De Hoorn van Afrika; Verslag algemeen overleg inzake brieven Defensie en BuZa over stand van zaken VN-vredesmissie Ethiopië/Eritrea
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 22831, nr. 20

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

02-02-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

22831 nr. 20

25-01-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de regeringOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 22831Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 43 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
22 831De Hoorn van Afrikanr. 20VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 25 januari 2001De vaste commissies voor Buitenlandse Zaken1
en voor Defensie1 hebben op 13 december 2000 overleg
gevoerd met minister Van Aartsen van Buitenlandse Zaken, minister De Grave
van Defensie en minister Herfkens voor Ontwikkelingssamenwerking over:– de brief van de minister van Defensie d.d.
17 november 2000 over de stand van zaken UNMEE (22 831, nr. 15);– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking d.d. 24 november 2000 over het
UNMEE/vredesproces (22 831, nr. 16).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Koenders (PvdA) spreekt zijn waardering
uit voor de wijze waarop de Nederlandse regering zich heeft ingezet voor het
ontplooien van een vredesoperatie in het grensgebied tussen Ethiopië
en Eritrea en is verheugd over het feit dat de «cessation of hostilities»
inmiddels is omgezet in een vredesovereenkomst. Het vredesverdrag is in Algiers
gesloten in aanwezigheid van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties,
de heer Kofi Annan en van de minister van buitenlandse zaken van de Verenigde
Staten, mevrouw Albright. Was daar ook een vertegenwoordiger van de Nederlandse
regering bij aanwezig? Het is van belang om internationaal steun te creëren
voor deze vredesmissie. Wordt gevolg gegeven aan de belangrijke vertrouwenwekkende
maatregelen die de minister van Buitenlandse Zaken tijdens de
openbare vergadering van de Veiligheidsraad over Ethiopië en Eritrea
heeft voorgesteld? Op welke wijze wordt internationaal politieke druk op de
partijen uitgeoefend om uitvoering te geven aan de in het kader van het vredesverdrag
gemaakte afspraken? Welke rol speelt de EU-vertegenwoordiger Serri in dit
geheel?Het is de heer Koenders niet duidelijk in hoeverre de drie commissies
die zijn ingesteld met betrekking tot demarcatie, claims en de grondoorzaken
van het conflict opereren onder auspiciën van de Verenigde Naties of
van andere partijen. Het verleden heeft geleerd dat die commissies alleen
kunnen functioneren als helderheid bestaat over administratie, funding en
leiderschap. Waarom is gekozen voor de vrij lange periode van drie jaar voor
de demarcatie? Wat betekent het als de partijen niet tot overeenstemming kunnen
komen over welke leden deel van die commissie uitmaken? Heeft de VN daarin
alleen een secretariële functie in de vorm van de cartografische unit?
Het bevreemdt de heer Koenders dat er geen discussie is over de grondoorzaken
van het conflict die gelegen zijn in de toestand van de economie. Hoe wordt
dit behandeld en in welk kader? Hij betwijfelt de effectiviteit van overleg
tussen de troepenleveranciers. Daar zijn zoveel landen bij betrokken dat het
bijna onmogelijk wordt om op een goede wijze overleg te voeren. Wat is de
effectiviteit van dat overleg?Hoe staat het met de SOFA (Status of Forces Agreement)? Is bekend of de
corridors door de lucht door de partijen zijn geaccepteerd? Zijn er terreinen
waar de VN volstrekte vrijheid van beweging heeft? Wat is er geregeld met
betrekking tot de immuniteit? Dat betreft bijvoorbeeld de issue van verkeersongelukken.
Is er overeenstemming bereikt met betrekking tot de uitwisseling van de mijnenkaarten?
Zijn de Slowaakse mijnenruimers ook bij de Nederlandse component betrokken?
Wat is de voortgang als het gaat om een evenwicht tussen de humanitaire en
de militaire elementen van ontwapening? Wie is betrokken bij het actualiseren
van de risicoanalyse, bijvoorbeeld als het gaat om wapenleveranties aan de
partijen? Wordt informatie verstrekt via inlichtingendiensten van andere landen?
Zijn de geruchten waar dat Nederlandse makelaars actief betrokken zijn bij
de leverantie van wapens aan een van beide partijen?De heer Koenders vraagt of de force commander al begonnen is met het opstellen
van de contingency planning. Is er wat dat betreft sprake van een relatie
met de speciale vertegenwoordiger van de Verenigde Naties, die een brede verantwoordelijkheid
heeft voor humanitaire en politieke aspecten? Het is goed om duidelijkheid
te hebben over de afbakening van die bevoegdheden.Hij waardeert het dat de regering helderheid heeft geschapen over de inzet
van Apaches. De regering heeft de suggesties van de Kamer overgenomen om Apaches
in te zetten die ook gebruikt kunnen worden bij vredebewarende activiteiten.
Gedacht kan worden aan verkenning van routes, escortering van grondkonvooien,
beveiliging en het escorteren van transporten. Bovendien kunnen deze helikopters
een belangrijke rol spelen als nationale component bij de exitstrategie. Zoals
bekend had de PvdA-fractie een voorkeur voor positionering in Asmara. Wat
zijn precies de problemen met positionering daar? Positionering in Djibouti
is ook een goede optie. Wel moet van tevoren nagegaan worden of er sprake
is van voldoende waarschuwingstijd als de Apaches daar gestationeerd zijn
om effectief te opereren volgens de genoemde doelstellingen.De heer Koenders informeert voorts naar de precieze betekenis van de geweldsinstructie
in het kader van de rules of engagement.Aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking vraagt hij wat zij bedoelt
met haar opmerking dat de hervatting van de hulp stapsgewijs en «even
handed» moet zijn en dat er sprake moet zijn van benchmarking. Het lijkt
hem buitengewoon moeilijk om hieraan vorm te geven. Wanneer zal er sprake
zijn van benchmarking? Is dat gekoppeld aan de voortgang die in het vredesproces
tussen beide landen geboekt zal worden? Hoe wil de minister opereren als er
tussen de partijen een probleem blijft liggen? Nog moeilijker
wordt het als het gaat om de economische ontwikkelingspolitieke criteria.
Wanneer bijvoorbeeld één van de partijen meer geneigd is het
programma van goed bestuur uit te voeren en het andere daartoe minder geneigd
is, betekent dit dan dat er om ontwikkelingspolitieke redenen aan het eerste
land een voorkeursbehandeling zal worden gegeven? De heer Koenders meent dat
in dit geval de politieke criteria belangrijker zijn dan de ontwikkelingspolitieke
criteria. Dat geldt in het bijzonder voor Ethiopië als het gaat om het
terugbrengen van het niveau van de defensie-uitgaven. Het beleid zal gepaard
moeten gaan met een versnelling van het DDR-programma van de Wereld Bank.
Wat Eritrea betreft speelt er nog een ander probleem. Dat land heeft nogal
wat conflicten met andere landen en heeft ook een moeilijke relatie met NGO's.
Hoe wil de minister handelen als het gaat om het in de praktijk toepassen
van het principe van het «even handend» verlenen van hulp. Is
er inmiddels binnen de VN een taskforce die zich inzet om het probleem van
de ontheemden en de vluchtelingen tussen de twee landen onderling op te lossen?
Welke overwegingen heeft de Nederlandse regering, naast het argument van de
Nederlandse deelname aan UNMEE, om vooralsnog geen bijdrage te leveren aan
Minurso?De heer Van den Doel (VVD) vindt het bemoedigend
dat er een vredesakkoord gesloten is tussen Ethiopië en Eritrea en wil
weten wie het proces van de uitvoering van dat verdrag bewaakt. Hoe staat
het met de vertrouwenwekkende veiligheidsmaatregelen die op initiatief van
de Nederlandse regering zijn voorgesteld en die later door de Veiligheidsraad
zijn overgenomen? Hoe verhouden die maatregelen zich tot de afspraken die
in het kader van het vredesverdrag zijn gemaakt? Zijn beide partijen bereid
die maatregelen uit te voeren? Hij concludeert vervolgens dat de rules of
engagement in relatie tot het mandaat van UNMEE toereikend en helder zijn.Essentieel voor de uitvoering van de missie is dat men kan beschikken
over een veilige luchtcorridor. Is daar al meer duidelijkheid over? Is er
ook meer duidelijkheid over de aflossing?Een belangrijk punt in dit kader is de informatievoorziening aan Nederland
en de betrokkenheid bij de besluitvorming van Nederland na 1 januari als Nederland
geen deel meer uitmaakt van de Veiligheidsraad. De minister van Buitenlandse
Zaken heeft gezegd dat gezocht moet worden naar een mogelijkheid om die betrokkenheid
te waarborgen. Hoe wordt dat na 1 januari geregeld? Kan de garantie gegeven
worden dat Nederland van de juiste informatie wordt voorzien?Het verontrust de heer Van den Doel dat er nog geen goede afspraken zijn
gemaakt over de situatie van de vluchtelingen. Wat de Ethiopische vluchtelingen
betreft zullen er niet al te veel problemen zijn. Zij zullen teruggaan naar
voormalig Ethiopisch grondgebied dat aan de rand van de nieuwe veiligheidszone
ligt. Hij maakt zich zorgen over de terugkeer van de Eritrese vluchtelingen.
Voor de huidige opvang van Eritrese vluchtelingen in vluchtelingenkampen zijn
voldoende financiële middelen beschikbaar. Het feit dat er fondsen zijn,
wil echter nog niet zeggen dat het ter plaatse goed is geregeld. Kan de zekerheid
verschaft worden dat de middelen en de voorzieningen de vluchtelingenkampen
bereiken? Hij plaatst een vraagteken bij het vertrouwen dat de regering uitspreekt
in de verschillende VN-organisaties, zoals de UNHCR, de UNDP en de OCHA. Deze
organisaties menen de situatie onder controle te hebben, maar dat is naar
de mening van de heer Van den Doel te snel geconcludeerd. Vluchtelingen zouden
pas terug moeten keren naar de tijdelijke veiligheidszone (TSZ) als UNMEE
daar het groene licht voor geeft. Vluchtelingen kunnen alleen maar terugkeren
naar de TSZ als de infrastructuur toereikend is en de mijnendreiging is weggenomen.
Als aan deze voorwaarden niet is voldaan, lopen de burgers grote risico's.
Is er een afspraak gemaakt tussen UNMEE en de Eritrese autoriteiten met betrekking
tot een gecontroleerde terugkeer van vluchtelingen gekoppeld aan
de veiligheid in dat gebied?De heer Van den Doel spreekt zijn waardering uit voor de constructieve
en snelle bijdrage die de Deense regering aan dit proces heeft geleverd. Tot
zijn verbazing trof hij bij de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
van 24 november een verklaring aan van de Europese Unie over UNMEE. Het is
vrij uniek dat de EU zich over deze missie zo heeft uitgesproken.Hij merkt op dat de VVD-fractie goede argumenten heeft aangevoerd om aan
te geven dat de inzet van gevechtshelikopters in het kader van een eventuele
evacuatie van troepen noodzakelijk is. Om die reden is gepleit voor het ter
beschikking stellen van Apaches. Die argumenten gelden nog steeds. Er is op
dit moment geen enkele reden om een ander standpunt in te nemen. De meest
in aanmerking komende locatie voor de positionering daarvan is Djibouti. De
onderhandelingen hierover zijn nog gaande. Hij gaat ervan uit dat die onderhandelingen
succesvol worden afgerond.Hij rondt af met de militairen ter plekke succes toe te wensen in de komende
maanden en het thuisfront sterkte toe te wensen. Worden er speciale activiteiten
ontwikkeld voor het thuisfront, zoals doorgaans bij andere missies gebruikelijk
is?Mevrouw Karimi (GroenLinks) toont zich verheugd
over het feit dat Eritrea en Ethiopië een vredesverdrag gesloten hebben.
Zij spreekt haar waardering uit aan het adres van de Nederlandse regering
voor de wijze waarop zij zich voor dit doel hebben ingezet. De minister voor
Ontwikkelingssamenwerking schrijft dat het voor het hervatten van de ontwikkelingsrelatie
van buitengewoon groot belang is dat de vredesonderhandelingen stevig verankerd
zijn. Welke betekenis heeft het sluiten van dit vredesakkoord voor het hervatten
van de ontwikkelingsrelatie met de twee landen?Zij uit haar bezorgdheid over de situatie van de vluchtelingen en ontheemden.
Welke organisaties houden zich bezig met de terugkeer van ontheemden? Is er
een structuur afgesproken op basis waarvan UNMEE en hulporganisaties elkaar
informeren? Is er sprake van een goede coördinatie? Het voornaamste probleem
wordt gevormd door de mijnendreiging. Wat is de stand van zaken met betrekking
tot de ontmijningsactiviteiten? Wat zijn de risico's? Wat wordt gedaan om
de terugkeer van vluchtelingen goed te begeleiden? Is het bericht waar dat
er splintergroeperingen zijn die het vredesproces willen saboteren door mijnen
te leggen?Mevrouw Karimi wil helderheid over de stationering van Apaches in Djibouti.
Is het nog wel zinvol om die helikopters te sturen, gezien de lange periode
die het besluitvormingsproces in Djibouti in beslag kan nemen? Ook de kosten
van deze operatie zouden eens nader onder de loep genomen moeten worden bij
de totale afweging. Zij wijst erop dat de fractie van GroenLinks geen behoefte
heeft aan de inzet van Apaches.De heer Verhagen (CDA) vreest dat, ondanks
het verheugende feit dat er een vredesakkoord gesloten is, Ethiopië en
Eritrea zich hier niet aan zullen houden. Er is een commissie ingesteld om
het grensgebied vast te stellen. Waarom is gekozen voor een periode van drie
jaar? Wordt de vaststelling door die commissie voorgelegd aan het Internationaal
Hof in Den Haag voor arbitrage? Welke periode is op basis van het vredesakkoord
voorzien ten aanzien van de ontplooiing van UNMEE?Een belemmering voor de ontplooiing van UNMEE is de aanwezigheid van mijnen.
Beide partijen zijn buitengewoon terughoudend met het verstrekken van informatie.
De minister verwacht dat de mijnenkaarten snel overhandigd zullen worden en
dat partijen zullen meewerken na de ontplooiing van UNMEE. Waar is die verwachting
op gebaseerd? Eerder stelde de minister dat beide partijen ingestemd hebben
met het lijstje van vertrouwenwekkende maatregelen. Als dat waar is, waarom
hebben partijen dan niet meteen de mijnenkaarten overhandigd?
Het is voor de ontplooiing van UNMEE en voor een stabilisering van de situatie
in het gebied noodzakelijk om te weten waar de mijnen liggen. De heer Verhagen
wijst erop dat er verschillende landcorridors en een luchtcorridor noodzakelijk
zijn voor de ontplooiing van UNMEE. Hij begrijpt ook hierbij niet waarom men,
als men zich bereid heeft verklaard de Nederlandse voorstellen uit te voeren,
problemen heeft met het daadwerkelijk openen van die corridors. Uit de brief
van 17 november van de minister van Defensie blijkt dat de Ethiopische troepen
zich kort na de ontplooiing van UNMEE zullen terugtrekken. Wat gebeurt er
als Ethiopië zich niet aan die toezegging houdt?Met betrekking tot de voortgaande wapenaankopen door beide partijen wordt
gesteld dat er geen tekenen zijn die erop duiden dat men zich voorbereidt
op een hervatting van de vijandelijkheden. Ook zijn er geen aanduidingen dat
men activiteiten zal ontplooien voor strijd met Soedan, zij het dat Eritrese
troepenverplaatsingen in de richting van de grens niet geheel kunnen worden
uitgesloten. Wat zouden de gevolgen zijn van een conflict met Soedan voor
de gehele regio? De heer Verhagen kan zich niet voorstellen dat dit geen enkele
invloed zal hebben op de vredesmissie van UNMEE. Hebben voortgaande wapenaankopen
negatieve gevolgen voor de verstrekking van ontwikkelingsgelden? In EU-verband
is afgesproken dat hervatting van de hulp pas kan geschieden wanneer is vastgesteld
dat het vredesproces stevig is verankerd. Daar zijn een aantal ijkpunten voor
opgenomen met betrekking tot de ontmijning, de aanvang van de uitwisseling
van krijgsgevangenen en ontheemden. Hij meent dat er een concreet criterium
moet zijn ten aanzien van voortgaande wapenaankopen als zodanig.De minister voor Ontwikkelingssamenwerking maakt terecht een punt van
de reductie van de defensiegelden. Hoe vindt monitoring plaats? Heeft Eritrea
toegezegd inzage te geven in het financiële reilen en zeilen op dit punt?In de brief van 24 november staat dat UNMEE het mandaat noch de middelen
heeft om humanitaire hulp te verlenen. Tegelijkertijd is de verwachting dat
met name Eritrese ontheemden die naar het noorden zijn gevlucht naar hun voormalige
woonplaats in het zuiden, in de veiligheidszone, willen terugkeren wanneer
Ethiopië zich na de ontplooiing van UNMEE heeft teruggetrokken. Waarop
is de verwachting gebaseerd dat het internationale Rode Kruis, de UNHCR die
stromen vluchtelingen aankunnen? In het verleden is gebleken dat er, ondanks
de verwachting van de UNHCR, in de praktijk juist problemen waren op het gebied
van de terugkeer of opvang van vluchtelingen en ontheemden. Zijn er voldoende
middelen beschikbaar? Hoe is de samenwerking geregeld met de organisaties
voor humanitaire hulp aan vluchtelingen? Zal Ethiopië accepteren dat
die ontheemden terugkeren, temeer daar het een betwiste zone is en gelet op
de door de minister geconstateerde mogelijke wens van Eritrese autoriteiten
om een soevereiniteitsclaim wenselijk te achten als veel mensen terugkeren
naar die zone? Het is niet verstandig om wat dat betreft de kop in het zand
te steken door te stellen: wij hebben geen mandaat en geen middelen, dus dat
zal geen problemen opleveren. Is er inmiddels overeenstemming bereikt over
activiteiten van Eritrese politie in de veiligheidszone?De heer Verhagen informeert naar de nadere uitwerking van de «contingency
planning». In de brief van 17 november van de minister van Defensie
staat dat daarover duidelijke afspraken zijn gemaakt met de Verenigde Staten
en met Frankrijk en dat de plannen afdoende zijn. In hoeverre zal een andere
VS-administratie zich gecommitteerd achten aan die uitgangspunten? In hoeverre
zullen Frankrijk en de Verenigde Staten steun verlenen bij een extractie indien
de door de regering niet waarschijnlijk geachte eventualiteit zal ontstaan
dat Ethiopische of Eritrese autoriteiten of andere partijen een
dergelijke extractie willen tegengaan? Het scenario daarvoor is niet vermeld
in de brief van 17 november.In deze brief wordt tevens aangegeven dat bij beslissingen die politieke
implicaties hebben de force commander vooraf de special representative moet
consulteren. Wat wordt daaronder verstaan? Wie heeft het laatste woord? Is
die aanwijzing inmiddels definitief geregeld? Klopt het dat India de Nederlandse
troepen zal aflossen over zes maanden?De heer Verhagen verzoekt om meer duidelijkheid over de kosten van de
missie die ten laste komen van HGIS.Hij vraagt zich af of het zinvol is de Apaches in te zetten. Ten eerste
is onduidelijk of zij gestationeerd kunnen worden in Djibouti. Ten tweede
zullen zij, als zij in Djibouti gestationeerd worden, vanwege de lange duur
van de aanvliegtijd niet voor normale vredebewarende activiteiten ingezet
kunnen worden, terwijl dat juist essentiële activiteiten zijn. Ten derde
is het de vraag of de inzet van Apaches noodzakelijk is voor een eventuele
extractie in het kader van de plannen die met de Verenigde Staten en Frankrijk
gemaakt zijn. De regering wil de wens van de meerderheid van de Kamer respecteren
en uitvoeren, maar de krijgsmacht plaatst vraagtekens bij een eventuele inzet.
Bovendien is het de vraag of de Apaches ingezet kunnen worden als zij geen
blauwhelmenstatus krijgen. Uit de informatie die de Kamer heeft bereikt, staat
de inzet los van UNMEE en zullen zij die status niet krijgen. Is inzet van
Apaches naar de mening van de minister wel verantwoord?Ook de heer Verhagen wenst de Nederlandse manschappen en hun thuisfront
veel succes op deze missie. Hij sluit zich aan bij de vraag van de heer Van
den Doel ten aanzien van speciale activiteiten voor het thuisfront.De heer Hoekema (D66) complimenteert de Nederlandse
regering met de inzet die zij betoond hebben ten aanzien van de operatie van
UNMEE in Ethiopië en Eritrea. Deze operatie brengt voor de drie betrokken
bewindslieden zeer verschillende verantwoordelijkheden en committeringen met
zich. Tevens spreekt hij zijn bewondering uit voor de mensen die ter plaatse
hun taak zullen moeten uitvoeren en die inmiddels in groten getale naar de
plaats van bestemming zijn vertrokken. Het is voor betrokkenen een enorme
uitdaging. Hij is benieuwd naar de wijze waarop deze operatie is voorbereid,
onder andere als het gaat om acculturatie. In dit kader heeft hij vragen over
het kabinetsbeleid ten aanzien van uitspraken door individuele militairen
over UNMEE of bijzondere aspecten daarvan, zoals de inzet van de Apaches.
Het kan toch niet zo zijn dat met name leidinggevende militairen uitspraken
doen in de trant van «hopen dat de Kamer bijdraait».De heer Hoekema haalt de decemberbrief van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
aan, waarin de mutaties ten aanzien van de Najaarsnota worden aangegeven.
Daarin staat dat er voor ontmijning in Eritrea 6 mln. ter beschikking wordt
gesteld. In hoeverre is er wat dit betreft sprake van «even handed»
opereren? In de brief van 24 november stelt de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
dat zij volstrekt even handend wil opereren. Wat is de betekenis daarvan wanneer
er een conflict ontstaat tussen ontwikkelingspolitieke en politieke overwegingen?
Overigens steunt hij de benadering van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
die zij naar voren heeft gebracht in de OS-raad en in Utsteinverband en in
de context van de Global Coalition for Africa. Het is goed dat de Nederlandse
regering ruimhartig werk maakt van het ontdooien van de OS-relatie en dat
zij dat stap voor stap doet aan de hand van de voortgang in het vredesproces.
Kan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking nader aangeven welke bijdragen
zij ter beschikking wil stellen voor de humanitaire projecten die in de brief
van 24 november zijn genoemd?In de brief van 17 november van de minister van Defensie staat dat de
VN 30 mln. zal terugbetalen van de kosten ad 100 mln. die in het kader van
deze operatie geraamd zijn. Worden deze kosten gedekt uit de diverse posten voor vredesoperaties in het kader van HGIS en de begroting van
het departement van Defensie? Er hoeven dit jaar geen additionele kosten gemaakt
te worden. Geldt dat ook voor eventuele meerkosten in de komende maanden bijvoorbeeld
ten gevolge van de inzet van Apaches? Kunnen die uit de voorziene begroting
op de HGIS en op het ministerie van Defensie worden gedekt? Het is de heer
Hoekema opgevallen dat de Chinooktransporthelikopters niet worden vergoed.
Komt dit doordat de VN-vergoedingsregels strikter worden toegepast dan vroeger?Het doet de heer Hoekema genoegen dat er een aantal VN-commissies in Den
Haag gevestigd worden in verband met deze operatie. Dat bevestigt de positie
van Den Haag als juridische hoofdstad van de VN. Waar zullen die commissies
zetelen? Klopt het dat de grenscommissie aan een termijn van drie jaar gebonden
wordt? Is wat dat betreft een koppeling gelegd met de duur van UNMEE? Is het
waar dat de grenscommissie bindend zal arbitreren en dat er geen nader beroep
mogelijk is? Geldt hetzelfde voor de claimscommissie? De meest interessante
commissie is de zogenoemde incidentencommissie. De heer Hoekema heeft begrepen
dat deze commissie de incidenten zal onderzoeken van 6 mei 1998 en eventuele
relevante incidenten die daaraan zijn voorafgegaan. Hiermee wordt niet de
indruk gewekt dat het mandaat van deze commissie betrekking zal hebben op
de structurele oorzaken van het conflict. Dit geeft, ondanks de vreugde over
het vredesakkoord, een ongerust gevoel, met name omdat uit persberichten blijkt
dat de leiders haatdragende en wantrouwende uitspraken hebben gedaan. Hij
verzoekt de minister om een appreciatie van deze kwestie.Ten aanzien van de inzet van Apaches zijn in de pers berichten verschenen
over voortslepende onderhandelingen met Djibouti. Wanneer zal er op dit punt
duidelijkheid ontstaan? Naar zijn mening kan de inzet van Apaches nut hebben
bij een extractieoperatie. Hij stelt dat het geen zin heeft om met deze helikopters
te gaan leuren als er geen mogelijkheid voor stationering is.De heer Hoekema wil weten wie toeziet op de naleving van het wapenembargo
en wie verantwoordelijk is voor de uiteindelijke risicoanalyse zoals deze
zich van dag tot dag ontwikkelt. Er zijn goede afspraken gemaakt tussen de
force commander en de special representative. Niet duidelijk is echter wie
het laatste woord heeft bij het inschatten van de politiek-militaire situatie.Hij vraagt in welk opzicht de rules of engagement bij deze operatie verschillen
ten opzichte van eerdere operaties. In de brief van 17 november staat dat
de missie niet als taak heeft burgers te beschermen, maar dat de UNMEE-militairen
wel over bevoegdheden beschikken om in incidentele gevallen op te treden ter
bescherming van burgers. De heer Hoekema steunt dit standpunt van de regering.Vervolgens vindt hij dat veel aandacht moet worden besteed aan de nazorg
na afloop van de operatie. Met de voorbereiding van die nazorg kan niet vroeg
genoeg begonnen worden. De uitgezonden militairen worden immers geconfronteerd
met verschrikkelijke situaties en het is niet te voorzien hoe zij daarop reageren.
Ervaringen opgedaan met andere missies hebben geleerd dat sommige militairen
terugkomen met PTSS-verschijnselen (posttraumatisch stress syndroom) of andere
geestelijke problemen. Met de voorbereiding van die nazorg kan niet vroeg
genoeg begonnen worden. Zijn er in het bataljon voldoende hulpverleners aangesteld
die ter plaatse assistentie kunnen geven wanneer zich problemen in de persoonlijke
sfeer voordoen?De heer Van Middelkoop (RPF/GPV) vraagt in
verband met de contingency planning naar de rol van Frankrijk. Hoe hard zijn
de afspraken die in dit verband gemaakt zijn met de Verenigde Staten?Hij is tegen stationering van Apaches, omdat het gevechtshelikopters zijn
die niet passen bij de aard van deze operatie. De minister van Defensie vond het niet nodig deze helikopters in te zetten, maar heeft tijdens
het plenaire debat de wens van de Kamer om de Apaches wel in te zetten gehonoreerd.
De enige ratio van hun mogelijke aanwezigheid in Djibouti is dan ook dat de
Tweede Kamer erom heeft gevraagd. Hij stelt ironisch dat het in zekere zin
«parlementaire gevechtshelikopters» zijn. Hoe liggen de bevoegdheden
bij inzet van deze helikopters, aangezien zij geen blauwhelmenstatus krijgen?
Hij heeft er geen enkel bezwaar tegen als het kabinet deze beslissing in heroverweging
zou nemen, zeker nu bekend is dat er 100 man extra moeten worden ingezet,
dat het om 15 mln. gaat en dat er mogelijk problemen zijn met de regering
in Djibouti.De heer Van Middelkoop spreekt zijn waardering uit aan het adres van de
minister van Buitenlandse Zaken voor zijn aandeel in het bevorderen van het
vredesproces en voor de vertrouwenwekkende veiligheidsmaatregelen die hij
heeft voorgesteld. Er is een akkoord gesloten en nu komt het erop aan dat
het wordt uitgevoerd. Omdat hij het van belang vindt dat Nederland nauw betrokken
is bij de uitvoering van het vredesproces, vraagt hij of de ambassadeur in
bijzondere dienst daarbij ingeschakeld is.De heer Van Middelkoop begrijpt niet waarom de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
een reductie van de defensie-uitgaven van Ethiopische zijde tot 5% BNP niet
ambitieus genoeg vindt voor de hervatting van budget-, betalingsbalanssteun
en/of schuldverlichting. De IMF-norm is 4.1%. Gelet op de recente geschiedenis
is een reductie tot 5% al heel wat.Er is een groot aantal ontheemden in zowel Ethiopië als Eritrea,
die formeel niet tot het mandaat van de UNHCR behoren. Is dit een taak voor
UNDP? Is Nederland daarbij betrokken? Zijn er Nederlandse NGO's die op dat
gebied actief zijn? Zo ja, kunnen zij de steun van de minister krijgen?Antwoord van de regeringDe minister van Buitenlandse Zaken dankt de
Kamer voor haar waarderende woorden aan zijn adres. Hij is het ermee eens
dat er sprake is van positieve ontwikkelingen, zeker na het sluiten van het
vredesakkoord, hoewel niet gesproken kan worden van een alomvattend definitief
vredesakkoord. Men is gekomen tot een vredesregeling die, zoals de EU in haar
verklaring stelt, een keerpunt in het proces betekent. In die verklaring wordt
opnieuw verwezen naar de landen binnen de EU die een bijdrage leveren aan
deze operatie en wordt aan deze landen steun toegezegd, zoals ook in de eerdere
verklaring was gedaan. Het verzoeningsproces heeft echter tijd nodig. Uit
eigen waarneming kan hij melden dat beide landen oprecht zijn in hun streven
een eind te maken aan het conflict. Beide regeringsleiders hebben uitgesproken
dat zij terug willen naar de agenda waar het werkelijk om gaat, namelijk de
bestrijding van de armoede. Ook de burgerbevolking in beide landen wil terug
naar een normalisatie van de situatie. In dit kader kan natuurlijk nooit voor
honderd procent garantie gegeven worden dat men op dit pad verder gaat, maar
de indruk bestaat dat het streven om het vredesproces in te gaan oprecht is.De vredesregeling behelst een permanente beëindiging van de vijandelijkheden,
vrijlating van krijgsgevangenen, vrijlating van civiele geïnterneerden,
het instellen van een onafhankelijke onderzoekscommissie door de secretaris-generaal
OAE inzake het uitbreken van het grensconflict, het instellen van een grenscommissie
en het instellen van een claimscommissie. Voor de claimscommissie is in de
regeling een periode van drie jaar opgenomen. Voor de grenscommissie niet.
Deze neutrale commissie zal werken op basis van koloniale kaarten en zal gebruik
maken van technische expertise van de cartografische dienst van de VN. Op
dit moment is nog geen zekerheid te bieden over de duur van het onderzoek
van deze commissie. De verwachting is echter dat de commissie met voortvarendheid
zal werken. Men moet in ieder geval al binnen 45 dagen na het sluiten van
het akkoord bewijsmateriaal indienen om de diverse opvattingen
die beide partijen hebben over het grensverloop te onderbouwen. In de vredesregeling
is opgenomen dat de arbitrage door de grenscommissie en de claimscommissie
voor beide partijen bindend is en dat geen beroep meer mogelijk is. Er zijn
plannen om een groep te starten om het vredesproces te begeleiden, de friends
of the peace process. Wat de verdere betrokkenheid van Nederland bij het vredesproces
betreft stelt de minister dat dit niet alleen via de friends of the peace
process zal gebeuren. Nederland zal, ook na het vertrek uit de Veiligheidsraad,
invloed uit kunnen blijven oefenen binnen de Verenigde Naties. Daarvoor is
ook het troepenleveringsoverleg van belang. Dat heeft in het verleden nog
wel tot problemen geleid, omdat er zoveel landen bij betrokken waren, maar
in dit geval is het wat overzichtelijker. Men moet zich in dat overleg beperken
tot de hoofdzaken. Nederland heeft daar, gegeven de bijzondere betrokkenheid
in de komende periode, een zekere say in.Bij de ondertekening van de overeenkomst op 12 december was de Nederlandse
ambassadeur in Algiers aanwezig. De Nederlandse ambassadeur in bijzondere
dienst heeft pas recentelijk zijn werkzaamheden aanvaard. Hij heeft inmiddels
een reisprogramma gepland teneinde met alle betrokken partijen en partijen
die invloed hebben in dit geheel overleg te plegen. De ambassadeur in bijzondere
dienst heeft tot taak de vinger aan de pols te houden bij de uitvoering van
het vredesproces. Hij zit niet bij de partijen aan tafel, maar afgesproken
is bij de gesprekken met de waarnemend secretaris-generaal van de OAE (Organisatie
van Afrikaanse eenheid), met de heer Lake en met de Verenigde Staten dat hij
steeds snel van informatie wordt voorzien. Hij heeft al effectief werk kunnen
doen rond de impasse die dreigde met betrekking tot Djibouti. Dit is een voorbode
van wat hij nog meer zou kunnen doen.De minister deelt mede dat er met betrekking tot het wapenembargo nog
overleg nodig is in het kader van de Veiligheidsraad over de vraag hoe de
vredesregeling geduid moet worden. Is dit een definitief besluit van het conflict
of is dit slechts een stap? Wanneer is vastgesteld dat de regeling conform
is aan paragraaf 17 van Resolutie 1298 zal het wapenembargo worden opgeheven.
De Nederlandse regering vindt dat de in Algerije ondertekende vredesregeling
tussen Ethiopië en Eritrea niet kan worden beschouwd als voldoend aan
paragraaf 17 van Resolutie 1298. Dat is onderdeel van onderhandelingen
in het kader van de Veiligheidsraad, waar in eerste instantie de secretaris-generaal
van de VN op aangesproken zal worden, omdat hij degene is die moet vaststellen
of wordt voldaan aan paragraaf 17 van Resolutie 1298. De minister kan
geen zekerheden geven over de vraag hoe die onderhandelingen aflopen. Als
de Nederlandse visie niet zou worden gedeeld, komt Nederland in een positie
terecht die tot problemen kan leiden.De minister merkt in het kader van de door hem voorgestelde vertrouwenwekkende
maatregelen op dat in de vredesregeling is voldaan aan het element van de
gelijktijdige uitwisseling van krijgsgevangenen en dat de uitwisseling van
kaarten van de mijngebieden door beide partijen zullen worden overhandigd
aan UNMEE. Het moratorium op de uitwijzing van inwoners wordt gehandhaafd
totdat de nationaliteitswetgeving in beide landen is aangepast. In de vredesregeling
staat een passage waaruit blijkt dat men de inwoners op een juiste en correcte
wijze zal behandelen. De terugkeer van gevangengenomen burgers wordt ook via
de vredesregeling overeengekomen. De enige maatregel waar nog niet geheel
aan is voldaan betreft de luchtcorridor. Dit zal zo spoedig mogelijk geregeld
moeten worden. Dat is onder andere een reden waarom mede op verzoek van Nederland
in de resolutie die in de komende periode de Veiligheidsraad zal moeten passeren,
opnieuw op dit element van de vertrouwenwekkende maatregelen wordt gewezen.
Beide betrokken regeringen hebben toezeggingen gedaan op dit punt. Er is geen
sprake van onwil bij de partijen. Inmiddels zijn drie landcorridors
geopend. Evident is dat de luchtcorridor nodig is voor de ontplooiing van
UNMEE.Op de vraag naar de vestigingsplaats van de twee VN-commissies antwoordt
de minister dat dit inderdaad Den Haag is. Waar precies in Den Haag is nog
niet bekend. Onduidelijk is of er sprake zal zijn van een verbinding met het
Internationaal Hof. Het zijn twee eigenstandige commissies, gelieerd aan dit
specifieke conflict.De minister van Defensie begint zijn antwoord
met het uitspreken van woorden van waardering voor alle vrouwen en mannen
die deelnemen aan de vredesmissie. Vervolgens gaat hij in op de kwestie van
de Apaches en brengt in herinnering dat bij de discussie twee elementen speelden.
Ten eerste de rol van Apaches in het kader van risico's, waarbij gedacht werd
aan ontplooiing van Apaches ter plaatse. Ten tweede de rol van Apaches in
het kader van de contingency planning. Tegen het eerste heeft de minister
in het plenaire debat met de Kamer sterke bezwaren geuit, mede op advies van
de chef defensiestaf. Tegen het tweede heeft de minister in hetzelfde debat
gesteld geen overwegende bezwaren te hebben en heeft daarbij opgemerkt dat
de risico's niet zodanig zouden zijn dat de regering aanwezigheid van Apaches
noodzakelijk achtte. Vervolgens heeft een meerderheid van de Kamer de wens
geuit om wel Apaches te stationeren. De regering moet dan wel van heel goeden
huize komen om zo'n wens van een Kamermeerderheid te negeren. Uiteraard heeft
de regering haar eigen verantwoordelijkheid, maar in dit geval heeft de regering
haar verantwoordelijkheid genomen door de wens van de Kamer op dit punt uit
te voeren. Dit punt is ingebracht in de gesprekken met de Verenigde Staten
over de extractie. In de brief van 17 november staat dan ook dat in een situatie
van extractie de vier Nederlandse Apaches een rol zullen spelen en onder Amerikaans
commando zullen worden geplaatst. Er zijn met betrekking tot de stationering
wat complicaties. De gesprekken voor stationering in Djibouti vragen tijd.
Djibouti heeft geen bezwaren tegen stationering, maar er moet overeenstemming
bereikt worden over technische elementen en over de wijze waarop een en ander
geregeld wordt. Daarbij gaat het erom in welke mate medewerking van de Fransen
die daar al gelegerd zijn nodig is. Ook is de kwestie van financiële
vergoedingen ter sprake gekomen. Dat kost de nodige tijd. Deze week gaat er
een technische missie van de ministeries van Buitenlandse Zaken en van Defensie
naar Djibouti om die elementen te bespreken. Het lijkt hem voorlopig verstandig
om op deze weg verder te gaan. Hij hoopt wel op korte termijn overeenstemming
te bereiken en meent dat bijvoorbeeld ontplooiing in januari verantwoord is.
Er is dus vooralsnog geen reden om terug te komen op de conclusie van het
plenaire debat met de Kamer. Blijkt echter dat de onderhandelingen zoveel
tijd in beslag nemen dat het niet meer zinvol is Apaches te sturen, dan zal
de regering de Kamer daar zo spoedig mogelijk over informeren. Hij deelt in
dit verband nog mede dat er geen plannen zijn om de Apaches in te zetten voor
vredebewarende activiteiten. De Apaches hebben tijdens de stationering geen
blauwhelmstatus. Zij zullen alleen ingezet worden als onderdeel van een extractie.
Dat betekent dat alleen bij inzet in het kader van extractie de SOFA-regeling
van de VN geldt.Het budget van 100 mln. dat is uitgetrokken voor de gehele operatie is
inclusief de kosten voor de Apaches. Voor de Apaches is 15 mln. uitgetrokken.
Dat bedrag kan nog wijzigen naar aanleiding van de onderhandelingen, maar
binnen bepaalde grenzen. De minister vindt echter dat het bij zo'n onderwerp
niet goed is om te «kruidenieren». Hoeveel geld er naar de verschillende
operaties gaat hangt af van besluiten die in 2001 genomen moeten worden. Op
dit moment is er geen reden om te verwachten dat de HGIS-raming voor vredesoperaties
voor 2001 niet toereikend is. Over de SOFA wordt overleg gevoerd in VN-verband. Zolang er geen nieuwe
SOFA is, geldt de standaard-SOFA van de VN. Die is uitstekend. Ook op het
punt van immuniteit staan daar heldere regels in die volledig voldoen aan
Nederlandse wensen.De force commander is inmiddels begonnen met de contingency planning.
Er zijn afspraken gemaakt over de relatie tussen de force commander en de
special representative. Die afspraken zijn naar de volle tevredenheid van
de force commander. Hij is volledig tevreden over de ruimte die hij krijgt
als militair verantwoordelijke. In ultieme situaties heeft de secretaris-generaal
van de Verenigde Naties altijd het laatste woord.De minister merkt op dat hij geen bevestiging heeft gekregen van het bericht
dat splintergroeperingen mijnen hebben gelegd om zich te verzetten tegen het
gesloten vredesakkoord. De zaak wordt grondig onderzocht. Het is natuurlijk
een situatie die bijzondere aandacht vergt.Tot slot zegt de minister dat hij vanwege de beperkte tijd die hem ter
beschikking staat een aantal vragen niet kan beantwoorden. Hij zegt toe deze
vragen binnen een week schriftelijk te beantwoorden.De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
merkt op dat de heer Serri regelmatig rapporteert aan de Afrikawerkgroep.Vervolgens stelt zij dat ontwikkelingshulp aan Ethiopië en Eritrea
wordt hervat wanneer het vredesproces stevig verankerd is en is voldaan aan
een aantal ijkpunten. Dat is nu nog niet het geval. De hervatting van de hulp
zou stapsgewijs en «even handed» moeten zijn. Dat is wel lastig,
omdat rekening moet worden gehouden met de perceptie van beide partijen. Het
is bijvoorbeeld logisch dat aan Eritrea reconstructiehulp geboden wordt en
aan Ethiopië structurele hulp. Ook hangt de omvang van de hulp af van
de schaal van het land. Van belang is dat binnen de internationale gemeenschap
een lijn getrokken wordt. Inmiddels is wel hulp op gang gekomen wat de multilaterale
luiken betreft. Een programma van grote omvang voor Ethiopië, het grootste
land en een programma van wat minder grote omvang voor Eritrea. In dit verband
noemt zij het DDR-programma voor reconstructiehulp aan Eritrea. Goed nieuws
is dat Eritrea bereid is als normale hulpontvanger de boeken te openen, zodat
het op den duur mogelijk wordt om in dat land op een normale manier hulp te
verlenen.Voor de hervatting van budget-, betalingsbalanssteun en/of schuldverlichting
acht de minister een reductie van de defensie-uitgaven uitermate belangrijke.
Zij vindt een reductie tot 5% BNP in 2003 niet voldoende. Een reductie tot
2,5% of 2% lijkt haar beter. Zij kan zich niet vinden in de suggestie
om wapeninkopen apart te monitoren. Daar zijn geen mogelijkheden voor. Wel
is het mogelijk om via het IMF defensie-uitgaven te laten monitoren. Bovendien
is het tamelijk hypocriet, op het moment dat de internationale gemeenschap
in onderhandeling is over het opheffen van het wapenembargo, om dan vanuit
Ontwikkelingssamenwerking specifiek naar wapenaankopen te kijken in plaats
van de defensie-uitgaven te bespreken.Wanneer een conflict ontstaat tussen politieke criteria en ontwikkelingspolitieke
criteria wil de minister zich houden aan regelgeving die door de Algemene
Rekenkamer beoordeeld wordt. Dat betekent dat dan geen macrosteun, geen begrotingssteun
gegeven wordt aan landen waar geen behoorlijk PRSP- (poverty reduction strategy
paper) en IMF/Wereldbankgemonitord programma is. De minister heeft overigens
nooit reden gezien om te veronderstellen dat doelstellingen van buitenlands
beleid niet samen zouden kunnen vallen met OS-doelstellingen.Voor het geven van humanitaire hulp mogen wat de minister betreft geen
problemen ontstaan door gebrek aan geld. Er zijn al grote bedragen verstrekt
voor humanitaire hulp. In het laatste half jaar was dat 53 mln. Bij dit conflict
geldt niet het mandaat van de UNHCR, want het gaat hier niet om vluchtelingen.
Het zijn intern ontheemden. Dat geeft soms problemen bij de VN,
maar er is nu een IDP-netwerk opgericht om te onderzoeken hoe deze problemen
het hoofd geboden kunnen worden. Garanties zijn op dit punt echter niet te
geven. Vanuit ontwikkelingssamenwerking kan ervoor gezorgd worden dat de humanitaire
hulporganisaties maximaal geëquipeerd zijn. Je houdt echter stromen mensen
die terug willen niet tegen. Dat is moeilijk te coördineren.Hetzelfde geldt voor de ontmijning. Ook wat dat betreft kan niet gesteld
worden dat alles onder controle is. Het geld dat tot nu toe verstrekt is,
is met name aan Eritrese zijde ingezet. Wat Ethiopië betreft is de Nederlandse
regering terughoudend, omdat niet zeker is wat de genoemde acties inhouden.
Mocht de Ethiopische regering daarachter zitten, dan geldt het Nederlandse
beleid dat niet wordt overgegaan tot ontmijning in landen waar regeringen
doorgaan met het leggen van mijnen. Dat is de basis van het ontmijningsbeleid.De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,De BoerDe voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,ValkDe griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Hommes XNoot1Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), Van den Berg (SGP),
Ter Veer (D66), Van Middelkoop (RPF/GPV), Valk (PvdA), Apostolou (PvdA), Hillen
(CDA), Verhagen (CDA), ondervoorzitter, Hessing (VVD), Van Ardenne-van der
Hoeven (CDA), Hoekema (D66), Marijnissen (SP), M.B. Vos (GroenLinks), Dijksma
(PvdA), Van den Doel (VVD), Koenders (PvdA), De Boer (PvdA), voorzitter, Van
der Knaap (CDA), Ross-van Dorp (CDA), Karimi (GroenLinks), Timmermans (PvdA),
Remak (VVD), Wilders (VVD) en Molenaar (PvdA).Plv. leden: Dijkstal (VVD), Van Baalen (VVD), De Graaf (D66), Van 't Riet
(D66), Rouvoet (RPF/GPV), Zijlstra (PvdA), Belinfante (PvdA), Visser-van Doorn
(CDA), Eurlings (CDA), Cherribi (VVD), De Haan (CDA), Scheltema-de Nie (D66),
Van Bommel (SP), Harrewijn (GroenLinks), Gortzak (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Albayrak (PvdA), Van Oven (PvdA), Van den Akker (CDA), Leers (CDA),
Rosenmöller (GroenLinks), Bussemaker (PvdA), Patijn (VVD), Balemans (VVD)
en Duivesteijn (PvdA).XNoot2Samenstelling: Leden: Van den Berg (SGP), Valk (PvdA), voorzitter, Zijlstra
(PvdA), Apostolou (PvdA), Hillen (CDA), Hessing (VVD), ondervoorzitter, Ardenne-van
der Hoeven (CDA), Hoekema (D66), Stellingwerf (RPF/GPV), Essers (VVD), Verhagen
(CDA), M.B. Vos (GroenLinks), Van 't Riet (D66), Van den Doel (VVD), De Haan
(CDA), Koenders (PvdA), Van der Knaap (CDA), Harrewijn (GroenLinks), Niederer
(VVD), Timmermans (PvdA), Van Bommel (SP), Oplaat (VVD), Albayrak (PvdA),
Balemans (VVD) en Herrebrugh (PvdA).Plv. leden: Dittrich (D66), Van Oven (PvdA), Swildens-Rozendaal (PvdA),
Arib (PvdA), Leers (CDA), Weisglas (VVD), Eurlings (CDA), Ter Veer (D66),
Van Middelkoop (RPF/GPV), De Swart (VVD), Van der Hoeven (CDA), Vendrik (GroenLinks),
Bakker (D66), Blaauw (VVD), Eisses-Timmerman (CDA), Hindriks (PvdA), Ross-van
Dorp (CDA), Karimi (GroenLinks), E. Meijer (VVD), Dijksma (PvdA), Marijnissen
(SP), Van Baalen (VVD), Van Gijzel (PvdA), Wilders (VVD), Duivesteijn (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22831-20.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl