worden screening- en
behandelmethodieken ontwikkeld om effectieve hulp te kunnen bieden. Op het
gebied van de strafrechtelijke aanpak (verantwoordelijkheid minister van Justitie)
wordt juist veel aan de preventieve inzet van politie gedaan. Elke korps heeft
inmiddels een coördinator eergerelateerd geweld die wordt opgeleid om
in zaken van eergerelateerd geweld adequaat te kunnen interveniëren en
die zorgt voor een betere herkenning van (mogelijk) eergerelateerd geweld
binnen zijn of haar korps. Het programma heeft een looptijd van vijf jaren
en eindigt in 2010. Met drie gemeenten zijn afspraken gemaakt dat zij een
project starten om de regie ter hand te nemen in de inspanningen van de lokale
instanties. Met hun ervaringen zal een model worden ontwikkeld om ervoor te
zorgen dat de maatregelen uit het programma op gemeentelijk niveau geborgd
worden. De minister van Justitie informeert de Tweede Kamer halfjaarlijks
over de voortgang van het programma.3.4 Aanpak vrouwelijke genitale verminkingVrouwelijke Genitale Verminking (VGV) is een ernstige vorm van kindermishandeling
waar het kabinet zo snel mogelijk een einde aan wil maken in Nederland. De
staatssecretaris van VWS rapporteert jaarlijks over de voortgang van de aanpak
van VGV. Deze aanpak richt zich met name op preventie en het beter signaleren
van VGV. Daarnaast wordt beoogd door betere signalering, melding en toezicht
de kans op vervolging te vergroten.De maatregelen zijn onder meer gerichte voorlichtingsactiviteiten, deskundigheidsbevordering, het ontwikkelen van een gespreksprotocol
en de verlenging van het verjaringstermijn. Daarnaast is in 2006 in zes regio’s
met de grootste concentratie risicogroepen (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag,
Utrecht, Eindhoven en Tilburg) gestart met een intensieve en integrale aanpak
van VGV. De doelstellingen van deze aanpak zijn; een goed bereik van risicogroepen,
deskundigheidsbevordering van professionals, vergroting van kennis bij intermediaire
groepen zoals leerkrachten, invoering van het gespreksprotocol, nadrukkelijk
aandacht voor VGV in de keten rond kindermishandeling en meer kennis over
de aard en omvang van VGV in de zes regio’s. Onderdeel van de aanpak
van VGV is dat bevolkingsgroepen zelf actief worden betrokken én zich
uitspreken tegen dit gebruik. Naast FSAN (Federatie Somalische Associaties
Nederland) spelen lokale allochtone organisaties en sleutelfiguren hierin
een rol. De staatssecretaris van VWS zal vóór eind 2007 de Tweede
Kamer rapporteren over de voortgang in de aanpak van VGV en eventuele nieuwe
maatregelen.3.5 Deskundigheidsbevordering van professionalsBij preventie van agressie en geweld is vroegtijdige signalering door
professionals van groot belang. Structureel onderwijs aan aankomende professionals
over huiselijk en seksueel geweld, kindermishandeling en aan cultuur gerelateerde
vormen van geweld, is noodzakelijk om signalen van deze vormen van geweld
tijdig te leren onderkennen. Ook moeten studenten vaardigheden leren te ontwikkelen
om het onderwerp bespreekbaar te maken en slachtoffers op adequate wijze door
te verwijzen.In 2006 hebben TNO, Movisie en het Nederlands Jeugdinstituut (Nji) een
onderzoek gedaan naar de aandacht voor huiselijk en seksueel geweld en kindermishandeling
in de beroepsopleidingen Jeugd(gezondheids)zorg. De inventarisatie is afgerond
in februari 2007.1 De onderzoekers constateren
dat veel beroepsopleidingen vaak beperkt en incidenteel aandacht schenken
aan deze thema’s. Bij analyse van beroeps(competentie)profielen blijken
kennis en vaardigheden rond de problematiek van huiselijk en seksueel geweld
en kindermishandeling zelden expliciet opgenomen te zijn.1Stakeholders uit het veld van beroepsopleidingen
herkenden de uitkomsten van het rapport en onderschrijven de urgentie van
dit probleem.Naast professionals in de jeugd(gezondheidszorg) zijn ook (basisschool-)leerkrachten
een belangrijke schakel; zij kunnen signalen van diverse vormen van geweld
tijdig herkennen. Zij vormen vaak het voorportaal voor de jeugdarts en huisarts
bij vermoedens van huiselijk en seksueel geweld en kindermishandeling. Het
rapport beveelt aan om te onderzoeken of lerarenopleidingen aandacht besteden
aan deze vormen van geweld.1Per 1 augustus 2006 zijn de bekwaamheidseisen voor leraren van kracht
geworden. Eén van de competenties die aansluit bij de problematiek
is de pedagogische competentie. Om hieraan te voldoen moeten leraren onder
meer problemen in de sociaal-emotionele en morele ontwikkeling van leerlingen
signaleren en, zo nodig in overleg met collega’s, een plan van aanpak
of benadering opstellen. Daarnaast moeten leraren kunnen samenwerken met de
omgeving. Zo moeten ze contacten onderhouden met ouders of andere belanghebbenden,
bekend zijn met de leefwereld van ouders/verzorgers en met de culturele achtergronden
van de leerlingen en weten hoe ze daar rekening mee moeten houden. De lerarenopleidingen
leiden op tot deze bekwaamheideisen. De minister van OCW laat onderzoeken
of binnen de lerarenopleidingen voldoende aandacht is voor huiselijk en seksueel
geweld en kindermishandeling. Het is van belang dat de lerarenopleidingen
in hun curriculum ook aandacht schenken aan deze vormen van geweld.
Voor zittende docenten is een nascholingsprogramma huiselijk geweld ontwikkeld
om hun deskundigheid te bevorderen.Om goed inzicht te krijgen in de mogelijkheden die het kabinet heeft om
de deskundigheidsbevordering van professionals op diverse terreinen te bevorderen,
komt er in het voorjaar van 2008 een werkconferentie met experts uit het onderwijsveld,
jeugd(gezondheids)zorg, zorghulpverlening, politie, rechterlijke macht en
andere beroepsgroepen die in hun beroepsuitoefening te maken kunnen krijgen
met signalen van geweld in brede zin. Tijdens deze bijeenkomst wordt onder
andere geïnventariseerd hoe de aandacht voor geweld structureel kan worden
ingebed in de beroepsopleidingen voor professionals.Hoofddoelstelling 3b: Seksuele en relationele vorming
van meisjes en jongens en het vergroten van hun weerbaarheid tegen (seksueel)
geweld.InleidingTienermeisjes die seksuele handelingen verrichten in ruil voor een drankje,
een prepaid telefoonkaart of een dure spijkerbroek, uitdagend ondergoed voor
jonge meisjes in de schappen van het warenhuis, meisjes die chirurgische ingrepen
aan hun geslachtsorgaan ondergaan. Met dit soort verschijnselen worden we
via de media bijna dagelijks geconfronteerd. Deze ontwikkeling wordt ook wel
de «seksualisering van de samenleving» genoemd.1 Er is momenteel een maatschappelijke discussie waarin men vraagtekens
plaatst bij de portrettering van meisjes en vrouwen als lustobject, onhaalbare
schoonheidsidealen en de toenemende vercommercialisering en seksualisering
van het vrouwelijk lichaam in de media. In deze maatschappelijke discussie
worden dergelijke ontwikkelingen niet alleen toegedicht aan de invloed van
mannen; ook de rol van meisjes en vrouwen zelf wordt aan de kaak gesteld.
Zij zouden zichzelf en andere vrouwen bewust tot seksobject (willen) maken
waarbij ze zich beroepen op een feministisch principe (seksuele bevrijding).2 Tegelijkertijd is er een sterke tegenbeweging van vrouwen
die protesteren tegen deze gedragingen en portrettering van meisjes en vrouwen
als lustobject door zowel mannen als vrouwen zelf. Zij verzetten zich tegen
dezelfde onhaalbare schoonheidsidealen, de vercommercialisering van het vrouwelijk
lichaam en de toename van plastisch chirurgische ingrepen.3 Het publieke debat verloopt voornamelijk langs deze twee schijnbaar
tegengestelde lijnen – men is of preuts en conservatief, of vrijgevochten
en liberaal.In het kader van het emancipatiebeleid is het belangrijk stil te staan
bij de mogelijke gevolgen van deze toenemende seksualisering. Zo lijkt de
nu heersende seksuele moraal onder jongeren tot een verruwing van seksuele
omgangsvormen te leiden, waardoor de lichamelijke integriteit en veiligheid
van meisjes in gevaar komt. Eén op de zes meisjes en één
op de twintig jongens onder de 25 is wel eens gedwongen tot het verrichten
of ondergaan van seksuele handelingen die men eigenlijk niet wilde.4 Bij ongeveer eenderde van alle ingeschreven zedendelicten
door jeugdigen in de jaren 1996–2004 was sprake van een delict in groepsverband.5Daarnaast zijn ook tienerzwangerschappen reden tot zorg omdat het jonge
moederschap specifieke problemen met zich meebrengt. In 2005 werden 2795 kinderen
geboren bij een moeder die jonger was dan 20 jaar. Het aantal tienermoeders
is relatief het grootst onder niet-westerse allochtonen.6 Sommige van deze jonge moeders zijn in staat om goed met deze problemen
om te gaan maar anderen helemaal niet. Zij kampen met een ongestructureerd
leven, een afgebroken schoolopleiding, weinig steun van familie,
geen veilig onderdak, problemen met vriendje(s), mishandeling en geen of weinig
inkomsten. De verhouding met de (jonge) vader en de ouders komt vaak onder
druk te staan en in veel gevallen wordt de jonge moeder of tienermoeder een
alleenstaande moeder. Dit alles heeft vanzelfsprekend ernstige gevolgen voor
het leven van moeder en kind. Het is een algemene misvatting dat het merendeel
van de tienerzwangerschappen in Nederland onbedoeld is: sommige meisjes zeggen
min of meer bewust voor een kind op jonge leeftijd te hebben gekozen.1 Bij het ontwikkelen van preventieprogramma’s zal
met dit aspect rekening moeten worden gehouden.Om ongeplande zwangerschappen bij jonge meisjes te voorkomen acht dit
kabinet goede seksuele voorlichting van groot belang. In eerste instantie
zijn het de ouders die daarvoor verantwoordelijkheid dragen, maar ook scholen
mag gevraagd worden daaraan een bijdrage te leveren. Zeker nu uit onderzoek
naar voren komt dat ouders er ondanks de toenemende seksualisering van de
maatschappij vaak niet in slagen seksualiteit expliciet aan de orde te stellen,
ofwel door een generatiekloof ofwel doordat zij dit vanuit hun culturele,
maatschappelijke en/of religieuze achtergrond lastig vinden.2 Om jongeren weerbaarder te maken – dat wil zeggen eigen grenzen
te leren stellen – tegen de seksualisering van meisjes en vrouwen en
tegen (seksueel) geweld, wil dit kabinet naast seksuele voorlichting ook aandacht
voor een goede relationele vorming – via het onderwijs of via andere
wegen.AanpakDaar waar sprake is van uitwassen van seksualisering, zoals een bedreiging
van de lichamelijke integriteit of seksueel geweld, is een rol weggelegd voor
de overheid om bij te dragen aan de bescherming van jongeren wanneer ouders
hier zelf niet in slagen. Zo kan de overheid ouders ondersteunen bij specifieke
opvoedingsvragen of bij het stellen van normen of grenzen. Ook kan zij jongeren
zelf weerbaarder maken. Dit vraagt allereerst om een gedegen verkenning van
de effecten van de seksualisering in de maatschappij op (de fysieke en mentale
gezondheid van) meisjes en jongens. Daarnaast zijn bewustwording van de problematiek
bij jongeren en bewustwording en deskundigheidsbevordering bij docenten van
groot belang. Maar het gaat nog verder: uiteindelijk gaat het om het weerbaar
maken van jongeren tegen (seksueel) geweld, bijvoorbeeld via de school of
via de eigen media van jongeren zoals populaire internetsites, muziekzenders
en televisieprogramma’s. Het is belangrijk dat meisjes en jongens kritisch
leren omgaan met de geseksualiseerde cultuur en weerbaar worden tegen seksueel
geweld. Het kabinet zal verkennen of daarbij kan worden aangesloten bij de
handreiking voor het opstellen van gedragsregels op scholen en bij de gedragscodes
voor audiovisuele media. Beide moeten het media-aanbod voor jongeren veiliger
maken (door bijvoorbeeld een negatieve seksuele portrettering van meisjes
en vrouwen in reality-programma’s en videoclips tegen te gaan). Daarnaast
wil het kabinet dat de hulpverlening aan en opvang van tienermoeders wordt
verbeterd.Voor de hoofddoelstelling seksuele en relationele vorming van meisjes
en jongens en het vergroten van hun weerbaarheid tegen (seksueel) geweld,
zijn de volgende subdoelstellingen geformuleerd:1. het verkrijgen van inzicht in de gevolgen van de seksualisering van
de rol van meisjes en vrouwen in de maatschappij;2. het vergroten van de weerbaarheid van jongens en meisjes tegen (seksueel)
geweld;3. het voorkomen van tienerzwangerschappen.3.6 Het verkrijgen van inzicht in de gevolgen van
de seksualisering van de rol van meisjes en vrouwen in de maatschappijUit Amerikaans onderzoek blijken duidelijke negatieve gevolgen van de
seksualisering van rolmodellen voor de mentale en fysieke gezondheid van Amerikaanse
jongeren.1 En ook de maatschappij zou de tol
betalen: het seksueel geweld neemt toe en er is meer ongewenst seksueel gedrag
als gevolg van de overmatige seksualisering in media. Ook in Nederland zijn
er aanwijzingen dat de confrontatie met seksueel getinte beelden van invloed
zijn op seksueel gedrag en het zelfbeeld van jongeren.2 Deze aanwijzingen geven aanleiding tot verder onderzoek. In de komende
jaren laat het ministerie van OCW daarom de gevolgen van de seksualisering
van (de rol van meisjes en vrouwen in) de maatschappij voor zowel jongeren
als de maatschappij onderzoeken. Hierbij zal ook de relatie tussen religie
en cultuur en geweld/intimidatie tegen meisjes worden betrokken. Op basis
van de uitkomsten van deze verkenning wordt de aanpak verder uitgewerkt.3.7 Het vergroten van de weerbaarheid van meisjes en jongens
tegen (seksueel) geweldHet kabinet geeft deze kabinetsperiode extra aandacht aan de seksuele
en relationele vorming van jongeren in het onderwijs. Jongeren wordt geleerd
om te gaan met de boodschappen en beelden waarmee zij dagelijks in de diverse
media worden geconfronteerd. VWS voert al uitgebreid beleid op het gebied
van seksuele vorming, inclusief het vergroten van weerbaarheid en het voorkomen
van tienerzwangerschappen. Dit beleid maakt onderdeel uit van bredere interventies
gericht op het bevorderen van seksuele gezondheid van vooral jongeren en het
voorkomen van seksueel overdraagbare aandoeningen, ongewenste zwangerschap
en seksueel geweld. Zo subsidieert het ministerie verschillende organisaties
(waaronder de Rutgers Nisso Groep) en wordt primaire preventie bevorderd via
GGD’en. De GGD’en zorgen ook voor implementatie van lespakketten
op basis- en middelbare scholen. Vanaf 2007 is een nieuw programma gestart
voor preventie en seksuele gezondheid voor jongeren bij ZonMw (Nederlandse
organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie) dat gedurende een
periode van 5 jaar zal worden uitgevoerd. VWS werkt op het terrein van preventie
met betrekking tot seksuele gezondheid samen met de minister voor Jeugd en
Gezin. Hij zet met het programma Jeugd en Gezin in op jeugdcultuur en leefstijl.
Verder herziet VWS de Rutgershulpverlening. Het moet een laagdrempelige voorziening
worden waar jongeren vanaf 2008 terecht kunnen met allerlei vragen over
seksualiteit. De subsidieregeling «publieke geozndheid» die deze
laagdrempelige voorzieningen financiert is onlangs door de staatssecretaris
van VWS aan de tweede Kamer aangeboden.Om de weerbaarheid van jongeren te vergroten tegen seksueel geweld is
het van groot belang dat leraren signalen van seksuele intimidatie of (seksueel)
geweld tijdig weten te herkennen en daar adequaat mee om gaan. We zullen daarom
verkennen hoe de deskundigheidsbevordering van leraren op dit gebied kan worden
vergroot. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheid om aan te sluiten bij de
handreiking voor het opstellen van gedragsregels op scholen.Verder is het van belang jongeren te leren omgaan met de boodschappen
en beelden waarmee zij dagelijks in de diverse media worden geconfronteerd.
Via tv, internet en tijdschriften krijgen jongeren volop te maken met seksualiteit,
onhaalbare schoonheidsidealen en een vercommercialisering van het (vrouwelijk)
lichaam. Het beeld dat ze voorgeschoteld krijgen is vaak vertekend.
Maar wie leert jongeren om de beelden en teksten die ze via de verschillende
media consumeren in perspectief te plaatsen? Als het ontbreekt aan duidelijke
referentiekaders, kunnen jongeren als gevolg daarvan ongezond gedrag ontwikkelen
ten aanzien van seks en relaties, met alle gevolgen van dien.1 Niet alleen jonge meisjes zijn potentiële slachtoffers van deze
beeldcultuur. Ook voor jongens en mannen heeft de seksualisering van meisjes
gevolgen voor hun beeld van relaties en seksualiteit. Het is van belang dat
kinderen, ouders, docenten en deskundigen worden ondersteund in het leren
omgaan met media-uitingen. Men spreekt in deze context wel van mediawijsheid.2 Het aspect mediawijsheid krijgt aandacht in het onderwijsveld
en wordt op sommige scholen al goed opgepakt. In deze kabinetsperiode wordt
verder onderzocht wat er nodig is om de mediawijsheid van jongeren, opvoeders
en professionals (waaronder leerkrachten) te vergroten.Tot slot bekijkt het kabinet of het een realistischer beeldvorming over
meisjes en vrouwen kan stimuleren en hoe een «veiliger» media-aanbod
gerealiseerd kan worden. Daarbij is de uitgezette lijn waarover de Kamer in
2006 is geïnformeerd3, uitgangspunt.De Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO) zal in 2007 als vervolg op eerdere
projecten een methode om kinderen mediawijs te maken in de praktijk testen.
Daarnaast wordt er voor de onderbouw van VO-scholen (van LWOO t/m VWO-plus)
een leerlijn ontwikkeld. De SLO ontwikkelt aanvullend materiaal. De leerlijn
wordt getoetst door het «veld» en aan de hand van de bevindingen
verbeterd. Scholen kunnen met behulp van al dit materiaal het aspect mediawijsheid
een plaats geven in het curriculum. Dit kan bijvoorbeeld binnen vakken/leergebieden
als burgerschap, culturele diversiteit, Nederlands, kunst en cultuur, M&M
en maatschappijleer.Binnen OCW wordt op dit moment gekeken naar de mogelijkheid van de inrichting
van een netwerkorganisatie mediawijsheid en de mogelijke programmalijnen van
een dergelijk netwerk.3.8 Voorkomen van tienerzwangerschappenOm tienerzwangerschappen effectief te kunnen bestrijden, is het noodzakelijk
om oorzaak en omvang goed in beeld te hebben. Het is bekend dat een groot
deel van de vrouwen die voor hun twintigste jaar hun eerste kind krijgen te
kampen heeft met een zwakke maatschappelijke positie, veroorzaakt door een
slechte financiële positie en een vaak niet afgeronde opleiding. Toch
verschilt de manier waarop tienermeiden hun zwangerschap en moederschap ervaren
en de omstandigheden waarin zij verkeren sterk, vaak afhankelijk van de rol
die de familie speelt. De problematiek van tienerzwangerschappen concentreert
zich in specifieke gebieden en onder specifieke bevolkingsgroepen, met name
bij Antilliaanse en Surinaamse meisjes. Bij deze groepen is vaak sprake van
zowel ongewenste zwangerschap als van ondoordacht kiezen voor het moederschap.
Dit eerste blijkt onder meer uit het relatief hoge abortuscijfer onder deze
groepen. Dit tweede, het ondoordacht kiezen voor het moederschap, houdt vooral
verband met het gegeven dat deze meisjes hiermee hun status verbeteren en
tevens een betere maatschappelijke positie verwerven, bijvoorbeeld door het
zelfstandig recht op een (baby) uitkering dat met het moederschap ontstaat.
Ze overzien vaak niet wat het voor hun verdere ontwikkeling betekent en het
moederschap valt hen niet zelden zwaar.4 Een
specifiek problematisch gevolg van tienerzwangerschappen is dat onbedoeld
zwangere meisjes en tienermoeders soms worden verstoten door het gezin waarin
zij zijn opgegroeid vanwege schaamte en eergevoel. Dit kabinet is van mening
dat deze meisjes specifieke hulp en opvang nodig hebben om hen voor te bereiden
op een zelfstandig bestaan met kind (en eventueel partner). Het kabinet zal
daarom in de periode tot 2011 een extra impuls geven aan de hulpverlening
en opvang van onbedoeld zwangere meisjes en tienermoeders. Het
kabinet richt zijn pijlen echter vooral op preventie. Willen we echt iets
doen aan dit probleem, dan moeten we – naast het goed opvangen en begeleiden
van bestaande tienermoeders – vooral zien te voorkómen dat er
in de toekomst jonge meisjes onbedoeld zwanger worden. Het kabinet wil dit
doen door het probleem inzichtelijk te maken, de doelgroep beter te bereiken
en het verhogen van de weerbaarheid van (potentiële) tienermoeders. In
het kader van preventie heeft het kabinet veel aandacht voor de seksuele en
relationele vorming van jongeren. Extra investeringen worden gedaan ten aanzien
van allochtonen en seksuele gezondheid. Daarnaast wordt, in aanvulling op
het bestaande beleid, gekeken hoe jongeren op andere manieren bereikt kunnen
worden, bijvoorbeeld door het inzetten van culturele middelen zoals theater,
televisieseries (soaps) of een website met forum op het internet. Onlangs
heeft de staatssecretaris van VWS de beleidsbrief ethiek naar de Kamer gezonden
waarin wordt ingegaan op voorlichting aan ddeze groep om ongewenste zwangerschappen
te voorkomen.HOOFDSTUK 4 – INTERNATIONAAL EMANCIPATIEBELEIDHoofddoelstelling 4:Bijdragen aan het (wereldwijd) uitbannen van alle vormen van discriminatie
van vrouwen en het structureel bevorderen van de positie van vrouwen.Subdoelstellingen:4.1 Het borgen van structurele aandacht voor de positie van vrouwen
in ontwikkelingsgebieden.4.2 Het verbeteren van de seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten, in het bijzonder van meisjes en vrouwen.4.3 Het borgen van systematische aandacht voor de effecten van internationale
vredesmissies op lokale vrouwen en het geven van aandacht, waar nodig, aan
de samenstelling van de uit te zenden eenheid.4.4 Structurele aandacht voor de verbetering van de positie van vrouwen
in alle internationale dossiers.InleidingEr is wereldwijd sprake van systematische discriminatie van vrouwen en
meisjes. Zo bestaat 70% van de armste mensen in ontwikkelingslanden
uit vrouwen en meisjes. Veel meisjes en vrouwen in ontwikkelingslanden kunnen
niet naar school of krijgen geen baan, omdat zij als vrouw gediscrimineerd
worden. Deelname van meisjes aan middelbaar en hoger onderwijs is in veel
regio’s onder de maat. Betaalde arbeid is essentieel voor de versterking
van de economische positie van vrouwen maar ook van belang voor het genereren
van meer inkomen voor arme huishoudens en het verbeteren van het welzijn van
kinderen en families. Door een gebrekkige infrastructuur zijn vrouwen vaak
veel tijd kwijt aan huishoudelijk werk. Het percentage vrouwen met betaald
werk in de niet-agrarische sector is tussen 1990 en 2002 in de meeste landen
toegenomen maar vrouwen zijn vaker dan mannen werkloos of actief in de informele
sector. Slechte arbeidsomstandigheden en ongelijke beloning komen veelvuldig
voor. In veel landen is het eigendoms- en erfrecht voor vrouwen niet of slecht
geregeld.Door ongelijkheid in toegang tot onderwijs, opleiding, arbeidsmarkt en
weten regelgeving, is het vooral voor vrouwen moeilijk om aan de armoede te
ontsnappen.Vrouwen hebben minder macht en politieke invloed. Het percentage vrouwen
in parlementen wereldwijd is de afgelopen 10 jaar gestegen met 6%,
maar lag in 2006 nog op slechts 17%. Opmerkelijk is daarbij dat de
groei van het aantal vrouwelijke parlementariërs het laatste jaar weer
is afgenomen.Vooral arme vrouwen – met weinig of geen onderwijs – zijn
vaak niet in een positie om zelf te kiezen wanneer en hoeveel kinderen ze
wensen. Dit vormt een belemmering voor hun actieve deelname aan de economie,
hun politieke en het sociaal-culturele leven en komt uiteindelijk de ontwikkeling
van een land niet ten goede. Moedersterfte komt op grote schaal voor. Ieder
jaar overlijden naar schatting zo’n 500 0001 vrouwen aan complicaties tijdens zwangerschap en geboorte. Dat is
ruim één vrouw per minuut.Geweld tegen vrouwen komt op grote schaal voor. Vrouwenhandel, kindhuwelijken,
systematische verkrachting, meisjesbesnijdenis en sekse-specifieke abortus
zijn wijdverbreid. Bijzonder kwetsbare groepen zijn vrouwen en meisjes in
conflictsituaties, gemarginaliseerde vrouwen en adolescenten.Voor het Nederlandse internationale emancipatiebeleid zijn het VN-Vrouwenverdrag
ter uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen en het Beijing Platform for Action belangrijke uitgangspunten. Daarnaast
zijn de VN Veiligheidsraadresolutie 1325 over vrouwen, vrede en veiligheid
en het Actieprogramma van de Bevolkingsconferentie in Cairo (1994) over seksuele
en reproductieve rechten, van belang.Het ministerie van OCW heeft een leidende rol bij de monitoring van het
algemene emancipatiebeleid, onder meer in EU-verband. Ook heeft OCW een leidende
rol bij de uitvoering door Nederland van het VN-Vrouwenverdrag en het Beijing Platform for Action. Ieder departement heeft zijn eigen
verantwoordelijkheid om het emancipatiebeleid te integreren in zijn eigen
internationale beleidsdossiers. Een aantal departementen heeft gezien hun
beleidsterrein een specifieke verantwoordelijkheid op internationaal terrein.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken is coördinator van het geïntegreerd
buitenlands beleid en onder andere verantwoordelijk voor het mensenrechten-
en ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Ook ministeries die betrokken zijn bij
internationale vredeshandhavingstaken hebben een specifieke rol.Er is een wisselwerking tussen nationaal en internationaal emancipatiebeleid.
Nederlandse ervaringen en inzichten worden ingebracht in internationale fora.
Tegelijkertijd worden nieuwe thema’s en ontwikkelingen van internationaal
niveau terugvertaald naar het nationale niveau en wordt bekeken wat de gevolgen
van de internationale afspraken en thema’s zijn voor het nationale beleid.
Op deze wijze moet het emancipatiebeleid verankerd worden in het het algemeen
beleid.Het internationale speelveldInternationale verdragen, actieprogramma’s, verplichtingen en afspraken
gericht op het bevorderen van gelijkheid tussen mannen en vrouwen vormen het
kader van het internationale emancipatiebeleid. Nederland heeft, als lidstaat
van de EU, als lid van de VN en de Raad van Europa, en als ondertekenaar van
het VN-Vrouwenverdrag, tal van verplichtingen op dit gebied. Deze verplichtingen
zijn momenteel voor een groot deel belegd bij de minister voor Emancipatie,
in nauwe samenspraak met BZ en andere (op diverse onderdelen betrokken) departementen.
Hieronder volgt een samenvatting van de belangrijkste verdragen, afspraken
en programma’s op het gebied van het internationale emancipatiebeleid.Verenigde NatiesVN-VrouwenverdragVolgens het VN-Vrouwenverdag (CEDAW, geratificeerd door Nederland in 1991)
heeft Nederland de verplichting om elke vier jaar aan het toezichthoudend
VN comité (CEDAW-comité) te rapporteren. Begin 2005 is de vierde
internationale uitvoeringsrapportage aan het CEDAW-comité gestuurd.
In januari 2007 is deze rapportage in New York met het comité besproken.
Commentaar en aanbevelingen van het comité heeft de minister voor Emancipatie
namens het kabinet met een reactie naar de Tweede Kamer verzonden.1 In de volgende (vijfde) internationale rapportage, die
medio 2008 aan de VN en ter kennisname aan de Tweede Kamer zal worden aangeboden,
wordt gereageerd op het commentaar en de aanbevelingen van het CEDAW-comité.
In aanvulling op de periodieke internationale rapportage wordt elke vier jaar
een nationale rapportage opgesteld in de vorm van een verdiepend onderzoek
naar een thema uit het VN-Vrouwenverdrag. Deze nationale rapportages zijn
een goed instrument om kennis op een bepaald emancipatieterrein te verdiepen,
en worden aan het parlement aangeboden. In 2007 is een rapportage
aangeboden over ongezien onderscheid in het onderwijs.1Beijing Platform for ActionTijdens de vierde wereldvrouwenconferentie in Beijing in 1995 zijn door
de deelnemende landen afspraken gemaakt over het emancipatiebeleid. Deze staan
geformuleerd in het Beijing Platform for Action
(BPfA) dat strategische doelstellingen met bijbehorende acties op 12 terreinen
omvat.2 De Algemene Vergadering van de VN heeft
de uitvoering van deze afspraken in 2000 geëvalueerd. Als resultaat hiervan
is uitgesproken dat om het hele BPfA te realiseren, de lidstaten zelf het
beleid steviger ter hand moeten nemen. In 2005 werd het BPfA in zijn geheel
herbevestigd door de VN lidstaten. Het BPfA is een belangrijke leidraad voor
het Nederlandse emancipatiebeleid. Nederland heeft zich gecommitteerd aan
deze doelstellingen en neemt actief deel aan bijvoorbeeld de jaarlijkse sessie
van de VN Commission on the Status of Women (CSW),
waar de 12 thema’s van het BPfA aan de orde komen. Nederland draagt
daar actief bij aan de discussie, geeft voorbeelden van succesvol nationaal
beleid en neemt deel aan de onderhandelingen over nieuwe resoluties en «agreed conclusions» over de 12 thema’s
van het BPfA. De inzet bij dergelijke onderhandelingen is om in elk geval
minimaal de standaard van Beijing uit 1995 te handhaven, omdat de agenda onder
toenemende internationale politieke conservatieve druk staat.VN MillenniumdoelenIn 2000 hebben alle lidstaten van de VN beloofd om binnen vijftien jaar
de armoede in de wereld flink terug te dringen. Hiertoe zijn acht millennium
ontwikkelingsdoelen (MDG)3 geformuleerd. Op het
terrein van emancipatie zijn MDG3 (werken aan gelijke rechten en kansen voor
meisjes en vrouwen), en MDG5 (een einde maken aan moedersterfte) belangrijk.
De voortgang van alle doelstellingen is gebaat bij specifieke aandacht voor
de ontwikkeling en positie van vrouwen. Tegelijkertijd kan MDG3 niet worden
bereikt als de rechten en kansen van vrouwen te weinig aandacht krijgen in
de andere doelstellingen.4 Nederland wil met
het project De Millennium Ontwikkelingsdoelen Dichterbij actief bijdragen aan het behalen van deze doelen.VN Veiligheidsraadresolutie 1325In oktober 2000 heeft de VN Veiligheidsraad resolutie
1325, «Vrouwen, Vrede en Veiligheid», aangenomen. De
resolutie roept op tot zowel het versterken van de rol van vrouwen bij planning,
voorbereiding, besluitvorming en uitvoering van vredesmissies, als tot grotere
aandacht voor de effecten van conflict en vredesoperaties op vrouwen. Aan
de uitvoering van deze resolutie wordt hard gewerkt op alle niveaus. Voor
het einde van 2007 zal een Nederlands Nationaal Actieplan «1325»
het licht zien om woorden om te zetten in daden.International Conference on Population and DevelopmentIn 1994 hebben 179 landen het actieplan van de International
Conference on Population and Development (ICPD) in Cairo onderscheven.
Zij erkennen daarmee dat bevolkingskwesties, armoedebestrijding en duurzame
ontwikkeling nauw samenhangen en stellen daarbij vast dat individuele keuzevrijheid
van vrouwen de sleutel tot ontwikkeling is. Nederland is een voortrekker en
belangrijke internationale pleitbezorger op het gebied van seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten.VN HervormingenIn het kader van de lopende VN-hervormingen wordt gewerkt aan systeembrede
coherentie (Eén VN-concept). Dit geldt ook voor de organisatie van
het emancipatiebeleid binnen de VN. Eén van de aanbevelingen van
het High Level Panel (HLP) on Systemwide Coherence,
dat een advies heeft uitgebracht over de wijze waarop de effectiviteit en
efficiëntie van de VN vergroot zouden kunnen worden, is de samenvoeging
van de drie bestaande eenheden die zich binnen de VN bezighouden met de versterking
van de positie van vrouwen tot één organisatie. Het rapport
van het HLP stelt ook dat het streven naar gendergelijkheid niet kan worden
overgelaten aan deze ene organisatie, maar dat dit ook een taak en verantwoordelijkheid
is en moet blijven van het gehele VN-systeem. Nederland is een groot voorstander
van een optimale VN-brede taakinvulling op het terrein van gendergelijkheid
en zet zich hier voor in.VN MensenrechtenforaIn de VN mensenrechtenfora zijn instrumenten voor de rechten van vrouwen
ontwikkeld. De Mensenrechtenraad kent een speciale rapporteur die onder meer
aan landen aanbevelingen doet hoe zij geweld tegen vrouwen beter kunnen aanpakken.
Over het bezoek van de speciale rapporteur aan Nederland in 2006 heeft de
minister van Buitenlandse Zaken bericht.1 In
de Derde Commissie van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties dient
Nederland sinds 1997 jaarlijks een resolutie in over geweld tegen vrouwen.
Nederland draagt hiermee bij aan de normstelling inzake geweld tegen vrouwen
en houdt dit onderwerp prominent op de internationale mensenrechtenagenda.Europese UnieVerdrag van AmsterdamHet fundamentele principe van gelijke behandeling van vrouwen en mannen
is onderdeel van het Verdrag van Rome (1957).
In dit verdrag was artikel 119 opgenomen over het recht op gelijke beloning
voor mannen en vrouwen. Dat is het begin geweest van de Europese regelgeving
over gelijke behandeling, waaruit onder meer de gelijke behandelingsrichtlijnen
voortvloeiden. In 1997 werd het Verdrag van Amsterdam
gesloten. Daarin werden ondermeer het opheffen van ongelijkheid en het bevorderen
van gelijkheid tussen vrouwen en mannen als «horizontale doelstelling»
opgenomen. Dat wil zeggen dat de lidstaten gelijke kansen voor vrouwen en
mannen zullen bevorderen en concrete maatregelen zullen nemen om het emancipatieperspectief
op alle terreinen van het Europees beleid te integreren. Daarnaast wordt in
het kader van het brede non-discriminatiebeleid gebaseerd op artikel 13 van
het Verdrag, op allerlei terreinen discriminatie tegengegaan, bijvoorbeeld
op het terrein van werkgelegenheid, onderwijs, sociale bescherming en toegang
tot goederen en diensten.LissabonstrategieIn het kader van de Lissabonstrategie zijn
er in Europees verband op zes gebieden emancipatiedoelstellingen geformuleerd:
werkgelegenheid; verschil in beloning; toegang tot onderwijs en opleiding
tijdens het hele leven; bevordering van nieuwe werkvormen; inrichting van
werktijden; delen van taken en verantwoordelijkheden. De voortgang van de
uitvoering van de Lissabonstrategie wordt door de Europese Commissie gemonitord.
Aan de EU wordt periodiek gerapporteerd over de voortgang, onder andere met
betrekking tot de verhoging van de arbeidsparticipatie van vrouwen en het
stimuleren van meer vrouwen in topposities. In de voortgangsrapportage over
de Lissabondoelstellingen wordt beschreven welke maatregelen (uit het Nationaal
Hervormingsprogramma) in het afgelopen jaar zijn of worden uitgevoerd. Daarmee
wordt ook ingegaan op de aanbevelingen en aandachtspunten voor Nederland die
de Europese Commissie heeft geformuleerd. Voor 2006 richtte de aanbeveling
zich op het verbeteren van het arbeidsaanbod van ouderen, vrouwen en kwetsbare
groepen. Een aandachtspunt was het verhogen van het aantal gewerkte
uren door met name vrouwen. Hiertoe worden onder meer goede en toegankelijke
kinderopvang gestimuleerd, de marginale druk op het tweede inkomen verlaagd,
de Taskforce DeeltijdPlus opgericht en beloningsverschillen tegengegaan.Europese Commissie: routekaart voor de gelijkheid van
vrouwen en mannenDe Europese Commissie heeft op 1 maart 2006 een routekaart voor de
gelijkheid van vrouwen en mannen aangenomen. Met deze routekaart maakt de
Commissie duidelijk welke acties ze gaat ondernemen tot 2010 om gendergelijkheid
te bevorderen.1 Daarmee gaat de Commissie verder
met haar opdracht om de gelijkheid van vrouwen en mannen te bevorderen en
om ervoor te zorgen dat haar volledige beleid bijdraagt aan die doelstelling.
De routekaart staat voor de inzet van de Commissie voor voortzetting en intensivering
van haar inspanningen op dit terrein. Sinds 2004 presenteert de Europese Commissie,
na consultatie van de lidstaten, jaarlijks aan de Voorjaarstop een verslag
over de ontwikkelingen op het gebied van gendergelijkheid.Gender PactTijdens de Europese Raad van 23 en 24 maart 2006 hebben de lidstaten
het Europees pact voor gendergelijkheid aangenomen. Het pact geeft de bereidheid
van de lidstaten weer om zich in te zetten voor het bevorderen van de werkgelegenheid
voor vrouwen en voor het creëren van een een betere balans tussen arbeid
en zorg, teneinde tegemoet te komen aan de demografische uitdagingen.High Level Group on GendermainstreamingTweemaal per jaar komen de lidstaten op ambtelijk niveau bijeen in de
EU High Level Group on Gender Mainstreaming. Voor meer gelijkheid tussen vrouwen
en mannen, zowel in de individuele lidstaten als in de EU als geheel, worden
in dit forum door de EU-lidstaten goede praktijken uitgewisseld en gezamenlijk
kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren ontwikkeld om de voortgang van de
uitvoering van het Beijing Platform for Action
te kunnen meten.Europees GenderinstituutIn 2006 is besloten om een Europees Genderinstituut op te richten. De taak van dit instituut is het ondersteunen van
de Europese Commissie en de lidstaten te ondersteunen bij de uitvoering van
de communautaire doelstellingen voor het bevorderen van de gelijkheid tussen
mannen en vrouwen en het bestrijden van seksediscriminatie. Het instituut
gaat onder meer gecoördineerd onderzoek doen en instrumenten ontwikkelen.
Begin 2007 is gestart met de procedures voor het aanstellen van een directeur
en een bestuur en met het maken van een werkplan. Het instituut zal begin
2008 van start gaan. Vanaf 2010 zal Nederland deel uitmaken van het bestuur
van het genderinstituut.PROGRESSIn 2007 is PROGRESS (Programme for Employment
and Social Solidarity), het nieuwe communautaire programma voor werkgelegenheid
en maatschappelijke solidariteit, van start gegaan. Hierin zijn vijf voorheen
afzonderlijke programma’s en commissieactiviteiten samengebracht. Binnen
PROGRESS zijn vijf secties: werkgelegenheid; sociale bescherming en integratie;
arbeidsomstandigheden; discriminatiebestrijding en verscheidenheid; gelijkheid
van mannen en vrouwen. Gendermainstreaming wordt in alle secties bevorderd,
de laatste sectie ziet hier expliciet op toe.Raad van EuropaNederland neemt als lid van de Raad van Europa deel aan het Steering Committee for Equality between Women and Men. Dit comité
komt tweemaal per jaar bij elkaar en streeft gelijke aandacht na voor mannen
en vrouwen in al het werk van de Raad van Europa. Specifieke thema’s
waar het comité zich mee bezighoudt zijn gender mainstreaming, mechanismen
ter bevordering van gelijkheid tussen vrouwen en mannen, geweld tegen vrouwen,
mensenhandel en vrouwen in situaties van gewapend conflict. Op deze terreinen
organiseert het comité samen met de lidstaten activiteiten zoals seminars
en campagnes. Ook ontwikkelt het comité aanbevelingen ter adoptie door
het Comité van Ministers van de Raad van Europa. Het Comité
van Ministers van de Raad van Europa heeft in 2004 een adhoc comité
ingesteld voor de bestrijding van mensenhandel. In 2005 is in de Raad van
Europa een nieuw verdrag ter bestrijding van mensenhandel tot stand gekomen,
waaraan Nederland actief heeft bijgedragen. Momenteel wordt gewerkt aan het
Nederlandse goedkeuringstraject.AanpakDe hoofddoelstelling van de Nederlandse inzet op het internationale emancipatiegebied
is bijdragen aan het uitbannen van alle vormen van discriminatie van vrouwen
en het structureel bevorderen van de positie van vrouwen. Veel nationale thema’s
komen vanzelfsprekend terug in internationaal verband. Nederland brengt haar
beleidswensen en -voorbeelden in internationale fora in. Zo is arbeidsparticipatie
van vrouwen een belangrijk onderwerp op de Europese agenda en wordt dit thema
in ILO-verband ingebracht onder het thema «decent
work for all». Het betrekken van vrouwen bij besluitvorming
komt onder meer terug bij het beleid rondom (post-)conflict situaties. In
EU verband vraagt Nederland regelmatig aandacht voor migrantenvrouwen. In
de Derde Commissie van de Algemene Vergadering van de VN (die zich met mensenrechten,
sociale en humanitaire zaken bezighoudt) dient Nederland sinds 1997 jaarlijks
een resolutie in over de bestrijding van geweld tegen vrouwen.Nederland vindt gelijke rechten en kansen voor vrouwen belangrijk. Het
gaat hier om mensenrechten en ontwikkeling. Nederland heeft zich zowel nationaal
als internationaal gecommitteerd om de positie van vrouwen te verbeteren en
te streven naar grotere gelijkheid tussen mannen en vrouwen. De verdragen
en afspraken over vrouwenrechten zijn vrijwel universeel ondertekend en vormen
een uitstekend kader voor het Nederlandse beleid.1
Nederland is goed gepositioneerd om verschillende relevante actoren bij elkaar
te brengen en te zoeken naar samenwerking en synergie, zodat de ondertekende
afspraken ook in daden worden omgezet. Zowel internationaal als nationaal
concentreert Nederland zich op de (betere) uitvoering van beleid. Resultaatgerichtheid
betekent ook het zoeken naar effectieve, soms innovatieve methoden, bijvoorbeeld
aansluiting bij traditie, cultuur en religie om de doelstellingen te bereiken.
En resultaatgerichtheid betekent ook de juiste strategie, middelen en instrumenten
zoeken bij specifieke resultaten. Uit de resultaten van internationale inspanningen
op het gebied van emancipatie blijkt dat er meer aandacht nogid is voor de
volgende onderwerpen:1) secundair onderwijs voor meisjes;2) seksuele en reproductieve gezondheid en rechten;3) tijdsbesparende infrastructuur voor vrouwen;4) goed geregeld eigendoms- en erfrecht;5) formele werkgelegenheid en gelijke kansen op de arbeidsmarkt;6) deelname en vertegenwoordiging in politiek en bestuur en7) de aanpak van geweld tegen vrouwen.Vrouwen en meisjes in conflictsituaties, gemarginaliseerde vrouwen en
adolescenten verdienen daarbij bijzondere aandacht.Voor het behalen van de hoofddoelstelling onderscheidt het kabinet de
volgende subdoelstellingen:1. het borgen van structurele aandacht voor de positie van vrouwen in
ontwikkelingsgebieden;2. het verbeteren van de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten,
in het bijzonder van meisjes en vrouwen;3. het borgen van systematische aandacht voor de effecten van internationale
vredesmissies op vrouwen in het land zelf en het geven van aandacht, waar
nodig, aan de samenstelling van de uit te zenden eenheid;4. structurele aandacht voor de verbetering van de positie van vrouwen
in alle internationale dossiers.4.1 Het borgen van structurele aandacht voor de positie
van vrouwen in ontwikkelingsgebiedenZonder substantiële verbeteringen van de positie van vrouwen in de
wereld zullen niet alleen MDG3 (werken aan gelijke rechten en kansen voor
meisjes en vrouwen), maar ook andere MDGs niet gehaald worden. Bij gendergelijkheid
gaat het om gelijke kansen, gelijke rechten en het tegengaan van discriminatie
of uitsluiting. Voortgang van alle MDGs is gebaat bij specifieke aandacht
voor de ontwikkeling en positie van vrouwen. Het tegenovergestelde is ook
waar, namelijk dat het behalen van MDG3 afhangt van de mate waarin de rechten
en kansen van vrouwen centraal staan in de andere MDGs. Op MDG3 wordt grosso
modo slechter gepresteerd dan op de andere MDGs. Vooral resultaten op het
gebied van de participatie van vrouwen in bestuur en betaalde arbeid liggen
achter op overige MDGs.Armoede wordt steeds meer een vrouwenprobleem. Vrouwen hebben relatief
minder kansen en mogelijkheden om zich te ontworstelen aan de armoede dan
mannen. Dat begint op jonge leeftijd, onder meer in het onderwijs. Van de
analfabete jongeren, bijvoorbeeld, zijn 63% meisjes.1 Hierdoor hebben veel vrouwen een slechtere uitgangspositie wanneer
zij op zoek gaan naar werk. Deze positie wordt op veel plaatsen verder verslechterd
door discriminerende wetgeving, bijvoorbeeld op het gebied van arbeidstijden,
eigendoms- en erfrecht. Het achterblijven van politieke macht van vrouwen –
in veel ontwikkelingslanden bekleden vrouwen een zeer gering percentage parlementszetels2 – draagt er toe bij dat deze problematiek laag
op de politieke agenda staat en er weinig verandert.Het tekort aan mogelijkheden tot economische zelfbeschikking en aan politieke
macht vertaalt zich ook in ongelijke kansen op andere gebieden, zoals de gezondheidszorg.
Er is sprake van een feminisering van de hiv/aids epidemie en de afname van
de moedersterfte (MDG5) blijft achter bij de gestelde doelen. Internationaal
zijn de aandacht en budgetten voor seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten en gezinsplanning de laatste jaren afgenomen.Nederland zet sterk in op rechten en kansen voor meisjes en vrouwen, met
name daar waar het gaat om gelijke kansen in het onderwijs, de positie van
vrouwen als stille slachtoffers van oorlog en geweld en het op de internationale
agenda houden van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR).De voortgang in de verhouding van het aantal meisjes en jongens dat deelneemt
aan het basisonderwijs is wereldwijd redelijk tot goed dankzij gerichte
investeringen. Voor wat betreft middelbaar en hoger onderwijs is de situatie
minder rooskleurig. Onderwijs levert een belangrijke bijdrage aan het bereiken
van de millenniumdoelstellingen. Immers, beter opgeleide vrouwen krijgen minder
kinderen, hebben in het algemeen een betere gezondheid en besteden meer aandacht
aan hygiëne en seksuele bescherming. Dit heeft een directe invloed op
de gezondheid van het gezin, de verspreiding van hiv/aids en het terugdringen
van kindersterfte.De voortgang op het gebied van aids-bestrijding en de verbetering van
reproductieve gezondheid is mede afhankelijk van het functioneren van de gezondheidssector.
Nederland draagt bij aan en pleit zowel bilateraal als multilateraal voor
versterking van de gezondheidszorg, onder andere door betere arbeidsomstandigheden
voor gezondheidspersoneel. Het belang van de integratie van hiv/aids interventies
met SRGR en met positieverbetering van vrouwen is onderdeel van de operationele
doelstellingen van Buitenlandse Zaken.De bevordering van rechten en kansen van meisjes en vrouwen is integraal
onderdeel van de portefeuille van de Nederlandse Mensenrechtenambassadeur.
Dit thema zal, als één van de prioriteiten van het mensenrechtenbeleid,
de komende jaren nog meer aandacht krijgen. Daarbij zal onder meer worden
ingezet op seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, geweld tegen vrouwen,
onderwijs en formele werkgelegenheid. Regionaal zal speciale aandacht worden
besteed aan de positie van vrouwen en meisjes in het Midden-Oosten en de Golfregio.
De minister voor Ontwikkelingssamenwerking heeft inmiddels MDG3 en MDG5 tot
beleidsprioriteiten van het ontwikkelingsbeleid voor de komende jaren gemaakt.
(zie ook doelstelling 4.2).In concreto zal de versterkte aandacht voor rechten en kansen van vrouwen
onder de huidige bewindslieden leiden tot de oprichting van een «virtueel
MDG3 fonds» met strategische partners om een bijdrage te leveren aan
een algehele inhaalslag. Daarnaast zal in 3 tot 6 landen op landenniveau specifiek
ingezet worden op de bestrijding van geweld tegen vrouwen. Ook internationale
vrouwenorganisaties op het gebied van de bestrijding van vrouwenbesnijdenis
en vrouwenrechten horen daarbij. Hervormingen binnen de VN gericht op de versterking
van de «UN Gender architecture» kunnen eveneens rekenen op steun.Op dit moment zijn de MDGs en VN Veiligheidsraad resolutie 1325 krachtige
instrumenten om bij aan te haken, zodat gelijke kansen en rechten voor vrouwen
en meisjes op de internationale agenda blijft.4.2 Het verbeteren van de seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten, in het bijzonder van meisjes en vrouwenSeksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) staan centraal
in MDG5. Het verbeteren van de «gezondheid van moeders» en «toegang
tot reproductieve gezondheid voor iedereen» is niet eenvoudig omdat
er een complex van zaken op orde moet zijn. Vooral arme vrouwen zijn nog steeds
niet in staat om zelf te kiezen hoeveel kinderen ze wensen en wanneer. Daarbij
komt dat het hiv/aids probleem anders is voor vrouwen dan voor mannen, aangezien
vrouwen en meisjes onevenredig kwetsbaar voor hiv zijn.Sinds de internationale conferentie over Bevolking en Ontwikkeling in
Caïro (ICPD) in 1994 is Nederland actief op het gebied van seksuele en
reproductieve gezondheid en rechten (SRGR). In dat jaar ondertekenden 179
landen het Caïro-actieprogramma dat zich richt op toegang voor iedereen
tot informatie, middelen en diensten op het gebied van reproductieve gezondheid
in 2015. MDG5 bouwt voort op de Caïro-agenda.Reproductieve gezondheid omvat alles wat met voortplanting en seksualiteit
te maken heeft. Als vrouwen en meisjes hun seksuele en reproductieve rechten
opeisen, kunnen ze hun seksuele leven zelf invullen en bepalen wanneer en
met wie zij kinderen willen. Pas als vrouwen zelf kunnen beslissen over hun
gezinssituatie, kunnen zij actiever deelnemen aan politiek, het sociaal-culturele
leven en aan de economie. MDG3 en MDG5 staan dus in nauw verband met elkaar.
Garantie van deze rechten komt daarnaast ook hun gezondheid en die van families
en gemeenschappen ten goede en resulteert in meer ontwikkelingsmogelijkheden
voor een land.Nederland heeft een brede kijk op SRGR. Het gaat om een combinatie van
verbeterde (gezondheids)zorg, seksuele voorlichting, meer middelen als condooms
en anticonceptiemiddelen, bevordering van rechten ten aanzien van seksualiteit
en kindertal, en gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen.Het terugdringen van moedersterfte en «reproductieve gezondheid
voor iedereen» blijven de komende jaren centraal staan binnen het Nederlandse
ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Nederland zal daarom vooral inzetten op
de volgende onderdelen:1) verbeteren van de toegang tot voorbehoedsmiddelen en andere reproductive health commodities, ook voor jongeren en
speciaal in (post)conflictlanden;2) verbeteren van de kwaliteit van de (pre)natale zorg door het opleiden
van vroedvrouwen;3) versterken van gezondheidssystemen, met name spoedeisende hulp bij
zwangerschap, bevalling en abortus en preventie van HIV-besmetting van moeder
naar kind;4) aandacht vragen voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
evenals nadruk op de feminisering van de aidsepidemie;Het kabinet stelt via UNFPA, UNAIDS en gespecialiseerde internationale
NGO’s extra geld ter beschikking, zowel in de partnerlanden (bilateraal)
als in (post) conflictlanden. Nederland spoort andere landen aan hun politieke
en financiële beloftes na te komen. Om SRGR te verbeteren draagt Nederland
in samenwerking met ontwikkelingslanden bij aan onderwijs en voorlichting,
gezondheidszorg, emancipatie en HIV/Aids-bestrijding.4.3 Het borgen van systematische aandacht voor de
effecten van internationale vredesmissies op vrouwin het land zelf en en het
geven van aandacht, waar nodig, aan de samenstelling van de uit te zenden
eenheidHet vergroten van betrokkenheid en zeggenschap van vrouwen draagt bij
aan het oplossen van conflicten en aan een veilige, stabiele en leefbare wereld.
Veiligheid is een voorwaarde voor vrouwen om kansen te benutten. Een land
kan zich niet ontwikkelen als er geen veiligheid is en als vrouwen achterblijven
in hun ontwikkeling. Nederland maakt zich sterk voor de participatie van vrouwen
aan de onderhandelingstafel, het betrekken van vrouwen en kinderen bij demobilisatieprocessen
en aandacht voor man/vrouw verhoudingen bij de verlening van humanitaire hulp
en tijdens wederopbouwprocessen.VN Veiligheidsraadresolutie 1325 over vrouwen, vrede en veiligheid raakt
diverse deelterreinen van buitenlands beleid, variërend van veiligheidsbeleid
tot humanitaire hulp en wederopbouw. De resolutie richt zich op meerdere
aspecten van het thema vrouwen, vrede en veiligheid. Hervorming van de veiligheidssector
hangt nauw samen met de hervorming en opbouw van bijvoorbeeld het politieapparaat.
Voor het goed functioneren van het politieapparaat is participatie van vrouwen
daarin cruciaal. Ook moeten vrouwen beschermd worden tegen geweld. Dit is
weer van belang voor een geloofwaardig en duurzaam wederopbouwproces, dat
goed bestuur en de totstandkoming van een rechtsstaat mede mogelijk maakt.
Daarbij is ook de politieke kant van een vredesproces (deëscalatie en
vertrouwenswekkende maatregelen) gebaat.Nederlandse inspanningen in het kader van «1325» zijn gericht
op het:• verhogen van de mate waarin programma’s voor ontwapening,
demobilisatie en reïntegratie rekening houden met de verschillende behoeften
van mannelijke en vrouwelijke oud-strijders, evenals die van de personen die
van hen afhankelijk zijn;• bijdragen aan het versterken van een genderperspectief bij het
uitvoeren van vredesafspraken op het gebied van vredesopbouw en wederopbouw
inclusief ontwikkeling van de veiligheidssector;• ondersteunen van de naleving van de mensenrechten van vrouwen en
meisjes, in het bijzonder voor zover deze de grondwet, het kiesstelsel, politie
en justitie aangaan met speciale aandacht voor de bescherming van vrouwen
en meisjes tegen seksegerelateerd geweld zoals verkrachting.Daarnaast is er aandacht voor de uitvoering van 1325 binnen internationale
vredesmissies.Het ministerie van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor de coördinatie
van het buitenlandbeleid op het terrein van vrede en veiligheid. Uitvoering
van dit beleid vindt plaats in nauwe samenwerking met in het bijzonder het
ministerie van Defensie, onder andere op het terrein van vredesmissies. Om
gender op verschillende manieren binnen en buiten Defensie uit te dragen,
is het project Genderforce gestart. Dit project, met inspanning van de Defensieleiding,
zorgt voor een structurele en duurzame inbedding van het genderbeleid bij
Defensie. Bij de planning en uitvoering van vredesmissies wordt het genderperspectief
nadrukkelijk in beschouwing genomen. Er is aandacht voor de effecten van een
Nederlandse uitzending op vrouwen en mannen in de uit te zenden eenheid en
op de lokale vrouwen en mannen. Ook is er aandacht voor het betrekken van
vrouwen bij het proces van vredesbevordering en wederopbouw.In het kader van vrede en veiligheid wordt gewerkt aan een Nationaal Actieplan
1325. Bij het opstellen van dit nationaal actieplan heeft BZ het voortouw.
Het werkt daarbij nauw samen met andere departementen, in het bijzonder Defensie
en BZK, en met een breed scala aan maatschappelijke organisaties. Hiertoe
is in het kader van Project 2015 dan ook een specifiek Akkoord van Schokland
opgesteld. Uiterlijk eind 2007 ligt er een breed gedragen Nationaal Actieplan
voor de uitvoering van VN Veiligheidsraad resolutie 1325.4.4 Structurele aandacht voor de verbetering van de positie
van vrouwen in alle internationale dossiersAls er niet op een adequate manier rekening wordt gehouden met de verschillende
posities en rollen van mannen en vrouwen in samenlevingen en als het beleid
en de inzet van middelen daar niet op worden afgestemd, zijn interventies
suboptimaal. Analyse van de millennium ontwikkelingsdoelen laat zien dat voortgang
van alle doelstellingen gebaat is bij specifieke aandacht voor de ontwikkeling
van vrouwen. Omgekeerd geldt ook dat het behalen van MDG3 (werken aan gelijke
rechten en kansen voor meisjes en vrouwen) afhangt van de mate waarin de rechten en kansen van vrouwen centraal staan in de andere MDGs.
Daarom is het van groot belang om, evenals in het nationale beleid, structurele
aandacht te schenken aan de verbetering van de positie van vrouwen en meisjes
in alle internationale dossiers. Dit draagt bij aan een coherente aanpak in
het internationale beleid, die de inzet en samenhang op specifieke terreinen
vergroot en versterkt.De Beleidsdoorlichting Emancipatie heeft uitgewezen dat het internationaal
emancipatiebeleid effectief is zolang het expliciet als emancipatiebeleid
wordt geafficheerd. Zodra het gaat om emancipatie-aspecten bij algemeen beleid (gender mainstreaming), of de terugvertaling van internatio-naal
beleid naar de Nederlandse context, is de effectiviteit gebrekkig te noemen.
In de wisselwerking tussen internationaal en nationaal emancipatiebeleid valt
dus nog duidelijk winst te behalen.Naast de verankering van emancipatie in het nationale beleid, wordt de
komende periode nadrukkelijker aandacht besteed aan de verankering van emancipatie
in het internationale beleid. Voor goede resultaten en een consistente inzet
is het belangrijk de samenhang in het buitenlandbeleid te optimaliseren. De
ministeries van BZ en OCW hebben afgesproken deze actief te bewaken in internationale
organisaties en in derde landen. In goede samenwerking met de collega-departementen,
zoals bijvoorbeeld Defensie waar het vrouwen, vrede en veiligheid betreft,
zal er sprake zijn van een gemeenschappelijke inzet.Een actievere inzet op het verankeren van het emancipatieperspectief op
internationaal terrein sluit ook goed aan bij de gender mainstreaming strategie
van internationale instituties zelf, die door Nederland ten zeerste ondersteund
en bevorderd worden (zie bijvoorbeeld de Routekaart van de Europese Commissie,
de gender mainstreamingstrategie van de Raad van Europa en de voorgestelde
genderstructuur binnen het Eén VN-concept).De volgende acties zullen worden ondernomen:• Voor een meer prominente opstelling in Europees verband zal de
staatssecretaris voor Europese Zaken een analyse maken van alle belangrijke
Europa-dossiers voor de komende periode, om te zien waar en op welke wijze
Nederland een bijdrage kan leveren aan gelijke rechten en kansen in de Europese
context. In goed overleg zullen afspraken voor verdere samenwerking worden
gemaakt tussen de ministeries van OCW en BZ en de betrokken directies;• Ter versterking van de interactie tussen nationaal en internationaal
beleid worden de mogelijkheden onderzocht om internationaal ontwikkelde indicatoren
op emancipatieterrein toe te passen in Nederland;• Rapportageverplichtingen worden aangegrepen als aanleiding om beleid
te toetsen, bij te stellen of voorstellen voor nieuw beleid te doen. Hiermee
wordt de wisselwerking tussen internationaal en nationaal beleid versterkt.XNoot1Europese Commissie, De demografische toekomst van Europa:
probleem of uitdaging?, Mededeling (2006) 571.XNoot2SCP: Moeders, werk en kinderopvang in model. Den Haag, 2007.XNoot3Gelijktijdig met deze nota naar de Kamer gestuurd.XNoot1Financiële prikkels lijken op termijn ook voorkeuren te beïnvloeden.
Zie bijvoorbeeld E. van Koesveld, De verborgen opbrengsten
van beleid, Economisch Statistische Berichten, 27 juli 2007.XNoot1De tijd als spiegel, Tijdbestedingsonderzoek
2005, Breedveld & van der Broek, SCP 2006.XNoot2Zie bijvoorbeeld Ooms et al, Analyse van arbeidsparticipatie- en kinderopvangbeslissingen
van moeders met jonge kinderen, SCP, 2007 of Portegijs et al, Hoe het werkt
met kinderen, SCP, 2006.XNoot3Voorbeeld: op het moment dat er steeds meer huishoudelijke arbeid bij
ouderen uit het Persoonsgebonden Budget betaald werd, verscheen er in het
economenblad ESB een artikel Einde van de «gratis»
mantelzorg (ESB, 5 september 2003).XNoot1Emancipatiemonitor 2006, blz. 126.XNoot1Kremer, M. (2005), How Welfare States Care,
proefschrift Universiteit Utrecht.XNoot2Emancipatiemonitor 2006. Gevraagd is hoe bezwaarlijk men het vindt dat
een moeder buitenshuis werkt als de kinderen naar een crèche gaan.XNoot3WRR (2006), De verzorgingsstaat herwogen; over verzorgen,
verzekeren, verheffen en verbinden, Amsterdam, blz. 189). SCP (2006)
en SCP (2007).XNoot4WRR (2006), blz. 191.XNoot1Voor specialistisch technische adviescolleges geldt deze norm niet.XNoot1ABD-functies = leidinggevende functies met integrale eindverantwoordelijkheid
over mensen en middelen (schaal 15–19). In totaal bestaat de Algemene
Bestuursdienst uit ongeveer 800 personen.XNoot2«Voorbeeldrol Rijk», brief van de minister van BZK aan de
Tweede Kamer, 5 december 2006.XNoot1Het Aspasia-programma is in oktober 1999 ingesteld als tijdelijk programma
ter vergroting van het aantal vrouwelijke universitair hoofddocenten (UHD’s).
Er worden door NWO jaarlijks ca. 20 Aspasia-premies beschikbaar gesteld voor
Colleges van Bestuur die vrouwelijke Vidi- en Vici-laureaten (ronde 2005 e.v.)
binnen een jaar na de subsidietoekenning doen bevorderen tot UHD of hoogleraar.XNoot1Op 6 december 2004 is de Monitoring Commissie Corporate Governance
Code ingesteld. De Monitoring Commissie (die wordt voorgezeten door prof.
dr. J. M. G. Frijns) heeft tot taak: de actualiteit en bruikbaarheid
van de Nederlandse corporate governance code (ook wel de Code Tabaksblat genoemd)
te bevorderen; en de naleving ervan door de Nederlandse beursgenoteerde vennootschappen
te bewaken.XNoot2Emancipatiemonitor 2006.XNoot3CBS, 2004.XNoot4Eurostat, «The concentration of men and women in sectors of activity,
Statistics in focus» 53, 2007.XNoot1Eurostat, «The concentration of men and women in sectors of activity,
Statistics in focus» 53, 2007.XNoot2Zie ook «Ongezien Onderscheid», Sardes, 2006.XNoot1«Tackling the pay gap between women and men», Europese Commissie
(COM), 424, 2007.XNoot2«De Arbeidsmarktpositie van werknemers in 2004. Verschillen in beloning
en mobiliteit», Arbeidsinspectie, 2006.XNoot3Voor een verklaring van de termen gecorrigeerde- en ongecorrigeerde beloningsverschillen
zie «De Arbeidsmarktpositie van werknemers in 2004. Verschillen in beloning
en mobiliteit», Arbeidsinspectie, 2006.XNoot4«Gelijk loon – nu of nooit». Eindrapport en aanbevelingen.
Werkgroep «Gelijke beloning, dat werkt!», 12 maart 2007.XNoot5Kamerstukken Tweede Kamer, 2006–2007, 27 099, nr. 18).XNoot6«Tackling the pay gap between women and men», Europese Commisie
(COM), 424, 2007.XNoot1Vrouwelijke hoogleraar Monitor, Simone de Beauvoir Stichting e.a., 2006,
p. 17 (http://www.lnvh.nl/bestanden/Monitor_SdB_ 2006.pdf)XNoot1Gegevens uit deze inleiding komen, tenzij anders vermeld, uit de Sociale
atlas van vrouwen uit etnische minderheden, SCP, 2006.XNoot2Emancipatie in estafette; De positie van vrouwen uit etnische minderheden,
SCP, 2004.XNoot3Jaarrapport Integratie 2005, SCP.XNoot4Participatie van vrouwen uit etnische minderheden – Taal Totaal,
Advies van de Commissie PaVEM, 2004.XNoot1Emancipatiemonitor 2006, SCP en CBS.XNoot2Monitor Nieuw Ondernemerschap 2006, EIM.XNoot3Jaarrapport Integratie 2005, SCP.XNoot1Utrecht, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Breda en Nijmegen.XNoot2Een paraprofessional is werkzaam op een terrein waarop zij geen (formele)
opleiding heeft gehad. De paraprofesional staat dicht bij de doelgroep of
maakt daar deel van uit en verricht werk waarbij zij in direct contact staat
met de doelgroep allochtone vrouwen.XNoot1Huiselijk Geweld, Aard, Omvang en Hulpverlening, Van Dijk et al, 1997.XNoot2Binnen zonder kloppen; Omvang, aard en achtergronden van huiselijk geweld
in 2005 op basis van landelijke politiecijfers, Advies en Onderzoeksgroep
Beke, februari 2006.XNoot3Emancipatiemonitor 2006, SCP en CBS.XNoot4Eerwraak of eergerelateerd geweld? Naar een werkdefinitie. Ferweda en
Van Leiden, Advies- en Onderzoeksgroep Beke, Den Haag, 2005.XNoot5Eerwraak of eergerelateerd geweld? Naar een werkdefinitie. Ferweda en
Van Leiden, Advies- en Onderzoeksgroep Beke, Den Haag, 2005 of Ernstig eergerelateerd
geweld. Een casusonderzoek. Van der Torre, Schaap, COT, 2005.XNoot1Bekend maakt onbemind! Saskia M. M. van Aalst en Roy H. Johannink,
S. L., In-pact Politieadviescentrum, 2007.XNoot2TK 2006–2007, 30 388, nr. 8 en 15.XNoot3Commissie Bestrijding Vrouwelijke Genitale Verminking, Zoetermeer, 2005.XNoot4TK 2006–2007, 31 015 en 29 815, nr. 16.XNoot1Inventarisatie van aandacht voor Huiselijk Geweld, Seksueel Geweld en
Kindermishandeling in de beroepsopleidingen Jeugd(gezondheids)zorg tot 12
jaar, TNO, MOVISIE en NJI, februari 2007.XNoot2Aanpak in Ontwikkeling. Strategie, samenwerking en visie bij huiselijk
geweld, Jos Kuppens, Agnes Cornelissens, Henk Ferwerda, Advies- en Onderzoeksgroep
Beke, 2006.XNoot3TK 2006–2007, 28 345, nr. 47.XNoot4Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum, TK 2006–2007,
25 437, nr. 54.XNoot5Deze signalen komen uit een groot strafrechtelijk onderzoek (2006) op
het gebied van mensenhandel, «Sneep» genoemd.XNoot1Inventarisatie van aandacht voor huiselijk- en seksueel geweld en kindermishandeling
in de beroepsopleidingen Jeugd(gezondheids)zorg tot 12 jaar, TNO, Movisie,
NJi, februari 2007.XNoot1Activiteiten en ontwikkelingen in 2006–2007, Rutgers Nisso Groep,
kenniscentrum seksualiteit.XNoot2Zie onder andere: «Female Chauvinist Pigs. Women and the Rise of
Raunch Culture», Ariel Levy, 2007.XNoot3Zie onder andere: http://www.beperkthoudbaar.info/ en http://www.deadline.nl/news/Echt+sexy:
+aanklacht+tegen+MTV-cultuurXNoot4Seks onder je 25e – Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland
anno 2005. Rutgers Nisso Groep/Soa Aids Nederland.XNoot5Looije et al, Gedwongen seks als groepsactiviteit: een dossierstudie naar
groepszedendelicten, In: Tijdschrift voor seksuologie (2004) 28, 183–196.XNoot6Minder allochtone tienermoeders, CBS, 4 september 2006.XNoot1Heft in eigen hand, Fiom, JSO en Stade Advies.XNoot2http://www.rng.nlXNoot1Report of the APA Task Force on the Sexualization of Girls, American Psychological
Association. Washington, 2007.XNoot2Tienerseks; vormen van instrumentele seks onder tieners, Graaf, H. de,
et al, Rutgers Nisso Groep, Utrecht, april 2007.XNoot1Activiteiten en ontwikkelingen in 2006–2007, Rutgers Nisso Groep,
kenniscentrum seksualiteit.XNoot2Mediawijsheid is een term die de Raad voor Cultuur in 2005 introduceerde.
Hiermee wordt verwezen naar het geheel van kennis, vaardigheden en houding
waar burgers (en instellingen) over moeten beschikken om bewust, kritisch
en actief te kunnen participeren in de gemedialiseerde wereld.XNoot3Zelfregulering audiovisuele media (bescherming jeugdigen), TK 2005–2006,
29 326.XNoot4Van Berlo et al, Achtergronden van tienerzwangerschappen, 2005.XNoot1Global monitoring report 2007 Millennium Development Goals, Confronting
the challenges of gender equality and fragile states, IMF and the World Bank,
2007.XNoot1TK 2006–2007, 30 420 nrs. 41 en 46.XNoot1TK 2006–2007, 30 420, nr. 47.XNoot2De twaalf terreinen zijn a) vrouwen en armoede; b) onderwijs en opleiding
van vrouwen; c) vrouwen en gezondheid; d) geweld tegen vrouwen; e) vrouwen
en gewapende conflicten; f) vrouwen en de economie; g) zeggenschap en besluitvorming;
h) institutionele mechanismen voor positieverbetering van de vrouw; i) mensenrechten
van vrouwen; j) vrouwen en de media; k) vrouwen en het milieu; l) meisjes.XNoot31) In 2015 zijn extreme armoede en honger uitgebannen; 2) In 2015 gaan
alle jongens en meisjes naar school; 3) In 2015 hebben mannen en vrouwen dezelfde
rechten; 4) In 2015 is de kindersterfte sterk afgenomen; 5) In 2015 sterven
er minder vrouwen door zwangerschap; 6) In 2015 is de verspreiding van ziektes
als Aids en malaria gestopt; 7) In 2015 leven meer mensen in een duurzaam
leefmilieu; 8) In 2015 is er meer eerlijke handel, schuldenverlichting en
hulp.XNoot4Zie verder onder 4.2 t/m 4.4.XNoot1TK 2006–2007, 30 800 V, nr. 86.XNoot1European Commission, «Roadmap for equality between women and men,
2006– 2010».XNoot1Uitgangspunten daarbij zijn: a) Het maximaliseren van de Nederlandse meerwaarde;
b) Meer politieke wil en inzet van donoren en overheden; c) Niet alleen, maar
samen; d) Efficiënt gebruik van middelen; en e) De rechten en kansen
van vrouwen gaan iedereen aan.XNoot1Schatting van UNESCO.XNoot2In de OESO regio is het gemiddeld 24%: in ontwikkelingslanden gemiddeld
16%, waarbij de regio Midden-Oosten en Noord-Afrika het laagst scoort
met 8%. In diverse Arabische landen bekleedt geen enkele vrouw een
parlementszetel. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30420-50.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl