Financiële verantwoording over het jaar 1998; Rapport bij de financiële verantwoording 1998 van het Ministerie van Defensie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26541, nr. 38

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

06-07-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26541 nr. 38

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud SAMENVATTING InleidingIJkpunten financieel beheerToelichting tekortkomingen financieel beheer InleidingKwaliteit financieel beheerMaterieelbeheerAdministratieve organisatieFinanciële functieAutomatiseringAndere aandachtspunten KengetallenBezwaaronderzoeken Koninklijke LandmachtDefensie Interservice CommandoReactie van de minister op beide bezwaaronderzoekenFinanciële verantwoording1 INLEIDING2 FINANCIEEL BEHEER 2.1 Inleiding 2.1.1 IJkpunten financieel beheer2.1.2 Tekortkomingen2.2 Kwaliteit van het financieel beheer 2.2.1 Inleiding2.2.2 Verbetering financieel beheer Defensie2.2.3 Gesignaleerde tekortkomingen2.2.4 Financieel beheer DGW&T2.2.5 ConclusieBevindingen financieel beheer 2.3 MaterieelbeheerBevindingen materieelbeheer 2.4 Accountantscontrole 2.4.1 Accountantscontrole financiële verantwoordingOordeel inzake accountantscontrole financiële verantwoording 2.4.2 Accountantscontrole financieel beheer2.5 Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO 2.5.1 Inleiding2.5.2 Beschrijving administratieve organisatie2.5.3 Onderhoudsorganisatie2.5.4 ConclusieOordeel beschrijving en onderhoudsorganisatie administratieve
organisatie 2.5.5 Reactie minister2.6 Financiële functie 2.6.1 Inleiding2.6.2 BevindingenBevindingen financiële functie 2.7 Automatisering 2.7.1 Inleiding2.7.2 Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst 1994 2.7.2.1 Inleiding2.7.2.2 Bevindingen2.7.2.3 ConclusieOordeel VIR 2.7.2.4 Reactie minister2.7.3 Geautomatiseerde systemen 2.7.3.1 Inleiding2.7.3.2 Bevindingen automatisering Defensie2.7.3.3 ConclusieBevindingen geautomatiseerde systemen 2.8 Informatievoorziening via kengetallen 2.8.1 Inleiding2.8.2 Bevindingen2.8.3 ConclusieOordeel Kengetallen Reactie minister2.9 Conclusies over het financieel beheer3 BEZWAARONDERZOEK 3.1 Inleiding3.2 Koninklijke Landmacht3.3 Defensie Interservice Commando3.4 Specifieke problemen3.5 Reactie minister4 FINANCËLE VERANTWOORDING 4.1 RekeningOverzicht 1 Bedragen van de rekening 1998, Ministerie
van Defensie (x f 1 miljoen) 4.2 Toelichting bij de rekening4.3 Saldibalans met toelichtingOverzicht 2 Bedragen van de saldibalans per 31 december
1998, Ministerie van Defensie (bedragen x f 1 miljoen) 4.4 Financiële verantwoording agentschap Dienst Gebouwen
Werken en Terreinen4.5 Financiële verantwoording agentschap Defensie
Telematica Organisatie4.6 Oordeel over de financiële verantwoordingBIJLAGE OVERZICHT GECONSTATEERDE TEKORTKOMINGEN 1998 (BEDRAGEN x 1
MILJOEN)
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26541Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 541Financiële verantwoordingen over het jaar 1998nr. 38RAPPORT BIJ DE FINANCIËLE VERANTWOORDING 1998 VAN HET MINISTERIE
VAN DEFENSIE Inhoud  Samenvatting2   1Inleiding8   2Financieel
beheer92.1Inleiding9 2.1.1IJkpunten
financieel beheer9 2.1.2Tekortkomingen10 2.2Kwaliteit
van het financieel beheer11 2.2.1Inleiding11 2.2.2Verbetering
financieel beheer Defensie11 2.2.3Gesignaleerde tekortkomingen122.2.4Financieel beheer DGW&T12 2.2.5Conclusie132.3Materieelbeheer13 2.4Accountantscontrole142.4.1Accountantscontrole financiële verantwoording142.4.2Accountantscontrole financieel beheer14 2.5Beschrijving
en onderhoudsorganisatie AO14 2.5.1Inleiding14 2.5.2Beschrijving
administratieve organisatie15 2.5.3Onderhoudsorganisatie152.5.4Conclusie16 2.5.5Reactie minister162.6Financiële functie16 2.6.1Inleiding162.6.2Bevindingen16 2.7Automatisering182.7.1Inleiding18 2.7.2Voorschrift Informatiebeveiliging
Rijksdienst 199418 2.7.3Geautomatiseerde systemen192.8Informatievoorziening via kengetallen20 2.8.1Inleiding202.8.2Bevindingen21 2.8.3Conclusie22 2.9Conclusies
over het financieel beheer22    3Bezwaaronderzoek233.1Inleiding23 3.2Koninklijke Landmacht233.3Defensie Interservice Commando24 3.4Specifieke
problemen24 3.5Reactie minister25    4Financiële
verantwoording254.1Rekening25 4.2Toelichting
bij de rekening26 4.3Saldibalans met toelichting264.4Financiële verantwoording agentschap Dienst Gebouwen Werken
en Terreinen27 4.5Financiële verantwoording agentschap
Defensie Telematica Organisatie27 4.6Oordeel over de financiële
verantwoording27     Bijlage29SAMENVATTING InleidingDit rapport bevat de belangrijkste resultaten van het rechtmatigheidsonderzoek
over 1998, dat de Rekenkamer heeft uitgevoerd bij het Ministerie van Defensie.
De Rekenkamer heeft onderdelen van dit onderzoek voor commentaar aan de minister
van Defensie voorgelegd. Zijn reactie is in dit rapport verwerkt.Het Ministerie van Defensie is te typeren als een ministerie met veel
transactie-uitgaven. Het uitgaventotaal voor het begrotingsjaar 1998 bedroeg
f 14,0 miljard; dit betrof met name personeelsuitgaven (circa f 8,0
miljard), materiële uitgaven (circa f 3,6 miljard) en uitgaven voor
aanschaf en onderhoud van militair materieel (circa f 2,4 miljard). Personeelsbeheer,
contractbeheer en materieel beheer zijn voor het Ministerie van Defensie essentiële
elementen van het financieel beheer.De defensie-organisatie is permanent in beweging. Mede als gevolg van
het project Verbeterd Economisch Beheer, dat is gericht op decentralisatie
van taken en bevoegdheden op financieel economisch gebied, doen zich diverse
organisatorische veranderingen voor die gevolgen hebben voor de administratieve
organisatie en interne controle. Voorts leidt de implementatie van het defensiebrede
verbeterplan financieel beheer («Kwaliteit aan de basis») en de
daarop afgestemde verbeterplannen per beleidsterrein tot veranderingen in
de organisatie. Ook het project Raamwerk Beleid Bedrijfsvoering Defensie 2000
(BBD 2000), dat gericht is op een meer resultaatgerichte bedrijfsvoering,
zal in de toekomst de nodige organisatorische veranderingen met zich meebrengen.
Deze veranderingen vergen maatregelen om de kwaliteit van het financieel beheer
te waarborgen. IJkpunten financieel beheerIn het rechtmatigheidsonderzoek over 1998 zijn bij alle departementen
vier ijkpunten voor het financieel beheer onderzocht. In het Algemeen Gedeelte
van de bundel Rechtmatigheidsonderzoek 1998 worden aan de hand van deze ijkpunten
de ministeries met elkaar vergeleken en wordt een rijksbreed beeld van deze
onderdelen van het financieel beheer opgebouwd. Voor het Ministerie van Defensie
zijn de oordelen op deze vier ijkpunten:– De beschrijving en onderhoudsorganisatie van de administratieve
organisatie. Oordeel: matig;– de accountantscontrole op de financiële verantwoording (onderdeel
van het ijkpunt accountantscontrole). Oordeel: voldoende;– het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR, onderdeel
van het ijkpunt automatisering). Oordeel: matig;– kengetallen (onderdeel van het ijkpunt informatievoorziening).
Oordeel: voldoende.Deze oordelen worden verderop in de tekst toegelicht.Naast deze rijksbreed onderzochte ijkpunten zijn er ook voor het ministerie
specifieke punten onderzocht, die wel van belang zijn voor het beeld van het
financieel beheer bij het Ministerie van Defensie, maar geen rol spelen in
de rijksbrede vergelijking tussen de departementen. Dit waren: kwaliteit van
het financieel beheer, materieelbeheer en financiële functie.De onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten
voor zowel de rijksbrede ijkpunten (de eerste vier) als voor de departementsspecifieke
punten. De tabel laat zien dat zich op twee onderdelen ernstige tekortkomingen
voordeden. Twee van de zeven onderzochte onderdelen gaven geen
aanleiding tot opmerkingen. Op drie punten waren er wel tekortkomingen. De
tekortkomingen worden nader toegelicht. ijkpuntgeen
noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdtekortkomingen geconstateerdernstige
tekortkomingen geconstateerd Kwaliteit financieel beheer  xMaterieelbeheer  x Accountantscontrole financiële
verantwoordingx   Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO x Financiële functie x  Automatisering incl. VIR x Kengetallenx  Toelichting tekortkomingen financieel beheer InleidingDe Rekenkamer vraagt nadrukkelijk aandacht voor de tekortkomingen die
over het begrotingsjaar 1998 zijn geconstateerd. Zij acht het van belang dat
de minister maatregelen neemt om deze tekortkomingen op korte termijn weg
te nemen. Voortduren van de tekortkomingen kan voor de Rekenkamer aanleiding
zijn tot het maken van bezwaar als bedoeld in artikel 55 van de Comptabiliteitswet. Kwaliteit financieel beheerIn haar rapport bij de financiële verantwoording 1997 concludeerde
de Rekenkamer dat het financieel beheer bij het Ministerie van Defensie een
groot aantal ernstige tekortkomingen vertoonde. De Rekenkamer concludeerde
dat het financieel beheer bij het ministerie in 1998 nog ernstige tekortkomingen
vertoonde. Er was nog steeds sprake van een groot aantal, voornamelijk defensiebrede,
tekortkomingen in het financieel beheer, waarvan een aantal al meerdere jaren
bestaat. De Rekenkamer is van mening dat het defensiebrede verbeterplan en
de daarop afgestemde verbeterplannen per beleidsterrein, ondanks enkele kleine
tekortkomingen, kwalitatief een goede basis vormen voor het verbeterproces.
Voorts constateerde de Rekenkamer dat de implementatie van de verbeterplannen,
met uitzondering van de Koninklijke Luchtmacht en de Koninklijke Marechaussee,
grotendeels conform de planning verliep. Het departement verzet inmiddels
veel werk om de kwaliteit van het financieel beheer te verbeteren. Dit heeft
geleid tot een groot aantal verbeteringen in de opzet van het financieel beheer.
Omdat deze verbeteringen met name in de laatste maanden van 1998 of de eerste
maanden van 1999 zijn gerealiseerd heeft dit nog slechts in beperkte mate
kunnen leiden tot verbeteringen in de werking van het financieel beheer over
1998.Ondanks de conclusie dat het financieel beheer bij het ministerie nog
ernstige tekortkomingen vertoonde, ziet de Rekenkamer voor het jaar 1999 af
van een bezwaaronderzoek. Dit is enerzijds het gevolg van het feit dat de
minister in zijn antwoord op de in 1998 uitgevoerde bezwaaronderzoeken aangeeft
de kwaliteit van het financieel beheer en de voortgang van de lopende verbeterprogramma's
als onderdeel van een strakke monitoring persoonlijk te volgen en anderzijds
het gevolg van de in opzet bereikte verbeteringen in het financieel beheer,
die in 1999 zouden moeten leiden tot verbeteringen in de werking
van het financieel beheer. In het rechtmatigheidsonderzoek over 1999 zal de
Rekenkamer overigens wel onderzoek doen naar de gerealiseerde verbeteringen
bij onderdelen waar zij reeds bezwaaronderzoeken heeft uitgevoerd (Dienst
Gebouwen Werken en Terreinen, Koninklijke Landmacht en het Defensie Interservice
Commando). Gezien de strakke monitoring van de voortgang van de verbeterprogramma's
verwacht de Rekenkamer in 1999 bij alle onderdelen van het ministerie relevante
vooruitgang in zowel de opzet als de werking van het financieel beheer. MaterieelbeheerDe Rekenkamer concludeerde dat het materieelbeheer bij het Ministerie
van Defensie nog ernstige tekortkomingen vertoont.Voor het begrotingsjaar 1998 was er bij het ministerie sprake van een
onordelijk materieelbeheer. Dit werd enerzijds veroorzaakt door onduidelijkheden
over de definiëring van de begrippen «centrale voorraden»
en «inventaris-goederen» en onduidelijkheid over de verantwoordelijkheden.
Anderzijds is er sprake van tekortkomingen in de uitvoering van inventarisaties,
de interne controle en het gebruik van processen-verbaal van overdracht bij
functiewisseling. Inmiddels heeft een werkgroep aanbevelingen gedaan ter verbetering.
Deze tekortkomingen bestaan reeds meerdere jaren en zijn meermaals door de
Rekenkamer gerapporteerd. Gezien het grote belang van een ordelijk materieelbeheer
voor het operationele proces beval de Rekenkamer aan deze aanbevelingen en
de in de verbeterplannen opgenomen verbetermaatregelen met hoge prioriteit
te implementeren. In haar rechtmatigheidsonderzoek over 1999 zal de Rekenkamer
onderzoek verrichten naar de voortgang van het proces en de gevolgen voor
de werking van het materieelbeheer. Administratieve organisatieEen actuele beschrijving van de administratieve organisatie is een belangrijk
instrument voor de sturing, beheersing en controle van de beheersprocessen
rondom de financiële zaken en daarnaast ook voor processen op andere
terreinen, zoals het materieel- en het personeelsbeheer. Als waarborg voor
de volledigheid en actualiteit van de beschrijving van de administratieve
organisatie is een goede onderhoudsorganisatie onontbeerlijk. Het Ministerie
van Defensie beschikt over een beschrijving van de administratieve organisatie,
maar deze voldoet veelal niet aan de normen van de Rekenkamer. De geconstateerde
tekortkomingen hebben voornamelijk betrekking op het feit dat de beschrijvingen
niet altijd actueel zijn en er centraal geen inzicht bestaat in de mate waarin
de beschrijvingen een sluitend geheel vormen. Wel constateerde de Rekenkamer
dat het departement veel werk verzet om tot een adequate administratieve organisatie
te komen. Ook de opzet van de onderhoudsorganisatie voldeed op een aantal
punten niet aan haar normen. De Rekenkamer acht het vooral van belang dat
op korte termijn adequate decentrale regelgeving wordt uitgevaardigd.Ook bij de werking van de onderhoudsorganisatie constateerde de Rekenkamer
dat er nog tekortkomingen bestaan.De minister antwoordde dat in de geactualiseerde verbeterplannen acties
zijn opgenomen om de beschrijvingen van de administratieve organisatie te
actualiseren. Voorts gaf de minister aan dat bij de Kmar binnenkort een voorstel
wordt gedaan dat het gemis van een beheersorganisatie moet ondervangen. Voorts
gaf de minister aan dat de DGEF zal toetsen of de beschrijvingen van de administratieve
organisatie een sluitend geheel vormen. Financiële functieIn de opzet van de financiële functie constateerde de Rekenkamer
geen noemenswaardige tekortkomingen, maar in de werking wel. Reeds meerdere
jaren constateerde de Rekenkamer dat het ministerie onvoldoende toezicht uitoefent
op het financieel beheer, het onvoldoende invulling geeft aan de opzet en/of
werking van de interne controlefunctie en dat er op decentraal niveau een
beperkte kennis aanwezig is van het financieel beheer. Uit het verkennende
onderzoek en uit de accountantscontrole bleken deze tekortkomingen ten aanzien
van de financiële functie ook in 1998 nog bij meerdere organisatie-onderdelen
te bestaan. Tevens constateerde de Rekenkamer tekortkomingen in het personeelsbeheer.
Dit betreft het niet tijdig en niet juist journaliseren van salarismutaties
vanwege problemen met het geautomatiseerde systeem en het niet of onvoldoende
uitvoeren van aanwezigheidscontroles. Ook vertoonde het financieel beheer
inzake langdurig ziek militair personeel tekortkomingen.Tenslotte constateerde de Rekenkamer dat met name bij de Koninklijke Luchtmacht
nog onvoldoende aandacht werd besteed aan de actualiteit en volledigheid van
verplichtingen, alsmede aan de analyse van tussen-, derden- en controlerekeningen.
Ook bij de afwikkeling van de FMS-voorschotten werd weinig voortgang geboekt.Mede door de gesignaleerde (defensiebrede) tekortkomingen is op basis
van de uitgevoerde accountantscontrole wederom een zeer groot aantal correctieboekingen
in de financiële verantwoording gemaakt. Dit kan negatieve gevolgen hebben
voor de volgend jaar te realiseren verdere versnelling van de verantwoordingsprocedure. AutomatiseringVoor dit ijkpunt zijn verschillende onderdelen onderzocht. Ten aanzien
van het begrotingsadministratiesysteem zijn geen noemenswaardige tekortkomingen
geconstateerd. Op drie andere onderdelen zijn er wel tekortkomingen. Deze
betreffen het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst 1994 (VIR), de
personeelsinformatiesystemen en de voorraadsystemen. Voorts constateerde de
Rekenkamer tekortkomingen in de verwerkingsorganisatie van het agentschap
Defensie Telematica Organisatie.Op grond van het VIR moeten alle ministeries een beveiligingsplan en informatiebeveiligingsmaatregelen
hebben. Per 1 januari 1997 diende aan dit voorschrift te zijn voldaan. Het
Ministerie van Defensie voldoet nog niet aan het VIR.De voortgang in 1998 bij de implementatie van het VIR, met name voor wat
betreft de afhankelijkheids- en kwetsbaarheidsanalyses en de implementatie
van beveiligingsmaatregelen, was gering. Naar verwachting zal het ministerie
op 1 januari 2000 slechts voor de vitale systemen beschikken over (nog niet
geïmplementeerde) informatiebeveiligingsplannen. Een algehele planning
om volledig aan het VIR te voldoen ontbreekt op dit moment nog.De minister antwoordde inmiddels een beveiligingsarchitectuur tot stand
te hebben gebracht en te beschikken over een geautomatiseerde tool voor de
uitvoering van A&K-analyses. Voorts gaf de minister aan ernaar te streven
om op 1 januari 2000 ook de systemen met een cruciaal maatschappelijk belang
aan het VIR te laten voldoen.De personeelsinformatiesystemen vertoonden tekortkomingen door niet tijdige
mutatiestelling van overplaatsingen, waardoor een verkeerde begrotingsbelasting
optreedt. Bij de voorraadsystemen stelde de Rekenkamer vast dat zich nog problemen
voordeden voor wat betreft onduidelijkheden in de definiëring
van de begrippen «centrale voorraden» en «inventaris-goederen».
Hierdoor is de in de systemen vastgelegde informatie niet uniform.Ondanks een positief oordeel voor de aspecten opzet en bestaan van het
stelsel van maatregelen van interne controle en beveiliging bij de DTO kon
de Rekenkamer zich geen oordeel vormen over de werking, doordat de (verbijzonderde)
interne controle in 1998 onvoldoende invulling heeft gekregen. Voorts bestaan
er problemen bij de inrichting van de IT-beheersprocessen en de implementatie
van de verschillende bedrijfssystemen bij DTO-vestigingen. Andere aandachtspunten KengetallenDe Rekenkamer stelde vast dat het gebruik van ramingskengetallen in de
begroting en verantwoording van 1998 nagenoeg gelijk is gebleven aan dat van
1997. De Rekenkamer nam verder een positieve tendens waar ten aanzien van
de totale verantwoording met als uitgangspunt het Beleid Bedrijfsvoering Defensie
2000. De Rekenkamer constateerde dat er aan alle eisen die aan een artikelsgewijze
toelichting worden gesteld, is voldaan.De minister zegde toe om de invoering van kengetallen voor de gereedheid
van de krijgsmacht te versnellen. De doelstellingenfase moet in september
1999 zijn afgerond en de kengetallenfase in september 2000.De minister schreef in zijn reactie dat het project op dit moment nog
volgens plan verloopt. Bezwaaronderzoeken Koninklijke LandmachtBij de KL is veel werk verzet om te komen tot een verbetering van het
financieel beheer. Het opstellen van een verbeterplan is laat gestart. De
uitvoering van de activiteiten die in het plan staan genoemd liggen echter
wel op schema. Voorts begint de verbeteroperatie haar eerste vruchten met
betrekking tot de werking van het financieel beheer af te werpen. De Rekenkamer
maakt dan ook geen bezwaar tegen het gevoerde financieel beheer bij de KL.Bij de KL is de personele vulling – zowel in kwantitatieve als in
kwalitatieve zin – onvoldoende voor wat betreft de financiële functies.
Mede uit het oogpunt van een blijvende verbetering van het financieel beheer
is het noodzakelijk dat binnen alle ressorts/resultaatverantwoordelijke eenheden
aandacht wordt geschonken aan een goede personele bezetting op het financieel-economisch
terrein (inclusief de BEAU-eenheden). Voorts is het voor een blijvende verbetering
van het financieel beheer noodzakelijk dat adequate plannen voor het in de
toekomst te plegen onderhoud van de administratieve organisatie worden ontwikkeld. Defensie Interservice CommandoBij DICO is veel werk verzet om te komen tot een verbetering van het financieel
beheer. De Rekenkamer concludeert dat het verbeterplan weliswaar moeizaam
en laat tot stand kwam, maar wel voldoet aan alle door haar gestelde criteria
en derhalve een goede basis vormt voor de aansturing en monitoring van het
verbeterproces. Tevens verwacht de Rekenkamer dat bij volledige implementatie
van de in het verbeterprogramma voorziene actiepunten een voldoende structurele
verbetering van het financieel beheer bij het DICO wordt bereikt. De Rekenkamer concludeerde dat de realisatie van de hoofdaandachtspunten
langzamer verloopt dan gepland en dat zich ook bij de (sneller dan gepland
verlopende) uitvoeringsaandachtspunten nog enkele relevante problemen voordoen.
Het betreft:– de beschrijving van de administratieve organisatie conform het
Defensiebeleid;– de registratie van materieel (inclusief de formalisering van de
overdracht door de krijgsmachtdelen en de opheffing van tekortkomingen in
de geautomatiseerde systemen);– de nakoming van afspraken met de krijgsmachtdelen over de inzet
van uitgeleend personeel.In meer algemene zin concludeerde de Rekenkamer dat in het reorganisatieproces
dat heeft geleid tot de oprichting van het DICO onvoldoende aandacht is besteed
aan de randvoorwaarden voor een kwalitatief goed financieel beheer. Hiervoor
vraagt zij dan ook defensiebreed speciale aandacht.Ondanks bovenstaande tekortkomingen concludeerde de Rekenkamer dat bij
de implementatie van de verbetermaatregelen door DICO in opzet belangrijke
verbeteringen zijn bereikt. Voorts concludeerde de Rekenkamer op basis van
haar aanvullend onderzoek dat de verbeteroperatie ook haar eerste vruchten
met betrekking tot de werking van het financieel beheer af begint te werpen.
Op grond van deze positieve ontwikkeling en het vertrouwen dat de Rekenkamer
heeft in het vervolg van het verbeterproces maakt zij dan ook geen bezwaar
tegen het gevoerde financieel beheer bij DICO. Reactie van de minister op beide bezwaaronderzoekenIn reactie op de beide bezwaaronderzoeken en de gesignaleerde specifieke
problemen antwoordde de minister dat het ministerie, ondanks een nagenoeg
continu proces van reorganisaties sinds 1991, al enige tijd grote inspanning
levert om het financieel beheer op orde te brengen c.q. te houden. Dit heeft
een hoge prioriteit, hetgeen blijkt uit ondermeer het opstellen en implementeren
van verbeterplannen alsmede de ondersteuning en sturing ervan, het traject
voor het opvullen van kwantitatieve en kwalitatieve lacunes in de personeelsbezetting,
de opleidingstrajecten voor financieel beheer en het opstellen van een nieuw
handboek financieel beheer.Voorts onderschreef de minister het feit dat het departement bij reorganisaties
een vergroot risico loopt met betrekking tot het financieel beheer. De minister
zegde dan ook aanvullende regelgeving toe om de risico's tot een minimum te
beperken en zo de kwaliteit van het financieel beheer bij reorganisaties te
waarborgen.Met betrekking tot het personeelsbeleid antwoordde de minister dat het
departement gestart is met een aangepaste FEZ-opleiding. Een projectteam zal
een raamwerk opstellen met noodzakelijke cursussen en dit nader uitwerken.
Vanaf begin 2000 zullen voor het totale financieel-economische functiegebied
toereikende cursussen worden gegeven. Tevens is gestart met een traineeproject
waarbij personeel op MBO en HBO niveau wordt geworven om het totale bestand
aan financieel economisch geschoold personeel op peil te houden.Ten slotte antwoordde de minister maatregelen te hebben genomen om het
continue verbeterproces financieel beheer verder vorm en inhoud te geven.
Zo zijn de beleidsterreinen nu verplicht om na het verschijnen van AD-rapportages
verbeterplannen op te stellen. Tevens is voorzien in een strakke
voortgangs- en kwaliteitsbewaking op het niveau van de minister, het Audit
Committee en de Directeur-generaal Economie en Financiën. Financiële verantwoordingDe Rekenkamer stelde vast dat de departementale accountantscontrole voldoende
basis vormt voor haar oordeelsvorming over de financiële verantwoording.
Haar oordelen zijn dan ook mede op basis van de AD-rapportage tot stand gekomen.De Rekenkamer komt tot het volgende oordeel over de financiële verantwoording
1998 van het Ministerie van Defensie. In 99,1% van de aangegane verplichtingen,
99,4% van de uitgaven en 99,8% van de ontvangsten trof de Rekenkamer geen
belangrijke fouten of onzekerheden aan. De verantwoording is een deugdelijke
weergave van de uitkomsten van het financieel beheer en is opgesteld volgens
de voorschriften, met uitzondering van:– een bedrag van f 1,4 miljoen aan verplichtingen, f 25,2
miljoen aan uitgaven, f 0,1 miljoen aan ontvangsten en f 0,14 miljoen
in de saldibalans dat onvolledig was;– een bedrag van f 3,3 miljoen aan verplichtingen en f 0,3
miljoen aan ontvangsten dat op een verkeerd artikel is geboekt;– een bedrag van f 1,4 miljoen in de saldibalans waarvan de
deugdelijke weergave onzeker is door tekortkomingen in de administratieve
organisatie.De financiële verantwoordingen van de agentschappen Dienst Gebouwen
Werken en Terreinen en de Defensie Telematica Organisatie voldoen aan de eisen. 1 INLEIDINGHet Ministerie van Defensie is te typeren als een ministerie met veel
transactie-uitgaven. Het uitgaventotaal voor 1998 bedroeg f 14,0 miljard;
dit betrof met name personeelsuitgaven (circa f 8,0 miljard), materiële
uitgaven (circa f 3,6 miljard) en uitgaven voor aanschaf en onderhoud
van militair materieel (circa f 2,4 miljard). Personeelsbeheer, contractbeheer
en materieel beheer zijn essentiële elementen van het financieel beheer.De defensie-organisatie is permanent in beweging. Mede als gevolg van
het project Verbeterd Economisch Beheer, dat gericht is op decentralisatie
van taken en bevoegdheden op financieel economisch gebied, doen zich diverse
organisatorische veranderingen voor die gevolgen hebben voor de administratieve
organisatie en interne controle. Voorts leidt de implementatie van het defensiebrede
verbeterplan financieel beheer («Kwaliteit aan de basis») en de
daarop afgestemde verbeterplannen per beleidsterrein tot veranderingen in
de organisatie. Ook het project Raamwerk Beleid Bedrijfsvoering Defensie 2000
(BBD 2000), dat gericht is op een meer resultaatgerichte bedrijfsvoering,
zal in de toekomst de nodige organisatorische veranderingen met zich meebrengen.
Deze veranderingen vergen maatregelen om de kwaliteit van het financieel beheer
te waarborgen.In het kader van het meer bedrijfsmatig afleggen van verantwoording geven
de begroting en verantwoording over 1998 de structuur van de defensie-organisatie
weer; de zogenaamde kanteling van de begroting. Voorts zijn de bedrijfsvoeringsbudgetten
op één artikel personeel en materieel per groep van resultaatverantwoordelijke
eenheden geraamd. Dit vloeit voort uit het beginsel dat de resultaatverantwoordelijke
eenheden de beschikking krijgen over integrale bedrijfsvoeringsbudgetten voor personele en materiële uitgaven, die gerelateerd zijn aan
de operationele en ondersteunende activiteiten.Het ministerie heeft twee agentschappen, te weten het per 1 januari 1996
opgerichte agentschap Dienst Gebouwen Werken en Terreinen (DGW&T) en de
per 1 september 1997 opgerichte Defensie Telematica Organisatie (DTO). De
DTO heeft vanaf 1 januari 1998 de agentschapsstatus; hierin zijn organisatieonderdelen
van het ministerie ondergebracht, waaronder het reeds langer bestaande agentschap
Duyverman Computer Centrum.De Rekenkamer heeft bij het ministerie twee bezwaaronderzoeken naar de
kwaliteit van het financieel beheer uitgevoerd, te weten bij de Koninklijke
Landmacht (KL) en bij het Defensie Interservice Commando (DICO). Voorts heeft
zij aandacht geschonken aan de implementatie van het defensiebrede verbeterplan,
het materieelbeheer en aan de rijksbrede ijkpunten financieel beheer.De Rekenkamer zal in juni 1999 in het algemeen deel van de Bundel Rechtmatigheidsonderzoek
1998 rijksbreed rapporteren over de onderzoeken naar de stand van zaken met
betrekking tot de beschrijving van de administratieve organisatie, de stand
van zaken met betrekking tot de beheersing van de automatisering en de naleving
van het VIR en de kwaliteit van kengetallen in de begroting. Tevens zullen
in de bundel de samenvattingen uit de departementale rapporten bij de financiële
verantwoording opgenomen worden.De Rekenkamer heeft tevens aandacht geschonken aan de voorbereiding van
de invoering van de euro. Over de uitkomsten van het laatste onderzoek wordt
gerapporteerd in het Algemeen gedeelte van de Bundel Rechtmatigheidsonderzoek
1998.Dit rapport bestaat uit 4 hoofdstukken. Hoofdstuk 2 betreft het financieel
beheer. In hoofdstuk 3 doet de Rekenkamer verslag van de twee uitgevoerde
bezwaaronderzoeken. In hoofdstuk 4 rapporteert de Rekenkamer over het onderzoek
naar de financiële verantwoording over 1998 van het Ministerie van Defensie.
Het rapport sluit af met de bijlage inzake de over 1998 geconstateerde tekortkomingen. 2 FINANCIEEL BEHEER 2.1 Inleiding 2.1.1 IJkpunten financieel beheerDe Rekenkamer heeft de afgelopen jaren deeloordelen gegeven over onderdelen
van het financieel beheer bij de ministeries. Uiteindelijk wil zij in 2002
een volledig onderbouwd oordeel over het financieel beheer geven, zowel per
departement als voor de gehele rijksoverheid. Voor de beoordeling van het
financieel beheer van een departement heeft de Rekenkamer twaalf «ijkpunten»
geïdentificeerd.De afzonderlijke ijkpunten worden in fasen in het rechtmatigheidsonderzoek
ingevoegd. In de eerste fase wordt verkennend onderzoek uitgevoerd, dat nog
niet tot een oordeel leidt, maar wel kan leiden tot signalering van tekortkomingen.
In de tweede fase wordt verdiepend onderzoek uitgevoerd en in de derde fase
consoliderend onderzoek. Deze beide laatste onderzoeken leiden wel tot een
oordeel (onvoldoende, matig of voldoende). Het onderzoek naar de ijkpunten is gebaseerd op eigen onderzoeksbevindingen
van de Rekenkamer en op bevindingen van de departementale accountantsdiensten.In het rechtmatigheidsonderzoek over 1998 zijn vier van de twaalf ijkpunten
rijksbreed verdiepend of consoliderend onderzocht. Op basis van deze vier
ijkpunten wordt de stand van zaken bij de verschillende departementen vergeleken.
Dit zijn:– de beschrijving en onderhoudsorganisatie van de administratieve
organisatie;– de accountantscontrole op de financiële verantwoording (onderdeel
van het ijkpunt accountantscontrole);– het VIR (onderdeel van het ijkpunt automatisering);– kengetallen (onderdeel van het ijkpunt informatievoorziening).Voor twee ijkpunten of onderdelen daarvan is verkennend onderzoek uitgevoerd.
Dit zijn:– financiële functie;– automatisering (behalve het VIR).Naast de rijksbreed onderzochte ijkpunten kunnen er per departement nog
andere ijkpunten of specifieke aandachtspunten aan de orde komen. Deze tellen
mee voor het beeld over het financieel beheer bij dat departement. Ook hier
vinden we het onderscheid tussen verkennend, verdiepend en consoliderend onderzoek. 2.1.2 TekortkomingenVoor het signaleren van tekortkomingen op basis van verkennend onderzoek
gebruikt de Rekenkamer drie categorieën. Dit zijn:– Geen noemenswaardige tekortkomingen. Dit betekent dat uit het
onderzoek geen tekortkomingen zijn gebleken die de tolerantiegrenzen van de
Rekenkamer overschrijden, maar laat de mogelijkheid open dat verdiepend onderzoek
wel tekortkomingen aan het licht zou kunnen brengen.– Tekortkomingen. Dit betekent dat uit het onderzoek tekortkomingen
zijn gebleken die de tolerantiegrenzen van de Rekenkamer overschrijden.– Ernstige tekortkomingen. Hiervan spreekt de Rekenkamer in de volgende
situaties: uit het onderzoek zijn tekortkomingen gebleken, die– kunnen leiden of hebben geleid tot disfunctioneren van het financieel
beheer voor het ijkpunt;– betrekking hebben op kritische processen;– wijd verbreid zijn binnen het ministerie;– tot aanzienlijke risico's voor de rechtmatigheid van zeer grote
bedragen kunnen leiden of al hebben geleid;– of die voor de Rekenkamer aanleiding zijn geweest om bezwaaronderzoek
in te stellen of bezwaar te maken.Deze drie kwalificaties staan in relatie tot de oordelen die het verdiepend/consoliderend
onderzoek oplevert:– geen noemenswaardige tekortkomingen – voldoende: het financieel
beheer voor het ijkpunt voldoet geheel of nagenoeg geheel aan de daaraan gestelde
eisen;– tekortkomingen – matig;– ernstige tekortkomingen – onvoldoende. 2.2 Kwaliteit van het financieel beheer 2.2.1 InleidingIn haar rapport bij de financiële verantwoording over 1997 concludeerde
de Rekenkamer dat het financieel beheer bij het Ministerie van Defensie een
verdere verslechtering liet zien. Dit resulteerde in een groot aantal ernstige1 tekortkomingen in de kwaliteit van het financieel beheer.
Voorts concludeerde de Rekenkamer in het RFV 1997 dat de toezeggingen voor
in 1997 te realiseren verbeteringen niet allemaal waren nagekomen.De minister antwoordde dat de teruggang van het financieel beheer hem
eveneens zorgen baarde. De minister gaf tevens aan dat binnen het ministerie
inmiddels is besloten tot een meer structurele aanpak van de verbetering van
de kwaliteit van het financieel beheer door middel van een centraal aangestuurd
verbeterplan en een verbeterplan per beleidsterrein.Ondanks deze toezegging van de minister kondigde de Rekenkamer in het
RFV 1997 aan om vanwege de ernst van de tekortkomingen bij de KL en het DICO
in 1998 een bezwaaronderzoek uit te voeren (zie hoofdstuk 3). Voorts heeft
de Rekenkamer in het rechtmatigheidsonderzoek over 1998 onderzocht in hoeverre
de toegezegde maatregelen bij de overige defensieonderdelen zijn geïmplementeerd
(zie paragraaf 2.2.2) en in hoeverre de getroffen maatregelen tot verbetering
van de werking van het financieel beheer hebben geleid (zie punt 2.2.3 en
hoofdstuk 3). Voorts is de Rekenkamer, in vervolg op het vorig jaar uitgevoerde
bezwaaronderzoek, nagegaan in hoeverre het financieel beheer bij de Dienst
Gebouwen Werken & Terreinen structureel verbeterd is (zie punt 2.2.4).
Punt 2.2.5 bevat de conclusie. 2.2.2 Verbetering financieel beheer DefensieDe Rekenkamer constateerde dat het ministerie naast het defensiebrede
verbeterplan financieel beheer «Kwaliteit aan de basis» tevens
een daarop afgestemd verbeterplan per beleidsterrein heeft opgesteld.De Rekenkamer is van mening dat deze verbeterplannen, ondanks enkele kleine
tekortkomingen, kwalitatief een goede basis vormen voor het verbeterproces.
Voorts constateerde de Rekenkamer dat de implementatie van de verbetermaatregelen
grotendeels conform de planning verliep. Met name bij de Koninklijke Luchtmacht
(Klu) en de Koninklijke Marechaussee (Kmar) werden echter een aantal geplande
realisatiedata niet gerealiseerd. Voorts constateerde de Rekenkamer dat een
groot deel van de verbeterpunten pas eind 1998 en in het eerste kwartaal van
1999 zijn gerealiseerd. Tevens constateerde de Rekenkamer dat de realisatiedata
van de nog te implementeren verbetermaatregelen doorlopen tot medio 1999 en
soms zelfs eind 1999. Hierdoor bestaan er nog nadrukkelijk risico's voor de
kwaliteit van het financieel beheer in 1999.Met het oog op de implementatie van het Beleid Bedrijfsvoering Defensie
2000 is een ordelijk financieel en materieelbeheer een noodzakelijke voorwaarde.
De Rekenkamer is dan ook van mening dat de monitoring van de voortgang en
kwaliteit van de implementatie van de verbetermaatregelen in 1999 een hoge
prioriteit verdient. Het effect van elk verbeterplan is namelijk geheel afhankelijk
van de kwaliteit van de realisatie.In zijn antwoord op de uitgevoerde bezwaaronderzoeken gaf de minister
aan maatregelen te hebben genomen om het continue verbeterproces financieel
beheer verder vorm en inhoud te geven. Daarbij is voorzien in een
strakke voortgangs- en kwaliteitsbewaking op het niveau van de minister, het
Audit Committee en de Directeur-generaal Economie en Financiën (DGEF). 2.2.3 Gesignaleerde tekortkomingenDe Rekenkamer constateerde in 1998 nog een groot aantal defensiebrede
tekortkomingen in het financieel beheer, die reeds meerdere jaren bestaan.
Dit betreft het materieelbeheer (paragraaf 2.3), de beschrijving en onderhoudsorganisatie
van de administratieve organisatie (paragraaf 2.5), de financiële
functie (paragraaf 2.6) en de automatisering (paragraaf 2.7). Daarnaast
bestaan er nog een aantal tekortkomingen die een meer specifiek karakter hebben,
die in deze paragraaf nader worden uitgewerkt.De Rekenkamer constateerde dat het verwervingsproces met name bij de Kmar
nog tekortkomingen vertoonde. Zo zijn de verantwoordelijkheden niet duidelijk
afgebakend en voldoen de verwervingsdossiers niet aan de daaraan te stellen
eisen doordat offertes en stukken inzake voorafgaand toezicht ontbreken. Voorts
zijn bestelorders aanwezig zonder dat de afgesproken prijs is aangegeven.
Ook de archivering laat te wensen over. Mede als gevolg van deze tekortkomingen
is de kwaliteit van de betalingsorganisatie bij de Kmar van onvoldoende niveau.Tevens constateerde de Rekenkamer dat bij de financiële verantwoording
van de centrale organisatie een accountantsverklaring met beperking werd afgegeven.
Oorzaak van de beperking is gelegen in het handelen in strijd met de regelgeving
voor europese aanbesteding. Ook bleek de voortgang bij de inrichting van de
administratieve organisatie van de Militaire Inlichtingen Dienst (MID) beperkt.
De Rekenkamer beveelt in dit kader aan om de MID helder te positioneren binnen
de centrale organisatie, de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden duidelijk
te formuleren en de administratieve organisatie te beschrijven.Ten slotte constateerde de Rekenkamer dat de kwaliteit van het financieel
beheer bij de Defensie Telematica Organisatie (DTO) in het eerste jaar van
de fusie onder druk heeft gestaan en op een aantal onderdelen niet op orde
was. De tekortkomingen hebben met name betrekking op het niet tijdig afsluiten
van contracten, onduidelijkheden over de tarieven, het factureerproces en
de ontoereikendheid van administratieve procedures. Voorts kon de accountantsdienst
(AD) niet steunen op het geautomatiseerde systeem. Mede door deze tekortkomingen
kon de accountantscontrole niet op een efficiënte wijze worden uitgevoerd
en zijn zowel door de AD als door DTO aanvullende werkzaamheden verricht. 2.2.4 Financieel beheer DGW&TDe Rekenkamer constateerde dat het financieel beheer bij DGW&T, mede
door de implementatie van verbetermaatregelen uit het Verbeterplan Financieel
Beheer 1997, in belangrijke mate is verbeterd ten opzichte van 1997. Zo zijn
er duidelijke verbeteringen in de administratieve organisatie gerealiseerd
en is zowel de kwaliteit als de kwantiteit van de interne controle toegenomen.
Hierdoor kon de AD in belangrijke mate steunen op de uitgevoerde interne controlewerkzaamheden.Wel vertoont het tijdig afsluiten van contracten, de tijdige facturering
en de analyse van afgeronde projecten nog tekortkomingen die de nodige aandacht
vragen. Met het oog op aangescherpte instellingsvoorwaarden voor agentschappen
beveelt de Rekenkamer aan om de kostenstructuren zodanig in te richten en
transparant te maken, dat inzicht kan worden verkregen in de integrale kosten
per soort dienstverlening. 2.2.5 ConclusieDe Rekenkamer concludeerde dat er in 1998 nog steeds sprake was van een
groot aantal, voornamelijk defensiebrede, tekortkomingen in het financieel
beheer. Een aantal van deze tekortkomingen bestaat al meerdere jaren. Tevens
constateerde de Rekenkamer dat het departement veel werk verzet om de kwaliteit
van het financieel beheer te verbeteren. Dit heeft geleid tot een groot aantal
verbeteringen in de opzet van het financieel beheer. Omdat deze verbeteringen
met name in de laatste maanden van 1998 of de eerste maanden van 1999 zijn
gerealiseerd heeft dit nog slechts in beperkte mate kunnen leiden tot verbeteringen
in de werking van het financieel beheer over 1998. Ondanks de ingezette verbeteringen
concludeert de Rekenkamer dan ook dat het financieel beheer bij het ministerie
in 1998 nog ernstige tekortkomingen vertoont.Ondanks deze conclusie en het feit dat een aantal van de geconstateerde
tekortkomingen in aanmerking komen voor een bezwaaronderzoek, ziet de Rekenkamer
daar voor het jaar 1999 van af. Dit is enerzijds het gevolg van het feit dat
de minister in zijn antwoord op de in 1998 uitgevoerde bezwaaronderzoeken
aangeeft de kwaliteit van het financieel beheer en de voortgang van de lopende
verbeterprogramma's als onderdeel van een strakke monitoring persoonlijk te
volgen en anderzijds het gevolg van de in opzet bereikte verbeteringen in
het financieel beheer, die in 1999 zouden moeten leiden tot verbeteringen
in de werking van het financieel beheer.In het rechtmatigheidsonderzoek over 1999 zal de Rekenkamer overigens
wel onderzoek doen naar de gerealiseerde verbeteringen bij onderdelen waar
zij reeds bezwaaronderzoeken heeft uitgevoerd (DGW&T, KL en DICO). Gezien de strakke monitoring van de voortgang van de verbeterprogramma's
verwacht de Rekenkamer in 1999 bij alle onderdelen van het ministerie relevante
vooruitgang in zowel de opzet als de werking van het financieel beheer. Bevindingen financieel beheer geen
noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdtekortkomingen geconstateerdernstige
tekortkomingen geconstateerd   x2.3 MaterieelbeheerIn haar rapporten bij de financiële verantwoording over de afgelopen
jaren concludeerde de Rekenkamer dat het materieelbeheer bij een aantal onderdelen
tekortkomingen vertoonde. Dit had zowel betrekking op de opzet (inclusief
de niet eenduidige definiëring van een aantal kernbegrippen) als op de
werking van het materieelbeheer conform het Besluit Materieelbeheer 1996.De Rekenkamer constateerde dat er over 1998 nog steeds sprake was van
een onordelijk materieelbeheer als gevolg van dezelfde wezenlijke knelpunten,
te weten:– onduidelijkheid over de definiëring van de begrippen «centrale
voorraden» en «inventarisgoederen»;– onduidelijkheid over de verantwoordelijkheid;– het niet uitvoeren van de op basis van telplannen gebaseerde inventarisaties
en van de interne controle op het materieelbeheer;– het niet hanteren van processen-verbaal van overdracht bij functiewisseling. De enige voortgang die het departement op dit punt heeft gerealiseerd
is dat een door de DGEF en de Directeur-generaal Materieel ingestelde werkgroep
op basis van een uitgevoerde evaluatie eveneens tot deze conclusies kwam en
aanbevelingen heeft gedaan ter verbetering van het materieelbeheer.De Rekenkamer is van mening dat het materieelbeheer, dat defensiebreed
een groot financieel belang heeft, ernstige tekortkomingen bevat. De Rekenkamer
beveelt dan ook aan om de aanbevelingen van de werkgroep tezamen met de in
de afzonderlijke verbeterplannen opgenomen maatregelen met hoge prioriteit
te implementeren; dit mede vanwege het grote belang van een ordelijk materieelbeheer
voor het operationele proces. Tevens dient het materieelbeheer ook te worden
betrokken in de werkzaamheden van de (verbijzonderde) interne controle.In haar rechtmatigheidsonderzoek over 1999 zal de Rekenkamer aandacht
besteden aan de implementatie van de aanbevelingen van de werkgroep en aan
de overige in de verbeterplannen opgenomen verbetermaatregelen. Bevindingen materieelbeheer geen
noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdtekortkomingen geconstateerdernstige
tekortkomingen geconstateerd   x2.4 Accountantscontrole 2.4.1 Accountantscontrole financiële verantwoordingDe Accountantsdienst (AD) heeft een goedkeurende verklaring bij de financiële
verantwoording van het begrotingsjaar 1998 van het departement en van de agentschappen
DTO en DGW&T afgegeven.De Rekenkamer stelde vast dat de departementale accountantscontrole voldoende
basis bood voor haar oordeelsvorming over de financiële verantwoording
1998. Haar oordelen zijn dan ook mede tot stand gekomen op basis van de AD-rapportages. Oordeel inzake accountantscontrole financiële verantwoording voldoendematigonvoldoendex  2.4.2 Accountantscontrole financieel beheerHet onderzoek van de Rekenkamer naar de accountantscontrole gericht op
de ijkpunten financieel beheer was verkennend van aard. Dit betekent dat zij
geen gebruik heeft kunnen maken van de oordelen van de AD over het financieel
beheer. Wel heeft zij voor het melden van tekortkomingen gebruik kunnen maken
van de resultaten van de AD-controle. 2.5 Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO 2.5.1 InleidingEen actuele beschrijving van de administratieve organisatie (AO) is een
belangrijk instrument voor de sturing, beheersing en controle van de beheersprocessen
rondom de financiële zaken en daarnaast ook voor processen op andere
terreinen, zoals het materieel- en het personeelsbeheer. Als
waarborg voor een volledige en actuele beschrijving van de AO is een goede
onderhoudsorganisatie onontbeerlijk.De Rekenkamer heeft rijksbreed verdiepend onderzoek gedaan naar de beschrijving
en naar de onderhoudsorganisatie van de AO.Bij dit onderzoek hanteerde zij de volgende onderzoeksvragen:– Is er sprake van een geautoriseerde, dwingend voorgeschreven regeling
onderhoudsorganisatie AO?Waarborgt de opzet van de onderhoudsorganisatie dat de beschrijving van
de AO steeds actueel is?– Functioneert de beschreven onderhoudsorganisatie adequaat? Met
name is van belang dat wijzigingen in de AO binnen één jaar
tot een gewijzigde beschrijving leiden.– Is de beschrijving van de AO actueel en compleet en geeft deze
voldoende inzicht in de opzet van de AO? 2.5.2 Beschrijving administratieve organisatieDe Rekenkamer constateerde dat het departement weliswaar beschikt over
een beschrijving van de administratieve organisatie van de financiële
en niet-financiële processen voor het gehele departement, maar dat die
niet voor alle departementsonderdelen actueel is. Mede als gevolg van de vele
lopende reorganisaties is een voortdurende bijstelling van beschrijvingen
en procedures nodig. Bij haar bezwaaronderzoeken constateerde de Rekenkamer
dat het departement veel werk heeft verzet bij de KL en het DICO om binnen
afzienbare tijd tot een adequate administratieve organisatie te komen. Gebleken
is dat bij de Kmar onvoldoende onderhoud heeft plaatsgevonden en een opschoonactie
noodzakelijk is. De verantwoordelijkheid voor de volledigheid en sluitendheid
van de processen ligt bij de controllers; op centraal niveau bestaat geen
inzicht in de mate waarin de beschrijvingen van de verschillende organisatie-onderdelen
en/of processen op elkaar aansluiten. De Rekenkamer heeft overigens bij haar
onderzoek op dit punt geen tekortkomingen geconstateerd. Voorts constateerde
de Rekenkamer dat de beschrijvingen van de administratieve organisatie de
verschillende fasen in het proces volgen en over het algemeen voor wat betreft
de financiële processen middels detailprocesschema's zijn vastgelegd. 2.5.3 OnderhoudsorganisatieVoor wat betreft de opzet van de onderhoudsorganisatie constateerde de
Rekenkamer dat het departement beschikt over een geautoriseerde en dwingend
voorgeschreven regeling (SG-aanwijzing) inzake het onderhoud van de administratieve
organisatie; deze wordt op korte termijn vervangen door een nieuwe aanwijzing.
In beide aanwijzingen is de verantwoordelijkheid voor een adequate onderhoudsorganisatie
gelegd bij de hoofden van de beleidsterreinen en is voorzien in betrokkenheid
van de gebruiker, FEZ en de AD. Voor de verwerking van opmerkingen van de
AD is onlangs een nieuwe SG-aanwijzing uitgevaardigd. De distributie van de
beschrijving van de administratieve organisatie wordt situationeel bepaald
en is niet voorgeschreven. De controle op de naleving van de opzet van de
onderhoudsorganisatie maakt onderdeel uit van de audits, zoals opgenomen in
het Auditjaarplan Defensie.Met betrekking tot de organisatieonderdelen werd geconstateerd dat decentrale
regelgeving veelal niet was uitgevaardigd. Het functioneren van de bestaande
onderhoudsorganisatie heeft de Rekenkamer beoordeeld voor de invoering van
de regeling contractbeheer voor de KL, organisatorische veranderingen met
ingang van 25 maart 1998 bij de Kmar en de instelling per 1 juli 1998 van
het Landelijk Bevoorradingsbedrijf (LBB). De Rekenkamer constateerde dat het
onderhoud bij de Kmar nog nauwelijks had plaatsgevonden en dat
de regeling Contractbeheer niet binnen een jaar na de invoering daarvan in
de administratieve organisatie was verwerkt. Voorts constateerde zij dat de
controle op de naleving van de onderhoudsvoorschriften niet altijd werd uitgevoerd. 2.5.4 ConclusieDe Rekenkamer concludeerde ten aanzien van de beschrijving van de administratieve
organisatie dat deze veelal niet aan haar normen voldoet. De geconstateerde
tekortkomingen hebben voornamelijk betrekking op het feit dat de beschrijvingen
niet altijd actueel zijn en er centraal geen inzicht bestaat in de mate waarin
de beschrijvingen een sluitend geheel vormen. Wel constateerde de Rekenkamer
dat het departement veel werk verzet om tot een adequate administratieve organisatie
te komen. Ook de opzet van de onderhoudsorganisatie voldeed op een aantal
punten niet aan haar normen. De Rekenkamer acht het met name van belang dat
op korte termijn ook adequate decentrale regelgeving wordt uitgevaardigd.Ook bij de werking van de onderhoudsorganisatie constateerde de Rekenkamer
dat er nog tekortkomingen bestaan.Gezien het voorgaande beoordeelt de Rekenkamer het onderhoud en de beschrijving
van de administratieve organisatie in zijn totaliteit als matig. Oordeel beschrijving en onderhoudsorganisatie administratieve
organisatie voldoendematigonvoldoende x 2.5.5 Reactie ministerDe minister antwoordde dat in de geactualiseerde verbeterplannen acties
zijn opgenomen om de beschrijvingen van de administratieve organisatie te
actualiseren. Voorts gaf de minister aan dat bij de Kmar binnenkort een voorstel
wordt gedaan dat het gemis van een beheersorganisatie moet ondervangen. Voorts
gaf de minister aan dat de DGEF zal toetsen of de beschrijvingen van de administratieve
organisatie een sluitend geheel vormen. 2.6 Financiële functie 2.6.1 InleidingDe Rekenkamer heeft rijksbreed een verkennend onderzoek uitgevoerd naar
de financiële functie om een eerste beeld te krijgen van de opzet en
werking ervan. Onder de financiële functie verstaat zij het geheel van
organisatorische voorzieningen, zoals de organisatiestructuur, de beschrijving
van de actoren en de daarmee samenhangende verdeling van taken en bevoegdheden,
dat zorg draagt voor ordelijk en controleerbaar financieel beheer. 2.6.2 BevindingenHet ministerie van Defensie bestaat uit het kerndepartement en de beleidsterreinen
(de krijgsmachtonderdelen). Binnen de beleidsterreinen worden resultaatverantwoordelijke
eenheden (RVE) en agentschappen onderkend. Een RVE heeft een uitvoerende taak;
het hoofd is integraal manager. Voor de agentschappen, die belast zijn met
uitvoerende en ondersteunende taken, geldt een afwijkend beheer; dat wil zeggen
dat zij het baten-lastenstelsel hanteren. Deze uitgangspunten zijn vastgelegd
in het Beleid Bedrijfsvoering Defensie 1993 (wordt herzien),
het Algemeen organisatiebesluit 1992, de Algemene mandaatregeling Defensie
1992 en de Mandaatregeling 1992. Het besturingsmodel is te typeren als een
ambtelijk staf-model, waarbij de coördinatie van beleid plaatsvindt in
het departementaal beraad (het ministerie spreekt over een concern-model).Het ministerie is reeds enige jaren bezig met de implementatie van het
Verbeterd Economisch Beheer (VEB), hetgeen moet leiden tot een meer resultaatgerichte
bedrijfsvoering. Hiertoe is een scheiding tussen beleid en uitvoering aangebracht.
De belangrijkste uitgangspunten van het VEB zijn sturen op hoofdlijnen, integraal
management, doelmatigheid in brede zin en het maken van afspraken over produkten.
Gestreefd wordt naar een open en transparante verantwoording aan het hogere
lijnmanagement.De uitvoering van FEZ-taken en de hiermee gepaard gaande bevoegdheden
en verantwoordelijkheden zijn binnen Defensie decentraal georganiseerd. De
DGEF is eindverantwoordelijk voor de uitvoering van FEZ-taken. De bevelhebbers
en de commandant DICO zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de FEZ-taken
binnen hun beleidsterrein. Deze hebben weer bevoegdheden gedelegeerd aan de
commandanten van de RVE'en.Voorts is er sprake van een gelaagde controllersorganisatie. De DGEF fungeert
als concerncontroller en is eindverantwoordelijke voor de FEZ-taken. De Directeuren
Economisch Beheer bij de beleidsterreinen fungeren als beleidsterreincontrollers;
voorts zijn binnen de beleidsterreinen directie-, ressort-, en/of RVE-controllers
ingesteld. Binnen de controllersorganisatie worden de FEZ-taken in mandaat
uitgevoerd. Hieraan worden door de concerncontroller randvoorwaarden gesteld
middels DGEF-aanwijzingen. De beleidsterreincontrollers zijn verantwoordelijk
voor de naleving van deze aanwijzingen. Aan doormandatering wordt door de
concerncontroller een aantal eisen gesteld, zoals een voldoende (administratieve)
organisatie en interne controle op decentraal niveau, een decentrale begrotingsen
budgetadministratie in de geïntegreerde verplichtingen-, kas- en kostenadministratie
(GVKKA), alsmede een goede borging door de beleidsterreincontroller van zijn
bevoegdheden ten aanzien van de functionele aansturing van de controllersorganisatie
(met inbegrip van de verbijzonderde interne controle, alsmede de bezetting
van sleutelfuncties).De concerncontroller houdt toezicht op de uitoefening van FEZ-taken door
de beleidsterreincontroller.Bepaalde FEZ-taken mogen niet worden doorgemandateerd. Dit betreft met
name het valutamanagement, delen van de voorafgaande financiële toetsing,
opstelling van de begroting voor het beleidsterrein en het coördinatorschap
inzake Algemene Rekenkamer en AD-aangelegenheden. Ook indien in een DGEF-aanwijzing
sprake is van grensbedragen, gekoppeld aan beslissingsbevoegdheden door de
beleidsterreincontroller en waarbij tevens de concerncontroller een specifieke
verantwoordelijkheid heeft ten opzichte van het Ministerie van Financiën
(onder andere voorschotten en zekerheden, kasverschillen, oninbare vorderingen),
is doormandatering binnen het beleidsterrein niet toegestaan.De belangrijkste tekortkomingen in de financiële functie die de Rekenkamer
rapporteerde in de rapporten bij de financiële verantwoording van de
afgelopen jaren, hebben betrekking op het onvoldoende uitoefenen van toezicht
op het financieel beheer, het onvoldoende invulling geven aan de opzet en/of
werking van de interne controlefunctie en een beperkte kennis op decentraal
niveau van het financieel beheer.Uit het verkennende onderzoek en uit de accountantscontrole bleken deze
tekortkomingen ten aanzien van de financiële functie ook in 1998 nog
bij meerdere organisatie-onderdelen te bestaan. Tevens constateerde
de Rekenkamer tekortkomingen in het personeelsbeheer. Zo is de journalisering
van salarismutaties niet tijdig en niet juist gebeurd vanwege problemen met
het geautomatiseerde systeem. Ook bleek dat aanwezigheidscontroles niet werden
uitgevoerd of slechts administratief werden uitgevoerd, zonder controle ter
plaatse. Ook vertoonde het financieel beheer inzake langdurig ziek militair
personeel tekortkomingen.Tenslotte constateerde de Rekenkamer dat met name bij de Klu nog onvoldoende
aandacht werd besteed aan de actualiteit en volledigheid van verplichtingen,
alsmede aan de analyse van tussen-, derden- en controlerekeningen. Ook bij
de afwikkeling van de FMS-voorschotten werd weinig voortgang geboekt.Mede door de gesignaleerde (defensiebrede) tekortkomingen is op basis
van de uitgevoerde accountantscontrole wederom een zeer groot aantal correctieboekingen
in de financiële verantwoording gemaakt. Dit geheel kan negatieve gevolgen
hebben voor de volgend jaar te realiseren verdere versnelling van de verantwoordingsprocedure. Bevindingen financiële functie geen
noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdtekortkomingen geconstateerdernstige
tekortkomingen geconstateerd  x 2.7 Automatisering 2.7.1 InleidingDe Rekenkamer heeft een vervolgonderzoek uitgevoerd naar de naleving van
het in 1994 vastgestelde Besluit Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst
(VIR) en een verkennend rijksbreed onderzoek naar geautomatiseerde systemen.
Daarnaast is onderzocht of uit de accountantscontrole over 1998 nog belangrijke
bevindingen aangaande automatisering zijn geconstateerd. 2.7.2 Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst 1994 2.7.2.1 InleidingHet Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR) verplicht alle
ministeries tot het hebben van een beveiligingsplan en implementeren van maatregelen
ten behoeve van de informatiebeveiliging. Voor alle systemen dienden de departementen
per 1 januari 1997 geheel aan het VIR te voldoen.In het rapport bij de financiële verantwoording 1997 rapporteerde
de Rekenkamer dat binnen het departement een informatiebeveiligingsbeleid
was vastgesteld en uitgedragen. Voorts concludeerde de Rekenkamer toen dat
nog niet voor alle onder het VIR vallende systemen een informatiebeveiligingsplan
was opgesteld en dat de implementatie van de benodigde beveiligingsmaatregelen
een achterstand vertoonde. 2.7.2.2 BevindingenDe Rekenkamer constateerde op basis van haar onderzoek over 1998 dat het
ministerie bezig is het beveiligingsbeleid te herzien, waardoor de verantwoordelijkheden,
taken en bevoegdheden van de verschillende actoren helderder worden weergegeven;
afronding is gepland voor medio 1999. Voorts constateerde de Rekenkamer dat de opstelling van afhankelijkheids-
en kwetsbaarheidsanalyses (A&K-analyses), het opstellen van maatregelen
ter afdekking van risico's en van informatiebeveiligingsplannen weliswaar
onderhanden zijn, maar dat de voortgang ten opzichte van ultimo 1997 gering
is. Mede hierdoor heeft het ministerie besloten om prioriteit te gaan geven
aan de vitale informatiesystemen. Voor deze systemen wordt gestreefd naar
afronding van A&K-analyses en opstelling van informatiebeveiligingsplannen
voor 1 januari 2000. Op dit moment beschikt het ministerie weliswaar over
calamiteitenplannen, maar die vloeien nog niet voort uit het sluitende verband
van het VIR. Bij de KL en de Klu zijn expertisebureaus ingesteld om de werkzaamheden
in het kader van de VIR te coördineren en uit te voeren. Voor de overige
krijgsmachtdelen ontbreekt een dergelijk coördinatiepunt. 2.7.2.3 ConclusieDe Rekenkamer concludeert dat de voortgang in 1998 bij de implementatie
van het VIR, met name voor wat betreft de A&K-analyses en de implementatie
van beveiligingsmaatregelen, gering is geweest. Naar verwachting zal het ministerie
op 1 januari 2000 slechts voor de vitale systemen beschikken over (nog niet
geïmplementeerde) informatiebeveiligingsplannen. Een algehele planning
om volledig aan het VIR te voldoen ontbreekt op dit moment nog.Omdat de Rekenkamer niet heeft vastgesteld dat hierdoor sprake is van
ernstige tekortkomingen op het gebied van informatiebeveiliging, beoordeelt
zij de implementatie van het VIR als matig. De Rekenkamer gaat er echter vanuit
dat nu op korte termijn een forse stap voorwaarts kan worden gemaakt bij de
implementatie van het VIR. Oordeel VIR voldoendematigonvoldoende x 2.7.2.4 Reactie ministerDe minister antwoordde inmiddels een beveiligingsarchitectuur tot stand
te hebben gebracht en te beschikken over een geautomatiseerde tool voor de
uitvoering van A&K-analyses. Voorts gaf de minister aan er naar te streven
om op 1 januari 2000 ook de systemen met een cruciaal maatschappelijk belang
aan het VIR te laten voldoen. 2.7.3 Geautomatiseerde systemen 2.7.3.1 InleidingTer oriëntatie op de vormgeving en kwaliteit van het beheer van de
geautomatiseerde systemen, heeft de Rekenkamer een beknopt verkennend onderzoek
uitgevoerd naar het beheer van een drietal geautomatiseerde informatiesystemen:– de begrotingsadministratie;– de personeelsinformatie;– de voorraadadministratie.De verrichte werkzaamheden zijn voldoende voor de beeldvorming, maar leiden
nog niet tot oordelen. 2.7.3.2 Bevindingen automatisering DefensieVoor het begrotingsadministratiesysteem (GVKKA) constateerde de Rekenkamer
geen tekortkomingen in de gebruikers- en verwerkingsorganisatie. Voor de personeelsinformatiesystemen
constateerde de Rekenkamer nog tekortkomingen in de niet tijdige mutatiestelling
van overplaatsingen, waardoor een verkeerde begrotingsbelasting optreedt.
Bij de voorraadadministratiesystemen stelde de Rekenkamer vast dat zich nog
problemen voordoen voor wat betreft onduidelijkheden in de definiëring
van de begrippen centrale voorraden en inventarisgoederen. Hierdoor is de
in de systemen vastgelegde informatie niet uniform. De overige (niet op de
geautomatiseerde systemen betrekking hebbende) tekortkomingen in het materieelbeheer
zijn opgenomen in paragraaf 2.3.Voorts constateerde de Rekenkamer dat de AD onderzoeken heeft uitgevoerd
naar diverse systeemsoftware implementaties van de DTO vestiging Maasland
als leverancier van strategisch belangrijke computer- en netwerkdiensten voor
het departement. Dit leidde tot een positief oordeel per 1 januari 1999 voor
de aspecten opzet en bestaan van het stelsel van maatregelen van interne controle
en beveiliging. Over de werking kon de AD zich geen oordeel vormen doordat
de (verbijzonderde) interne controle in 1998 onvoldoende invulling heeft gekregen.
Voorts gaf de AD aan een aanvang te hebben gemaakt met onderzoeken bij de
DTO-vestigingen Den Helder en Soesterberg. Bij deze vestigingen bleken problemen
te bestaan bij de inrichting van de IT-beheersprocessen en de implementatie
van de verschillende bedrijfssystemen.In punt 2.2.3 gaf de Rekenkamer reeds aan dat de AD niet kon steunen op
het geautomatiseerde systeem van DTO voor de bedrijfsvoering. 2.7.3.3 ConclusieDe personeelsinformatiesystemen vertoonden tekortkomingen door niet tijdige
mutatiestelling van overplaatsingen, waardoor een verkeerde begrotingsbelasting
optreedt. Bij de voorraadsystemen stelde de Rekenkamer vast dat zich nog problemen
voordoen voor wat betreft onduidelijkheden in de definiëring van de begrippen
«centrale voorraden» en «inventarisgoederen». Hierdoor
is de in de systemen vastgelegde informatie niet uniform.Ondanks een positief oordeel voor de aspecten opzet en bestaan van het
stelsel van maatregelen van interne controle en beveiliging van diverse systeem
software implementaties bij de DTO, kon de Rekenkamer zich geen oordeel vormen
over de werking, doordat de (verbijzonderde) interne controle in 1998 onvoldoende
invulling heeft gekregen. Voorts bestaan er problemen bij de inrichting van
de IT-beheersprocessen en de implementatie van de verschillende bedrijfssystemen
bij DTO-vestigingen. Bevindingen geautomatiseerde systemen geen
noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdtekortkomingen geconstateerdernstige
tekortkomingen geconstateerd  x 2.8 Informatievoorziening via kengetallen 2.8.1 InleidingDe Rekenkamer heeft een rijksbreed vervolgonderzoek uitgevoerd naar de
kwantiteit en kwaliteit van kengetallen in de financiële verantwoordingen
over 1998. Opname van kengetallen in de toelichting op de begroting en verantwoording
acht de Rekenkamer van belang voor de:– vergroting van de transparantie van het begrotingsproces (ramingsaspect); – verbetering van het inzicht in de relatie tussen kosten en prestaties
(doelmatigheid);– verbetering van het inzicht in de resultaten van beleid en de
mate van doelbereiking (doeltreffendheid).De Rekenkamer definieert een kengetal als iedere combinatie van kwantitatieve
informatie die bruikbaar is voor de besturing en/of beheersing van overheidshandelen,
met als doel inzicht te geven in activiteiten, prestaties en effecten in relatie
tot de ingezette middelen. Daartoe kan gebruik gemaakt worden van:– ramingskengetallen (volume-eenheid versus een bedrag per volume-eenheid);– doelmatigheidskengetallen (kostprijs versus prestatie);– doeltreffendheidskengetallen (resultaten versus doelstelling).In dit onderzoek heeft de Rekenkamer zich op de volgende onderzoeksvragen
gericht:– wordt ten opzichte van het voorgaande jaar een groter deel van
de begroting en verantwoording toegelicht met kengetallen; zijn er kwantitatieve
ontwikkelingen zichtbaar op het gebied van ramings- en doelmatigheidskengetallen?
wordt er in de toelichting meer aandacht besteed aan informatieverstrekking
over doeltreffendheid en kwaliteit; zijn er kwalitatieve ontwikkelingen zichtbaar?
voldoet de artikelsgewijze toelichting aan de daaraan te stellen eisen? 2.8.2 BevindingenIn de financiële verantwoording 1998 van het Ministerie van Defensie
zijn alle volgens het Ministerie van Financiën zinvol toe te lichten
artikelen ook daadwerkelijk toegelicht met kengetallen. Het gaat dan om ramingskengetallen
betreffende de clusters salarissen, overige personele uitgaven, materiële
uitgaven en wachtgelden/inactiviteitswedden binnen de begrotingsartikelen
Personeel en Materieel. Bij het Defensie Interservice Commando is een voorhoede
project gestart met doelmatigheidskengetallen.Zowel de begroting als de verantwoording 1998 zijn voor circa 62% toegelicht
met ramingskengetallen. Er is ten opzichte van 1997 geen toename waarneembaar
bij de zinvol toe te lichten artikelen. In de suppletoire wetten worden de
mutaties in kengetallen vermeld.In het algemeen deel van de toelichting van de financiële verantwoording
wordt in het kort ingegaan op de stand van zaken van ramingskengetallen. De
artikelsgewijze toelichting van de begroting bevat tekstuele toelichting over
de doelstellingen. Bij de personeelsuitgaven zijn de aantallen personeel in
de tijd gekwantificeerd. Hetzelfde geldt voor de investeringsprojecten. In
de verantwoording wordt veel aandacht besteed aan de mutaties ten opzichte
van de begrotingsstanden. Dit geldt ook voor de doelbereiking en effectiviteit.De artikelsgewijze toelichting voldoet aan de daaraan gestelde eisen:
in de verantwoording worden dezelfde kengetallen gebruikt als in de begroting;
ook worden in de verantwoording zowel de waarden voor de raming als de realisatie
vermeld en wordt een toelichting gegeven op de verschillen tussen raming en
realisatie, tenzij kengetallen bij de suppletoire begroting zijn toegelicht
en vergeleken met jaarramingen. Door de kanteling van de begroting worden
kengetallen niet vergeleken met kengetallen in vorige begrotingen respectievelijk
verantwoordingen. De Rekenkamer stelde vast dat een aantal aanbevelingen van de werkgroep
kwaliteit Financiële Verantwoordingen in de presentatie van de verantwoording
is terug te vinden. Zo is de omvang van de financiële verantwoording
sterk gereduceerd, is de opbouw van de tekst verbeterd en bevat deze geen
jargon meer. Er zijn duidelijke verwijzingen en grafische presentaties toegevoegd
met een uniforme indeling van beleidsterreinen en artikelen.Er wordt in de financiële verantwoording 1998 uitvoerig ingegaan
op de voornemens om beleid (in de begroting) te formuleren in de vorm van
(met kengetallen) meetbare doelstellingen, waaraan vervolgens activiteiten
kunnen worden gekoppeld die noodzakelijk zijn om die doelstellingen te kunnen
realiseren.Voorts constateerde de Rekenkamer dat de kengetallen voldoende worden
omschreven in richtlijnen en aanwijzingen voor de begroting en de financiële
verantwoording. Het niveau van beschrijving bij de verschillende beleidsterreinen
is nog sterk wisselend. De Rekenkamer beveelt aan hier meer uniformiteit in
aan te brengen.De minister gaf aan te hebben besloten om de invoering van kengetallen
voor de gereedheid van de krijgsmacht te versnellen. Het gefaseerde plan van
aanpak om te komen tot de implementatie van kengetallen voor de operationele
gereedheid zal gaan verlopen volgens een ambitieus en uiterst krap tijdschema.
De eerste fase, de doelstellingenfase, moet in september 1999 afgerond zijn
en de tweede fase, de kengetallenfase, in september 2000. 2.8.3 ConclusieDe Rekenkamer stelde vast dat het gebruik van ramingskengetallen in de
begroting en verantwoording van 1998 nagenoeg gelijk is gebleven aan dat van
1997. De Rekenkamer nam verder een positieve tendens waar ten aanzien van
de totale verantwoording met als uitgangspunt het Beleid Bedrijfsvoering Defensie
2000. De Rekenkamer constateerde dat er aan alle eisen die aan een artikelsgewijze
toelichting worden gesteld, is voldaan.Op basis van deze constateringen komt de Rekenkamer voor het ijkpunt kengetallen
tot het oordeel voldoende. Oordeel Kengetallen voldoendematigonvoldoendex  Reactie ministerDe minister antwoordde dat het project op dit moment nog volgens plan
verloopt. 2.9 Conclusies over het financieel beheerIn de onderstaande tabel zijn de conclusies bij elkaar gebracht. De tabel
laat zien dat er op twee punten geen noemenswaardige tekortkomingen zijn geconstateerd.
Op drie punten was er sprake van tekortkomingen. Ernstige tekortkomingen werden
twee keer geconstateerd. Om eenduidig te rapporteren zijn de oordelen uit
voorgaande paragrafen uitgedrukt in termen van tekortkomingen. ijkpuntgeen
noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdtekortkomingen geconstateerdernstige
tekortkomingen geconstateerd Kwaliteit financieel beheer  xMaterieelbeheer  x Accountantscontrole financiële
verantwoordingx   Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO x Financiële functie x  Automatisering incl. VIR x Kengetallenx  De belangrijkste tekortkomingen betreffen:– het verwervingsproces bij de Koninklijke Marechaussee (onduidelijkheden
in afbakening taken en bevoegdheden, onvolledige dossiers, onvoldoende betalingsorganisatie);– het handelen in strijd met de Europese aanbestedingsregels;– het financieel beheer bij de Defensie Telematica Organisatie (afsluiten
van contracten, onduidelijkheden over tarieven, het factureerproces en de
administratieve procedures);– het materieelbeheer (met name onduidelijkheid over de verantwoordelijkheden
en de definiëring van centrale voorraden en inventarisgoederen);– het niet actueel zijn van de beschrijvingen van de administratieve
organisatie en gebreken in de opzet en werking van de onderhoudsorganisatie;– het personeelsbeheer en de personeelsinformatiesystemen;– achterstand bij het implementeren van het VIR;– het onvoldoende invulling geven aan de (verbijzonderde) interne
controle bij de Defensie Telematica Organisatie, waardoor geen oordeel kan
worden gegeven over de werking van het stelsel van maatregelen van interne
controle en beveiliging. 3 BEZWAARONDERZOEK 3.1 InleidingDe Rekenkamer heeft in het rapport bij de financiële verantwoording
1997 van Defensie aangekondigd dat zij in haar onderzoek over 1998 in het
bijzonder aandacht zou schenken aan de maatregelen die zijn getroffen met
betrekking tot het bereiken van een ordelijk financieel beheer bij de Koninklijke
Landmacht (KL) en bij het Defensie Interservice Commando (DICO). In maart
1999 zijn de resultaten van deze onderzoeken aan de minister voor commentaar
voorgelegd. Het antwoord van de minister is aan het eind van dit hoofdstuk
opgenomen. 3.2 Koninklijke LandmachtDe Rekenkamer concludeerde dat bij de KL veel werk is verzet om te komen
tot een verbetering van het financieel beheer. Het opstellen van een verbeterplan
is laat gestart. De uitvoering van de activiteiten die in het plan staan genoemd
ligt echter wel op schema. Voorts begint de verbeteroperatie haar eerste vruchten
met betrekking tot de werking van het financieel beheer af te werpen. De Rekenkamer
maakt dan ook geen bezwaar tegen het gevoerde financieel beheer bij de KL. Bij de KL is de personele vulling – zowel in kwantitatieve als in
kwalitatieve zin – onvoldoende voor wat betreft de financiële functies.
Mede uit het oogpunt van een blijvende verbetering van het financieel beheer
is het noodzakelijk dat binnen alle ressorts/RVE'en aandacht wordt geschonken
aan een goede personele bezetting op het financieel-economisch terrein (inclusief
de BEAU-eenheden). Voorts is het voor een blijvende verbetering van het financieel
beheer noodzakelijk dat adequate plannen voor het in de toekomst te plegen
onderhoud van de administratieve organisatie worden ontwikkeld. 3.3 Defensie Interservice CommandoBij DICO is eveneens veel werk verzet om te komen tot een verbetering
van het financieel beheer. De Rekenkamer concludeerde dat het verbeterplan
weliswaar moeizaam en laat tot stand kwam, maar wel voldoet aan alle door
haar gestelde criteria en derhalve een goede basis vormt voor de aansturing
en monitoring van (vervolg van) het verbeterproces. Tevens verwacht de Rekenkamer
dat bij volledige implementatie van de in het verbeterprogramma voorziene
actiepunten een voldoende structurele verbetering van het financieel beheer
bij het DICO wordt bereikt.De Rekenkamer concludeerde dat de realisatie van de hoofdaandachtspunten
langzamer verloopt dan gepland en dat zich ook bij de (sneller dan gepland
verlopende) uitvoeringsaandachtspunten nog enkele relevante problemen voordoen.
Het betreft:– de beschrijving van de administratieve organisatie conform het
Defensie beleid;– de registratie van materieel (inclusief de formalisering van de
overdracht door de krijgsmachtdelen en de opheffing van tekortkomingen in
de geautomatiseerde systemen);– de nakoming van afspraken met de krijgsmachtdelen over de inzet
van uitgeleend personeel.In meer algemene zin concludeerde de Rekenkamer dat in het reorganisatieproces
dat heeft geleid tot de oprichting van het DICO onvoldoende aandacht is besteed
aan de randvoorwaarden voor een kwalitatief goed financieel beheer. Hiervoor
vraagt zij dan ook defensiebreed speciale aandacht.Ondanks bovenstaande tekortkomingen concludeerde de Rekenkamer dat bij
de implementatie van de verbetermaatregelen door DICO in opzet belangrijke
verbeteringen zijn bereikt. Voorts concludeerde de Rekenkamer op basis van
haar aanvullend onderzoek dat de verbeteroperatie ook haar eerste vruchten
met betrekking tot de werking van het financieel beheer af begint te werpen.
Op grond van deze positieve ontwikkeling en het vertrouwen dat de Rekenkamer
heeft in het vervolg van het verbeterproces maakt zij dan ook geen bezwaar
tegen het gevoerde financieel beheer bij DICO. 3.4 Specifieke problemenIn de aanbiedingsbrief aan de minister bij de bezwaarnota's vroeg de Rekenkamer
de minister specifiek in te gaan op een drietal specifieke probleempunten,
te weten:– gezien de vele reorganisaties die defensiebreed lopen bestaan
er risico's voor de kwaliteit van het financieel beheer. In de twee onderzoeken
concludeerde de Rekenkamer dat het departement niet zorgvuldig genoeg met
deze risico's is omgegaan;– er is sprake van een beperkte kennis van het financieel beheer
op decentraal niveau en onvoldoende administratieve discipline. Deze factoren hebben direct of indirect te maken met kwaliteit en kwantiteit
van het aanwezige personeel. Derhalve verdient het personeelsbeleid de nodige
aandacht;– het departement moet naar de mening van de Rekenkamer meer dan
in voorgaande jaren als initiator van verbeterprocessen optreden en zorgen
voor een goede monitoring en bijsturing. 3.5 Reactie ministerIn reactie op de beide bezwaaronderzoeken en de gesignaleerde specifieke
problemen antwoordde de minister dat het ministerie, ondanks een nagenoeg
continue proces van reorganisaties sinds 1991, al enige tijd grote inspanning
levert om het financieel beheer op orde te brengen c.q. te houden. Dit heeft
een hoge prioriteit, wat blijkt uit onder andere het opstellen en implementeren
van verbeterplannen alsmede de ondersteuning en sturing ervan, het traject
voor het opvullen van kwantitatieve en kwalitatieve lacunes in de personeelsbezetting,
de opleidingstrajecten voor financieel beheer en het opstellen van een nieuw
handboek financieel beheer.Voorts onderschreef de minister het feit dat het departement bij reorganisaties
een vergroot risico loopt met betrekking tot het financieel beheer. De minister
zegde dan ook aanvullende regelgeving toe om de risico's tot een minimum te
beperken en zo de kwaliteit van het financieel beheer bij reorganisaties te
waarborgen.Met betrekking tot het personeelsbeleid antwoordde de minister dat het
departement gestart is met een aangepaste FEZ-opleiding. Een projectteam zal
een raamwerk opstellen met noodzakelijke cursussen en dit nader uitwerken.
Vanaf begin 2000 zullen voor het totale financieel-economische functiegebied
toereikende cursussen worden gegeven. Tevens is gestart met een traineeproject
waarbij personeel op MBO en HBO niveau wordt geworven om het totale bestand
aan financieel economisch geschoold personeel op peil te houden.Ten slotte antwoordde de minister maatregelen te hebben genomen om het
continue verbeterproces financieel beheer verder vorm en inhoud te geven.
Zo zijn de beleidsterreinen nu verplicht om na het verschijnen van AD-rapportages
verbeterplannen op te stellen. Tevens is voorzien in een strakke voortgangs-
en kwaliteitsbewaking op het niveau van de minister, het Audit Committee en
de Directeur-generaal Economie en Financiën. 4 FINANCËLE VERANTWOORDING 4.1 RekeningOverzicht 1 laat de totaalbedragen zien waaruit de rekening 1998 van het
Ministerie van Defensie is samengesteld (exclusief agentschappen). Daarvan
is afgetrokken het gedeelte waarvan de Rekenkamer met redelijke zekerheid
heeft kunnen vaststellen dat het geen fouten of onzekerheden bevat die de
tolerantiegrenzen overschrijden. Wat overblijft is het totaal aan fouten en
onzekerheden die de tolerantiegrenzen wel overschrijden.Met een tussen haakjes geplaatst bedrag wordt in de weergegeven overzichten
een post aangeduid, meestal een ontvangstenpost, waarvan niet zeker is of
deze het volledige bedrag weergeeft of een post waarvan het bedrag volgens
de Rekenkamer te laag is en waarvan niet aan kan worden gegeven hoeveel te
laag. Overzicht 1 Bedragen van de rekening 1998, Ministerie
van Defensie (x f 1 miljoen)  Verplichtingen1Uitgaven1OntvangstenTotaal13 238,913 988,6458,9Geen belangrijke fouten/ onzekerheden13 119,513 911,5457,9Belangrijke fouten/ onzekerheden119,477,11,0 Onvolledigheden21,4
(1,0)25,2 0,1 (1,4)1 Het bedrag aan verplichtingen en uitgaven bevat in totaal
f 73,0 miljoen respectievelijk f 90,3 miljoen aan overschrijdingen.
Indien de Staten-Generaal niet akkoord gaan met de desbetreffende slotwetmutaties,
zal de Rekenkamer haar positieve oordeel op dit punt moeten herzien. 2 Het tussen haakjes geplaatste bedrag duidt op onzekerheid over de
volledigheid van dat bedrag.Een specificatie van de fouten en onzekerheden is opgenomen in de bijlage. 4.2 Toelichting bij de rekeningDe toelichting bij de rekening 1998 van het Ministerie van Defensie voldoet
aan de eisen. 4.3 Saldibalans met toelichtingJaarlijks beoordeelt de Rekenkamer een deel van de bedragen op de saldibalans.
De bedragen die zij niet beoordeelt zijn samengesteld uit: – de uitgaven en ontvangsten die de Rekenkamer al beoordeeld heeft
bij het onderzoek van de rekeningen; deze zijn niet opnieuw beoordeeld bij
het onderzoek van de saldibalans waar zij als post opstaan;– de bedragen die op tegenrekeningen staan; deze worden niet beoordeeld
omdat ze geen inhoudelijke waarde hebben.Van de overige bedragen onderzoekt de Rekenkamer of deze fouten of onzekerheden
bevatten die haar tolerantiegrenzen overschrijden.Overzicht 2 geeft het totaalbedrag van de saldibalans per 31 december
1998. Daarvan worden afgetrokken:– het totaal van de niet-beoordeelde bedragen;– het totaal van de bedragen waarvoor met redelijke zekerheid is
vastgesteld dat deze geen fouten of onzekerheden bevatten.Dit resulteert in een totaal van bedragen met fouten of onzekerheden die
de tolerantiegrenzen overschrijden (belangrijke fouten en onzekerheden). Overzicht 2 Bedragen van de saldibalans per 31 december
1998, Ministerie van Defensie (bedragen x f 1 miljoen)  debetcreditTotaal26 273,726 273,7 Niet beoordeeld21 174,35 327,2Beoordeeld5 099,420 946,5 Geen belangrijke
fouten/onzekerheden5 097,820 946,5 Belangrijke
fouten/onzekerheden1,6– Onvolledigheden0,1–Een specificatie van de fouten en onzekerheden is opgenomen in de bijlage. De Rekenkamer merkt een bedrag van f 0,1 miljoen op de post liquide
middelen aan als niet deugdelijk weergegeven. Dit wordt veroorzaakt door het
te laag weergeven van dit saldo. De Rekenkamer heeft geen zekerheid over de
deugdelijke weergave van een bedrag van f 1,6 miljoen op de post uitgaven
buiten begrotingsverband. Deze onzekerheid wordt veroorzaakt door tekortkomingen
in de administratieve organisatie.De toelichting bij de saldibalans voldoet aan de eisen.De Rekenkamer heeft apart aandacht besteed aan de in de toelichting bij
de saldibalans opgenomen informatie over de afgerekende voorschotten en onderzocht
of deze afrekeningen aan de eisen voldeden. In totaal is f 2 208,0
miljoen afgerekend. De Rekenkamer stelde vast dat deze afrekeningen aan de
eisen voldeden. 4.4 Financiële verantwoording agentschap Dienst Gebouwen
Werken en TerreinenDe Dienst Gebouwen Werken en Terreinen is een in 1996 ingesteld agentschap
met een stelsel van baten en lasten. Over 1998 bedroeg het totaal van de baten
f 170,7 miljoen. Het totaal van de lasten bedroeg f 169,5 miljoen.
Het voordelig resultaat over 1998 bedroeg f 1,2 miljoen.De totale kapitaaluitgaven en -ontvangsten waren respectievelijk f 4,2
miljoen en f 0,2 miljoen. De totalen van de balans per 31 december 1998
bedroegen f 106,9 miljoen.De rekening van baten en lasten en de balans bevatten geen belangrijke
fouten en onzekerheden. De toelichtingen voldeden aan de eisen. 4.5 Financiële verantwoording agentschap Defensie
Telematica OrganisatieDe Defensie Telematica Organisatie is een in 1997 ingesteld agentschap
met een stelsel van baten en lasten. Over 1998 bedroeg het totaal van de baten
f 322,2 miljoen. Het totaal van de lasten bedroeg f 318,0 miljoen.
Het voordelig resultaat over 1998 bedroeg f 4,2 miljoen.De totale kapitaaluitgaven en -ontvangsten waren respectievelijk f 16,5
miljoen en f 0,3 miljoen. De totalen van de balans per 31 december 1998
bedroegen f 383,8 miljoen.De rekening van baten en lasten en de balans bevatten geen belangrijke
fouten en onzekerheden. De toelichtingen voldeden aan de eisen. 4.6 Oordeel over de financiële verantwoordingDe Rekenkamer heeft onderzocht of de financiële verantwoording van
het ministerie van Defensie, waarin opgenomen de financiële verantwoording
van de agentschappen DGW&T en DTO, voldoet aan de volgende eisen:– de verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten
van het financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften;– de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, respectievelijk de
baten, lasten, kapitaaluitgaven en -ontvangsten die in de verantwoording zijn
opgenomen zijn rechtmatig, dat wil zeggen: tot stand gekomen in overeenstemming
met de begrotingswetten en andere wettelijke regelingen.Op grond van haar onderzoek komt de Rekenkamer tot het oordeel dat de
financiële verantwoording van het ministerie voldoet aan de eerste eis,
met uitzondering van:– een bedrag van f 1,4 miljoen aan verplichtingen, f 25,2
miljoen aan uitgaven, f 0,1 miljoen aan ontvangsten en f 0,14
miljoen in de saldibalans dat onvolledig was;– een bedrag van f 3,3 miljoen aan verplichtingen en f 0,3
miljoen aan ontvangsten dat op een verkeerd artikel is geboekt;– een bedrag van f 1,4 miljoen in de saldibalans waarvan de
deugdelijke weergave onzeker is door tekortkomingen in de administratieve
organisatie.Aan de tweede eis wordt voldaan, met uitzondering van:– een bedrag van f 28,4 miljoen aan onrechtmatige verplichtingen
en f 4,8 miljoen aan onrechtmatige uitgaven als gevolg van onverschuldigde
verplichtingen en betalingen een bedrag van f 67,9 miljoen aan verplichtingen,
f 69,6 miljoen aan uitgaven en f 0,7 miljoen aan ontvangsten waarover
de Rekenkamer geen zekerheid over de rechtmatigheid kon verkrijgen als gevolg
van tekortkomingen in de administratieve organisatie daar onderliggende gegevens
niet op juiste wijze ter inzage waren;– een bedrag van f 1,0 miljoen aan verplichtingen en f 1,4
miljoen aan ontvangsten waarover onzekerheid bestaat over de volledigheid
door tekortkomingen in de administratieve organisatie.De financiële verantwoordingen van de agentschappen Dienst Gebouwen
Werken en Terreinen en de Defensie Telematica Organisatie voldoen aan beide
eisen. BIJLAGE OVERZICHT GECONSTATEERDE TEKORTKOMINGEN 1998 (BEDRAGEN x 1
MILJOEN) geconstateerde
tekortkomingjaar van constateringontwikke- lingen/ toezeg- gingenfoutenonzekerhedenartikelomschrijvingomvangparagraafUitgaven Onrechtmatig, onjuist; onverschuldigde betaling199812,4 U 04.20Personeel
en materieel KL3 599,04.1 Onrechtmatig, onjuist; overige
onrechtmatigheden199812,4 U 04.20Personeel
en materieel KL3 599,04.1 Ondeugdelijke weergave, onvolledig;
verkeerde artikel belast1998123,0 U
04.20Personeel en materieel KL3 599,04.1 Onzekerheid
over de rechtmatigheid; tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 58,8U
04.20Personeel en materieel KL3 599,04.1 Onzekerheid
over de deugdelijke weergave; tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 2,7U
04.20Personeel en materieel KL3 599,04.1 Ondeugdelijke
weergave, onvolledig; verkeerde artikel belast199812,2 U
06.20Personeel en materieel Kmar426,84.1 Onzekerheid
over de rechtmatigheid; tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 10,8U
06.20Personeel en materieel Kmar426,84.1 Totaal  30,072,3    Verplichtingen        Onrechtmatig, onjuist; overige onrechtmatigheden1998113,9 U
01.20Personeel en materieel Algemeen326,54.1 Onzekerheid
over de rechtmatigheid; tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 0,5U
01.20Personeel en materieel Algemeen326,54.1 Onzekerheid
over de deugdelijke weergave; tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 5,8U
01.20Personeel en materieel Algemeen326,54.1 Onrechtmatig,
onjuist; overige onrechtmatigheden199816,0 U
04.20Personeel en materieel KL3 659,64.1 Ondeugdelijke
weergave, onvolledig; verkeerde artikel belast199810,4 U
04.20Personeel en materieel KL3 659,64.1 Onzekerheid
over de rechtmatigheid; tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 33,2U
04.20Personeel en materieel KL3 659,64.1 Onzekerheid
over de deugdelijke weergave; tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 13,6U
04.20Personeel en materieel KL3 659,64.1 Onrechtmatig,
onjuist; onverschuldigde betaling199815,9 U
05.22Investeringen groot materieel en infrastructuur Klu199,24.1Ondeugdelijke weergave, onjuist; verkeerde artikel belast199813,3 U
05.22Investeringen groot materieel en infrastructuur Klu199,24.1 Onzekerheid over de rechtmatigheid; tekortkomingen in de administratieve
organisatie19981 26,4U 05.22Investeringen
groot materieel en infrastructuur Klu199,24.1 Onzekerheid
over de volledigheid; tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 1,0U
05.22Investeringen groot materieel en infrastructuur Klu199,24.1Onrechtmatig, onjuist; overige onrechtmatigheden199812,6 U
09.02Personeel en materieel DICO464,44.1 Ondeugdelijke
weergave, onvolledig; verkeerde artikel belast199811,0 U
09.02Personeel en materieel DICO464,44.1 Onzekerheid
over de rechtmatigheid; tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 7,8U
09.02Personeel en materieel DICO464,44.1 Onzekerheid
over de deugdelijke weergave; tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 0,4U
09.02Personeel en materieel DICO464,44.1 Totaal  33,188,7-    Ontvangsten        Ondeugdelijke weergave, onjuist; verkeerde
artikel belast199810,3 M 05.21Niet-verrekenbare
ontvangsten Klu12,74.1 Ondeugdelijke weergave, onvolledig;
ten onrechte niet verantwoord199810,1 M
05.21Niet-verrekenbare ontvangsten Klu12,74.1 Onzekerheid
over de rechtmatigheid; tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 0,7M
05.21Niet-verrekenbare ontvangsten Klu12,74.1 Onzekerheid
over de volledigheid; tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 1,4M
05.21Niet-verrekenbare ontvangsten Klu12,74.1 Totaal  0,42,1    Saldibalans        Ondeugdelijke weergave, onvolledig; liquide
middelen te laag weergegeven199810,14 3Liquide
middelen127,44.3 Onzekerheid over de deugdelijke weergave;
tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 1,45Uitgaven
buiten begrotingsverband103,64,3 Onzekerheid over de rechtmatigheid;
tekortkomingen in de administratieve organisatie19981 0,25Uitgaven
buiten begrotingsverband103,64.3 Totaal  0,141,6    Overige tekortkomingen        Materieelbeheer1997
(of eerder)1     2.3Onvoldoende toezicht op financieel beheer19961     2.6 Beperkte kennis van het financieel beheer op decentraal niveau1997De
minister heeft toegezegd het opleidingstraject te intensiveren en gericht
personeel met een financieel-economische achtergrond te gaan werven    3.4Achterstand bij de implementatie van het VIR1997Herziene
prioriteitenstelling opgesteld voor de implementatie    2.7.2Verwerkingsorganisatie DTO19981     2.7.3.2Handelen in strijd met de Europese aanbestedingsregels19971     2.2.3Geen actuele beschrijving van de administratieve organisatie en tekortkomingen
in opzet en werking van de onderhoudsorganisatie19981     2.5Actualiteit en volledigheid van de verplichtingen bij de Klu19971     2.6.2Afwikkelin FMS-voorschotten19971     2.6.2Verwervings- en betalingsproces Kmar19981     2.2.3Personeelsbeheer19971     2.6.2Onvoldoende invulling geven aan opzet en/of werking van de interne controle19971     2.6.21 Voor de verbetering van het financieel beheer is een defensiebreed
verbeterplan opgesteld. Daarop zijn verbeterplannen per beleidsterrein afgestemd.
Deze verbeterplannen vormen volgens de Rekenkamer een kwalitatief goede basis
voor het verbeterproces. Er bestaan echter nadrukkelijk risico's voor de kwaliteit
van het financieel beheer in 1999, omdat de realisatiedata van de nog te implementeren
verbetermaatregelen doorlopen tot medio 1999 en soms zelfs tot eind 1999.De minister zegde toe het continue verbeterproces financieel beheer verder
vorm te geven, waarbij is voorzien in een strakke voortgangs- en kwaliteitsbewaking
op hoog niveau. XNoot1In het RFV 1997 werd dit aangeduid als belangrijke tekortkomingen; dit
is vergelijkbaar met ernstige tekortkomingen in de huidige terminologie (zie
paragraaf 2.1). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26541-38.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl