Planologische kernbeslissing Ruimte voor de rivier; Verslag nota-overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30080, nr. 20

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

13-07-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30080 nr. 20

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Verkeer en Waterstaat, de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
en de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30080Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 204 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 080Planlogische kernbeslissing Ruimte voor de riviernr. 20VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEG21 juni 2006De vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat1,
de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit2 en de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer3 hebben op 19 juni 2006 overleg
gevoerd met staatssecretaris Schultz van Haegen-Maas Geesteranus van Verkeer
en Waterstaat over de PKB Ruimte voor de Rivier.Van het overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,AtsmaDe voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,Schreijer-PierikDe voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,BuijsDe griffier van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,RooversStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Verkeer en Waterstaat, de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
en de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en MilieubeheerMaandag 19 juni 2006 10.15 uurDe voorzitter: AtsmaAanwezig zijn 9 leden der Kamer, te weten:Boelhouwer, Gerkens, Slob, Van der Staaij, Lenards, Van Lith, Duyvendak,
Hermans en Atsma,alsmede mevrouw Schultz van Haegen-Maas Geesteranus, staatssecretaris
van Verkeer en Waterstaat.Aan de orde is de behandeling van:de PKB Ruimte
voor de Rivier;de brief van de staatssecretaris van Verkeer en
Waterstaat d.d. 23 maart 2006 houdende aanvullende informatie PKB Ruimte
voor de Rivier (30080, nr. 5);de brief van de staatssecretaris
van Verkeer en Waterstaat d.d. 28 maart 2006 houdende de 7de Voortgangsrapportage
Project Ruimte voor de Rivier (18106, nr. 171);de brief van de
staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat d.d. 10 april 2006 houdende
het accountantsrapport bij de 7de Voortgangsrapportage Project Ruimte voor
de Rivier (18106, nr. 172);de brief van de staatssecretaris van
Verkeer en Waterstaat d.d. 12 mei 2006 houdende antwoorden op vragen
n.a.v. de 7de Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier (18106, nr. 175);de brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat d.d.
23 mei 2006 houdende antwoorden op vragen over deel 3 van de PKB Ruimte
voor de Rivier (30080, nr. 7).De voorzitter:Ik open dit notaoverleg en heet u allen hartelijk welkom. Ik stel vast
dat een groot aantal fracties is vertegenwoordigd voor het leveren van een
inbreng, waarvoor wij royaal de tijd hebben genomen. Wij hebben afspraken
gemaakt over de spreektijden, die ik bekend mag veronderstellen.De heerVan Lith(CDA)Voorzitter. Vandaag bespreken wij in navolging van het Deltaplan grote
rivieren en de Deltawerken een nieuw megaproject, om toekomstige overstromingsrisico's
voor 4 miljoen inwoners in het rivierengebied te beperken. Bij bespreking
van de voorliggende planologische kernbeslissing (PKB) Ruimte voor de Rivier
gaat het natuurlijk niet alleen om het benadrukken van nut en noodzaak van
het nemen van maatregelen, de PKB roept ook de vraag op, hoe met onzekerheden
in de toekomst om te gaan. Bewoners van het rivierengebied begrijpen ook wel
dat in het algemeen belang ingrepen in het rivierengebied noodzakelijk zijn,
maar dan dienen uitgangspunten, keuzes en afwegingen in het kader van de PKB
Ruimte voor de Rivier zorgvuldig te zijn genomen, en helder te zijn. Op onderdelen
heeft de staatssecretaris die helderheid niet gegeven. In deze bijdrage wil
mijn fractie vooral op die onderdelen ingaan waarop het een en ander valt
op te merken. De Tweede Kamer kan in het belang van veiligheid de kwaliteit
van de leefomgeving en de verantwoording naar de burgers in dit land keuzes
anders en beter doen. De inzet van het CDA is om de PKB op onderdelen te verbeteren.Het klimaat verandert, wat gevolgen heeft voor de afvoer van water in
de grote rivieren van ons land. Uit eerdere klimaatstudies van onder meer
het KNMI volgt dat in de toekomst meer neerslag te verwachten is. Dat dit
niet enkel toekomstmuziek is, blijkt uit recente extreme stortbuien in ons
land. Dat wil niet zeggen dat dan automatisch moet worden uitgegaan van een
afvoernorm bij de Rijn van 18.000 kuub per seconde, en 4600 kuub per seconde
bij de Maas, onder het motto "regeren is vooruitzien!", zoals de
staatssecretaris dat onlangs nog verwoordde. Uit een Nederlands-Duitse studie
waaraan ook Rijkswaterstaat heeft meegewerkt, blijkt dat er vooralsnog geen
argumenten zijn om voor deze afvoernormen te kiezen, omdat bij dergelijke
afvoeren allang sprake zou zijn van een grote watersnood in het buitenland.
Ook het gerenommeerde kennisinstituut WL/Delft Hydrolics bevestigde dit. Grensoverschrijdende
samenwerking moet ervoor zorgen dat er juist maatregelen worden uitgevoerd
die niet het overstromingsrisico beneden- of bovenstrooms vergroten. Het is
dan ook erg gemakkelijk van de staatssecretaris om niet verder in te gaan
op de concepthoogwaterrichtlijn, die overigens in eerste aanleg al in het
Europees Parlement is geweest. Zij heeft immers in de Kamer al toegezegd het
niet-afwentelingsprincipe, zoals dat overigens ook in de geldende Kaderrichtlijn
water is verwoord, toe te passen. Nuancering van de gevolgen van klimaatverandering
en afvoernormen is dus op zijn plaats.Een volgend uitgangspunt van de PKB is rivierverrui­ming. Het kabinet
heeft ervoor gekozen, het accent te verschuiven van dijkverbetering en andere
technische maatregelen naar rivierverruiming, waarbij zowel buiten- als
binnendijkse maatregelen kunnen worden ingezet. Deze accentverschuiving is
geheel in lijn met de Kameruitspraak bij de opheffing van noodoverloopgebieden
dat ingezet moet worden op meer ruimtelijke maatregelen. Bij de toelichting
op de PKB wordt dit uitgangspunt echter ingeperkt en lijkt er zelfs sprake
van enig zwart-witdenken. Een accentverschuiving wil nog niet zeggen dat dijkverbetering
niet meer plaats kan vinden en dat per definitie gekozen moet worden voor
binnendijkse in plaats van buitendijkse maatregelen. Uit de beantwoording
van Kamervragen blijkt dat dijkversterking op voorhand wordt afgewezen vanwege
de wens van rivierverruiming. Buitendijkse maatregelen worden soms gezien
als te weinig robuust. Als er natuurwaarden aan de orde zijn, zijn alle maatregelen
strijdig met de Vogel- en Habitatrichtlijn, aldus de staatssecretaris. Zuinigjes
voegt zij eraan toe dat grootschalige vergraving op voorhand niet geheel onmogelijk
is. De Vogel- en Habitatrichtlijn biedt echter juist ruimte om in het algemeen
belang in te grijpen, bijvoorbeeld ter voorkoming van watersnood. De richtlijn
maakt weging van alternatieven mogelijk, eventueel met compensatie. Dat wordt
even vergeten. Er is sprake van selectief gebruik van de term"rivierverruiming"
en van een selectieve interpretatie van de richtlijn.Omdat er twijfels bestaan over de financiële onderbouwing van de
PKB – deze zijn op de hoorzitting van april jongstleden nog eens bevestigd –
heeft de Kamer een onderzoek uit laten voeren. De conclusie daarvan is dat
de onderbouwing van de PKB zwak is en dat de Kamer haar handen vrij heeft
om eigen conclusies te trekken ten aanzien van budgettering en raming van
kosten. De staatssecretaris heeft niet de informatie gegeven waar de Kamer
om heeft gevraagd. Hierdoor ontbreekt het aan inzicht in de budgettering van
deelprojecten. Bovendien is de informatie die wel naar de Kamer is gestuurd
op onderdelen niet onderbouwd. Het beschikbare budget dat na de motie-Van
Lith/Boelhouwer is verhoogd, heeft geen één-op-één-relatie
met de kostenraming. Sterker nog, er heeft een aanpassing van de risicoreservering
plaatsgevonden zonder enige onderbouwing. Daarnaast heeft de Kamer met nadruk
om inzicht gevraagd in deelprojecten met begroting van meer dan 200 of 300
mln. Uiteindelijk zijn op aandringen van de Kamer voor de vier grote deelprojecten
bedragen genoemd, maar deze staan niet in de PKB of in een voortgangsrapportage,
laat staan dat er inzicht wordt geboden in de globale verdeling over aanleg,
beheer, onderhoud en compensatie. De financiële onderbouwing is derhalve
onvoldoende.Toch moeten wij deze PKB beoordelen. De CDA-fractie doet dat aan de hand
van de criteria die eerder in het hoofdlijnendebat zijn geformuleerd. Het
belangrijkste criterium is het bereiken van voldoende veiligheid langs de
grote rivieren. Het CDA onderschrijft het belang van een programmatische en
gefaseerde aanpak om flexibiliteit bij de uitvoering van de PKB te behouden.
Uitgangspunt is realisatie van de wettelijke norm: 16.000 kuub per seconde
voor de Rijn en 3800 kuub per seconde voor de Maas. Daarnaast kan onder voorwaarden
een doorkijkje naar de langere termijn worden geboden. Het is gezien de onzekerheid
rond de klimaatverandering en de reactie hierop in andere landen, niet exact
te bepalen in welke mate en in welk tempo maatregelen na 2015 nodig zijn.
Door een betere afstemming met het buitenland zal meer inzicht moeten ontstaan
in eventuele aanvullende maatregelen op termijn. Voor deelprojecten kan een
hogere afvoernorm worden gehanteerd, mits aan een van de drie volgende voorwaarden
is voldaan. 1 Het deelproject vervangt kleinere, minder effectieve en kostbare
maatregelen. 2 Het levert een grotere bijdrage aan verbetering van de ruimtelijke
kwaliteit. 3. Het is nodig naar aanleiding van de uitkomsten van stroomgebied­beheersplannen
en/of toetsing van primaire keringen. Op dit laatste punt dien ik een amenderende
motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het kabinet er in de planologische kernbeslissing Ruimte
voor de Rivier voor de lange termijn rekening mee houdt dat door veranderingen
in het klimaat de maatgevende rivierafvoeren in de rest van deze eeuw kunnen
toenemen tot circa 18.000 m3/sec voor de Rijn bij Lobith en tot
circa 4600 m3 per seconde voor de Maas bij Borgharen en daarnaast
verwacht dat de zeespiegel met ongeveer 60 centimeter zal stijgen;constaterende dat het kabinet heeft besloten tot een programmatische aanpak
om flexibiliteit te behouden bij de uitvoering van de planologische kernbeslissing
Ruimte voor de Rivier;overwegende dat het gezien de onzekerheden rond de klimaatontwikkeling
en de reactie hierop in andere landen nu niet exact te bepalen is in welke
mate en in welke tempo maatregelen na 2015 nodig zijn;van mening dat grensoverschrijdende samenwerking tussen EU-lidstaten moet
worden versterkt en dat lidstaten geen hoogwaterbeschermingsmaatregelen zouden
moeten treffen die overstromingsrisico's beneden- of bovenstrooms vergroten;verzoekt de regering, de tekst van de planologische kernbeslissing Ruimte
voor de Rivier als volgt te wijzigen:In Hoofdstuk 4. Strategische keuzen wordt aan het tweede punt de volgende
tekst toegevoegd:Daarom kiest het kabinet voor een gefaseerde uitvoering van het
in de PKB voorgestelde maatregelenpakket voor 2015, met als uitgangspunt een
Rijnafvoer van 16.000 m3 per seconde bij Lobith en een Maasafvoer
van 3800 m3 per seconde bij Borgharen. Intussen kan geanticipeerd
worden op de stroomgebiedsplannen van andere EU-lidstaten, alsmede op de resultaten
van de toetsing van de primaire keringen aan de hydraulische randvoorwaarden
die op grond van de Wet op de waterkering wordt uitgevoerd. De uitkomsten
hiervan zullen worden vertaald in eventueel aangepaste afvoernormen en worden
verwerkt in een eventueel aangepast maatrege­lenpakket dat in 2009 ter
instemming aan de Tweede Kamer zal worden voorgelegd.,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Lith. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 9 (30080).De heerSlob(ChristenUnie)Wij hebben nogal wat tijd uitgetrokken voor dit debat. Als de heer Van
Lith nu al amendeert, wat betekent dat dan voor het debat dat wij de komende
uren met elkaar hebben?De heerVan Lith(CDA)Wij hebben al eerder in een hoofdlijnendebat gediscussieerd over de veiligheidsdoelstelling
en de afvoernormen. De CDA-fractie heeft vervolgens nog eens goed naar de
PKB gekeken. Wij willen geen onduidelijkheid laten bestaan over de wijze waarop
met veiligheid en afvoernormen wordt omgegaan, omdat de conclusies per deelproject
daarvan afhankelijk zijn. Wij willen duidelijkheid geven over onze uitgangspunten
als het om veiligheid gaat.De heerVan der Staaij(SGP)Eigenlijk is de regel dat moties, ook al zijn zij amenderend, gewoon moeten
worden voorgelezen. Het is geen amendement, zodat op z'n minst het dictum
zou moeten worden voorgelezen.De heerVan Lith(CDA)Een amenderende motie is een tekstvoorstel. Dit tekstvoorstel is geheel
in de lijn van de stroomgebiedbeheersplannen die in verband met de Kaderrichtlijn
Water van de lidstaten worden verlangd.De heerBoelhouwer(PvdA)Ik dacht dat de heer Van Lith nog steeds met zijn inleiding bezig was
en nu heeft hij al een amenderende motie ingediend. Hij begon met te zeggen
dat het niet automatisch 18.000 kuub moet worden en hij gaat nu voor 16.000
kuub. Hoe denkt hij waar te kunnen maken dat wij het alleen nog maar over
16.000 kuub moeten hebben? Is dit niet een mooi voorbeeld van de strijd die
zich in de CDA-fractie heeft afgespeeld tussen de boeren en de rentmeesters
van dit land? De boeren hebben gewonnen, dat zit de heer Van Lith nu te vertellen.De heerVan Lith(CDA)Volgens mij hebt u uw oren dichtgehouden of niet goed geluisterd. Ik heb
gezegd dat wij niet alleen over 16.000 kuub willen spreken, maar per deelproject
verder willen redeneren op basis van 16.000 kuub. Als u mij aanspreekt als
rentmeester, wil ik daar graag op ingaan. Ik denk dat wij juist een keuze
maken op basis van het voorzorgsprincipe. Aanvullende maatregelen zijn noodzakelijk
om overstromingen in de toekomst te voorkomen, maar duurzaam denken betekent
ook dat je toekomstbestendig bezig bent. Dan is per definitie vereist dat
je rekening houdt met internationale ontwikkelingen. Je moet weten welke maatregelen
er in Duitsland worden genomen. In het stroomgebied van de Rijn moeten de
maatregelen op elkaar afgestemd worden. In de PKB wordt hieraan voorbijgegaan.
Duurzaam denken wil zeggen dat je in de toekomst maatregelen blijft nemen,
maar dat je dat wel in Europees perspectief en in een gefaseerde opzet doet
en niet zonder meer op basis van dogma's zegt dat 18.000 kuub nodig is vanwege
de klimaatverandering. Dan gaat u volledig voorbij aan de situatie die in
de praktijk aan de orde is.De heerDuyvendak(GroenLinks)U legt dit amendement waarschijnlijk niet voor niets al in eerste termijn
voor. Daarmee legt u toch een bommetje onder de PKB van de staatssecretaris,
want het werkt overal in door. Wat betekent het voor de CDA-fractie als dit
amendement niet wordt overgenomen of aanvaard?De heerVan Lith(CDA)Deze amenderende motie en de PKB verschillen niet zo veel van elkaar.
Ook in de PKB is het uitgangspunt dat wordt gekozen voor afvoernormen van
16.000 tot 18.000 kuub. Wij hanteren in de motie voor het totale stroomgebied
16.000 kuub, maar wij kunnen voor grotere deelprojecten afwijken, wij kunnen
zelfs tot 18.000 kuub dimensioneren. Die weging maken wij. Wij geven ook criteria
aan op basis waarvan kan worden afgeweken van die 16.000 kuub. De voorwaarden
van die no-regretmaatregelen worden alleen niet zuiver geformuleerd in de
PKB. Wij willen die duidelijkheid wel geven. Die voorwaarden zijn straks immers
ook van belang voor de weging van individuele deelprojecten.MevrouwGerkens(SP)U zegt dat de motie en de PKB niet zo veel van elkaar verschillen. Waarom
dient u dan deze amenderende motie in? Wat is dan het essentiële verschil?
Waarom zou uw amenderende motie beter zijn dan het plan van de staatssecretaris?De heerVan Lith(CDA)In de PKB staat een aantal no-regretmaatregelen. Maar als je daar verder
geen criteria, geen voorwaarden, bij stelt, zou je op heel veel plekken no-regretmaatregelen
kunnen nemen. Nee, je zult naar de burger moeten verantwoorden waarom je op
die locatie verder gaat dan 16.000 kuub. Je zult moeten verantwoorden waarom
je verder gaat dan de wettelijke norm. Die voorwaarden leggen wij vast.De heerVan der Staaij(SGP)Het is wel verstandig om een heel algemeen verhaal te houden, maar het
gaat uiteindelijk om een concreet maatregelenpakket. Voor welke alternatieven
heeft u nu deze hele redenering nodig om die te kunnen accepteren? Over welke
projecten hebben wij het nu concreet?De heerVan Lith(CDA)Daar kom ik nog op. Ik was bezig met het opbouwen van mijn verhaal met
uitgangspunten en criteria. Vervolgens wil ik ingaan op de deelprojecten.
Ik kom daar dus later nog over te spreken.Voorzitter. Ik kom tot een tweede criterium voor de beoordeling van de
PKB Ruimte voor de Rivier. Het zal iedereen duidelijk zijn dat maatregelen
in het kader van de PKB Ruimte voor de Rivier gepaard gaan met grote ingrepen
in het rivierengebied. In de PKB wordt ook onderkend dat bij deze ingrepen
rekening moet worden gehouden met de kwaliteit van de leefomgeving. Enerzijds
kan dat betekenen dat huidige functies moeten worden aangepast of verloren
gaan. Anderzijds kunnen nieuwe impulsen in de ruimtelijke ontwikkeling van
een gebied worden gegeven. Het CDA is van mening dat voorrang moet worden
gegeven aan die deelprojecten die een grotere bijdrage leveren aan verbetering
van de ruimtelijke kwaliteit en beter aansluiten op de door de regio gewenste
ontwikkelingen. Dan sla je twee vliegen in één klap: er worden
ten behoeve van de veiligheid maatregelen tegen overstromingen genomen en
andere maatschappelijk gewenste ontwikkelingen, zoals mobiliteit, wonen, recreëren
en bedrijvigheid kunnen meer ruimte krijgen voor ontwikkeling.In de PKB staan met name twee alternatieve deelprojecten bij Kampen en
Zutphen genoemd die een dusdanig grote bijdrage kunnen leveren aan de ruimtelijke
kwaliteit, dat deze met voorrang uitgewerkt zouden moeten worden. Voorwaarden
daarbij zijn dat de deelprojecten een verlaging van de maatgevende hoogwaterstand
bewerkstelligen en dat deze binnen het beschikbare rijksbudget of aanvullende
financiering passen. Ook op dit punt wil ik een motie indienen.De voorzitter:Als u daadwerkelijk moties indient, lijkt het mij wel verstandig dat in
elk geval het dictum wordt voorgelezen. Ik verkeerde in de veronderstelling
dat u de moties nu wilde verspreiden, opdat eenieder daar in de loop van de
dag tijdig op zou kunnen reageren. Maar als u de moties nu formeel wilt indienen,
dan lijkt het mij verstandig dat u het dictum van die moties aan de collega's
voorlegt. Ik moet dan formeel ook even vragen of er bezwaar tegen bestaat
dat de moties nu al ingediend worden. Dat lijkt mij niet het geval. Dan kunnen
de moties ook deel uitmaken van de beraadslaging.De heerDuyvendak(GroenLinks)Voorzitter. Ik heb er geen formeel bezwaar tegen, maar ik heb wel behoefte
aan opheldering van de heer Van Lith. Het is in de cultuur van de Kamer immers
heel ongebruikelijk om in eerste termijn zo veel moties in te dienen. Ik herinner
me nog dat de heer Verhagen dat kort na prinsjesdag een keer heeft gedaan.
Toen was het ook een soort dictum vanuit de Kamer richting kabinet. Wat betekent
het politiek gezien dat u al in de eerste termijn zo veel moties op tafel
legt? Ik kan dit bijna niet anders duiden dan dat u geen vertrouwen hebt in
het antwoord van de staatssecretaris.De heerVan Lith(CDA)Ik zou bijna willen zeggen dat ik de antwoorden al zo'n beetje weet, maar
dat zou geen recht doen aan het antwoord in eerste termijn van de staatssecretaris.
Natuurlijk hebben wij, niet alleen in de Kamer, maar ook daarbuiten, al erg
veel gesproken over Ruimte voor de rivier. Dan weten wij eigenlijk al waar
het op aan komt. Als wij in die situatie de PKB bezien, is er een aantal punten
dat voor de CDA-fractie zo kritisch is, dat wij daarvoor wijzigingsvoorstellen
doen. Het zou vreemd zijn als wij zeggen: wij hebben nog wat kritische vragen,
wij komen ook wel met voorstellen, maar later komen wij pas met moties. Ik
vind dat alle leden kennis van deze moties moeten kunnen nemen, zodat zij
in hun eigen bijdragen daarmee rekening kunnen houden.De heerDuyvendak(GroenLinks)Wat u nu met de projecten rond Kampen en Zutphen doet, is een vorm van
finetuning; het komt neer op het binnen bepaalde projecten naar voren halen
van iets. Dat is toch typisch iets wat je normaal, als je vertrouwen hebt
in het debat, in tweede termijn doet? Blijkbaar hebt u geen vertrouwen in
de staatssecretaris; ik kan dit niet anders duiden.De heerVan Lith(CDA)Ik zie dit toch anders. Wij hebben hierover natuurlijk veel gesproken.
De mensen verwachten duidelijkheid van de fracties. Die duidelijkheid willen
wij geven. Wij willen aangeven waar volgens ons de kritieke punten liggen;
daarover willen wij het debat aangaan.De voorzitter:Ik stel voor dat u de motie voorleest, zodat de collega's weten wat een
en ander behelst.De heerVan Lith(CDA)Ik dien de volgende motie is, die wordt gesteund door de heer Lenards.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat in de planologische kernbeslissing Ruimte voor de Rivier
de hoogwatergeulen bij Kampen en Zutphen worden genoemd als alternatieven
die een grotere bijdrage kunnen leveren aan de verbetering van de ruimtelijke
kwaliteit, beter aansluiten op de door de regio gewenste ruimtelijke ontwikkelingen
en waarmee ook geanticipeerd kan worden op toekomstige hogere rivierafvoeren;overwegende dat een alternatieve maatregel alleen in de plaats kan komen
van een maatregel of een cluster van maatregelen uit het basispakket als daardoor
uiterlijk in 2015 voldoende wordt bijgedragen aan de verlaging van de maatgevende
hoogwaterstand en als het alternatief past binnen het beschikbare rijksbudget
of aanvullende financiering, naar het oordeel van het Rijk, voldoende is gegarandeerd;verzoekt de regering, de hoogwatergeul bij Kampen op te nemen in het basispakket,
en verzoekt tevens in overleg met de regio, uiterlijk eind 2007 de bypass
bij Zutphen uit te werken als alternatief voor de dijkterugleggingen Cortenoever
en Voorster (Klei);De uitwerking van bovengenoemde bypass bij Zutphen moet ten minste aan
de volgende voorwaarden voldoen:- technische en functionele eisen voor de bypass;- een schetsontwerp voor de ligging daarvan;- hydraulische eisen conform PKB-eisen;- een integrale kostenraming van de rivierkundige werken;- tijdige toetsing en beoordeling van mogelijke varianten af te ronden,
zodat eindbeoordeling van de bypass per 1 januari 2009 kan plaatsvinden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Lith. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 10 (30080).De heerBoelhouwer(PvdA)Wat kost dit allemaal? U hebt zojuist gezegd dat u de grootst mogelijke
twijfels heeft bij de kosten van diverse projecten. U hebt zelfs gezegd dat
de staatssecretaris wat dit betreft in gebreke is gebleven; dat is een vrij
ernstige kwalificatie. Nu dient u zelf een aantal voorstellen in waarin een
paar projecten aan de orde zijn die zeker doorgaan, terwijl kosten natuurlijk
wel degelijk een rol spelen. U hebt immers al een en ander aangekondigd bij
uw tweede punt: "Voorrang voor projecten met ruimtelijke kwaliteit en
steun van de regio".De heerVan Lith(CDA)De voorwaarde dat de financiering rond kan komen, is een van dé
voorwaarden om deze plannen uit te werken. Ik noemde al het rijksbudget of
aanvullende financiering. Dit zijn precies dezelfde voorwaarden die ook in
de PKB staan vermeld. Het verschil is alleen dat wij vinden dat je deze maatregelen
bij voorrang uit zou moeten werken, omdat hier een enorme gebiedsgerichte
ontwikkeling kan plaatsvinden.De heerSlob(ChristenUnie)In de PKB lees ik dat de staatssecretaris, zowel als het om Zutphen als
om Kampen gaat, echte ruimte laat om deze projecten gewoon in het basispakket
op te nemen. Daarbij wordt ook de financiële haalbaarheid nadrukkelijk
als criterium gesteld. Ik vraag mij af wat het verschil is tussen wat u als
motie indient, en de ruimte die ik in de PKB heb teruggevonden als het gaat
om deze twee projecten. Mijn fractie juicht deze projecten overigens toe;
mijns inziens moeten zij een reële kans krijgen.De heerVan Lith(CDA)Wij geven de voorkeur aan het uitwerken van de twee bypasses. Bij Kampen
is het zodanig uitgewerkt dat eigenlijk al bekend is wat daar aan de orde
is. Bij Zutphen zal het een en ander aan huiswerk moeten worden gedaan. Als
je wacht met het uitwerken van de bypass, kom je tijd tekort om die maatregel
tijdig uit te kunnen laten voeren. Je zult dus in een motie moeten neerleggen
en de staatssecretaris moeten voorstellen om bij voorkeur die variant, de
bypass bij Zutphen, uit te laten werken. Anders zie ik dat niet als een reëel
alternatief voor de dijkverlegging.De heerVan der Staaij(SGP)Ook mijn fractie heeft veel sympathie voor die gedachte, maar betekent
uw motie ook dat u wilt dat er aanvullend rijksgeld beschikbaar komt? Wat
is in dat opzicht de politieke betekenis van de motie? Vindt u dat er meer
rijksgeld heen moet als dat nodig is voor deze oplossing?De heerVan Lith(CDA)Deze motie regelt niet het sluitend maken van het budget. Zij stelt alleen
de voorwaarde dat het budget in overleg met de regio rond moet worden gemaakt.
Voor ons is het dus bespreekbaar dat er ook rijksgeld wordt geïnvesteerd
in de projecten bij Zutphen en Kampen.De heerVan der Staaij(SGP)Wat is dan precies de duidelijkheid die wij hiermee krijgen? Ik had immers
juist begrepen dat de staatssecretaris tot nu toe om financiële redenen
terughoudend was. Er zit nog een behoorlijk verschil tussen de kosten van
de dijkverlegging en de kosten van de hoogwatergeul bij Zutphen. Het zou dus
juist interessant zijn als u daar een handreiking voor biedt en als de meerderheid
van de coalitiepartijen zegt dat dat gewoon moet gebeuren en dat het geld
dan maar ergens anders vandaan moet worden gehaald.De heerVan Lith(CDA)De insteek bij onze moties is geen financiële. Het gaat om het leveren
van een bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit. Het is aan de staatssecretaris
om met de PKB in de hand het project samen met de regio verder uit te werken
en om daar ook een goede financiële onderbouwing bij te maken. Wij zeggen
niet op voorhand op basis van het budget van 2,2 mld. voor hoeveel geld aan
Kampen of Zutphen moet worden versleuteld, want wij hebben er geen inzicht
in welk deel van het budget in Kampen en Zutphen kan worden geïnvesteerd.De heerLenards(VVD)Ik heb uitdrukkelijk behoefte aan een reactie van de staatssecretaris
op de strekking van de motie. U noemde mijn naam als mede-indiener, maar mijn
naam staat er zeker nog niet onder. Mijn naam komt er op z'n vroegst pas onder
te staan nadat de staatssecretaris op de motie heeft gereageerd. U was dus
te voorbarig.De voorzitter:Die afweging moet de heer Van Lith maken.De heerVan Lith(CDA)Het derde beoordelingscriterium voor mijn fractie is inzicht in kosten.
Het rijksbudget voor uitvoering is nu ruim 2,2 mld. Eerder is door mijn fractie
geconstateerd dat er geen een-op-eenrelatie bestaat tussen het rijksbudget
en de raming van kosten. Daarnaast heeft de Kamer geen inzicht in de onderbouwing
en de globale verdeling van het budget bij grotere deelprojecten. De CDA-fractie
wil als de PKB wordt vastgesteld geen blanco cheque afgeven. Wij willen controleren
dat belastinggeld goed wordt besteed. Het CDA eist dan ook inzicht in de kosten
van grotere deelprojecten. Als de kosten van deelprojecten meer dan 200 mln.
of 300 mln. bedragen zonder financiële onderbou­wing voor de Kamer,
is het niet te rechtvaardigen dat de Kamer vooraf goedkeuring moet geven voor
de uitvoering van deelprojecten. Op dat moment kan de Kamer controleren of
er sprake is van een integrale kostenbenadering en hoeveel van het budget
opgaat aan het aanleggen van maatregelen, beheer en onderhoud en mogelijke
compensatie van landbouw-, natuur- en cultuurwaarden. De voortgangsrapportage
is in dit geval geen goed instrument omdat die te globaal van karakter is.
De rapportage informeert de Kamer pas achteraf over de stand van zaken. Om
de vinger aan de pols te houden, dient de PKB de controlerende rol van de
Kamer bij de grotere deelprojecten helder te formuleren. Daarom legt het CDA
bij de voorzitter een motie voor die tijdige controle door de Kamer op uitvoering
van de PKB mogelijk maakt. Dat is bij de huidige PKB onmogelijk.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat in de planologische kernbeslissing Ruimte voor de Rivier
geen financiële onderbouwing wordt gegeven voor deelprojecten bij Kampen,
Zutphen, Veessen-Wapenveld, Lent en Noordwaard;overwegende dat de Tweede Kamer de toerekening van kosten voor aanleg,
beheer en onderhoud en compensatie van landbouw-, natuur- en cultuurwaarden
bij uitvoering van eerdergenoemde deelprojecten moet kunnen controleren;verzoekt de regering, de projectbesluiten van bovengenoemde deelprojecten
inclusief een uitgewerkte kostenraming per deelproject ter instemming aan
de Tweede Kamer voor te leggen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Lith. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 11 (30080).De heerVan Lith(CDA)Ik ga over naar een aantal deelprojecten. Een daarvan is Lent. De flessenhals
bij Nijmegen en Lent wordt een steeds groter probleem door een toename van
de kans op hoge rivierafvoeren. Dat wordt breed onderkend. Al jaren is er
discussie over welke maatregelen genomen moeten worden. Het kabinet heeft
zich uitgesproken voor het terugleggen van een dijk in Lent. Bewoners uit
Lent zijn met een alternatief gekomen en stellen een buitendijkse geul voor,
de zogenaamde Van Ellengeul, genoemd naar de bedenker. De CDA-fractie steunt
het bewonersalternatief. Eerdere studies wijzen uit dat dit alternatief aan
dezelfde afvoernormen kan voldoen als de variant van het kabinet en dat maatregelen,
boven- of benedenstrooms, dan niet noodzakelijk zijn. Een belangrijk argument
voor het bewonersalternatief is het feit dat de milieueffectrappor­tage
uitvalt in het voordeel van het bewonersalternatief. Een belangrijk nadeel
van de voorkeursvariant van het kabinet, de dijkteruglegging, is de aantasting
van bestaande, belangrijke cultuurhistorische waarden, de noodzaak circa vijftig
woningen te verwijderen en de kostbare voorzieningen te realiseren voor het
terugdringen van kwelwaterproblematiek in bebouwd gebied. Secundaire zaken
bij de afweging om tot deze conclusie te komen, zijn de mogelijke reservering
van binnendijks gebied en het akkoord tussen Nijmegen en het Rijk. Die dienen
onderwerp van gesprek te zijn bij de nadere uitwerking van het bewonersalternatief.
Ook daarvoor heeft de CDA-fractie een motie voorbereid.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de flessenhals in de Waal bij Nijmegen en Lent een steeds
groter probleem wordt door een toename van de kans op hoge rivierafvoeren;constaterende dat hiervoor twee oplossingsrichtingen zijn, te weten een
dijkteruglegging bij Lent en het bewonersalternatief (de zogenaamde Van Ellengeul);overwegende dat beide oplossingsrichtingen kunnen voldoen aan de afvoernormen
voor het gehele stroomgebied;overwegende dat de milieueffectrapportage uitvalt in het voordeel van
het bewonersalternatief;voorts overwegende dat een dijkteruglegging een aantal grote nadelen kent,
zoals de aantasting van belangrijke cultuurhistorische waarden, het verwijderen
van circa 50 woningen en het realiseren van kostbare voorzieningen om kwelwater
in bebouwd gebied terug te dringen;verzoekt de regering, in plaats van de dijkteruglegging het bewonersalternatief
op te nemen in het basispakket van de planologische kernbeslissing Ruimte
voor de Rivier en zodanig uit te werken dat aan de afvoernormen voor het gehele
stroomgebied kan worden voldaan,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Lith. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 12 (30080).De heerDuyvendak(GroenLinks)Wordt bij de afvoer­normen uitgegaan van 16.000 of van 18.000 kuub?De heerVan Lith(CDA)Deze motie is bedoeld om bij Lent een ruimere maatregel te nemen dan 16.000
kuub. Dat zou ook 18.000 kunnen worden, als er beneden- of bovenstrooms maar
geen nadelige gevolgen zijn of aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn.
De toetsing die wij in deze motie formuleren, is dat de maatregelen in overeenstemming
moeten worden gebracht met het totale stroomgebied. De 16.000 kuub is bedoeld
voor het gehele stroomgebied. Voor dit deelproject zouden wij verder moeten
gaan dan 16.000 kuub. Het is dus een ruimere maatregel.De heerBoelhouwer(PvdA)Hoeveel verder zouden wij moeten gaan?De heerVan Lith(CDA)Bij de uitwerking zal duidelijk moeten worden of 17.000 of 18.000 kuub
past in het totale stroomgebied. Wij hebben alleen gegevens gekregen van alle
maatregelen op stroomgebiedsniveau. Het is dus heel moeilijk om in te schatten
of 16.000, 17.000 of 18.000 kuub zal volstaan. Er zou ook voor een gefaseerde
variant kunnen worden gekozen, maar 18.000 kuub is met deze motie dus ook
mogelijk. Ik ben benieuwd of wij hiervoor een Kamermeerderheid kunnen krijgen.
Het uitgangspunt is het alternatief van de bewoners: een buitendijkse variant
die verder kan worden gedimensioneerd dan 16.000 kuub.De heerLenards(VVD)Als je uitgaat van de norm van 18.000 kuub per seconde, hoeven er dan
boven- en benedenstrooms geen extra maatregelen te worden getroffen?De heerVan Lith(CDA)Uit het onderzoek van Van Ellen zou blijken dat dit niet het geval is,
dus dat er geen boven- en benedenstroomse maatregelen nodig zijn. Dat is voor
ons een belangrijk gegeven.De heerLenards(VVD)Dus er zijn bij 18.000 kuub beneden- en bovenstrooms überhaupt geen
verdere maatregelen nodig?De heerVan Lith(CDA)Dat klopt. Een ander voordeel is dat er dan ook geen sprake is van een
reservering in Nijmegen. Je zou daar dan no-regretmaatregelen kunnen toepassen, nadrukkelijk met de voordelen van het bewonersalternatief.De heerSlob(ChristenUnie)In de stukken die wij van de staatssecretaris hebben gekregen, wordt dat
weersproken. Zij noemt ook bedragen die hiermee mogelijk gemoeid zijn. Ik
begrijp dat de heer Van Lith de argumenten van de staatssecretaris dat er
bovenstroomse maatregelen ter waarde van 58 mln. nodig zijn, niet solide acht?De heerVan Lith(CDA)In het verificatieonderzoek worden die ook weerlegd, of ten minste zeer
kritisch benaderd.De heerBoelhouwer(PvdA)De heer Van Lith verwijst nu naar het rapport van Van Ellen, dat ik toevallig
voor mij heb liggen. Ik wil er graag twee dingen uit citeren. In de eerste
plaats staat er dat een mogelijke toekomstige afvoer van 18.000 kuub elke
statistische onderbouwing mist. In de tweede plaats stelt Van Ellen zelf voor
dat in overeenstemming met de uitkomsten van een Duits-Nederlandse studie
voor de lange termijn wordt uitgegaan van een maximale afvoer bij Lobith van
16.000 kuub en dat een afvoer van 18.000 kuub niet langer in beschouwing wordt
genomen. Dus waar heeft de heer Van Lith het nu precies over?De heerVan Lith(CDA)In de voorstellen van Van Ellen worden die kritische noten gekraakt, maar
worden tevens mogelijkheden geschetst om voor een variant te kiezen van een
bewonersalternatief dat verdergaat dan 16.000 kuub en zelfs kan worden gedimensioneerd
op 18.000 kuub.Voorzitter. Wij gaan van Lent naar Veessen-Wapenveld. In het basispakket
benedenstrooms van Deventer is de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld opgenomen.
Het gaat om een ingrijpende binnendijkse maatregel. Het gebied tussen IJssel
en Grote Wetering is een open agrarisch gebied. De bewoners van Veessen-Wapenveld
en de gemeente Heerde zijn alternatieve maatregelen voorgesteld in plaats
van de hoogwatergeul. De keuze voor de hoogwatergeul lijkt onvermijdelijk,
maar is onacceptabel als de betrokken landbouwbedrijven niet volledig worden
gecompenseerd. Uit het verificatieonderzoek van de Kamer komt op basis van
informatie van alle betrokkenen naar voren dat de hoogwatergeul vele andere
kleinere en grotere ingrepen langs de IJssel voorkómt, dat de maatschappelijke
consequenties van de alternatieve maatregelen groter zijn en dat het kabinetsvoorstel
vele malen minder kosten met zich brengt. Boeren in Veessen-Wapenveld hebben
terecht aandacht gevraagd voor de waarde van de landbouw en het agrarisch
landschap. Dit gaat echter verder dan het Wapenveldse Broek. De alternatieve
maatregelen kosten meer landbouwgrond, en als maatregelen in natuurgebieden
zouden worden genomen, zou mogelijk compensatie van natuurwaarden in het agrarisch
gebied alsnog aan de orde zijn. In dat geval kiest de CDA-fractie zoveel mogelijk
voor behoud van het agrarisch gebied, met een hoogwatergeul, onder de strikte
voorwaarde van volledige compensatie.Een derde en laatste maatregel die ik graag in mijn eerste termijn aan
de orde wil stellen, betreft de Noordwaard. In en om de Biesbosch worden meerdere
maatregelen voorgesteld, waarvan de ontpoldering van het landbouwgebied de
Noordwaard het meest verstrekkende kabinetsvoorstel betreft. Als alternatief
voor ontpoldering heeft het Platform Behoud Noordwaard, samen met Alterra,
een buitendijks geulensysteem voorgesteld. Beide maatregelen zijn haalbaar.
Mijn fractie heeft goed naar de betrokkenen in het gebied geluisterd, en komt
op basis daarvan tot de conclusie dat in het belang van de betrokkenen een
meestromende geul de verstandigste keuze is. Van doorslaggevend belang is
de duidelijkheid die de betrokken boeren en bewoners nu van de politiek vragen.
Alterra geeft terecht aan dat maatregelen in uiterwaarden niet zonder meer
een significant negatief effect hoeven te hebben op alle natuurwaarden, waaronder –
prioritair – habitatwaarden. Als zou worden gekozen voor het alternatief
van het platform, blijft bij de betrokkenen onduidelijkheid bestaan over mogelijke
compensatie van natuurwaarden in het agrarisch gebied, die mogelijk zouden
kunnen leiden tot beperking van de agrarische bedrijvigheid. De CDA-fractie
kan akkoord gaan met een meestromende geul in de Noordwaard, indien, net als
bij Veessen-Wapenveld, volledige compensatie aan de orde is. Er dient voor
alle betrokken agrarische gebieden een duidelijk aankoop- en hervestigingsbeleid
te worden gevoerd. Ik dien hiertoe de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat in de planologische kernbeslissing Ruimte voor de Rivier
maatregelen worden voorgesteld die grote invloed op de agrarische gebieden
hebben;overwegende dat agrarische ondernemers en hun gezinnen zo spoedig mogelijk
duidelijkheid willen krijgen over aankoop en eventuele herhuisvesting van
hun bedrijven en dat volledige compensatie gewenst is;spreekt uit dat maatregelen in agrarische gebieden alleen kunnen worden
uitgevoerd als daaraan een adequaat aankoop- en herhuisvestingsbeleid ten
grondslag ligt, waarin ten minste aan de volgende (rand)voorwaarden wordt
voldaan:- de betrokken agrarische bedrijven dienen op basis van een volledige
schadeloosstelling met medewerkingspremie gecompenseerd te worden;- alle bedrijven houden gelijke rechten ten aanzien van het eerdergenoemde
aankoop- en herhuisvestingsbeleid, daar waar agrarische bedrijven buitendijks
worden gebracht;- de herinrichting van de desbetreffende agrarische gebieden moet zodanig
vormgegeven worden dat er sprake is van een bedrijfseconomisch verantwoorde
bedrijfsomvang voor landbouw en verbrede functies als recreatie;- het budget voor de projecten in agrarische gebieden dient zodanig van
omvang te zijn dat aan bovenstaande voorwaarden kan worden voldaan,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Lith. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 13 (30080).De heerBoelhouwer(PvdA)Als mensen slachtoffer worden van de overheid, is er een procedure voor
compensatie en dergelijke. Is deze motie daarmee in lijn? In dat geval is
de motie volstrekt overbodig. Of stelt de heer Van Lith nu een uitbreiding
voor van de gangbare procedure voor het geval dat burgers te maken krijgen
met de overheid?De heerVan Lith(CDA)In de PKB wordt wat ons betreft nog te weinig geregeld over de compensatie.
Er zijn procedures om bij ingrepen door de overheid te compenseren. Bij sommige
projecten, zoals de Westerschelde, kunnen wij ook wachten tot de grond beschikbaar
komt, of in onderhandeling gaan over een ruime schadeloosstelling en een medewerkingspremie.
Er ontstaat dan geen vertraging in de uitvoering van projecten. Ook bij "koploperprojecten",
zoals de Noordwaard, kan de procedure dan versneld worden uitgevoerd.Ik kom tot een afronding. Uit voorzorg, op basis van goed rentmeesterschap,
zullen wij de komende jaren maatregelen moeten gaan uitvoeren – dat
is in het algemeen belang – om overstromingen in de toekomst zoveel
mogelijk te voorkomen. Daarmee moeten wij ook inspelen op klimaatverandering,
op de extreme neerslag die daarvan het gevolg kan zijn en op extra afvoer
door grote rivieren. Dat kan niet zonder slag of stoot. Er zullen forse ingrepen
in het rivierengebied noodzakelijk zijn. Wel zal er sprake moeten zijn –
en dat hebben wij in onze bijdrage duidelijk willen maken – van heldere
voorwaarden waarbinnen je die maatregelen wilt uitvoeren, zodat wij ook hier
in de Kamer een zorgvuldige besluitvorming hebben en zodat de PKB op verantwoorde
manier kan worden uitgevoerd. Tot zover mijn bijdrage in eerste termijn.De heerVan der Staaij(SGP)Ik kom nog even terug op de vraag die ik eerder stelde. Wat zijn nu de
consequenties van de nuancering die u op het verhaal van de 18.000-kuubverhaal
wilde aanbrengen voor de concrete maatregelen die in deze PKB worden voorgesteld?De heerVan Lith(CDA)Om met de eerste voorwaarde te beginnen: wij hebben gezegd dat er per
deelproject kan worden afgeweken van de 16.000 kuub als wij kleinere, kostbaardere,
minder effectieve maatregelen daarmee kunnen vervangen. Dat is een belangrijk
argument geweest voor ons bij Veessen en Wapenveld. Een andere voorwaarde
die wij stellen, is de bijdrage die een maatregel kan leveren aan de ruimtelijke
kwaliteit. Je neemt een ruimere maatregel, maar kunt daarmee ook andere maatschappelijke
vraagstukken oplossen, zoals bij Zutphen en bij Kampen. Bij de derde voorwaarde
hebben wij gezegd dat je verder kunt gaan dan 16.000 kuub, op basis van de
afstemming met andere landen en op basis van de toetsing van de primaire keringen.
Dan zou je bij Lent ervoor kunnen kiezen, een gefaseerde aanpak mogelijk te
maken. Wij houden dat in onze motie open, omdat wij ook zien dat er mogelijk
beneden- of bovenstrooms extra maatregelen noodzakelijk zijn. Dan zouden wij
moeten dimensioneren op 18.000 kuub.De heerLenards(VVD)Ik wil graag terugkomen op de discussie over de 16.000 dan wel 18.000
m3. Ik vind dat de heer Van Lith de norm van 18.000 m3
wel heel gemakkelijk aan de kant zet, althans in twijfel trekt. In de hoorzitting
die zeer onlangs nog heeft plaatsgehad, hebben gezaghebbende deskundigen heel
duidelijk aangegeven waarom die 18.000-kuubnorm een reële norm is en
misschien zelfs nog wel een te krappe norm, als je kijkt naar de situatie
in Duitsland. Zolang in Duitsland alles onder blijft stromen zoals dat nu
het geval is, hebben wij in Nederland niet zoveel problemen. Dan komt het
water immers redelijk langzaam Nederland binnen en kunnen wij volstaan met
minder zware maatregelen. Als Duitsland zijn zaakjes echter compleet op orde
heeft en al dat water wat dat niet meer overstroomt, komt in grote snelheid
Nederland binnen, dan is die 18.000 m3-norm – dat hebben
de deskundigen uitvoerig en goed onderbouwd uitgelegd – misschien nog
wel aan de krappe kant. Trekt u de mening van de deskundigen in twijfel?De heerVan Lith(CDA)Er waren meerdere wetenschappers en zij waren ook verdeeld. Zij hadden
ook verschillende inzichten. Wij ontlopen niet onze verantwoordelijkheid om
een doorkijk te blijven maken op de lange termijn. In die zin sluiten wij
aanvullende maatregelen ook niet uit. De PKB gaat niet uit van 18.000 als
norm voor de Rijntakken. De PKB gaat uit van 16.000, met een doorkijk naar
18.000. U noemt terecht de impact die de maatregelen in Duitsland zouden kunnen
hebben voor Nederland, maar dan moeten wij daar wel inzicht in hebben, dan
zal er afstemming plaats moeten vinden, dan zullen wij rekening moeten houden
met de investeringen in Duitsland, België, Frankrijk. Het laatste voor
als het om de Maas gaat. Daarom stel ik de voorwaarden in deze motie vast,
niet dat wij zondermeer uitgaan van 18.000 kuub, los van wat er in het buitenland
gebeurt.De voorzitter:Dit was de bijdrage van de heer Van Lith. Wij gaan door met de inbreng
van de PvdA-fractie. Het woord is aan de heer Boelhouwer.De heerBoelhouwer(PvdA)Voorzitter. De afgelopen jaren is ruimte aan de rivieren onttrokken, veel
ruimte. De dijken zijn steeds hoger geworden en achter de dijken is het land
op veel plaatsen lager komen te liggen. Door bevolkingstoename en economische
groei zijn de te beschermen waarden achter de dijken zeer sterk toegenomen.
Bij een eventuele overstroming zullen de gevolgen enorm zijn. Als gevolg van
de veranderingen in het klimaat neemt de dreiging van het water toe. In dit
verband wijs ik op het recentelijk verschenen rapport van het KNMI en het
binnenkort te verschijnen rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid.
Daarin wordt duidelijk geschetst dat de stijgende zeespiegel een probleem
vormt om het achterland te beschermen tegen het water. De overstromingen van
1993 en 1995 hebben bovendien aangetoond dat het water niet alleen van de
zee komt, maar ook van bovenstrooms.Het probleem is acuut en moet niet worden onderschat. Laten wij eerlijk
zijn, wanneer een paar jaar geleden de regen die zulke vreselijke overstromingen
heeft veroorzaakt in het stroomgebied van de Donau een paar honderd kilometer
meer naar het Westen was gevallen, zou de kans dat ons land door
een echte ramp was getroffen groot zijn geweest.De statistieken zijn verontrustend. Alle seinen staan op rood. De aanname
van 18.000 kuub op de wat langere termijn is daarom voor de Partij van de
Arbeid een uitgangspunt dat niet ter discussie staat. Het kabinet heeft in
2001 besloten dat de bescherming tegen overstromingen uiterlijk in 2015 op
het wettelijk vereiste niveau moeten zijn gebracht. Dat betekent een maatgevende
afvoer van 16.000 kuub bij Lobith. Om hieraan te voldoen zijn ingrijpende
maatregelen nodig. De PKB die wij vandaag bespreken, bevat maatregelen voor
zowel het benedenstroomse deel van de Maas als het gehele Rijn-Waal-Merwedesysteem.De heerVan Lith(CDA)Waarom zet de PvdA bij de maatregelen tot 2015 in de PKB dan niet in op
18.000 kuub? De heer Boelhouwer heeft net een heel verhaal gehouden dat 18.000
kuub noodzakelijk is. Boter bij de vis! Dan zou hij het pakket ook zodanig
moeten aanpassen dat het aan deze norm voldoet.De heerBoelhouwer(PvdA)Ik kom daar zo dadelijk in mijn verhaal op terug.Het accent van de maatregelen verschuift zowel binnendijks als buitendijks
van dijkverbetering naar rivierverruiming. Dijkverbetering wordt alleen nog
ingezet op plekken waar andere maatregelen te duur of ongeschikt zijn. Hogere
dijken lossen namelijk niet alle problemen op. Bepaalde factoren, zoals piping,
die kunnen leiden tot het doorbreken van dijken tijdens hoogwater, spelen
een grotere rol wanneer het hoogteverschil tussen de waterstanden en het gebied
achter de dijk toeneemt. Wanneer alleen voor hogere dijken wordt gekozen,
zal in geval van overstromingen de materiële schade groter zijn, met
daarbij het risico van het verlies van veel mensenlevens.Het Centraal Planbureau heeft uitgerekend dat de schade met 60%
toeneemt wanneer je een dijk met anderhalve meter verhoogt. Voor de veiligheid
in termen van mogelijk verlies aan mensenlevens geldt bij hogere dijken een
nog veel groter probleem. Daarom wordt gekozen voor Ruimte voor de rivier.
Deze PKB is een opmerkelijk product. Op 29 februari 2000 werd op Slot
Loevestein een beeld gepresenteerd van Nederland dat in de toekomst aan de
orde zou kunnen zijn. Daarbij werd een ernstige toon aangeslagen. De bijeenkomst
was wellicht voor een deel ook bedoeld om de toenmalige staatssecretaris weer
eens een beetje in het zonnetje te zetten, want na het gereedkomen van het
Deltaplan Grote Rivieren was hij daar wat uit verdwenen.Naar aanleiding van deze presentatie heeft in Nederland de inspraak plaatsgevonden.
Ongeveer alles en iedereen die er belang bij heeft is geraadpleegd. De conclusie
ligt nu voor ons. Nooit eerder heeft in Nederland zoveel inspraak plaatsgevonden
op een PKB, waarbij uiteindelijk zo weinig maatschappelijke bezwaren tegen
het plan bleken te bestaan. Dat is een heel opmerkelijk feit. Dat poetst niet
weg dat tegen projecten, die al door de heer Van Lith zijn genoemd, bezwaren
bestaan bij bewoners. Als je alle maatregelen die wij de komende jaren zullen
gaan nemen in ogenschouw neemt, zijn deze echter relatief beperkt.De maatregelen die aan de orde zijn omvatten in totaal 37 projecten in
het rivierengebied. Deze kunnen niet afzonderlijk worden beschouwd. Naar ons
idee kun je niet naar believen shoppen in het pakket. Als je bijvoorbeeld
een maatregel bovenstrooms zou veranderen, heeft dat weer invloed op maatregelen
benedenstrooms. Al met al is het dus een afgewogen totaalproject. De 37 maatregelen
zijn na een weging van honderden opties uit een projectenboek gekozen. Bij
die afwegingen heeft zeer veel onderzoek plaatsgevonden en is ook heel veel
inspraak geweest.Ik bespreek de afzonderlijke projecten, om te beginnen de hoogwatergeul
Veessen-Wapenveld. Wij hebben heel veel compassie met de betrokkenen; laat
daarover vooral geen onduidelijkheid bestaan. Echter, met het alternatief
van 16.000 kuub dat door de bewoners wordt aangereikt, onder het motto "meer
zal het niet worden", kan de PvdA niet instemmen. Ik heb dat in mijn
inleiding al gezegd.Ik vind dat wij de mensen daar zo snel mogelijk duidelijk­heid moeten
geven. Een van de grootste problemen voor de bewoners van het rivierengebied
in de afgelopen jaren is onzekerheid. Het is heel vervelend als je getroffen
wordt, maar het is nog veel vervelender als je die onzekerheid hebt. Als het
alternatief van de bewoners voor Veessen-Wapenveld wordt overgenomen, ligt
er nog steeds de doem van de 18.000 kuub overheen. Over negen of tien jaar
moet je de mensen dan weer gaan vertellen dat het toch erger is geworden en
moet je ze weer zeggen dat ze helaas toch hun biezen moeten pakken. Als volksvertegenwoordigers
zijn wij mede verantwoordelijk om die duidelijkheid op zo kort mogelijke termijn
te bieden. Daarom kan het alternatief voor Veessen-Wapenveld van de bewoners
wat ons betreft niet aan de orde komen. Wel ben ik van mening dat wij alle
compensatieregelingen die er in het land zijn ruimhartig zullen moeten toepassen.
Wij kunnen niet toestaan dat alleen van deze mensen wordt gevraagd de prijs
te betalen voor de veiligheid van het hele rivierengebied.Ik kom zo meteen te spreken over Lent, maar ik wil eerst iets zeggen over
de ontpoldering van de Noordwaard. Ook daar hebben de bewoners een alternatief
uitontwikkeld. Ik heb er veel waardering voor als de mensen dat doen, maar
bij de Noordwaard is wel iets merkwaardigs aan de hand. Een groene rivier
die nu nog in het streekplan van de provincie Noord-Brabant staat, die van
Woudrichem tot Dussen loopt en ongeveer 25 kilometer lang is en 500 meter
breed is, legt een heel grote schaduw over het hele gebied. Vele honderden
bewoners zijn daar in onzekerheid of hun gebied misschien onder water zal
worden gezet. Hele dijken zullen het gebied moeten doorsnijden. Dat valt allemaal
te voorkomen door nu de Noordwaard te ontpolderen. Ik kies ervoor om dat dan
toch maar te doen, met pijn in mijn hart. Er zijn in het verleden aan de bewoners
indicaties gegeven dat dit niet zou gebeuren.Als de PKB nu inclusief de Noordwaard wordt vastgesteld, verwacht ik wel
dat een van de eerste dingen die de provincie Noord-Brabant zal doen is de
hele reservering voor de groene rivier in het land van Heusden en Altena direct
uit het streekplan halen. Zo zullen veel meer mensen ineens de zekerheid hebben
dat hun gebied niet meer aan snee zal komen.De gemeente Zutphen heeft een alternatief voorgesteld waarbij een maatregel
in de tijd naar voren wordt gehaald. Die maatregel, die pakweg 200 mln. kost,
is op dit moment niet gedekt. Maatregelen die uiteindelijk toch aan de orde
zullen komen, omdat zij in het perspectief van de 18.000 kuub
passen, hebben in principe onze steun. Wordt de aanleg van de geul bij Zutphen
echter versneld, dan leidt dat tot uitgaven die anders nog niet zouden hoeven
te worden gedaan. Zutphen heeft dan wel het voordeel dat het de inrichting
van het gebied, inclusief de ontwikkeling van woningbouwlocaties, versneld
kan uitvoeren. Dat heeft dus een voordeel voor de gemeente Zutphen. Ik vind
dat een deel van dit voordeel op zijn minst gebruikt zou moeten kunnen worden
om de voorfinanciering van het geld dat je naar voren haalt, mede mogelijk
te maken. Ik zou dan ook uitdrukkelijk van de staatssecretaris willen weten
of zij bereid is dat verhaal naar voren te halen, als er sprake is van een
substantiële meefinanciering vanuit Zutphen, waar de voordelen van het
naar voren halen neerstrijken. Het kan natuurlijk niet zo zijn dat alle voordelen
in het gebied vallen en dat de nadelen volledig voor rekening van het Rijk
komen. Ik zou graag van de staatssecretaris vernemen hoe zij daar tegenaan
kijkt.Ik kom nu bijna als vanzelf bij de dijkteruglegging bij Lent. Ik ben er
een groot aantal keren geweest en ik heb veel waardering voor de bewoners
die zo goed hebben meegedacht, met de liefde in hun hart voor de plek waar
zij wonen. Eerlijk, ik zou ook willen dat je af en toe gewoon het huis op
zou kunnen pakken en het 100 meter verder neer zou kunnen zetten. Misschien
zouden wij dit maar eens met een paar van die woningen moeten proberen om
te kijken of het niet mogelijk is de mensen toch in die prachtige situatie
te laten wonen. Ik kan mij voorstellen dat je echt tot tranen toe geroerd
wordt, wanneer je ziet wat daar allemaal teloor zou gaan als het alternatief
van de bewoners niet aan snee komt.Ik constateer echter dat er een enorme druk is op het gebied. Er wordt
daar aan alle kanten gebouwd. De reservering van een gebied voor vele jaren
is hier erg lastig, gezien de enorme druk die er op dat gebied is: alles wil
men daar. Er is het plan van Van Ellen, dat 18.000 kuub mogelijk zou maken;
dat is volgens ons wel een voorwaarde om ook op de lange termijn mogelijkheden
te bieden. Als het zo is dat dit plan 18.000 kuub buitendijks mogelijk maakt,
dan betekent het dat je de reservering niet nodig hebt. Het betekent ook dat
daarmee alle mogelijkheden om in de toekomst wat te doen, niet aan de orde
zijn.Aan de andere kant zou je kunnen zeggen dat de 18.000 kuub mogelijkerwijze
aan snee kunnen komen, als je alsnog de reservering van de Lentse Warande
gaat gebruiken. Echter, dan heb je weer een ander probleem, wat nu ook door
de bewoners terecht naar voren wordt gebracht, te weten het verhaal van kwel.
Kwel kan daar mogelijkerwijze, in het plan van de regering, een belangrijk
probleem worden. Ik vind dat Nijmegen, dat aan de andere kant van de kade
een nieuwbouwlocatie ontwikkelt, er recht op heeft te weten hoe het zit met
de verantwoordelijkheid voor de kwel. Neemt de staatssecretaris die verantwoordelijkheid
en welke garanties gaat zij daarvoor geven? Ik constateer tegelijkertijd dat
de kwel ook aan de orde is op het moment dat de Lentse Warande alsnog afgegraven
zou moeten worden en medestromend gemaakt zou moeten worden. Ook dan is de
mogelijkheid van kwel nog steeds actueel en ook daarvan zou ik willen weten
hoe de staatssecretaris ertegen aan kijkt.Van de af te breken huizen heb ik al gezegd dat dit inderdaad een nadeel
is van dit plan. Naar ons gevoel wordt het probleem van de flessenhals er
op termijn niet goed mee opgelost. Daarbij moet je je wel het volgende realiseren
en dat staat ook in de rapportage daarover door de mensen van de Kamer die
dit hebben uitgezocht, namelijk dat het leidt tot bovenstrooms meer water,
20 à 25 cm meer.Omdat nu toevallig de bewoners van Lent op de tribune zitten, wijs ik
erop dat wij eerder in de richting van de mensen bij Ooij ook uitspraken hebben
gedaan. Zij zouden niet aan snee komen als noodoverloopgebied; zij konden
blijven wonen waar zij woonden. Ik wil zeker weten dat deze uitspraak, die
wij eerder hebben gedaan, nog steeds geldt. Wij kunnen natuurlijk niet zeggen:
toen hadden wij het even over de bewoners van de Ooijpolder maar, jammer voor
hen, nu zijn de bewoners van Lent aan de beurt en je kunt niet twee dingen
doen die met elkaar in strijd zijn. Ik vind dat wij, in het kader van de eerlijkheid
die wij moeten betrachten, gehouden zijn aan de uitspraak die wij voor de
mensen van de Ooijpolder en hen die meer bovenstrooms wonen, hebben gedaan.
Verder wil ik inzicht krijgen in de kosten die zijn gemoeid met het eventueel
moeten nemen van maatregelen bovenstrooms.Is de laatste tijd nog gepraat met de bewoners om toch nog een mogelijkheid
te vinden voor een compromis? Daar zou ik namelijk het allerliefste voor gaan,
zodat alles en iedereen kan worden gecontenteerd. Ik constateer dat de staatssecretaris
al diverse keren heeft gezegd, Lent nodig te hebben, omdat anders bovenstrooms
maatregelen nodig zijn. Lent is dus niet alleen nodig op zichzelf, maar ook
voor het voorkomen van bovenstroomse maatregelen. Nijmegen heeft er recht
op dat daarmee op een goede manier wordt omgegaan. Als het gaat om de bagger
die bij Lent wordt weggehaald voor de geul van de staatssecretaris, kun je
niet zeggen dat Nijmegen dat zelf moet gaan bergen. Ik zou dat het verkeerde
signaal vinden. Voor de stadsbrug die er moet komen, is op dit moment geen
geld beschikbaar. Daarover moet op korte termijn duidelijkheid komen. Uit
de signalen van de staatssecretaris begrijp ik namelijk dat zij daaraan zelf
het allergrootste belang hecht. Daarbij moet ook nog worden gekeken naar andere
maatregelen, zoals bij het industriecomplex aan de zuidkant van de Waal, waarover
nu overleg wordt gevoerd met VROM. Verkeer en Waterstaat moet in dat overleg
wijzen op de extra ruimte die is gecreëerd bij Lent. Wat denkt de staatssecretaris
daarvan?Ik wil dus nog geen keuze maken bij Lent, aangezien ik de antwoorden van
de staatssecretaris op dit punt afwacht. Bij Lent komen veel functies samen,
het is een flessenhals, zodat er nu een oplossing moet komen, omdat anders
de mogelijkheden om het later op te lossen gering zullen zijn. Daarom moet
hier een heel duidelijk antwoord van de staatssecretaris op komen, om mij
ervan te overtuigen dat wij echt niet kunnen gaan voor het alternatief van
de bewoners. Als daar de oplossing te vinden is, moet je daarvoor kiezen.De heerVan Lith(CDA)U hebt heel veel gezegd over Lent, maar nu vraag ik mij toch af, waarvoor
u kiest. U overweegt het bewonersalternatief als dat ruimer kan worden opgepakt,
en u noemde een compromis. Gaat u daarvoor?De heerBoelhouwer(PvdA)Ik heb de staatssecretaris gevraagd of zij nog mogelijkheden ziet voor
een compromis, en het antwoord daarop wacht ik nog even af. Lent
is het grootste knelpunt in het gebied van de Rijn. Als dat niet wordt opgelost
en er bovenstrooms consequenties ontstaan, kijken wij naar de Ooijpolder.
Misschien moeten er dan zelfs wel maatregelen worden genomen in de richting
van de IJssel, zoals een grotere afvoer. Wij zijn daar niet langs geweest,
u ook niet. Wel heeft u drie jaar geleden op de dijk voor een camera van Netwerk
verklaard, toen u nog niet eens cijfers had, dat u zonder meer voor het bewonersalternatief
ging. Het is heel goed dat u dat gedaan heeft, maar u hebt wellicht voor uw
beurt gesproken. Misschien komt u daardoor nu in een wat lastig pakket. Ik
wacht eerst de antwoorden van de staatssecretaris op dit punt af voor ik een
definitief oordeel geef.De heerLenards(VVD)Voorzitter. Bij mijn fractie staat veiligheid zeer hoog in het vaandel.
Dat geldt zeker ook voor de veiligheid bij hoge waterstanden. De risico's
moeten zo gering mogelijk en in ieder geval aanvaardbaar zijn. De wettelijke
norm van 18.000 m3 per seconde in 2015 is zeker haalbaar. Deze
maatregel is noodzakelijk, want het gaat om een gebied met 4 miljoen inwoners.
In 2015 moet dit in orde zijn.Wij hebben ook te maken met klimaatverandering, bodemdaling en zeespiegelstijging.
Op de hoorzitting hebben wij informatie gehad van gezaghebbende deskundigen
gespecialiseerd in maatgevende afvoer. Drie van de vier deskundigen waren
het geheel met elkaar eens. De vierde was gezien zijn woonplaats volgens mij
wat minder onafhankelijk. Ik heb mij vooral gericht op de drie deskundigen
die een eensluidend oordeel hadden over de norm van 18.000 m3.
Als de heer Van Lith dat in twijfel trekt, heeft hij niet goed geluisterd.
Onder bepaalde omstandigheden kan die norm zelfs aan de krappe kant zijn.Het is niet verstandig om maatregelen te nemen waarvan je weet dat die
na 2015 weer ongedaan gemaakt moeten worden. De mensen die dan nieuwe maatregelen
moeten nemen, zullen die beslissing dan zeker betreuren. Wij gaan voor het
no-regretprincipe. De norm van 18.000 m3 per seconde is reëel
en veilig.Ik ga vervolgens in op enkele knelpunten. Als je het algemeen belang in
het oog houdt, kan dit in individuele gevallen veel persoonlijk leed tot gevolg
hebben. De fractie van de VVD realiseert zich dat heel goed, maar op een gegeven
moment moet je een afweging maken tussen het algemeen belang en de belangen
van individuen.De hoogwatergeul bij Veessen-Wapenveld is een robuuste oplossing die zekerheid
biedt voor de toekomst. Bovendien wordt daarmee tegemoetgekomen aan de problematiek
van een groot deel van het traject van de IJssel. De precieze ligging van
de geul moet nog worden bepaald. Er is wel haast geboden, want de betrokkenen
moeten zo snel mogelijk weten waar zij aan toe zijn. Ik kan begrijpen dat
het kabinet een voorkeur heeft voor deze variant. Er zijn enkele woningen
en een tiental agrarische bedrijven in het geding. Voor de aanleg van de hoogwatergeul
is een breed bestuurlijk draagvlak, maar de stuurgroep Bovenrivieren, de landelijk
stuurgroep Ruimte voor de Rivier, de gemeente Heerde en het waterschap Veluwe
zijn tegen.Voor een alternatieve oplossing moeten nagenoeg alle uitwaarden tussen
Zwolle en Deventer worden vergraven. Dat kost heel veel landbouwgrond, terwijl
bestaande natuurwaarden geheel verloren gaan. Bovendien komt er veel uiterwaardengrond
vrij. Kortom, dit is een zeer dure variant. Bij een geringe toename van de
afvoer – dat gebeurt daar vrij snel – zijn er alsnog dijkverleggingen
noodzakelijk als niet voor de geul gekozen wordt. Die dijkverleggingen hebben
dus een heel grote maatschappelijke impact, die groter is dan van die geul.
Bij dijkverleggingen gaat het om misschien honderd extra woningen en bedrijven
die uiteindelijk moeten verdwijnen. Mijn vraag is of die buitendijkse maatregelen
in combinatie met een of meer dijkverleggingen ook een robuuste constructie
kunnen opleveren, waardoor die geul wellicht overbodig is. Waarom dan toch
die geul? Zijn de kosten het belangrijkste criterium?Dan kom ik op de maatregelen bij Nijmegen en Lent. Het terugleggen van
de dijk, ongeveer 350 m landinwaarts, lijkt de enige maatregel die in aanmerking
komt bij de flessenhals. Dat is een robuuste maatregel. Het voordeel is dat
er in de toekomst geen verdere rivierverruimende maatregelen meer nodig zijn.
Het is ook heel belangrijk dat je het gebied definitief kunt inrichten. Daarmee
wordt een einde gemaakt aan de onzekerheid. De nieuwe dijk levert straks een
mooi bebouwbare kade op, met een nevengeul in het nieuwe buitendijkse gebied.
Er ontstaat buitendijks een schiereiland dat bij hoogwater bereikbaar is via
een brug. De dijkteruglegging biedt kansen voor recreatie en stedenbouwkundige
ontwikkeling. De VVD-fractie realiseert zich wel dat de vijftig woningen,
waarvan er reeds 17 zijn aangekocht, een heel groot probleem vormen, maar
je moet het algemeen belang ernaast zetten. Een nadeel vormen ook de cultuurhistorische
waarde en het kwelwater, dat al aan de orde is geweest. Er is veel bestuurlijk
draagvlak. Beide eerdergenoemde stuurgroepen steunen de voorkeursvariant van
het kabinet volledig, net als de provincie Gelderland en het waterschap. Al
geruime tijd geleden werd al met de gemeente Nijmegen een afspraak gemaakt
over 90 mln. als bijdrage voor een tweede stadsbrug.Het alternatief van de bewoners in de combinatie gedupeerden Waaldijkverlegging
Lent houdt in een buitendijkse Van Ellengeul en een binnendijkse reservering.
Het bewonersalternatief voldoet bij Nijmegen exact aan de wettelijke norm.
Het geeft veel minder verlaging van de waterstand dan de voorkeursvariant
en betreft een veel kleiner traject van de rivier. Dan zijn er nogal wat aanvullende
extra maatregelen bovenstrooms nodig. Er is ook een ruimtelijke reservering
nodig, maar het voordeel is dat je praat over 15 à 20 huizen, dus dat
is substantieel minder.Wij zitten ook nog met de IJssel. Als je kiest voor het bewonersalternatief,
wordt de afvoerverdeling anders en dan krijgt de IJssel meer voor zijn kiezen,
zodat daar ook weer maatregelen moeten worden getroffen. Hoe zeker of onzeker
is het dat de problematiek van het kwelwater op een betaalbare wijze kan worden
opgelost? Is doorgerekend bij hoeveel kubieke meter water het bewonersalternatief
mogelijk is? Op welke wijze heeft het kabinet daarnaar gekeken?De ontpoldering bij de Noordwaard is ongelofelijk ingrijpend. Het is on-Nederlands
om een gebied eerst droog te leggen en vervolgens weer onder water te zetten,
maar soms zijn er omstandigheden waardoor het niet anders kan. Een belangrijk
punt is dat de overstromingskans bij Gorinchem hierdoor sterk vermindert.
Het gaat in de Noordwaard hoofdzakelijk om landbouwkundige functies, zoals
akkerbouw en veeteelt. Wij praten over een gebied van ongeveer 2000 ha, met 26 boerderijen. De consequentie van de ontpoldering zou zijn dat het
doorstroomgebied enkele keren per jaar onder water komt te staan. In de overige
delen van de polder gebeurt dat veel meer. Dan praat je over een kans van
eens per 100 jaar tot een keer per 1000 jaar. Het doorstroomgebied is inderdaad
niet langer geschikt voor landbouw. Andere delen van de polder zijn dat wel.De VVD vindt het heel belangrijk dat de huidige bewoners in de Noordwaard
kunnen blijven wonen. Het gaat hierbij om zo'n 75 huishoudens. 90%
van de bewoners en bedrijven steunen deze voorkeursvariant. Zij hebben daar
eigenlijk al in een heel vroeg stadium heel positiefkritisch tegenover gestaan.
Dat is op zichzelf een belangrijke zaak. Met een dergelijke opstelling, als
je er toch rekening mee moet houden dat het nagenoeg onafwendbaar is, praat
je ook meteen van het begin af aan en op elk niveau mee. Dan valt er ook nog
veel te sturen. Een breed draagvlak onder de bewoners is heel belangrijk.Ik wil graag stilstaan bij het Platform Behoud Noordwaard. Zij vertegenwoordigen
5% van het draagvlak. Bij het alternatief van dit platform gaat het
om een viertal kleinere maatregelen. Dan praten wij over geulen door een natuurontwikkelingsproject,
over het verbinden en doorstromend maken van kreken, over een verbreding van
het winterbed en over een verdieping van het zomerbed. De taakstelling op
korte termijn kan hiermee worden gehaald, maar bij toename van de rivier is
ontpoldering absoluut alsnog noodzakelijk. Er is ook veel strijdigheid met
de Vogel- en Habitatrichtlijn. Dit alternatief treft 26 woningen, terwijl
het bij ontpoldering om 50 woningen gaat. Daar zit dus toch nog wel een groot
verschil tussen. De totale kosten van de bewonersvariant en van het alternatief
liggen in dezelfde orde van grootte. Dat hoeft op zichzelf dus geen bezwaar
te zijn voor het bewonersalternatief. En als je voor het bewonersalternatief
gaat, moet de Noordwaard voor heel lange tijd gereserveerd blijven. Dat is
ook een groot probleem.Voorzitter. Ook gezien de constructieve houding van bewoners en bedrijven
in de Noordwaard, moet grote haast gemaakt worden met de duidelijkheid over
de schadeloosstellingen. Dat moet op de kortst mogelijke termijn duidelijk
worden.Ik kom te spreken over de maatregelen bij Zutphen. Daar wordt gekozen
voor dijkverleggingen: Voorster Klei en Cortenoever. Deze maatregelen zijn
goed inpasbaar in het gebied en krijgen de voorkeur boven een verlaging van
de uiterwaarden. Dat gebeurt vooral vanwege cultuurhistorische waarden, landschappelijke
waarden en natuurwaarden. Er is ook een hoogwatergeul voorzien als alternatief.
Die geul kan op zich natuurlijk goed gecombineerd worden met stedelijke ontwikkelingen.
Als Zutphen over de IJssel wil, dan moet Zutphen aan de overkant van de IJssel
ook precies weten wat daar de mogelijkheden zijn. Als die geul er moet komen,
dan moet daar snel duidelijkheid over zijn. Dan kan dat gebied zich verder
ontwikkelen en kan Zutphen verder. De fractie van de VVD vindt dit heel belangrijk.
In dat opzicht ben ik ook nieuwsgierig naar de reactie van de staatssecretaris
op de motie van de heer Van Lith. Op dit moment ontbreken inderdaad hoofdontwerpgegevens
en randvoorwaarden met betrekking tot de bypass om straks verder te kunnen
met de planstudie. Die moeten er snel komen. Als de motie daartoe kan bijdragen
en als de tekst ook nog klopt, dan wil ik er serieus over nadenken om die
motie te steunen.Een volgend punt betreft de maatregelen bij Kampen. In de PKB wordt gezegd
dat in de IJsseldelta de hoogwatergeul Kampen en de dijkverleggingen Westenholte
bij Zwolle en Noorddiep onderdeel van het pakket zijn. Voor deze maatregelen
zijn, uitgaande van een taakstelling behorende bij een afvoer van 18.000 kuub
per seconde, geen ruimtelijke alternatieven beschikbaar. De VVD is erg onder
de indruk van dit voorbeeldproject voor een ontwikkelingsplanologie IJsseldelta-Zuid.
Het gaat hier om een integrale visie waarbij zowel de Hanzespoorlijn, een
bypass voor de IJssel, een verdubbeling van de rijksweg N50, een stedelijke
uitbreiding van Kampen en ruimte voor natuur en recreatie aan de orde zijn.
Het is een integrale visie. Al deze ontwikkelingen moeten wij in onderling
verband beschouwen. Als wij dat doen en als de bypass onderdeel van deze ontwikkelingen
is, zou het kunnen zijn dat het aanleggen daarvan naar voren gehaald moet
worden. Mijns inziens moet dat inderdaad gebeuren. Hierin voorziet de motie.
Daarom ben ik ook in dit opzicht heel benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris.
Met de bypass kunnen wij namelijk veiligheid en ruimtelijke kwaliteit uitstekend
combineren. Interessant is in dit verband de afspraak tussen het Rijk en de
provincie om 30 mln. te bestemmen voor een extra viaduct, waardoor de bypass
een vrije doorgang krijgt. Dit geeft aan dat ook het Rijk veel waarde hecht
aan deze bypass; dat is een goede zaak. Onder andere via dit viaduct kan er
een permanente verbinding blijven tussen de IJssel en het Randmeer. Dit is
een mooi alternatief, zeker in combinatie met andere noodzakelijke ontwikkelingen.In het verificatierapport van de griffie staat dat een aantal bewonersvarianten
qua opzet en diepgang erg beperkt is. Het is volgens het onderzoeksrapport
heel goed mogelijk dat hierdoor bijna als vanzelf de voorkeursvariant van
de staatssecretaris wordt aangehouden. Dit klinkt een heel klein beetje als
een verwijt, maar er wordt direct bij gezegd dat dit absoluut niet bewust
is gebeurd. Ik vind het goed dat dit erbij staat, want ik ben ervan overtuigd
dat dit zo is. Toch vraag ik de staatssecretaris hierop te reageren.In hetzelfde rapport wordt ook geconcludeerd dat de maatgevende afvoer
van 18.000 kuub met onzekerheden is omgeven. Kan de staatssecretaris ook hierbij
min of meer uitgebreid stilstaan?Ik heb evenals collega-woordvoerders alle knelpuntgebieden bezocht, zoals
de Noordwaard, Lent, Veessen-Wapenveld, Cortenoever en Kampen. Wij hebben
daar gesproken met bewonersorganisaties, bedrijfsleven en overheden. Overal
werden wij onvoorwaardelijk en transparant geïnformeerd. Wij hebben in
het plangebied met eigen ogen kunnen zien waar de geulen en dijken eventueel
komen te liggen. In veel opzichten zijn de projecten erg ingrijpend maar toch
zijn de maatregelen noodzakelijk. Het budget is 2,2 mld. De VVD-fractie vindt
het belangrijk dat wij binnen dit budget blijven. Het moge duidelijk zijn
dat de PKB zoals die thans voorligt, de steun van de VVD-fractie heeft als
de vragen die gesteld zijn, naar tevredenheid beantwoord worden.MevrouwGerkens(SP)Voorzitter. Het beschermen van ons land tegen rivieroverstromingen kan
op steun van de SP rekenen. Het verleggen en verdiepen van de rivieren en
andere slimme maatregelen zijn hard nodig om ook voor de toekomst
een goed veiligheidsniveau te hebben. De doelstellingen van Ruimte voor de
rivier zullen hier Kamerbreed onderschreven worden. In dat kader is het spijtig
dat er na jarenlang werken met deze breed gedragen discussie toch nog discussie
is over een aantal projecten. Het is met name spijtig dat er over die projecten
nog veel vraagtekens zijn. De discussie is voor mijn fractie niet makkelijk
geweest. Soms is het echt zoeken wie van de twee partijen gelijk heeft en
dat is voor een leek niet altijd een makkelijke opgave. Ik verwijs bijvoorbeeld
naar de discussie over wel of geen 18.000 m3. Als de staatssecretaris
meer onderzoek had gedaan naar alternatieven, was ook voor ons de keuze beter
te maken geweest. Zij heeft dat niet gedaan. Ik kan mij niet aan de indruk
onttrekken dat bij sommige projecten op het ministerie sprake is geweest van
een tunnelvisie. Kortom: wij steunen het doel en ook het grootste gedeelte
van de PKB. Hulde daarvoor, want dat is een enorm huzarenstuk geweest. Er
zijn echter een aantal projecten waar ook wij vraagtekens bij plaatsen.Al bij de strategische beleidskeuze is sprake van een onduidelijke keuze.
De regering wil eigenlijk al uitgaan van een watercapaciteit van 18.000 m3 bij de Rijn. Er is al gezegd dat er bij Lobith nooit meer dan 12.500
m3 water binnen is gekomen. Een plotselinge verruiming naar 18.000
m3 is groot. Verscheidene deskundigen vinden die verruiming overbodig,
terwijl andere deskundigen juist vinden dat die verruiming misschien te krap
is. Ik snap dan ook wel dat de staatssecretaris het zekere voor het onzekere
wil nemen, zeker gelet op de klimaatvoorspellingen die onlangs gedaan zijn.
Het is echter een feit dat wij niet weten wat Duitsland in de toekomst gaat
doen, noch wat de aanpassingen in andere landen teweeg kunnen brengen, noch
wat een beter klimaatbeleid – daar gaan wij nog altijd van uit –
teweeg kan brengen. Men zal mij vandaag niet horen zeggen dat 18.000 m3 onmogelijk is, maar die hoeveelheid water zal zeker morgen niet binnenkomen.
Toch gaat de staatssecretaris op sommige punten uit van die 18.000 m3. Waarom houdt zij voor de langere termijn vast aan die 18.000 m3? Zou het niet beter zijn om hiervoor ruimtelijke reserveringen te
maken, maar om de feitelijke uitvoering op te schorten, zodat voortschrijdend
inzicht nog een rol kan spelen? Dat betekent dat de aanleg veel meer wordt
gefaseerd, ook al staat dat soms haaks op de "in één keer
goed"-aanpak. Dit kan veel problemen met de PKB voorkomen en werkt mogelijkerwijs
ook kostenbesparend. Op deze vragen krijg ik graag een reactie van de staatssecretaris.Een beperkt aantal deelprojecten van Ruimte voor de rivier is slecht ontvangen
door mensen in de omgeving. Daar waar de inspraak veel problemen met de bewoners
heeft opgelost, geldt voor sommige projecten dat de staatssecretaris en bewonersgroepen
frontaal tegenover elkaar lijken te staan, terwijl de belangen lang niet altijd
strijdig hoeven te zijn. Wat gaat hier nou mis? Waarom is na een jarenlang
proces nog geen eensgezindheid bereikt? Ik complimenteer het Onderzoeks- en
Verificatiebureau van de Kamer, dat voor ons in vier deelprojecten is gedoken.
Daaruit komt duidelijk naar voren dat bij een aantal projecten onvoldoende
alternatieven zijn onderzocht. Dat lijkt mij een pijnlijke conclusie voor
een staatssecretaris die denkt dat zij haar werk grondig heeft gedaan en dat
zij klaar is voor de besluitvorming. Hoe kijkt de staatssecretaris ertegen
aan dat haar ministerie nog niet alle projecten goed heeft onderzocht? Waarom
acht zij dit dan toch klaar voor de besluitvorming?Een van die deelprojecten is Lent. De dijkteruglegging bij Lent heeft
grote gevolgen voor de waterstandverlaging. Dat de staatssecretaris deze maatregel
overweegt, is dan ook logisch. De Lentse Warande lost echter ook veel problemen
op en is toegerust op een capaciteit van 17.500 m3 per seconde,
wellicht zelfs 18.000 m3 per seconde. Voor de SP hoeft de grens
van 18.000 m3 per seconde niet strikt gehanteerd te worden en bepalend
te zijn. Klopt dat een afvoer van 18.000 m3 per seconde haalbaar
is bij Lent? Wij kiezen dan ook voor een variant die beter scoort bij de milieueffectrapportage,
minder huizen kost en meer draagvlak oplevert. Is de staatssecretaris bereid,
haar keuze aan te passen?Voor de Noordwaard is als een duveltje uit een doosje een fantastisch
klinkend alternatief verschenen. Het onderzoek van Alterra toont aan dat het
mogelijk is om meer water af te voeren zonder de gehele natuur te vernietigen.
Waarom is deze variant niet als goed alternatief aangemerkt en goed zelfstandig
beoordeeld? Het OVB zet daar vraagtekens bij. Ziet de staatssecretaris nog
kansen voor dit alternatief? Is zij bereid, dit alternatief verder te bestuderen,
uit te werken en om de besluitvorming over de Noordwaard op te schorten totdat
dit alternatief volwaardig is uitgewerkt?De hoogwatergeul bij Veesen kan rekenen op zowel draagvlak als weerstand.
De tegenstanders zeggen dat de geul niet nodig is omdat er zelfs bij een afvoer
van 18.000 m3 per seconde maar 200 m3 per seconde door
dit deel van de IJssel stroomt. Op 16.000 m3 per seconde zouden
de dijken van de IJssel berekend zijn. Klopt dat? Klopt het dat er slechts
200 m3 per seconde door de IJssel gaat? Wanneer de dijken 16.000
m3 per seconde aan kunnen, zien wij geen noodzaak om een hoogwatergeul
aan te leggen. Bovendien zegt het rapport van Oranjewoud dat de hoogwatergeul
hoge risico's oplevert, 30 tot 40 keer meer, op slachtoffers bij overstroming.
Ik hoor graag dat de staatssecretaris ingaat op deze vragen.De twee dijkverleggingen bij Zutphen zijn ook niet onomstreden. De hoogwatergeul
maakt deze dijkverleggingen overbodig, maar de staatssecretaris is hierover
onduidelijk. Op het ene moment lijkt het alsof beide projecten nodig zijn,
eerst de dijkverlegging en op langere termijn de hoogwatergeul, dan lijkt
het weer alsof beide projecten inwisselbaar zijn. Wij willen graag helderheid
over de noodzaak van beide projecten en de noodzaak van een hoogwatergeul.
Zowel een geul als twee omleggingen aanleggen, houdt in dat duidelijk moet
zijn dat het allemaal noodzakelijk is. Is de staatssecretaris bereid om beide
projecten beter te laten onderzoeken en in samenhang te bekijken? Wil zij
alle mogelijke alternatieven daarbij betrekken?Een punt dat vandaag nog niet eerder aan de orde is geweest, is de Waal-Maasconnectie,
een connectie door middel van een overlaat die bij extreem hoog water op de
Rijn een extra hoeveelheid water van de Waal afleidt naar de Maas. Dit werkt
natuurversterkend. Zeker in combinatie met natuurontwikkeling is het kostenbesparend.
Het is bovendien gunstig bij de rampenbestrijding bij overstromingen, een
taak waarop de staatssecretaris nog terugkomt. Waarom heeft de staatssecretaris
dit punt niet opgenomen in de PKB? Wil de staatssecretaris deze optie opnemen
voor de lange termijn? Wil zij deze optie onderzoeken, optimaliseren dan wel
middelen voor optimalisatie beschikbaar stellen?Voordat ik een definitief oordeel vel over deze PKB, wil ik graag eerst
antwoord hebben op mijn vragen.De heerBoelhouwer(PvdA)De Waal-Maasconnectie, door Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten naar voren
gebracht, is heel interessant. Het is echter door de stuurgroep Ruimte voor
bovenrivieren, waar alles en iedereen in het gebied bij betrokken was, op
een gegeven moment eruit gekieperd. Er is ook inspraak over geweest. Vindt
mevrouw Gerkens dat zij aan inspraak en besluitvorming in de regio voorbij
kan gaan en het voorstel alsnog kan promoten?MevrouwGerkens(SP)Ik wil eerst antwoord op de door mij gestelde vragen. Ik heb bovendien
begrepen dat het draagvlak in de regio voor dit voorstel aan het veranderen
is. Eerdere bezwaren lijken weg te ebben. Ik vind dat wij hier met voortschrijdend
inzicht moeten werken. Als blijkt dat dit in een pragmatische aanpak meegenomen
en uitgewerkt kan worden, kan altijd nog beslist worden wat ermee te doen.
Ik vind in ieder geval een nadere uitwerking wenselijk. Als de bestaande bezwaren
wegebben, is het immers een mooie oplossing.De heerDuyvendak(GroenLinks)Voorzitter. Het project Ruimte voor de rivier en de benadering ervan heeft
in principe altijd de steun van de fractie van GroenLinks gehad. Ten eerste
zijn wij ervan overtuigd dat in de toekomst door heviger en natter weer meer
water zal moeten worden afgevoerd. Ten tweede kunnen wij er niet omheen dat
de zeespiegel aan het stijgen is. Er moet op dit terrein dus wat gebeuren.
De urgentie van dit vraagstuk wordt naar onze indruk alleen maar groter. Toen
dit project alweer een tijdje geleden in gang werd gezet, was het met wat
toen bekend was aan studies en informatie over de aard en het tempo van de
klimaatverandering nog wat minder alarmerend dan nu het geval is. De studies
worden duidelijker, de effecten lijken groter en zouden ook nog wel eens heviger
kunnen zijn dan wij nu denken.Ik zou willen dat het anders was, maar er is dus heel veel reden om ons
voor te bereiden op een heftiger klimaat. Dat betekent aanpassing, adaptatie.
Dat neemt niet weg dat wij heel veel zouden moeten doen aan preventie, aan
het voorkomen van klimaatverandering. Ik zeg daar heel kort iets over. Het
kabinet doet daar natuurlijk veel te weinig aan. De hele wereld doet daar
veel te weinig aan. Dat zit mij echt ontzettend dwars, dat wij dat allemaal
zo laks laten gebeuren. Dat is vandaag echter niet het agendapunt. Vandaag
praten wij, in de wetenschap dat de wereld zo laks optreedt, over de vraag
wat wij nog kunnen doen om ons aan te passen aan het heviger weer, aan het
stijgen van de zeespiegel et cetera. Ruimte voor de rivier heeft dit aspect.
Een ander aspect is dat het een breuk is met de eeuwenlange traditie in Nederland
van kanaliseren en het aanleggen van hogere dijken. Je kunt je zelfs afvragen
of wij, zonder het hele probleem van de klimaatverandering, niet sowieso hadden
moeten breken met de politiek van kanaliseren en hogere dijken, dus eigenlijk
met minder ruimte voor de rivier. Die strategie heeft ons heel veel mooie
natuur en landschapswaarde gekost. In algemene zin is er dus steun van mijn
fractie voor de uitgangspunten en keuzes van het kabinet. Mijn fractie vindt dat het kabinet zich op dit onderwerp iets te zwaar
heeft laten adviseren door het CPB met de kosten-batenanalyses en de financiële
invalshoek. Dit geldt des te meer daar het CPB zelf expliciet zegt dat het
de waarden die dit project oplevert voor natuur, recreatie en landschap niet
in geld heeft kunnen uitdrukken. Wat is dan de waarde van zo'n kosten-batenanalyse?
De landschappelijke kwaliteit zou juist de helft van de rekensom moeten uitmaken.
Ik verwijt het CPB niet dat het dat niet in geld heeft kunnen uitdrukken,
want dat is ook bijna niet te doen, maar voor mij relativeert dit de kosten-batenanalyses
wel heel sterk. Zelfs kunnen hiermee worden gerelativeerd de als gevolg daarvan
getrokken conclusies over de hoeveelheid geld die wij er voor over hebben.
Sommige dingen zijn moeilijk in geld uit te drukken, maar van heel grote waarde.
Op dit terrein spreken wij zeker over dit soort zaken. Zo zetten wij grote
vraagtekens bij het verlagen van de kribben in de Waal uit kosteneffectiviteitsoverwegingen
en bij de dijkversterkingen in de Nederrijn. Mijn fractie wil mede in dit
verband nog eens een pleidooi houden voor de Maas-Waalconnectie als een andere
benadering. Je herstelt de verbinding tussen die twee rivieren, wat zowel
vanuit het oogpunt van rampenbestrijding als vanuit het oogpunt van natuurontwikkeling
grote kansen biedt. Het zou ook nog kostendekkend kunnen zijn met de opbrengsten
uit zand en grind. Uit het interruptiedebatje van zojuist heb ik begrepen
dat er inmiddels nieuwe varianten in studie zijn, in plaats van de andere
die indertijd minder draagvlak bleken te hebben. Mijn fractie vindt het perspectief
van Staatsbosbeheer, Lonkend Rivierland, erg aantrekkelijk. Ik besef dat de
termijn om een en ander nog in deze PKB op te nemen voorbij is, maar ik wil
graag dat de staatssecretaris een wat ruimere tijdshorizon laat zien. Blijft
het bij de ruimte die de rivier nu krijgt, of ziet zij op een wat langere
termijn perspectief voor dit soort oplossingen? Zou zij die in haar tekst
willen opnemen, zodat duidelijk is welke richting wij in Nederland opgaan?
Er moet meer ruimte komen voor de natuur, recreatie, het landschap etcetera.Op hoeveel water moeten wij ons voorbereiden? De berichten over de klimaatverandering
worden steeds concreter. Mijn fractie is ervan overtuigd geraakt dat de benadering
van het kabinet realistisch is, waarbij op korte termijn wordt uitgegaan van
16.000 kuub per seconde, terwijl op de langere termijn het vizier gericht
is op 18.000 kuub. Het is struisvogelpolitiek om dat te ontkennen. Als wij
uitgaan van 16.000 kuub per seconde en het daarbij laten, maakt dat een aantal
problemen minder groot, maar op langere termijn worden de problemen lastiger
op te lossen, en daarom is het eerlijker om de oplossingen voor de langere
termijn te laten voldoen aan de norm van 18.000 kuub per seconde. Het is realistisch
om daar naartoe te werken.Het Onderzoek- en Verificatiebureau van de Tweede Kamer heeft een interessante
studie uitgebracht. Dit toont weer eens dat het heel goed is dat de Kamer
eigen onderzoekscapaciteit heeft. Het is misschien nuttig om die capaciteit
uit te breiden, zodat wij veel frequenter dit type research door de Kamer
zelf kunnen laten uitvoeren. Het Onderzoek- en Verificatiebureau wijst op
een hardnekkig euvel bij het ministerie van Verkeer en Waterstaat, namelijk
de slechte en onvoldoende beantwoording van vragen van de Kamer. Er is zelfs
een bijlage aan gewijd, met een staatje van vragen en antwoorden. Bij Verkeer
en Waterstaat is het bijna iedere keer raak. Als de Kamer vragen
stelt, is er bij de antwoorden altijd een hele serie waarvan je je afvraagt
of het wel een antwoord is op de vraag. Mijn ervaring is dat dit euvel zich
het meeste bij Verkeer en Waterstaat voordoet. Er wordt ons vaak beterschap
beloofd. Ik zou er zelf niet over zijn begonnen als het verificatiebureau
er niet de vinger bij had gelegd. Zou de staatssecretaris eens willen reflecteren
op bijlage 1? Wat voor cijfer zou zij daaraan geven?Het verificatiebureau is ook kritisch over de informatie die wij krijgen
over de kosten en de risico's. Ik deel die kritiek. De heer Van Lith heeft
een motie aangekondigd over de tijdige informatieverstrekking over concrete
projecten in de toekomst, bij de uitvoering van de PKB. Wat er gebeurd is,
kunnen wij niet herstellen, maar deze motie heeft de sympathie van de fractie
van GroenLinks.Dan kom ik nu aan de bespreking van de vier concrete projecten waar het
nog het meeste om spant. De norm van 18.000 kuub is voor ons reëel en
realistisch en dus een criterium. Verder zijn natuur, milieu en cultuurhistorie
heel belangrijk, evenals de positie van bewoners.Wat betreft de Noordwaard neigt mijn fractie ertoe neigt te kiezen voor
de positie van het kabinet, al zie ik wel graag de vragen beantwoord die de
collega's daarover hebben gesteld. Ik kies dan vooral voor het perspectief
van natuur en milieu. Ik zie ook grote voordelen in het alternatief, maar
daarbij is het lastig dat de norm van 16.000 kuub per seconde het maximum
blijkt te zijn, terwijl mijn fractie niet wil weglopen voor de 18.000 kuub
per seconde.Voorzitter. Mijn fractie steunt de voorstellen van het kabinet ten aanzien
van de IJssel bij Kampen en Zutphen. Ik vind wel de suggesties interessant
die de collega's hebben gedaan over een versnelling. Daar heeft mijn fractie
sympathie voor. Ten aanzien van Veessen-Wapenveld steunt mijn fractie ook
de voorstellen van het kabinet. Dan kom ik bij het lastigste geval, Lent.
Bij Lent vind ik het het minst eenduidig welke positie je moet bepalen. Mijn
fractie heeft dat dan ook nog niet gedaan, al heeft zij er heel veel voor
over dat het bewonersalternatief wordt gerealiseerd, als dat mogelijk is.
Daarbij geldt voor mijn fractie wel de harde randvoorwaarde dat dit kan met
die 18.000. Ik moet eerlijk zeggen dat ik er geen helder beeld van heb wat
die 18.000 exact betekent voor boven- en benedenstrooms. Daar gaan verschillende
berichten over en dat heeft te maken met de realiteitswaarde van dat alternatief.
Ik zou daar graag een beter inzicht in hebben, want de 18.000-variant spaart
het historische dorp, komt veel beter uit de milieueffectrapportage en heeft
het probleem niet van de kwel. En het probleem van de kwel is natuurlijk wel
een heel serieus en onopgelost probleem van het alternatief van het kabinet.Zo zit de fractie van GroenLinks er op dit moment in. Wij wachten het
verdere debat af om uiteindelijk bij de stemming te komen tot een definitief
standpunt. Tot mijn grote spijt heb ik vanmiddag andere verplichtingen, dus
ik kan lijfelijk verder niet bij dit debat aanwezig zijn. Wij zullen het nauwlettend
volgen en kijken wat dat betekent voor een vervolgdebat dan wel de stemmingen.De heerBoelhouwer(PvdA)Ik neem aan dat u met mij nieuwsgierig bent naar het kwelprobleem en de
vraag of dat mogelijkerwijs niet ook zou kunnen ontstaan op het moment dat
je toch bij de bewonersvariant de Lentse Warande aan bod moet laten komen.
Als je die toch moet ontgraven en daar water door laat stromen, zou je nog
wel eens hetzelfde kwelprobleem kunnen krijgen. Ik neem aan dat u ook afwacht
wat daar de uitkomst van is?De heerDuyvendak(GroenLinks)Het is goed dat u die vraag even stelt, want daaruit blijkt dat ik een
misverstand heb laten bestaan. Ik vind dat wij in Lent naar een definitieve
oplossing moeten. Uitgangspunt daarbij is dat die 18.000 plus min iets gehaald
wordt. Dat moet niet door te reserveren en later alsnog een deel te gaan doen
van wat de regering wil. Nee, dan moet het allemaal maar in de geul. Die geul
moet die 18.000 aankunnen, dan heb je het probleem van de kwel ook niet. Ik
wil dus niet eerst een beetje van het een doen, om dan later alsnog terug
te vallen op het ander. Dat vind ik geen oplossing. Dat is kostbaar én
uitstel van executie. Maar dan speelt dus het kwelprobleem alleen in het alternatief
van het kabinet.De voorzitter:Dan is het woord aan de heer Slob. Hij spreekt namens de ChristenUnie.De heerSlob(ChristenUnie)Voorzitter. PKB deel 3: Ruimte voor de Rivier komt als document niet uit
de lucht vallen. Met een knipoog naar de staatssecretaris zou ik willen zeggen
dat het een document is dat een lange dracht heeft gehad. Er zat een aantal
schoonheidsfouten in het hele proces. Daar hebben wij in maart al over gesproken.
Ondanks die fouten is het toch een zorgvuldig traject geweest en ik zou haast
zeggen dat de inspraak maximaal is geweest. Wij hebben er – dat was
ook wel bijzonder – als Kamer een aantal keren over kunnen spreken.
Dat gold zelfs voor PKB deel 1. Dat was een novum en het toont aan dat wij
er zeer goed bij betrokken zijn.Voor mijn fractie staat de noodzaak van het project Ruimte voor de rivier
vast. Daar is geen enkele twijfel over. Klimaatverandering, stijging van de
zeespiegel en niet te vergeten de ervaringen uit 1993 en 1995 hebben ook ons
duidelijk gemaakt dat wij voor de toekomst een aantal maatregelen zullen moeten
nemen en dat het goed is om die in samenhang met elkaar te nemen. Als je op
de ene plek iets doet, heeft dat immers altijd consequenties voor andere gebieden.
Recente studies – collega's refereerden er ook al aan – onder
andere van de KNMI hebben de noodzaak daarvan opnieuw versterkt.Mijn fractie erkent ook dat eventueel te nemen maatregelen zeer ingrijpend
kunnen zijn, met name voor mensen die in het gebied wonen. Wij willen daarvoor
niet weglopen, als de noodzakelijkheid kan worden aangetoond. Wij delen ook
het standpunt dat duurzame en robuuste maatregelen moeten prevaleren boven
oplossingen die een beperkte houdbaarheidsdatum hebben. Niemand zit, als het
erop aankomt, te wachten op meerdere ingrepen in een gebied en/of jarenlange
vage ruimtelijke claims. Ik denk ook dat ik het collega Boelhouwer kan nazeggen
dat vrij shoppen in het basispakket niet echt een aantrekkelijk alternatief
is. De keuze voor het een, of misschien wel het niet-kiezen voor het een,
beïnvloedt altijd weer andere keuzes. Dan haal je heel wat overhoop.
Ik zeg er gelijk bij dat nut en noodzaak moeten worden aangetoond en dat zorgvuldigheid
voor ons voorop staat. Dat geldt zowel bij het nemen van de beslissingen als
bij de nadere uitwerkingen daarvan, waarvoor een heel lange tijd
gereserveerd staat.Mijn fractie heeft in dit notaoverleg slechts beperkte spreektijd gekregen.
Dat is lastig. Ik beperk mij daarom tot het aansnijden van onze grootste twijfelpunten.
Die zijn bijna identiek aan de zaken waarover wij jongstleden maart al hebben
gesproken, maar wij realiseren ons dat wij een keer tot een keuze zullen moeten
komen. Wij hebben daarbij een open houding. Wij willen graag overtuigd worden
als dat mogelijk is. Dat geldt uiteraard ook voor eventuele alternatieven
zoals deze onder andere door bewoners zijn ingebracht.Over het eerste punt dat ik aan de orde wil stellen, hebben wij al een
aantal malen gesproken. Ook iedere collega die tot nu toe heeft gesproken
is ingegaan op het uitstijgen boven de wettelijke norm. De discussie over
16.000 m3 of 18.000 m3 per seconde is heel belangrijk.
Wanneer je bijvoorbeeld voor 18.000 m3 op termijn kiest, heeft
dat verregaande gevolgen voor het beoordelen van eventuele bewonersalternatieven.
Collega's hebben al een aantal vragen gesteld over de noodzaak om de norm
van 18.000 m3 al meerjarig mee te nemen. Ik verzoek de staatssecretaris
daarop in te gaan. De relatie met de Europese hoogwaterrichtlijn die van kracht
zal worden, is naar onze mening nog niet voldoende belicht. In antwoorden
die wij van de staatssecretaris hebben ontvangen lees ik dat er "naar
verwachting" geen directe gevolgen voor de PKB en de keuze voor de 16.000
m3- of 18.000 m3-norm per seconde zullen zijn. Ik verzoek
haar het begrip "naar verwachting" nader te onderbouwen, want dat
is een heel vage omschrijving.Wij hebben ook eerder gesproken over de watergeul bij Veessen-Wapenveld.
Nu ik de collega's heb gehoord, stel ik vast dat er uiteindelijk een meerderheid
te vinden is voor het kabinetsvoorstel. Wij allen realiseren ons dat deze
in eerste instantie als langeretermijnmaatregel in de plannen was opgenomen.
Hij is naar het basispakket gepromoveerd. Voor het gebied heeft deze ingreep
grote gevolgen. Ik heb collega's horen zeggen dat er gecompenseerd zal moeten
worden wanneer het kabinetsvoorstel wordt gevolgd. Dat lijkt ons een overbodige
vraag, maar misschien is het toch goed dat de staatssecretaris erop ingaat.
Voor ons is het boven alle twijfel verheven dat dit moet gebeuren. Net als
collega Lenards ben ik wel gecharmeerd van de eventuele buitendijkse oplossingen
met enkele aanvullende maatregelen. Hij vroeg of uiteindelijk de kosten bepalend
zijn geweest om deze af te schieten. De staatssecretaris heeft in maart al
gezegd, en in haar schriftelijke beantwoording herhaald, dat de reden met
name is gelegen in de gevolgen die een keuze voor het alternatief zou hebben
voor het gebied rond Deventer en Zwolle. Ik vraag de staatssecretaris te onderbouwen
hoe hard de eventuele gevolgen in dit gebied zouden zijn. Ik vraag dit mede
in het licht van de motie die is ingediend om de hoogwatergeul bij Kampen
weer in de tijd naar voren te halen. Dat kan immers ook weer een effect hebben
op deze keuze. Hoe verhouden beide zich tot elkaar? Heeft het een gevolgen
voor het ander? Kan het vooruittrekken van de hoogwatergeul bij Kampen de
watergeul bij Veluwse Wapenveld in een ander licht stellen? Met betrekking
tot Veessen-Wapenveld vraag ik aandacht voor de risicoanalyse die nog moet
worden verricht ten aanzien van de watergeul.Lenth is misschien wel de moeilijkste keuze die de staatssecretaris heeft
moeten maken. Ik heb begrepen dat het voor haar een heuse worsteling is geweest.
Ik verzoek haar in te gaan op de vragen die zijn gesteld, ook die ten aanzien
van de kwelproblematiek. De motie van collega Van Lith heeft de zaak direct
op scherp gezet. Dat is misschien voor de discussie wel handig. Uiteraard
wachten wij de reactie van de staatssecretaris hierop af. Wij hebben hierover
nog geen definitief standpunt ingenomen.Mijn fractie heeft veel sympathie voor de alternatieven die zijn ontwikkeld
voor de Noordwaard. Ik kan echter ook de redenering van de staatssecretaris
goed volgen. Dat is lastig als je dit soort keuzen moet maken. Mijn fractie
heeft steeds gezegd dat alternatieven zorgvuldig moeten worden meegewogen
en een reële kans moeten krijgen om te strijden met de keuzen die het
kabinet maakt. Het verificatiebureau komt tot de conclusie dat het alternatief
voor de Noordwaard is bemoeilijkt door het feit dat dit gebied het predikaat
koplopertraject heeft gekregen en dat het voortschrijdend inzicht bij het
ontwikkelen van het alternatief onvoldoende een kans heeft gehad. Ik kan de
onderbouwing daarvan voor mijzelf niet helemaal op een rijtje krijgen. Ik
vind het belangrijk om dat hier aan de orde te stellen. Ik verwacht een duidelijke
reactie van de staatssecretaris. Als wij een andere keuze maken, zullen wij
dat in alle verantwoordelijkheid moeten kunnen doen. Wij moeten de alternatieven
volledig uitgewerkt tegenover elkaar kunnen stellen, om uiteindelijk de keuze
te maken. Voor de betrokkenen is dat een beter verhaal dan dat boven de markt
blijft hangen dat het alternatief onvoldoende is uitgewerkt.Hoe verhoudt de voorgestelde dijkverlegging bij Cortenoever en de Voorster
Klei zich tot de hoogwatergeul Zutphen, waarvan wordt gevraagd om die naar
voren te halen en in het basispakket op te nemen? Zijn als uiteindelijk voor
de hoogwatergeul wordt gekozen de dijkverleggingen in de toekomst nog nodig
of misschien juist niet? Uit de brief die de staatssecretaris aan de Kamer
heeft gestuurd wordt niet duidelijk hoe het precies zit. Zij suggereert in
feite dat er sprake is van uitwisselbaarheid. Waar hangt dan de realiseerbaarheid
van de hoogwatergeul voor 2015 van af? Ook die mogelijkheid heeft zij nog
volledig opengelaten.Wij zijn op zichzelf wel gecharmeerd van de motie van het CDA op stuk
nr.10 over Zutphen en Kampen, maar ik had daarvoor ook al ruimte gezien in
de PKB. In hoeverre is de motie echt nodig?Wij willen inzage hebben in de kosten. Ook op het niveau van deelprojecten
zal er voor de toekomst duidelijkheid moeten zijn. Wij verzoeken de staatssecretaris,
in te gaan op de vragen die zijn gesteld. Op dat punt ligt er zelfs ook al
een motie.De heerVan der Staaij(SGP)Voorzitter. Collega's hebben al aangehaald dat wij vaker met de staatssecretaris
hebben gesproken over de PKB Ruimte voor de Rivier. Ook wat ons betreft is
het nu echt tijd om knopen door te hakken en zoveel mogelijk duidelijkheid
te verschaffen. Wij hebben al eerder aangegeven positief te staan tegenover
de dubbele doelstelling van de PKB, de bescherming tegen hoogwater en verbetering
van de ruimtelijke kwaliteit. Veiligheid staat hierbij voorop. Bescherming
tegen hoogwater dient niet alleen door middel van technische maatregelen te
worden aangepakt. De rivieren dienen in voorkomende gevallen ook meer ruimte
te krijgen. Wij hebben er telkens bij gezegd dat dit niet tot
dogma moest worden verheven, waardoor nooit meer een dijk zou mogen worden
verhoogd.Ik richt mij op enkele knel- en vraagpunten, met het oog op de korte spreektijd.
Ik stel voorop dat ik grote waardering heb voor het project. Het is een megaproject,
met ingrijpende gevolgen. Er is toch veel draagvlak verworven voor heel veel
projecten. Dat er nog veel discussie is over een aantal projecten doet daar
niets aan af.Het maatregelenpakket uit de PKB is primair gericht op een veiligheidsniveau
dat uitgaat van de afvoer van 16.000 kuub bij Lobith. Voor de lange termijn
wordt als strategische keuze rekening gehouden met een toename tot 18.000
m3. Dat is volgens mij de genuanceerde tekst in de PKB voor de
strategische beleidskeuze. Het is van belang dat te memoreren. Bij alle nuances
betekent het wel dat bij de beoordeling van alternatieven die vandaag en eerder
op tafel zijn gekomen het ervan afhangt hoe je met de norm van 18.000 kuub
wilt omgaan. Op geen gegeven moment moet een keuze worden gemaakt. Deskundigen
zullen elkaar ook altijd wel blijven tegenspreken, vooral over de verwachting
op langere termijn. Wij stellen een keuze voor veiligheid voorop. Op basis
van de huidige kennis is het bepaald niet irreëel om met een hogere waterstand
te rekenen. Vanuit bestuurlijk oogpunt, maar ook vanuit het oogpunt van de
burgers, is het zeer onwenselijk dat in hetzelfde gebied in een tijdsbestek
van een aantal jaren de schop twee keer in de grond moet. De slag die wij
nu maken moet toekomstgericht zijn. Daarom steunen wij de robuuste aanpak
die de staatssecretaris voorstaat, het rekening houden met een afvoer van
18.000 m3 op termijn. Dat past bij het voorzorgsbeginsel en bij
niet alleen naar de korte termijn kijken, maar ook naar de lange termijn.Ik kom nu concreet te spreken over de alternatieven. Naar de hoogwatergeul
bij Zutphen is al eerder veel aandacht uitgegaan. Deze hoogwatergeul vormt
een goed alternatief – zo werd in de PKB en de projectanalyses erkend –
voor de twee dijkverleggingen bij Voorster Klei en Cortenoever. Het zou vastzitten
op de randvoorwaarden "tijd" en "geld". Die argumentatie
vinden wij te mager. Naast de beoogde dijkverleggingen voor de korte termijn
zal er ook voor de lange termijn de hoogwatergeul moeten komen. Ik ben er
tot nu toe van uitgegaan dat de geul de dijkverlegging op de korte termijn
overbodig zou kunnen maken. Ik geef met collega Slob toe dat er nog wat onduidelijkheid
over lijkt te bestaan in de stukken; de ene keer is het helemaal uitwisselbaar
en de andere keer lijkt dit toch niet helemaal het geval te zijn. Niettemin
vind ik dat er heel veel reden is om daadwerkelijk ervoor te pleiten de hoogwatergeul
Zutphen op te nemen in het basispakket van de PKB. Het spreekt voor zich dat
ook de regio bereid zou moeten zijn hiervoor de beurs te trekken, maar ik
geloof dat daar niet het grootste punt zit.Ook zijn wij er voorstander van om de hoogwatergeul Kampen op te nemen
in het basispakket.Ik kom vervolgens bij het ook voor ons belangrijkste knelpunt, de dijkteruglegging
bij Lent. De alternatieven die zijn gepresenteerd, zoals de Lentse Warande,
zijn zonder meer serieus te nemen; dat heeft de staatssecretaris ook meermalen
aangegeven. Juist omdat er ernstige gevolgen zijn voor een flink aantal huishoudens
als gevolg van dit soort maatregelen, vinden wij dat je extra verplicht bent
alle alternatieven heel serieus te wegen. Dat geldt temeer in dit geval, waar
het om een heel serieus uitgewerkt alternatief gaat en waarin evengoed pijnlijke
keuzen worden gemaakt. Immers, ook bij deze keuzen zullen bepaalde woningen
weg moeten, zij het minder dan in de voorkeursvariant van de regering.Wij moeten ons bij de bespreking van alle alternatieven realiseren dat
als je ergens één steen weghaalt, dit gevolgen voor het hele
gebouw kan hebben. Je kunt er ook een wat meer met water verband houdend beeld
van geven door te wijzen op het waterbedeffect: drukverandering op de ene
plaats heeft gevolg op een andere plaats. Dat geldt ook in dit geval: welke
consequenties zal hier de kleinere verlaging van de waterstand hebben voor
de afvoer over de IJssel, die al een hoge taakstelling heeft? Daar moeten
wij op bedacht zijn en daar willen wij graag meer duidelijkheid over hebben.In de laatste variant van de aangedragen alternatieven wordt becijferd
dat met deze variant tegemoet kan worden gekomen aan een afvoer van 18.000
m3. Daarmee zou aan de ook voor ons belangrijke voorwaarde kunnen
worden voldaan. Mijn vraag aan de staatssecretaris is dan ook simpelweg of
zij daar nog eens nadrukkelijk op wil reageren. Als je de maatregelen van
het bewonersalternatief zou dimensioneren op de 18.000 m3, hoe
pakt de vergelijking dan uit? Dat is voor ons de centrale vraag die wij beantwoord
willen hebben, voordat wij daar de knoop over willen doorhakken.Ten aanzien van de Noordwaard en Veessen-Wapenveld merk ik op dat wij
vooralsnog de neiging hebben, alles afwegend, om het kabinet in zijn voornemen
te steunen. Ik hoor echter nog graag de beantwoording van de vragen die collega's
daarover hebben gesteld.Tot slot maak ik een opmerking over de schadevergoeding die gedupeerden
als gevolg van dit project behoren te ontvangen. Het komt op bepaalde plekken
voor dat boeren enkele hectaren grond kwijtraken, waarvoor zij wel worden
gecompenseerd, maar waardoor de grond die dan voor hen overblijft, feitelijk
te klein is om rendabel agrarisch te exploiteren. Daarbij komt dat het lang
niet altijd mogelijk is om ergens anders hectaren terug te kopen. Feitelijk
wordt hun bedrijfsvoering zo onmogelijk gemaakt door het inleveren van de
betreffende hectaren. Dat is een specifiek probleem, waarvan ik begrepen heb
dat dit zich kan voordoen, onverlet de bestaande compensatieregeling. Hoe
zit het nu in die gevallen waarin je wel netjes wordt gecompenseerd, maar
waarbij hetgeen er overblijft, eigenlijk onvoldoende is voor een rendabele
bedrijfsvoering? Wordt ook met dit soort gevallen niet krenterig omgegaan
en wordt er voor deze situaties een goede oplossing gezocht en een volwaardig
alternatief geboden?Voorzitter. Dit waren mijn belangrijkste opmerkingen. Wat ons betreft
zijn de trefwoorden voor de behandeling van vandaag: veiligheid voorop, oog
voor de lange termijn, alternatieven serieus meewegen en op tijd knopen doorhakken.De voorzitter:Ten slotte is het woord aan de heer Hermans, sprekend namens de LPF. Hij
is vanmorgen iets later binnengekomen, waarvoor wij alle begrip hebben, want
er moesten ongetwijfeld luiers worden verschoond en beschuiten worden gesmeerd!
De heer Hermans is namelijk vader geworden van een zoon, Hein geheten. Gefeliciteerd
namens de commissie. Ik hoop dat hij het enthousiasme van de afgelopen dagen
ook de komende dagen kan voortzetten, bij voorkeur in zijn bijdrage.De heerHermans(LPF)Dank u vriendelijk, voorzitter, dit stel ik zeer op prijs.Een gedeelte van deze vergadering heb ik gemist, maar ik hoorde wel dat
de heer Slob sprak over de maatgevende afvoer. Ik kan niet nalaten daar nog
iets over te zeggen, daarbij vermoedend dat de heer Van Lith daar ook iets
over heeft gezegd. In de afgelopen jaren heb ik mij achter diegenen geschaard
die zich ervoor hebben ingezet dat wij ons niet moeten vastleggen op die 18.000
kuub per seconde. Al koppentellend moet ik wel vaststellen dat dit punt nog
niet werkelijk ter discussie is komen te staan. Ongeacht de grens die wij
stellen, is er een aantal knelpunten in de afvoer van rivierwater in Nederland.De staatssecretaris geeft aan dat één van de geopperde alternatieven
bij Wapenveld, de zogenaamde dijkverlegging, een vele malen grotere maatschappelijke
impact heeft. Meer huizen moeten worden verwijderd, en veel landbouwgrond
zal verloren gaan. Zij geeft echter niet aan, welke kosten deze verlegging
met zich brengt, en of deze ingreep voldoende is om aan de maatgevende afvoer
te voldoen. Is deze maatregel, los van de grotere maatschappelijke impact,
toereikend? Welke kosten brengt deze maatregel met zich mee? De bureaus HKV
en Oranjewoud hebben op verzoek van de gemeente Heerde een second opinion
uitgevoerd inzake de hoogwatergeul. Een van de conclusies van de onderzoekers
was dat er geen risicoanalyse is opgesteld voor die geul. Is deze inmiddels
wel opgesteld, en betreft het een risicoanalyse wat de uitwerking van de maatregel
betreft? Zo ja, is het niet voorbarig een maatregel te nemen als er wellicht
een aanzienlijk risico is dat deze maatregel niet voldoende zal bijdragen?Ik ga door met de dijkterugleggingen bij Voorster Klei en Cortenoever.
Een van de alternatieven zou een hoogwatergeul zijn. De staatssecretaris geeft
aan dat deze erg duur is, maar dat de gemeente Zutphen werkt aan een financiële
onderbouwing van de geul. Indien de gemeente Zutphen de financiering rond
krijgt, is deze maatregel dan toereikend en zal deze, ondanks de hogere kosten,
worden uitgevoerd, in plaats van de voorgestelde maatregelen door de staatssecretaris?Bewoners van Lent vrezen dat de voorgestelde maatregel kweloverlast veroorzaakt,
iets wat ik tussen neus en lippen door geopperd hoorde worden door de heer
Boelhouwer. De staatssecretaris schrijft aan de Kamer dat het volgens deskundigen
verholpen kan worden. Uit het verificatierapport, waarop ik nog zal terugkomen,
blijkt echter dat hiervoor in de praktijk nog geen oplossing is, noch dat
hiervoor de kosten bekend zijn. Kan de staatssecretaris hierop ingaan en ons
meenemen in oplossingsrichtingen om dat kwelwater aan te pakken? Welke kosten
zal dit met zich brengen?De staatssecretaris schrijft dat het bewonersalternatief ervoor zorgt
dat bij Nijmegen precies aan de wettelijke normen wordt voldaan. Dit wekte
bij mijn fractie de suggestie dat dit elders gevolgen heeft voor de waterstand.
Is het zo dat verder stroomafwaarts ook aan de normen wordt voldaan, indien
voor dit alternatief wordt gekozen? Hoe zit het met de gevolgen, en welke
extra maatregelen zullen hierdoor op andere punten nodig zijn? Is dit überhaupt
het geval? De staatssecretaris schrijft verder dat het bewonersalternatief
minder kosteneffectief is. Wat moeten wij hieruit concluderen? Zijn voor het
bewonersalternatief elders vergaande maatregelen vereist? In 2002 heeft het ministerie met de gemeente Nijmegen afgesproken dat
Verkeer en Waterstaat 90 mln. zou bijdragen aan een tweede stadsbrug op voorwaarde
dat de dijkteruglegging uitgevoerd zou worden. Wat gebeurt er indien deze
teruglegging onverhoopt geen doorgang vindt? Waar wordt die 90 mln. dan voor
ingezet of vloeit dit bedrag terug naar het ministerie?Het bewonersalternatief scoort beter in de MER. Zijn daarvoor extra ingrepen
nodig op andere plaatsen? Wat zijn de gevolgen daarvan? Hoeveel gedupeerden
zijn er zijn en wat zijn de kosten? Ik sluit mij aan bij de vraag van de heer
Slob over de ontpoldering van de Noordwaard. Doordat dit een koploperproject
is geworden, is het lastiger geworden om een alternatief te presenteren. Wil
de staatssecretaris de bewonersalternatieven voor de Noordwaard alsnog beoordelen
op kosteneffectiviteit, duurzaamheid en maatschappelijke impact?Verschillende woordvoerders hebben gesproken over het inzicht in de financiële
risico's en de kosten. Daarbij is gerefereerd aan het rapport van de tijdelijke
commissie Infrastructuurprojecten (TCI). Uit de PKB blijkt dat het ministerie
er nog niet in slaagt om de informatie TCI-proof te verstrekken. De Kamer
wil inzicht in de verschillende deelprojecten en de risico's bij de uitvoering.
Veranderingen moeten aan de Kamer gemeld worden. Er kan geen sprake zijn van
een onderlinge verevening.Dit is overigens niet alleen de schuld van het ministerie, want ook de
Kamer heeft nagelaten om een informatieprotocol vast te leggen. Op grond van
een aanbeveling van de TCI is dit wel noodzakelijk bij een groot project.
In dit protocol wordt duidelijk omschreven hoe en wanneer er gerapporteerd
wordt. Ik steun de strekking van de motie van de heer Van Lith, maar het ligt
meer voor de hand om gedurende het zomerreces een goed informatieprotocol
op te stellen. De staatssecretaris zal daarbij ongetwijfeld de wensen van
de Kamer welwillend tegemoet treden. Dan lopen wij geen vertraging op bij
het vaststellen van de PKB.Het is niet bedoeling van mijn fractie om deze PKB helemaal dicht te timmeren.
Er moet sprake zijn flexibiliteit. Bij dergelijke technisch, maatschappelijk
en financieel complexe projecten moet er ruimte zijn voor aanpassingen op
grond van voortschrijdend inzicht. Volgens de aanbevelingen van de TCI moet
de besluitvorming over de uitvoering, dus de beslissingen over de deelprojecten,
aan de Kamer worden voorgelegd. De Kamer mag niet worden vastgepind op een
rigide PKB.De vergadering wordt van 12.32 uur tot 13.30 uur geschorst.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusMijnheer de voorzitter. Allereerst dank ik de diverse leden voor de brede
steun die voor het project Ruimte voor de rivier en de achterliggende gedachte
daarvan is geuit. Het is voor mij ook een heel bijzondere dag. Het komt niet
vaak voor dat er over zo'n grootschalig project wordt besloten. Er wordt wel
gezegd dat Schiphol en spoor politiek interessantere projecten zijn, maar
in dit besluit zit ook een soort trendbreuk met de manier waarop wij eeuwenlang
naar water hebben gekeken. Daarom vind ik dit een politiek zeer interessant
moment. Wat dat betreft is er voor mij net zo veel spanning als voor velen
in deze zaal.Ik zal niet herhalen waarom Ruimte voor de rivier zo belangrijk is, want
dat weet men al. Ik zal langs een paar lijnen ingaan op de onderwerpen die
aan de orde zijn gesteld, zoals de reden om te kiezen voor effecten op korte
en op lange termijn. Door vele Kamerleden is ingegaan op de discussie over
16.000 versus 18.000 m3. Ik herinner eraan dat ik al vele malen
heb gezegd dat wij hebben besloten tot een wettelijke opgave voor de afvoer
van 16.000 m3, terwijl 18.000 m3 altijd een strategische
reserve is geweest. In de startnotitie MER hebben wij beide getallen vastgelegd
en zij zijn teruggekomen in de PKB-1. Deze is ook aan de orde geweest in de
Kamer, omdat wij van tevoren wilden weten of de Kamer al of niet kon leven
met deze getallen als uitgangspunt. Er is altijd gezegd dat 18.000 m3 geen wetenschappelijk onderbouwd getal was. De verwachting op basis
van vele onderzoeken is dat dit in de komende jaren wordt gehaald, maar er
zijn altijd verschillende geluiden te horen, als je de ene deskundige tegenover
de andere zet.Belangrijk is dat wij deze keuze niet voor niets maken. Wij hebben alle
projecten op 16.000 m3 getoetst. Vervolgens hebben wij bij alle
projecten gezegd: als je in de toekomst een afvoer van 18.000 m3
verwacht, zouden deze projecten dan nog steeds zinvol zijn of zou je dan een
andere ingreep moeten doen om te voorkomen dat dit project teniet wordt gedaan?
Dat is waarom wij de strategische reserve hebben. Dat is niet omdat wij op
sommige plekken willen kiezen voor 16.000 en op andere voor 18.000. Wij hebben
alle projecten langs die lijn bekeken. Vervolgens is er bij een aantal projecten
uitgekomen dat ingrepen tot 16.000 m3 voor niets zijn geweest of
teniet worden gedaan, omdat er over een aantal jaren een verdergaande ingreep
moet worden gedaan. Dat is de reden dat er bij een aantal projecten, zoals
Veessen-Wapenveld, Noordwaard, Lent en Voorster Klei, verschillende varianten
zijn die verder gaan dan alleen 16.000 m3.Het is geen willekeurige keuze tussen 16.000 of 18.000 bij de ene of de
andere plek. Deze heeft er alles mee te maken of je de stap die je nu maakt,
voor niets hebt gemaakt, als je een stap vooruit denkt, en zo ja, wat je daar
dan bestuurlijk mee doet. Ik maak dan de bestuurlijke keuze voor de robuuste
oplossing. Ik zal straks nog op die individuele projecten ingaan.Als wordt gevraagd of ik die keuze voor 18.000 m3 hard kan
maken, zeg ik altijd: nee, het is een strategische reserve. Tegelijkertijd
word ik steeds meer gesteund in de gedachte dat deze noodzakelijk is, onder
andere door de nieuwe uitkomsten over klimaatveranderingen van het KNMI en
vele andere wetenschappers die hiermee bezig zijn. Het is en blijft een wetenschappelijke
discussie over wat er wel of niet zal gebeuren.Een aantal woordvoerders zegt: misschien komt het er wel, maar dan gaat
het water in Duitsland al over de dijken, zodat wij er geen last van krijgen.
Als gevolg van de Europese hoogwaterrichtlijn hebben wij eigenlijk geen taak
meer om 18.000 m3 op te vangen. De EU-hoogwater­richtlijn,
die wordt opgesteld op initiatief van Nederland en Frankrijk, is nog niet
vastgesteld. Ik hoop dat dit snel gebeurt. Daarin staat dat er grensoverschrijdende
afspraken moeten worden gemaakt over de opvang van water. Daarin staat voorts
dat landen een verantwoordelijkheid hebben om water op te vangen. Op verzoek
van Nederland is in de richtlijn opgenomen dat er geen sprake mag zijn van
afwentelprincipe. Bovenstroomse landen mogen geen maatregelen nemen die het
effect of het overstromingsrisico beneden- of bovenstrooms vergroten. Maar
daarin staat niet dat bovenstroomse landen in de toekomst al het extra water
moeten opvangen en dat er dus nooit meer een druppel extra Nederland binnen
mag komen. Ten eerste, als gevolg van klimaatveranderingen heb je een verdeling
van het extra water over alle landen. Ook in ons eigen gebied zullen wij daar
effecten van merken. Ten tweede, stel dat wij een afvoer van 14.000 kuub zouden
hanteren. Zouden de Duitsers dan alles moeten opvangen vanaf die 14.000 kuub?
Nu kiezen wij toevallig voor 16.000 kuub en in de toekomst kiezen wij misschien
voor een hogere norm. Het zal nooit zo zijn dat één land kan
kiezen voor een bepaalde norm, om vervolgens de landen bovenstrooms daar dan
weer voor op te laten draaien. Het werkt dus ook niet andersom. Straks zal
ieder land door de Europese Commissie gedwongen worden om zijn waterbeheer
op orde te hebben. Dat zal gunstig voor ons zijn. Dat zal er echter niet toe
leiden dat vervolgens alles wat er extra komt, nooit meer bij ons naar binnen
zal gaan. Ieder zal daar nog steeds zijn eigen deel in moeten doen.Waarom hebben wij gezegd dat die hoogwaterrichtlijn naar verwachting geen
directe gevolgen zal hebben voor de PKB en dat die bij een keuze voor 16.000
of 18.000 kuub geen consequenties zal hebben? Dat komt omdat het maatregelenprogramma
voor de Europese hoog­waterrichtlijn pas na 2015 wordt voorzien, terwijl
deze PKB geldt voor een periode tot 2015. Daarmee zal de opgave die wij voor
nu hebben, gewoon waargemaakt moeten worden. Je kunt zeggen dat je die opschort
tot 2015, maar dan heb je tot die tijd ook geen zekerheid. Daarom hebben wij
gezegd dat er naar verwachting geen directe gevolgen zullen zijn.In de toekomst zal de hoogwaterdiscussie natuurlijk gevolgen hebben. Dat
betekent dat het perspectief tussen de 16.000 en de 18.000 gevolgen kan hebben,
maar dat dit voor ons nu nog niet te overzien is.Er is gesproken over Duitsland. Men heeft in Duitsland geconstateerd dat
er enkele zwakke plekken zitten, waardoor bij ons op sommige momenten niet
zo veel hoogwater binnen kan komen. Wij voeren hier de discussie met elkaar.
De Kamer wil dat ik ervoor zorg dat het rivierbeheer op orde is en dat er
geen overstromingen kunnen plaatsvinden. Die discussie zal natuurlijk ook
in Duitsland worden gevoerd. De Duitsers zijn ook bezig met maatregelprogramma's.
Zij hebben ook program­ma's om dijken weer aan te pakken, verhogingen
te realiseren, maar ook om op sommige plekken ruimte voor de rivier te creëren.
Vervolgens ontstaat bij ons weer een grotere kans op een hogere maatgevende
afvoer. Je kunt wel zeggen dat het nu geen probleem is, maar tussen nu en
2015 staat de wereld daar ook niet stil.Voorzitter. Ik kom te spreken over de rivierverruiming. De keuze in dit
traject voor rivierverruiming in plaats van voor dijkversterking wordt wel
door iedereen ondersteund, maar het moet niet altijd het geval zijn. Sommige
sprekers hebben gezegd dat er ook andere mogelijkheden moeten zijn. Dat is
ook zo. Dit is een combinatie van beide soorten projecten.De heerSlob(ChristenUnie)Voorzitter. Ik stel het op prijs als de staatssecretaris bij haar eerste
blokje ook gelijk de motie op stuk nr. 9 meeneemt. Die past daar
volgens mij naadloos bij.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusHet wordt dan ook een unicum dat in de eerste termijn van een staatssecretaris
al op alle moties wordt gereageerd. In de motie staat dat rekening zal moeten
worden gehouden met de toekomst. Het CDA is van mening dat wel een kleine
stap kan worden genomen, maar dat die grotere stap op een later moment aan
de orde is. In de PKB is voorzien in de wens van de CDA-fractie door de zogenaamde
programmatische aanpak. Dit betekent dat je tot een bepaalde termijn –
je moet natuurlijk terugrekenen vanaf 2015 – andere projecten en ook
maatwerk zou kunnen toepassen. Via deze programmatische aanpak kun je ook
nieuwe inzichten meenemen. Daardoor is het maatregelenpakket, indien nodig,
de komende jaren nog te wijzigen, onder de voorwaarde dat in ieder geval de
afvoer gerealiseerd kan worden binnen het huidige budget.Meer specifiek wordt in de motie gevraagd om een wijziging van de tekst;
wij moeten als uitgangspunt de 16.000 kuub kiezen en intussen wachten tot
de andere landen hun plannen gereed hebben. Verder zouden wij volgens de tekst
van de motie moeten wachten op de toetsing van de primaire waterkeringen.
De uitkomsten hiervan zouden moeten worden vertaald in eventueel aangepaste
afvoernormen en zouden pas moeten worden verwerkt in het maatregelenpakket
dat in 2009 aan de orde is. Dit leidt uiteraard tot een gigantische vertraging
van dit project, omdat hierin vijf projecten zitten die een verdergaande,
robuuste insteek hebben. Nieuwe inzichten zijn tot een bepaalde termijn altijd
te verwerken via de programmatische opzet. Met het voorstel dat in de motie
wordt gedaan, wordt echter een stop gelegd op de PKB; men laat de regering
geen totaalafweging maken, maar vraagt om over bepaalde delen later te besluiten.
Ik zal, zoals dit hoort, pas in tweede termijn zeggen of het kabinet het aannemen
van deze motie ontraadt, maar aan de toon is waarschijnlijk al te horen dat
ik geen groot voorstander van de motie ben.De heerVan Lith(CDA)Ik ben blij dat ik de motie in eerste termijn heb ingediend, waardoor
ik direct kan reageren op de toelichting. Bij de staatssecretaris spelen namelijk
een aantal misvattingen. Wij hebben het niet over 16.000 kuub, om daarna maar
even te wachten. Ik heb in mijn bijdrage namens de CDA-fractie juist aangegeven
dat wij het hebben over 16.000 kuub met daarbij de mogelijkheid om onder voorwaarden
op deelprojecten verder te gaan. Bovendien roept de motie er niet toe op om
te wachten, maar juist om aan de slag te gaan via de programmatische benadering.
Er moet echter wel op een gegeven ogenblik een evaluatiemoment komen. Het
stroomgebiedbeheersplan, op basis van de Kaderrichtlijn Water, bestaat al.
Hieraan is ook een kwantitatief programma gekoppeld, een verplichting van
Brussel. Aan deze verplichting zal de staatssecretaris ook nu al moeten voldoen.
De motie roept er dus eigenlijk toe op om "Europa-proof" te werken.
Het is echter van belang om juist rekening te houden met wat er bovenstrooms
gebeurt. Als wij dit beter in beeld hebben, kunnen wij voor 2009 op basis
van de stroomgebiedbeheersplannen tot nadere conclusies komen.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusIk heb goed begrepen wat u vraagt. U komt nu toch weer terug op de stroomgebiedsbeheersplannen
van 2009. U zegt wel dat wij moeten doorgaan, maar dat kan met zo'n PKB alleen
als je een totaalbesluit neemt. Wij moeten op diverse projecten aan de slag
kunnen met het starten van planstudies. Op die manier kunnen de eerste projecten
zelfs al in 2008 of 2009 van start gaan. Afwachten wat er in de stroomgebiedbeheersplannen
staat en wat er vervolgens nog van andere landen komt aan plannen, is iets
wat zich veel later afspeelt. Het maatregelenpakket voor de EU hoeft bijvoorbeeld
pas na 2015 gereed te zijn. Als wij zouden wachten op de genoemde zaken, zouden
wij ons afhankelijk maken van potentiële maatregelen van anderen, terwijl
wij mijns inziens op dit gebied een eigen opgave hebben die wij sowieso moeten
uitvoeren. Wij hebben inmiddels voldoende informatie beschikbaar om daarover
besluiten te kunnen nemen.Ik wijs er ook nogmaals op dat de KRW-stroomgebied­beheersplannen
vooral kwaliteitsgericht zijn. Af en toe zal er wel een kwantiteitsaspect
of een Vogel- en Habitataspect in voorkomen, maar het zijn voornamelijk kwaliteitsgerichte
stroomgebiedbeheersplannen. Het gaat om verbetering van de waterkwaliteit
en de ingrepen die daarvoor nodig zijn. De PKB en de daarin opgenomen opgaven
zijn volgens mij klip en klaar en vergen vooralsnog gewoon een duidelijke
keuze van de Kamer: willen wij ze nou wel of niet? Ik vind het echt onwenselijk
om dit te koppelen aan dit soort zaken die in de toekomst nog gaan komen.
Ik heb al gezegd dat het een programmatische aanpak is en blijft. Ik vraag
van de Kamer nu een definitieve keuze van de voorkeursalternatieven. Als er
in de toekomst nieuwe inzichten zijn, is er tot een bepaald moment alle ruimte
voor aanpassingen. Zoals ik de motie lees en interpreteer, kan ik mij daar
dus niet in vinden.De heerHermans(LPF)U sprak over de programmatische aanpak. Dat kan ik onderschrijven, maar
u noemde daar ook "fatale termijnen" bij. Dat wringt een beetje,
want hoe fataal zijn die termijnen? Komt het op een paar maanden aan, komt
het op een halfjaar aan, kun je zaken vanuit Europa zien aankomen en in hoeverre
binden wij ons met het vaststellen van deze PKB echt aan harde data, terwijl
een paar maanden later mogelijk een nieuw inzicht ontstaat dat voorzien had
kunnen worden?StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusDe fatale termijnen hangen samen met het feit dat dit conform de afspraak
met de Tweede Kamer in 2015 klaar moet zijn. Dat betekent dat je na de planstudies
op een bepaald moment een definitieve keuze maakt over de verschillende projecten.
Voor de meeste projecten ligt dat moment rond 2008 of 2009. Bij sommige koploperprojecten
waarbij men al eerder met de planstudie gestart is, ligt het moment in 2007.
Die fatale termijn biedt dus in ieder geval nog ruimte. Ik denk bijvoorbeeld
aan Kampen en Zutphen, waar nog veel geld gevonden moet worden en waar nog
dingen uitgewerkt moeten worden. Wij zeggen dus niet over drie maanden dat
de fatale termijn is afgelopen en dat men vervolgens niets meer kan doen.
Dan zou de programmatische opzet eigenlijk een wassen neus zijn geweest. Nee,
er is echt ruimte, maar er is geen ruimte om zaken open te laten tot die tijd
en om dan nog een project uit te zoeken. Dan kunnen wij natuurlijk
op onze vingers natellen dat wij nooit en te nimmer in 2015 klaar zijn.Ik kom te spreken over een ander aspect van Ruimte voor de rivier: de
rivierverruiming. Sommigen hebben gezegd dat het goed is dat er een trendbreuk
komt met alleen de technische aanpak, maar dat er toch ook een combinatie
moet worden gerealiseerd. Ook is het een discussiepunt of ik te weinig of
te veel naar het CPB heb geluisterd. Daarover verschillen de meningen. Wij
realiseren met dit project een combinatie van technische maatregelen zoals
dijkversterkingen en dijkverhogingen enerzijds en maatregelen in het kader
van Ruimte voor de rivier anderzijds. Het uitgangspunt is het creëren
van meer ruimte voor het water, dus dat heeft een heel belangrijke rol gespeeld.
Dat kan echter niet op alle plekken. Soms is het een ongelooflijk dure opgave,
maar wij hebben ernaar gestreefd om dit uitgangspunt zoveel mogelijk toe te
passen. De PvdA-fractie wees er al op; dit komt onder andere doordat Ruimte
voor de rivier zich niet alleen richt op een mooiere ruimtelijke kwaliteit
of op een mooiere, breed stromende rivier, maar ook echt effecten heeft op
de veiligheid en op de schade. Het CPB heeft gezegd dat de schade zo'n 60%
hoger kan zijn als wij alleen maar de dijken verhogen in plaats van ook ruimte
te maken voor de rivier.Binnen dit principe hebben wij verschillende varianten getoetst. De fracties
van de SP en GroenLinks hebben gevraagd waarom de Maas-Waalverdeling niet
meer aan de orde is. Wij hebben in het verleden verschillende malen onderzoek
hiernaar uitgevoerd. Wij zijn natuurlijk ook geïnteresseerd in de vraag
of een andere rivierafvoerverdeling een beter effect heeft dan ruimtelijke
en/of technische ingrepen. De situatie bij Heerewaarden leek ons op het eerste
gezicht uitstekend geschikt daarvoor. Zowel in de spankrachtstudie –
die de Kamer ook kent – als in de voorbereiding van de PKB is echter
geconcludeerd dat deze oplossing geen haalbare optie is. De belangrijkste
reden daarvoor is dat er een grote kans bestaat dat de piekafvoeren van de
Maas en de Waal gelijktijdig optreden en dat de extra maatregelen die in verband
hiermee langs de Maas moeten worden getroffen duur zijn. Naast het kostenaspect
is er het principiële bezwaar dat de problemen in feite worden afgewenteld
op een andere rivier. Ook brengt het creëren van een extra verbinding
extra risico's en onzekerheden met zich.In het verleden heeft de Kamer ook naar deze oplossing gevraagd. Toen
is daar schriftelijk op geantwoord. Misschien kunnen de woordvoerders deze
antwoorden nogmaals doornemen. Overigens was er ook niet voldoende steun voor
deze oplossing in de stuurgroepen die dit project begeleiden. Natuurlijk stopt
het denken niet en zullen wij altijd moeten blijven kijken naar duurzame oplossingen.
Na vijf jaar afwegingen maken wij nu een keuze welke projecten wij wel en
welke projecten wij niet gaan doen. Dit project is dus expliciet niet meegenomen.
Voor Lonkend Rivierenland geldt dat er helemaal geen draagvlak was voor bijvoorbeeld
het Betuwestuk. Het andere stuk had dat misschien wel, maar je kunt niet het
ene deel uitvoeren en het andere deel niet. Wij hopen dat Staatsbosbeheer
bij de verdere uitwerking van de projecten goed betrokken is. Je kunt het
niet zo maar voor de lange termijn weer inwisselen, want dat zou dan weer
strijdig zijn met de huidige keuzes uit de PKB.De heerBoelhouwer(PvdA)Een Maas-Waalverbinding is een maatregel die wel wat kost. Kan de staatssecretaris
aangeven in hoeveel van de gevallen deze oplossing effectief zou zijn en in
hoeveel van de gevallen contraproductief? Is daar iets over bekend?StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusDe heer Boelhouwer formuleert het wat cryptisch. Als wij kijken naar de
maatregel als totaal, zien wij dat er risico's zijn op het gebied van de gelijktijdige
piekafvoeren. Er moeten dus extra maatregelen worden genomen om die risico's
te voorkomen. Dat is niet kosteneffectief. Ook worden de problemen afgewenteld
op een andere rivier. Ik vind het dus moeilijk om te zeggen wanneer de maatregel
wel en niet werkt. Ik kan dat niet uitsplitsen naar bijvoorbeeld afvoerhoogtes.
Deze optie is echter uitgebreid meegenomen in alle studies die wij van tevoren
hebben gedaan. Een andere moeilijke kwestie betreft de vraag wanneer je dit
regelwerk dan inzet, sprekende over de verschillende afvoeren over de rivier.
Je moet bepalen wanneer een deel van de Waalafvoer op de Maas wordt afgelaten.
Ook dat is weer een lastige keuze.De heerVan Lith(CDA)In de PKB moet duidelijkheid worden gegeven over de maatregelen, maar
de staatssecretaris stelt ook een programmatische aanpak voor. Daarmee wordt
gesuggereerd dat er met maatregelen kan worden geschoven. Hoe gaat de staatssecretaris
om met voortschrijdend inzicht en met inzichten die anderen, van buiten het
ministerie, haar aanreiken? Ik vraag dat met name in relatie tot de Maas-Waalcorridor
en het Alterra-onderzoek naar het alternatief voor de Noordwaard.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusIn de huidige PKB zijn al veel alternatieven opgenomen. Dit betreft de
uitgewerkte programmatische aanpak. Daarnaast hebben wij afgesproken dat de
stuurgroepen een rol spelen bij de verdere uitwerking, zij het in een wat
andere vorm. Nieuwe ideeën uit de regio kunnen ook een rol spelen. Ik
noem als voorbeeld de gezamenlijke aanpak van Kampen en Zutphen. Ter plaatse
zullen wij bezien wat er aan nieuwe inzichten binnenkomt. Dit kan ook nieuwe
wetenschappelijke inzichten betreffen. Voor alles geldt dat wij met elkaar
een politiek uitgangspunt moeten kiezen met betrekking tot de wijze van afvoer,
de strategische reserve, de termijn waarbinnen wij een en ander willen realiseren
en het budget. Dit zullen steeds harde randvoorwaarden zijn voor nieuwe projecten.MevrouwGerkens(SP)U refereert aan andere informatie dan die waarover ik beschik. Volgens
mijn informatie kan wel aan de taakstelling worden voldaan en kan de afvoercapaciteit
van zowel de Waal als de Maas worden vergroot. U hebt het over toekomstgericht
denken. In het kader van de volgende taak die u staat te wachten, te weten
de rampenbestrijding, zou dit een goede oplossing kunnen zijn. Ik stel daarom
voor om een en ander mee te nemen in de programmatische aanpak, en de zaak
verder te onderzoeken en uit te werken. Er zijn nu immers nieuwe inzichten,
op basis waarvan zou kunnen blijken dat het wel een goede oplossing is.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusVan mijn medewerkers krijg ik straks antwoord op de vraag of er nieuwe
inzichten zijn sinds de laatste keer dat wij hierover met elkaar hebben gesproken.Dan kom ik nu op het inzicht in de kosten en de financiële onderbouwing,
want een aantal Kamerleden heeft aangegeven, onder andere naar aanleiding
van het rapport van het Onderzoek- en verificatiebureau, dat zij deze onvoldoende
vinden. In het rapport staat dat de financiële onderbouwing conform die
van grote projecten is, maar geen inzicht geeft in deelprojecten, waar de
Kamer om heeft gevraagd. Verder constateert de verificatiecommissie dat men
niet kan beoordelen of alle alternatieven op eenzelfde niveau zijn doorgerekend.
Daarmee heeft de Kamer dat inzicht ook niet gekregen.Er is tot nu toe gepresenteerd op riviertakniveau, onder meer wegens de
samenhang tussen de verschillende projecten. Verder hebben wij de financiële
onderbouwing inzichtelijk gemaakt van de vijf grote deelprojecten, zoals de
Noordwaard, waarvan de kosten en de alternatieven in beeld zijn gebracht.
De onderbouwing van de overige projecten hebben wij inderdaad niet op projectniveau
gepresenteerd. Dit heeft te maken met de grote onzekerheidsmarge. Voor alle
grote projecten hanteren wij de plus/min 40%-maatstaf. Naarmate de
jaren vorderen en de projecten duidelijker worden, bijvoorbeeld als de planstudies
zijn uitgevoerd, is de norm plus/min 25%. Wij zouden de kosten en de
financiële onderbouwing dus wel op projectniveau kunnen presenteren,
maar de plussen en de minnen als gevolg van de grote onzekerheden kunnen uiteindelijk
leiden tot een heel ander beeld. Per project zouden wij dan een discussie
krijgen over de vraag of het nu veel duurder is uitgevallen of niet. Ik ben
overigens wel bereid om inzicht te geven. De beste manier om dat te doen,
is het voorstel van de LPF-fractie over te nemen, waarbij de Kamer een informatieprotocol
opstelt. De Kamer kan dan aangeven op welke wijze zij de informatie wil ontvangen.
Er is al een eerste concept gemaakt voor de voortgangsrapportage. Misschien
is het goed als wij de Kamer gewoon dat concept doen toekomen. Dan kunt u
kijken of dat is wat u wilt en anders geeft u aan dat dit niet de wijze is
waarop u het wilt, omdat u liever diepergaande informatie krijgt. Ik zou wel
een zekere voorzichtigheid betrachten in hoe diep u gaat. Bij bepaalde informatie
kan het schadelijk zijn voor het rijk als je die zou delen met iedereen. Dan
heb ik het vooral over de compensatie­kosten en sommige projectkosten.
Wij gaan natuurlijk straks al die planstudies uitbesteden en als iedereen
al weet wat wij daar ongeveer voor in gedachten hadden, dan komt ook iedereen
daarop uit. Dat is het lastige daarvan.Het lijkt mij goed om de Kamer dat toe te sturen. Daarmee voorkomen wij
ook dat u op een later moment de projecten nog terug wilt zien. Ik zou er
toch wel groot bezwaar tegen hebben als wij nu niet de PKB in totaal vaststellen,
maar dat er gezegd wordt: wij stellen de PKB vast, maar bij een aantal projecten
willen wij over een jaar of twee nog een keer zeggen of wij ze wel of niet
willen doen. Daar zit natuurlijk een zeker risico in. Als de Kamer over twee
jaar zegt: wij willen het project Veur-Lent toch maar niet, dan heeft dat
effect op alle andere projecten die daar in de omgeving zitten en die inmiddels
wel gestart zijn. Uiteindelijk vraag ik de Kamer dus wel een totaalbesluit, waarbij de Kamer
met haar budgetrecht en met haar recht om alles ter discussie te stellen wat
de staatssecretaris doet, altijd achteraf nog kan ingrijpen. Maar om vooraf
nog weer een keer extra langs te komen voor toestemming vind ik niet passen
in de rolverdeling tussen Kamer en regering.De voorzitter:De staatssecretaris zegt toe, de Kamer een informatieprotocol in concept
te doen toekomen, zodat de commissie daar haar oordeel over kan geven.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusVolgens mij moet het andersom. Ik stuur de Kamer de conceptvoortgangsrapportage
toe en de Kamer geeft aan of dat haar behaagt of dat zij daar toch liever
iets anders in wil.De voorzitter:Akkoord. Die toezegging staat. De heer Van Lith heeft zich gemeld.De heerVan Lith(CDA)Er wordt nu ook op de motie over projectbesluiten gereageerd en ik wil
geen misverstand laten ontstaan. De PKB die wij nu hebben voorliggen, beoordelen
wij op inhoudelijke grondslag, maar de financiële onderbouwing van heel
grote projecten ontbreekt volledig voor de Kamer. En dan heb ik het niet over
de kleine ingrepen en kribverlagingen van een miljoen, maar over 300 mln.
of meer. Dan is het te rechtvaardigen dat de Kamer niet achteraf pas wordt
geïnformeerd over de financiële uitwerking op basis waarvan er is
overgegaan tot uitvoering, maar dat de Kamer – los van het informatieprotocol,
want dat is informatie achteraf – vooraf wordt geïnformeerd. Als
het gaat om een globaal overzicht van kosten, dan is dat meer dan te rechtvaardigen.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusVolgens mij heb ik in de brief van maart op al die grote projecten dat
inzicht verschaft. Daar staat in hoe die budgetten zijn opgebouwd. Dat was
juist in afwijking van onze meer algemene berichtgeving. Bij Veur-Lent bijvoorbeeld
kunt u allemaal zien waar die kosten uit opgebouwd zijn. Anders zou het ook
niet vergelijkbaar zijn met het alternatief dat daar gemaakt wordt. Ook de
andere projecten zijn daarin opgenomen. Er bestaat dus wel degelijk een globale
opbouw van het budget van de grote projecten. Zoals dat elk groot project
betaamt, zal ik steeds aan de Kamer moeten verantwoorden of ik daar binnen
blijf of dat er grote verschuivingen in zitten of dat er als gevolg van de
planstudies andere keuzes gemaakt moeten worden. Voor zowel Veur-Lent als
Noordwaard als Veessen-Wapenveld geldt: als de Kamer ertoe besluit om die
projecten inhoudelijk te laten zoals ze nu zijn, dan vind ik dat daarmee ook
een financieel besluit moet worden genomen. Als er echter voor Kampen en Zutphen
nu nog alternatieven zijn die straks, na studie, opgenomen worden in de voorkeursvariant,
dan vind ik het logisch dat je naar de Kamer gaat, omdat je daarmee je voorkeursvariantenpakket
aanpast.De heerBoelhouwer(PvdA)Ik ben zeer tevreden met uw antwoord, ook ten aanzien van de mogelijkheid
om via een informatieprotocol nog iets te doen. Maar wat betekent
dat voor uw politieke beoordeling van de motie op stuk nr. 11?StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusIk pak hem er even bij. Volgens mij heb ik duidelijk gezegd wij de Kamer
door middel van de voortgangsrapportage zullen informeren met de diepte die
de Kamer zelf wil. De Kamer kan mij op basis van de voortgangsrapportage naar
huis sturen. De Kamer kan naar aanleiding van de voortgangsrapportage zo ver
gaan als zij dat wil. Ik ben van mening dat ik voor elk individueel project
niet eerst terug zou moeten hoeven te komen om toestemming van de Kamer te
krijgen, zodat ik de grond voor deze motie niet deel. Ik probeer nog iets
over te houden voor de tweede termijn van de heer Boelhouwer.De voorzitter:Wanneer u nu al weet wat de Kamer in tweede termijn gaat zeggen, weet
u meer dan wij allen.De heerLenards(VVD)Voor zowel Kampen als Zutphen liggen alternatieven voor. Kampen is al
heel erg ver. Zutphen is aanzienlijk minder ver. Het alternatief zal naar
mijn mening ook voor Zutphen heel erg belangrijk zijn. Onderkent de staatssecretaris
dit? Kan zij bevorderen dat Zutphen wordt geholpen doordat bepaalde gegevens
heel snel op tafel komen waardoor men verder kan?StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusIk meende dat de motie op stuk nr. 11 waarover wij spraken, handelt over
het eerst moeten voorleggen van de budgetten maar ik zie nu dat dit toch een
andere motie is. Ik kom graag dadelijk terug op de situatie ten aanzien van
Kampen en Zutphen, zodat ik in één keer het totale plaatje kan
schetsen.Ik probeerde zojuist al iets te zeggen over de TCI. Het einde van de voorbereidingsfase
lag in 2001. Het kabinet heeft toen gekozen voor Ruimte voor de rivier als
alternatieve strategie. Daarmee werd het accent verschoven van dijkverzwaring
naar rivierverruiming. Met de vaststelling van de PKB eindigt de uitwerkingsfase.
De uitvoerings- en realisatiefase loopt vervolgens tot 2015. De TCI kent een
vierde fase, de exploitatiefase. Daarvan is hier geen sprake. Ik ben van mening
dat wanneer nu de keuze wordt gemaakt, de uitwerkingsfase begint. De verschillende
rollen van regering en Kamer moeten helder zijn.De woordvoerder van de VVD heeft ten aanzien van de kostenkant opgemerkt
dat de financiële grens van 2,2 mld. niet mag worden overschreden. Overigens
heeft dat gevolgen voor de motie over Kampen en Zutphen. Daar zal ik dadelijk
nog op terugkomen. Door GroenLinks is gezegd dat het kabinet te veel op het
advies van het CPB heeft geleund en dat er wellicht meer geld moet worden
uitgetrokken voor ruimtelijke projecten. Ik wil het laten bij de 2,2 mld.
die wij nu hebben. Zoals de Kamer weet is daarvan nog 100 mln. ongedekt omdat
dit bedrag uit andere kanalen moet komen. Ik meen dat wij voor deze 2,2 mld.
een heel mooi pakket van technische en ruimtelijke maatregelen hebben samengesteld.
Wij moeten proberen binnen dit bedrag te blijven, al weet je nooit helemaal
zeker of zich in de toekomst nog andere spannende projecten voordoen naar
aanleiding waarvan het Rijk of de regio nog iets anders besluiten. Vooralsnog
is 2,2 mld. echter ons uitgangspunt. Ik wil de Kamer voorhouden hoe de ramingen zijn opgebouwd. Wij hebben
600 projecten op tafel gehad. Alle alternatieven zijn vergeleken. Dat gebeurde
op hetzelfde niveau. Er was dus sprake van een gelijkwaardige vergelijking.
Van een aantal alternatieven is vastgesteld dat je al direct kon zien dat
het geen echt alternatief was. Die hebben wij laten vallen. De alternatieven
die serieus waren, zijn op een veel dieper niveau uitgewerkt. Vaak was dit
net zo diep als onze eigen voorkeursvariant. Het is dus juist dat wij niet
voor alle alternatieven zo diep zijn gegaan als bij de voorkeursvarianten,
maar dat is mede het gevolg van het feit dat van vele direct duidelijk was
dat deze niet aan de orde zouden komen. Waar de discussie echt speelde, zijn
wij zeer ver gegaan met het doorrekenen van de alternatieven. Uiteindelijk
moet het Rijk bij alle projecten de PRI-systematiek hanteren. Die PRI-systematiek
geeft een raming per maatregel en een project onvoorzien. Daarbij wordt gezorgd
voor een onderscheid tussen technische risico's en bestuurlijke risico's.
Beheer en onderhoud zijn wel geraamd, maar horen niet bij het investeringsbesluit.
Bij het Rijk is dat nu eenmaal zo. Ik zou willen dat het anders was. Het was
ooit een van de redenen om van Rijkswaterstaat een agentschap te maken, maar
wij zijn toen niet zover gegaan om alle investeringen met afschrijvingen voor
beheer en onderhoud daarin op te nemen. Wij weten wel wat de bijbehorende
kosten zijn. Dat is ook van belang.De SP vond dat er wat mis was met de inspraak, maar ik vind zelf dat de
inspraak goed is verlopen, omdat het van onderop is gegaan. De verschillende
stuurgroepen boven en beneden de rivieren zijn heel actief geweest.MevrouwGerkens(SP)Ik heb het zo niet gezegd. Ik heb gezegd dat het merkwaardig is dat er
na zoveel inspraak nog steeds een paar punten zijn waar wij niet uit gekomen
zijn.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusDat is niet merkwaardig. Als je zo ongelofelijk veel projecten hebt, is
het bijna onmogelijk om iedereen tegemoet te komen. Wij zijn daar heel ver
in gegaan. Wij hebben veel onderzocht en veel mogelijkheden bekeken. Uiteindelijk
zijn wij niet in staat geweest om alle bezwaren weg te nemen, maar er is wel
erg veel bereikt. De inspraak is daarbij belangrijk geweest. Vooral ook de
regio is heel actief geweest.MevrouwGerkens(SP)Ik vind het jammer dat de staatssecretaris niet goed geluisterd heeft.
Ik heb haar juist ook gecomplimenteerd met dit huzarenstukje. Ik vind het
echter des te vreemder dat voor sommige projecten nog zoveel onduidelijk is.
Met meer duidelijkheid kan niet alleen meer draagvlak worden gecreëerd,
maar wordt het voor de Kamer ook gemakkelijker om een keuze te maken.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusIk begrijp nu hoe mevrouw Gerkens het heeft bedoeld. Als men van mening
verschilt, wordt er altijd nog meer studie en nog meer duidelijkheid gevraagd,
maar komt er een moment waarop wij moeten vaststellen waarmee wij het moeten
doen. Waar de grootste verschillen van mening waren hebben wij zeker duidelijkheid
verschaft. Wij zijn ook heel ver gegaan met het doorrekenen van alternatieven
en het meedenken met verschillende groepen. Op sommige punten
zijn gewoon geen oplossingen te vinden. In totaal zullen er 150 huishoudens
geschaad worden door de besluiten die wij nemen. Wij hopen die schade zo klein
mogelijk te houden door goed te compenseren en goede alternatieven voor de
betrokkenen te bedenken. Daartegenover voorkomen wij dat 4 miljoen mensen
in het rivierengebied worden geconfronteerd met overstromingen. Dat is voor
mij uiteindelijk doorslaggevend.Wat de afzonderlijke projecten betreft, zijn de meeste vragen gesteld
over de hoogwatergeul bij Kampen. Kan die in het basisalternatief? Er zijn
ook veel vragen gesteld over Zutphen, waar ik mee begin.Voor de korte termijn, voor het project voor 16.000 kuub, zijn of twee
dijkterugleggingen nodig of de hoogwatergeul. Voor de lange termijn, voor
de 18.000 kuub, zijn twee dijkterugleggingen plus de hoogwatergeul nodig.
Onder leiding van de gemeente Zutphen wordt het project van de hoogwatergeul
uitgewerkt. De gemeente vindt die geul interessant en dat vinden wij ook.
Zij hoopt dat de geul zodanig kan worden aangelegd dat de dijkverleggingen
voor de lange termijn overbodig worden.Nu is de hoogwatergeul zo'n 180 mln. duurder dan de twee dijkterugleggingen.
Om binnen het pakket van 2,2 mld. te blijven hebben wij de dijkterugleggingen
opgenomen in het basispakket en de hoogwatergeul als alternatief. Wij hebben
steeds gezegd dat wij ervoor open staan, als de gemeente in staat is dit verschil
te overbruggen door er ook haar meerwaarde als gevolg van de ontwikkeling
van het gebied bij te betrekken.Kijkend ook naar de motie, merk ik op dat het initiatief voor de uitwerking
bij de regio ligt. De regio heeft in een brief het initiatief voor de uitwerking
gevraagd. Dat betreft Zutphen zelf en ook de provincie heeft gezegd dat zij
daarbij wil meekijken. Natuurlijk helpen wij bij de uitwerking door informatie
te geven daar waar dit noodzakelijk is. Wij vinden het zelf ook een interessant
alternatief, maar men zal wel met het ontbrekende budget moeten komen. Ook
de Kamer kan daarmee komen, waarbij dit dan liever niet ten koste mag te gaan
van andere hoogwaterprojecten – voor het overige houd ik mij aanbevolen
voor extra budgetten die de Kamer weet te vinden. Inhoudelijk vinden wij het
een sterke optie. Dat heb ik steeds gezegd en daarom is hij ook in de programmatische
aanpak opgenomen.De heerLenards(VVD)Realiseert de staatssecretaris zich dat het ontbrekende budget pas goed
in beeld kan komen, als eerst de gegevens op tafel liggen waar ik het zo-even
al over had?StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusAlle gegevens zijn er toch? Welke gegevens mist u nog?De heerLenards(VVD)Ik gaf het zo-even aan. Deze staan tamelijk gespecificeerd aangegeven
in de conceptmotie van de heer Van Lith, waar ook mijn naam onder staat. Deze
moet echter nog niet als geschreven worden beschouwd; vandaar dat ik prijs
stel op de reactie van de staatssecretaris in eerste termijn. Er zijn allerlei
gegevens die nog in beeld moeten komen, voordat het kostenplaatje gemaakt
kan worden.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusDe inschatting die wij nu hebben gemaakt, betreft een bedrag van 180 mln.
extra. Wij hebben deze inschatting gedaan op basis van onze ervaring met hoogwatergeulen
en de kosten die daarbij komen. Zutphen zal zelf moeten aangeven hoe men de
hoogwatergeul daar ruimtelijk wil inpassen. Ik ga niet vanuit Den Haag bepalen
hoe deze ruimtelijk moet worden ingepast en met welke gemeentelijke en regionale
activiteiten dit afgestemd moet worden. Dat is ook waarom zij zelf initiatiefnemer
zijn en dit uitwerken.Door het nu naar voren te trekken – dat wordt hier niet gevraagd,
maar het wordt wel voor Kampen gevraagd – heb je een soort open project
in je PKB zitten. Hier kun je zeggen dat er de twee dijkverleggingen zijn;
dat is 100. Vervolgens sta ik volledig open voor de alternatieve variant.
Ik geloof dat men tot 2008 of 2009 de tijd heeft om daarmee te komen. In die
tijd kan dat allemaal uitgewerkt worden. Wij zullen er medewerking aan verlenen,
maar ik vind niet dat ik het initiatief van de regio moet overnemen. Hij zou
dan op een later moment ingewisseld kunnen worden.Het financiële plaatje daarbij vind ik ook belangrijk en ik vind
het belangrijk dat de Kamer zich daarover uitspreekt. Het scheelt wel en als
er in de toekomst ineens minder geld blijkt te zijn, dan is dat mooi meegenomen.
Vooralsnog is het de verwachting dat het zo'n 180 mln. scheelt en meestal
wordt het, als men gaat tekenen, niet goedkoper maar alleen duurder. Ik vind
dat dit vanuit de regio zou moeten komen. In het andere geval zou de Kamer
in bijvoorbeeld een amendement moeten aangeven waar het vandaan moet komen.De heerSlob(ChristenUnie)Ik heb een vraag over de uitwisselbaarheid. Het was bij mij even een misvatting
dat de mogelijkheid van zo'n hoogwatergeul zou kunnen worden ingewisseld,
als deze reëel was en er financiële middelen waren voor de dijkterugleggingen.
Klopt het dat in de motie op stuk nr. 10 hetzelfde misverstand is terug te
vinden? Daarin wordt immers verzocht om in overleg met de regio uiterlijk
eind 2007 de bypass bij Zutphen uit te werken als alternatief voor de dijkterugleggingen
Cortenoever en Voorster Klei. De staatssecretaris zegt nu dat het voor de
korte termijn zou kunnen, maar dat op de lange termijn zij er allebei moeten
komen.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusJa, precies.De heerVan der Staaij(SGP)In eerste instantie werd de indruk gewekt dat het wel degelijk om een
alternatief ging. Ik begrijp echter van de staatssecretaris dat wij hierbij
rekening moeten houden met de korte en de lange termijn. Staat nu inderdaad
vast dat de dijkverleggingen als maatregel op de lange termijn echt nodig
zijn? Of betreft het de inschatting op dit moment en kan het heel goed zijn
dat als je nu de hoogwatergeul zou aanleggen, je op een later moment zou kunnen
vaststellen dat het niet nodig is om alsnog de dijkverleggingen te doen?StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusDat klopt. Daarom is deze mogelijkheid als alternatief opgenomen. Hierbij
is namelijk geen sprake van het zogenaamde "no regret": je kunt
de watergeul eerst realiseren en later, als de Kamer besluit een grotere afvoer
mogelijk te maken, alsnog de dijken verleggen. Het is daarom
interessant om die hoogwatergeul eerst te realiseren. Doe je die dijkverleggingen
eerst, dan geldt dat no regret eigenlijk niet meer. Ik zeg erbij dat je moet
zorgen voor de reservering. Het hele gebied wordt in aanmerking genomen en
daarom maken wij langs de hele rivier voor de 16.000 de reservering voor de
18.000.De heerVan Lith(CDA)De motie spreekt niet over het budget. Op het rijksbudget staat 2,2 en
de aanvullende budgettering komt lokaal en regionaal tot stand. De essentie
van de motie is dat een gezamenlijke inspanning wordt gevraagd van het ministerie
en de regio om een gelijkwaardig alternatief mogelijk te maken. Als wij te
lang wachten met de uitwerking van een bypass bij Zutphen komen wij vanwege
de tijdsklem daar niet meer aan toe. De staatssecretaris zegt dat zij de informatie
beschikbaar zal stellen, maar ik wijs er nogmaals op dat een gezamenlijke
inspanning nodig is om de plannen succesvol te maken. In Zutphen en in de
regio zijn ze bang dat het door dat uitstel het er uiteindelijk niet van komt.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusIk heb al eerder gezegd dat wij graag onze medewerking verlenen. Wij vinden
het voorstel namelijk ook een interessant alternatief. Wij hebben nooit onder
stoelen of banken gestoken dat die hoogwatergeul interessanter is dan de dijkverlegging.
Echter, ik wil het initiatief laten waar dat hoort: bij de regio. Op die manier
hebben wij ook met de rest van het project gewerkt. De geachte afgevaardigde
hoeft er dus niet bang voor te zijn dat Verkeer en Waterstaat niet zijn medewerking
zal verlenen, maar deze motie behelst meer dan alleen medewerking geven aan
de plannen van Zutphen. Deze motie gaat ook over de plannen voor Kampen. Zij
pleit voor het alvast opnemen van die plannen in het basispakket. Ik wijs
erop dat het bij Kampen gaat om een verschil van zo'n 350 mln. Eigenlijk vraagt
de geachte afgevaardigde mij zonder dat er zekerheid is dat de regio die 350
mln. zal opbrengen alvast de plannen in het basispakket op te nemen. Door
ze als alternatief op te nemen, bieden wij alle ruimte om die op termijn alsnog
in het basispakket op nemen. De geachte afgevaardigde vraagt mij om bewust
een gat in het budget te laten ontstaan. Mijn standpunt heeft niets te maken
met het al dan niet medewerking geven aan de plannen van de regio. Ik heb
namelijk steeds aangegeven dat wij daar positief tegenover staan. Dat blijkt
ook uit het feit dat budget voor infra beschikbaar is gemaakt en uit het feit
dat de minister nagaat op welke manier de treinverbindingen en andere verbindingen
tot stand kunnen komen. Wij denken dus hard mee, evenals de bestuurders in
de regio. Die hebben echter zelf nog geen raming gemaakt van de kosten. Het
project wordt ondertussen wel steeds mooier, maar het kostenplaatje ontbreekt
nog. Daarom zeggen wij: wij zijn zeer geïnteresseerd en als u in staat
bent om dit plan uit te voeren met inachtneming van de grenzen van het budget,
zullen wij graag onze medewerking verlenen. Het gaat hierbij ook om een voorbeeld
en misschien komt langs andere wegen nog budget beschikbaar. In ieder geval
zal met het oog op de faciliteiten voor het verkeer nog het nodige ingebracht
worden. Echter, ik ga niet op voorhand zeggen dat ik dit project in het basispakket
zal opnemen als de dekking ontbreekt. Dat is de voornaamste reden om niet
voor aanneming van deze motie te zijn. Nogmaals, ik maak het project niet
onmogelijk en het ontbreekt niet aan medewerking. Er wordt alle ruimte geboden
om dit plan tot 2009 als alternatief in aanmerking te nemen. Meer kan ik er
niet over zeggen.Het project is niet alleen vanwege financiële redenen niet opgenomen
in het basispakket. Er was ook de zorg dat de plannen in 2015 niet gerealiseerd
zouden kunnen zijn. Ik vind het belangrijk daarop te wijzen. Ik kan mij voorstellen
dat de bestuurders voor dit project een uitzondering maken en het mogelijk
maken om het op een later moment te realiseren. Dan moet je wel weten wat
de effecten van de vertraging zijn op andere deelgebieden. Hierbij gaat het
om een project dat bijna helemaal bovenaan staat en dus zullen de effecten
nihil zijn. Ik kan mij evenwel voorstellen dat er effecten zijn op andere
gebieden. De keus moeten wij wel gezamenlijk maken, want ik heb met de Kamer
de afspraak dat het project in 2015 afgerond moet zijn. Uiterlijk op 1 juli
2009 moet door mij het besluit zijn genomen of de hoogwatergeul bij Zutphen
in het basispakket komt, in plaats van wat er nu in zit. Precies hetzelfde
geldt voor Kampen.De meeste Kamerleden geven aan dat Veessen-Wapenveld een moeilijke keuze
was, zij het dat zij akkoord gaan met dit project, omdat het een grote ingreep
is die veel oplossingen biedt, ook voor de rest van het gebied. De VVD vraagt
nog wel of ik meer inzicht kan geven in het alternatief van de dijkverlegging.
Het zou zo'n 190 mln. kosten als de dijkverlegging bij Marle wordt doorgevoerd.
De hoogwatergeul van Veessen-Wapenveld zit op zo'n 157 mln., maar later zijn
de dijkverleggingen bij Marle overbodig geworden, wat erbij moet worden opgeteld.
Dat is dus geen aantrekkelijk alternatief. Het grootste deel van de ingebrachte
alternatieven biedt geen volwaardig alternatief. De bewoners hebben gevraagd
om goed te kijken naar het groen in de uiterwaarden. Immers, als je aan de
ene kant een hoogwatergeul trekt door het gebied en aan de andere kant de
uiterwaarden vol laat lopen, met het daarbij behorende wateropstuwende effect,
is dat heel wrang. Wij zijn ermee bezig, of dat wordt binnenkort gestart.De vraag van mevrouw Gerkens over 2000 kuub per meter staat nog even open,
daar kom ik straks op terug.Heeft de hoogwatergeul bij Kampen effect op het traject Veessen-Wapenveld?
De bypass bij Kampen heeft een mogelijk positief effect op het waterpeil bij
Veessen-Wapenveld van vijftien centimeter, maar dat is wel afhankelijk van
de keuze die wordt gemaakt. De provincie Overijssel heeft tot nu toe een voorkeur
voor een variant die ter plaatse een daling van de waterstand van 60 centimeter
oplevert, welke maatregel bij Wapenveld geen extra stijging van de waterstand
oplevert. Alleen als wordt gekozen voor een combinatie van de hoogwatergeul
met 60 centimeter en een zomerbedverlaging in de beneden-IJssel is bij Wapenveld
sprake van een extra waterstandsdaling met vijftien centimeter. In de PKB
is de hoogwatergeul te Kampen expliciet benoemd als alternatief voor de zomerbedverlaging.
Die voorwaarde is opgenomen in het basispakket. Aangezien de kans klein is
dat beide worden gerealiseerd, kunnen wij ervan uitgaat dat er geen effect
is bij Veessen-Wapenveld.De SP heeft gevraagd wat door de IJssel moet worden afgevoerd. Bij 16.000
kuub moet er ruim 2400 meter per seconde door de IJssel, wat 150 meer is dan
bij 15.000 kuub, en daar komt nog 350 van de zijrivieren bij,
zodat de opgaaf 500 is. Hiervan kan circa 200 buitendijks.MevrouwGerkens(SP)Ik heb begrepen dat de dijken 16.000 kuub per seconde bij Lobith aankunnen.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusWat ik net heb aangegeven, is dat er maar een deel buitendijks kan worden
opgelost, en dus een deel op een andere manier.De Kamerleden hebben vooral gevraagd naar de compensatie voor Veessen-Wapenveld.
Dit is een moeilijke ingreep, en de vraag is hoe mensen goed worden gecompenseerd.
Er is nog geen uitgewerkte compensatieregeling. In de fase van de planstudies
kan hier meer duidelijkheid over gegeven worden. Het Rijk zal uiteraard vasthouden
aan de algemene regels voor compensatie. Op sommige punten is het mogelijk
om een stap verder te gaan omdat het een project is met een groot maatschappelijk
belang. Uitgangspunt zijn de standaardregels voor schadevergoeding en voor
aankoop van vastgoed. De compensatie zal per maatregel worden bepaald. Voor
boerderijen die buitendijks komen te liggen, zijn er geen standaardcompensatieregels.
Daar moet nog over nagedacht worden, maar duidelijk is dat betrokkenen tegemoetgekomen
moeten worden. Als een deel van de landbouwgrond onder water komt te staan,
heeft dit uiteraard effecten op de bedrijfsvoering.De heerVan Lith(CDA)Wilt u de Kamer hier nader over informeren? Het gaat mij dan met name
om gelijke rechten en plichten voor alle boeren die buitendijks worden geplaatst,
dus niet alleen degenen die door deze maatregel worden getroffen.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusIk heb al gezegd dat ik nog geen details kan geven, maar deze relatief
kleine groep gedupeerden zal zorgvuldig worden behandeld. Bij het budget is
er rekening mee gehouden dat een belangrijk deel van de kosten van het project
aan compensatie besteed zal worden. Ik kan hier in verband met de onderhandelingspositie
van het Rijk niet te veel over zeggen, maar de boodschap van gelijke behandeling
is overgekomen.In gebieden waar agrarisch areaal verloren gaat, zal het planproces zo
worden vormgegeven dat de overblijvende bedrijven levensvatbaar zijn. De PKB-maatregelen
zijn een kans om de bedrijven qua structuur en omvang te verbeteren. Het geheel
zal het kenmerk dragen van een landinrichtingsproject. Daarom is het ook prettig
dat sommige projecten worden getrokken door de provincie. Kortom, compensatie
voor bedrijfsschade als gevolg van verplaatsing zal positief bezien worden.De heerBoelhouwer(PvdA)Het was niet mijn idee om al in eerste termijn moties in te dienen, maar
ik heb er toch een vraag over. Hoor ik de staatssecretaris nu eigenlijk zeggen
dat de motie op stuk nr. 13 overbodig is?StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusIk weet niet goed wat "volledige schadeloosstelling met een medewerkingspremie"
precies inhoudt. Een dergelijke premie is mij onbekend. Bij de regeling wordt
aangesloten bij de bestaande landelijke procedures. Ik ben al in positieve
zin ingegaan op de bedrijfseconomisch verantwoorde herinrichting. Met de passage
over de budgetten neemt de heer Van Lith al plaats op de stoel van het Rijk
nog voor de onderhandelingen zijn begonnen. Dat lijkt mij niet in het belang
van het Rijk. Ik benader dit met positieve intenties. Wij zullen niet karig
zijn bij uitkoopregelingen. Wij begrijpen dat dit een moeilijke stap is voor
betrokkenen. Als wij mensen vragen om zich elders te vestigen, moeten wij
er ook voor zorgen dat dit goed geregeld is. Daar zijn bepaalde stappen voor
afgesproken in het rijksbeleid. In de eerste plaats wordt bekeken of het marktconform
kan. Vervolgens wordt bekeken of er specifieke compensaties moeten plaatsvinden.
Pas in de derde plaats gaat het om de onteigeningswaarde. Ik heb de projectleider
en de provincie laten weten dat zij zelf moeten kijken hoe snel zij willen
schakelen binnen deze aspecten. Het hangt er namelijk sterk van af hoe ver
een gebied is en hoe ver de mensen zijn die er wonen. Ik wil niet bij voorbaat
aangeven wat de onteigeningspremie wordt. Dan geef ik namelijk alles weg wat
maar weggegeven kan worden.De heerVan Lith(CDA)Dit is een zeer aangelegen punt. De compensatie moet goed geregeld zijn.
Een aantal onderdelen van de motie zal nader onderzocht worden. Ik verzoek
u een schriftelijke reactie te geven op deze motie in lijn met wat er bij
de Westerschelde is gebeurd. Dit ter voorkoming van touwtrekken tussen boeren
en rijksoverheid.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusZoals ik al zei, is het een groot maatschappelijk project. Het Rijk heeft
standaardregelingen voor dit soort projecten, onder andere voor schadevergoeding
of aankoop van vastgoed. Die standaardregelingen gaan van krap, de marktwaarde,
naar ruim, de onteigeningswaarde. Daar is een standaardonderhandelingsproces
voor. In de planstudiefase zal dit per maatregel worden uitgewerkt, waardoor
het mogelijk is om maatwerk te bieden. Ik heb aangegeven dat ik het belangrijk
vind dat de bedrijfsvoering doorgang kan vinden. Dan moet er bijvoorbeeld
ook rekening gehouden worden met mensen die zich weliswaar niet in dit stroomgebied
vestigen, maar die wel buitendijks geplaatst worden. Die mensen moeten niet
alleen gecompenseerd worden voor het weghalen van de panden of voor verhuizing
maar ook voor veranderingen in de bedrijfsvoering door het rijksbesluit. Ik
kan niet precies zeggen wat de schadevergoeding zal zijn vanwege dat maatwerk.
Wel kan ik stellen dat het belangrijk is dat alles goed geregeld moet worden
voor de betrokken bewoners, zowel als het gaat om de bedrijfsschade als om
de bedrijfsvoeringschade. Overigens wijs ik erop dat er tot drie keer toe
een technische briefing aangeboden is, waarin vragen over de aard van de budgetten
voor compensatie meer in beslotenheid behandeld worden. Vanuit rijksbelang
is het beter die informatie niet hier te delen.De besluitvorming over Lent heb ik als zeer lastig ervaren, omdat het
alternatief voor mij ook zeer aantrekkelijk was. Ook vele Kamerleden zijn
zeer gecharmeerd van het bewonersalternatief. Mij is gevraagd of het bewonersalternatief
niet toch voorkeur heeft boven de basisvoorkeur van het kabinet mits de waterafvoer
wordt verhoogd. Er zijn twee alternatieven. Ten eerste is er het bekende bewonersalternatief
van de 16.000 kuub. Dit zou nog uitgewerkt kunnen worden tot
16.700 kuub, maar niet tot 17.500 of 18.000 kuub. Dan is er het tweede alternatief
van de heer Van Ellen dat verder gaat, namelijk tot 17.500 en 18.000 kuub.
Ik zal de effecten van beide varianten bespreken.In de brief met bijlagen van 23 maart heb ik uitvoerig beschreven
wat het effect is van het bewonersalternatief versus de dijkteruglegging.
Voorbij Nijmegen is de rivier aan beide kanten ongeveer een kilometer breed,
maar bij Lent is de rivier 450 meter breed. Met de dijkverlegging wordt 350
meter extra ruimte gerealiseerd. Wanneer wij niet kiezen voor dijkverlegging
maar voor een buitendijkse variant, het graven van een geul, dan is er ten
eerste geen verruiming van de rivier – alleen van het rivierbed –
en zullen er ten tweede in de toekomst extra kosten gemaakt moeten worden.
Ten derde moet je meteen elders maatregelen nemen. In de brief heb ik uitgebreid
beschreven welke bovenstroomse maatregelen in welke gebieden genomen moeten
worden om de krappe variant te compenseren en deze zal ik hier niet herhalen.
In het bewonersalternatief is uitgegaan van een oplossing ter plekke, terwijl
in de basisvariant van het Rijk een bredere afvoerverdeling en opvang als
uitgangspunt is genomen. De maatregelen om dat geringere effect van een verhoogde
afvoer bij Nederrijn, Lek en IJssel te compenseren heb ik allemaal beschreven.
Dat leidt tot een extra investering van 58 mln. Inmiddels hebben wij berekeningen
uitgevoerd op grond waarvan wij zeggen dat het leidt tot een extra investering
van tussen 51 en 105 mln., en dat zijn forse bedragen.De heer Van Lith vroeg mij om te kijken naar het alternatief dat een paar
dagen geleden opkwam. Dat is de oude variant-Lent van Van Ellen, die gaat
tot 18.000 m3. Dat zou interessant zijn, want wij hebben steeds
een discussie over de robuuste of de minder robuuste variant. Ik ben even
nagegaan hoe het zit met deze variant. Het is mij duidelijk geworden dat deze
variant in het verleden deel heeft uitgemaakt van de besluitvorming over de
PKB. In hoofdstuk 18 van de toelichting op de PKB is ook de andere geul besproken,
waardoor 18.000 m3 kan worden gerealiseerd door niet ter plekke,
maar bovenstrooms een aantal maatregelen te nemen. Om tot 18.000 m3
te komen moet je onder andere Waalbochten, bovenstrooms bij Nijmegen, afsnijden.
Dat is een heel grootschalige ingreep, waarbij de bochten van de rivier langs
de Millingerwaard en de Gentse polder worden afgesneden en de Waal naar Buiten
Ooij wordt verlegd. Wat de effecten daarvan zijn, kan men zich voorstellen.
Tussen de bestaande dijken wordt dan een nieuwe hoofdvaargeul aangelegd. Dat
betekent dat het voormalige zomerbed deels wordt omgevormd tot nevengeul.Die bochtafsnijdingen hebben als effect dat de karakteristieke Waalbochten
van de Gelderse Poort weggaan. Terwijl wij net weer bochten in de Maas maken
om de rivier wat langzamer te laten stromen, zouden wij deze hier laten verdwijnen.
In de Millingerwaard en de Gentse polder gaan veel natuurwaarden verloren.
Waardevolle landschappelijke en cultuurhistorische elementen en structuren,
zoals de oeverwallen en rivierduinen, worden doorgesneden. Bij deze maatregel
zal ook een tiental woningen betrokken zijn. De vraag is dan of je een probleem
bij andere mensen krijgt, als je het probleem op deze manier oplost. Er zijn
ook negatieve effecten te verwachten voor de scheepvaart door toenemende bodemdaling,
die mogelijk tot in Duitsland te merken is. Dat zijn de redenen waarom wij
hier in het verleden niet voor hebben gekozen.De indiener is er niet meer, maar er is door onze organisatie een afspraak
gemaakt met zijn weduwe over de inspraakreactie. Er is een uitvoerige schriftelijke
reactie gestuurd naar de weduwe. Ik heb er geen enkel bezwaar tegen om deze
openbaar te maken, omdat er in staat waarom wij niet hebben gekozen voor deze
variant. Ik neem aan dat daar dezelfde onderbouwing in zit. Wij kunnen in
ieder geval een soort samenvatting ervan geven. Ik was wel verbaasd dat deze
variant een paar dagen geleden opeens opdook, maar wij hebben deze al eerder
bekeken en besproken.De heer Boelhouwer zei dat hij niet het risico wilde lopen dat hij zegt
dat er bij Ooij of een ander gebied niets gebeurt, terwijl hij dat vervolgens
niet kan waarmaken. Het risico bij Ooij komt eerder aan de orde, niet zozeer
door een nieuwe inrichting van een noodoverloop als wel bij een ongecontroleerde
overstroming. Je kunt verzinnen dat Ooij eerder het slachtoffer daarvan wordt,
als je minder doet bij Lent. Misschien komt dan voor de Kamer een gecontroleerde
overstroming dichterbij, maar het heeft wel degelijk effect op elkaar.Er zijn veel vragen gesteld over de kwelproblematiek. Bij het ontwerp
van de dijkteruglegging is rekening gehouden met het kwel. Wij hebben geschat
dat het probleem technisch kan worden opgelost voor zo'n 20 à 25 mln.
In vergelijking met het totale projectbedrag is dat te overzien. Wij hebben
het ook opgenomen in de raming. Het Rijk blijft verantwoordelijk voor de oplossing.
Bij de verdergaande varianten van de bewoners treedt overigens ook een kwelproblematiek
op. Dat is op sommige plekken wel minder dan bij de dijkverlegging, maar de
problematiek doet zich dus ook voor bij die verdergaande varianten. Dat is
ook belangrijk. Het doet zich niet voor bij de bewonersvariant voor de korte
termijn.Het is belangrijk om in ieder geval aan te geven dat het Rijk zich daar
verantwoordelijk voor voelt. Wij zijn bezig met het ontwerpen van een geohydrologisch
scherm. Ik moet zeggen dat ik dan al afhaak, maar ik zie u allemaal nog enthousiast
knikken. Dat scherm moet ertoe leiden dat de kweloverlast in het gebied niet
toeneemt. Het is de vraag of de aanwezige grindlagen wel diep genoeg zijn.
Vervolgens moet worden gekeken of een kwelscherm kan worden geplaatst of dat
de grindlagen die dieper zitten, op andere manieren moeten worden gedicht
teneinde die kwelproblematiek op te lossen.Nogmaals, bij de Van Ellen-variant speelt ook een kwelprobleem, maar dat
is dan wel kleiner. De problematiek is daar minder groot. Het Rijk heeft aangegeven
dat het belangrijk is dat die problematiek wordt opgelost. Het Rijk staat
daarvoor en heeft daarvoor ook al een financiële raming gemaakt.De heerBoelhouwer(PvdA)De kwel is natuurlijk toch wel een probleem. Welke garanties geeft u?
Het kan natuurlijk niet zo dat daar met toestemming van VROM een hele wijk
wordt gerealiseerd, dat die wijk zelfs door Verkeer en Waterstaat wordt ontsloten
met een brug, maar dat die wijk uiteindelijk half onder water komt te staan
vanwege de kwel die wordt veroorzaakt door uw project. Wat kan er verwacht
worden van uw kant? U gaat een geohydrologisch scherm plaatsen. Maar als dat
nu lek is?StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusDan hebben wij ook nog een gemaal dat zijn werk kan doen. De technici
verwachten dat het op te lossen is. Wij voelen ons daar als Rijk verantwoordelijk
voor en wij hebben er al een budget voor geraamd. Daarmee geven wij aan dat
wij de gemeente daar niet mee zullen opzadelen.Deze dijkverlegging doen wij overigens ook om de gemeente Nijmegen van
een probleem te verlossen. Er is nu sprake van een flessenhals. De eventuele
overstromingen gebeuren niet alleen aan de kant van Lent. Het is heel wel
mogelijk dat een overstroming juist de stedelijke kant treft. Ik zal het nog
maar niet hebben over de kosten die daarbij komen kijken. De ingrepen zijn
vaak juist bedoeld om het stedelijke gebied te ontzien. De gemeente is niet
alleen slachtoffer van deze verlegging.Ik zal dadelijk op uw andere punten reageren, maar ik wil eerst nog even
ingaan op de vraag of het bewonersalternatief beter scoort in de MER. Het
heeft mij enigszins verbaasd dat in het verificatierapport wordt gesteld dat
het bewonersalternatief hoger scoort op natuurwaarden. In de MER zijn zowel
voor de dijkteruglegging als voor het bewonersalternatief de effecten voor
natuur neutraal beoordeeld. Het bewonersalternatief scoort dus niet beter.
De effecten voor de natuur zijn neutraal beoordeeld. Enerzijds is er behoud
en uitbouw van de bestaande uiterwaarden in het reserveringsgebied, maar anderzijds
is er een aantasting van de uiterwaarden door de aanleg van de geul. Daar
komt dan immers toch een betonnen bak in te liggen. Bij de dijkteruglegging
is het natuurlijk precies andersom. Daar zijn de effecten voor natuur neutraal
beoordeeld omdat de binnendijkse waarden daar verloren gaan, terwijl buitendijks
de waarden juist weer kunnen worden gehandhaafd en uitgebouwd.Bij het bewonersalternatief is uitgegaan van een parkachtige invulling.
Ik heb echter van de gemeente Nijmegen begrepen dat zij het gebied zo definitief
mogelijk wil inrichten en ook woningbouw wil realiseren. Dat is ook gepland.
Ik vind dat als daar een stedelijke invulling plaatsvindt, het bewonersalternatief
slechter uitvalt voor de natuurwaarden dan het voorkeursalternatief. Maar
goed, dat is onze analyse.De fractie van de PvdA heeft gevraagd naar de bedrijfsterreinen en het
budget. Ik zal duidelijk zijn over de brug. Wij hebben ooit tegen de gemeente
Nijmegen gezegd dat wij de dijkverlegging graag uitvoeren; vóór
de PKB was dit plan bij Lent immers al in beeld. De gemeente heeft daarmee
ingestemd op voorwaarde van een compensatie in de vorm van een ontsluiting.
Zo is in de afspraak de dijkteruglegging gekoppeld aan compensatie ten behoeve
van de brug. Ik houd dat ook nog even boven tafel, want ik wil er duidelijk
over zijn dat deze zaken mijns inziens bij elkaar horen. Binnen de gemeente
zegt men niet dat men de dijkteruglegging niet meer wil, omdat dit consequenties
zou hebben voor deze afspraak. Zodra de Kamer echter een goed besluit genomen
heeft, kunnen wij uiteraard gewoon meewerken aan de afspraken die wij al eerder
gemaakt hebben.De minister van Verkeer en Waterstaat heeft al positief gereageerd op
de toekomstige ontsluitingen en de bedragen die daarmee samenhangen; er zijn
daarbij meer bedragen aan de orde. Volgens mij komt dit bij het MIT weer aan
de orde. Bij de nadere uitwerking van de dijkteruglegging kan een combinatie
worden gezocht tussen de bedrijfsterreinen en de ontwikkeling van Nijmegen
westwaarts. Wij overleggen graag met de gemeente over de wensen en de mogelijkheden
op dit gebied. Er is een bestaand bedrijfsterrein dat nu via de beleidslijn
grote rivieren op slot zou zitten. Nijmegen wil daar stadsontwikkeling. Daarover
hebben wij pas geleden met de Kamer spelregels opgesteld. Als de wens van
Nijmegen goed past binnen de nieuwe spelregels voor Ruimte voor de rivier,
kan daar natuurlijk het een en ander gebeuren. Wij begrijpen dus dat, als
je moet ingrijpen in een gebied, je er ook voor moet zorgen dat je het weer
goed achterlaat en dat je even meekijkt en meedenkt met de andere plannen.De heerSlob(ChristenUnie)Ik blijf wat moeite houden met de koppeling tussen de dijkteruglegging
en het geld voor de brug. U zegt dat u het nog even boven tafel houdt. Wij
zitten echter in een proces waarbij wij op basis van de inhoud tot keuzes
willen komen. Door deze koppeling nu weer te noemen, wekt u de indruk dat
er toch ook nog wat andere instrumenten in stelling worden gebracht om bepaalde
keuzen af te dwingen. Ik realiseer mij dat erom is gevraagd; u moest er dus
wel op reageren. Ik vind het echter jammer dat deze indruk ontstaat, omdat
dit naar bewoners toe, die mogelijk geconfronteerd worden met een keuze die
hun niet welgevallig is, een gevoel en een nasmaak oplevert die mijns inziens
voorkomen had kunnen worden.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusU moet daarvoor even terug naar de vraag waarom dit bedrag beschikbaar
is gesteld. Dit is gebeurd omdat wij hebben aangegeven dat wij wilden komen
tot een dijkverlegging. Als compensatie is 90 mln. beschikbaar gesteld. Het
is niet zo dat die 90 mln. sowieso beschikbaar zou komen maar op een of andere
manier door ons als chantagemiddel aan de dijkverlegging is gekoppeld. Het
geld is bedoeld als pleister op de wonde. Ik vind dat, als de dijkverlegging
er niet gaat komen, het beschikbaar stellen van dit compensatiebedrag ook
niet nodig is. Als de Kamer het toch noodzakelijk vindt dat dit budget er
komt, zou zij een andere motivering vanuit infrastructurele redenen moeten
aanvoeren. Die discussie vindt echter plaats bij het MIT, waar de totaalkeuzes
gemaakt worden over infrastructuur en ontsluitingen. Ik heb inderdaad geprobeerd
om deze vraag zo voorzichtig mogelijk te beantwoorden, omdat wij met deze
zaak zelf niet steeds vooroplopen. Ik wil echter wel helder maken dat de koppeling
er gewoon is.De heerVan Lith(CDA)Er is een behoorlijke toelichting over Lent gegeven. Ik heb die informatie
tot mijzelf laten komen. De wijze waarop de staatssecretaris het bewonersalternatief
keer op keer van tafel lijkt te vegen, is niet alleen vreemd, maar roept ook
de nodige vragen op. Zij bevestigt nu dat een variant van 18.000 kuub mogelijk
is, maar in het verleden is die variant keer op keer afgewezen of is aangegeven
dat daar geen sprake van zou kunnen zijn. Het onderliggende rapport over die
18.000 kuub was eerst niet bekend. Daar hebben wij naar gevraagd, maar toen
werd aangegeven dat men niet wist om welk rapport het ging. Vervolgens horen
wij via de achterdeur dat het om een vertrouwelijk rapport gaat en dat de
gegevens van dat rapport nu mogelijk wel weer op tafel komen.Dan nog even over de aanvullende maatregelen. Het bevreemdt ons dat in
deel 1 van de PKB ten aanzien van de uitwisselbaarheid van de Lentse Warande
met de voorkeursvariant van de staatssecretaris nog geen sprake was van enige
compenserende maatregelen, of dat nou beneden- of bovenstroomse maatregelen
waren. Toen werd nog uitgegaan van 16.000 kuub. Vervolgens werd de Lentse
Warande "plus" – 16.000 tot en met 18.000 kuub – in
stelling genomen. Op het laatste moment kwam er een brief naar de Kamer, waaruit
blijkt dat die variant toch niet één op één in
Lent kan worden gerealiseerd. Daarvoor zijn een aantal extra maatregelen nodig.
Nu hebben wij de 18.000 kuub, dus een nog ruimere maatregel. Toch komt de
staatssecretaris met dezelfde compenserende maatregelen die bij een kleinere
variant nodig waren. Mijn vraag is of de staatssecretaris in een brief helderheid
kan geven over de mogelijkheden van het bewonersalternatief die geen consequenties
zouden kunnen hebben voor andere gebieden. Bovendien spreekt de staatssecretaris
over onderzoeken en onderbouwing. Als die gegevens bij haar bekend zijn, kan
zij die dan ook naar de Kamer sturen? Nu moeten wij haar immers op haar blauwe
ogen geloven. Dat vind ik prima, maar er zit een historie aan dit dossier
vast en daarom kunnen wij daar niet mee akkoord gaan.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusIk zou dat niet in een brief willen doen; ik geef gewoon meteen antwoord,
omdat er anders alleen maar weer uitstel van komt. Ik kan u ook meteen alle
gegevens geven. Het bewonersalternatief van 16.000 kuub kent u allemaal. Dat
is eventueel uit te breiden tot 16.700, maar ik heb steeds duidelijk aangegeven
dat je extra maatregelen moet nemen als je de robuuste variant wilt realiseren.
Die gegevens staan allemaal, inclusief achterliggende informatie, in de brief
van maart 2003. Vervolgens is een paar dagen geleden opnieuw een variant ingebracht
door de heer Van Lith, namelijk de 18.000-kuubvariant van de heer Van Ellen.
Die is ook niet nieuw; hij blijkt al eerder te zijn beoordeeld door de projectorganisatie.
Daar is ook op gereageerd, wat wordt beschreven in hoofdstuk 18 van de PKB.
Deze variant leidt niet tot allerlei compenserende maatregelen. Neen, hij
leidt tot allerlei maatregelen bovenstrooms, want je kunt de bewonersvariant
niet ter plekke tot 18.000 kuub maken. De Van Ellen-variant leidt dus tot
allerlei andere maatregelen bovenstrooms. Voor deze langetermijnvariant zijn
dus geen extra compenserende maatregelen nodig; dit zijn gewoon de maatregelen
die deel uitmaken van dat pakket. Ik heb ze allemaal letterlijk genoemd. Ik
heb ook gezegd dat ik de Kamer de antwoorden op de inspraak wil doen toekomen,
al dan niet in samenvatting. Dan heeft zij die ook op papier. Het zal echter
niets toevoegen aan datgene wat ik net allemaal heb gezegd. Ik neem aan dat
de CDA-fractie op basis daarvan een inschatting kan maken. Eerder is gezegd:
wij willen wel verder gaan dan een bepaalde variant, mits er geen boven- of
benedenstroomse effecten zijn. Welnu, die effecten zijn er dus wel, ook bij
alle alternatieven. Volgens mij zou de keuze voor de CDA-fractie daarmee vrij
helder kunnen zijn, maar dat moet zij zelf bepalen. Alle gevraagde gegevens
staan dus ter beschikking van de Kamer, ofwel in de brief van maart, ofwel
in de PKB ofwel in de antwoorden op de inspraak. Het is dus geen nieuwe variant,
maar een variant die al is beoordeeld en dus ook is meegenomen. Zonet heb
ik al een brief toegezegd in antwoord op de inspraakreactie van Van Ellen.Dan kom ik specifiek op de motie op stuk nr. 12, want de heer Boelhouwer
zal wel weer gaan vragen wat ik daarvan vind. In die motie wordt gevraagd
om het bewonersalternatief op te nemen in plaats van het voorkeursalternatief
van de regering en om het zodanig uit te werken dat aan de afvoernormen voor
het gehele stroomgebied kan worden voldaan. Wij hebben steeds gezegd dat er
bij een keuze voor het bewonersalternatief, of je nu de 16.000-variant of
de 16.700-variant neemt, allemaal extra maatregelen moeten worden getroffen.
Ook een keuze voor de andere variant-Van Ellen veroorzaakt allerlei ingrepen
in het gebied, zoals ik net al heb verteld. Wat ons betreft, moet deze variant
dus ook niet als alternatief gelden. Met andere woorden: ik kan mij dus niet
vinden in de strekking van deze motie.Ik zou willen overgaan tot de Noordwaard-maatregel. Bijna alle leden der
Kamer hebben gezegd dat zij zien dat dit de beste maatregel is. Hoewel het
een zware keuze is, heeft de Noordwaard-maatregel uiteindelijk een grootschalig
effect, ook omdat alle rivieren daar bij elkaar komen. De bewoners hebben
verschillende voorkeuren. Naast het bewonersplatform is er een andere bewonersgroep
die juist graag wil dat het snel wordt gerealiseerd. Ook hier geldt weer dat
de belangrijkste vragen zich richten op de compensatie van de boeren die in
het gebied wonen en op de compensatie van de bewoners. Daarover heb ik net
al wat gezegd. De GroenLinks-fractie heeft gevraagd naar de natuur- en milieuvoordelen
van de Noordwaard-maatregel. Daar kom ik zodadelijk op terug. De fractie van
de ChristenUnie heeft gevraagd of het alternatief van de Noordwaard was benadeeld
door het koploperschap. Ik heb steeds begrepen dat wij, voordat wij definitief
kozen voor het koploperschap, nog een paar maanden hebben uitgetrokken om
het alternatief nog eens door te rekenen. Ik heb geprobeerd een en ander te
achterhalen in het verificatierapport, maar daarin staat niet hoe het verificatiebureau
tot zijn conclusie is gekomen. Voordat wij definitief overgingen tot het koploperschap
hebben wij een paar maanden de tijd genomen om het alternatief extra door
te rekenen. Het is dus niet zo dat het geen kans heeft gehad. Wel werd vrij
snel duidelijk dat ontpoldering veel beter scoorde in termen van veiligheid,
maatschappelijke gevolgen en kosteneffectiviteit. Op een gegeven moment is
de vraag aan de orde hoe lang ik het alternatief in beeld houd. Met de keus
voor het koploperschap hebben wij duidelijk gemaakt dat wij kiezen voor de
ontpolderingsvariant, maar niet zonder serieus in te gaan op de alternatieven.De alternatieven zijn op kosteneffectiviteit beoordeeld. Ik verwijs hiervoor
naar deel 1 van de PKB. Zowel het alternatief van het platform als de PKB-maatregel
heeft positieve effecten op de natuur. Het platform-alternatief leidt tot
beperkte vergroting van het areaal natuur met 200 ha. Dit alternatief leidt
ook tot verandering van het karakter van de natuur, meer gericht op de rivierdynamiek
dan op de getijdendynamiek. Aan de andere kant komt een aantal beschermde
natuurwaarden in gevaar, als gevolg van de VHR. Dit geldt voor de Sliedrechtse
Biesbosch. Als je alle natuureffecten bij elkaar optelt, levert het platform-alternatief
uiteindelijk minder natuur op dan de PKB-maatregel, omdat die vooral in het
landbouwgebied wordt gerealiseerd, terwijl het hele natuurgebied wordt ontzien.
Het was een lastige keuze, maar voor de Noordwaard is ontpoldering
uiteindelijk als voorkeursalternatief opgenomen.Het is belangrijk om te beseffen dat wij met een totaalproject te maken
hebben, waarmee wij 4 miljoen mensen in het rivierengebied kunnen beschermen
tegen overstromingen. Vanuit de regio's zijn wij van onderop van 600 projecten
tot 39 projecten gekomen, die bijna allemaal breed worden gesteund; in elk
geval is er sprake van brede bestuurlijke steun. Er zijn een paar zware en
ingewikkelde ingrepen nodig, en het is van belang om daartoe te besluiten.
De mensen in de Overdiepse Polder, bijvoorbeeld, wachten al heel lang op een
besluit over wat er met hun gebied gaat gebeuren. Hetzelfde geldt voor de
Noordwaard. Het is geen project waar je zomaar stukken uit kunt nemen. Dat
is geen procedurele dreiging, want uiteindelijk heeft de Kamer altijd het
laatste woord. Ik geef echter wel de waarschuwing dat, als de Kamer nu niet
kiest voor het totaal, wij voor de toekomst niet zeker weten of de totale
rivierafvoer nog kloppend is. Als over sommige projecten later wordt beslist,
heeft dat effecten. Zo houd ik dan de PKB aan totdat er meer duidelijkheid
is over de andere projecten. Dat houdt in dat ik dan ook niet kan beginnen
op de andere terreinen. Selectief "shoppen" zou zeer verstorend
werken voor de totale PKB, omdat dan veel zaken weer opnieuw moeten worden
bezien. Dat is ook de reden waarom wij de PKB in zoveel stappen met de Kamer
hebben besproken. Zo hebben wij meerdere malen technische briefings aangeboden.
Ik verwacht dat met de voorgestelde maatregelen in de PKB voor Nederland een
gedegen oplossing wordt geboden, met goede, op elkaar aansluitende projecten.
Daarbij blijft er altijd ruimte voor nieuwe inzichten en ideeën. Er komt
natuurlijk een moment waarop de schop echt in de grond moet. Ik zou graag
vandaag van u het fiat krijgen om door te gaan met de projecten. Ik weet natuurlijk
dat ik dat officieel pas na de stemmingen heb, maar ik kan nu al een beetje
de sfeer proeven. Als u zegt: gaat u door met de projecten, dan zou dat heel
veel duidelijkheid bieden in het hele riviergebied.De voorzitter:Ik dank u voor uw uitvoerige reactie. Ik zie dat mevrouw Gerkens nog een
vraag heeft.MevrouwGerkens(SP)Ik heb een voorstel van orde. Als er geen vragen meer zijn, zou ik willen
verzoeken om een schorsing van tien minuten.De voorzitter:Maakt u zich daarover vooral geen zorgen. Als er op dit moment geen dringende
vragen meer zijn, stel ik voor om niet tien minuten, maar een kwartier te
schorsen. Vervolgens hebt u allemaal nog drie à vier minuten de tijd
voor een tweede termijn en heeft de staatssecretaris nog voldoende tijd om
te antwoorden.De vergadering wordt van 15.15 uur tot 15.30 uur geschorst.De heerVan Lith(CDA)Voorzitter. Toen wij halverwege het debat waren, moest ik denken aan de
eerste regels van een gedicht van Marsman:"Denkend aan Holland zie ik brede rivierentraag door oneindig laagland gaan".Ik meen dat wij het met elkaar eens zijn over het uitgangspunt dat wij
moeten investeren in de kwaliteit en de veiligheid van de leefomgeving van
4 miljoen mensen in het rivierengebied. Wij kijken er wel zeer genuanceerd
tegenaan. De CDA-fractie heeft geprobeerd om de boodschap mee te geven dat
wij ook kansen moeten benutten en het water niet alleen als bedreiging moeten
zien. De kansen liggen op verschillende terreinen. Kampen en Zutphen zijn
met name genoemd. Laten wij deze vooral in beeld houden.Met betrekking tot Kampen hebben wij begrepen dat het uiteindelijk een
zaak is van het financieel rond krijgen van het integrale project. De staatssecretaris
heeft verklaard dat op onderdelen nog wordt gewerkt aan de financiële
haalbaarheid, onder andere door mogelijk 30 mln. in een viaduct te investeren.
Kan de staatssecretaris aangeven wat zij wil doen om Kampen tot een succes
te maken? Welke bijdrage, ook samen met andere bewindspersonen, zou zij hieraan
willen leveren? Of wacht zij toch af wat de regio doet? Ik ben van mening
dat ook hier in Den Haag het nodige zou kunnen gebeuren.Wat betreft Zutphen gaat het over een idee dat in een ander stadium verkeert.
Het zal nog nader moeten worden uitgewerkt. Daarvoor moet informatie beschikbaar
komen. De uitwerking zal de financiële haalbaarheid van dit project in
beeld moeten brengen. In onze motie hebben wij geprobeerd aan te geven dat
de informatie op basis waarvan de knopen moeten kunnen worden doorgehakt voor
eind 2007 op tafel moet liggen. Mijn collega Lenards zal hierop nader ingaan.De staatssecretaris stelt ten aanzien van de agrarische compensatie en
de ontwikkeling van de landbouw in de gebieden waar mogelijk maatregelen in
beeld zijn, verder te willen gaan dan de compensatie die gebruikelijk is.
Zij gebruikt woorden als "niet karig" en "ruimhartig".
Dat zijn lovenswaardige woorden. Het gaat de goede kant op. Toch wil ik aan
de staatssecretaris vragen om in een reactie op de motie het kader te schetsen
waarbinnen zij de compensatie ziet, opdat wij deze informatie kunnen laten
meewegen in ons besluit over het in stemming laten brengen van deze motie.Ik voeg hieraan de vraag toe of wordt ingezet op het oude aankoop- en
hervestigingsbeleid, waarbij degene die het langst "neen" zegt vaak
het beste wordt uitgekocht. Dat is eigenlijk een vreemde constructie. Je zou
veel meer moeten inzetten op anticiperend aankopen en hervestigen. Ik verzoek
de staatssecretaris om het nieuwe aankoop- en hervestigingsbeleid nog eens
toe te lichten en daarbij, niet per project maar in algemene zin, te schetsen
welke voorwaarden zij daarbij wil hanteren.De heerBoelhouwer(PvdA)Ik had verwacht dat de heer Van Lith op enige wijze zou zijn ingegaan
op de politieke betekenis van het feit dat de staatssecretaris vijf van zijn
moties zo ongeveer van tafel veegt. Ik ben benieuwd welke politieke consequenties
daaraan door het CDA in dit debat worden verbonden.De heerVan Lith(CDA)Ik kreeg de indruk dat vooral Jan Boelhouwer van de PvdA de vijf moties
beoordeelde en op de stoel van de staatssecretaris ging zitten. De vijf moties
zijn weloverwogen voorbereid en ingezet. Het zijn belangrijke punten in de
herziening van de PKB. In de loop van de komende week zal moeten blijken in
hoeverre zij door de rest van de Kamer worden gedragen. Het lijkt mij omwille
van de zorgvuldigheid verstandig dat wij ook buiten de Kamer daarover overleg voeren, want nogal wat vragen kunnen door anderen worden beantwoord.Ik ben nu nader ingegaan op een paar moties, Kampen-Zutphen en de agrarische
compensatie, en ik wacht het antwoord van de staatssecretaris af.De heerBoelhouwer(PvdA)Ik werp de suggestie dat er buiten de Kamer, buiten de seance die wij
nu hebben om de PKB te bespreken, nog achter de schermen het een en ander
moet worden afgeregeld verre van mij. Wij moeten niet op die manier proberen
om tot een of andere vorm van overeenstemming te komen om de moties van het
CDA te redden.De voorzitter:Dat is volgens mij ook niet gezegd. Als de heer Van Lith niet meer wil
reageren, krijgt de heer Boelhouwer in alle openbaarheid het woord.De heerBoelhouwer(PvdA)Ik dank de staatssecretaris voor het uitvoerige antwoord. Alle problemen
in de PKB zijn uitvoerig over het voetlicht gekomen. Een paar punten zijn
naar mijn gevoel blijven hangen.Ik kom terug op een vraag over Lent die ik in eerste termijn heb gesteld
en waarop ik naar mijn gevoel onvoldoende antwoord heb gekregen. Ik heb de
staatssecretaris gevraagd of er enig compromis denkbaar is tussen wat de bewoners
voorstellen en wat Verkeer en Waterstaat mogelijk acht. Ik had vooral signalen
gekregen dat er wel degelijk met de Dienst Oost-Nederland overleg was om de
ruimtelijke kwaliteit in de vorm van bijvoorbeeld een eilandje in de rivier
of iets dergelijks, in overleg met Haskoning, zodanig acceptabel te maken
dat de bewoners er, wellicht tandenknarsend, mee zouden instemmen. Zij zouden
dat wellicht met veel leedwezen doen, want zij zijn vol gegaan voor hun eigen
initiatief, maar al is het dan niet waar zij zelf voor zijn gegaan en al is
het niet het beste, als zij niet voor het beste kunnen gaan willen zij misschien
nog voor het betere gaan. Is de staatssecretaris op de hoogte van het overleg
dat er is geweest? Wat is haar positie daarin? Zij mag zo'n kans toch eigenlijk
niet laten lopen.MevrouwGerkens(SP)Dan is het nu mijn beurt om te vragen welke politieke conclusies de heer
Boelhouwer hieruit trekt. Stel dat de staatssecretaris zegt dat het overleg
er niet is geweest en dat zij het ook niet wil.De heerBoelhouwer(PvdA)Voor ons is Lent een heel lastig punt geweest. De staatssecretaris heeft
erover geantwoord. Er zijn bovenstroomse effecten. De collega van GroenLinks
heeft er ook vragen over gesteld. Kun je alleen door buitendijkse maatregelen
en niet door reserveringen de capaciteit van 18.000 kuub realiseren zonder
bovenstroomse of benedenstroomse effecten? Het antwoord daarop is duidelijk:
nee. Bovenstrooms doet zich als je de 18.000 kuub wilt realiseren met alleen
buitendijkse maatregelen een groot aantal effecten voor. Met spijt in mijn
hart moet ik daarom constateren dat de buitendijkse oplossing alleen niet
mogelijk is. Wij komen dan toch uit bij de variant die door de staatssecretaris
wordt voorgelegd. Ik vind wel dat er duidelijkheid moet komen. Ik heb daar
zelf al om gevraagd, bijvoorbeeld ten aanzien van het industrieterrein. Er
moet wel gekeken worden naar de ruimte die er extra ontstaat bij Nijmegen
door de maatregel die de staatssecretaris oplegt. Behalve naar het industrieterrein,
waarvan de staatssecretaris aangaf dat zij er wel uit komt, vind ik dat er
ook gekeken moet worden naar de mogelijkheid om iets aan ruimtelijke kwaliteit
te doen, zodat het voor de bewoners, binnen de ruimte die er is, iets beter
te verteren valt dan nu het geval is.De heerVan Lith(CDA)Na het voorgaande vraag ik mij af of een tussenoplossing, tussen de voorkeursvariant
van het kabinet en het bewonersalternatief, nu door de heer Boelhouwer is
afgeschreven dan wel of dit toch nog bespreekbaar blijft.De heerBoelhouwer(PvdA)Ik dacht dat ik daar heel duidelijk over was geweest. Wij vinden dat het
bewoners­alternatief zoals dit nu voorligt, te veel doorwerking heeft
bovenstrooms, zodat dit voor ons – ik zeg het met spijt in het hart –
geen alternatief kan zijn. Wij houden daarbij rekening met de mensen die hier
nu niet aanwezig zijn en die bovenstrooms het slachtoffer worden van maatregelen
die dan moeten worden genomen. Ik vind wel dat de ruimte die er is, benut
moet worden om iets te doen aan de ruimtelijke kwaliteit om daarmee in de
richting van de bewoners van Lent toch nog iets te betekenen.De heerVan Lith(CDA)U stelde zonet een vraag over het overleg van Rijkswaterstaat met de bewoners
van Lent. Daarin werd een tussenvariant besproken. Was dat dan alleen in theorie
een vraag of is het een variant die, als de staatssecretaris daar serieus
op wil ingaan, voor u nog bespreekbaar is?De heerBoelhouwer(PvdA)Ik heb in eerste termijn het antwoord niet gekregen en ik wacht wat dat
betreft het antwoord van de staatssecretaris af, alvorens tot mijn definitieve
conclusie te komen. Ik zeg echter in alle eerlijkheid en laat er geen twijfel
over bestaan, dat het niet zo kan zijn dat dan het alternatief van de bewoners,
zoals dit voorlag, ineens voor de volle honderd procent bij mij in beeld komt.
Dat is gewoonweg niet het geval.Een ander punt betreft de financiële middelen voor Nijmegen. Ik zou
daar graag een motie over willen indienen, waaruit vanzelf mijn standpunt
blijkt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de maatregelen van de PKB Ruimte voor de Rivier in en
rond Nijmegen en Lent bijzonder ingrijpend zijn;overwegende dat in het maatregelenpakket een stadsbrug wordt voorzien
bij Nijmegen, nodig om de bereikbaarheidsproblematiek aan te pakken;overwegende dat deze stadsbrug reeds is opgenomen in het MIT;verzoekt de regering, de financiële middelen voor de stadsbrug voor
Nijmegen in de tijd naar voren te halen en de uitvoeringstermijn vast te leggen
in het eerstvolgende MIT,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Boelhouwer. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14 (30080).De heerBoelhouwer(PvdA)Dit is als zodanig geen motie die nu onderdeel uitmaakt van het PKB-besluit
dat wij nemen. Wel wordt er daarmee op gewezen dat er al een brug gepland
staat in het MIT, waar echter geen datum bij staat. Ik vind dat Nijmegen,
gezien de inspanning die door Nijmegen wordt geleverd en gezien datgene wat
Nijmegen over zich heen krijgt, recht heeft op ook het noemen van een datum
in dat opzicht.Het tweede punt waar ik nog op wil terugkomen, betreft Zutphen. De beantwoording
door de staatssecretaris was wat mij betreft vrij helder. Ik begrijp evenwel
dat men in Zutphen nu uitvoerig bezig is met het maken van een plan om te
kijken wat er haalbaar is. Ik vind dat dit plan, op het moment dat er daarbij
behoefte is aan bepaalde gegevens van Rijkswaterstaat, geen vertraging mag
oplopen, doordat die gegevens van Rijkswaterstaat er niet komen. Dat kan natuurlijk
niet, want dan zou de datum van 1 januari 2009 voorbijgaan, omdat betrokkenen
niet kunnen handelen met hun plannen. Overigens vind ik wel dat ook van Zutphen
een bijdrage in dat verhaal gevraagd mag worden. Ik dien daartoe de volgende
motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat er voor de hoogwaterproblematiek bij Zutphen een volwaardig
alternatief is aangedragen met lokaal draagvlak;constaterende dat in de PKB Ruimte voor de Rivier dit alternatief is opgenomen
met de voorwaarde van financiële onderbouwing;constaterende dat in dit alternatief projecten zijn opgenomen die opbrengsten
genereren voor de gemeente Zutphen;verzoekt de regering, dit alternatief in het basispakket op te nemen onder
de voorwaarde dat een substantiële bijdrage van het project bij de gemeente
komt te liggen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Boelhouwer. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 15 (30080).De heerSlob(ChristenUnie)Voorzitter. Terecht heeft de staatssecretaris aangegeven dat het bij het
realiseren van het alternatief van Zutphen niet alleen om de financiën
gaat. Ook de technisch-inhoudelijke uitwerking van het plan is belangrijk.
Verder gaat het erom dat het project in 2015 klaar is. Dat is een vrij harde
eis die de Kamer aan de staatssecretaris heeft gesteld. Daarover staat niets
in de motie van de heer Boelhouwer, maar ik neem aan dat deze punten ook in
aanmerking worden genomen.De heerBoelhouwer(PvdA)Wat u zegt is zeer vanzelfsprekend. Wij hebben het namelijk over de PKB.
Nu nemen wij maatregelen om datgene te doen wat al had moeten gebeuren, namelijk
Nederland klaar maken voor die 16.000 m3 water. Sinds 2001 geldt
op dat punt een wettelijke verplichting. Wij weten allemaal dat je alles niet
in een jaar kunt realiseren. Dus voor mij spreekt het vanzelf dat het project
op 1 januari 2015 klaar moet zijn. Dat is als het ware een basisgegeven,
een voorwaarde die sowieso geldt bij het hele verhaal van de PKB.De heerSlob(ChristenUnie)Als het allemaal zo vanzelfsprekend is, dan is de ruimte die de staatssecretaris
in de tekst van de PKB laat toch voldoende voor Zutphen om aan de slag te
gaan, zeker na hetgeen de Kamer hierover vandaag heeft gezegd. Dan is het
toch niet nodig om naast de motie die het CDA heeft ingediend, een andere
in te dienen.De heerBoelhouwer(PvdA)Ik wacht het antwoord van de staatssecretaris af. Het gaat mij erom dat
ik wil markeren dat in het geval het Rijk voor dit project extra geld uitgeeft,
de regio ook een substantiële bijdrage zou moeten leveren. Dat staat
helder in mijn motie.De heerVan Lith(CDA)Dus dan is het nieuwe van de motie juist de substantiële bijdrage
van de regio. Vindt u dat dan ook het Rijk er extra geld voor moet uitgeven?
Daarover zegt de motie niets.De heerBoelhouwer(PvdA)Ik vind dat er een substantiële bijdrage moet komen van de lokale
overheid. Als de motie wordt aangenomen, gaat de regering die uitvoeren. Dat
betekent dat zij gaat onderhandelen met de bestuurders van Zutphen. Vervolgens
zullen wij het resultaat beoordelen. Wij zullen dan bepalen of inderdaad sprake
is van een substantiële bijdrage. Dus dit punt komt hier vanzelf weer
aan de orde. Zo simpel is dat als een motie wordt aangenomen.Voorzitter. Ik ben blij dat de staatssecretaris de verantwoordelijkheid
neemt voor de oplossing van de kwestie van de kwel bij Nijmegen-Lent. Ik hoop
dat haar dat niet te veel hoofdbrekens zal bezorgen. Daarop ben ik niet helemaal
gerust, maar het probleem zal en moet worden opgelost. Een absolute basisvoorwaarde
is die 16.000 m3 in 2015 en daarna komt die 18.000 m3
in beeld.De heerLenards(VVD)Voorzitter. Ook ik dank de staatssecretaris hartelijk voor de uitvoerige
beantwoording, die meestentijds goed was onderbouwd. Ik wil nog even iets
zeggen over de projecten bij Kampen en Zutphen. Bij Kampen gaat het om een
prachtig project, maar er is nu nog geen financiële onderbouwing voor.
Terecht zegt de staatssecretaris: Kampen is aan zet. Tegelijkertijd geeft
de rijksoverheid een signaal door in december nog 30 mln. uit te trekken.
Er staat: een derde lokaal, een derde regionaal en een derde komt van het
Rijk. Ik roep de staatssecretaris op om heel creatief met Kampen overleg te
blijven plegen en om zo snel mogelijk de financiële onderbouwing gereed
te hebben, zodat niet op Rijkswaterstaat gewacht behoeft te worden.Met name voor het project bij Zutphen is het eventueel wachten op Rijkswaterstaat
een punt. Volgens de staatssecretaris geldt ook voor Zutphen dat het als eerste
aan zet is. Het zou niet voor mogen komen dat Zutphen met zijn plannen niet
verder kan doordat het de nodige gegevens van Rijkswaterstaat niet heeft.
Als de staatssecretaris mij wil toezeggen dat die gegevens op eerste verzoek
door Rijkswaterstaat worden geleverd, heb ik vooralsnog geen behoefte aan
nadere moties.Ik kom toe aan de motie van Jan Boelhouwer. Daarin staat dat de bypass
bij Zutphen moet worden opgenomen in het basispakket, "onder de voorwaarde
dat". Maar ik denk dat hij bedoelt dat de bypass nu in het basispakket
moet worden opgenomen, "op het moment dat". In de motie staat: "met
de voorwaarde dat!". Ik denk dat daarmee wordt bedoeld "op het moment
dat", maar "indien" is ook goed, begrijp ik.Wij hebben te maken met een PKB die via een heel zorgvuldige voorbereidingsprocedure
tot stand is gekomen, althans tot op heden. Wat de VVD betreft, is de veiligheid
in 2015 heel goed gewaarborgd op basis van die wettelijke norm. Mijn fractie
is het eens met de voorkeursvarianten van het kabinet, omdat daarin rekening
wordt gehouden met de 18.000 kuub per seconde.MevrouwGerkens(SP)Voorzitter. Ik begin met Noordwaard. Het verificatiebureau, al eerder
door mij geprezen voor zijn werk, zegt dat de waterstandsdaling van de PKB-maatregelen
groter is dan het alternatief. Op het gebied van de natuurwaarden voldoet
het alternatief beter. Bij de bevindingen staat dat het resultaat van voortschrijdend
nadenken over een goed alternatief niet op waarde is geschat, en de latere
vorm van het alternatief is nauwelijks zelfstandig beoordeeld. Dat is heel
iets anders dan wat de staatssecretaris zegt. Als de Kamer het bureau vraagt
om al die rapporten naast elkaar te leggen, is het vreemd als de staatssecretaris
wat anders zegt. Niet voor niets vraagt de Kamer om dat te doen. Ik wil meer
duidelijkheid; vandaar de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat er een goed alternatief voor het project Noordwaard lijkt
te liggen;voorts overwegende dat het alternatief betere resultaten belooft voor
de natuur;constaterende dat dit alternatief nauwelijks zelfstandig beoordeeld is
bij het opstellen van de PKB Ruimte voor de Rivier;verzoekt de regering om bij de Noordwaard ook het alternatief zelfstandig
te beoordelen alvorens tot besluitvorming over te gaan,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Gerkens. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 16 (30080).De heerHermans(LPF)Ik wil een suggestie doen. Er is nu een motie ingediend, waarvan ik mij
voor kan stellen dat wij daarover volgende week stemmen. Maar zou het geen
mogelijkheid zijn om hierover voor de stemmingen opheldering te krijgen? Kan
er contact tot stand worden gebracht, waardoor die verschillen kunnen worden
verklaard? Dan hoeven wij het mogelijk niet als een volwaardig alternatief
mee te nemen, en kunt u naar aanleiding daarvan alsnog een motie indienen.MevrouwGerkens(SP)Dat zou goed voor te stellen zijn als het ging om verschillen van mening.
Maar volgens het verificatiebureau is de laatste vorm van het alternatief
nauwelijks zelfstandig beoordeeld. Daar is dus nog een beoordeling nodig.
Dat maakt het voor mijn fractie moeilijk om te beoordelen wat wij moeten doen
met de Noordwaard. Ik snap ook wel dat dit mogelijk vertraging kan opleveren,
maar ik wil zoveel mogelijk proberen om dat te voorkomen. Wellicht kan de
rest van de PKB wel worden goedgekeurd.De voorzitter:Volgende week donderdag wordt over de tekst van de PKB gestemd en volgende
week dinsdag over de moties.MevrouwGerkens(SP)Voorzitter. Ik blijf achter de Lentse Warande staan. De staatssecretaris
heeft mij niet kunnen overtuigen. Mijn fractie zal de (amenderende) moties
op dit punt steunen.Wij houden een voorkeur voor een hoogwatergeul bij Zutphen. Wellicht blijken
de dijkomleggingen dan niet nodig te zijn. Ik verzoek het kabinet, hiervoor
binnen de begroting van Verkeer en Waterstaat de benodigde financiën
te vinden. Er kan een beroep gedaan worden op het FES of op het Infrastructuurfonds.
Als de Kamer het wil, zal de staatssecretaris de middelen op tafel moeten
leggen. Mijn fractie zal de motie van de heer Boelhouwer steunen.De aanleg van een hoogwatergeul bij Veessen zou tot een hogere ongevalkans
leiden. Bij overstromingen is er 30 tot 40% meer kans op slachtoffers
omdat er een soort badkuip ontstaat. Kan de staatssecretaris daar nader op
ingaan?De Maas-Waal-connectie is nooit goed onderzocht. Bij het opstellen van
de PKB gold een aantal principes. Eén daarvan was dat er geen sprake
mocht zijn van het afwentelen van de waterafvoer op andere rivieren. Het klopt
dat er jaren geleden geen bestuurlijk draagvlak voor deze connectie was, maar
het tij is aan het keren. Om flexibel te kunnen reageren op voortschrijdend
inzicht is de programmatische aanpak in de PKB opgenomen. Ik stel voor om
daarvan nu gebruik te maken, niet zozeer om meteen een beslissing hierover
te nemen, als wel om dit nader te onderzoeken. Met het oog daarop dien ik
de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de Waal-Maas-connectie mogelijk een effectief alternatief
is voor rivierverruiming;voorts overwegende dat deze connectie kansrijke perspectieven biedt in
het kader van rampenbeheersing en kansen biedt voor de ruimtelijke kwaliteit;constaterende dat dit alternatief niet volwaardig is meegewogen in de
PKB Ruimte voor de Rivier;overwegende dat door het niet meewegen van dit alternatief er mogelijk
een goede oplossing om goedkoper en beter om te gaan met de waterafvoer wordt
genegeerd;verzoekt de regering om de Waal-Maas-connectie als alternatief mee te
nemen in de programmatische aanpak van de PKB Ruimte voor de Rivier,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Gerkens en Duyvendak. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 17 (30080).De heerSlob(ChristenUnie)Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar uitgebreide beantwoording.
In de handboeken lezen wij altijd dat politiek synoniem is aan het maken van
keuzes. Wij weten echter dat dit in de praktijk nog wel eens tegenvalt. Het
is niet verantwoord om de keuzes in verband met deze PKB nog lang voor ons
uit te schuiven, zeker geen jaren zoals het gevolg kan zijn van een bepaalde
uitleg van de motie op stuk nr. 9. Die dreiging mogen wij niet boven de vergadertafel
laten hangen. Iedereen heeft nu recht op duidelijkheid, zeker gezien het lange
voortraject.In mijn eerste termijn heb ik aangegeven dat mijn fractie niet weg wil
lopen voor ingrijpende maatregelen als de noodzaak daarvan kan worden aangetoond.
Op de keper beschouwd, zijn robuuste, duurzame maatregelen te verkiezen boven
maatregelen die mogelijk binnen enkele jaren al tot andere conclusies leiden.
Voorop blijft staan dat er zorgvuldig moet worden gehandeld. Ik kan niet anders
dan concluderen dat die zorgvuldigheid bij de regering aanwezig is. Alles
afwegende zal ik mijn fractie daarom adviseren om in te stemmen met deze PKB
deel 3. Dat heeft consequenties, ook voor een aantal heikele deelprojecten
waarover ook vandaag weer is gesproken. Ik heb die vrijmoedigheid omdat er
voor het vervolgtraject nog ruimte is. Die ruimte moeten wij natuurlijk niet
nog groter maken, want het gaat wel om een keuze die wij met elkaar hebben
gemaakt. De programmatische aanpak waarvoor gekozen is, biedt echter ruimte
voor voortschrijdend inzicht als het gaat om eventuele wijzigingen of afwijkingen
van de principekeuzes die nu bij de Kamer voorliggen. Ik hoop dat bewoners,
ook als zij teleurgesteld zijn omdat hun alternatief het voor deze PKB deel
3 niet gehaald heeft, toch de krachten gebundeld houden en dat zij constructief
de uitwerkingen blijven volgen van de principekeuzes die gemaakt zijn. Er
blijft immers altijd ruimte om op basis van voortschrijdend inzicht een alternatief
bij te stellen dat nu niet als voldoende rijp wordt beschouwd. Kan de staatssecretaris
dit onderstrepen? Ik heb gevraagd naar de risicoanalyse van de hoogwatergeul bij Veessen-Wapenveld.
Daar is de staatssecretaris nog niet op ingegaan, terwijl het wel een belangrijk
aspect is. In de planfase kan dat mogelijkerwijs vragen oproepen. Hoe staat
het met die risicoanalyse? Hoe worden omwonenden daarbij betrokken?Wij staan zeer sympathiek tegenover hoogwatergeulen bij Kampen en Zutphen.
Toch overweeg ik niet om de moties die daarover zijn ingediend te ondersteunen.
De motie op stuk nr. 10 is een blanco cheque. Ik meen dat de heer Van Lith
juist vond dat wij niet met een blanco cheque moeten werken. Het lijkt mij
wat link om dat op deze manier te doen. Wat de motie op stuk nr. 15 betreft
merk ik op dat de PKB-tekst alle ruimte biedt voor het naar voren halen van
deze twee hoogwatergeulen als voldaan is aan een aantal randvoorwaarden die
ook nadrukkelijk in de PKB verwoord zijn. Er wordt ook volledige medewerking
toegezegd – dat lijkt mij overigens niet meer dan logisch – bij
het aanleveren van gegevens met name voor Zutphen voor het uitwerken van hun
alternatief. Daar kan ik in principe mee leven. Wat dat betreft moet er wederzijds
vertrouwen zijn.De staatssecretaris geeft met betrekking tot de kostenontwikkelingen,
met name op het niveau van de deelprojecten, aan dat zij in de brief van maart
al enkele bedragen heeft genoemd. Zij voelt wel aan dat die informatie erg
globaal is. Ik vind het een goede afspraak als een en ander in het informatieprotocol
nader wordt gepreciseerd. Uiteraard zijn er momenten dat informatie die op
tafel komt gevolgen kan hebben voor het onderhandelingsproces. Dan kan het
soms beter zijn om dat soort informatie vertrouwelijk aan de Kamer te doen
toekomen. Het is wel belangrijk dat de Kamer erbij betrokken blijft, want
dit grote project heeft een aantal grote financiële risico's. Het moet
binnen de perken blijven van de budgetten die daarvoor zijn afgesproken.Wat de schadevergoedingen betreft heeft mijn fractie er geen behoefte
aan om op de stoel van de onderhandelaars te gaan zitten. De Kamer moet haar
plaats kennen. Wij gaan er wel van uit dat de toezegging van de staatssecretaris
dat mensen niet karig worden uitgekocht in de praktijk bewaarheid wordt. Als
dat niet gebeurt, zullen wij de staatssecretaris houden aan deze afspraken.
Wij zullen dat in alle rust afwachten.De heerVan der Staaij(SGP)Voorzitter. Graag dank ik de staatssecretaris voor haar beantwoording.
De discussie van vandaag bevestigt ons in de mening dat er met deze PKB een
stevig stuk voorligt, dat er heldere keuzes worden gemaakt. De tijd is nu
zeker aangebroken om in actie te komen. De kracht van het stuk is dat de flexibiliteit
wordt gewaarborgd. Alternatieven kunnen alsnog in het basispakket terechtkomen
en nieuwe initiatieven en inzichten kunnen leiden tot wijziging, zonder dat
daar een PKB-wijziging voor nodig is. Die programmatische aanpak waarborgt
ook de flexibiliteit en dat is buitengewoon goed en verstandig bij dit soort
projecten.De hoogwatergeulen bij Kampen en Zutphen kunnen een grotere bijdrage leveren
aan de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit en sluiten beter aan op de
door de regio gewenste ruimtelijke ontwikkelingen. Ook kan hiermee worden
geanticipeerd op toekomstige hogere rivierafvoeren. Wat wil je nog meer? Het
grappige is dat deze stevige, positieve tekst voor die alternatieven in de
PKB-tekst is opgenomen. Het is geen wonder dat hierover een aantal
moties is ingediend, want het is het meest fantastische alternatief dat vandaag
naar voren is gebracht.Dat staat al in de PKB zelf. De vraag is wat er dan nog meer kan. Misschien
kan de staatssecretaris toezeggen dat het in het basispakket wordt opgenomen,
als het tijdig technisch, inhoudelijk en financieel-economisch haalbaar wordt
en wat betreft de veiligheidscomponent voor eind 2015 uitvoerbaar is. Er staat
nu nog dat dit zou kunnen. Daarmee wordt gesuggereerd dat het er goed uitziet,
maar dat moeten wij nog zien. Wij moeten nog een stapje verder door het iets
minder afwachtend te formuleren en te zeggen: als aan die eisen en randvoorwaarden
is voldaan, gaat het gewoon gebeuren. Kan er in dit opzicht nog een aanscherping
plaatsvinden?Er is nog geen overtuigend alternatief voor de plannen van het kabinet
bij Lent. Wij hebben telkens gezien dat er veelbelovende varianten door de
bewoners werden aangedragen, maar er bleven wat open einden en vragen. Ik
moet vaststellen dat die vragen en bedenkingen niet zijn weggenomen. Wij blijven
onze oren openhouden gedurende dit overleg en de discussie die hierover nog
kan ontstaan. Vooralsnog gaan wij voor de variant die het kabinet heeft voorgelegd.Wij zijn ook content dat de staatssecretaris duidelijk heeft gezegd dat
ruimhartigheid het sleutelwoord blijft bij de schadevergoeding. Wij gaan erop
letten dat er levensvatbare bedrijven overblijven. Wij zijn gerustgesteld
wat betreft de inzet van het kabinet en wij zullen vanzelfsprekend nauwkeurig
toezien op de uitvoering daarvan.Het viel mij op dat de tekst in de PKB over de financiering een beetje
nietszeggend is. Daarin staat dat het bedrag op de begroting van Verkeer en
Waterstaat randvoorwaarde is voor de uitvoering van de maatregelen die in
de PKB zijn opgenomen. Je kunt dit ook zo lezen dat wij het wel moeten doen
met het geld dat er is. Ik had begrepen dat een pot met een goed slot erop
beschikbaar is voor de uitvoering van deze PKB-maatregelen. Wij denken toch
niet dat wij de zaak prachtig voor elkaar hebben, terwijl op grond van de
formulering in de PKB-tekst op een later moment kan worden gezegd dat er wel
belangrijkere dingen zijn in het land, is dat nu waar de kiezers op zitten
te wachten, laten wij toch maar wat snoepen uit die pot, als er eens een projectje
meevalt? Kan de staatssecretaris nog even stevig naar voren brengen dat wij
daarover niet ongerust hoeven te zijn? Het zal duidelijk zijn dat ook mijn
fractie kan instemmen met de voorliggende PKB.De heerHermans(LPF)Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording. In een
interruptiedebatje naar aanleiding van de eerste motie van de heer Van Lith
hebben wij gesproken over de programmatische aanpak. Ik moet zeggen dat ik
tevreden ben over de manier waarop de staatssecretaris deze invult. Zij geeft
aan dat de ogen en oren op het ministerie open worden gehouden, en dat er
ook fatale termijnen zijn, maar dat deze geen instrument op zich vormen. Daarmee
kunnen wij instemmen.De staatssecretaris gaf als argument om het niet op deelprojectniveau
naar de Kamer te sturen dat er bij de financiële onderbouwing dan een
bandbreedte is van plus of min 40. Dat lijkt mij geen argument. Laat maar
zien welke kant het opgaat. Nu de fase van politieke sturing een beetje voorbij
is, moet worden gezorgd dat de Kamer de politieke controle bij de uitvoering
kan waarmaken. In het protocol kunnen wij dat prima regelen. Ik sloeg aan
bij de zinsnede over achteraf verantwoorden. Dat hebben wij al eens gedaan
met een risicoreservering van 985 mln. Ik denk dat wij daar wel uit kunnen
komen.In alle openbaarheid noem ik de motie van de heer Boelhouwer die ik graag
wil medeondertekenen om de trendbreuk bij de Partij van de Arbeid te markeren.
Er wordt nu gepleit voor versnelde aanleg van weginfrastructuur en daar doe
ik graag aan mee.Ik hoop dat de motie van mevrouw Gerkens niet in stemming hoeft te worden
gebracht. Ik hoop dat wij voor volgende week donderdag uitsluitsel kunnen
krijgen. Laten wij hopen dat het een misverstand is! Anders zal ik alsnog
welwillend naar deze motie kijken.Het gaat om een zeldzaam ingewikkelde PKB. Zij is technisch, financieel
en maatschappelijk complex. Het stuk dat voorligt, verdient echt complimenten.
De alternatieven en voorkeuren die zichzelf hebben kunnen bewijzen, zijn gekozen.
Ten aanzien van Zutphen wordt nog gekozen voor een open houding, met zelfs
een positieve grondhouding om ervoor te zorgen dat het beste alternatief gekozen
zal worden.Het zal niemand verbazen dat wij kunnen instemmen met deze PKB.De voorzitter:De heer Boelhouwer heeft met instemming uw ondersteuning aangehoord. Hij
heeft overigens niet gezegd dat het een autobrug gaat worden.De heerHermans(LPF)De problemen hebben vooral te maken met het autoverkeer.De voorzitter:Ik stel vast dat de tweede termijn van de Kamer als beëindigd kan
worden beschouwd.Het woord is aan de staatssecretaris.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusVoorzitter. Ik zal eerst nog in algemene zin een paar projecten langslopen
en zal vervolgens nog even kort in twee zinnen een reactie geven op alle moties.Er is opnieuw een discussie gevoerd over Kampen en Zutphen. Het CDA heeft
gevraagd: gaat het nu bij Kampen vooral om de financiële haalbaarheid
en wat wilt u doen om het succesvol te maken? Op dit moment is er vanuit de
middelen 40 mln. beschikbaar voor de uiterwaardenvergraving. Dat is PKB-geld.
Verder is er door Verkeer en Waterstaat 10 mln. extra beschikbaar gesteld
voor de verhoging van de Hanzelijn. Voorts is door VROM geld beschikbaar gesteld
en komt er geld vanuit de regio. In totaal is er zo'n 70 mln. beschikbaar,
waarbij 10 mln. van de regio afkomstig is. Ik heb al eerder gezegd dat het
ook een VROM-project is. Ik weet niet of VROM daar in de toekomst nog iets
mee wil. U weet allemaal dat VROM niet het allerrijkste ministerie is. Ik
wil dan ook geen valse hoop wekken. Verder is het natuurlijk geheel afhankelijk
van de invulling die gekozen wordt. Ik noem de vraag, in hoeverre weg- of
treinwerkzaamheden een relatie hebben met het project dat ontwikkeld wordt.
Dit is wat er nu al staat. Verder zijn wij positief over de inhoud en werken
wij graag mee in de uitwerking – ook ondersteunend – als men informatie
wil hebben over een goede aanpak van een en ander.Voor Zutphen geldt dit des te meer omdat de gemeente Zutphen veel later
dan Kampen heeft gezegd dat zij de bypass interessant vindt.
Daar is dus nog minder tijd. Het mag niet zo zijn dat Rijkswaterstaat daar
de storende factor in is, omdat wij de informatie te laat leveren. Wij zijn
ook bereid om mee te kijken in het project, om informatie mee te geven. Sterker
nog, in het begin zijn wij ook niet aan tafel gevraagd bij het consortium,
omdat het zelf eerst wat wilde ontwikkelen. Ik denk dat het tweerichtingsverkeer
moet zijn. Als de gemeente Zutphen spoedig informatie en een snelle doorrekening
wil hebben, dan zal zij ons ook dicht bij het project moeten laten. Nogmaals,
het initiatief ligt bij de gemeente Zutphen. Wij werken daar volledig aan
mee.Ik kom straks nog even te spreken over de motie die natuurlijk nog andere
consequenties heeft. Ik zal straks ook ingaan op de motie van de heer Boelhouwer.De PvdA heeft gevraagd om in te gaan op de mogelijke compromissituatie
met betrekking tot Lent. Dat ben ik in eerste termijn vergeten. Er is inderdaad
op voorspraak van Haskoning gesproken over een soort derde variant. Ook die
derde variant lijkt niet de oplossing te bieden die wij allemaal willen. Die
variant biedt in ieder geval niet de oplossing voor de flessenhals zonder
dat grote maatschappelijke ingrepen moeten plaatsvinden. Wij constateren wel
dat wij heel goed met elkaar verder kunnen praten over een zo goed mogelijke
inrichting, een goede inpassing en een planstudie. Deze variant vormt dus
niet het alternatief waarvoor steeds is gepleit, want de maatregelen blijven
daarin beperkt tot Nijmegen en er blijven bovenstroomse maatregelen nodig.
Wij zetten het gesprek over inpassing echter graag voort als de Kamer zou
kiezen voor de voorkeursvariant van Lent.De SP geeft met betrekking tot de Noordwaard aan dat zij de resultaten
van het onderzoek van het Onderzoeks- en Verificatiebureau zo hoog acht dat
de gegevens die het kabinet aanreikt, voor haar nog niet voldoende zijn. Wij
hebben in het rapport van maart de alternatieven uitgebreid beschreven en
ook de berekeningen daarbij geleverd. In dit rapport staat ook dat daarbij
niet de PRI-systematiek is gebruikt, want uiteindelijk zijn alleen de projecten
waar wij als laatste voor gekozen hebben, met die PRI-systematiek uitgewerkt.
De tekst geeft echter goed aan waarom alternatieven wat ons betreft inhoudelijk
niet voldoen, waar zij in financieel opzicht ongeveer op neerkomen en wat
de vergelijkbaarheid is. Ik kan nog eens dezelfde informatie opsturen, maar
dat lijkt mij niet zinnig. Daarom vraag ik de fracties van de SP en de LPF
of de informatie uit de maartbrief voldoet. Wellicht kan men op basis daarvan
zelf een vergelijking maken.MevrouwGerkens(SP)Ik stel voor dat wij deze maartbrief nog eens uitvoering bezien. Als de
inhoud voldoende is, hoort de staatssecretaris dat via de commissie van ons.
Als wij toch nog nadere informatie wensen, laten wij dat, als de voorzitter
daarmee akkoord gaat, ook via de commissie horen.De voorzitter:Ik wijs u erop dat wij morgen een extra procedurevergadering hebben. Ik
adviseer u daarom om dit morgen mee te nemen.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusHet lijkt mij goed om dit op deze manier te doen. Ik zeg bij voorbaat
dat wij alle informatie gegeven hebben. Het is voor mij dus lastig om te bedenken
welke extra informatie wij nog zouden kunnen geven. Wellicht komt dat echter
meer specifiek uit uw vragen naar voren en kunnen wij bij de beantwoording
van die vragen nog een rol spelen.Er is door de fracties van de ChristenUnie en de SGP gevraagd naar het
risico bij Veessen-Wapenveld en naar de mogelijkheden van een "badkuip".
Door de maatregelen in de PKB verbetert de veiligheid voor het hele gebied,
dus ook tussen de geul en de IJssel. De nieuw aan te leggen dijken moeten
natuurlijk voldoen aan de nieuwe normen. Ik ga er daarom van uit dat daarmee
een veilige situatie is gecreëerd, net als in de rest van het gebied.
Wij zullen vooral moeten bezien hoe het gevoel van onveiligheid kan worden
weggenomen, omdat dit in het gebied ook een grote rol speelt. Daarbij zou
je kunnen denken aan de manier waarop je dit gebied bij een eventuele calamiteit
zou kunnen ontsluiten. Wij beloven nergens in het rivierengebied een nulrisico,
maar het is wel de bedoeling dat men met de nieuwe dijken en normen op hetzelfde
veiligheidsniveau komt als elders en dat zich dus bij Veessen-Wapenveld geen
gevaarlijker situaties voordoen dan elders. Het is goed om in de planstudiefase
extra aandacht te besteden aan deze angst dat men vast komt te zitten in het
water. Dit geldt voor meer gebieden in Nederland. Er zijn in verschillende
gebieden verschillende oplossingen bedacht om tijdens een calamiteit de ontsluiting
te realiseren.De heerSlob(ChristenUnie)In de brief van maart hebt u aangegeven dat er een risicoanalyse zou komen.
Vandaar mijn vraag naar de stand van zaken. Het gaat niet alleen om een gevoel.
Ik denk dat het er in de planfase gewoon bij hoort te zitten.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusIk zei al dat dit in de planstudiefase nader aan de orde komt.In tegenstelling tot wat mevrouw Gerkens zegt, hebben wij de Maas-Waalconnectie
uitgebreid bestudeerd. Die connectie heeft ook deel uitgemaakt van alle overleggen
in de eerste fase van de PKB. Hoewel wij inderdaad eerst van plan waren om
de rivierafvoer of de verdeling daartussen niet te veranderen, hebben wij
gezegd dat dat interessant zou kunnen zijn en dat wij dat dus zouden bestuderen.
Alle technische problemen heb ik zojuist genoemd. Mevrouw Gerkens zegt dat
de sfeer en de steun veranderen. Dat signaal heb ik niet. Ik weet dat een
aantal mensen daar inderdaad zeer enthousiast mee aan de slag zijn, maar er
is geen bestuurlijke steun voor verandering van de afvoerverdeling. Op dit
moment is er daarvoor dus geen draagvlak in de regio.De programmatische aanpak vraagt om heldere keuzes in de regio voor medio
2009, want anders halen wij de "2015-aanpak" niet. Vooralsnog levert
een keuze hiervoor een vrij forse verschuiving in de pakketten op, maar zolang
wij nergens een schop in de grond hebben, is er nog veel mogelijk. Nogmaals,
ik heb er niet heel veel vertrouwen in dat dit in één keer het
ideale alternatief blijkt te zijn. Dat komt vooral door de al genoemde technische
beperkingen.MevrouwGerkens(SP)Ik proef een enigszins weifelachtige houding van de staatssecretaris.
Zij zegt min of meer dat zij er niet veel vertrouwen in heeft, maar dat er
tot 2009 nog ruimte in de programmatische aanpak is om daarnaar
te kijken. Laat zij het oordeel over aan de Kamer?StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusIk kom straks terug op alle moties en dan krijgt u daar ook mijn oordeel
bij.Ik kom nu bij agrarische compensatie in algemene zin. De heer Van Lith
vroeg nog eens om het kader en had het over het huidige aankoopbeleid versus
een eventueel nieuw aankoopbeleid. Ik heb al eerder gezegd dat het strategische
aankoopplan een onderdeel van de planstudie is. Dat moet maatwerk opleveren.
In algemene zin bestaat de aankoop hieruit: wij beginnen marktconform, vervolgens
werken wij met toeslagen en wij eindigen bij de onteigening. De heer Van Lith
vroeg of dit betekent dat je er het beste uit komt als je langer blijft zitten.
Het blijft natuurlijk het strategisch aankoopbeleid van rijkszijde om niet
altijd meteen aan de hoogste kant te zitten, maar ik heb aangegeven dat ik
de onderhandelaars – dat zijn de verschillende uitvoerders van de projecten –
de ruimte heb gegeven om te schakelen als zij denken dat dat op dat moment
het beste is ten behoeve van een ander, hoger belang. Misschien ziet men op
dat moment een mooi aanknopingspunt om iets te doen in het kader van landinrichting,
reconstructie of anderszins. Het hoeft in dit geval dus niet zo te zijn dat
wie het langste blijft zitten, er het beste uitkomt. Er wordt vooral gekeken
naar maatwerk, naar wie er op dat moment het beste uitgekocht kan worden en
tegen welk bedrag.Ik ga over tot de bespreking van de ingediende moties, te beginnen met
de motie op stuk nr. 9 van het lid Van Lith. Die gaat over de langetermijndoelstelling
en de strategische beleidskeuzes. De heer Van Lith voegt daar een tekst aan
toe. Ik wil deze motie niet overnemen, omdat dit een gesplitste besluitvorming
betekent ten aanzien van een samenhangend pakket. Verder ben ik hierop diep
genoeg ingegaan gedurende mijn betoog. Ook zou ik de aanname van de motie
op stuk nr. 10 inzake de PKB-beslissing over Kampen en Zutphen willen ontraden.
Als de maatregel inzake Kampen nu wordt opgenomen in het basispakket, leidt
dat tot een ongedekte cheque van 300 tot 350 mln. Dat kan niet de bedoeling
zijn. Het ís ook niet de bedoeling, heb ik begrepen. Indien het past
binnen de voorwaarden die wij hebben, wordt het ook gewoon opgenomen in het
basispakket. De motie leidt in haar huidige vorm dus tot een ongedekte cheque.
Daarmee durf ik toch niet bij mijn collega Zalm langs te komen. Over het Zutphen-deel
heb ik meermaals uitgesproken dat wij er alles aan willen doen om ze een stap
vooruit te helpen met die variant. Ook wat dit betreft, is de motie dus overbodig.De heerLenards(VVD)Ik had het in eerste termijn al heel duidelijk gezegd, maar mijn naam
staat nog steeds onder de motie. Die hoort daar dus niet bij te staan, maar
dat lijkt mij nu heel duidelijk.De voorzitter:Daar is geen twijfel meer over mogelijk!StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusDe motie op stuk nr. 11 betreft de financiële onderbouwing van de
deelprojecten Kampen-Zutphen, Veessen-Wapenveld, Lent en Noordwaard. De Kamer
wil graag een dieper inzicht hebben dan alleen op riviertakniveau. Ik vind
dat zij daar recht op heeft als zij daarnaar vraagt. Ik zou graag willen aansluiten
bij het voorstel van de heer Hermans om dit via het informatieprotocol op
de juiste manier te regelen bij onze voortgangsrapportage. Wij zullen de conceptvoortgangsrapportage
alvast naar de Kamer toesturen zodat zij kan bekijken of deze al dan niet
voldoet. Ik zie een groot gevaar in het sturen per project, zoals in deze
motie staat beschreven. Ik blijf toch liever bij de ouderwetse taakverdeling
dat het kabinet besluit en de Kamer controleert. Ik ben geen voorstander van
een extra stap tussendoor waarbij de Kamer besluit of het kabinet wel mag
besluiten.De motie op nr. 12 van de heer Van Lith gaat over de voorkeur voor het
bewonersalternatief bij Lent. Ik raad de aanneming van deze motie af. Het
kabinet kiest hier voor een eenmalige robuuste oplossing, zoals ik meermalen
heb toegelicht. In de motie wordt gesproken van een bewonersalternatief dat
zodanig wordt uitgewerkt dat aan de afvoernormen voor het gehele stroomgebied
kan worden voldaan. Noch in het bewonersalternatief van 16.000/16.700 noch
in het alternatief dat 18.000 behelst, heb ik een variant gevonden waarbij
geen andere, nadelige maatregelen hoeven te worden genomen. Er zijn allerlei
andere bovenstroomse maatregelen noodzakelijk, die weliswaar niet compenserend
zijn, maar wel onderdeel uitmaken van de maatregel. Ik kom toch steeds weer
terug op de eenmalige ingreep die in het voorkeursalternatief is opgenomen.
Het is een pijnlijke, lastige beslissing omdat het mensen betreft, maar toch
denk ik dat het goed is om het in één keer te doen. Ik denk
dat wij met zijn allen spijt hebben als wij daar op een later moment weer
zouden staan.De heerBoelhouwer(PvdA)Ik constateer wel dat de staatssecretaris in antwoord op mijn vraag de
toezegging heeft gedaan – dat zei zij ook: dat zeg ik toe – om
toch met de bewoners te kijken naar de mogelijkheden om binnen het tracé
dat zij voorstelt iets te doen aan de ruimtelijke kwaliteit.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusJa, en een goede inpassing. Als wij grote ingrepen zoals dijkverleggingen
plegen, zullen wij niet de dijk verschuiven om vervolgens de boel slecht achter
te laten. Met de mensen die het betreft moeten goede afspraken worden gemaakt
over compensatie en er moet voor hen een goede plek worden gevonden.Zoals de motie-Van Lith op stuk nr. 13, over de agrarische gebieden, nu
luidt, ontraad ik de aanneming ervan, omdat er wordt uitgegaan van volledige
schadeloosstelling met medewerkingspremie. Ik steun de motie wel in die zin,
dat ik vind dat de schade voor de betrokkenen goed moet worden geregeld. Ik
wil dat doen door middel van maatwerk per project. Daarbij houd ik expliciet
rekening met de bedrijfseconomische belangen.De motie-Boelhouwer op stuk nr. 15 gaat over de hoogwaterproblematiek
bij Zutphen. Deze motie leidt tot bijna dezelfde problemen als de motie van
de heer Van Lith over Kampen, namelijk een ongedekte cheque. Ik begrijp inmiddels
dat in het dictum misschien het woord "indien" komt te staan. Dan
heb ik geen probleem met de motie, want dan regelt zij datgene wat wij nu
al steeds toezeggen, namelijk dat de bekostiging naar het basispakket zal
gaan.De heerBoelhouwer(PvdA)Gezien dit antwoord van de staatssecretaris kan ik de motie gevoeglijk
intrekken.De voorzitter:Aangezien de motie-Boelhouwer (30080, nr. 15) is ingetrokken, maakt zij
geen onderwerp van beraadslaging meer uit.StaatssecretarisSchultz van Haegen-Maas GeesteranusIn de motie-Boelhouwer op stuk nr. 14 wordt de regering verzocht de financiële
middelen voor de stadsbrug voor Nijmegen in de tijd naar voren te halen en
de uitvoeringstermijn vast te leggen in het eerstvolgende MIT. Ik denk dat
dit geen probleem is, maar ik moet het overleggen met de minister van Verkeer
en Waterstaat, die de baas is van het MIT. In het verleden hebben wij hiervoor
al een bedrag gereserveerd, en daarom zal ik het met haar bespreken. Het project
hangt wel samen met de dijkteruglegging, dus of het geld beschikbaar komt,
hangt ook af van het de beslissing van de heer Boelhouwer en zijn fractie
over de PKB.De motie-Gerkens op stuk nr. 16 gaat over de Noordwaard. Ik ben van mening
dat een en ander zorgvuldig is beschreven en afgewogen in de brief van 23 maart
2006. Vooralsnog ontraad ik de aanneming van de motie.De motie-Gerkens/Duyvendak gaat over de Maas-Waal­connectie. Ik heb
al aangegeven dat voor zover mij bekend daarvoor geen bestuurlijk draagvlak
bestaat. De Maas-Waalconnectie kent allerlei technische beperkingen. Het gelijkhouden
van de afvoerverdeling vormt de basis van de PKB, dus de Maas-Waalconnectie
is in de PKB-periode, die tot 2015 loopt, niet haalbaar als alternatief. Wel
kunnen wij bezien of deze voor de lange termijn een effect heeft. Na 2015
breekt er een heel nieuwe periode aan. De politieke discussie zal waarschijnlijk
ver voor 2015 starten, waarbij ook de norm van 16.000 respectievelijk 18.000
kuub per seconde zal worden betrokken. In alle gebieden hebben wij gereserveerd
voor 18.000 kuub per seconde.Daarmee heb ik alle moties gehad. Dan zijn er nog twee vragen over. De
SGP-fractie vroeg of het bedrag van 2,2 mld. apart begroot is of dat wij het
aan andere zaken kunnen besteden. Het is specifiek voor dit project gereserveerd.
Zolang de Kamer daar niet nog een greep in doet, kunnen wij dat vanuit het
kabinet ook niet zomaar doen.Het laatste punt komt van de heer Slob. Hij zei dat het een moeilijke
keuze was. Dat geldt volgens mij voor de meeste Kamerleden die hier zitten.
Wij doen natuurlijk het liefst alles met volledig draagvlak, alleen is dat
niet altijd mogelijk. Soms is het vervelend om mensen die erg hard gewerkt
hebben aan alternatieven teleur te moeten stellen, door uiteindelijk een andere
keuze te maken. Als u hiervoor kiest, vind ik het erg belangrijk dat wij goed
blijven samenwerken met de omwonenden, ook met degenen die iets anders gewild
hadden. Wij moeten hen goed gehoor geven bij de invulling van de voorkeurs­alternatieven
die wij hebben gekozen. Ik hoop dat dit mogelijk zal zijn en verwacht dat
eigenlijk ook wel. Tot nu toe zijn alle gesprekken die ik met bewonersorganisaties
had, altijd goed verlopen, ondanks het feit dat je van mening verschilt over
wat het ideale project zou zijn. Wat mij betreft, was er ook altijd een goede
verstandhouding. Ik vind het ook voor het vervolgtraject erg belangrijk dat
wij mét de bewoners een stap verder komen. Sommige bewonersgroepen
hebben wij tegemoet kunnen komen. Wij hebben projecten aangepast zoals bij
Lienen, Maaspolder, langs de Nederrijn/Lek. Bij andere projecten is dat niet
mogelijk gebleken, maar ik hoop dat wij wel goed met elkaar verder kunnen.De voorzitter:Daarop aansluitend constateer ik nog dat de staatssecretaris eerder heeft
toegezegd dat er nog correspondentie over het alternatief Van Ellengeul naar
de Kamer zal worden gezonden.De heerVan der Staaij(SGP)Ik heb nog een vraag aan collega Van Lith, ook omdat de stemmingen zeer
binnenkort plaatsvinden. Geeft de beantwoording van de staatssecretaris nog
aanleiding voor aanpassing of wijziging van de door hem in eerste termijn
ingediende moties?De voorzitter:De stemmingen zijn volgende week dinsdag. Morgen hebben wij een extra
procedurevergadering, waarin een aantal zaken nog even terugkeert op de agenda.
De eindstemming is dan volgende week donderdag.Daarmee heb ik gezegd wat ik zou willen zeggen. Ik dank de staatssecretaris
voor de bijdrage die zij heeft geleverd op deze zonnige maandag en de aanwezigen
op de publieke tribune voor hun komst.Sluiting 16.40 uur.XNoot1Samenstelling:Leden: Dijksma (PvdA), Hofstra (VVD), ondervoorzitter, Atsma (CDA), voorzitter,
Van Gent (GroenLinks), Timmermans (PvdA), Van Bommel (SP), Van der Staaij
(SGP), Depla (PvdA), Van As (LPF), Mastwijk (CDA), Duyvendak (GroenLinks),
Koopmans (CDA), Gerkens (SP), Van Lith (CDA), Van der Ham (D66), Haverkamp
(CDA), Boelhouwer (PvdA), De Krom (VVD), Verdaas (PvdA), Hermans (LPF), Dezentjé
Hamming (VVD), Van Hijum (CDA), Roefs (PvdA), Van der Sande (VVD), Lenards
(VVD), Knops (CDA) en Krähe (PvdA).Plv. leden: Samsom (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Hessels (CDA), Özütok
(GroenLinks), Smeets (PvdA), Slob (ChristenUnie), Waalkens (PvdA), Herben
(LPF), Van Winsen (CDA), Halsema (GroenLinks), Jager (CDA), Vergeer (SP),
Van Haersma Buma (CDA), Bakker (D66), De Pater-van der Meer (CDA), Van Dam
(PvdA), Van Beek (VVD), Dubbelboer (PvdA), Van den Brink (LPF), Luchtenveld
(VVD), Buijs (CDA), Van Dijken (PvdA), Szabó (VVD), Aptroot (VVD),
Ten Hoopen (CDA) en Heemskerk (PvdA).XNoot2Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter, Buijs (CDA), Van Beek (VVD),
Schreijer-Pierik (CDA), voorzitter, Atsma (CDA), Van Gent (GroenLinks), Oplaat
(VVD), Mosterd (CDA), Waalkens (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Verbeet (PvdA),
Van den Brink (LPF), Vergeer (SP), Tichelaar (PvdA), Ormel (CDA), Duyvendak
(GroenLinks), Koopmans (CDA), Eerdmans (LPF), Van der Ham (D66), Van Velzen
(SP), Boelhouwer (PvdA), Douma (PvdA), Dubbelboer (PvdA), Kruijsen (PvdA),
Lenards (VVD) en Willemse-van der Ploeg (CDA).Plv. leden: Slob (ChristenUnie), Spies (CDA), Dezentjé Hamming
(VVD), Mastwijk (CDA), Ten Hoopen (CDA), Vendrik (GroenLinks), Hofstra (VVD),
Samsom (PvdA), De Krom (VVD), Krähe (PvdA), Herben (LPF), Van Heteren
(PvdA), Van Lith (CDA), Özütok (GroenLinks), Van Bochove (CDA),
Van As (LPF), Van der Laan (D66), Gerkens (SP), Timmer (PvdA), Depla (PvdA),
Fierens (PvdA), Verdaas (PvdA), Örgü (VVD), Jager (CDA) en Veenendaal
(VVD).XNoot3Samenstelling:Leden: Hofstra (VVD), Buijs (CDA), voorzitter, Schreijer-Pierik (CDA),
Van Gent (GroenLinks), Snijder-Hazelhoff (VVD), Depla (PvdA), Van Oerle-van
der Horst (CDA), Van As (LPF), Van Bochove (CDA), Duyvendak (GroenLinks),
Huizinga-Heringa (ChristenUnie), Koopmans (CDA), Gerkens (SP), Spies (CDA),
Van Lith (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Fierens (PvdA), ondervoorzitter,
Timmer (PvdA), De Krom (VVD), Verdaas (PvdA), Kruijsen (PvdA), Samsom (PvdA),
Hermans (LPF), Veenendaal (VVD), Lenards (VVD) en Krähe (PvdA).Plv. leden: Dezentjé Hamming (VVD), Mastwijk (CDA), Ormel (CDA),
Halsema (GroenLinks), Örgü (VVD), Dubbelboer (PvdA), Hessels (CDA),
Van den Brink (LPF), Knops (CDA), Vendrik (GroenLinks), Van der Staaij (SGP),
Vietsch (CDA), Vergeer (SP), Sterk (CDA), Haverkamp (CDA), Koer Kaya (D66),
Boelhouwer (PvdA), Verbeet (PvdA), Balemans (VVD), Waalkens (PvdA), Van Heteren
(PvdA), Roefs (PvdA), Varela (LPF), Oplaat (VVD), Van der Sande (VVD) en Crone
(PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30080-20.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl