Vaststelling begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2000; Verslag algemeen overleg op 24 november 1999 over kiesrecht en internetdemocratie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26800-VII, nr. 28

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

23-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26800-VII nr. 28

15-12-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de regeringOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26800-VIIToon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 26833Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 41 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 800 VIIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het
jaar 200026 833Internetdemocratienr. 28VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 15 december 1999De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1 heeft op 24 november 1999 overleg gevoerd met minister
Peper van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en minister Van Boxtel
voor Grote Steden- en Integratiebeleid over:– de nota Ontwikkelingen in het kiesrecht (26 200-VII,
nr. 61);– het werkprogramma van de kiesraad voor het
jaar 2000 (BZK 99-921);– de brief van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties van 15 juni 1999 inzake de evaluatie van het kiesrecht
van Nederlanders buiten Nederland in 1998 (BZK 99-741);– de brief van het lid Van der Hoeven van 23
juni 1999 inzake de Europese verkiezingen (BZK 99-749);– de brief van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties van 16 oktober 1998 inzake de hoogte van de kiesgerechtigde
leeftijd (BZK 99-964);– de brief van de minister voor Grote Steden-
en Integratiebeleid inzake het kabinetsstandpunt Rob-advies Grenzen aan de
internetdemocratie (26 833, nr. 1);– de brief van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties van 8 juli 1999 inzake ronselpraktijken van volmachtstemmen
(BZK 99-692).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Rehwinkel (PvdA) plaatste kanttekeningen
bij de enigszins terughoudende opstelling van het kabinet in de nota over
de ontwikkelingen in het kiesrecht. Gelet op de zorgelijk lage opkomst in
met name sommige delen van de grote steden moeten alle mogelijkheden die ertoe
kunnen bijdragen dat de politiek de mensen meer aanspreekt en de drempels
om te gaan stemmen worden weggenomen, aangegrepen worden. Het kabinet staat
dan ook terecht welwillend tegenover het langer openlaten van stembureaus.
In de toelichtende opmerkingen op dit punt staat echter dat de niet-stemmers
niet meer waarde hechten aan verlenging van de openingstijd dan wel-stemmers
en dat daarom de verlenging van de openingstijden niet wordt gezien
als een opkomstbevorderende maatregel. Het is evenwel gebleken dat een niet-verwaarloosbare
groep kiesgerechtigden voorkeur geeft aan een langere openstelling van de
stembureaus in de avonduren, omdat zij juist van de latere uren gebruik willen
maken om te gaan stemmen. Dan moet de conclusie zijn dat een dergelijke maatregel
wel zinvol is. Kunnen daarom al bij de eerstvolgende reguliere verkiezingen
de stembureaus tot op zijn minst negen uur open blijven? Wil het kabinet voorts
bevorderen dat nieuwe kiezers welkomstbrieven worden gestuurd en dat het stemmen
per post mogelijk wordt?Van de mogelijkheid van het stemmen per computer wordt ook geen hogere
opkomst verwacht. Wel- en niet-stemmers zouden daar hetzelfde over denken.
Evenwel moet in aanmerking worden genomen dat er een categorie is die bereid
is haar stem uit te brengen als zij daarvoor niet de deur uit hoeft. Dan mag
aan het creëren van deze faciliteit toch niet voorbij worden gegaan,
zeker niet nu een aantal ontwikkelingen, zoals de invoering van stemmachines
en gemeentelijke herindelingen, ertoe hebben geleid dat de kiezer fysiek een
grotere afstand moet overbruggen om te kunnen stemmen. Wellicht kan het experiment
met het zogenaamde kiezen op afstand, dat men voornemens is uit te voeren
bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2003, al bij de Kamerverkiezingen van
2002 worden uitgevoerd.De heer Rehwinkel gaf op een interruptie van mevrouw Kant te kennen dat
zijn opmerkingen over het nut van een opkomstplicht in Trouw alleen op persoonlijke
titel waren gedaan. Hij heeft ermee zijn zorg tot uitdrukking willen brengen
dat de opvattingen van grote delen van de samenleving niet meer tot uitdrukking
komen in de samenstelling van de volksvertegenwoordiging. Hij staat dan ook
nog steeds sympathiek tegenover zijn destijds geuite ideeën. Met een
opkomstplicht wordt een beroep op de burger gedaan en hem duidelijk gemaakt
dat het belangrijk is te gaan stemmen.De heer Rehwinkel wees er voorts op dat de kiezer vaak niet bekend is
met de kandidatenlijsten. Dit komt onder meer doordat de kandidatenlijsten
niet alle kiezers bereiken. Het is dan ook beter de kandidatenlijsten tegelijk
met de oproepingskaarten naar het adres van de kiezer te sturen, ook al moet
het Kiesbesluit daarvoor gewijzigd worden. Ook dient het mogelijk te worden
dat op de kandidatenlijst meer informatie wordt verstrekt.De heer Rehwinkel verbaasde zich erover dat in de kabinetsnotitie met
betrekking tot ondersteuningsverklaringen wel de argumentatie van de heer
Kohnstamm en niet die van de meerderheid van de Kamer is opgenomen. De heer
Kohnstamm die bij de behandeling van de desbetreffende wet staatssecretaris
was, was tegenstander van het invoeren van het vereiste van ondersteuningsverklaringen
voor in een vertegenwoordigend orgaan zittende groeperingen. De meerderheid
van de Kamer was daar evenwel voor. Het argument van de Kamer was dat het
stellen van een hogere eis aan anderen ook het stellen van een hogere eis
aan zichzelf met zich brengt.In de notitie staat dat de hoofdstembureaus en de gemeenten die naar hun
ervaringen op dit punt zijn gevraagd, het invoeren van het vereiste van ondersteuningsverklaringen
voor zittende politieke groeperingen als onnodig belastend en negatief hebben
ervaren. Daarmee wordt echter niet het volledige beeld weergegeven. De gemeenten
Den Helder en Den Bosch zijn namelijk over het algemeen tevreden en zeggen
geen grote problemen te hebben ervaren. Bovendien wordt in de notitie gezegd
dat de gemeente Middelburg negatief op het vereiste ten aanzien van zittende
groeperingen heeft gereageerd, maar in de reactie van de gemeente Middelburg
zelf staat letterlijk dat zij voorstander is van het handhaven van de maatregel.Naar aanleiding van een interruptie van mevrouw Scheltema wees de heer
Rehwinkel erop dat dankzij zijn amendement op dit punt, een extreem
rechtse partij niet in de Kamer kon terugkeren. Gelet op deze charmante bijkomstigheid
heeft het amendement ook zijn nut bewezen, naast de noodzaak om een hogere
eis ook eenmaal aan zittende groeperingen te stellen. Vanwege de mogelijk
nadelige gevolgen voor kleinere partijen was de heer Rehwinkel bereid te bezien
of thans een nadere standpuntbepaling gewenst is. Op een interruptie van mevrouw
Van der Hoeven gaf hij aan dat als een partij met een onderbreking van de
zittingsduur terugkomt in een vertegenwoordigend lichaam, de groepering als
een nieuwe groepering moet worden beschouwd.De heer Rehwinkel sprak voorts over het strafbaar stellen van het ronselen
van ondersteuningsverklaringen. Het kabinet meent dat een dergelijke strafbaarstelling
voornamelijk symbolische betekenis zou hebben vanwege de problemen met de
handhaafbaarheid. De heer Rehwinkel drong niettemin aan op een wettelijke
maatregel om het ronselen van ondersteuningsverklaringen tegen te gaan. Eventueel
moet de Kamer zelf het initiatief nemen voor een wettelijke regeling op dit
punt.Het kabinet maakt terecht haast met het combineren van verkiezingen. Inmiddels
zijn daarmee in Noord-Brabant goede ervaringen opgedaan en het verdient thans
aanbeveling na te gaan of ook de verkiezingen voor het Europees Parlement
met andere verkiezingen kunnen worden gecombineerd. Een voordeel van combinering
van de verkiezingen is dat de kiezers minder vaak naar de stembus hoeven.
Daarnaast bevordert combinering de opkomst. De ervaring in andere landen leert
bovendien dat kiezers heel goed in staat zijn onderscheid te maken tussen
de campagnes en bij het uitbrengen van hun stem de combinering niet verwarrend
hoeft te werken.De informatie- en communicatietechnologie biedt nieuwe kansen om de burger
te betrekken bij de politiek. In de gemeente Den Haag wordt met het project
«Den Haag informatiseert» het komend jaar in iedere huiskamer
een modem aangebracht, waardoor via internet toegang tot het zogenaamde residentienet
mogelijk is en de burger zich meer interactief met de politiek kan bezighouden.
Wat is de opvatting van de minister over het initiatief van de gemeente Den
Haag? Is hij bereid er bij andere gemeenten op aan te dringen dergelijke initiatieven
te nemen?De heer Brood (VVD) vond dat het trekken van
de aandacht van burgers voor de politiek vereist dat men zicht heeft op het
dagelijks leven van die burgers en dat men weet waaraan zij prioriteit geven.
De politiek moet nu eenmaal concurreren met andere maatschappelijke verschijnselen
waarvoor de burger interesse heeft of, vanwege zijn werk, moet hebben. In
tegenstelling tot fabrikanten die precies weten wat de wensen van de kopers
zijn, weet de politiek weinig over de motivatie en de prioriteitsstelling
van de kiezer bij het verdelen van zijn tijd over de verschillende activiteiten.Meer onderzoek is thans nodig om te kunnen achterhalen wat de kiezer beweegt
om al dan niet te gaan stemmen. Welke plaats neemt de politiek in in het leven
van de burger? Hoe kan men ervoor zorgen dat bij de prioriteitsafweging van
de burger de politiek een meer centrale plaats krijgt? Pas als men dat precies
weet, kan men de aandacht van mensen trekken.Thans valt al wel uit het NKO op te maken wat de hoofdlijnen zijn bij
het in kaart brengen van het stemgedrag van de burger. De bereidheid om de
stem uit te brengen wordt in eerste instantie bepaald door de mate waarin
mensen belang toekennen aan het orgaan waarvoor de stem wordt uitgebracht
en de mate waarin die stem het gedrag van dat orgaan bepaalt. De beslissing
om daadwerkelijk te gaan stemmen hangt mede af van de fysieke moeite die men
vervolgens moet doen.Hoewel drempelverlagende maatregelen symptoombestrijding inhouden, kunnen
zij dus niet achterwege blijven. In dat verband verdienen allereerst die burgers
aandacht die het meeste moeite moeten doen om hun stem uit te
brengen en dat zijn de Nederlanders die in het buitenland verblijven. Van
de circa 550 000 Nederlanders in het buitenland willen er gemiddeld 25 000
hun stem uitbrengen. Voor hen geldt dat zij veel eerder dan Nederlanders in
het thuisland moeten beslissen dat zij willen stemmen. Daartoe moeten zij
zich afzonderlijk laten registreren. Voor Nederlanders in het buitenland zou
dan ook ICT de uitkomst kunnen bieden. Die technologie is niet gebonden aan
grenzen en met behulp daarvan kan een grotere groep Nederlanders worden bereikt.Aan het andere aspect, de interesse in de politiek, tracht men iets te
doen met de oprichting van het Forum voor democratische ontwikkeling . Evenwel
moet geconstateerd worden dat een dergelijk platform de burgers niet direct
helpt bij het onderkennen van het belang van het steunen van een politiek
orgaan. Natuurlijk heeft het Forum in algemene zin wel betekenis, maar het
blijkt toch vooral mensen te trekken die al actief zijn in de democratie.
Beter is het de mogelijkheid van debatonderwijs op scholen te benutten. Daarmee
worden mensen gevoelig gemaakt voor de tegenstellingen die inherent zijn aan
het bedrijven van politiek. Wil de minister de mogelijkheden op dit punt en
het effect ervan nader onderzoeken? Hierbij gaat het immers om de werkelijke
oorzaak van de afname van de opkomstplicht. Bovendien zijn in andere landen
behoorlijke resultaten geboekt met activiteiten in het kader van het onderwijs.De heer Brood sloot zich wat de ondersteuningsverklaringen voor zittende
politieke groeperingen en het strafbaar stellen van het ronselen van ondersteuningsverklaringen
aan bij de opmerkingen van de heer Rehwinkel. Welke verkiezingen met elkaar
gecombineerd kunnen worden, zou volgens hem aan de hand van een experiment
bepaald kunnen worden. Hij wees er ten slotte op dat in de beantwoording van
de schriftelijke vragen om onduidelijke redenen het primaat van de Tweede
Kamer in verband wordt gebracht met het moment waarop de verkiezingen voor
Eerste en Tweede Kamer worden gehouden. Een toelichting op dat punt is nodig.Mevrouw Van der Hoeven (VVD) vond dat de resultaten
van het NKO het belang van burgerschapsvorming onderstrepen. Echter, burgerschapsvorming
zonder politiek bewustzijn is een lege huls. In tegenstelling tot de minister
ziet het CDA in dit kader een rol voor de politieke partijen weggelegd. Het
lijkt er namelijk op dat de huidige minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
burgerschapsvorming als een overheidstaak beschouwt, gelet op de oprichting
van het forum voor democratische ontwikkeling. Met financiering van dat platform
alleen wordt evenwel geen recht gedaan aan de politieke pluriformiteit die
Nederland kent en die in stand moet blijven. Het is zaak de politieke partijen
bij de activiteiten van het forum te betrekken. Op welke manier zal dat gebeuren?
Waarom wordt niet overwogen politieke partijen ook financieel te stimuleren
een duidelijk profiel op te bouwen en om mee te doen aan de burgerschapsvorming?De vermindering van het aantal stemdistricten heeft het nodig gemaakt
een grotere afstand te overbruggen om te kunnen stemmen. Er moet alles aan
gedaan worden dat het overbruggen van die afstand wordt vergemakkelijkt. De
mogelijkheden van het stemmen per telefoon, per brief of per internet zouden
dan ook verder ontwikkeld moeten worden en voor degenen die naar een stembureau
moeten, moeten die langer openblijven. Verder moeten de kandidatenlijsten
naar het adres van de kiezer worden gestuurd. Het idee om de kiezer te verplichten
te gaan stemmen, is op zichzelf niet slecht, maar het past niet bij het karakter
van het stemrecht en daarom moet men met het invoeren van die plicht zeer
terughoudend zijn. Wel zou het goed zijn nieuwe kiezers en nieuwe inwoners
van een gemeente apart te benaderen. Terecht zullen de stemmachines aan test- en goedkeuringsprocedures worden
onderworpen en terecht wordt er naar gestreefd op zoveel mogelijk plaatsen
in Nederland stemmen mogelijk te maken. Het stemmen via internet kan de opkomst
bevorderen, maar daarmee zal het publieke karakter van het stemmen verloren
gaan. Uit het NKO blijkt evenwel dat het publieke karakter voor veel mensen
belangrijk is. Hoe kan dat publieke karakter ook bij de virtuele stemomgeving
gestalte worden gegeven?Invoering van het vereiste van ondersteuningsverklaringen voor zittende
groeperingen brengt veel administratief werk en extra kosten voor de hoofdstembureaus
en de politieke partijen met zich mee. Het is echter niet verstandig de wet
op dit punt al snel na invoering te wijzigen. Zou men toch terugkeren naar
de oude situatie, de situatie waarin zittende partijen niet opnieuw ondersteuningsverklaringen
hoeven te verzamelen, dan moet er wel een sluitende regeling komen voor partijen
die van naam veranderen. Het ronselen van ondersteuningsverklaring moet strafbaar
worden, ook al is handhaving moeilijk. Niet alleen gaat van strafbaarstelling
een preventieve werking uit, het is ook een teken dat veel waarde wordt gehecht
aan eerlijke en onafhankelijke verkiezingen.De minister wil al een wetsvoorstel opstellen om tot bundeling van verkiezingen
te kunnen komen. Het advies van de commissie-Elzinga, dat in januari is te
verwachten, zou evenwel aanleiding kunnen zijn het tussentijds ontbinden van
gemeenteraad en de provinciale staten mogelijk te maken. Daarom is het beter
de verschillende vairanten in het licht van het advies van de commissie-Elzinga
te bezien en voorlopig te wachten met nieuwe wettelijke regelingen op dit
punt.Mevrouw Van der Hoeven vond dat de minister de klacht van de slechte bereikbaarheid
van de stembureaus enigszins bagatelliseert. In het overleg tussen het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, het IPO en de VNG moet hierover
gesproken worden. Het stemmen in het stembureau naar keuze wordt gepresenteerd
als een alternatief voor het verplichten van gemeentebesturen om alle stembureaus
voor iedereen toegankelijk te maken. In aanmerking moet worden genomen dat
er 20% minder stemdistricten zijn gekomen en dat daardoor de afstand tot stembureaus
aanmerkelijk groter is geworden. Dan kan het stemmen in het stembureau naar
keuze niet als een redelijk alternatief worden aangemerkt. Kan het bemannen
van de stembureaus met vrijwilligers bevorderd worden met de huidige regeling
en wordt bij het aantrekken van vrijwilligers nog steeds een leeftijdsgrens
gesteld?Ten slotte wees mevrouw Van der Hoeven erop dat de verschillende brieven
over de opkomstbevordering afwisselend de minister voor het GSI en de minister
van BZK als eerste ondertekenaar hebben. Wie is de eerstverantwoordelijke
op dit punt?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66) zag in de uitslag
van het NKO de bevestiging dat de burger zijn geringe invloed op de macht
als negatief ervaart. De beperkingen voor de burger vloeien volgens haar voort
uit het huidige stelsel. Dat verhindert dat burgers het idee hebben dat zij
met het uitbrengen van een stem een politieke overtuiging kenbaar maken, een
partij steunen of direct bijdragen aan de uiteindelijke machtsuitoefening.
De uitslag van de stemming leidt namelijk niet tot een bepaalde keus van de
minister-president of de burgemeester. Met verkiezingen worden alleen maar
de krachtsverhoudingen tussen de politieke partijen bepaald. Juist met de
voorstellen van D66 ten aanzien van het kiesstelsel zou iets gedaan kunnen
worden aan de diepere oorzaak: het gebrek aan interesse van de burger. Om
die te wekken moeten alle mogelijke manieren aangegrepen worden en een daarvan
zou kunnen zijn de burger de gelegenheid te bieden zowel een stem op de macht
als een stem op de controle van de macht uit te brengen. Dat zou het systeem
minder abstract maken. Ter bevordering van de opkomst zou men ook kunnen denken aan het invoeren
van de opkomstplicht, maar bedacht moet worden dat stemmen een recht is en
dan moeilijk tegelijk als een plicht kan worden aangemerkt. De bevordering
van burgerschapskunde is op zichzelf wel goed, maar heeft tegelijk iets betuttelends
en het oprichten van een forum voor democratische ontwikkeling doet denken
aan het organiseren van een brede maatschappelijke discussie. Het kabinet
zou ook met meer voor de hand liggende maatregelen kunnen beginnen en het
de burger allereerst gemakkelijker kunnen maken om te gaan stemmen. Daartoe
zouden de stembureaus langer moeten openblijven, de kiezer zelf moeten kunnen
bepalen waar hij gaat stemmen, zouden er mobiele stembureaus moeten komen,
stemmen op afstand mogelijk moeten zijn, de kandidatenlijsten naar het woonadres
van de kiezer moeten worden gestuurd en een oproepkaart gemakkelijk omgezet
kunnen worden in een kiezerspas. Uiteraard moeten de stemmachines onderhevig
zijn aan wettelijke schouwings- en toetsingsprocedures, zodat ze volledig
betrouwbaar zijn. Het belangrijkste is evenwel het realiseren van virtuele
stembureaus. Zij dienen er zo snel mogelijk te komen, het liefst nog voor
de verkiezingen in 2002. Internet biedt de burger naast het virtuele stemmen
namelijk ook de mogelijkheid vaker met vertegenwoordigers van de overheid
in contact te treden. Mevrouw Scheltema vroeg in dit verband of de elektronische
identiteitskaart te zijner tijd kan worden gebruikt als kiezerspas.De evaluatie van de ondersteuningsverklaringen heeft bevestigd dat de
eis voor ondersteuningsverklaringen voor reeds in een vertegenwoordigd lichaam
zittende politieke groeperingen moet komen te vervallen. Dit vereiste veroorzaakt
nodeloze bureaucratie, is onnodig belastend en wordt als negatief ervaren.
Men kan niet zeggen dat deze groeperingen lichtvaardig aan de verkiezingen
deelnemen. De groepering heeft bewezen dat zij aan de verkiezing kan deelnemen.
Bovendien moet een zittende groepering meedoen aan de verkiezingen, omdat
zij gehouden is haar functioneren door de kiezers te laten beoordelen. Daarom
moet de wet op dit punt zo snel mogelijk gewijzigd worden. Bovendien zou men
kunnen stellen dat door ook van zittende groeperingen ondersteuningsverklaringen
te verlangen, voor hen zwaardere eisen gelden. Als de groepering evenwel enige
tijd niet in een vertegenwoordigend lichaam zitting heeft, zou het vereiste
van ondersteuningsverklaringen voor haar weer wel moeten gelden.Het ronselen met volmachten is strafbaar, maar het ronselen met ondersteuningsverklaringen
niet. Het laatste zou ook strafbaar gesteld moeten worden, ook al heeft de
strafbaarstelling slechts symbolische waarde; zij kan namelijk een preventieve
werking hebben.Het combineren van verkiezingen kan nuttig zijn, maar daartoe mag niet
overhaast besloten te worden. Daarvan lijkt nu enigszins sprake te zijn, gelet
op de voorstellen van het kabinet. Er moet op dit punt evenwel eerst advies
worden gevraagd aan VNG, het IPO en de kiesraad. Vooral is het nodig dat het
rapport van de commissie-Elzinga wordt afgewacht. Dat kan immers voorstellen
voor gemeenteraad en provinciale staten met zich brengen die het combineren
van verkiezingen weer bemoeilijken.Stemmen in het buitenland brengt ook veel bureaucratie met zich mee. Is
het niet mogelijk de registratie weer op de ambassadeposten te doen en de
stemmen met de ambassadepost terug te zenden? Het nut van het inrichten van
virtuele stembureaus zou met name voor de Nederlanders in het buitenland een
oplossing kunnen zijn. Ook met het oog hierop, dient deze mogelijkheid nadrukkelijk
de aandacht van het kabinet te hebben.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks)
zag ook veel in de mogelijkheden van het elektronisch stemmen, maar wees wel
op enkele knelpunten. Allereerst is er het gevaar dat gegevens via internet
te achterhalen of te manipuleren zijn. Verder moet rekening gehouden worden
met verstoring van het systeem door kwaadwillende hackers. Hoe blijft
de stem geheim? Zullen burgers vertrouwen hebben in het elektronische systeem?
Wordt niet het grondwettelijk beginsel van gelijke behandeling van alle kiezers
geschonden? Niet iedereen is namelijk vertrouwd met digitale systemen. Terecht
wil het kabinet eerst experimenten met het elektronisch stemmen houden, maar
is niet een publiek debat nodig voordat dergelijke experimenten worden omgezet
in beleid?Mevrouw Varma wilde vooralsnog de wet op het punt van de ondersteuningsverklaringen
voor zittende groeperingen niet wijzigen. Evenwel had zij begrip voor de bezwaren
die van verschillende kanten zijn geuit. Ziet de minister geen mogelijkheden
om samen met de stembureaus oplossingen te bedenken voor de administratieve
rompslomp? Wat is zijn eigen standpunt in dezen? Op welke manier denkt hij
verbetering te kunnen aanbrengen? Het ronselen van ondersteuningsverklaringen
is zeer verwerpelijk. Daarom moet de minister dit strafbaar stellen en met
wetgeving op dit punt te komen. Als de minister niet met voorstellen komt,
zou de Kamer het initiatief moeten nemen.De minister heeft aangegeven dat het onderwijs een taak heeft bij het
bevorderen van de opkomst. In de lessen geschiedenis en maatschappijleer zou
de interesse voor de politiek vergroot kunnen worden, maar het is de vraag
of daarmee de opkomst onder jongeren wordt bevorderd. Er is meer nodig. Inderdaad
gaan in sommige delen van de grote steden weinig mensen stemmen. Met name
de migranten kennen de politieke partijen niet goed. Welke plannen heeft de
minister voor het GSI om de opkomst onder migranten te bevorderen? Bij de
laatstgehouden verkiezingen heeft het ministerie van BZK de verkiezingsprogramma's
niet meer in de landstalen van de migranten uitgebracht. Dat is jammer. Wil
de minister bij de komende verkiezingen wel gebruik maken van migrantenmedia
en vertalingen?Verlenging van de openstelling van de stembureaus tot op zijn minst negen
uur zou een prima service zijn. De gemiddelde afstand tot het stemlokaal mag
niet groter worden en het aantal stemdistricten zou dan ook niet verder moeten
worden verminderd. Op welke manier kan het stemmen per telefoon technisch
mogelijk worden gemaakt? Hoe kunnen de knelpunten bij het stemmen per post
worden weggenomen. In sommige steden is de bezorging van de post gebrekkig,
zodat niet vaststaat of de post goed en op tijd aankomt. Ook bij het stemmen
in het buitenland zijn er nog veel belemmeringen. Wil de minister op de Nederlandse
vertegenwoordigingen in het buitenland alle mogelijke voorzieningen, ook de
virtuele, treffen, zodat het stemmen in het buitenland beter mogelijk wordt?
Wat het combineren van verkiezingen betreft kan, gelet op allerlei onduidelijkheden,
beter eerst alleen worden geëxperimenteerd.Mevrouw Kant (SP) zag de lage opkomstcijfers
als een weerspiegeling van het gebrek aan vertrouwen in de politiek. De burgers
vinden blijkbaar dat de politiek hun problemen niet oplost en besluiten daarom
niet te gaan stemmen. De verminderde opkomst zorgt vervolgens voor een neergaande
spiraal: des te minder mensen gaan stemmen, des te minder mensen er zijn waarmee
de politieke partijen rekening hoeven te houden, hetgeen de afstand tussen
de burger en de politiek verder vergroot.Het gebrek aan vertrouwen in de politiek is waarschijnlijk het gevolg
van het feit dat de politiek voor slepende problemen geen oplossing kan bieden.
Ter illustratie wees mevrouw Kant op de problemen in de sectoren onderwijs
en zorg. Daarnaast is er de cultuur van partijpolitieke benoemingen, het niet-nakomen
van verkiezingsbeloften en de introductie van de sorrydemocratie. Daar komt
bij dat de grote politieke partijen steeds minder worden geïdentificeerd
met een ideologie en dat die partijen het nastreven van een maakbare samenleving
hebben afgezworen. Verder is er de afbraak van verantwoordelijkheid en de
afname van solidariteit waardoor velen zich buitengesloten voelen
en ten prooi vallen aan ongeïnteresseerdheid voor de publieke zaak.De mate van interesse in de publieke zaak blijkt mede te worden bepaald
door sociaal-economische omstandigheden. In de armere wijken gaan steeds minder
mensen stemmen. In de rijke wijken is de opkomst zelfs 27% hoger dan in de
arme. Vooral onder jongeren is de opkomst laag, wellicht mede onder invloed
van het feit dat zij de opkomstplicht niet meer hebben gekend. Misschien moet
men daarom de moed hebben kiezers te wijzen op hun plicht zich uit te spreken
over het beleid. Met een discussie hierop zouden de mogelijkheden op dit punt
kunnen worden verkend.Het is echter vooral een taak van de politieke partijen zelf om de betrokkenheid
te vergroten. Zij behoren een intermediair te zijn tussen de burger en de
politiek. De politieke partijen streven evenwel steeds minder naar invloed
op de massa en opereren steeds meer als een kaderpartij De oplossing voor
het probleem van de lage opkomst moet dan ook meer gezocht worden in de politiek-culturele
sfeer. Wellicht verdient het aanbeveling de mensen in de gelegenheid te stellen
twee stemmen uit te brengen: een voor de macht en een voor de controle op
de macht.Het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd heeft thans geen zin. Eerst
moeten de jongeren die wel mogen stemmen meer geïnteresseerd raken in
de politiek. Extra maatschappijleer lost dit probleem niet op. Het onderwijs
moet veel meer gericht zijn op het opleiden van mensen tot weerbare en kritische
burgers en niet alleen op het bijbrengen van kennis. Een manier om iets aan
bevordering van de opkomst te doen zou het inrichten van mobiele stembureaus
en het creëren van de mogelijkheid van het elektronisch stemmen kunnen
zijn, maar het effect hiervan zal niet groot zijn. Bovendien moet bedacht
worden dat niet iedereen in gelijke mate toegang tot het internet heeft. Hoe
kan daarin verandering worden gebracht?Mevrouw Kant sprak voorts over enkele organisatorische aspecten. Het combineren
van de verkiezingen voor de leden van de gemeenteraad en de provinciale staten
vond zij ongewenst. De verschillende campagnes zullen de kiezer in verwarring
brengen. Voor hem moet duidelijk zijn waarover die gaan. Wat het vereiste
voor ondersteuningsverklaringen betreft, vond mevrouw Kant de bureaucratie
een zorgelijk punt, maar zij steunde voorshands de afschaffing ervan niet.
Er moeten evenwel heel goede argumenten zijn om het systeem dat nu geldt te
handhaven.Mevrouw Kant wees er ten slotte op dat de lage opkomst een bedreiging
kan zijn voor de legitimiteit van de democratie. Een manier om de opkomstplicht
te bevorderen is misschien iedereen op de verkiezingsdag vrij geven. Wat vindt
de minister van die suggestie? Zij memoreerde de woorden van haar fractieleider:
een democratie zonder kiezers is hetzelfde als een voetbalelftal zonder spelers.
De democratie is evenwel te waardevol om haar als het droge zand van het strand
te laten weglekken tussen de vingers van de gebalde vuist.De heer Van den Berg (SGP) vond dat de oorzaak
van de lage opkomstcijfers gezocht moet worden in het functioneren van de
politiek zelf. Zij dient betrouwbaar, geloofwaardig en herkenbaar te zijn.
Daarmee wordt veel meer aan de bevordering van de opkomst gedaan dan met allerlei
veranderingen in het stemsysteem. Het NKO geeft ook aan dat partijpolitieke
elementen als de duidelijkheid van de partijen en de binding ervan met de
kiezers van belang zijn voor de opkomst. Van meer technisch faciliërende
maatregelen mogen geen wonderen worden verwacht.Het vereiste van ondersteuningsverklaringen voor zittende groeperingen
heeft onnodig administratieve en financiële lasten tot gevolg en voor
kleinere politieke groeperingen die niet evenredig over het land zijn gespreid,
werkt het buitengewoon complicerend. Daarom dient de wet op dit punt zo spoedig
mogelijk en voor de aanstaande verkiezingen te worden heroverwogen.
Het vereiste van ondersteuningsverklaringen moet wel voor nieuwe partijen
blijven gelden. Het ronselen van ondersteuningsverklaringen moet zonder meer
strafbaar worden, temeer daar die strafbaarstelling een preventieve werking
zal hebben.Hoewel aan het combineren van verkiezingen voordelen zitten, overheersen
toch de nadelen. Mocht men het voornemen op dit punt toch willen uitvoeren,
dan zal eerst nader overleg hierover moeten worden gevoerd. Het gevaar van
het combineren van verkiezingen is dat niet duidelijk blijft om welk orgaan
het gaat en dat de aandacht nog meer naar de landelijke politiek zal uitgaan.
Het moet juist gaan om het eigen karakter van de organen waarvoor de leden
worden gekozen. Wel zou er meer verschil kunnen komen in periodes van uitschrijven
van verkiezingen. Echter, alle mogelijkheden moeten wel in hun onderling verband
worden beoordeeld. Het is immers mogelijk dat de commissie-Elzinga adviseert
de ontbindingsmogelijkheden voor gemeenteraad en provinciale staten te verruimen.Voor de verkiezingen wordt doorgaans een woensdag genomen. Gebruikmaking
van een andere dag van de week kan voorkomen dat de verkiezingsdag samenvalt
met de biddag. In sommige delen van het land werkt het samenvallen van de
biddag met verkiezingen opkomstbelemmerend. In ieder geval dient de zondag
altijd buiten beschouwing te worden gelaten.Uit het NKO blijkt dat van een langere openstelling van de stembureaus
geen opkomstbevorderend effect kan worden verwacht. De vraag is dan of de
bureaus langer moet openblijven, ook omdat het werven van vrijwilligers er
daardoor niet gemakkelijker op zal worden. Eerder zou men iets moeten doen
aan de toegankelijkheid van alle stembureaus voor lichamelijk gehandicapten.
Bovendien moet men zo nodig gehandicapten op alternatieven wijzen, zodat zij
eventueel wel op een gemakkelijke manier hun stem kunnen uitbrengen.Bij de verkiezing van leden voor de waterschappen is een proef gehouden
met telefonisch stemmen. Gebleken is dat die manier van stemmen de opkomst
niet verhoogt. Nog geen 10% van de kiezers maakte gebruik van die mogelijkheid.
Bovendien is gebleken dat men hiermee de betrokkenheid niet vergroot. Thans
heeft het elektronisch stemmen veel aandacht, maar hieraan kleven nog veel
onzekerheden, zoals twijfel aan de betrouwbaarheid en het gevaar van misbruik.Ten slotte vroeg de heer Van den Berg aandacht voor de perikelen met het
stemmen in het buitenland. Nog steeds zijn er Nederlanders die zich verbonden
voelen met het vaderland en die bij verkiezingen hun stem willen uitbrengen.
Een probleem voor hen blijkt de registratie. Bevestiging daarvan komt vaak
veel te laat.Het antwoord van de regeringDe minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties meende dat voor de lagere opkomst thans verschillende oorzaken zijn
aan te wijzen: de grotere dynamiek van de samenleving, het verdwijnen van
de grote ideologieën en een andere verhouding tussen civil society en
political society. Verder speelt het gebrek aan herkenbaarheid een rol. Het
Nederlandse kiesstelsel brengt met zich dat politici niet een eigen district
hebben. Mensen hechten echter aan een persoon en daarom zal zich in de toekomst
de legitimiteitsvraag indringend voordoen. De burger wil weten wie hem vertegenwoordigt
en de politicus wil weten door wie hij is gekozen. Er is een notitie over
het kiesstelsel in voorbereiding waarin dit punt aan de orde zal komen.Thans is een meer diepgaand onderzoek nodig, want met het NKO heeft men
niet alle mogelijke oorzaken kunnen verkennen. Wel is duidelijk dat een hogere
opkomst het gevolg zal zijn van een grotere interesse en niet alleen
van technische aanpassingen. Bij het wekken van de interesse zouden de politieke
partijen een belangrijke rol kunnen spelen.De verlenging van de openingstijd van het stembureau met een uur heeft
naar zijn ervaring in Rotterdam 5% meer kiezers opgeleverd. Daarom is het
zeer wel de moeite waard een verdere verlenging van de kiezersdag te overwegen.
Ook zou een andere dag van de week in aanmerking moeten kunnen komen als verkiezingsdag.
Men zou zelfs kunnen denken aan verdeling van de verkiezingen over twee dagen.
De verkiezingsdag zou als dag van de democratie gevierd kunnen worden met
een vrije dag. Daarvoor is echter overleg met de sociale partners nodig. De
vrije dag kan niet aan de andere vrije dagen toegevoegd worden, maar zal in
mindering moeten komen op de bestaande verlofdagen.De minister ging voorts in op de opmerkingen over de ondersteuningsverklaringen.
Hij zei op dit punt met een schriftelijke reactie te komen. Daarmee wil hij
proberen aan te tonen dat het nodig is het vereiste van ondersteuningsverklaringen
voor zittende groeperingen te heroverwegen. Een reden daarvoor is de grote
administratieve belasting. De minister zei uit de opmerkingen van de leden
te hebben opgemaakt dat het ronselen van ondersteuningsverklaringen strafbaar
moet worden gesteld. Hij wees erop dat deze strafbaarstelling moeilijk handhaafbaar
zal zijn, maar op dit punt de mening van de Kamer te zullen volgen.Deelname aan het forum voor democratische ontwikkeling is voor iedereen
mogelijk. De politieke partijen worden actief uitgenodigd, maar zij worden
ook gestimuleerd zelf aan burgerschapsvorming te doen. Het oprichten van een
forum voor democratische ontwikkeling is niet de enige oplossing voor het
probleem van de lage opkomst. Bevordering van het politieke debat in de lessen
maatschappijleer kan een bijdrage leveren aan het wekken van de politieke
interesse. Er bestaan naar zijn mening voldoende instrumenten waarmee het
debatonderwijs kan worden bevorderd.In het voorjaar zal de Kamer schriftelijk op de hoogte worden gesteld
van de voortgang van de wetgeving over het combineren van verkiezingen. In
januari zal ook de commissie-Elzinga rapport uitbrengen, zodat de Kamer een
samenhangend oordeel kan vellen. Een voorontwerp van wet wordt inmiddels opgesteld.De minister ging voorts in op de opmerkingen over de faciliëring
van de stembureaus en zei met de staatssecretaris van Financiën overleg
te willen voeren over fiscale vergoeding voor het werk op stembureaus. Leeftijdsdiscriminatie
is bij het bemensen daarvan niet meer aan de orde. Er wordt veel gedaan om
stemlokalen toegankelijk te maken voor gehandicapten, maar het lukt de gemeenten
niet altijd geschikte locaties te vinden. Met diverse circulaires worden zij
op hun verantwoordelijkheid in dezen gewezen.Wat het stemmen in het buitenland betreft zegde de minister toe een en
ander met zijn collega van Buitenlandse Zaken te zullen bespreken en daarbij
te zullen zoeken naar een oplossing voor de gesignaleerde knelpunten.Naar aanleiding van een suggestie van mevrouw Van de Hoeven wees hij er
voorts op geen onderscheid te kunnen maken tussen groepen kiezers voor wat
betreft een eventuele herinvoering van de opkomstplicht. Veel gemeenten sturen
een welkomstbrief aan nieuwe inwoners en de minister zegde toe de gemeenten
nadrukkelijk op deze mogelijkheid te zullen wijzen. Hij wil voorts bevorderen
dat de kandidatenlijsten naar de adressen van de kiezers worden gestuurd.Als verantwoordelijk minister voor kieswetzaken zei hij ten slotte bereid
te zijn de mogelijkheden van aanpassing van de Kieswet met het oog op nieuwe
technische ontwikkelingen te willen bestuderen, maar wees er daarbij op dat
aan een nieuw systeem hoge technische en zorgvuldigheidseisen zullen moeten
worden gesteld. Dit vraagt de nodige tijd voor aanpassing van de wet. De minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid zei als verantwoordelijke minister voor de ICT-aspecten van de verkiezingsprocedure
ook veel belang te hechten aan de zorgvuldigheid van die modernisering en
onderstreepte dat hoge eisen zullen worden gesteld aan de kwaliteit van de
wetgeving en de nieuwe technische middelen. De invoering van het stemmen met
behulp van ICT zal dan ook vooraf worden gegaan door experimenten. Een aantal
gemeenten heeft zich daarvoor aangemeld.Op een interruptie van de heer Brood antwoordde de minister dat de internationale
ontwikkelingen op het punt van stemmen met behulp van ICT gevolgd worden.
Van de inzichten die op basis van verder onderzoek naar internationale ontwikkelingen
zullen ontstaan zal de Kamer op de hoogte worden gesteld. Overigens zijn bijvoorbeeld
bij scholierenverkiezingen en dergelijke al proeven gedaan. Er worden ook
digitale debatten georganiseerd.Op een interruptie van de heer Rehwinkel verwees de minister naar de brief
van 18 november 1999 waarin wordt gesproken over pilots bij universiteitsraadverkiezingen.
Het zal naar alle waarschijnlijkheid niet haalbaar zijn om het kiezen op afstand
bij de bij de landelijke verkiezingen van 2002 mogelijk te maken. Veel zal
afhangen van de fasering in de ontwikkeling van de wetgeving en de techniek.De minister zei met het grotesteden- en integratiebeleid de interesse
voor de democratie bij migranten te willen wekken. De Nederlandse democratie
krijgt onder Nederlanders niet altijd de waardering die haar toekomt, hetgeen
op migranten een averechts effect zou kunnen hebben. Het ministerie verstrekt
bij verkiezingen waaraan niet-Nederlanders deelnemen nog steeds voorlichtingsmateriaal
in verschillende talen aan de gemeenten. De gemeenten hebben echter de autonomie
van de faciliteiten van het ministerie meer of minder gebruik te maken.Er wordt zoveel mogelijk gedaan om te voorkomen dat de digitale mogelijkheden
van internet een discriminerend effect hebben. Veel ouderen hebben namelijk
achterstand in vaardigheid met software. Begin volgend jaar zullen de Kamer
voorstellen bereiken voor zogenaamde digitale «trapveldjes». Op
die manier kunnen mensen die thuis de mogelijkheid niet hebben, die elders
benutten om zich te bekwamen. Vorig jaar zijn alle bibliotheken al voorzien
van internetaansluitingen. In verschillende achterstandswijken wordt al veelvuldig
gebruik gemaakt van de internetmogelijkheden in bibliotheken. Het is de bedoeling
de zogenaamde digitale trapveldjes ook elders en met name in de oude wijken
te realiseren. Overigens neemt het aantal internetaansluitingen sterk toe.
Het virtuele stemlokaal biedt daarom zeer veel mogelijkheden om de mensen
te informeren en te faciliëren bij het uitbrengen van hun stem. Tevens
kan men daarmee mogelijk de Nederlanders in het buitenland veel beter bedienen.De voorzitter van de commissie,De CloeDe griffier van de commissie,CoenenXNoot1Samenstelling: Leden: Schutte (GPV), Te Veldhuis (VVD), ondervoorzitter,
De Cloe (PvdA), voorzitter, Van den Berg (SGP), Van de Camp (CDA), Scheltema-de
Nie (D66), Van der Hoeven (CDA), Van Heemst (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA),
Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Dankers (CDA), Hoekema (D66), Rijpstra
(VVD), Cornielje (VVD), O. P. G. Vos (VVD), Rehwinkel (PvdA),
Luchtenveld (VVD), Wagenaar (PvdA), Rietkerk (CDA), De Boer (PvdA), Duijkers
(PvdA), Verburg (CDA), Halsema (GroenLinks), Kant (SP), Balemans (VVD).Plv. leden: Rouvoet (RPF), Van Beek (VVD), Zijlstra (PvdA),
Ravestein (D66), Van Wijmen (CDA), Augusteijn-Esser (D66), Balkenende (CDA),
Barth (PvdA), Gortzak (PvdA), Rabbae (GroenLinks), Wijn (CDA), Dittrich (D66),
Cherribi (VVD), Nicolaï (VVD), Van den Doel (VVD), Van Oven (PvdA), Brood
(VVD), Apostolou (PvdA), Eurlings (CDA), Kuijper (PvdA), Belinfante (PvdA),
Mosterd (CDA), Van Gent (GroenLinks), Poppe (SP), Essers (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26800-VII-28.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl