Wet inkomstenbelasting 2001; Nota naar aanleiding van het nader verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26727, nr. 17

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

14-01-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26727 nr. 17

10-01-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1. Van Verkenning naar Herziening1.1 Inleiding1.2 De Belastingherziening 20011.3 Hoofdlijnen van de Wet inkomstenbelasting 2001Tabel: gemiddelde belasting-en premiedruk inclusief premies
werknemersverzekeringen uitgedrukt in belastbaar inkomen Tabel: gemiddelde belasting- en premiedruk (exclusief
premies werknemersverzekeringen) uitgedrukt in belastbaar inkomen Gemiddelde druk op forfaitair inkomen uit vermogen Gemiddelde belastingdruk op arbeid (werknemer) 2. Achtergrond2.1 Doelstellingen belastingherziening2.2 Niet-fiscale doelstellingenTabel: Inkomensvooruitgang voor een alleenverdiener met
een minimuminkomen en een 2xmodaal inkomen bij een verhoging van de arbeidskorting
met 100 gulden en van het arbeidskostenforfait met 250 gulden bij een budgettaire
inzet van 500 miljoen 2.3 ArbeidsmarktaspectenTabel: Geldelijke betekenis in guldens huidig arbeidskostenforfait
en versoberde arbeidskostenforfait plus arbeidskorting Tabel: Uitsplitsing effecten versoberen arbeidskostenforfait
en introductie arbeidskorting naar budgetneutrale omzetting in arbeidskorting
en verhoging arbeidskorting 2.4 Vergroening2.5 Emancipatie en economische zelfstandigheid2.6 De Europese dimensie3. Vormgeving3.1 Grondslag en tariefTabel Budgettaire derving herintroductie van een enkel
bijzonder tarief; in miljoenen Voorbeeld 1Voorbeeld 2Tabel inkomenseffecten variant Voorbeeld3.2 Aftrekposten3.3 Inwonerschap: twee groepen belastingplichtingen3.4 Individualisering3.5 Partnerbegrip4. Inkomen uit werk en woning4.1 Ondernemersschap en economische dynamiek4.1.1 Algemeen4.1.2 Aanpassing van het ondernemersbegrip4.1.3 Overige wijzigingen winstbepaling zelfstandigenVoorbeeld 1Voorbeeld 2Voorbeeld 34.1.4 Fiscale begeleiding fusie en splitsing4.2 Inkomsten uit arbeid4.2.1 Arbeidskosten4.2.2 Restultaat uit overige werkzaamheden4.2.3 Loon4.3 Eigen woningen4.3.1. AlgemeenTabel: Onderverdeling van hypothecair gefinancierde woningen
naar hypotheekvorm, 1990, 1994 en 1998 Casus 1. Verhoging van een hypothecaire geldleningCasus 2. Levensonderhoud van kinderen van 27 jaar en ouderCasus 3. Arbeidskorting4.3.3 Kapitaalverzekering4.3.4 Monumenten5. Inkomen uit aanmerkelijk belangTabel: Gemiddelde belasting- en premiedruk (IB/VB/VPB)
voor DGA's en voor vergelijkbare zelfstandigen (in % van het bedrijfsresultaat) 6. Inkomen uit sparen en beleggen6.1 AlgemeenTabel Samenstelling vermogen van huishoudens naar besteedbaar
inkomen 1997 6.2 Voorgeschiedenis6.3 Forfaitair rendementHuidige situatie (Wet op de inkomstenbelasting 1964)Nieuwe situatie (Wet inkomstenbelasting 2001)Rekenvoorbeeld:Tabel: Voorbeelden uitwerking variant waarbij schulden
tot een bedrag van f 40 000 buiten beschouwing worden gelaten bij het
bepalen van de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing onder gelijktijdige
verhoging van de heffingsvrije voet naar f 40 000 Tabel: Budgettaire opbrengst gedeeltelijk buiten beschouwing
laten van schulden in box III Tax on imputed capital incomeWhy not choose a capital gains tax?6.5 Dividendbelasting7. Oudedagsvoorzieningen7.1 AlgemeenSchematisch overzicht fundamentele verschillen pensioenspaarmogelijkheden
tweede en derde pijler Tabel: Budgettaire consequenties aanpassingen in de wettelijke
begrenzing van pensioenspaarmogelijkheden in de derde pijler 7.2 Advies Sociaal-Economische Raad7.3 Het voorgestelde lijfrenteregimeTabel: Verdeling van de (belastingplichtigen met) lijfrentepremieaftrek
over de schijven (raming 1999) Tabel: Budgettaire beslag alternatieve maatregelen GPV/RPF
ten aanzien van spaarloon en oudedagsvoorzieningen ten opzichte van het onderhavige
wetsvoorstel 7.4 Internationale aspecten8. Specifieke onderwerpen8.1 Vervoerskosten8.1.1 Reiskosten woning-werk8.1.2 Autokostenfictie8.2 Scholing8.3 Buitengewone lasten en giftenaftrek8.3.1 Rente van schuldenTabel: inkomenseffecten belastingplichtige met studieschuld
van f 35 000 8.3.2 Alimentatie8.3.4 Gehandicapten en chronisch zieken8.4 Spaarloon8.5 Positie gezinnen met kinderen10. Budgettaire en inkomensgevolgen10.2 Budgettair overzichtTabel: Overzicht budgettaire consequenties arbeidskorting
zelfstandigen, verlaging zelfstandigenaftrek, verlaging niet-actievenforfait
en beperking aftrek buitengewone lasten 10.3 Omvang lastenverlichtingTabel 1: Lange termijn effecten belastingherziening 2001 10.4 ArbeidskortingTabel: Inkomensgevolgen kleine inkomens Tabel: Inkomensgevolgen werknemers 10.5 InkomenseffectenTabel: Ondergrenzen tariefschijven belastbaar bedrag respectievelijk
gemiddeld bruto-loon standaard-werknemer Tabel: Onderbouwing verschil tussen WML en sociaal minimum
in huidig en nieuw belastingstelsel Tabel: Inkomensgevolgen WW/WAO-ers en Vutters van het
nieuwe belastingstelsel Tabel inkomenseffecten variant extra heffingskorting t.o.v.
inkomenseffecten in het wetsvoorstel. Tabel inkomenseffecten variant ten opzichte van effecten
in het wetsvoorstel. Tabel: Verdeling van belastingplichtigen met lijfrentepremieaftrek
over de schijven (raming 1999) Tabel: Aantal werknemers (alleenstaand c.q. alleenverdiener)
per loonklasse, uitgedrukt in percentage van het totaal aantal werknemers Tabel: Opbrengst loon- en inkomstenbelasting plus premieheffing
naar schijf in het huidige stelsel en toerekening opbrengst naar belastingplichtigen
per schijf. (raming 1999; exclusief de belasting naar bijzonder tarief) Tabel: Opbrengst loon- en inkomstenbelasting plus premieheffing
in box I naar schijf in het nieuwe stelsel en toerekening opbrengst naar belastingplichtigen
per schijf. (bedrag na verrekening van heffingskortingen) Tabel: Inkomensgevolgen schrappen extra verhoging arbeidskostenforfait
conform belastingplan 2000 en budgetneutrale verhoging van de heffingskorting Tabel: overzicht inkomenseffecten in guldens. 11. Uitvoeringsaspecten12. Opbouw van het wetsvoorstelARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel 2.1.2Artikel 2.2.2/2.2.3Artikel 2.2.3Artikel 2.5.1Artikel 3.2.1.1/ 3.2.1.2Artikel 3.2.1.4 lid 2Artikel 3.2.2.7Artikel 3.2.2.18Artikel 3.2.2.30Artikel 3.2.2.45Artikel 3.2.2.50Artikel 3.2.2.53Artikel 3.2.3.3/ 3.2.3.4Artikel 3.3.4Artikel 3.4.1.1/ 3.4.1.2.Artikel 3.6.2Artikel 3.6.3Artikel 3.7.1/ 3.7.5Artikel 3.7.4Artikel 3.8.2Artikel 3.8.7Artikel 3.12.1Artikel 3.12.3Artikel 4.6.1Artikel 4.3.4Artikel 4.6.1Artikel 4.7.2.10Artikel 4.3.4/ 4.3.5Artikel 5.1.1Artikel 5.1.3a/ 5.3.3Artikel 5.3.1Artikel 6.7.1/ 6.7.4Artikel 7.3.1Artikel 10.2.1Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26727Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 642 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 727Wet Inkomstenbelasting 2001 (Belastingherziening 2001)nr. 17NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAGOntvangen 10 januari 2000ALGEMEEN21.Van Verkenning naar Herziening21.1 Inleiding2 1.2 De Belastingherziening 20014 1.3 Hoofdlijnen van
de Wet inkomstenbelasting 20018 2.Achtergrond202.1 Doelstellingen
belastingherziening20 2.2Niet-fiscale doelstellingen20 2.3Arbeidsmarktaspecten21 2.4 Vergroening30 2.5Emancipatie en economische zelfstandigheid32 2.6 De Europese dimensie33 3.Vormgeving373.1Grondslag
en tarief37 3.2 Aftrekposten50 3.3Inwonerschap: twee groepen belastingplichtingen52 3.4Individualisering53 3.5Partnerbegrip534.Inkomen uit werk en woning544.1 Ondernemersschap en economische dynamiek54 4.1.1 Algemeen54 4.1.2 Aanpassing van het ondernemersbegrip58 4.1.3 Overige wijzigingen
winstbepaling zelfstandigen65 4.1.4 Fiscale begeleiding fusie en
splitsing69 4.2 Inkomsten uit arbeid734.2.1Arbeidskosten73 4.2.2 Restultaat uit overige werkzaamheden77 4.2.3 Loon82 4.3 Eigen woningen83 4.3.1.Algemeen83 4.3.3Kapitaalverzekering94 4.3.4 Monumenten965.Inkomen uit aanmerkelijk
belang976.Inkomen uit sparen en beleggen1146.1Algemeen114 6.2 Voorgeschiedenis121 6.3Forfaitair rendement127 6.5 Dividendbelasting1477.Oudedagsvoorzieningen1477.1Algemeen147 7.2 Advies Sociaal-Economische Raad1597.3 Het voorgestelde lijfrenteregime164 7.4Internationale aspecten182 8.Specifieke onderwerpen1948.1 Vervoerskosten1948.1.1Reiskosten woning-werk194 8.1.2Autokostenfictie195 8.2 Scholing197 8.3Buitengewone
lasten en giftenaftrek199 8.3.1Rente van schulden199 8.3.2 Alimentatie200 8.3.4Gehandicapten en chronisch zieken200 8.4Spaarloon203 8.5 Positie gezinnen met kinderen20510.Budgettaire en inkomensgevolgen21110.2Budgettair overzicht211 10.3 Omvang lastenverlichting211 10.4Arbeidskorting214 10.5Inkomenseffecten21711.Uitvoeringsaspecten23712.Opbouw van het wetsvoorstel240ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING241ALGEMEEN1. Van Verkenning naar Herziening1.1 InleidingDe inbreng van de verschillende fracties in het nader verslag inzake het
wetsvoorstel Wet IB 2001 en de Invoeringswet Wet IB 2001 heeft ons uitgedaagd
om voluit de gedachtewisseling met uw Kamer voort te zetten over onze voorstellen
in het kader van de belastingherziening 2001. Wij hopen dat beide wetsvoorstellen
aan het eind van de behandeling kunnen rekenen op een zo breed mogelijke steun
in deze Kamer. Wij zullen daar alles wat in ons vermogen ligt aan proberen
bij te dragen.De schriftelijke gedachtenwisseling geeft ons aanleiding het wetsvoorstel
in technische zin bij nota van wijziging op een aantal punten aan te passen.
Reeds in de nota naar aanleiding van het verslag hebben wij dit op een aantal
punten aangekondigd. Deze technische wijzigingen zullen de Kamer zeer binnenkort
bereiken. Zoals in deze nota en de nota naar aanleiding van het verslag aangekondigd
overwegen wij ook na overleg in het kabinet enkele meer inhoudelijke wijzigingen
voor te stellen. Wij zullen er voor zorgen dat deze wijzigingen tijdig beschikbaar
zijn voor het wetgevingsoverleg voorzien op maandag 17 januari 2000.Wij danken de leden van de PvdA-fractie voor de waarderende woorden die
zijn uitgesproken richting ons en onze medewerkers over de wijze waarop de
gestelde vragen in het verslag en tijdens het Algemeen Overleg van 8 december
jl. zijn beantwoord. Wij zullen ons best doen om de nadere vragen op dezelfde
wijze te beantwoorden.Het verheugt ons dat de leden van de VVD-fractie met instemming hebben
kennisgenomen van onze reactie in de nota naar aanleiding van het verslag
inzake de uitbetaling van de heffingskorting in het nieuwe systeem. Naar aanleiding
van de door de leden van deze fractie daarover gestelde vragen, zullen wij
in onderhavige nota proberen zo optimaal mogelijk inzicht te bieden in de
wijze waarop de opbrengst van het schrappen van aftrekposten wordt teruggesluisd
en hoe de opbrengst van de omzetting van de belastingvrije sommen in heffingskortingen
wordt aangewend.Wij zijn blij dat ook de CDA-fractie haar inbreng begint met waarderende
woorden in onze richting over de snelle beantwoording. Wij onderschrijven
de opvatting van de leden van deze fractie dat snelheid niet ten koste mag
gaan van een echt inhoudelijke discussie. Wij hebben in de nota naar aanleiding
van het verslag uitvoerig beargumenteerd, waarom het tijdschema voor behandeling
van de onderhavige wetsvoorstellen in onze ogen voldoende ruimte biedt voor
een volwaardige inhoudelijke discussie.In reactie op de kritische kanttekening die de leden van de CDA-fractie
plaatsen bij onze opmerking in de nota naar aanleiding van het verslag, dat
het tijdschema voor de parlementaire behandeling in overleg met de vaste commissie
voor Financiën is overeengekomen, merken wij het volgende op. Na indiening
van de onderhavige wetsvoorstellen bij de Tweede Kamer is met de voorzitter
van de vaste commissie voor Financiën gesproken over een mogelijk tijdschema
voor behandeling van deze wetsvoorstellen gericht op invoering in 2001. Dit
heeft uiteindelijk geresulteerd in een tijdschema dat is vastgesteld zoals
het is vastgesteld door de vaste commissie van Financiën zelf. Van het
gegeven dat de CDA-fractie zich daar naar eigen zeggen niet aan heeft gecommiteerd
hebben wij kennisgenomen. Ook de leden van de D66-fractie hebben hun waardering uitgesproken voor
de beantwoording van de vragen in de nota naar aanleiding van het verslag.
Wij zijn uiteraard blij met de constatering van de leden van deze fractie
dat met de beantwoording van de vragen in de nota naar aanleiding van het
verslag en de antwoorden die gegeven zijn tijdens het mondeling overleg, veel
onduidelijkheden zijn weggenomen. Het verheugt ons verder dat de D66-fractie
zich positief uitlaat over de wijzigingsvoorstellen die wij op een aantal
terreinen in het vooruitzicht hebben gesteld, mede naar aanleiding van de
inbreng van deze fractie. Wij zijn benieuwd naar de nadere wijzigingsvoorstellen
waarmee deze fractie zegt te willen komen bij de plenaire behandeling.Uit de inbreng van de fractie van GroenLinks leiden wij af, dat deze fractie
op een groot aantal onderdelen andere keuzes wenst te maken dan de keuzes
die in de voorstellen van de regering zijn gemaakt. Wij gaan graag in op de
uitnodiging van deze leden om met hen in debat te gaan naar aanleiding van
de eerste ronde vragen en antwoorden. Wij danken de leden van deze fractie
tevens voor hun waarderende woorden inzake de beantwoording in de nota naar
aanleiding van het verslag.De leden van de GroenLinks-fractie hebben een aantal kritische kanttekeningen
geplaatst over het tijdschema voor de behandeling van de wetsvoorstellen en
de wijze waarop het kabinet zich zou hebben gemengd in de parlementaire gang
van zaken. Naar aanleiding hiervan merken wij het volgende op.In de nota naar aanleiding van het verslag is door ons uitvoerig uiteengezet
waarom de regering van oordeel is dat het tijdschema voor parlementaire behandeling
dat nodig is om de belastingherziening per 1 januari 2001 in te kunnen laten
gaan, niet onverantwoord is. Vervolgens is het uiteraard aan de Tweede Kamer
zelf om te beoordelen of de argumenten van de regering al dan niet overtuigend
worden gevonden. Met betrekking tot de gang van zaken rond het Algemeen Overleg
van 8 december jl. zijn wij van mening dat de regering zich geenszins op onverantwoorde
wijze heeft gemengd in de parlementaire gang van zaken. De suggesties die
de minister-president na afloop van de MR van 3 december heeft gedaan om de
oppositiepartijen alsnog bij het Algemeen Overleg over de belastingherziening
te betrekken kwamen voort uit het belang dat de regering hecht aan een zo
breed mogelijk draagvlak voor deze belastingherziening. Maar uiteindelijk
is en blijft het uiteraard de verantwoordelijkheid van de Tweede Kamer zelf
of deze iets met de suggesties van de regering wenst te doen. En zo is het
ook gegaan. Het is nadrukkelijk ook niet zo dat wij de opstelling van de oppositiepartijen
geringschattend hebben gekwalificeerd. Onze reactie op de vragen van de media
inzake de afwezigheid van de oppositiepartijen was ingegeven door teleurstelling
dat wij op 8 december jl. niet in de gelegenheid waren om onze voorstellen
ten overstaan van alle partijen die deel uitmaken van de Tweede Kamer nader
toe te lichten en te verdedigen. Het spijt ons ook dat wij de leden van de
GroenLinks-fractie er niet van hebben kunnen overtuigen dat het huidige tijdschema
een zorgvuldige behandeling van de wetsvoorstellen niet in de weg staat. Wij
zouden deze leden er overigens wel op willen wijzen dat, net zo als dat geldt
voor de tijd die de Tweede Kamer wenst te nemen voor behandeling van wetsvoorstellen,
ook de Raad van State zelf bepaalt hoeveel tijd men neemt om de regering over
deze wetsvoorstellen te adviseren.Het is jammer dat de GroenLinks-fractie met ons van mening blijft verschillen
over de intensiteit en kwaliteit van het publieke debat dat over de belastingherziening
is en wordt gevoerd. De persoverzichten over de berichtgeving in de media
over de belastingherziening doen ons anders vermoeden, evenals het aantal
mensen dat gebruik maakt van onze website en de brieven die door ons worden
ontvangen en beantwoord. Wij danken de leden van de SP-fractie voor de spoed die zij hebben willen
betrachten bij het kennisnemen van de Nota naar aanleiding van het verslag.
Voor een reactie op de kritiek van de leden van deze fracties op de procedure,
zouden wij willen verwijzen naar de reactie die wij hierover hebben gegeven
in de richting van de fracties van CDA en GroenLinks.Anders dan de leden van SP-fractie suggereren, baseren wij om haar oordeel
over het maatschappelijke draagvlak voor deze belastingherziening naast niet
alleen op de commentaren in de media en het SER-advies, maar vooral op de
steun die wij in de Tweede Kamer waarnemen voor in ieder geval de hoofdlijnen
van deze belastingherziening. Wij zijn ervan overtuigd dat dit draagvlak mede
wordt geschraagd door het feit dat deze belastingherziening leidt tot een
belangrijke inkomensverbetering voor grote groepen burgers, met name voor
de mensen met de laagste inkomens.De leden van de fracties van GPV, RPF en SGP hebben aangegeven met gemengde
gevoelens kennis te hebben genomen van de nota naar aanleiding van het verslag.
Wij vinden het jammer dat deze leden niet tevreden zijn met de wijze waarop
wij een deel van hun vragen hebben beantwoord. Wij zien hierin in ieder geval
een uitdaging om in deze nota en in het vervolgtraject ons uiterste best te
doen de vragen die deze leden hebben alsnog van een adequaat antwoord te voorzien.
Dat neemt overigens niet weg, dat wij het in sommige gevallen gerechtvaardigd
vinden om te verwijzen naar de toelichting, om te voorkomen dat wij ons blijven
herhalen.De leden van de fracties van GPV en RPF zijn benieuwd naar de door de
regering toegezegde voorstellen om de positie van alleenverdieners met een
middeninkomen te verbeteren. Naar aanleiding van een aantal in de nota naar
aanleiding van het verslag gepresenteerde varianten, vragen deze leden aan
welke variant de regering de voorkeur geeft. De leden verwijzen wij naar de
hiervoor weergegeven verdere procedure.1.2 De Belastingherziening 2001De leden van de VVD fractie hebben de regering verzocht een reactie te
geven op de waarschuwing voor een oplopende inflatie van De Nederlandse Bank.
De Belastingherziening 2001 leidt tot een eenmalige oploop van de inflatie
met 1,2%-punt. De Tweede Kamer is tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen
bericht over het standpunt van de regering hierover. Een kort resumé.De eenmalig hogere inflatie biedt op zich geen directe reden tot zorg,
daar de Nederlandse concurrentiepositie naar verhouding niet wordt ondermijnd.
Allereerst is het nuttig te bedenken dat het exportprijspeil niet wordt beïnvloed
door de beoogde BTW verhoging. Daarnaast is de ontwikkeling van de bruto loonkosten
ten opzichte van onze handelspartners van belang. De ontwikkeling van de bruto
loonkosten is de resultante van onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers.
Hieraan ligt de geschoonde CPI ten grondslag, d.w.z. de CPI geschoond voor
de toename van de indirecte belastingen. De invoering of verhoging van de
ecotax of de, door het kabinet, beoogde verschuiving van directe naar indirecte
belastingen vertaalt zich zodoende niet door naar hogere loonkosten, terwijl
het wel het beloop van de inflatie beïnvloedt.Ook vindt er geen verslechtering plaats van de koopkracht van de werknemers
door een compensatie voor de hogere prijzen via een lagere loon- en inkomstenbelasting.
Uiteindelijk zullen rationele burgers geïnteresseerd zijn in hun reëel
besteedbaar inkomen. De koopkrachtcijfers onderstrepen de gunstige ontwikkeling
daarvan. De leden van de GroenLinks-fractie nemen kennis van het feit dat de bewindslieden
zich bij een majeure belastingherziening niet willen verlaten op een conjuncturele
situatie. Zij vragen zich echter af of de staatssecretaris zich bij zijn oordeelsvorming
over de door GroenLinks voorgestelde vermogensaanwinstbelasting, niet toch
heeft laten leiden door het conjunctuurargument. Naar de mening van de leden
van deze fractie wordt hier gemeten met twee maten.De leden van de fractie constateren terecht dat de regering zich bij deze
belastingherziening niet wil laten leiden door conjuncturele argumenten. De
herziening is van structurele betekenis voor de Nederlandse economie en moet
ook in dat licht worden beoordeeld. Als wordt gekeken naar de rendementen
op financiële activa blijkt dat in de loop der jaren de rendementen aan
fluctuaties onderhevig zijn. Zoals aangegeven in paragraaf 6.2.1.4 van
de Nota naar aanleiding van het Verslag, is de opbrengst van de door GroenLinks
voorgestelde vermogensaanwinstbelasting mede daardoor zeer onzeker en uiterst
instabiel. De zekerheid van een vaste stroom aan belastinginkomsten, een van
de doelstellingen van de belastingherziening, zou daarmee in gevaar komen.
Tegen die achtergrond moeten de genoemde opmerkingen van de staatssecretaris
worden bezien.De leden van de SP vragen zich af of er niet een groot maatschappelijk
draagvlak bestaat voor meer overheidsinvesteringen in sectoren als zorg en
onderwijs? Hoe verhoudt zich dit tot de lastenverlichting van minimaal 5 miljard
gulden? In antwoord op deze vraag kan het volgende worden opgemerkt. Er is
zowel maatschappelijk draagvlak voor lastenverlichting (voor o.a. koopkrachtverbetering,
stimulering van de economie en werking van de arbeidsmarkt) als voor meer
overheidsuitgaven voor zorg en sociale zekerheid. Bij het tot stand komen
van het regeerakkoord is daarom ook geprobeerd om tussen deze doelstellingen
een evenwicht te vinden. Er is toen afgesproken dat ruim 9 miljard kon worden
aangewend voor extra uitgaven. Het overgrote deel hiervan kwam beschikbaar
voor zorg en onderwijs. Circa 5 miljard werd gereserveerd voor lastenverlichting,
die vrijwel volledig bestemd is voor de belastingherziening 2001.De leden van de PvdA-fractie en van de VVD-fractie hebben nog enkele vragen
over de juridische houdbaarheid van de diverse voorstellen met name in Europees
verband. Daarbij hebben zij met name de toetsing aan beginselen van het Europese
recht voor ogen. Zo constateren de leden van de PvdA-fractie dat de regering
vele argumenten aandraagt voor haar voorstellen maar onvoldoende antwoord
geeft op de vraag over de manier waarop de regering haar voorstellen al of
niet heeft getoetst aan deze beginselen.Algemene rechtsbeginselen als daar bijvoorbeeld zijn die van het gelijkheids-
en van het vertrouwensbeginsel liggen vast in o.a. verdragen en zijn door
inmiddels plaats gevonden hebbende uitvoerige rechtspraak, zowel nationaal
als internationaal, in ver gaande mate ontwikkeld en daarmee onderkend voor
wat de brede werking van deze beginselen betreft. Bij nieuwe wetgeving vindt
een toetsing plaats aan deze beginselen. Bij de toets aan het gelijkheidsbeginsel
is een belangrijk aspect dat daar waar deze toets aan de orde kan komen, te
weten bij mogelijk gelijke gevallen, een uitvoerige motivering plaatsvindt
waarom voor de voorgestelde opzet is gekozen. Dit is dan ook een van de redenen
waarom de regering, zoals deze leden zelf constateren «vele argumenten»
aandraagt ter verantwoording van de door haar gedane keuzen. Deze verantwoording
biedt de rechter op zijn beurt de basis om, wanneer in een procedure op het
gelijkheidsbeginsel een beroep wordt gedaan, zijn toetsingstaak uit te oefenen
en de toepasselijkheid van het beginsel in het concrete geval te beoordelen
vanuit de rechterlijke verantwoordelijkheid. Uiteraard dienen de voorstellen ook te passen binnen andere beleidskaders.
Zo houdt ook de rechtspraak bij uitspraken waarbij het gelijkheidsbeginsel
in het geding is er rekening mee dat andere aspecten als uitvoerbaarheid en
doelmatigheid ruimte aan de wetgever laten voor het maken van afwegingen (vgl.
bijvoorbeel R.H. Happé, schuivende machten, over trias politica en
het gelijkheidsbeginsel in het belastingrecht; Kluwer november 1999). Ook
uit de jurisprudentie van de Hoge Raad valt op te maken dat indien wettelijk
onderscheid is gemaakt tussen groepen van in beginsel gelijk te achten gevallen
niet sprake is van discriminatie in de zin van artikel 26 van het Internationale
Verdrag inzake bescherming van de burgerlijke en politieke rechten indien
daarvoor een objectieve en redelijke rechtvaardigingsgrond aanwijsbaar is.
Een verschil in de regeling, uitgaande van gelijke gevallen, levert geen –
niet toegelaten – discriminatie op indien dat verschil gerechtvaardigd
wordt door de doelstelling van de regeling en het verschil in behandeling
in het licht van die doelstelling proportioneel te achten is.De leden van de PvdA-fractie wijzen in dit verband op de bijzondere situatie
van het voorgenomen beleid inzake de oudedagsvoorziening en de verschillende
benadering daarbinnen bij de tweede en derde pijler. De verschillende voorstellen
binnen deze twee pijlers houden verband met de verschillende situaties die
voor de beide categorieën gelden. Het is de verwachting dat in de praktijk,
per saldo, een min of meer vergelijkbaar resultaat zal worden bereikt, zodat
niet van een benadeling van belastingplichtigen binnen de ene pijler ten opzichte
van die binnen de andere pijler zal kunnen worden gesproken. Deze leden wijzen
in dit verband eveneens op het overgangsrecht met betrekking tot lijfrenten
en kapitaalverzekeringen. Zoals deze leden zelf opmerken, spelen hierbij ook
de beginselen van behoorlijk bestuur en opgewekt vertrouwen een rol. Uiteraard
dient uiterst behoedzaam te worden omgegaan met nieuwe wetgeving die als een
inbreuk zou kunnen worden opgevat op verworven rechten dan wel met wetgeving
waarvan het verwijt kan worden gemaakt dat deze een ongerechtvaardigde breuk
met het verleden inhoudt. Bij het hier aan de orde zijnde overgangsrecht is
een afweging gemaakt tussen het handhaven van de oude situatie met betrekking
tot reeds lopende verplichtingen en het voor alle situaties van toepassing
verklaren van de nieuwe regeling. Juist uit een oogpunt van gelijke behandeling
is ervoor gekozen de nieuwe regeling op alle belastingplichtigen, ook voor
de lopende gevallen, van toepassing te doen zijn, aangezien anders sprake
zou zijn, naar onze mening, van een niet gerechtvaardigd verschil in behandeling
tussen belastingplichtigen die al wel, vaak langlopende, voorzieningen zijn
aangegaan en die waarvoor dat nog niet het geval is.De leden van de VVD-fractie vragen wat de regering bedoelt met «gewrongen
doelredeneringen» bij toepassing van de symmetrie-gedachte. In de nota
naar aanleiding van het verslag hebben wij op blz. 19 in het kader van door
verschillende fracties gemaakte opmerkingen over leerstukken als gelijke behandeling
en symmetrie aangegeven dat de opzet van de voorgestelde regeling zich niet
langer leent voor onverkorte toepassing van de symmetriegedachte. Onze opmerking
dat dit leerstuk in het verleden tot problemen en soms gewrongen doelredeneringen
aanleiding heeft gegeven slaat op het gegeven dat soms «te pas»
maar ook wel «te onpas» bij procedures, al dan niet subsidiair,
beroep op dit aspect werd gedaan. Daarmee creëert een dergelijk leerstuk
veel, achteraf vaak onnodig, werk. In dit opzicht vormen de nieuwe voorstellen
een grotere duidelijkheid en meer zekerheid voor alle betrokkenen, hetgeen
als winst kan worden beschouwd.Aan het slot van genoemde blz. 19 hebben wij aangegeven dat bij de totstandkoming
van het voorstel, zowel wat het totaalbeeld betreft als wat betreft de verschillende
onderdelen daarbij, naast de hiervoor besproken beginselen, uiteraard andere
overwegingen mede een rol hebbengespeeld bij de uiteindelijke
vormgeving. Wetgeving behoort immers het optimaal haalbare te zijn binnen
de gegeven mogelijkheden en rechtdoende aan alle relevante aspecten. Deze
leden vragen zich af in hoeverre de rechter eenzelfde brede afweging maakt
en of deze niet veeleer gehouden is tot juridische weging. Onze opmerking
heeft betrekking op de verantwoordelijkheid van de regering om met een totaalpakket
te komen waarbij alle relevante feiten bij de afweging dienen te worden betrokken.
In die zin is het totale eindpakket en de relatie daarbinnen tussen de verschillende
onderdelen uitgangspunt en dienen de verschillende onderdelen, in dit licht
bezien, niet op de eerste plaats in het geïsoleerde verband te worden
beoordeeld. Toegespitst op de terzake aan de orde zijnde onderdelen is hierbij
bijvoorbeeld van groot belang dat het uitgangspunt van symmetrie is verlaten.
In die zin past het niet een individueel onderdeel van het voorstel op dit
punt geïsoleerd te bezien.De leden van de CDA-fractie vragen naar het aantal gevallen van buiten
Nederland wonende particuliere eigenaren die in het eigen land mogelijk geconfronteerd
worden met het standpunt dat de uit Nederland afkomstige inkomsten alhier
niet aan inkomstenbelasting zijn onderworpen geweest en de bedragen waar het
om gaat. Zoals reeds eerder aangegeven is de buitenlandse belastingplicht
ter zake van sparen en beleggen in Nederland beperkt tot met name inkomsten
uit in Nederland gelegen onroerende zaken. Navraag bij de belastingdienst
in Nederland heeft het volgende geleerd. Het aantal niet-inwoners met een
tweede woning in Nederland dat is beschreven voor de inkomstenbelasting bedroeg
in 1997 ongeveer 5000. In het overgrote gedeelte (80 percent) van deze gevallen
stonden aftrekbare kosten tegenover het huurwaardeforfait. In veel gevallen
was daarom in Nederland feitelijk geen inkomstenbelasting verschuldigd. Daarnaast
waren er in 1997 eveneens ongeveer 5000 aangiften van niet-inwoners waarin
melding werd gemaakt van inkomsten uit andere in Nederland gelegen onroerende
zaken. De gemiddelde netto-inkomsten uit deze overige onroerende zaken bedroegen
in 1997 f 3800. Uit de aangiften vermogensbelasting 1998 van niet-inwoners
kwam naar voren dat ongeveer 16 000 niet-inwoners in Nederland een tweede
woning hebben. De gemiddelde WOZ-waarde bedroeg f 84 300. Voorts
gaven 3000 niet-inwoners voor de vermogensbelasting overige onroerende zaken
in Nederland aan met een bedrag van gemiddeld f 150 000. Het verschil
in aantallen wordt veroorzaakt door het feit dat onder het huidige stelsel
buitenlandse belastingplichtigen in de inkomstenbelasting wel recht hebben
op een belastingvrije som en in de vermogensbelasting niet. Voor al deze personen
geldt dat zij onder het nieuwe stelsel in box III vallen. Zoals eerder is
aangegeven verwachten wij geen ingrijpende wijziging in hun voortaan verschuldigde
inkomstenbelasting. Het overgrote gedeelte van deze personen zal overigens
geen nadeel ondervinden van een standpunt van de autoriteiten van hun woonstaat
dat de inkomsten in Nederland niet aan inkomstenbelasting zouden zijn onderworpen.
Zo hanteren bijvoorbeeld België, Duitsland en Frankrijk voor inkomsten
uit onroerende zaken de vrijstellingsmethode ter voorkoming van dubbele belasting
op grond waarvan die landen een vrijstelling verlenen voor dat deel van hun
inkomstenbelasting dat verband houdt met de inkomsten uit de in Nederland
gelegen onroerende zaken (berekend overeenkomstig de nationale wetgeving van
die landen). Hierbij is niet van belang of en op welke wijze in Nederland
belasting is geheven over de inkomsten uit die onroerende zaken.De leden van de fractie van de VVD merken op dat verwijzingen naar antwoorden
op vragen in de nota naar aanleiding van het verslag niet altijd correct zijn.
Zo constateren zij dat voor de beantwoording van vragen over arbeidsmarkteffecten
verwezen wordt naar een paragraaf waarin het verschil tussen binnenlands en
buitenlands belastingplichtigen wordt beschreven, terwijl de vragen
wel worden beantwoord, maar in een andere paragraaf. Zij vragen de bewindslieden
deze omissies te corrigeren, aangezien dit naar hun oordeel veel verwarring
geeft.Bij de opstelling van de Nota naar aanleiding van het verslag heeft de
doelstelling voorop gestaan om alle vragen zo volledig mogelijk te beantwoorden.
Als gevolg van het aanbrengen van een logische samenhang in de beantwoording
wijkt de plaats van beantwoording van sommige vragen in de Nota naar aanleiding
van het verslag af van de indeling van het Verslag. Teneinde de Nota ook vanuit
laatstbedoelde indeling zoveel mogelijk toegankelijk te maken is ervoor gekozen
om tevens kruisverwijzingen op te nemen. Dat deze extra toegankelijkheidsslag
in een enkel geval heeft geleid tot een onjuiste verwijzing betreuren wij.De leden van de fracties van D66 en de VVD vragen om een reactie op nadere
commentaren van diverse instanties en organisaties. De leden van de fractie
van D66 noemen in dit verband het commentaar van achtereenvolgens de Nederlandse
Orde van Belastingadviseurs van 10 december 1999, VNO/NCW van 14 december
1999 en de Nederlandse Vereniging van Banken van 16 december 1999. De leden
van de fractie van de VVD noemen naast de hiervoor vermelde commentaren van
de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs en VNO/NCW het commentaar van de
Stichting van de Arbeid van 16 december 1999.Een inhoudelijke reactie op de verschillende onderdelen van deze commentaren
hebben wij bewerkt in de verschillende, naar onderwerp ingedeelde, paragrafen
van deze Nota en de Nota naar aanleiding van het nader verslag inzake de Invoeringswet.1.3 Hoofdlijnen van de Wet inkomstenbelasting 2001De leden van de PvdA stellen dat in paragraaf 2.4 van de Nota naar
aanleiding van het Verslag over de Wet IB '01 de Regering aangeeft dat een
verhoging van de indirecte belastingen een grotere robuustheid van de belastingopbrengsten
impliceert aan de hand van de zogeheten progressiefactor die bij directe belastingen
hoger is dan bij indirecte belastingen. Het schijnt de leden van de PvdA fractie
toe dat hier progressiviteit en robuustheid door elkaar worden gehaald. Ze
vragen zich af of de progressiefactor niet eerder afhankelijk is van het al
dan niet hanteren van progressieve tarieven. Ook de leden van de SP vragen
of een vergelijking kan worden gemaakt tussen de progressiefactor voor en
na de belastingherziening. Naar aanleiding van deze vragen kan het volgende
worden opgemerkt.De progressiefactor in een bepaald jaar geeft weer hoeveel de groei van
het BBP met 1 procent leidt tot een procentuele toename van de belastinginkomsten
in dat jaar. Hierbij moet het volgende worden opgemerkt.Ten eerste moet worden gesteld dat de waarde van de progressiefactor jaar
op jaar sterk fluctueert en om die reden moeilijk valt te monitoren. Ten tweede
moet worden opgemerkt dat de progressiefactor in een jaar het gemiddelde is
van de progressiefactor van de directe belastingen enerzijds en de indirecte
belastingen anderzijds. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat de progressiefactor
bij de directe belastingen groter is dan bij de indirecte belastingen. Als
gevolg van de belastingherziening zal een verschuiving plaatsvinden van directe
naar indirecte belastingen. Uit dien hoofde kan gesteld worden dat de gemiddelde
progressiefactor voor het totaal van de belastingontvangsten in 2001 naar
alle waarschijnlijkheid zal afnemen ten opzichte van het huidige stelsel.
Dit impliceert dat de gevoeligheid van de belastingopbrengsten voor economische
ontwikkelingen zal afnemen en de robuustheid van de stelselherziening
dientengevolge zal toenemen.Terecht merken de leden van de PvdA op dat het nieuwe belastingstelsel
progressiever zal zijn dan het huidige stelsel, waardoor een opwaarts effect
op de progressiefactor zou kunnen ontstaan. Een exacte bepaling van de progressiefactor
na de belastingherziening is echter niet mogelijk.In de Nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven dat de betekenis
van de criteria «deelname aan het economische verkeer» en «het
voordeel moet beoogd en redelijkerwijs te verwachten zijn» ten opzichte
van het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 wellicht verder zal
afnemen daar waar de grens tussen belastbaarheid en onbelastbaarheid vaker
aan de hand van meer objectieve criteria valt te trekken. De leden van de
VVD-fractie hebben een aantal vragen bij deze passage. Zij vragen onder meer
in hoeverre het belang van deze criteria reeds is afgenomen en in welke situaties
er meer objectieve criteria komen.Het belang van de genoemde criteria zal met name afnemen voor de afgrenzing
in de vermogenssfeer tussen belaste transacties en louter speculatieve transacties.
Bij het voorgestelde forfaitaire rendement is immers sprake van een meer objectief
stelsel voor het belasten van inkomsten uit vermogen. Daarbij gelden in vergelijking
met het huidige regime voor inkomsten uit vermogen ook meer objectieve criteria
voor het bepalen van de heffingsgrondslag.Ook elders in het wetsvoorstel worden meer objectieve criteria gehanteerd.
Zo is bij de bepaling van de omvang van loon uit dienstbetrekking sprake van
een objectivering op het punt van de vrije vergoedingen en verstrekkingen.
Voor het karakteriseren van een vrije vergoeding of verstrekking wordt aangesloten
bij algemene maatschappelijk opvattingen. De kwalificatie als vrije vergoeding
wordt dus niet overgelaten aan het individuele oordeel, maar er wordt een
objectief criterium gehanteerd. In het voorgestelde hoofdstuk IIa van de Wet
op de loonbelasting 1964 en de daarop berustende ministeriële regels
worden een en ander uitgewerkt.Bij de inkomsten uit overige werkzaamheden is sprake van een objectivering
door de voorgestelde omschrijving van het begrip werkzaamheid in artikel 3.4.1.2.
Verder worden in de sfeer van de winst uit onderneming de bestaande objectiveringen
voortgezet. Zo worden bepalingen overgenomen over de van aftrek uitgesloten
kosten, zoals de kosten die verband houden met vaartuigen voor representatieve
doeleinden. Daarmee wordt een bestaande afgrenzing van belastbare activiteiten
ten opzichte van inkomensbesteding voortgezet.Overigens is er ook in de jurisprudentie sprake van een tendens waarbij
aan de criteria «deelname aan het economische verkeer» en «het
voordeel moet beoogd en redelijkerwijs te verwachten zijn» een afnemende
betekenis toekomt. In dat verband kan met name worden gewezen naar het proefpersonenarrest
(Hoge Raad 3 oktober 1990, BNB 1990/329). Daarin heeft de Hoge Raad overwogen
dat voordelen uit niet in dienstbetrekking verrichte diensten worden aangemerkt
als belastbare inkomsten uit arbeid, zonder dat daarvoor handelingen hoeven
te zijn verricht of enige bijzondere deskundigheid of hoedanigheid is vereist.
Dat niet enig voordeel is beoogd of kan worden verwacht, is daarvoor, aldus
de Hoge Raad, evenmin van belang.De leden van de fractie van GroenLinks stellen dat de inkomstenbelasting
door het buiten de heffingsgrondslag blijven van vermogensaanwas door de jaren
heen een onvolkomen heffing is gebleven. Wij menen dat vooral van
belang is hoe de afweging in het kader van de huidige belastingherziening
uitvalt. Wij achten het niet zinvol lang stil te staan bij de vraag of en
hoe in de laatste decennia het draagkrachtkarakter van de huidige inkomstenbelasting
tot uitdrukking is gekomen. Wat de huidige afweging betreft hebben wij in
onderdeel paragraaf 6.2.1 van de nota een uitvoerige uiteenzetting gegeven
van ons afwegingsproces.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar een nadere verklaring
van de tabel op pagina 21 van de nota naar aanleiding van het verslag, waaruit
zou moeten kunnen worden afgeleid dat de progressie van het stelsel is toegenomen.
Bij de berekening van de in deze tabel vermelde gemiddelde druk is uitgegaan
van een standaardwerknemer en – deze leden vragen daarnaar – is
rekening gehouden met de tabeltarieven en de heffingskortingen. Het gebruik
van aftrekposten is niet verdisconteerd in deze tabel. Indien rekening wordt
gehouden met het gebruik van aftrekposten is de gemiddelde belastingdruk voor
alle inkomensgroepen zowel onder het huidige stelsel als onder het voorgestelde
stelsel lager. Zoals uit de op pagina 410 van de nota naar aanleiding van
het verslag opgenomen tabel kan worden afgeleid zijn de consequenties van
de thans voorgestelde grondslagverbreding het grootst bij de hogere inkomens.
Het verdisconteren van het gebruik van aftrekposten in de tabel zou als gevolg
van de voorgestelde grondslagverbreding derhalve naar verwachting tot gevolg
hebben dat het verschil tussen de gemiddelde druk van een werknemer met een
minimumloon enerzijds en een werknemer met een inkomen van 3 * modaal anderzijds
in vergelijking met de cijfers in de bovengenoemde tabel nog verder wordt
vergroot. In antwoord op de vraag van deze leden hoe de gemiddelde belasting-
en premiedruk zich ontwikkelt wanneer sociale premies voor de werknemersverzekeringen
worden verdisconteerd is in de onderstaande tabel de gemiddelde belasting-
en premiedruk inclusief premies werknemersverzekeringen weergegeven onder
het huidige en onder het voorgestelde stelsel. Zoals uit deze tabel volgt
is ook het verschil tussen de gemiddelde belasting- en premiedruk inclusief
premies werknemersverzekeringen van een werknemer met een minimumloon enerzijds
en een werknemer met bijvoorbeeld een inkomen van 3 * modaal anderzijds
toegenomen. Ook indien rekening wordt gehouden met de niet-standaardeffecten
en met de premies voor werknemersverzekeringen blijft de conclusie derhalve
dat de progressiviteit van het belastingstelsel als gevolg van dit wetsvoorstel
zal toenemen.Tabel: gemiddelde belasting-en premiedruk inclusief premies
werknemersverzekeringen uitgedrukt in belastbaar inkomen  alleenstaandalleenverdienerhuidigIB 2001huidigIB 2001minimumloon28,5%21,6%20,7%13,0%modaal34,6%30,5%30,1%25,6% 1,5 * modaal36,2%32,2%32,5%29,3% 2 * modaal39,2%34,3%36,4%32,2% 3 * modaal44,1%39,2%41,8%37,9% 4 * modaal47,3%41,7%45,6%40,7% 5 * modaal49,2%43,2%47,8%42,4% 6 * modaal50,4%44,2%49,3%43,6% 7 * modaal51,3%44,9%50,4%44,4% 8 * modaal52,0%45,5%51,2%45,0% 9 * modaal52,5%45,9%51,8%45,4% 10 * modaal53,0%46,2%52,3%45,8%Conform het verzoek van de leden van de GroenLinks-fractie is ook de op
pagina 21 van de nota naar aanleiding van het verslag opgenomen tabel, waarin
de gemiddelde belasting- en premiedruk exclusief premies werknemersverzekeringen
is weergegeven, uitgebreid tot inkomens boven 3 * modaal tot 10 * modaal.Tabel: gemiddelde belasting- en premiedruk (exclusief
premies werknemersverzekeringen) uitgedrukt in belastbaar inkomen  alleenstaandalleenverdienerhuidigIB 2001huidigIB 2001minimumloon24,8%17,9%14,7%7,1%modaal29,4%25,3%23,6%19,1% 1,5 * modaal32,5%28,4%28,8%25,6% 2 * modaal36,2%31,3%33,4%29,2% 3 * modaal42,1%37,2%39,8%35,9% 4 * modaal45,8%40,2%44,1%39,2% 5 * modaal48,0%42,0%46,6%41,2% 6 * modaal49,4%43,2%48,3%42,6% 7 * modaal50,5%44,1%49,5%43,5% 8 * modaal51,3%44,7%50,4%44,2% 9 * modaal51,9%45,2%51,1%44,8% 10 * modaal52,4%45,6%51,7%45,2%De leden van de fractie van GroenLinks vragen wat wij bedoelen met onze
reactie in de laatste volzin van de tweede alinea op pagina 26 van de nota
naar aanleiding van de opmerking van deze leden dat de inkomstenbelasting
in feite een proportioneel tarief kent. Wij hebben aldaar willen aangeven
dat wij de opvatting van deze leden dat momenteel de facto sprake is van een
proportioneel stelsel niet onderschrijven. Als bijv. de druk op een salaris
van f 20 000 wordt vergeleken met die op een salaris van f 200 000
terwijl er geen andere belastingbepalende omstandigheden zijn, valt niet in
te zien dat de facto sprake zou zijn van een proportioneel stelsel.Deze leden vragen of de koopkrachtvooruitgang boven 3x modaal een adequate
vertaling laat zien van het door het kabinet gehuldigde principe dat de sterkste
schouders de zwaarste lasten moeten dragen. Wij wijzen erop dat met name boven
3 x modaal de omvang van de niet standaard effecten een grote rol spelen bij
het uiteindelijk voor individuen optredende effect van de belastingherziening.
Bij omvangrijke arbeidsinkomens zal de verlaging van het toptarief een belangrijke
koopkrachtvooruitgang laten zien. Naar mate het inkomen na de introductie
van het forfaitair rendement meer wordt bepaald door de omvang van vermogensinkomsten,
kan de koopkrachtvooruitgang afnemen of zelfs een koopkrachtachteruitgang
ontstaan. Een voorbeeld kan dit verduidelijken: als onder de huidige wetgeving
met een aandelenportefeuille van f 10 mln door een keuze voor groeifondsen,
agiodividend enz. een fiscaal belaste opbrengst laat zien van stel f 100 000
wordt gerealiseerd, dan zal deze portefeuille onder het nieuwe regime forfaitair
belast worden voor f 400 000. Dat leidt tot een verzwaring van de
belastingdruk. De in de onderhavige belastingherziening aan de orde zijnde
relatieve drukverschuiving van arbeid naar vermogensinkomsten vinden wij passen
in de geachte dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen nogmaals hoe wij aankijken
tegen de WBS-publicatie «Draagkracht onder druk», hoe wij invulling
geven aan het draagkrachtprincipe en vragen in dit verband of wij de door
deze leden in het verslag aangegeven richtingen expliciet willen becommentariëren.Wij menen nog steeds – deze leden vragen ernaar – dat op de
door deze leden aangegeven drie richtingen (samenhang, reële heffing
en progressieve tariefstructuur) winst wordt geboekt. Wij lichten dit als
volgt toe.De verbetering in de samenhang komt tot uiting in de herijking van het
belastingobject waartoe ook de verbreding van de grondslag in verschillende vormen valt te rekenen. Toegespitst op de samenhang is bijv.
het vraagstuk van de sfeerovergangen zoals dat bekend is in de huidige inkomstenbelasting
heel anders komen te liggen. Wij menen dat die problematiek in zijn totaliteit
is afgenomen ook al omdat veel aandacht is geschonken aan oplossingen voor
de arbitrageproblematiek in de nieuwe boxenstructuur.Wat betreft de vermogensrendementsheffing menen wij dat in vergelijking
met de bestaande situatie een doeltreffender en doelmatiger heffing wordt
gerealiseerd. Daarbij is uitgegaan dat vermogen in economische zin rendement
pleegt op te leveren ook al neemt dat niet de vorm aan van vermogensinkomsten
in de juridische zin overeenkomstig het startpunt van de huidige inkomstenbelasting.Met de winst uit een oogpunt van progressiviteit doelden wij op de uiteenzetting
op blz. 21 van de nota inzake de gemiddelde belasting- en premiedruk. Deze
winst wordt geboekt niettegenstaande de verlaging van het toptarief. Wij gaven
in onze reactie in de nota op een vraag van deze leden over »Draagkracht
onder druk» al aan dat wij geen aanleiding zien voor het voeren van
een herverdelingsbeleid door middel van hogere tarieven in de inkomstenbelasting.
Daarbij wijzen wij op de negatieve effecten van hoge tarieven en op het feit
dat de inkomstenbelasting ook in de internationale context moet passen.De leden van de SP die vragen of een vergelijking kan worden gemaakt tussen
de progressiefactor voor en na de belastingherziening verwijzen wij naar het
antwoord op een vergelijkbare vraag van de PvdA-fractie.De leden van de SP vragen zich af wat het effect is van de invoering van
de belastingherziening op de gini-coefficient. De gini-coefficient is een
maatstaf, die de gelijkheid in de inkomensverdeling in een bepaald land meet.
De gini-coefficient van de meest gelijke inkomensverdeling bedraagt 1, dat
wil zeggen dat 25 resp. 50 resp. 75 procent van de totale bevolkingsomvang
ook 25 resp. 50 resp. 75 procent van het totale nationale inkomen voor hun
rekening neemt. De inkomensverdeling is dan gelijk aan 1. De invoering van
de belastingherziening levert voor bijna alle inkomensgroepen een inkomensvooruitgang
op. De inkomenseffecten voor de lagere inkomensgroepen zijn echter groter
dan de inkomenseffecten voor de midden- en hogere inkomensgroepen. De mate
van inkomensgelijkheid ten opzichte van de meest gelijke inkomensverdeling
zal hierdoor toenemen en het verlengde hiervan zal de gini-coefficient toenemen.De leden van de SP-fractie zijn van mening dat de voorgestelde vermogensrendementsheffing
in strijd is met het draagvlakbeginsel omdat vermogenswinsten, voorzover zij
uitgaan uitgaan boven 4%, extra draagvlak opleveren, maar niet worden belast.
Zij vragen wat het kabinet precies onder het draagvlak-beginsel verstaat.
Wij spreken liever over het begrip draagkrachtbeginsel dat, in een beperkte
opvatting, de ratio is achter een mate van progressiviteit in een heffing
naar het inkomen en, in een ruimere opvatting, de ratio is achter een algemener
geformuleerd gevoel dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen.
Een opmerking van deze leden in het verslag behandelde de vraag hoe het kabinet
denkt over het maatschappelijk draagvlak van de voorgestelde vermogensrendementsheffing.
Dit betreft niet zozeer een vraagstuk met betrekking tot een beginsel van
belastingheffing maar de vraag of wij verwachten dat belastingplichtigen de
vermogensrendementsheffing voldoende vinden stroken met hun rechtsgevoel en
eventueel andere relevante opvattingen. Wij hebben daar voldoende vertrouwen
in omdat duidelijk is dat belastingplichtigen die thans mede met behulp van
belastingbesparende constructies en beleggingen geen of relatief weinig belasting
betalen in het voorgestelde fiscale regime meer bijdragen leveren
aan de schatkist. Dat betreft dus de ruimere opvatting van het draagkrachtbeginsel.
Een eenvoudig voorbeeld kan dit verduidelijken. Iemand die zijn vermogen nu
belegt in opties op aandelen en daarmee vermogenswinsten behaalt, ziet bewust
af van vermogensinkomsten in de zin van de huidige Wet op de inkomstenbelasting
1964 en betaalt daardoor nu geen inkomstenbelasting. Onder de vermogensrendementsheffing
is wel inkomstenbelasting verschuldigd. Dit beantwoordt naar onze mening aan
het rechtsgevoel van veel belastingplichtigen.De leden van de fracties van GPV en RPF vinden het discutabel dat belastingplichtigen
die enkel inkomsten uit vermogen hebben tegen een veel lager tarief worden
afgerekend dan belastingplichtigen die inkomsten hebben uit arbeid.Wij merken op dat een vergelijking en beoordeling op basis van tariefpercentage
niet adequaat is. Bij een dergelijke vergelijking dient ook de heffingsgrondslag
in aanmerking te worden genomen. Dat maakt het mogelijk om te komen tot een
adequate vergelijing op basis van de (gemiddelde) effectieve druk. Zie onderstaand
overzicht, waarin voor de berekening van de belastingdruk op vermogensinkomsten
is uitgegaan van 4% rendement. Hierbij merken wij ten overvloede op dat, afhankelijk
van de werkelijk behaalde voordelen, de daadwerkelijke belastingdruk hoger
of lager kan liggen dan de forfaitaire.Gemiddelde druk op forfaitair inkomen uit vermogen InkomenGem. druk 2001 1 500– 3 00015% 5 00021% 10 00025,% 30 00028,5% 50 00029,1% 100 00029,6%Gemiddelde belastingdruk op arbeid (werknemer) Bruto loonGem. drukGem. druk 2001 30 00024,2%17,3% 50 00028,3%24% 75 00031,2%27,4%100 00035,1%30,4%De leden van de D66-fractie zijn teleurgesteld in de summiere beantwoording
van de vragen naar aanleiding van het rapport van de VHMF en verzoeken het
kabinet reeds nu op de door de VHMF aangebrachte technische inhoudelijke punten
te reageren. De leden van de VVD-fractie reageren in gelijke zin op deze beantwoording.
De leden van de D66-fractie vernemen ook graag de uitkomsten van het overleg
met de diverse organisaties genoemd in de brief van 9 december jl. (schriftelijke
antwoorden) over het invoeringstraject.De regering kan slechts herhalen wat reeds in de nota naar aanleiding
van het verslag is opgemerkt over de relevantie van het rapport voor het wetgevingsproces.
De meer technische onderwerpen voor de uitvoering worden in de commissie Thunnissen-De
Waard bezien. Die commissie Thunnissen-De Waard is thans doende de onderwerpen
te inventariseren die van vele zijden (waaronder de VHMF) zijn aangedragen
en die nadere uitwerking en aandacht behoeven. Zoals eerder aangegeven wordt
thans onder meer gesproken over een zo geruisloos mogelijke omzetting van
belastingvrije sommen naar heffingskortingen in de loonbelasting en over de mogelijkheid om als Belastingdienst via de werkgevers de beschikking
te krijgen over actuele werknemersbestanden voor de uitbetaling van de heffingskortingen.De leden van de VVD-fractie vragen in relatie tot de administratieve lastenverlichting
van per saldo f 50 à 70 mln van welke lastenverzwarende elementen
sprake is en hoe de bewindslieden uiteindelijk komen tot een lastenverlichting
van f 50 à 70 mln. Zij vragen tevens wie er voordeel heeft van
deze lastenverlichting.De geschetste administratieve lastenverlichting slaat vooral neer bij
de inhoudingsplichtigen; deze ondervinden de voordelen van de vereenvoudigende
effecten van de rechtstreekse uitbetaling aan de belastingplichtige van de
beoogde bijzondere heffingskortingen en de wijziging van de systematiek van
de loonbelasting.Daartegenover staan mogelijk lastenverzwarende elementen zoals de administratieplicht
voor personen met resultaat uit overige werkzaamheden en de beoogde intensivering
van de renseigneringsverplichtingen. Overigens is de verwachting dat de nadere
vormgeving van dergelijke elementen zodanig vorm kan worden gegeven dat de
administratieve lastenverzwaring beperkt kan blijven.Per saldo resteert een geschatte administratieve lastenverlichting van
circa f 50 à f 70 mln.De leden van de VVD-fractie refereren aan de beantwoording van schriftelijke
vragen van 9 december waarin wordt vermeld dat vaste bedragen niet worden
geïndexeerd omdat het gaat om technische bedragen die in een verwijderd
verband staan met de geldontwaarding. Deze leden vragen of de bedragen die
door de werkgever mogen worden vergoed in verband met reiskosten woon-werkverkeer
en incidenteel zakelijk vervoer dat niet per openbaar vervoer plaatsvindt
in een verwijderd verband met de geldontwaarding staan.In de antwoorden waaraan deze leden refereren is gesteld dat voor bedragen
die niet worden geïndexeerd in veel gevallen geldt dat het gaat om technische
bedragen die in een verwijderd verband staan met de geldontwaarding. Bij de
bedragen waar deze leden thans specifiek naar vragen gaat het echter niet
om dergelijke technische bedragen. Voor deze bedragen geldt dat deze met ingang
van 1 januari 1997 bij de Wet aanpassing loonen inkomstenbelasting c.a. 1997
zijn bevroren op het niveau van 1996, d.w.z. niet meer worden aangepast aan
de prijsontwikkelingen in het openbaar vervoer zoals tot en met 1996 gebeurde.
In genoemde wet zijn voorstellen van de commissie Vermindering administratieve
verplichtingen bedrijfsleven (de commissie Van Lunteren) en de werkgroep Fiscaal-technische
herziening van de loon- en inkomstenbelasting in wetgeving omgezet. Zoals
aangegeven in de memorie van toelichting en in de nota naar aanleiding van
het verslag bij het onderhavige wetsvoorstel noopte een aantal onderwerpen
waarover voorstellen werden gedaan, waaronder de aanpassing van het reiskostenforfait,
tot een nadere afweging omdat daar niet alleen fiscale aspecten maar ook een
aantal niet-fiscale factoren een rol speelden (bijvoorbeeld milieu, file-problematiek,
flexibiliteit van de arbeidsmarkt en de gevolgen voor loonkosten en inkomens).
Alles afwegende is destijds het besluit genomen het algemene reiskostenforfait
per 1 januari 1997 te bevriezen mede in samenhang met het tevens bevriezen
van de forfaitaire kilometerprijs van de auto buiten het woon-werkverkeer.
Met betrekking tot dit laatste zij opgemerkt dat er op dat moment geen aanleiding
was het kilometerbedrag van f 0,60 nog verder te verhogen, gelet op de
ontwikkeling van de autokosten sinds de introductie van dit forfaitaire bedrag
en gelet op de rapportage van subwerkgroep III van de Werkgroep Fiscaal-technische
herziening van de loonen inkomstenbelasting, waaruit bleek dat de kilometerprijs
van f 0,60 in veel gevallen de feitelijke kosten te boven
gaat waardoor in feite een deel van de privé-autokosten belastingvrij
kon worden vergoed. (Zie kamerstukken II 1996/97, 25 051, nr. 3, bladzijde
4 en nr. 5, bladzijden 22 tot en met 24).De leden van de fractie van GroenLinks merken op kennis genomen te hebben
van het in de Nota naar aanleiding van het verslag beschreven verschil in
karakter tussen aftrekposten en heffingskortingen. Zij leiden daaruit af dat
stimuleringsregelingen in principe niet in aanmerking komen voor een creditsystematiek,
omdat deze regelingen vrijwel altijd zijn verbonden aan bepaalde kosten. Zij
vragen of het dan zo moet worden verstaan dat de nieuwe creditsystematiek
ook in de toekomst beperkt moet blijven tot de huidige toepassing en of dit
betekent dat een verruiming van de creditsystematiek door de bewindslieden
nadrukkelijk wordt afgeraden. In aansluiting hierop vragen de leden van de
GroenLinks-fractie of de regering kan aangeven waarom voor belastinguitgaven
wel een creditsystematiek kan worden overwogen en waarom onderscheid gemaakt
wordt tussen belastinguitgaven en andere aftrekposten. Voorts vragen zij waarom
in dit kader geen onderscheid gemaakt wordt tussen kosten die verband houden
met het verwerven van arbeidsinkomen en persoonlijke verplichtingen. Zij vragen
of het niet zo is dat de huidige aftreksystematiek in oorsprong wortelt in
het gegeven dat beroepskosten soms wel en soms niet verdisconteerd zijn in
het loon en dat derhalve in de situatie dat een belastingplichtige zelf deze
kosten draagt een vermindering van het belastbaar inkomen als verrekeningsmethodiek
van beroepskosten gerechtvaardigd is.Zoals in de Nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt, zou voor
stimuleringsregelingen die primair een stimulerend en niet zozeer een kostengerelateerd
karakter hebben, op zichzelf beschouwd een systematiek van heffingskortingen
denkbaar kunnen zijn. De beantwoording van de vraag in welke gevallen daarvan
sprake zou kunnen zijn is afhankelijk van de aan te leggen toetsingscriteria
en de daarmee samenhangende afwegingsprocessen. Zo zou bijvoorbeeld kunnen
worden gesteld dat bij stimuleringsregelingen in de vorm van willekeurige
afschrijving het kostenkarakter overheerst, aangezien de faciliteit slechts
betrekking heeft op het in de tijd verdelen van de werkelijke afschrijvingskosten.
Ingeval de stimuleringsregeling de vorm aanneemt van een forfaitaire aftrekpost
die niet rechtstreeks correspondeert met werkelijk gemaakte kosten, zou daarentegen
gesteld kunnen worden dat het kostenkarakter zwakker is. Een en ander laat
overigens onverlet dat de vraag naar de uiteindelijke vormgeving van een fiscaal
instrument onderdeel vormt van een integrale afweging van de diverse toetsingscriteria
die bij de inzet van fiscale instrumenten een rol spelen, zoals onder meer
doeltreffendheid (beleidseffectiviteit), doelmatigheid (kostenefficiëntie)
en inpasbaarheid binnen de fiscale structuur. In antwoord op de desbetreffende
vragen van de leden van de fractie van GroenLinks merken wij derhalve op dat
wij zeker niet per se van mening zijn dat de nieuwe creditsystematiek ook
in de toekomst beperkt moet blijven tot de huidige toepassing of dat een verruiming
van de creditsystematiek nadrukkelijk moet worden afgeraden. Wij willen evenwel
niet op deze discussie vooruitlopen, aangezien met de belastingherziening
geen integrale heroverweging van de thans bestaande stimuleringsregelingen
is beoogd. In de al eerder aangekondigde notitie over de ontwikkeling van
een toetsingskader voor fiscale instrumenten zal nader op deze problematiek
worden ingegaan.In antwoord op de vraag de leden van de fractie van GroenLinks waarom
voor belastinguitgaven wel en voor andere aftrekposten geen creditsystematiek
kan worden overwogen, merken wij op dat dit wat betreft aftrekposten die verband
houden met het verwerven van inkomen samenhangt met het hiervoor
nader toegelichte aspect van de kostengerelateerdheid van in aftrek te brengen
bedragen. Zoals wij hebben opgemerkt in de Nota naar aanleiding van het verslag,
ligt het voor de hand om in de gevallen waarin dergelijke aftrekbedragen het
karakter hebben van kosten, deze aftrekbedragen tegen hetzelfde tarief in
aanmerking te nemen als waartegen de daarmee corresponderende inkomsten worden
belast. Zo zijn bijvoorbeeld de kosten die een ondernemer maakt in het kader
van de onderneming of een aanmerkelijk-belanghouder in het kader van zijn
aanmerkelijk belang tegen hetzelfde tarief aftrekbaar als waartegen de ondernemingwinst
(box I) respectievelijk het inkomen uit aanmerkelijk belang (box II) is belast.
In die gevallen waarin een in aftrek te brengen bedrag daarentegen primair
een stimulerend en niet zozeer een kostengerelateerd karakter heeft, bestaat
meer vrijheid in de vormgeving en zou eventueel, zoals in het voorgaande nader
is toegelicht, ook de techniek van een heffingskorting kunnen worden overwogen.Daarnaast vragen de leden van de fractie van GroenLinks waarom wat betreft
de toe te passen verrekeningstechniek geen onderscheid wordt gemaakt tussen
kosten die verband houden met het verwerven van arbeidsinkomen en persoonlijke
verplichtingen. Wij begrijpen deze vraag en het betoog dat de leden van de
GroenLinks-fractie dienaangaande houden aldus dat zij het uitgangspunt dat
kosten die verband houden met het verwerven van inkomen verrekend kunnen worden
met dat inkomen op zich gerechtvaardigd vinden, maar dat zij zich afvragen
wat dan de rechtvaardigingsgrond is om voor persoonsgebonden aftrekposten
die geen verband houden met het verwerven van inkomen dezelfde aftreksystematiek
toe te passen. Bij persoonsgebonden aftrekposten gaat het om met belastingplichtigen
persoonlijk en hun gezin samenhangende kosten die van invloed zijn op hun
draagkracht. Om deze reden zijn deze kosten – geheel of gedeeltelijk –
aftrekbaar van het totale inkomen, zoals dat thans onder de huidige inkomstenbelasting
geldt voor persoonlijke verplichtingen, buitengewone lasten en aftrekbare
giften. In de Wet inkomstenbelasting 2001 is dit uitgangspunt zoveel mogelijk
gecontinueerd in die zin dat persoonsgebonden aftrekposten in eerste instantie
verrekend kunnen worden met het inkomen in box I en bij onvoldoende inkomen
in die box vervolgens met de inkomens van de boxen II en III.De leden van de fractie van GroenLinks merken op dat de belangrijkste
koopkrachteffecten die gepaard gaan met het omvormen van de persoonsgebonden
aftrekposten in een systeem met een afzonderlijke box waarin zij tegen een
vast tarief vergolden worden, naast de inhoudelijke argumentatie die hiervoor
pleit één van de hoofdargumenten is waarom de leden van de deze
fractie hier zeer veel voor voelen. Zij achten een nadere analyse op zijn
plaats. Wij verwijzen voor deze analyse naar de beschouwingen die wij elders
in deze Nota hebben gehouden naar aanleiding van vragen van de leden van de
fractie van GroenLinks over het verschil in toepassingsbereik tussen aftrekposten
en heffingskortingen, waarbij tevens de vraag is behandeld waarom in de sfeer
van de persoonsgebonden aftrekposten niet voor een door de leden van deze
fractie voorgestane creditsystematiek is gekozen.De leden van de fracties van CDA, GPV en RPF zijn niet overtuigd van de
argumenten dat een verliesverrekening tussen boxen ongewenst is en niet past
binnen de gekozen boxenstructuur. De leden van de CDA-fractie vragen om nader
in te gaan op het voorstel van de creditmethode bij de verrekening van belastingreducties
in geval van niet te verrekenen verliezen. Zij verwijzen daarbij naar de argumenten
van de Nederlandse orde van belastingadviseurs. Vooropgesteld wordt dat de gekozen systematiek voortvloeit uit de keuze
die gemaakt is om meer analytische elementen in de inkomstenbelasting in te
voeren. Een systeem van gesloten boxen brengt mee dat er geen verliesverrekening
tussen de verschillende boxen kan plaatsvinden, ook niet volgens de zogenoemde
creditmethode. De vraag in hoeverre de argumenten voor het uitsluiten van
verliesverrekening tussen de boxen overtuigend worden geacht, houdt daarom
nauw verband met de vraag in hoeverre de argumenten voor de systematiek van
de gesloten boxen overtuigend worden geacht. Daarnaast moet worden bedacht
dat aan iedere vorm van onderlinge verrekening budgettaire consequenties zijn
verbonden.In de voorbeelden van de Nederlandse orde van belastingadviseurs, waarnaar
de leden van de CDA-fractie verwijzen, gaat het onder meer om ondernemers
met verliezen in box I. Ten aanzien van die voorbeelden benadrukken wij dat
het niet goed mogelijk is om de potentiële belastingteruggave op grond
van een verlies in box I te bepalen omdat in die box een progressief tarief
geldt. Als bij de creditmethode bijvoorbeeld zou worden gekozen voor verrekening
van verliezen tegen een vast tarief van 30% (het tarief dat geldt bij box
II en III) of 32,9% (het gecombineerde tarief in de eerste schijf), zou
geen recht worden gedaan aan de ondernemers die in volgende jaren een belastbaar
inkomen uit werk en woning hebben dat gedeeltelijk wordt belast tegen het
tarief van 42% of 52%. Indien daarentegen zou worden gekozen voor verrekening
tegen een tarief van 42% of 52% zou een ongerechtvaardigd voordeel worden
toegekend aan de ondernemers waarvan het belastbaar inkomen uit werk en woning
blijft beneden het niveau waarbij deze tarieven van toepassing zijn.De mogelijkheid tot boxoverschrijdende verliesrekening vinden leden van
de fracties van GPV en RPF vooral gewenst voor de aanmerkelijkbelanghouder
die vanwege grote verliezen gedwongen is te stoppen met de BV. In de voorbeelden
van de Orde gaat het mede om dergelijke situaties. Ten aanzien daarvan herhalen
wij een dergelijke verliesverrekening niet past in de gekomen boxenstructuur.Naar de mening van de GPV- en RPF-leden staat de door de regering genoemde
boxenstructuur een verrekening via een tax-credit in ieder geval niet in de
weg. Deze leden hebben in zoverre gelijk dat – hoewel boxoverschrijdende
verliesverrekening niet past binnen een systeem van gesloten boxen –
een dergelijke boxoverschrijdende verliesverrekening voor gevallen waarin
geen sprake meer is van een aanmerkelijkbelangbezit technisch in te passen
zou zijn in het wetsvoorstel. Niettemin betekent een dergelijke aanpassing –
die een uitzondering behelst – een inbreuk op het systeem.Zowel de leden van de fractie van de PvdA als de leden van de fractie
van GroenLinks vragen of een onderbouwing kan worden gegeven van de stijging
van de belastingdruk op vermogen met 10% waarvan in de Nota naar aanleiding
van het verslag melding wordt gemaakt.De stijging van de macro lastendruk op vermogen is berekend door de stijging
van de huidige opbrengst van de inkomstenbelasting, voorzover dit valt toe
te rekenen aan vermogensinkomsten, en de vermogensbelasting te vergelijken
met de netto opbrengst van de vermogensrendementsheffing. De stijging van
de belastingdruk op vermogen komt dan uit op circa 9,4%. Als een ruimere definitie
van belastingdruk op vermogen wordt gebruikt, waarbij ook rekening wordt gehouden
met de hogere lastendruk op aanmerkelijk belang dan is het resultaat een stijging
van de marco belastingdruk op vermogen 10,8%. De leden van de fractie van GroenLinks geven aan door de tabel op pagina
37 het gevoel te hebben gekregen dat alle belastingen die op een of andere
wijze met vermogen te maken hebben van stal moeten worden gehaald, om de belastingdruk
op vermogen nog een enigszins aanvaardbaar gezicht te geven. Daarnaast vragen
de leden van de fractie van GroenLinks of de keuze om alle belastingen op
vermogen mee te nemen gemotiveerd kan worden.Hierop kan worden geantwoord dat de belastingdruk op vermogen op diverse
manieren kan worden gedefinieerd. Als de enge definitie van belastingdruk
op vermogen wordt gebruikt, bedraagt belastingdruk op vermogen f 1,55
mld. Gelet op de vraagstelling in het verslag waarin de leden van de fractie
van GroenLinks een opstelling opnemen waarin niet alleen de belastingdruk
op vermogen is opgenomen, maar ook de druk op inkomsten uit vermogen, heeft
de regering in de beantwoording van de vraag van deze leden in de Nota naar
aanleiding van het verslag eveneens gekozen voor een ruime interpretatie van
het begrip belastingdruk op vermogen. Indien bij de berekening van de belastingdruk
op vermogen de eigen woning wordt meegenomen, ligt het in de rede niet alleen
te kijken naar de inkomstenbelasting en de vermogensbelasting, maar ook de
overdrachtsbelasting en de onroerende zaakbelasting voor zover deze betrekking
hebben op de eigen woning in de berekening op te nemen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen daarnaast waarom de sterke
groei in de belastinggrondslag niet is terug te vinden in de belastingopbrengst.
In de afgelopen jaren is steeds meer gebruik is gemaakt van fiscale constructies
om vermogensinkomsten om te zetten in onbelaste vermogenswinsten. Ondanks
de sterke groei van het vermogen in Nederland is de belastinggrondslag niet
toegenomen. Dit is een belangrijke reden voor de invoering van de forfaitaire
rendementsheffing. De vermogensrendementsheffing gaat het gebruik van dergelijke
fiscale constructies tegen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe de uitkomst van de opstelling
wordt gewaardeerd. Zij vragen of uit de opstelling moet worden afgeleid dat
het gepresenteerde saldo van f 500 mln in de nabije toekomst negatief
zal uitvallen. Daarnaast vragen de leden van de fractie van GroenLinks of
cijfermatig kan worden aangetoond dat de vermogensrendementsheffing leidt
tot een verbetering van de situatie. Tenslotte vragen de leden of er een schatting
kan worden gegeven tot 2005. Door de invoering van een vermogensrendementsheffing
stijgt de opbrengst van de heffing op vermogensinkomsten met f 450 mln.
Dit houdt in dat in de huidige opstelling de opbrengst uit belastingen op
vermogen en vermogensinkomsten bijna f 1 mld wordt in 2001. Voorts moet
worden opgemerkt dat, gezien de vele onzekerheden in met name de effectenmarkt,
geen verdere raming is te geven over de periode tot 2005.De leden van de fractie van de SP vragen waarom in de belastingdruk op
vermogen een deel van de BTW-heffing wordt betrokken.De conclusie dat bij de berekening van de belastingdruk op vermogen een
deel van de BTW zou worden meegenomen berust op een misvatting. Er zijn een
aantal methoden om de belastingdruk op vermogen te berekenen, maar in de door
ons gebruikte methode wordt de BTW niet meegenomen.De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre een onderscheid
kan worden gemaakt naar de belastingdruk op vermogen en de belastingdruk op
belast vermogen. De belastingdruk op belast vermogen is 1,2% voor de vermogensrendementsheffing.
De belastingdruk op vermogen is lager dan de belastingdruk op belast vermogen.De leden van de fractie van de PvdA vragen daarnaast hoe de belastingdruk
op vermogen of belast vermogen zich verhoudt tot relevante andere landen.
De leden van de fractie van de SP vragen of tabel 1 op pagina 269 van de Nota
naar aanleiding van het verslag aangevuld kan worden met een kolom waarin
de belastingdruk op vermogen als percentage van de totale belastinopbrengst
wordt gegeven.Exacte gegevens over de belastingdruk op vermogen in internationaal perspectief
zijn niet beschikbaar. Wel is in de Verkenning een vergelijking met een aantal
landen opgenomen voor een casuspositie en is in de Nota naar aanleiding van
het verslag een vergelijking van de belastingdruk op kapitaal als percentage
van het bruto binnenlands product in een aantal lidstaten van de EU opgenomen.De leden van de fractie van de PvdA vragen om een reactie op de door commentatoren
weergegeven mening die inhoudt dat onder het nieuwe stelsel ondernemers gemakkelijk
persoonlijke leningen door middel van box I of II kunnen verrekenen. Hiermee
wordt gedoeld op de situatie waarin ondernemers bedrijfslasten financieren
en de gelden door middel van een onttrekking voor privébestedingen
aanwenden.Wij nemen aan dat bedoeld wordt de situatie waarin een ondernemer besluit
bepaalde bedrijfslasten te financieren met vreemd vermogen in plaats van in
de onderneming aanwezige liquide middelen aan te wenden, welke middelen vervolgens
worden onttrokken voor privébestedingen. In het algemeen is de ondernemer
vrij, binnen de marges van goed koopmansgebruik, om te bepalen of hij bedrijfslasten
financiert met vreemd dan wel eigen vermogen. Door middel van het historisch-causale
verband wordt bepaald of een geldlening betrekking heeft op ondernemings-
dan wel privébestedingen. Deze toets is van feitelijke aard en wordt
verricht door de inspecteur. Indien deze concludeert dat sprake is van een
privéfinanciering zal hij die financiering als zodanig kwalificeren.
Deze financiering komt vervolgens in box III terecht.De leden van de fracties van de VVD, het GPV en de SGP vragen naar de
werking van artikel 2.4.1, derde lid. Hierin wordt een regeling voorgesteld
die moet voorkomen dat de forfaitaire rendementsheffing wordt ontgaan door
vermogensbestanddelen tijdelijk aan box I, inkomen uit woning en werk, of
box II, inkomen uit aanmerkelijk belang, toe te rekenen. De vraag van de leden
van de fractie van de VVD of de bepaling ook werkt als er een jaargrens in
de periode van drie maanden ligt, beantwoorden wij bevestigend. In de tekst
van de bepaling is dit uitdrukkelijk opgenomen. Het voorbeeld van de aanmerkelijkbelanghouder
die zijn spaargeld drie maanden en een dag aan zijn BV ter beschikking stelt
leidt, indien in de voormelde periode een peildatum valt, op grond van de
letterlijke tekst van de bepaling tot de conclusie dat het vermogensbestanddeel
in box II wordt belast. Uitgangspunt bij deze bepaling is dat bij toerekening
van een vermogensbestanddeel voor een kortere periode dan drie maanden aan
box I of II ervan wordt uitgegaan dat deze toerekening fiscaal is geïndiceerd.
Als bij fiscaal geïndiceerde vermogensoverhevelingen voor een korte tijd –
en voor geringe bedragen – een dubbele heffing optreedt, achten wij
dat aanvaardbaar.Indien de termijn van drie maanden niet adequaat blijkt te zijn, komt
een oplossing zoals een langere termijn in het zicht. Ook de introductie van
een materieel criterium is een oplossing. Hierbij moet worden gedacht aan
de situatie waarin elke vermogensoverheveling die als fiscaal geïndiceerd
kan worden gekwalificeerd zowel in box I of II als in box III wordt belast. Op de vraag of bestrijding met bijzondere rechtsmiddelen mogelijk is indien
een termijn is de wet is opgenomen antwoorden wij dat daarvoor in bepaalde
omstandigheden, gelet op de stand van de jurisprudentie rond fraus legis,
mogelijkheden zijn.De vragen van de leden van de fracties van het GPV en de SGP naar de uitwerking
van het door hen gegeven voorbeeld van de belastingplichtige die 1 miljoen
gulden aan zijn BV leent rondom de peildatum en de bestrijding daarvan zijn
met het hiervoor vermelde beantwoord.De vraag van de leden van de fracties van het GPV en de SGP of de Belastingdienst
over adequate middelen beschikt om te controleren dat belastingplichtigen
vlak voor de jaarwisseling geld naar een andere bank overmaken beantwoorden
wij bevestigend. Door middel van de renseigneringssystemen zijn niet alleen
saldi, maar ook ontvangen rentebedragen bekend. Een hoog rentebedrag is een
indicatie voor een hoog saldo, welk saldo in een van de boxen moet zijn terug
te vinden.De leden van de fractie van de VVD informeren naar de stand van zaken
van eventuele plannen om de aftrek van rente in de winstsfeer te beperken.Op bladzijde 8 van de Memorie van toelichting bij de voorgestelde Invoeringswet
Wet inkomstenbelasting 2001 is opgemerkt dat advies zal worden ingewonnen
bij een breed samengestelde werkgroep over diverse vragen op het gebied van
de afbakening tussen eigen en vreemd vermogen in de winstsfeer. Zoals ook
in de Nota naar aanleiding van het verslag bij dat wetsvoorstel is opgemerkt,
is nog niet besloten wat de status van de bovengenoemde werkgroep zal zijn
en wie er zitting in zullen hebben. Wij willen nu niet vooruit lopen op het
nog uit te brengen advies.2. Achtergrond2.1 Doelstellingen belastingherzieningDe leden van de fractie van GroenLinks hebben met instemming kennis genomen
van het feit dat de bewindslieden bevestigen dat begin volgend jaar een brede
notitie over het fenomeen belastinguitgaven zal uitkomen. Zij vragen of deze
notitie reeds beschikbaar is voor 17 januari aanstaande, als het parlementaire
debat aanvangt?Het ligt in de bedoeling dat de door de leden van de fractie van GroenLinks
bedoelde notitie over de ontwikkeling van een toetsingskader voor fiscale
instrumenten in het voorjaar van 2000 gereed zal komen. Deze notitie zal niet
voor 17 januari 2000 beschikbaar zijn.2.2 Niet-fiscale doelstellingenDe leden van de GroenLinks-fractie signaleren dat, waar enerzijds in de
Nota naar aanleiding van het Verslag wordt gesteld dat het begrotingskader
en het debat over de belastingherziening geen relatie met elkaar hebben, anderzijds
de minister door uitspraken in het debat over de Najaarsnota zelf de meevallerformule
ter discussie heeft gesteld.De opmerkingen in de Nota naar aanleiding van het Verslag hadden betrekking
op suggesties van de leden van GroenLinks voor wijziging van de begrotingssystematiek
ten aanzien van het uitgavenkader. Aangezien de belastingherziening de inkomstenkant
betreft, is er geen directe relatie met het uitgavenkader. In het debat over
de Najaarsnota is door de minister gezegd dat de scheiding tussen uitgaven
en ontvangsten de kern van de begrotingsnormering vormt. De meevallerformule
heeft daarentegen betrekking op de verdeling van meevallers aan de ontvangstenkant
over tekort en lastenontwikkeling. De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de inschatting van
de regering naar het wezenlijke verschil in economische effecten tussen een
BTW-verhoging en een toename van de directe belasting op de factor arbeid.
Verwijzen zij naar de bekende exercities met het MIMIC-model of gaan er andere
bevindingen achter schuil? Hierover kan het volgende worden opgemerkt. Er
zijn slechts beperkte verschillen tussen een BTW-verhoging en een toename
van de directe belasting op de factor arbeid wat betreft de uitwerking op
de arbeidsmarkt. De regering geeft er de voorkeur aan om de BTW te verhogen
en de directe belastingen op arbeid te verlagen omdat ze (geringe) positieve
arbeidsmarkteffecten verwacht in de vorm van een hoger arbeidsaanbod en omdat
de BTW-grondslag relatief ongevoelig is voor grondslaguitholling.De leden van de SP-fractie vragen het kabinet nader toe te lichten wat
bedoeld wordt met de opmerking in de MvT dat de arbeidskorting naast een arbeidsmarktdoel
ook een inkomensbeleid instrument is.Door de introductie van de arbeidskorting bij de belastingherziening wordt
een gerichter inkomensbeleid voor mensen met een laag inkomen mogelijk. Het
is hierdoor mogelijk om met dezelfde budgettaire inzet voor mensen met een
laag inkomen een hogere inkomensverbetering te realiseren. Stel dat de arbeidskorting
met 100 gulden wordt verhoogd. Hierdoor ondervindt iedereen vanaf het minimumloon
een inkomensvooruitgang van 100 gulden. Voor mensen met een minimuminkomen
is dit procentueel gezien een grotere inkomensvooruitgang dan voor mensen
met een hoog inkomen. Een dergelijke verhoging van de arbeidskorting kost
ongeveer 500 miljoen. Indien voor hetzelfde budgettaire beslag het huidige
arbeidskostenforfait wordt verhoogd, dan zou dat met ongeveer 250 gulden kunnen
worden verhoogd. In de onderstaande tabel worden de effecten van beide opties
weergegeven. Bij een verhoging van het arbeidskostenforfait is het verschil
in de procentuele inkomensvooruitgang tussen mensen met een inkomen van 3x
modaal en een minimuminkomen kleiner bij een verhoging van de arbeidskorting.
Door de arbeidskorting is dus gerichter inkomensbeleid voor mensen met een
laag inkomen mogelijk.Tabel: Inkomensvooruitgang voor een alleenverdiener met
een minimuminkomen en een 2xmodaal inkomen bij een verhoging van de arbeidskorting
met 100 gulden en van het arbeidskostenforfait met 250 gulden bij een budgettaire
inzet van 500 miljoen  Arbeidskorting + 100
guldenArbeidskostenforfait
+250 guldenIn guldensin %in guldensin % Minimumloon alleenverdiener+ 100+ 0,3%+ 850,3% 3x modaal alleenverdiener+ 100+ 0,1%+ 1500,2%2.3 ArbeidsmarktaspectenDe leden van de PVDA-fractie bepleiten dat de indirecte belastingen en
inkomensafhankelijke regelingen in de wig worden opgenomen. Daarnaast vragen
de leden of het werkgelegenheidseffect in de CPB-modellen via de arbeidskorting
en de replacement rate loopt of ook via een verondersteld effect van de wigverkleining.Een van de belangrijkste doelstellingen van de belastingherziening is
het stimuleren van het arbeidsaanbod. Indirecte belastingen hebben geen effect
op de beslissing toe te treden tot de arbeidsmarkt. Voor de analyse op dat
punt is het daarom niet zinvol de indirecte belastingen in de marginale wig
op te nemen. Doordat de indirecte belastingen bij de belastingherziening stijgen,
ontstaat er wel een opwaartse druk op de lonen. Onder meer om
dit effect te voorkomen, worden de opbrengsten teruggesluisd in de vorm van
een verlaging van de belastingtarieven.De regering onderschrijft het effect van de inkomensafhankelijke regelingen
op de wig en armoedeval. De regering brengt momenteel de effecten, problematiek
en mogelijke oplossingen van de inkomensafhankelijke regelingen in kaart.
Daarbij wordt ook de relatie met de wig bezien. Hierover zal de Kamer dit
voorjaar worden ingelicht.Naast de arbeidskorting en de daling van de replacement rate leidt ook
de daling van de wig als gevolg van de belastingherziening ertoe dat de werkgelegenheid
toeneemt. De wig, replacement rate en arbeidskorting hangen overigens deels
met elkaar samen. In het werkdocument 115 van het CPB wordt aangegeven waardoor
het werkgelegenheidseffect wordt veroorzaakt. Het werkgelegenheidseffect heeft
twee oorzaken. Ten eerste daalt de marginale belastingdruk (de wig) voor de
meeste groepen waardoor het arbeidsaanbod toeneemt. De daling van de wig wordt
onder andere veroorzaakt door de arbeidskorting. De tweede oorzaak is een
daling van evenwichtswerkloosheid die veroorzaakt wordt doordat er loonmatiging
optreedt. Deze loonmatiging wordt veroorzaakt door de daling van de wig en
de daling van de replacement rate. De introductie van de arbeidskorting en
de verlaging van het arbeidskostenforfait en het inactievenforfait leiden
per saldo tot een daling van de replacement rate.De leden van de VVD vinden het jammer dat niet verder is ingegaan op het
CPB-rapport «Tax reform and the Dutch Labour Market», waarin ondermeer
wordt geconcludeerd dat zwart werken veel sterker wordt tegen gegaan door
een verlaging van schijftarieven dan een verhoging van de heffingskorting.
Aangezien het mogelijk is dat volgend jaar extra geld vrij komt en de VVD-fractie
in deze fase onderzoekt waar haar voorkeuren liggen, wil zij graag van het
Kabinet weten hoe zij tegenover de conclusies van dit rapport staat.De regering deelt de conclusies van het rapport. Het tegen gaan van zwart
werken is één van de doelstellingen van de belastingherziening.
Daarnaast is er een aantal andere doelstellingen waaronder het stimuleren
van het arbeidsaanbod. Randvoorwaarde hierbij zijn aanvaardbare inkomenseffecten.
Een tariefsverlaging brengt andere inkomenseffecten met zich mee dan een verhoging
van de heffingskorting met eenzelfde budgettaire inzet. Bij de keuze tussen
instrumenten wordt een afweging gemaakt tussen de effecten op de koopkracht
en andere doelstellingen.De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de werkloosheidsval een
andere benaming is voor de replacement rate, het verschil tussen lonen en
uitkeringen. Met de werkloosheidsval wordt bedoeld dat de inkomensvooruitgang
bij het accepteren van een baan onvoldoende is. Mensen worden hierdoor niet
of onvoldoende gestimuleerd om uit de werkloosheid te treden. Bij de werkloosheidsval
spelen de netto replacement rate en de inkomensafhankelijke regelingen een
rol.De netto replacement rate (verschil tussen een netto uitkering en het
netto minimumloon) geeft de inkomensvooruitgang weer bij het accepteren van
een baan. Bij de replacement rate is echter geen rekening gehouden met het
effect van inkomensafhankelijke regelingen. Bij de exacte inkomensvooruitgang
spelen die inkomensafhankelijke regelingen een belangrijke rol. Als iemand
vanuit een uitkeringssituatie een baan accepteert met een hoger netto inkomen,
dan kan deze persoon een deel van zijn netto inkomensvooruitgang kwijt raken
doordat er minder inkomensafhankelijke subsidie (b.v. huursubsidie, kwijtschelding)
wordt ontvangen. Bij de werkloosheidsval speelt dus niet alleen de replacement
rate een rol maar ook de inkomensafhankelijke regelingen.Naar aanleiding van berekeningen die het NIBUD heeft gemaakt op verzoek
van de bedrijfsgroep uitkeringsgerechtigden en ouderen van FNV-bondgenoten
vragen de leden van de fractie van het CDA of nader worden aangegeven hoeveel
de verschillen tussen mensen met en zonder werk groeien.De gemiddelde werknemer gaat er in het nieuwe belastingstelsel 2,7% op
vooruit. Geschat is het gewogen rekenkundig gemiddelde totale inkomenseffect
voor werknemers met een inkomen vanaf het minimumloon. Het besteedbaar inkomen
is niet meegewogen, zodat het gemiddelde inkomenseffect in werkelijkheid iets
lager zal uitkomen. Verder zijn de effecten voor werkenden beneden het minimumloon
niet meegenomen.De gemiddelde vooruitgang voor werkenden met 2,7% blijkt niet hoger te
zijn dan de inkomensgevolgen voor de meeste sociale minima. Uit tabel 10.4
algemeen deel van de MvT blijkt dat alleenstaanden en alleenverdieners zonder
kinderen op het sociaal minimum er 3% resp. 2,9% op vooruit gaan en sociale
minima met 2 kinderen 1,8%.De leden van de CDA-fractie vragen wat de arbeidsmarkteffecten zijn voor
de kleine baantjes onder de 50% WML. Daarnaast vragen de leden hoe de werkgelegenheidseffecten
van de stelselherziening berekend door het CPB zich verhouden tot werkgelegenheidseffecten
in de Memorie van Toelichting.In de Memorie van Toelichting zijn de lange termijneffecten vermeld van
de belastingherziening zoals opgenomen in het regeerakkoord (bron is CPB Werkdocument
105 uit 1998). De Belastingherziening 2001 die in september 1999 aan de Tweede
Kamer is aangeboden wijkt op een aantal onderdelen af van de uitgangspunten
in die doorrekening. Daarom heeft het CPB in november 1999 een update van
de eerdere berekeningen gemaakt in Werkdocument 115 (Economische gevolgen
van de Belastingherziening 2001). Zoals vermeld in paragraaf 4 van Werkdocument
115 neemt ten opzichte van het belastingplan uit het regeerakkoord het arbeidsaanbod
in personen sterker toe omdat de opbouw van de arbeidskorting eerder start,
namelijk bij 50% in plaats van 70% van het minimum (jaar)loon. Verder was
in het belastingplan van het regeerakkoord geen verlaging van het inactievenforfait
begrepen met als gevolg dat de evenwichtswerkloosheid minder daalde dan in
de meest recente berekening, waar rekening is gehouden met de verlaging van
het inactievenforfait.Wat betreft de arbeidsmarkteffecten voor de kleine baantjes onder de 50%
WML kan het volgende worden opgemerkt. Doordat het recht op arbeidskorting
pas vanaf een inkomen van 50% van het WML wordt opgebouwd, neemt het netto
loon van grotere deeltijdbanen relatief toe ten opzichte van het netto loon
van kleine deeltijdbanen. Mensen die voorheen een kleine deeltijdbanen hadden,
worden daardoor gestimuleerd om voor een grotere deeltijdbaan te kiezen. Deze
uitstroom van kleine naar grote deeltijdbanen domineert de instroom in kleine
deeltijdbanen, namelijk van mensen die voorheen niet op de arbeidsmarkt participeerden
en door het belastingplan gestimuleerd worden om een kleine deeltijdbaan te
zoeken.De leden van de CDA-fractie merken op dat indien mensen vanuit een WAO-situatie
weer gedeeltelijk aan het werk gaan, pas in aanmerking komen voor de arbeidskorting
als ze meer dan 50% van het minimumloon verdienen. Mensen die gedeeltelijk
reïntegreren ondervinden niet in alle gevallen een positieve prikkel.
Of is dit een onjuiste veronderstelling? Heeft de regering inzicht in het
aantal mensen dat op deze manier de arbeidskorting misloopt? De leden van
de CDA-fractie vragen of het voor deze mensen niet beter zou zijn als zij
wel een positieve prikkel zouden ondervinden.Iedereen die gaat werken komt bij een inkomen vanaf 50% WML in aanmerking
voor een arbeidskorting. Mensen die gedeeltelijk reïntegreren vanuit
een WAO-uitkering en minder dan 50% van het WML verdienen ontvangen dus geen
arbeidskorting. Mensen die reïntegreren en meer dan 50% van het WML gaan
verdienen, ontvangen wel een arbeidskorting. Doordat de WAO-uitkering (en
ook de WW-uitkering) een bruto uitkering is, hebben mensen met een WAO-uitkering
het netto voordeel van de arbeidskorting mits hun inkomen uit arbeid boven
de 50% WML ligt.Het aantal mensen met een WAO-uitkering dat momenteel minder dan 50% WML
inkomen uit arbeid heeft, bedraagt ongeveer 30 000.De leden van de GroenLinks-fractie vragen zich af of de positieve effecten
(loonontwikkeling, arbeidskosten en werkgelegenheidseffecten) van de werknemersspaarregelingen
bewezen zijn in het licht van alternatieven in de vorm van directe lastenverlichting?
Naar de mening van de regering leveren de werknemersspaarregelingen een gunstige
bijdrage aan het gematigd houden van de loonkosten en daarmee op de werkgelegenheid.
Afhankelijk van de vormgeving kan directe lastenverlichting daar eveneens
aan bijdragen.De leden van de GroenLinks-fractie vragen een nadere rechtvaardiging van
de stap van de regering om de afstand tussen alle uitkeringsgerechtigden en
alle werkenden te vergroten. Zoals de leden van de GroenLinks-fractie opmerken
is het doel hiervan extra arbeidsaanbod te stimuleren door werken meer lonend
te maken. Bij het stimuleren van arbeidsaanbod speelt de netto replacement
rate, de inkomensverbetering bij het accepteren van een baan, een belangrijke
rol. Hoe groter die inkomensverbetering is hoe meer iemand met een uitkering
gestimuleerd wordt een baan te accepteren.De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering om een nadere toelichting
op het feit dat hoge marginale tarieven een goede werking van de arbeidsmarkt
bederven. De GroenLinks-fractie meent dat het nadelig effect van marginale
tarieven op het arbeidsaanbod het meest speelt in de lagere inkomensklassen
waar de tarieven nauwelijks verlaagd worden, terwijl het kabinet hoofdzakelijk
kiest voor daling van de toptarieven die niet van structurele invloed zijn
op het arbeidsaanbod. Het arbeidsaanbod kan op twee manieren worden vergroot.
Ten eerste doordat mensen die momenteel niet werken toch besluiten te gaan
werken. Ten tweede als mensen die nu reeds werken besluiten meer uren arbeid
aan te bieden. De marginale druk geeft weer hoeveel belasting en premies iemand
over een bruto verdiende gulden moet betalen. Hoe meer belasting iemand over
een extra verdiende gulden moet betalen hoe onaantrekkelijker het wordt een
extra gulden te gaan verdienen (door meer uren te gaan werken of een andere
baan tegen een hoger salaris te accepteren). Daarbij moet bovendien opgemerkt
worden dat de marginale druk niet alleen bepaald wordt door belasting- en
premietarieven, maar ook door de aflopende trend van inkomensafhankelijke
regelingen. Het probleem van de hoge marginale tarieven speelt naar mening
van de regering in het gehele inkomensgebouw.Daarnaast stimuleert de arbeidskorting mensen om toe te treden tot de
arbeidsmarkt. Ten opzichte van de huidige situatie gaan mensen er onder andere
door de arbeidskorting netto meer op vooruit als ze gaan werken (mits ze meer
dan 50% WML verdienen). Deze arbeidskorting heeft relatief gezien een groter
effect voor mensen met een laag inkomen.De leden van de GroenLinks-fractie stellen dat de «kuil» in
de koopkrachtplaatjes veroorzaakt wordt doordat de marginale druk stijgt voor
werkenden wier inkomen stijgt van minimum naar modaal. Ook de leden van de
SP-fractie vragen hiernaar.De marginale druk geeft aan hoeveel belastingen en premies betaald moeten
worden over een extra verdiende gulden. Door het progressieve stelsel
is het inderdaad zo dat als het inkomen stijgt de marginale druk toeneemt
op het moment dat iemand in een volgende schijf belandt met het inkomen. Er
kan niet gesteld worden dat de «kuil» in de inkomenseffecten (bij
de zogenaamde middeninkomens) veroorzaakt wordt doordat de marginale druk
toeneemt. Dit is immer nu ook al het geval. Voor de inkomenseffecten is niet
de marginale druk maar de gemiddelde druk van belang. Het gaat er immers om
hoeveel er gemiddeld aan belasting en premies wordt betaald. De kuil in de
inkomenseffecten wordt veroorzaakt door het feit dat de gemiddelde druk voor
de middeninkomens relatief minder daalt dan voor anderen. Hierdoor ondervinden
zij een relatief kleiner inkomenseffect van de wijzigingen in de tariefstructuur
dan andere werkenden. Dit wordt veroorzaakt doordat als gevolg van het omzetten
van de belastingvrije som in de heffingskorting mensen met een inkomen van
bijvoorbeeld 70 000 gulden bruto per jaar over een groter deel van hun
inkomen het tarief van de (nieuwe) tweede schijf (42%) gaan betalen dan daarvoor
het tarief van de oude tweede schijf (50%).De leden van de GroenLinks-fractie vragen de bewindslieden te reageren
op de stelling dat waar- op zich terechtgeconstateerd wordt dat de marginale
druk binnen het arbeidstraject toeneemt, eigenlijk gesproken moet worden van
een verplaatsing van de marginale druk? Kan de regering – in aanvulling
op de cijfers bij de AFB- een beeld presenteren van de huidige marginale druk
bij de stap van uitkering naar werk en de druk onder toepassing van een EITC
van 2400 gulden op WML niveau? Ook de leden van de D66-fractie vragen om nadere
informatie over de EITC zoals toegezegd bij het Algemeen Overleg op 8 december.Het is gebruikelijk om bij dit soort vraagstukken te kijken naar de marginale
wig. De marginale wig is gedefinieerd als de toename van premies en belastingen
als percentage van de toename van de loonkosten. De marginale wig voor werknemers
met een baan net op of boven het minimumloon bedraagt nu ongeveer 62% (exclusief
inkomensafhankelijke regelingen). Dat wil zeggen dat van elke gulden die een
werkgever extra uitgeeft aan de loonkosten van een werknemer, de werknemer
38 cent netto overhoudt.Door de voorgestelde EITC neemt het inkomen van iemand met een inkomen
op minimumloonniveau met 2400 gulden per jaar toe. Het is echter niet zo dat
de marginale wig daalt als gevolg van deze inkomenstoename, de marginale wig
zegt alleen iets over een extra verdiende gulden.Als gevolg van het invoeren van de voorgestelde EITC treedt inderdaad
als het ware een verschuiving van de marginale wig op. De marginale wig daalt
beneden het minimumloon en de marginale wig stijgt boven het minimumloon (tot
150% WML). Dit is in zekere zin te classificeren als een verschuiving van
de marginale wig naar een andere groep belasting betalers. Ten opzichte van
de voorgestelde arbeidkorting leidt de EITC vooral tot een hogere marginale
wig boven het WML (tot 150% WML) omdat beneden het minimumloon groep men bij
de arbeidskorting ook reeds te maken krijgt met een lager wig doordat de arbeidskorting
oploopt vanaf 50% WML.Indien een EITC zou worden ingevoerd met een maximum van 2400 gulden op
minimumloonniveau aflopend naar nul bij 150% van het minimumloon, dan neemt
de marginale wig vanaf het minimumloonniveau tot 150% van het minimumloon
toe met 10%-punt. In het resterende traject (meer dan 150% minimumloon) verandert
de marginale wig niet. Derhalve vindt er geen verschuiving van de marginale
wig plaats. De voorgestelde EITC heeft als gevolg dat iemand met een inkomen
op het minimumloonniveau geen 38 cent maar 28 cent overhoudt van een extra
gulden die een werkgever uitgeeft aan loonkosten. De regering wil juist voorkomen
dat de marginale wig toeneemt ongeacht het feit of de wig bij een
andere groep afneemt en heeft derhalve gekozen voor de arbeidskorting. Nadat
de arbeidskorting zijn maximum heeft bereikt (bij 100% van het minimumloon)
wordt deze niet afgebouwd. Zo wordt voorkomen dat de marginale wig toeneemt.Als gevolg van de totale belastingherziening daalt de marginale wig voor
iemand met een inkomen op het minimumloonniveau of net erboven met ongeveer
3%-punt, naar ongeveer 59%. Indien in plaats van de arbeidskorting de EITC
van 2400 gulden ingevoerd zou worden dan zou de marginale wig stijgen van
de genoemde 59% naar ongeveer 70% voor iemand met een inkomen op minimumloonniveau
of net daarboven.De leden van de Groenlinks-fractie herhalen hun verzoek uiteen te zetten
waarom de problematiek van de marginale druk geen aanleiding is om de SPAK
te herzien. Concreet vragen zij naar eventueel CPB-onderzoek naar de effecten
van de EITC en de SPAK op de marginale druk. Bij de SPAK speelt de problematiek
van de marginale wig aan de werkgeverskant, op het moment dat een werknemer
de toetsloongrenzen van 115% WML of 130% WML overschrijdt. Indien de
ontwikkeling van de productiviteit van de werknemer het genoemde loonniveau
overstijgt, hoeft er geen belemmering voor overschrijding van dit loonniveau
te zijn. In de brief van 24 november 1999 van de minister van SZW is aangegeven
dat uit een onderzoek van het NEI blijkt dat invoering van de SPAK niet heeft
geleid tot vermindering van de overschrijding van de grens van 115% WML. Bij
de EITC ligt de problematiek juist in de marginale wig aan de kant van de
werknemer (arbeidsaanbod). De belastingherziening is gericht op het bevorderen
van het arbeidsaanbod, onder meer door het verlagen van zowel de marginale
als de gemiddelde werknemerswig voor werknemers en (daarmee) het verminderen
van de armoede- en de werkloosheidsval. In dit licht speelt de marginale wig
aan werkgeverskant, voor zover die samenhangt met de SPAK, in mindere mate
een rol.In werkdocument 140 van het CPB wordt een analyse gegeven van diverse
fiscale arbeidsmarktinstrumenten. Daarin is ook gekeken naar instrumenten
die lijken op de SPAK en op de EITC, waarbij effecten op de marginale wig
zijn weergegeven (tabellen 3 en 7 van het werkdocument). Gezien het verschil
in uitwerking op de wig (werkgeverswig vs werknemerswig) is een vergelijking
van deze effecten echter niet zinvol. Dit geldt te meer daar de vormgeving
van de door het CPB onderzochte SPAK op onderdelen afwijkt van de in Nederland
geldende SPAK. Bij vergelijking van de effecten op de werkgelegenheid en het
arbeidsaanbod resulteert volgens dit CPB-werkdocument bij gelijke budgettaire
inzet (ca. 4,5 mld) een toename van de werkgelegenheid van 0,9% bij het SPAK-achtige
instrument en van 1,3% bij de EITC, terwijl het arbeidsaanbod met 0,2% resp.
0,4% toeneemt.De leden van de SP-fractie veronderstellen, onder verwijzing naar een
onderzoek van het NEI naar de effectiviteit van de SPAK waarvan in de Nota
naar aanleiding van het Verslag melding wordt gemaakt, dat zij bij brief van
de Minister van SZW van 24 november 1999 van dit onderzoek op de hoogte zijn
gesteld. Deze veronderstelling is juist. De leden van de SP-fractie zijn voorts
van mening dat de effectiviteit van de SPAK in het kader van de belastinghervorming
dient te worden besproken. In dit verband wijst de regering op het algemeen
overleg ter zake met de Minister van SZW, dat voorzien is op 26 januari a.s.De leden van de SP-fractie zijn niet overtuigd door het in het mondeling
overleg van 8 december 1999 aangevoerde argument dat, terwijl bij de arbeidskorting
is gekozen voor een inkomenscriterium, bij de SPAK het urencriterium wel kan
worden toegepast omdat het daarbij gaat om een beperkte groep. Tevens vragen
deze leden of daarmee bedoeld wordt dat de SPAK wel administratief
belastend is en of dit aanvaardbaar is omdat het om een beperkte groep gaat.De toepassing van het urencriterium in de SPAK heeft betrekking op een
beperkte groep, namelijk alleen de deeltijdwerknemers die een loon genieten
beneden 115% van het wettelijk minimumloon, terwijl een urencriterium in de
arbeidskorting betrekking zal hebben op alle deeltijdwerkers, ongeacht de
loonhoogte. Bovendien gaat de SPAK, in tegenstelling tot de arbeidskorting,
buiten de werknemers om. Voor de SPAK is bovendien een urencriterium onvermijdelijk
gelet op het met de SPAK nagestreefde doel: het verlagen van de loonkosten
van werknemers in de laagste loonschalen ter bevordering van de werkgelegenheid
aan de onderkant van het loongebouw. Het urencriterium in de SPAK leidt tot
extra administratieve lasten. De toepassing van de SPAK is voor een werkgever
echter niet verplicht; hij kan een afweging maken tussen de administratieve
lasten en de financiële voordelen van de SPAK en dan besluiten de SPAK
niet toe te passen.De leden van de VVD-fractie geven aan licht teleurgesteld te zijn door
het uiteindelijke effect van de heffingskorting op de netto-inkomenspositie
voor de alleenverdiener die vanuit een bijstandsuitkering een baan vindt op
minimumloonniveau. Een verschil van 100 per maand is volgens deze leden weinig.
Deze leden melden dat zij bij de begroting van Sociale Zaken voorstellen hebben
gedaan om dit verschil te vergroten, zodat het arbeidsaanbod meer kan worden
vergroot dan nu het geval is.Het kabinet beschouwt de toename van het netto-inkomensverschil tussen
werken en niet-werken met zo'n 100 gulden per maand als een stap in de goede
richting. De voorstellen waar de leden van de VVD-fractie naar verwijzen betreffen
met name maatregelen op het vlak van de inkomensafhankelijke regelingen. De
samenhang tussen inkomensafhankelijke regelingen en de zogenoemde armoedeval
komt aan de orde in het binnenkort te verschijnen rapport van de Werkgroep
Harmonisatie Inkomensafhankelijke Regelingen.De leden van de VVD-fractie geven aan verheugd te zijn dat de Minister
bij het Algemeen Overleg van 8 december heeft toegezegd dat de verhoging van
het arbeidskostenforfait inkomensneutraal zal worden verwerkt in de belastingherziening
2001. De VVD-fractie vraagt de regering om bij de keuze van de instrumenten
recht te doen aan de mobiliteit op de arbeidsmarkt en de effecten voor middeninkomens?
Zou schijfverlenging van alle schijven hiertoe een oplossing zijn? Zo nee
waarom niet, wat zijn andere denkbare oplossingen?Het inkomensneutraal omzetten van de verhoging van het arbeidskostenforfait
in 2000 bij de belastingherziening 2001 houdt in dat er naar gestreefd wordt
de verhoging van het arbeidskostenforfait zodanig om te zetten dat er geen
inkomenseffecten optreden.Bij de vormgeving van de omzetting kan aan verschillende instrumenten
worden gedacht, waaronder de lengte van de schijven. Omdat het arbeidskostenforfait
alleen bij werkenden terecht komt, ligt een (gedeeltelijke) omzetting in een
arbeidskorting voor de hand. In aanvulling daarop zouden, met het oog op inkomensneutraliteit,
ook de schijven aangepast kunnen worden en/of de tarieven verlaagd kunnen
worden. Alleen schijfverlenging van alle schijven biedt bij het nastreven
van de inkomenseffecten van de verhoging van het arbeidskostenforfait geen
oplossing. Mensen met een inkomen op minimumloonniveau ondervinden namelijk
geen inkomenseffecten van een verlenging van de eerste schijf omdat zij met
hun inkomen volledig in de eerste schijf vallen.De leden van de fractie van GroenLinks menen dat bij de beantwoording
van de vraag van de PvdA inzake de aftopping van de arbeidskorting onvoldoende
recht is gedaan door van een aftopping ineens in plaats van een geleidelijke
aftopping uit te gaan. Zij vragen of het kabinet het met deze leden eens is
dat door de forse verlaging van de toptarieven het argument van de marginale
tarieven is verminderd. De in de nota naar aanleiding van het verslag genoemde
verhoging van de marginale wig die zou optreden bij een aftopping van de arbeidskorting
ziet echter uitsluitend op het effect van het verliezen van de arbeidskorting
bij het overschrijden van een bepaald inkomensniveau. De omvang van dit effect
staat los van de hoogte van de tarieven. We zijn het overigens wel met deze
leden eens dat de daling van de tarieven als zodanig tot een daling van de
marginale wig zal leiden.De leden van de fractie van GroenLinks vragen, in reactie op het gestelde
op pagina 46 van de Nota naar aanleiding van het Verslag, het geldelijke verschil
te becijferen tussen het huidige arbeidskostenforfait en de nieuwe arbeidskorting
voor een aantal inkomensgroepen tot 4 * modaal.In onderstaande tabel is in de eerste kolom weergegeven het inkomenseffect
in guldens van het arbeidskostenforfait. In de tweede kolom is het effect
in guldens weergegeven van het versoberde arbeidskostenforfait plus de arbeidskorting.
In de laatste kolom is het saldo van de effecten uit de eerste twee kolommen
weergegeven.Tabel: Geldelijke betekenis in guldens huidig arbeidskostenforfait
en versoberde arbeidskostenforfait plus arbeidskorting  Geldelijke betekenis van het arbeidskostenforfaitGeldelijke betekenis van het versoberde arbeidskostenforfait
plus arbeidskortingEffect
per saldoAlleenstaande   – minimumloon1 0391 973934 – modaal1 1642 021857 – 2 * modaal1 3782 110732 – 3 * modaal1 6502 191541 – 4 * modaal1 6502 191541 Alleenverdiener   – minimumloon1 0391 973934 – modaal1 1642 021857 – 2 * modaal1 6172 191574 – 3 * modaal1 6502 191541 – 4 * modaal1 6502 191541Wat betreft de door deze leden gevraagde effecten van de tariefverlaging
verwijzen wij naar de kolom met «effecten tariefstructuur» in
de diverse tabellen met inkomenseffecten in paragraaf 10.4 van de Memorie
van Toelichting.Daarnaast vragen deze leden om een nadere uitsplitsing van de tabel op
pagina 406 van de Nota naar aanleiding van het Verslag, waarin het netto inkomenseffect
van het versoberen van het arbeidskostenforfait en de introductie van de arbeidskorting
wordt uitgesplitst naar het effect van de budgetneutrale omzetting van het
arbeidskostenforfait in een arbeidskorting én het effect van de verhoging
van de arbeidskorting.Onderstaande tabel geeft een overzicht van deze inkomenseffecten. Tabel: Uitsplitsing effecten versoberen arbeidskostenforfait
en introductie arbeidskorting naar budgetneutrale omzetting in arbeidskorting
en verhoging arbeidskorting  Effect omzetten arbeidskostenforfait in arbeidskortingEffect verhogen arbeidskortingTotaaleffect Alleenstaande   – minimumloon214720934 – modaal137720857– 2 * modaal12720732 – 3 * modaal– 179720541 – 4 * modaal– 179720541 Alleenverdiener   – minimumloon214720934 – modaal137720857– 2 * modaal– 146720574 – 3 * modaal– 179720541 – 4 * modaal– 179720541De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet iets voelt voor
de gedachte om de arbeidskorting vanaf de eerste gulden arbeidsinkomen te
maken en ook uit te keren. De leden denken daarbij aan een variant waarbij
beneden de ca. 30% WML geen saldering plaatsvindt met de heffingskorting en
de te betalen belasting waardoor de arbeidskorting het karakter krijgt van
een arbeidstoeslag. De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat, gezien
het feit dat voorstellen voor het clausuleren van de algemene heffingskorting
voor de niet betaald werkende partner zijn afgewezen, deze stimulans van groot
belang wordt. Ziet het kabinet dit ook?De regering ziet een aantal bezwaren tegen het voorstel van GroenLinks.
Ten eerste wil de regering met de arbeidskorting zoveel mogelijk stimuleren
dat mensen uit een uitkering geraken. Dit wordt niet bereikt door mensen die
1 uur werken reeds een volledige arbeidskorting te geven. Opgemerkt kan worden
dat er geen wezenlijk verschil is tussen het verrekenen van de te betalen
belasting met de arbeidskorting en het saldo uit te keren door de belastingdienst
en een arbeidstoeslag die als volledig bedrag wordt overgemaakt door de Belastingdienst
ongeacht de te betalen belasting. In beide gevallen ontstaat een negatieve
inkomstenbelasting, dat wil zeggen dat mensen meer geld ontvangen van de Belastingdienst
dan ze betalen. Verder zou een dergelijke arbeidskorting een aanzienlijk budgettair
beslag met zich meebrengen.De leden van de GroenLinks-fractie geven aan dat bij een arbeidstoeslag
vanaf de eerste gulden dan een toeslag van ongeveer 5 cent wordt gegeven,
indien deze toeslag oploopt vanaf 0% WML tot de maximale arbeidskorting
van1535 gulden bij 100% WML. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of
het kabinet een technische exercitie kan presenteren en welke arbeidseffecten
te verwachten zijn. De berekening van GroenLinks lijkt de regering plausibel,
vanaf de eerste gulden wordt bij een oplopen traject tot 100% WML ongeveer
5 cent toeslag gegeven. De kosten van een dergelijke variant, waarbij de arbeidskorting
wordt uitbetaald ongeacht de te betalen belasting bedragen grofweg 1 miljard
gulden. De arbeidsmarkteffecten zijn vergelijkbaar met een variant die de
PvdA heeft gevraagd te berekenen waarbij de arbeidskorting met 100 gulden
wordt verlaagd en de arbeidskorting oploopt tussen 0 en 100% WML tot het maximum
van 1435 gulden.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen wat wordt bedoeld met de
in de nota naar aanleiding van het verslag opgenomen stelling dat de inkomenspositie
van tweeverdieners zou verbeteren ten koste van alleenstaanden
en alleenverdieners indien de arbeidskorting zou worden toegekend aan alle
werknemers. Deze leden wijzen er hierbij op dat tweeverdieners die minimaal
50% van het minimumloon verdienen bij het huidige voorstel ook allebei een
arbeidskorting krijgen. Met de door deze leden aangehaalde tekst wordt bedoeld
dat de groep belastingplichtigen met een arbeidsinkomen dat structureel onder
50% WML ligt voor het grootste deel bestaat uit belastingplichtigen die een
partner hebben met een hoger inkomen. Het toekennen van een arbeidskorting
aan deze groep belastingplichtigen zou, uitgaande van een financiering door
middel van een verlaging van het bedrag van de maximale arbeidskorting, daardoor
tot een verbetering van de inkomenspositie van deze groep tweeverdieners leiden,
terwijl de meeste alleenstaanden en alleenverdieners ten opzichte van de huidige
voorstellen een negatief inkomenseffect zouden ondervinden. Zoals deze leden
terecht opmerken geldt dat laatste uiteraard eveneens voor de tweeverdieners
die allebei minimaal 50% van het WML verdienen en ook onder de huidige voorstellen
reeds recht hebben op de arbeidskorting.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen of met een arbeidskorting
die wordt gekoppeld aan het aantal uren niet meer recht wordt gedaan aan de
doelstelling om de arbeidsdeelname te stimuleren.Gelet op het kabinetsbeleid dat erop gericht is de uitstroom uit uitkeringssituaties
naar betaalde arbeid te bevorderen ligt bij de arbeidskorting een inkomenscriterium
meer voor de hand dan een urencriterium. Voor de uitstroom uit de uitkeringssituatie,
met name bij de bijstand, is namelijk het met arbeid verworven inkomen relevant
en niet het aantal uren dat gewerkt wordt. Bovendien bevordert het inkomenscriterium,
anders dan het urencriterium, het leveren van extra inspanningen, bijvoorbeeld
scholing, waardoor meer kan worden verdiend zonder dat meer uren worden gewerkt.
Bovendien leidt een urencriterium tot aanzienlijk meer administratieve lasten
voor het bedrijfsleven en uitvoeringslasten voor de Belastingdienst.2.4 VergroeningDe leden van de fractie van GroenLinks vragen naar een internationaal
overzicht van de belastingdruk op milieu. Voorts vragen zij of in de toegezegde
vergroeningsnotitie aandacht zal worden besteed aan de milieuconsequenties
van de huidige liberalisering van de elektriciteitssector en de gevolgen van
de lage (dump)prijzen op energiebesparende projecten.Met betrekking tot het overzicht van de belastingdruk op milieu mogen
wij verwijzen naar het overzicht van de tarieven op energieproducten in de
EU-lidstaten, dat in het kader van het Belastingplan 2000 aan de Tweede Kamer
is gezonden (Kamerstukken II, 1999–2000, 26 820 en 26 852,
nr. 39). In het kader van de werkgroep vergroening II bestaat voorts de intentie
om meer inzicht te krijgen in een internationale vergelijking van de belastingdruk
op milieuproducten.Tijdens de behandeling van het Belastingplan 2000 is gesproken over een
notitie over een aantal vergroeningsonderwerpen. Daarbij is reeds de liberalisatie
en de mogelijke effecten daarvan in de vorm van lagere prijzen als een in
dat kader aandacht te geven punt genoemd.De leden van de fractie van de SP vragen of in de in de nota gepresenteerde
vergelijking van de aardgas- en elektriciteitstarieven in de ons omringende
landen en Zweden ook rekening is gehouden met individuele contracten van superverbruikers
met energiebedrijven. De in de tabel gepresenteerde aardgas- en elektriciteitstarieven zijn
gemiddelde tarieven afkomstig van Eurostat. Individuele contracten zijn doorgaans
niet openbaar. Deze zijn niet in de vergelijking van aardgas- en elektriciteitstarieven
opgenomen.De leden van de fractie van de SP merken op dat de glastuinbouw onder
druk van de Europese Commissie ecotax zal gaan betalen. Zij wijzen er op dat
de glastuinbouw geen belasting zal gaan betalen voor het verbruik boven 1
miljoen m3. Deze leden vragen of er in de glastuinbouw bedrijven
zijn met een verbruik boven 1 miljoen m3. Voorts vragen deze leden
waarom het tarief voor de glastuinbouw niet helemaal gelijk wordt getrokken.In het Belastingplan 1999 (Stb. 1998, 725) is, conform het Regeerakkoord,
voorzien in een verhoging van de tarieven van de regulerende energiebelasting
op elektriciteit en aardgas en in een handhaving van het nihiltarief voor
aardgas en vervangende minerale oliën die door de glastuinbouw worden
gebruikt. De handhaving van dit nihiltarief, welke was ingegeven door het
ontbreken van goede terugsluismogelijkheden voor de sector, kon echter niet
de instemming van de Europese Commissie verkrijgen. De Commissie heeft wel
haar goedkeuring gehecht aan handhaving van een gereduceerd tarief. Het wetsvoorstel,
op grond waarvan de glastuinbouw aan dit gereduceerde tarief voor verbruik
van aardgas en minerale oliën zal worden onderworpen, zal een deze dagen
aan de Tweede Kamer worden aangeboden. Er zijn bedrijven in de glastuinbouw
met een verbruik boven 1 miljoen m3. Voor deze bedrijven zal de
belasting evenals voor de overige verbruikers in de regulerende energiebelasting
worden geheven over maximaal 1 miljoen m3. Voor een nadere uiteenzetting
mogen wij verwijzen naar de behandeling van vorengenoemd wetsvoorstel.De leden van de fractie van de SP hebben gevraagd aandacht te geven aan
de positie van grootverbruikers als Europees een energierichtlijn (nog) niet
haalbaar blijkt en in kleiner verband afspraken moeten worden gemaakt.Na de initiatieven van het Finse voorzitterschap, die de totstandkoming
van een Europese richtlijn voor energieproducten niet dichterbij hebben kunnen
brengen, bestaat thans in Europees kader onduidelijkheid hoe het dossier verder
vorm te geven. Nederland heeft zich, zoals de leden van de fractie van de
SP opmerken, voorstander betoond van het zo nodig vormen van een kopgroep
van min of meer gelijkgestemde landen. In zo'n kopgroep zal de positie van
grootverbruikers ongetwijfeld een duidelijk thema zijn.De leden van de SP-fractie vragen hoe het kabinet denkt over een eerste
vergroenings stap door het invoeren van een BTW van 6% op binnenlandse vluchten.
Naar aanleiding van de vraag van deze leden merken wij op dat, anders dan
over het internationale vliegverkeer, over het binnenlandse vliegverkeer in
Nederland reeds BTW wordt geheven naar het verlaagde tarief van 6%. Dit tarief
geldt ook voor andere vormen van (binnenlands) openbaar vervoer, zodat bij
voorbeeld vervoer binnen Nederland per trein en per vliegtuig voor de BTW
op dezelfde manier worden behandeld. Overigens is het al dan niet heffen van
BTW over vluchten in het zakelijke verkeer in zoverre niet relevant omdat
de BTW in dit kader in het algemeen kan worden afgetrokken van de verschuldigde
belasting.De leden van de fracties van GPV en RPF lezen in de nota dat het uitgangspunt
van het kabinetsbeleid is, dat m.b.t. de vergroening de terugsluis
één op één naar gezinnen en bedrijven plaatsvindt.
Zij vragen, of de conclusie juist is dat de vergroening voor gezinnen noch
voor bedrijven tot een lastenverzwaring leidt.Naar aanleiding hiervan merken wij op, dat het uitgangspunt bij de vergroenings-
en verschuivingsoperatie is adequaat terug te sluizen, waardoor per saldo
geen lastenverzwaring optreedt.De terugsluis naar gezinnen geschiedt daarbij in eerste instantie generiek
via een verlaging van het tarief in de eerste schijf en een verhoging van
de (alleenstaande) ouderenaftrek, zoals in de 1e tranche vergroening is gebeurd.
Los daarvan is in het Belastingplan 2000 ten behoeve van het algemene inkomensbeeld
de kinderbijslag structureel verhoogd. Uiteindelijk ondervinden de huishoudens
gemiddeld genomen geen lastenverzwaring uit hoofde van vergroenings- en verschuivingsmaatregelen.De terugsluis naar bedrijven is deels generiek, deels specifiek vormgegeven.Omdat de vergroeningslasten vooral neerslaan bij de kleinere bedrijven,
zijn in de stelselherziening generiek werkende terugsluisinstrumenten gekozen,
die met name een adequate terugsluizing naar het midden- en kleinbedrijf mogelijk
maken. De specifieke terugsluizing is in de 2e en 3e tranche vergroening geïntroduceerd,
omdat sommige vergroeningsmaatregelen geïsoleerd neerslaan bij een beperkt
aantal bedrijfstakken. Voor een overzicht wordt verwezen naar het Belastingplan
2000.2.5 Emancipatie en economische zelfstandigheidDe leden van de fractie van GroenLinks merken op kennis te hebben genomen
van de uitgebreide antwoorden ter zake van de fiscale gevolgen van emancipatie.
Zij wijzen in dit verband op hun derde fiscale notitie «Nederland Kostwinnersland»
en vragen in het bijzonder om een reactie op de in deze notitie voorgestelde
deeltijdkorting. In bedoelde notitie wordt voorgesteld een deeltijdkorting
in te voeren van maximaal 150 gulden per maand. Deze deeltijdkorting wordt
toegekend vanaf een werkweek van 20 uur, loopt op tot maximaal bij een werkweek
van 28 uur en loopt vervolgens weer af tot nihil bij een werkweek van 36 uur.
De kosten van deze deeltijdkorting – in bedoelde notitie geschat op
circa 2 miljard gulden – worden gefinancierd uit een overeenkomstige
verlaging van de algemene arbeidskorting.De in de Wet IB 2001 voorgestelde arbeidskorting wordt toegekend vanaf
een inkomen uit tegenwoordige arbeid van 50% van het wettelijk minimumloon
(WML) en wordt maximaal bij 100% van het WML. Door het hanteren van een inkomensgrens
wordt alleen voor (vanuit financieel oogpunt bezien) substantiële deeltijdbanen
en voltijdbanen de volle arbeidskorting toegekend. Deze benadering past in
het kabinetsbeleid dat erop is gericht de uitstroom uit uitkeringssituaties
te bevorderen. Dit laatste wordt alleen bereikt indien de verdiensten een
ondergrens te boven gaan. Dit door het kabinet gewenste effect zou gedeeltelijk
teniet worden gedaan, indien een deel van de voor de arbeidskorting beschikbare
middelen zou worden ingezet voor een door de leden van de fractie van GroenLinks
voorgestane deeltijdkorting. Voor voltijdbanen op WML-niveau zou de arbeidskorting
immers aanzienlijk lager uitvallen dan in de Wet IB 2001 wordt voorgesteld.
Voorts valt op te merken dat alleen een inkomensgrens gemakkelijker te controleren
en te handhaven is dan een combinatie van een inkomensgrens (voor de arbeidskorting)
en een urengrens (voor de deeltijdkorting).De leden van de fracties van GPV en RPF merken op te begrijpen dat met
de introductie van de heffingskorting naar verwachting het aantal tweeverdienerssituaties
zal toenemen. Zij vragen hoe de regering de gevolgen hiervan
taxeert voor de nog bestaande informele, en dus onbetaalde dienstverlening.
Tevens vragen zij of de regering het door deze leden veronderstelde neveneffect
van maatregelen gericht op economische zelfstandigheid, namelijk een verdere
professionalisering van nu nog onbetaalde arbeid, zoals informele dienstverlening,
gewenst acht. Ook vragen de leden van de fracties van GPV en RPF een reactie
op hun stelling dat met de invoering van voorliggend wetsvoostel het verschil
in de belastingdruk tussen één- en tweeverdieners toeneemt.
Zij vragen of en zo ja waarom de regering dit wenselijk vindt.De introductie van de heffingskorting en de daarmee gepaard gaande afschaffing
van de mogelijkheid tot overdracht van de basisaftrek leidt ertoe dat voor
niet-werkende partners een barrière wordt weggenomen om de arbeidsmarkt
te betreden. Indien niet-werkende partners niettemin de voorkeur geven aan
onbetaalde dienstverlening, zoals bijvoorbeeld de zorg voor het huishouden
al dan niet in combinatie met de zorg voor kinderen, in plaats van een betaalde
baan dan is dat uiteraard ook mogelijk. In dit verband is van belang dat de
heffingskorting individueel wordt uitbetaald, waardoor ook de economische
zelfstandigheid van niet-werkende partners wordt vergroot. Indien de keuze
van niet-werkende partners om aan het arbeidsproces deel te gaan nemen ertoe
leidt dat – een deel van – hun onbetaalde arbeid wordt overgenomen
door professionele dienstverlening (voor bijvoorbeeld huishoudelijk werk of
kinderopvang), dat valt dit – gelet op de daarmee samenhangende positieve
effecten op de werkgelegenheid – naar ons oordeel zeker positief te
waarderen. Zoals uit de in hoofdstuk 10 van de memorie van toelichting gepresenteerde
inkomenseffecten blijkt, zijn de inkomenseffecten voor tweeverdieners en alleenverdieners
in het nieuwe stelsel over de gehele linie positief, maar zijn zij inderdaad
relatief bezien voor tweeverdieners globaal genomen positiever dan voor alleenverdieners.
Dit laatste is een rechtstreeks en onlosmakelijk gevolg van de door het kabinet
wenselijk geachte doelstelling om te komen met een pakket van maatregelen
waarmee emancipatie en economische zelfstandigheid kunnen worden bevorderd
en valt derhalve binnen die context als wenselijk te beoordelen.2.6 De Europese dimensieDe leden van de VVD-fractie vragen hoe de verrekening van buitenlandse
bronbelasting met de Nederlandse inkomstenbelasting over het forfaitaire rendement
geschiedt indien de buitenlandse bronbelasting hoger is dan de Nederlandse
belasting. In de nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt dat verrekening
van buitenlandse bronbelasting in box III op dezelfde wijze geschiedt als
verrekening van Nederlandse dividendbelasting indien de inkomsten afkomstig
zijn uit een land waarmee Nederland een verdrag ter vermijding van dubbele
belasting heeft gesloten of uit een ontwikkelingsland in de zin van het Besluit
voorkoming dubbele belasting 1989. Dit betekent dat indien met inachtneming
van de bepalingen van het belastingverdrag dat van toepassing is, meer buitenlandse
bronbelasting is ingehouden dan aan Nederlandse belasting verschuldigd is,
onder het voorgestelde systeem teruggaaf van belasting plaatsvindt. Een alternatieve
mogelijkheid zou een stelsel van verrekening van bronbelasting zijn, op grond
waarvan niet meer belasting verrekend wordt dan in box III aan inkomstenbelasting
is verschuldigd. Een dergelijke systeem wordt gehanteerd in de boxen I en
II. Een dergelijk stelsel zou dan wel moeten gelden voor zowel Nederlandse
dividend- als voor bronbelasting ingehouden door verdragslanden of ontwikkelingslanden.
Zo'n alternatief stelsel is overigens in de praktijk aanmerkelijk bewerkelijker
dan het thans voorgestelde systeem, terwijl het budgettaire belang door de
beperking tot box III gering is; de in het buitenland ingehouden
bronbelasting is, mede in verband met de in de belastingverdragen vastgelegde
maximering daarvan, vrijwel altijd lager dan de in box III verschuldigde inkomstenbelasting.Indien het dividend afkomstig is uit een niet-verdrags-/niet-ontwikkelingsland
afkomstig is, kan evenals thans geen verrekening van buitenlandse bronbelasting
plaatsvinden. Daarnaast geldt dat in box III geen kostenaftrek mogelijk is.De leden van de fractie van VVD vragen of de geldende internationale regelingen
ter voorkoming van dubbele belasting toestaan dat Nederland de inkomstenbelasting
van een niet-ingezetene baseert op diens wereldinkomen. De door Nederland
gesloten belastingverdragen staan niet in de weg aan het toepassen van het
progressievoorbehoud bij de berekening van de in Nederland verschuldigde inkomstenbelasting
van niet-inwoners. De meeste Nederlandse belastingverdragen bevatten een non-discriminatie-artikel
op grond waarvan onderdanen van de andere Verdragsluitende Staat (veelal betreft
dit niet-inwoners van Nederland) in Nederland niet aan enige belastingheffing
of daarmee verband houdende verplichting mogen worden onderworpen die anders
of zwaarder is dan de belastingheffing of daarmee verband houdende verplichtingen
waaraan eigen onderdanen die in dezelfde omstandigheden verkeren, zijn of
kunnen worden onderworpen. Aangezien de keuzeregeling tot een gelijke behandeling
tussen inwoners en niet-inwoners leidt, is geen sprake van schending van deze
bepaling. Ook andere verdragsbepalingen worden niet geschonden. Zolang Nederland
belasting heft over de inkomsten die ingevolge de bepalingen van het belastingverdrag
ter heffing aan Nederland zijn toegewezen, is het in beginsel aan Nederland
op welke wijze dit heffingsrecht in de praktijk wordt gebracht zolang geen
sprake is een ongunstigere behandeling voor niet-inwoners.De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de sanctiebepaling van artikel
2.2.3, derde lid, door het Hof van Justitie wordt geaccepteerd in het licht
van het Schumacker-arrest. Deze sanctiebepaling staat niet op gespannen voet
met het Schumacker-arrest. Beide bestrijken verschillende elementen. Het Schumacker-arrest
ziet evenals het latere Gschwind-arrest op het rekening houden met de persoonlijke
en gezinssituatie van de buitenlandse belastingplichtige door de werkstaat.
De sanctiebepaling voorkomt het in Nederland dumpen van negatieve buitenlandse
inkomsten. Uit de bewoording van de sanctiebepaling komt naar voren dat indien
niet langer wordt gekozen voor de toepassing van de regels voor inwoners,
niet terug wordt gekomen op de in aanmerking genomen persoonlijke aftrekken,
dat wil zeggen op de bedragen die in aanmerking zijn genomen in verband met
de persoonlijke en gezinssituatie van de belastingplichtige.De leden van de VVD-fractie stellen dat gesuggereerd wordt dat toepassing
van de keuzeregeling onder omstandigheden bestreden zou kunnen worden met
bijzondere rechtsmiddelen als schijnhandeling en fraus legis. Dit berust op
een misverstand. In de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven
dat de vormgeving van de keuzeregeling voldoende waarborgen biedt om manipulatie
tegen te gaan. Daarnaast is opgemerkt dat meer in zijn algemeenheid altijd
in de uitvoering nog bestrijding kan plaatsvinden met de bijzondere rechtsmiddelen
zoals schijnhandeling en fraus legis. Toepassing van de bijzondere rechtsmiddelen
zal in beginsel niet gericht zijn tegen het al dan niet gebruik maken van
de keuzeregeling. Veeleer moet bijvoorbeeld gedacht worden aan constructies
waarbij op gekunstelde wijze getracht wordt het belastbaar inkomen te verminderen.
Dit kan aan de orde zijn bij zowel binnenlandse belastingplichtigen als ook
buitenlandse belastingplichtigen en staat in beginsel los van het al dan niet
gebruik maken van de keuzeregeling. De stelling van deze leden
dat de keuzemogelijkheid de principiële erkenning insluit dat belastingplichtigen
het belastbaar bedrag naar believen kunnen beïnvloeden, wordt dan ook
niet gedeeld.De leden van de fractie van de VVD merken op dat de antwoorden van de
regering op pagina 110 e.v. niet duidelijk maken of de voorgestelde regeling
(artikel 7.2.1, lid 6) aansluit bij hetgeen gebruikelijk is in sociale zekerheidsregelingen.Dienaangaande merken wij het volgende op. De voorgestelde regeling ziet
met name op misbruikbestrijding (om dubbele vrijstelling te voorkomen) en
op situaties waarin Nederland op basis van de gesloten belastingverdragen
een heffingsrecht heeft zonder dit recht als gevolg van de nationale wetgeving
ten volle te kunnen benutten. Met andere woorden: de regeling heeft vooral
een aanvullend karakter en beoogt dus niet een nieuw heffingsregime te creëren,
dat afwijkt van internationale fiscale heffingsregels. Noch ingeval internationale
fiscale heffingsregels aansluiten bij internationale sociale zekerheidsregelingen
noch ingeval dat niet zo is, wordt met de regeling van artikel 7.2.1, lid
6, derhalve inbreuk gemaakt op hetgeen internationaal gebruikelijk is in sociale
zekerheidsregelingen.Bovendien leidt de voorgestelde regeling ertoe dat het nationaal gecreëerde
heffingsrecht voor buitenlands personeel op scheep- en luchtvaartuigen, waardoor
de nationale wetgeving op dit punt de internationaal gebruikelijke fiscale
benadering volgt, ook beter aansluit bij de gebruikelijke internationale sociale
zekerheidsregelingen ter zake.De leden van de VVD-fractie vragen zich verder af of de regeling van artikel
7.2.1, lid 6, ook bedoeld is voor gevallen waarin de werknemer werkzaam is
ten behoeve van een vaste inrichting van de Nederlandse werkgever in zijn
werk- en woonland en of dat dan geen erg ruime afbakening van de Nederlandse
heffingswet is.In de Nota naar aanleiding van het verslag heeft de regering aangegeven
dat artikel 7.2.1, lid 6, bij nota van wijziging wordt aangepast. Ingevolge
die aanpassing vindt de fictie van laatstgenoemd artikellid dat de werkzaamheden
geacht worden in Nederland te worden verricht, geen toepassing indien sprake
is van een niet-inwoner in privaatrechtelijke dienstbetrekking bij een Nederlandse
inhoudingsplichtige, die uitsluitend werkzaamheden verricht binnen het gebied
van een andere mogendheid waarmee Nederland geen verdrag heeft, en die mogendheid
het loon uit die dienstbetrekking niet aan een belasting naar het inkomen
onderwerpt. Met deze aanpassing wordt de ruime afbakening van de Nederlandse
heffingswet aanzienlijk ingeperkt. Zoals hiervoor is vermeld, heeft de regeling
bovendien vooral een aanvullend karakter teneinde dubbele vrijstelling te
voorkomen en beoogt het niet de invoering van een nieuw heffingsregime. Met
de regeling wordt dan ook geen inbreuk gemaakt op de gebruikelijke internationale
regels inzake belastingheffing en evenmin op de nationale heffingsregels van
landen waarmee Nederland geen belastingverdrag heeft gesloten. Zodra immers
het loon van de werknemer werkzaam ten behoeve van een vaste inrichting van
de Nederlandse werkgever in zijn werk- en woonland is onderworpen aan belasting
die wordt geheven door of vanwege een andere mogendheid wordt geheven, treedt
Nederland terug.De leden van de fractie van VVD vragen naar het juridische kader voor
de uitwerking van de in artikel 7.2.1, zesde lid, opgenomen regeling. Artikel
7.2.1, zesde lid, bevat geen regels voor de wijze waarop de onderworpenheid
moet worden aangetoond; evenals thans het geval is, geldt dat het een belastingplichtige
vrijstaat de onderworpenheid aan te tonen. Door middel van een beleidspublicatie
zal duidelijkheid worden verschaft op welke wijze in elk geval de onderworpenheid
kan worden aangetoond. Dit laat overigens onverlet dat ook op
andere manieren de onderworpenheid in het andere land kan worden aangetoond.De leden van de VVD-fractie stellen dat de vraag van het CDA welk misbruik
de regering wenst te bestrijden niet beantwoord is. Zoals in de nota naar
aanleiding van het verslag is aangegeven wordt met de bepaling onder meer
beoogd bepaalde tot onbelastbaarheid leidende salary split constructies te
voorkomen.De leden van de fractie van de VVD merken op dat volgens de regering artikel
7.2.1, lid 6, bedoeld is om een heffingsbevoegdheid te creëren wanneer
een verdrag die bevoegdheid aan Nederland toekent, maar de nationale wet daarin
(nog) niet voorziet, en vragen zich af of het dan niet passender zou zijn
een daarop toegespitste formulering van de bepaling te maken, net als voor
de zgn. sterke werking in de sociale zekerheidsregelingen (d.w.z. als een
verdrag de Nederlandse wetgeving als toepasselijk aanwijst, dan is de betrokkene
hier ook daadwerkelijk verzekerd).De aanpassing van de bepaling zoals bepleit door de leden van de VVD-fractie
zou alleen kunnen gelden onder belastingverdragen. Voor situaties waarin Nederland
met andere landen geen verdragsrelatie heeft, zou in elk geval een aparte
bepaling noodzakelijk blijven om de mogelijkheid van Nederlandse belastingheffing
te garanderen. Daarbij kan met name gedacht worden aan niet in Nederland woonachtige
Nederlanders in Nederlandse overheidsdienst die werkzaam zijn in niet-verdragslanden
en voor wie de woonplaatsfictie van artikel 2.1.2 niet geldt.Met de aanpassing van de bepaling zoals bepleit door de leden van de VVD-fractie
zou voorts een van de doelstellingen van artikel 7.2.1, lid 6, te weten misbruikbestrijding
om dubbele belastingvrijstelling te voorkomen, niet worden bereikt. In de
praktijk doen zich namelijk situaties voor, waarin loon waarover op grond
van een belastingverdrag en ook op grond van de nationale Nederlandse fiscale
wetgeving Nederland heffingsbevoegd zou zijn, wordt overgeheveld naar een
periode waarover Nederland niet heffingsbevoegd is. Met de door de regering
voorgestelde regeling wordt nu bereikt dat ook in die situaties Nederland
belasting kan heffen. Nederland treedt evenwel terug als het andere land in
overeenstemming met de bepalingen in het desbetreffende belastingverdrag reeds
belasting zou heffen. Bovendien hebben belastingverdragen niet alleen betrekking
op de Nederlandse loon- en inkomstenbelasting maar ook op onder meer de Nederlandse
dividendbelasting. Op grond van die verdragen heeft Nederland ten aanzien
van natuurlijke personen die geen inwoner van Nederland zijn, in het algemeen
een (beperkt) heffingsrecht van 15% over dividend dat uit Nederland afkomstig
is. Nederland effectueert dit heffingsrecht via een bronheffing in de vorm
van dividendbelasting. De aanpassing van artikel 7.2.1, lid 6, zoals bepleit
door de leden van de VVD-fractie, zou, tenzij de aanpassing via gecompliceerde
uitzonderingen weer ingeperkt wordt, ertoe leiden dat dit dividend ook onderworpen
zou worden aan de Nederlandse inkomstenbelasting, voorzover deze inkomstenbelasting
niet meer bedraagt dan 15%. Dit dividend (niet zijnde dividend uit aanmerkelijk-belangaandelen)
behoort thans niet tot de belastbare inkomensbestanddelen van de buitenlandse
belastingplichtigen en het past ook niet in het wetgevend beleid van de regering
om dit dividend daaronder te brengen. Zo zijn er ook verdragen op grond waarvan
Nederland ten aanzien van natuurlijke personen die geen inwoner van Nederland
zijn, een beperkt heffingsrecht heeft over interest of royalty's uit Nederland
afkomstig. Dit heffingsrecht effectueert Nederland niet via een bronheffing.
De bedoelde interest en royalty's behoren evenmin tot de belastbare inkomensbestanddelen
van de buitenlandse belastingplichtigen en het is evenmin de bedoeling die interest en royalty's daaronder te brengen. Met de voorgestane aanpassing
zou Nederland daarover inkomstenbelasting mogen heffen tot het in het desbetreffende
belastingverdrag opgenomen percentage.De leden van de VVD-fractie verwijzen naar onze opmerking op pagina 112
van de nota naar aanleiding van het verslag dat het internationaal gebruikelijk
is dat heffing plaatsvindt op het tijdstip dat een claim de heffingssfeer
van een land verlaat. Zij vragen daarvan voorbeelden te geven. Voorts vragen
zij waarom niet kan worden volstaan met een conserverende aanslag.Internationaal is belastingheffing op het moment dat een fiscale claim
de invloedsfeer van een land verlaat niet ongebruikelijk. Gewezen kan ook
worden op de regelingen die op dit gebied in bij voorbeeld Duitsland, het
Verenigd Koninkrijk en België bestaan. De wijze waarop de claim wordt
geëffectueerd kan daarbij verschillen. De heffing kan bij voorbeeld plaatsvinden,
indien de belastingplichtige geen inwoner (meer) is van het desbetreffende
land, door middel van een afrekening of, indien de belastingplichtige inwoner
blijft, door de wijze waarop de voorkoming van dubbele belasting wordt geregeld.
Van belang hierbij is ook de verdeling van heffingsrechten zoals deze in de
verdragen ter voorkoming van dubbele belasting is opgenomen. In de situatie
waarop de onderhavige bepaling ziet, zou Nederland zonder nadere voorziening
haar heffingsrechten over de aan de Nederlandse periode toe te rekenen winst
verliezen. In een dergelijke situatie zouden aan een conserverende aanslag
ernstige bezwaren zijn verbonden. De belastingplichtige zou dan jaarlijks
moeten aangeven in hoeverre de winsten die betrekking hebben op de Nederlandse
periode ook feitelijk zijn gerealiseerd. Aangezien de realisatie niet alleen
plaatsvindt bij vervreemding van het desbetreffende vermogensbestanddeel maar
eveneens als gevolg van afschrijvingen zou een conserverende aanslag met zich
brengen dat de belastingplichtige, ondanks de omstandigheid dat de onderneming
niet meer in Nederland wordt gedreven en hij geen inwoner van Nederland meer
is, jaarlijks aangifte zou moeten doen, alsof hij nog inwoner van Nederland
was. Dit zou voor zowel de belastingplichtige als de belastingdienst aanzienlijke
administratieve lasten met zich brengen.De leden van de fractie van de VVD vragen wat Nederland gaat doen als
de aangekondigde verlagingen van de Vpb-tarieven in andere Europese landen
worden geëffectueerd. Vooraf zij opgemerkt dat de belastingdruk niet
alleen afhankelijk is van het tarief, maar tevens wordt bepaald door de grondslag
van de heffing. Ook andere verschillen tussen de heffingsstelsels van landen
leiden tot een verschil in effectieve belastingdruk. Om de druk van de Vpb
in Nederland te verlagen is met name ten behoeve van het MKB het tarief over
de eerste f 50 000 winst met ingang van het jaar 2000 verlaagd.
Om de concurrentiepositie van het Nederlandse belastingstelsel te behouden
zullen wellicht verdergaande aanpassingen noodzakelijk zijn. In dat verband
zal de komende tijd worden onderzocht welke mogelijkheden er zijn om het (fiscale)
vestigingsklimaat voor ondernemingen in Nederland internationaal goed concurrerend
te houden. Hiertoe zal op korte termijn een gemengde werkgroep worden ingesteld,
bestaande uit vertegenwoordigers van het bedrijfsleven.3. Vormgeving3.1 Grondslag en tariefDe leden van de fracties van GPV en RPF zijn niet overtuigd van de wenselijkheid
van het afschaffen van de bijzondere tarieven. De leden van de CDA-fractie
vragen of het bijzondere tarief niet voor bepaalde onderdelen gehandhaafd
zou kunnen blijven. Op zichzelf is het denkbaar nog een enkel
bijzonder tarief te handhaven. Nu over de gehele linie de belastingtarieven
voor het inkomen uit werk en woning worden verlaagd achten wij het gerechtvaardigd
om alle bijzondere tarieven af te schaffen. Door het afschaffen van alle bijzondere
tarieven wordt ook een vereenvoudiging bereikt. Indien een of meer bijzondere
tarieven zouden worden gehandhaafd zou afbreuk worden gedaan aan deze vereenvoudiging.
Verder is van belang dat de budgettaire opbrengst van het afschaffen van de
bijzondere tarieven zal worden ingezet voor een het zogenoemde ondernemerspakket
waarover met het bedrijfsleven overeenstemming is bereikt.De leden van de fractie van CDA, GPV en RPF gaan specifiek in op het afschaffen
van het bijzondere tarief van 20% voor gevallen van overlijden. De rechtvaardiging
voor dit bijzondere tarief in het huidige regime is de samenloop die zich
kan voordoen met het successierecht. In de Nota naar aanleiding van het verslag
is aangegeven dat dit aspect nog dit jaar aan de hand van het rapport van
de Werkgroep Moltmaker kan worden bezien.De leden van de CDA-fractie vragen waarom dit tarief niet wordt gehandhaafd
tot er meer duidelijkheid bestaat omtrent de successieheffing? Zij vragen
of de Werkgroep Moltmaker hierover niet beter eerst kan rapporteren? De leden
van de fracties van GPV en RPF vragen of de verwijzing naar het uit te brengen
rapport van de Werkgroep Moltmaker betekent dat de regering bereid is voor
deze situaties alsnog een voorziening te treffen. Ze vragen hoe zo'n voorziening
er uit zal zien en of een dergelijke voorziening gelijktijdig met de invoering
van de belastingherziening 2001 van kracht zal worden.De Werkgroep Moltmaker zal naar verwachting omstreeks 1 maart 2000 haar
rapport uitbrengen. Wij willen nu niet op de inhoud van dit rapport vooruitlopen.
Of maatregelen die voortvloeien uit de voorstellen van de Werkgroep ook per
1 januari 2001 in werking treden is nu nog niet met zekerheid te zeggen. Wij
zien echter geen aanleiding om de voorgestelde maatregelen in de sfeer van
de inkomstenbelasting uit te stellen tot dat meer duidelijkheid ontstaat over
de voorstellen van de Werkgroep Moltmaker. Overigens is het budgettaire belang
van het bijzondere tarief van 20% ten opzichte van het voorgestelde progressieve
tabeltarief f 95 miljoen per jaar.De leden van de CDA-fractie vragen wat de budgettaire gevolgen zouden
zijn indien het bijzondere tarief op 30%, 35% respectievelijk 40% wordt gesteld.
In het wetsvoorstel wordt uitgegaan van de afschaffing van de bijzondere tarieven.
Met de opbrengst hiervan is rekening gehouden bij de samenstelling van het
ondernemerspakket 21e eeuw. De onderstaande tabel geeft de budgettaire gevolgen
weer van de handhaving van een enkel bijzonder tarief, voor situaties waarin
nu de bijzondere tarieven van 45% of 20% van toepassing zijn, ten opzichte
van toepassing van het progressieve tarief per 2001.Tabel Budgettaire derving herintroductie van een enkel
bijzonder tarief; in miljoenen Nieuw bijzonder
tariefBudgettaire derving 30%55535%410 40%265De leden van de CDA-fractie vragen of het redelijk is het bijzondere tarief
af te schaffen voor eenmalige betalingen die plaatsvinden bij beëindiging
van de dienstbetrekking. Verder vragen ze een aantal voorbeelden waaruit blijkt dat in verband met de toepassing van de middelingsregeling
het bijzondere tarief niet meer nodig is.Op eenmalige onstlaguitkeringen is in het huidige regime onder bepaalde
voorwaarden het vaste bijzondere tarief van 45% van toepassing. De hoogte
van dit tarief is onafhankelijk van de omvang van de ontslaguitkering en de
omvang van het overige inkomen. Dit tarief geldt dus ook in gevallen waarin
een eenmalige ontslaguitkering of gouden handdruk wordt toegekend aan een
persoon die voor zijn reguliere inkomsten is onderworpen aan het hoogste tabeltarief.
Indien in dergelijke gevallen in plaats van een eenmalige ontslaguitkering
gekozen zou worden voor een periodieke uitkering in de vorm van een aanvulling
op de werkloosheids- of wachtgelduitkering wordt de uitkering echter belast
naar het tabeltarief van maximaal 60%. In zoverre leidt de huidige systematiek
in een aantal gevallen tot een moeilijk te rechtvaardigen voordeel voor belastingplichtigen
die een eenmalige uitkering krijgen. Deze onevenwichtigheid komt met het vervallen
van de bijzondere tarieven te vervallen.Het bijzondere tarief van 45% geldt onder het huidige regime ook voor
belastingplichtigen waarvan het reguliere inkomen niet uitstijgt boven het
niveau van de huidige tweede (37%) of derde (50%) tariefschijf en waarbij
een ontslaguitkering zonder de werking van een bijzonder tarief zou worden
belast naar het tarief in de derde (50%) respectievelijk de vierde (60%) tariefschijf.
In dergelijke gevallen kan in het voorgestelde regime de middelingsregeling
uitkomst bieden. Wij zullen dit hierna aan de hand van twee enigszins gestileerde
voorbeelden illustreren. In het eerste voorbeeld gaat het om een eenmalige
uitkering die door het incidentele karakter zonder middeling zou worden belast
naar het tarief van de vierde tariefschijf (52%). In tweede voorbeeld is sprake
van een incidentele bate die zonder middeling zou worden belast naar de derde
tariefschijf (42%).Voor gevallen waarin een werkgever een uitkering of verstrekking aan een
werknemer geeft wegens overlijden of invaliditeit, de leden van de CDA-fractie
verwijzen daarnaar, geldt in wezen hetzelfde als hiervoor is opgemerkt ten
aanzien van ontslaguitkeringen. Ook bij dergelijke uitkeringen kan als daarop
door het incidentele karakter een hoger marginaal tarief van toepassing is
dan op het reguliere inkomen, de middelingsregeling veelal uitkomst bieden.
Zie hiervoor ook het tweede voorbeeld. Wij zien dan ook geen aanleiding om
specifiek voor dergelijke gevallen een bijzonder tarief te handhaven.Voorbeeld 1Mevrouw Y heeft in 2002 en de daaraan voorafgaande jaren een looninkomen
van f 90 000 per jaar. Met ingang van 31 december 2002 wordt zij
ontslagen. Eind 2002 ontvangt zij een eenmalige ontslaguitkering van f 90 000.
Vanaf 2003 heeft zij een werkloosheidsuitkering f 60 000 per
jaar.Door de ontslaguitkering stijgt het inkomen in 2002 tot f 180 000.
De ontslag uitkering wordt voor een gedeelte van ongeveer f 10 000
belast tegen een marginaal tabeltarief van 42% en voor f 80 000
tegen een tarief van 52%. De initiële druk op de ontslaguitkering bedraagt
dan f 45 800.Vervolgens kan de middelingsregeling worden toegepast op het inkomen over
de jaren 2002, 2003 en 2004. Het gemiddelde inkomen over deze jaren bedraagt
(inclusief de ontslaguitkering) f 100 000 ((f 180 000
+ f 60 000 + f 60 000) / 3). Door de toepassing van de
middelingsregeling wordt het marginale tarief op de ontslaguitkering teruggebracht
tot 42%. De middelingsteruggaaf kan dan als volgt worden berekend. Oorspronkelijk geheven belasting over de ontslaguitkering f 45 800 herrekende belasting over de ontslaguitkering (42%) f 37 800
-/-verschil f 8 000 drempel f 1 200 -/-middelingsteruggaaf f 6 800 De resterende effectieve druk op de ontslaguitkering bedraagt alsdan f 39 000
(oftewel 43,3%).Voorbeeld 2De heer Z heeft in 2002 en de daaraan voorafgaande jaren een looninkomen
van f 55 000 per jaar. Met ingang van 31 december 2002 wordt hij
door een ongeval arbeidsongeschikt. Eind 2002 ontvangt hij een eenmalige invaliditeitsuitkering
van zijn werkgever van f 40 000. Vanaf 2003 heeft hij een arbeidsongeschiktheidsuitkering
f 35 000 per jaar.Door de invaliditeitsuitkering stijgt het inkomen in 2002 tot f 95 000.
De invaliditeitsuitkering wordt dan geheel belast tegen een marginaal tabeltarief
van 42%. De initiële druk op de invaliditeitsuitkering bedraagt dan f 16 800.Vervolgens kan de middelingsregeling worden toegepast op het inkomen over
de jaren 2002, 2003 en 2004. Het gemiddelde inkomen over deze jaren bedraagt
(inclusief de invaliditeitsuitkering) f 55 000 ((f 95 000
+ f 35 000 + f 35 000) / 3). Door de toepassing van de
middelingsregeling wordt het marginale tarief op de invaliditeitsuitkering
teruggebracht tot 37%. De middelingsteruggaaf kan dan als volgt worden berekend.Oorspronkelijk geheven belasting over de invaliditeitsuitkering f 16 800 herrekende belasting over de invaliditeitsuitkering (37%) f 14 800
-/-verschil f 2 000 drempel f 1 200 -/-middelingsteruggaaf f  800 De resterende effectieve druk op de invaliditeitsuitkering bedraagt alsdan
f 16 000 (oftewel 40%).In de Nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven dat problemen
die door vertraagde nabetaling ontstaan primair door de uitbetalende instantie
en de belastingplichtige zelf horen te worden opgelost. De leden van de CDA-fractie
ondersteunen de suggestie die in dit kader is gedaan om in de Wet op de loonbelasting
1964 de mogelijkheid op te nemen dat de uitbetalende instantie de extra verschuldigde
belasting als eindheffing voor zijn rekening neemt. Wij nemen er goede nota
van dat de leden van de CDA-fractie deze suggestie ondersteunen.De leden van de fracties van de PvdA en van GPV en RPF vragen waarom het
kabinet voorstelt om de stakingsvrijstelling in het kader van de Wet IB'01
af te schaffen en deze later in beperkte vorm (f 8 000) weer in
het leven te roepen bij de tweede tranche van het ondernemerspakket. Zij vragen
of er een bijzondere reden voor deze ogenschijnlijk omslachtige aanpak is.
De leden van de fracties van GPV en RPF vragen of het niet veel meer voor
de hand ligt om deze maatregel in dit wetsvoorstel op te nemen, zodat er bij
de beoordeling van dit wetsvoorstel een meer integrale afweging kan plaatsvinden.
Met het oog op een meer integrale afweging zal genoemde stakingsvrijstelling
bij nota van wijziging worden opgenomen.De leden van de fractie van het CDA vragen een reactie op de brief van
de Landelijke Huisartsen Vereniging van 2 december 1999. Deze brief heeft betrekking op aanspraken van huisartsen op de Stichting Goodwillfonds
voor Huisartsen. Deze aanspraken komen tot uitkering in 2003 of bij eerdere
beëindiging van de praktijk. Op grond van de resolutie van 14 mei 1987,
nr. 287–7238, zoals gewijzigd bij besluit van 3 augustus 1995, nr. DB/1095M,
komen huisartsen onder de Wet op de inkomstenbelasting 1964 in aanmerking
voor het bijzondere tarief en onder omstandigheden voor de stakingsvrijstelling.
In het voorstel van Wet inkomstenbelasting 2001 verdwijnt het bijzondere tarief,
terwijl de stakingsvrijstelling – in samenhang met het ondernemerspakket –
wordt beperkt tot f 8 000 per ondernemer. Op de vraag van de genoemde
leden of wij bereid zijn overgangsrecht te creëren voor de belastingheffing
op deze aanspraken, kunnen wij melden dat wij in een constructieve sfeer in
overleg met betrokkenen de mogelijkheid bezien voor een oplossing van deze
problematiek.In de nota naar aanleiding van het verslag is vermeld dat het punt van
de stakingsvrijstelling onderdeel uitmaakte van het ondernemerspakket 21e
eeuw, waarover met VNO/NCW, MKB-Nederland en LTO overeenstemming is bereikt.
De vraag van de leden van de SGP-fractie of die overeenstemming ook gold voor
het onderdeel van de beperking van de stakingsvrijstelling, kunnen wij dus
bevestigend beantwoorden. Naar aanleiding van hun vraag in hoeverre die overeenstemming
ook zou gelden voor het voorstel om de stakingsvrijstelling geheel te schrappen,
merken wij op dat genoemde organisaties daarmee niet konden instemmen.Voorts constateren deze leden dat wij niet op alle door hen ingebrachte
punten met betrekking tot de stakingsvrijstelling zijn ingegaan. In algemene
bewoordingen zijn wij op blz. 138 van de nota naar aanleiding van het verslag
ingegaan op door hen genoemde voorbeelden, maar wij voldoen graag aan hun
verzoek alsnog nader op deze voorbeelden in te gaan. Het gaat om de volgende
situaties: binnenvaartondernemers die na beëindiging van de bedrijfsuitoefening
vaak woonruimte aan de wal moeten inrichten en betrekken, ondernemers in de
agrarische sector, die door allerlei ontwikkelingen, mede ingegeven door het
huidige overheidsbeleid reeds onevenredig worden getroffen of ondernemers
in het midden- en kleinbedrijf die aantoonbaar de onderneming niet kunnen
overdragen. In dat verband willen wij er in de eerste plaats op wijzen dat
als gevolg van de aangekondigde mogelijkheid van geruisloze doorschuiving
naar een mede-ondernemer in minder gevallen dan thans zal moeten worden afgerekend
over de stakingswinst. Dit biedt echter voor ondernemers die de onderneming
niet kunnen overdragen, zoals in het laatstgenoemde voorbeeld, geen soelaas.
Wel zal in dat geval vaak gebruik kunnen worden gemaakt van de middelingsregeling.
Daarbij zij nog bedacht dat na de afrekening over de stakingswinst de belastingheffing
over het inkomen in de daaropvolgende periode lager kan uitvallen vanwege
de lagere tarieflijn in de inkomstenbelasting. Voorzover de stakingswinst
wordt benut voor het betrekken van een woning, zoals in het voorbeeld van
een binnenvaartondernemers, bestaat de keuze tussen de aanschaf (met eventueel
een hypotheek) of huur van een woning. Voorzover men de stakingswinst werkelijk
wil benutten als een oudedagsvoorziening, is het mogelijk om deze onder doorschuiving
van de fiscale claim om te zetten in een lijfrente.De leden van de fractie van de SGP erkennen dat hun opmerkingen met betrekking
tot het schrappen van de reserve assurantie eigen risico beter op zijn plaats
zouden zijn geweest bij de behandeling van het belastingplan 2000. De afschaffing
van de reserve assurantie eigen risico maakt deel uit van het wetsvoorstel
Belastingplan 2000 dat inmiddels in werking is getreden. Het voorgaande neemt
niet weg dat wij graag de vragen van deze leden op dit terrein beantwoorden.
Met betrekking tot de vraag van deze leden in hoeverre van de
mogelijkheid van de reserve assurantie eigen risico gebruik werd gemaakt,
kunnen wij antwoorden dat er zo'n 5 600 belastingplichtigen in de vennootschapsbelasting
zijn die een assurantiereserve eigen risico hebben, op een totaal aantal vennootschapsbelastingplichtigen
van circa 330 000. Het gemiddelde bedrag van deze assurantiereserve bedraagt
f 480 000 waarbij wordt opgemerkt dat op dit gemiddelde een zwaar
stempel wordt gedrukt door een beperkt aantal belastingplichtigen met een
zeer hoge assurantiereserve. Over het gebruik van de reserve assurantie eigen
risico zijn geen cijfers beschikbaar voor de inkomstenbelastingsfeer. Wel
is bekend dat het belang van de assurantiereserve in de vennootschapsbelasting
vele malen groter is dan in de inkomstenbelasting. De financiële consequenties
van herinvoering van deze reserve – deze leden vragen daarnaar –
kunnen worden geraamd op een derving van f 225 mln op structurele basis.
Voorts informeren deze leden naar de mogelijkheid daarbij onderscheid te maken
in het al dan niet gemoedsbezwaardzijn van een ondernemer. Een belangrijke
vraag daarbij is de motivering voor het bevoordelen van gemoedsbezwaarde ondernemers
door hen wel een assurantiereserve toe te staan terwijl zij, net als andere
ondernemers, de kosten van een calamiteit ten laste van de winst mogen brengen.
Een andere vraag is of zo'n regeling ook zou moeten gelden voor lichamen.De leden van de PvdA vragen een nadere toelichting op het feit dat het
verschil tussen een netto uitkering van een alleenverdiener en het netto minimumloon
van een alleenverdiener stijgt van ca. 550 gulden per jaar naar ongeveer 1700
gulden per jaar. De leden van de PvdA-fractie begrijpen deze berekening niet
mede omdat de in de MvT geduide procentuele inkomenseffecten deze getallen
niet ondersteunen. Bij het berekenen van het verschil tussen een netto uitkering
van een alleenverdiener en het netto minimumloon van een alleenverdiener worden
alleen de effecten van de tariefstructuur meegenomen. Indirecte effecten en
niet-standaard effecten worden in de berekening van het verschil tussen een
netto uitkering en het netto minimumloon niet meegenomen. Indien een vergelijking
gemaakt wordt tussen enerzijds het absolute netto-inkomensverschil en anderzijds
de procentuele inkomenseffecten, moet dus een vergelijking gemaakt worden
met de effecten van louter de tariefstructuur bij een alleenverdiener met
een uitkering (4,5%) en een alleenverdiener met een inkomen op minimumloonniveau
(8,3%). Het verschil tussen deze twee (3,8%) komt overeen met ongeveer 1100
gulden. Dit past dus bij de gepresenteerde cijfers.De leden van de fractie van het CDA vragen wat de inkomenseffecten zijn
voor de ouderen, wanneer de ouderenkorting ook wordt toegekend boven een bedrag
van f 55 801 en waarom dit in de voorstellen niet gebeurt.Naar aanleiding hiervan merken wij op, dat de algemene ouderenkorting
en de aanvullende alleenstaande ouderenkorting zijn afgeleid van de huidige
algemene ouderenaftrek en de aanvullende alleenstaande ouderenaftrek. Zowel
de huidige ouderenaftrekken als de te introduceren ouderenkortingen zijn deels
inkomensafhankelijk.Tot de grens van f 56 973 bedraagt de algemene ouderenaftrek
f 1496 en de aanvullende alleenstaande ouderenaftrek f 2431. Daarnaast
geldt voor alle ouderen een inkomensonafhankelijke algemene ouderenaftrek
en aanvullende alleenstaande ouderenaftrek van ieder f 511. In deze bedragen
is nog geen rekening gehouden met de aanpassingen vanwege de eerste tranche
vergroening.De ouderenaftrekken worden in het nieuwe stelsel omgezet in ouderenkortingen.
Tot de grens van f 58 004 bedraagt de algemene ouderenkorting f 377
en de aanvullende alleenstaande ouderenkorting f 553. Daarboven geldt
voor een algemene ouderenkorting en aanvullende alleenstaande ouderenkorting
van ieder f 97. Indien de inkomensafhankelijke ouderenkortingen die gelden tot een inkomen
van f 58 004 ook zouden worden toegekend boven deze inkomensgrens,
dan resulteren effecten conform onderstaande tabel. Het budgettaire belang
van deze aanpassing bedraagt circa 90 mln.Naar aanleiding van de vraag van deze leden waarom zulks niet wordt voorgesteld
in het wetsvoorstel, antwoorden wij dat op het gebied van de ouderenaftrekken
geen structuurwijziging is beoogd.Tabel inkomenseffecten variant  effect vervallen inkomensgrens inkomensafhankelijke
ouderenkortingenOuderen alleenstaand AOW0,0 AOW + 5 0000,0AOW + 10 0000,0 AOW + 20 0000,0 AOW + 30 0000,0 AOW + 40 0001,5 AOW + 50 0001,4Ouderen gehuwd AOW0,0 AOW + 5 0000,0 AOW + 10 0000,0 AOW + 20 0000,0 AOW + 30 0000,0AOW + 40 0000,0 AOW + 50 0000,5De leden van de VVD-fractie geven te kennen verheugd te zijn met de constatering
in de nota naar aanleiding van het verslag dat wij thans geen voornemens hebben
om nieuwe heffingskortingen in te voeren en met onze uitleg over het feit
dat heffingskortingen anders werken dan aftrekposten en daardoor gevolgen
hebben voor het koopkrachtbeeld. Volledigheidshalve wordt opgemerkt, dat in
de nota naar aanleiding van het verslag tevens is aangegeven dat de heffingskortingsgedachte
een onderdeel vormt van de lopende discussie over belastinguitgaven. Zoals
daar is aangegeven kan deze gedachte aan de orde komen bij de ontwikkeling
van een toetsingskader voor fiscale instrumenten.De leden van de CDA-fractie vragen wat de effecten zijn van het feit,
dat over box 2 geen premies worden betaald, en door welke maatregelen in box
1 deze gemiste opbrengsten alsnog worden gehaald. Deze leden vragen zich verder
af of door het introduceren van de heffingskorting er geen grondslagversmalling
optreedt voor de premies volksverzekeringen. Zij vragen welke gevolgen dit
heeft voor de fondsen en compensatie door middel van rijksbijdragen. Tevens
vragen zij wanneer de conclusies van de regering op dit punt komen. De leden
van de fractie van GroenLinks vragen of het kabinet ook in overweging gaat
nemen dat een verbreding van de premiegrondslag naar box II en box III een
oplossing kan zijn om de fondsen te compenseren voor de geconstateerde premiederving.
Naar aanleiding van deze vragen wordt het volgende opgemerkt.Bij de berekeningen in het wetsvoorstel is technisch uitgegaan van gelijkblijvende
percentages voor de premieheffing volksverzekeringen en zijn uitsluitend de
belastingpercentages aangepast. Uitgaande van gelijkblijvende percentages
voor de premieheffing wordt de opbrengst van de premieheffing fors lager dan
in de huidige situatie; hier staat een even grote meeropbrengst aan belasting
tegenover. Deze verschuiving hangt in de eerste plaats samen met de introductie
van de heffingskorting en de arbeidskorting, die in beginsel worden verrekend
in de verhouding belasting/premie volksverzekeringen in de eerste schijf,
terwijl de huidige belastingvrije som en het arbeidskostenforfait
bij belastingplichtigen met een hoger belastbaar inkomen dan de grens van
schijf 1B (in ieder geval voor een deel) worden verrekend tegen het (volledig
uit belasting bestaande) tarief van de tweede of derde schijf. Daarnaast wordt
volgens de huidige opzet geen premie volksverzekeringen geheven over inkomen
dat wordt belast in box 2 of box 3. De in het voorstel opgenomen (premie)grondslagverbredende
maatregelen wegen niet tegen deze opbrengstverlagende maatregelen op. Er zijn
verschillende methoden denkbaar om deze verschuiving te voorkomen dan wel
te corrigeren. De komende maanden zal het kabinet een besluit nemen op dit
punt en de Kamer hier nader over informeren. In antwoord op de vraag van de
leden van de GroenLinks-fractie wordt opgemerkt dat een verbreding van de
premiegrondslag naar box II en box III in dit kader niet wordt overwogen.
Zoals op pagina 114 van de nota naar aanleiding van het verslag nader is toegelicht
is bewust gekozen voor een heffing in box II en III die geheel uit belastingen
bestaat.De leden van de fracties van PvdA en CDA hebben een aantal vragen bij
de gegevens over het gebruik van de invorderingsvrijstelling die op pagina
428 van paragraaf 10.5 van de Nota naar aanleiding van het Verslag worden
weergegeven. De regering geeft daar aan dat er ongeveer 125 000 personen
zijn die thans onder de invorderingsvrijstelling vallen waarvan circa 56%
zelfstandig ondernemer. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe dit valt te
rijmen met de elders vermelde gegevens rondom de alphahulpen, waar het ook
al om een groep van circa 70 000 personen zou gaan. Deze leden vragen
of hieruit geconcludeerd mag worden dat er ook een grote groep personen met
kleine deeltijdbanen bestaat, waaronder alphahulpen, die niet onder de invorderingsvrijstelling
vallen (in de zin dat ze bij de Belastingdienst als zodanig bekend zijn) maar
die wel materieel onder hetzelfde regime vallen zonder daadwerkelijk aangifte
te doen. De leden van de CDA-fractie vragen naar een nadere verdeling van
deze groep naar beroepsgroepen. Naar aanleiding van deze vragen wordt opgemerkt
dat de invorderingsvrijstelling een kortingsregeling is die geldt bij het
opleggen van een aanslag voor de inkomstenbelasting. De in de Nota naar aanleiding
van het Verslag gepresenteerde schatting van 125 000 personen heeft dan
ook uitsluitend betrekking op het aantal personen die via het opleggen van
een aanslag voor de invorderingsvrijstelling in aanmerking komen. Zoals aangegeven
in deze Nota is het feitelijk zo dat niet alle personen met lage – niet
aan loonbelasting onderworpen – inkomsten daadwerkelijk aangifte zullen
doen. Aangenomen mag worden dat dit met name geldt voor personen met kleine
deeltijdbanen (o.a. alphahulpen, gastouders, en overblijfmoeders) die hun
basisaftrek aan hun meer verdienende partner overdragen. Over de exacte omvang
en samenstelling van deze groep personen kunnen wij geen betrouwbare uitspraken
doen, omdat zij niet of nauwelijks als zodanig bij de Belastingdienst bekend
zijn. Wij bevestigen de opmerking van de leden van de PvdA-fractie dat deze
personen materieel wel onder het regime van de invorderingsvrijstelling vallen.
Er zijn thans te weinig externe gegevens beschikbaar om een verantwoorde raming
over het aantal overblijfmoeders en gastouders te maken. Naar aanleiding van
de vraag van de leden van de CDA-fractie wat het vervallen van de invorderingsvrijstelling
betekent voor overblijfmoeders en gastouders wordt opgemerkt dat de inkomenseffecten
van de wijzigingen in de tariefstructuur voor deze personen qua uitwerking
grosso modo vergelijkbaar zullen zijn met die van alphahulpen. Voor een cijfermatig
overzicht van de inkomenseffecten voor de alphahulpen verwijzen wij naar de
Nota naar aanleiding van het Verslag (pagina 429–431, paragraaf 10.5)
en de integrale notitie inzake de rechtspositie van de alphahulpen die de
staatssecretaris van VWS in december jongstleden naar de Tweede Kamer heeft
gestuurd. De leden van de fracties van GPV en RPF geven te kennen enigszins verbaasd
te zijn over de zinsnede op pagina 64 van paragraaf 2.5. van de Nota
naar aanleiding van het Verslag dat het vervallen van de invorderingsvrijstelling
voor alphahulpen in termen van emancipatie als een stap vooruit wordt gekwalificeerd,
omdat daarmee de afhankelijkheid van de hoofdkostwinner zal verminderen. Deze
leden vragen of niet met minstens evenveel reden kan worden verdedigd dat
juist door het vervallen van de invorderingsvrijstelling de afhankelijkheid
van de hoofdkostwinner wordt vergroot. De leden van de fracties van GPV en
RPF merken in dit verband op dat zonder aanvullende maatregelen meer uren
gewerkt moet worden, voordat hetzelfde nettoloon wordt verkregen. Als daarvoor
de mogelijkheid ontbreekt, wordt de afhankelijkheid van de hoofdkostwinner
groter.De visie van de leden van de fracties van GPV en RPF dat de afhankelijkheid
van de hoofdkostwinner als gevolg van het vervallen van de invorderingsvrijstelling
groter wordt delen wij niet. De bestaande invorderingsvrijstelling werpt voor
personen met kleine deeltijdbanen, waaronder alphahulpen, een drempel op om
de omvang van de arbeidsduur uit te breiden. Indien in het huidige stelsel
een alphahulp minder verdient dan de basisaftrek kan hij of zij in aanmerking
komen voor de invorderingsvrijstelling en tegelijkertijd de basisaftrek overdragen
aan de meer verdienende partner. Het recht op overdracht van de basisaftrek
aan de meer verdienende partner verdwijnt zodra het inkomen van de alphahulp
even groot als of hoger dan de basisaftrek wordt. Dit betekent dat bij het
overschrijden van de grens een schokeffect optreedt als het inkomen van de
meer verdienende partner niet uitsluitend in de eerste schijf valt. Eén
of enkele guldens meer inkomen van de alphahulp kan de belastingvrije som
van de partner halveren. Tevens zij opgemerkt dat in het inkomenstraject boven
de basisaftrek de invorderingsvrijstelling voor de alphahulp geleidelijk afloopt.
Het niet meer of tot een lager bedrag toepassen van de invorderingsvrijstelling
kan dan tot een belastingnadeel leiden. Deze belemmeringen om de omvang van
de arbeidsduur uit te breiden, die leiden tot afhankelijkheid van de meer
verdienende partner, worden door het individueel toekennen van de heffingskorting
en het laten vervallen van de invorderingsvrijstelling weggenomen. Zoals wij
op pagina 431 van paragraaf 10.5 van de Nota naar aanleiding van het
Verslag hebben opgemerkt zijn de inkomenseffecten van de overgang naar de
nieuwe tariefstructuur in het algemeen positief. Tegenover de daling van de
(extra) verdiensten van de alphahulpen (het effect van het niet volledig uitbetalen
van de heffingskorting) staat een verhoging van de huidige bruto uurvergoeding.
Zoals elders in deze nota wordt opgemerkt wordt de alphahulpen daarnaast de
mogelijkheid geboden om als volwaardig werknemer in dienst van de thuiszorginstellingen
te treden.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fracties van GPV en RPF
of alfahulpen op een compensatie kunnen rekenen voor het vervallen van de
invorderingsvrijstelling, merken wij het volgende op. De budgettaire opbrengst
van het vervallen van de invorderingsvrijstelling voor alfahulpen wordt teruggesluisd
naar deze groep. Aangenomen is dat deze opbrengst wordt aangewend om de bruto
uurvergoeding voor alfahulpen te verhogen naar 127% WML. Voor een cijfermatig
overzicht van de effecten zouden wij deze leden willen verwijzen naar paragraaf 10.5
van de nota naar aanleiding van het verslag.Voorzover persoonsgebonden aftrek niet kan worden verrekend in het jaar
zelf, kan deze volgens het wetsvoorstel alleen verrekend worden met inkomens
van toekomstige jaren en niet met inkomens van voorafgaande jaren. De reden
daarvoor is dat anders gecompliceerde samenloop zou optreden met de regels
voor verrekening van verliezen. De leden van de VVD-fractie merken
op dat daar toch een mouw aan te passen moet zijn; desnoods door achterwaartse
verrekening van een persoonsgebonden aftrek naar (uitsluitend) box I toe te
staan als ware het een verlies uit box I.Op zichzelf is het denkbaar om de persoonsgebonden aftrek die niet verrekend
kan worden in het jaar zelf te behandelen als een verlies van box I («herkwalificatie»).
Indien de belastingplichtige in de voorafgaande jaren en de eerstkomende jaren
geen positief belastbaar inkomen heeft uit werk en woning, maar wel inkomen
uit aanmerkelijk belang of inkomen uit vermogen zou dat echter leiden tot
een nadeel voor de belastingplichtige. Om die ongewenste effecten te voorkomen
zou de herkwalificatie moeten worden beperkt tot de omvang van de belastbare
inkomens uit werk en woning van de afgelopen drie jaren waarmee direct verrekening
kan plaatsvinden. Dat zou dan wel meebrengen dat eventuele correcties op de
eerder vastgestelde belastbare inkomens uit werk en woning leiden tot een
herrekening van de herkwalificatie. Daarnaast zou de situatie kunnen ontstaan
dat de belastingplichtige in een later jaar een verlies uit werk en woning
heeft dat niet meer kan worden verrekend met de belastbare inkomens uit de
drie eerder genoemde jaren (omdat de persoonsgebonden aftrek daarmee al is
verrekend), terwijl hij wel inkomen heeft uit aanmerkelijk belang of inkomen
uit vermogen waarmee hij de persoonsgebonden aftrek (als die niet zou zijn
verrekend met het belastbare inkomen uit werk en woning van de voorafgaande
jaren) wel zou hebben kunnen verrekenen. Om dergelijke effecten te voorkomen
zou er aan kunnen worden gedacht om de persoonsgebonden aftrek in specifieke
gevallen weer te laten herleven («herherkwalificeren»). Gelet
op de uitvoeringstechnische complicaties van dergelijke regelingen, die maar
in een beperkt aantal gevallen tot een werkelijk voordeel voor belastingplichtigen
zouden leiden, wordt een dergelijke systematiek niet voorgesteld.De leden van de VVD-fractie wijzen nog op de situatie waarbij de persoonsgebonden
aftrek door afkoop van alimentatie voor een reeks van jaren een zodanige omvang
aanneemt dat die niet in het jaar zelf kan worden verrekend. Ook in dergelijke
gevallen vinden wij deze consequentie niet onredelijk omdat een dergelijk
afkoop mede op volgende jaren betrekking zal hebben. Degene die overweegt
de alimentatie af te kopen kan ook met dit aspect rekeninghouden. Bovendien
is het primair de afkoopsom zelf die het liquiditeitsnadeel te weeg brengt.De leden van de fractie van GroenLinks vragen de benaming van het inactievenforfait
te veranderen in het anders-actievenforfait. In het voorliggende wetsvoorstel
wordt de in de praktijk gebezigde term «inactievenforfait» niet
gebruikt. In plaats daarvan wordt het neutralere begrip «bijzondere
aftrek» gebruikt (artikel 3.3.8 van de Wet inkomstenbelasting 2001 en
artikel 14b van de Wet op de loonbelasting).De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de precieze werking van
de heffingskortingsystematiek. Uitgangspunt van de heffingskortingsystematiek
is dat iedere inwoner recht heeft op zijn eigen heffingskorting. Bij inwoners
met voldoende eigen inkomsten wordt de heffingskorting verrekend met het gezamenlijke
bedrag van de belasting over het belastbare inkomen uit werk en woning, het
belastbare inkomen uit aanmerkelijk belang en het belastbare inkomen uit sparen
en beleggen. Als de belastingplichtige zelf onvoldoende inkomen geniet om
de eigen heffingskorting te verrekenen, wordt het niet benutte deel van de
heffingskorting uitbetaald tot maximaal het bedrag van de algemene heffingskorting
van &euro; 1507 (f 3321). Voorwaarde daarbij is wel dat de belastingplichtige
een partner heeft die tot dat bedrag belasting en premie verschuldigd
is. De uit te betalen heffingskorting is dus niet vorm gegeven als een zelfstandig
recht op basisinkomen.De leden van GroenLinks vragen specifiek naar de werking van de heffingskorting
voor de niet-betaald werkende partner die de stap naar de arbeidsmarkt maakt
en een zodanig klein arbeidsinkomen ontvangt dat de heffingskorting niet geheel
wordt verrekend. In een dergelijk geval komt toch het hele bedrag van de algemene
heffingskorting aan de belastingplichtige ten goede. Wel neemt het bedrag
van de uit te betalen heffingskorting af omdat een deel van de heffingskorting
direct wordt verrekend met de ingehouden loonbelasting. Dit kan aan de hand
van het volgende voorbeeld worden geïllustreerd.VoorbeeldEen niet-betaald werkende partner zonder andere eigen inkomsten aanvaardt
een baan in deeltijd waarmee f 500 (bruto) per maand wordt verdiend.
Als deze belastingplichtige in de loonbelastingverklaring aangeeft recht te
hebben op de heffingskorting zal deze direct worden verrekend met de loonbelasting,
zodat feitelijk geen loonbelasting wordt ingehouden. Het nettoloon bedraagt
dan ook, abstraherend van andere inhoudingen en overhevelingstoeslag, f 500
per maand.Het niet bij de heffing van loonbelasting verrekende deel van de heffingskorting
wordt vervolgens uitbetaald tot maximaal het bedrag van de algemene heffingskorting.
Dit kan als volgt worden berekend.loon uit dienstbetrekking: 12 x f 500 = f 6000 algemene aftrek 4% met een minimum van f 258 f 258 -/-belastbaar loon f 5742 belasting en premie 32,9% f 1889 verrekende heffingskorting f 1889 -/-ingehouden loonbelasting f 0 bedrag van de algemene heffingskorting f 3321 al verrekende heffingskorting f 1889 -/-uit te betalen heffingskorting f 1432 Het bedrag van de uit te betalen heffingskorting kan op verzoek bij voorlopige
teruggaaf in maandelijkse termijnen worden uitbetaald.De heffingskortingsystematiek werkt stimulerend op het arbeidsaanbod.
Voor deze categorie partners zonder betaald werk is de marginale belastingdruk
namelijk niet hoger dan het gecombineerde tarief van belasting en premie in
de eerste tariefschijf (32,9%), terwijl het marginale tarief onder het regime
van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 door de werking van de overdraagbare
belastingvrije som op huishoudensniveau kon oplopen tot het belastingtarief
in de hoogste tariefschijf (60%).De leden van de GroenLinksfractie blijven het merkwaardig vinden dat de
heffingskortingsystematiek zo sterk is gerelateerd aan de samenstellende delen
van het tarief in de eerste schijf. Naar het oordeel van deze leden kan niet
helder worden uitgelegd waarom bijvoorbeeld 65-minners een dubbel zo hoge
heffingskorting krijgen als 65-plussers.Het verschil tussen de heffingskorting voor 65-minners en 65-plussers
houdt onlosmakelijke verband met de omstandigheid dat 65-plussers geen AOW-premie
verschuldigd zijn. Achterliggende gedachte van de voorgestelde systematiek
van de heffingskortingen is namelijk dat iedereen, onafhankelijk van de omvang
van zijn belasting- en premieplichtig, in beginsel eenzelfde
bedrag aan inkomen uit werk en woning belasting- en premievrij kan genieten.
Voor een 65-minner die volledig belasting- en premieplichtig is, is het gecombineerde
tarief in de eerste schijf 32,9%. Dit betekent dat bij een bedrag aan
belastbaar inkomen uit werk en woning van f 10 094 de berekende
belasting gelijk is aan het bedrag van de voor hem geldende algemene heffingskorting
van f 3321. Voor een 65-plusser die niet premieplichtig is voor de AOW
maar die voor het overige wel belasting- en premieplichtig is, is het gecombineerde
tarief in de eerste schijf 15%. Bij een bedrag aan belastbaar inkomen
uit werk en woning van f 10 094 is ook voor deze belastingplichtige
de berekende belasting gelijk aan het bedrag van de voor hem geldende algemene
heffingskorting (f 1514).Als 65-plussers ook recht zouden hebben op een algemene heffingskorting
van f 3321 zou dat betekenen dat zij tot een bedrag van f 22 140
belastbaar inkomen uit werk en woning kunnen verdienen zonder dat zij belasting
en premie betalen. Door de werking van de aftrekbedragen, de ouderenkorting,
de aanvullende ouderenkorting en eventueel de arbeidskorting zou het bedrag
waarover feitelijk geen belasting en premie zou worden geheven feitelijk nog
hoger zijn.Als ook grensarbeiders die niet premieplichtig zijn voor de volksverzekeringen
maar wel belastingplichtig zijn recht zouden hebben op een algemene heffingskorting
van f 3321, zouden zij zelfs meer dan f 55 000 kunnen verdienen
zonder dat zij feitelijk belasting verschuldigd zijn. Dergelijke verschillen
vinden wij onwenselijk en ook niet te rechtvaardigen.Daarmee is tevens aangegeven waarom het systeem van heffingskortingen
niet louter wordt vormgegeven op grond van inkomenspolitiek overwegingen zonder
rekening te houden met de onderverdeling in een deel belasting en premie.
Bovendien zou dat leiden tot een gedeeltelijke integratie van belasting- en
premieheffing. Nog los van de beleidsmatige aspecten die aan zo'n gedeeltelijke
integratie zitten, zou dat met name in de sfeer van de grensarbeiders tot
complicaties leiden.De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de regering kan bevestigen
dat de positie van gemoedsbezwaarden onder het regime van de Wet inkomstenbelasting
2001 dezelfde zal zijn als onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting
1964. Voorts vragen deze leden onder welke voorwaarden gemoedsbezwaarden die
afzien van het recht op kinderbijslag een beroep kunnen doen op de aftrekpost
uitgaven voor levensonderhoud van kinderen jonger dan 27 jaar.In beginsel is het niet de bedoeling bij deze belastingherziening het
beleid met betrekking tot belastingplichtigen met gemoedsbezwaren te wijzigen.
Wel kan de belastingherziening gevolgen hebben voor gemoedsbezwaarden op punten
waar de Wet inkomstenbelasting 2001 afwijkt van de Wet op de inkomstenbelasting
1964. Een voorbeeld hiervan is het afschaffen van de bijzondere tarieven,
waardoor bijvoorbeeld met ingang van 2001 bij de verplichte afkoopsom van
een spaarrekening in het kader van een spaarregeling ter vervanging van een
verplichte pensioenregeling de tarieven van box I van toepassing zijn.Gemoedsbezwaarden die afzien van het recht op kinderbijslag kunnen een
beroep doen op de aftrekpost uitgaven voor levensonderhoud van kinderen jonger
dan 27 jaar indien zij naast de in de wet opgenomen voorwaarden voldoen aan
de eis dat door de Sociale Verzekeringsbank ontheffing wegens gemoedsbezwaren
tegen een of meer volksverzekeringen is verleend als bedoeld in artikel 19
van de Wet financiering volksverzekeringen. Voorts moeten de belastingplichtige
en zij die tot zijn huishouden behoren hun recht op kinderbijslag niet geldend
maken. De leden van de CDA-fractie vragen waarom de tarieven van 65-plussers
in relatie tot de 65-minners evenveel in procenten worden verlaagd. Deze leden
vragen tevens om een cijfermatige reactie op de commentaren van de ouderbonden
op dit punt. In antwoord op deze vragen wordt het volgende opgemerkt. De hoogte
van het belastingtarief is onafhankelijk van de leeftijd van de belastingplichtige;
uitsluitend de te betalen premie volksverzekeringen is lager voor 65-plussers.
De in het wetsvoorstel opgenomen verlaging van de belastingtarieven is om
die reden in procent-punten gelijk voor 65-plussers en 65-minners. Met betrekking
tot de berekeningen van de ouderenbonden wordt het volgende opgemerkt:• De ANBO gaat in haar berekeningen in de uitgangssituatie ten onrechte
uit van een belastingtarief in de eerste schijf waarin de terugsluis van de
1e tranche vergroening is verwerkt. Dit geldt ook voor het niveau van de ouderenaftrek.
In de berekeningen in de MvT is deze terugsluis eerste tranche vergroening
niet verwerkt in de uitgangssituatie. Immers, deze tranche maakt onderdeel
uit van de gehele stelselherziening. Wij hebben in de MvT de totale inkomenseffecten
(inclusief de drie tranches vergroening en verschuiving) in kaart gebracht.• Als wij ter vergelijking van de uitkomsten met de ANBO onze berekeningen
corrigeren voor de 1e tranche vergroening, dan nog blijkt het inkomenseffect
van de ouderen zónder aanvullend pensioen af te wijken. Deze afwijking
constateren wij zowel bij gehuwden als bij alleenstaanden. De ANBO houdt in
haar berekeningen – opnieuw ten onrechte – geen rekening met de
zogenoemde brutering van de AOW in het nieuwe belastingstelsel. Wij becijferen
voor gehuwden zonder aanvullend pensioen een voordelig inkomenseffect van
f 480 in plaats van de door de ANBO berekende f 216. Voor de alleenstaanden
zonder aanvullend pensioen resulteert een inkomenseffect van f 820 in
plaats van f 413.De ANBO geeft in het geval van gehuwde ouderen alleen de inkomenseffecten
weer van de oudere met aanvullend pensioen, zonder daarbij rekening te houden
met de bijdrage van de partner in het totale inkomenseffect. Zo blijkt in
de situatie van een aanvullend pensioen van f 45 000, het individuele
inkomenseffect – f 46 te bedragen, maar voor het huishouden in
totaal echter + f 440. Door het inkomenseffect van de partner niet mee
te rekenen in het totaalbeeld (zoals in de berekeningen van de ANBO) en de
negatieve inkomenseffecten vanwege de verhoging in de indirecte belastingen
wel mee te nemen, ontstaat een ten onrechte negatief beeld. In de MvT wordt
daarom voor gehuwde ouderen het inkomenseffect voor het totale huishouden
weergegeven. Immers, de effecten van de verhoging van indirecte belastingen
zijn niet apart toe te rekenen aan de afzonderlijke partners.De leden van de fractie van het CDA vragen om een reactie op het idee
van lastenmaximering, zoals dat is uitgewerkt in het CDA-rapport «De
moeite waard» van februari 1998. Tevens vragen zij of een dergelijke
benadering past bij het ontwikkelen van een flat tax in box I. Het rapport
«De moeite waard» vormt de uitwerking van een voorstel uit het
CDA-verkiezingsprogramma om in de subsidieregelingen voor huren, kinderopvang,
studie- en zorgkosten lastenplafonds aan te brengen als aandeel van het gezamenlijk
inkomen per huishouden. Grosso modo komt het idee van lastenmaximering, zoals
dat is uitgewerkt in genoemd rapport, erop neer dat de normbijdragen (c.q.
eigen bedragen of drempels) die thans in deze subsidieregelingen gelden worden
vervangen door andere aan het besteedbare gezinsinkomen gerelateerde normbedragen
(«lastenplafonds»). De in het rapport gevolgde invulling daarvan –
veelal bestaande uit het aanbrengen van meer tussenklassen tussen de thans
bestaande normbedragen, zodat een meer glijdende schaal met kleinere marginale
effecten ontstaat – leidt tot een aanzienlijk extra budgettair
beslag, dat in het rapport wordt begroot op circa f 2,4 miljard.Binnen de context van de thans aan de orde zijnde belastingherziening
is ons voornaamste bezwaar tegen de in het rapport «De moeite waard»
gedane voorstellen dat het daarmee gemoeide budgettaire beslag ten koste zou
moeten gaan van de generieke lastenverlichting zoals die in de belastingherziening
tot uitdrukking komt in de voorgestelde verlaging van de tarieven en de introductie
van een arbeidskorting. Met name zou hiermee afbreuk worden gedaan aan de
doelstelling van het kabinet om werken meer lonend te maken. Verder komt het
ons voor dat de nadere detaillering van inkomensafhankelijke regelingen, zoals
die wordt voorgesteld in het rapport tot een complexere uitvoering van die
regelingen zou leiden.Naar ons oordeel staat het door de leden van de CDA-fractie bedoelde idee
van lastenmaximering – dit in antwoord op hun desbetreffende vraag –
volledig los van het ontwikkelen van een flat tax in box I.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of hun waarneming correct
is dat het saldo van de grondslagverbredende maatregelen nogal beperkt lijkt
in relatie tot de totale heffingsgrondslag IB en in verhouding tot te continueren
grondslagversmallende posten. Zij vragen hoe de regering dit resultaat beoordeelt
in het licht van haar eigen streven naar een bredere grondslag en of een robuustere
uitkomst niet wenselijker was geweest. Het antwoord op de vraag op welke wijze
de omvang van de met de belastingherziening te realiseren grondslagverbreding
in kwantitatieve zin moet worden beoordeeld is afhankelijk van het daarbij
in acht te nemen referentiekader en blijft uiteindelijk altijd een kwestie
van waardering. Gelet op het in het regeerakkoord vastgelegde kader voor de
belastingherziening zijn wij daarom van mening dat de waarneming van de leden
van de fractie van GroenLinks niet correct is. Wij zijn van mening dat met
de voorgestelde belastingherziening voldaan wordt aan de doelstelling om te
komen tot een robuust belastingstelsel met bredere grondslagen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de omvang van de totale
groep «inactieve» belastingplichtigen en de verdeling over de
schijven van deze groep.In het totaal zijn er bijna 3,9 miljoen belastingplichtigen die gebruik
maken van het kostenforfait voor inkomsten uit vroegere arbeid. In de nieuwe
structuur valt 69% van deze belastingplichtigen in de eerste schijf (32,9%
of 15%), 22% in de tweede schijf (36,85% of 18,95%), 8% in de derde
schijf (42%) en 1% heeft te maken met het hoogste marginale tarief (52%).3.2 AftrekpostenDe leden van de PvdA-fractie komen terug op de in het Verslag genoemde
mogelijkheid een aftrek/korting in de loon- en inkomstenbelasting in het leven
te roepen met het oog op de inkoop van diensten in de sfeer van persoonlijke
dienstverlening. Deze leden constateren dat bij de afwijzende reactie op dit
voorstel zwaar wordt geleund op argumenten van uitvoeringstechnische aard.
In antwoord op de vraag van deze leden of de gesuggereerde aftrek –
die deze leden bij voorkeur in de vorm van een heffingskorting zouden zien –
ook budgettaire implicaties van enige omvang hebben, wordt het volgende opgemerkt.
Hoewel de omvang van de budgettaire consequenties uiteraard in belangrijke
mate wordt bepaald door de concrete invulling van een dergelijke maatregel,
dient er rekening mee te worden gehouden dat een maatregel die daadwerkelijk
een stimulans moet betekenen zonder meer tot budgettaire consequenties van enige omvang zal leiden. Daarbij dient te worden bedacht dat een dergelijke
faciliteit ook zal moeten gelden voor belastingplichtigen die thans reeds
van deze diensten gebruik maken.De leden van de VVD-fractie verwijzen naar het wetssystematische uitgangspunt
van het in de Wet op de loonbelasting 1964 op te nemen stelsel inzake vrije
vergoedingen en vrije verstrekkingen. Dit uitgangspunt houdt in – het
moge hier in herinnering worden geroepen – dat voor de afbakening van
belaste ten opzichte van onbelaste kostenvergoedingen uitsluitend doorslaggevend
zijn de algemene maatschappelijke opvattingen en de vertaling van dit uitgangspunt
in regelgeving omtrent wat wel en wat niet als beloningsvoordeel wordt ervaren;
dit uitgangspunt is daarnaast aangegrepen, zoals ook wordt toegelicht in de
schriftelijke antwoorden naar aanleiding van het algemeen overleg op 8 december
1999 over de Belastingherziening 2001, om te komen tot een wetssystematisch
zoveel mogelijk symmetrische behandeling van (vrije) vergoedingen in geld
enerzijds en (vrije) verstrekkingen in natura anderzijds.De leden vragen zich af wat de concrete gevolgen van deze wetssystematische
veranderingen voor de werknemer en werkgever zijn, nu in de memorie van toelichting
bij het voorstel van Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001 wordt aangegeven
dat bij de interpretatie van het begrip vrije vergoeding in het oog moet worden
gehouden dat het qua eindresultaat niet de bedoeling is ten principale wijziging
te brengen in het vergoedingenregime zoals dat geldt tot en met 31 december
2000 en de kostenposten die in ieder geval tot vrije vergoeding kunnen leiden,
evenals de posten die in ieder geval geen vrije vergoeding kunnen opleveren,
gedefinieerd zijn.Wij kunnen deze leden antwoorden dat de voorgestelde wettelijke definities
van vrije vergoedingen en vrije verstrekkingen en de vastlegging van posten
die in ieder geval wel en in ieder geval niet tot een vrije vergoeding of
vrije verstrekking kunnen leiden, in tegenstelling tot het huidige loonbelastingregime
voor onbelaste vergoedingen en verstrekkingen, geen gesloten systeem vormen.
Het nieuwe wettelijke stelsel beoogt daarbij enerzijds geen breuk met wat
een werknemer tot op heden ingevolge wet, lagere regelgeving en beleidsbesluiten
fiscaal onbelast kan genieten – in zoverre treedt er ten principale
geen verandering op –, anderzijds biedt het een formele structuur die
ook een soepele inbedding van toekomstige verschijningsvormen van maatschappelijk
niet als beloningsvoordeel ervaren kostenvergoedingen en kostenvoorkomende
verstrekkingen mogelijk maakt. Over dit open systeem is onder punt 13 van
het nader rapport dan ook vermeld dat het voor de toekomst een ontwikkeling
mogelijk maakt waarbij de discussie over de grenzen van het loonbegrip op
het punt van vergoedingen en verstrekkingen op een meer adequate wijze dan
thans het geval is met behulp van de loonbelastingwetgeving kan worden begeleid.Meer in het bijzonder biedt de in het voorgestelde artikel 15c van de
Wet op de loonbelasting 1964 opgenomen bevoegdheid voor de Minister van Financiën
de mogelijkheid om (zich wijzigende) maatschappelijke opvattingen over hetgeen
(niet) als loon wordt ervaren, in een vroeg stadium flexibel in de wetgeving
in te passen. Met name indien in bredere kring onduidelijkheid over de aard
van een potentieel beloningsvoordeel kan ontstaan, ligt het voor de hand dat
deze bevoegdheid met voortvarendheid wordt aangewend.De leden van de fractie van de VVD vragen of nu de mogelijkheid bestaat
de werkelijk gemaakte reiskosten belastingvrij te vergoeden. Deze leden willen
graag de bevestiging dat ook kosten die gemaakt worden als gevolg
van bijvoorbeeld rekeningrijden (als dit wordt ingevoerd) belastingvrij vergoed
kunnen worden aan de werknemer.Van belastingvrije vergoeding van de werkelijk gemaakte reiskosten voor
regelmatig woon-werkverkeer is sprake indien de reisafstand geheel of gedeeltelijk
per openbaar vervoer wordt afgelegd. In die gevallen kan ten hoogste de prijs
van het per openbaar vervoer afgelegde deel van de reisafstand belastingvrij
worden vergoed. Wanneer de werknemer zijn regelmatig woon-werkverkeer niet
met het openbaar vervoer aflegt, maar met eigen vervoer bijvoorbeeld met de
auto, kan een forfaitaire bedrag belastingvrij worden vergoed. De kosten die
de werknemer in het kader van zijn regelmatig woon-werkverkeer met het eigen
vervoer maakt als gevolg van bijvoorbeeld rekeningrijden – dit in antwoord
op de door deze leden gestelde vraag – kunnen slechts als onderdeel
van dit forfaitaire bedrag belastingvrij worden vergoed.Het spijt ons dat het door de leden van de fractie van de VVD bedoelde
betoog op blz. 20 van de nota naar aanleiding van het verslag hun niet duidelijk
maakt waarom werknemers beroepskosten niet kunnen aftrekken, en ondernemers
en personen met belastbaar resultaat uit overige werkzaamheden wel. Wat wij
hierbij hebben willen benadrukken is dat het om verschillende fiscale posities
gaat. Dit wordt onder meer geïllustreerd door de uiteenlopende behandeling
van onkostenvergoedingen bij werknemers en bij ondernemers respectievelijk
personen met belastbaar resultaat uit overige werkzaamheden. Alleen werknemers
komen in aanmerking voor zogeheten vrije vergoedingen. De beide andere fiscale
posities impliceren dat onkostenvergoedingen steeds tot de winst of tot het
resultaat moeten worden gerekend.3.3 Inwonerschap: twee groepen belastingplichtingenDe leden van de PvdA-fractie vragen naar een reactie op het commentaar
van sommigen dat de Duitse «Schumacker-wetgeving» in de uitvoeringssfeer
aanleiding zou geven tot veel problemen. Voorts vragen deze leden om commentaar
op suggesties om de keuzeregeling te beperken tot personen wiens inkomen voor
90 percent of meer in Nederland belast is, althans op een wijze waarop voldaan
wordt aan de rechtspraak van het Hof van Justitie van de EG. Tijdens recent
overleg met de Duitse autoriteiten over de herziening van het belastingverdrag
tussen Nederland en Duitsland is ook de implementatie van het Schumacker-arrest
in de Duitse inkomstenbelasting uitvoerig aan de orde geweest. Van Duitse
zijde is bij die gelegenheid op geen enkele wijze gerept over eventuele problemen
in de uitvoeringssfeer. Overigens zij er in dit verband op gewezen dat voor
de toepassing van de huidige 90%-regeling ook het volledige wereldinkomen
bekend moet zijn; als men wil toetsen of het Nederlandse inkomen ten minste
90 percent van het wereldinkomen bedraagt, is wetenschap omtrent de hoogte
van het wereldinkomen onontbeerlijk. Voor wat betreft de suggesties om de
keuzeregeling te beperken tot gevallen waarin 90 percent of meer van het wereldinkomen
in Nederland wordt verdiend, zij op het volgende gewezen. De beperking van
de keuzeregeling tot het geval waarin 90 percent van het inkomen in de werkstaat
wordt verdiend, kan ertoe leiden dat een belastingplichtige de keuze niet
kan inroepen, terwijl zijn inkomen in de woonstaat ruim onvoldoende is om
volledig rekening te houden met zijn persoonlijke en gezinssituatie. Dat nadeel
geldt ook bij een lager percentage, bijvoorbeeld 75 percent. Door de werking
van het progressievoorbehoud in box I, is het normaal gesproken ook pas voordelig
te kiezen voor de toepassing van de regels voor binnenlandse belastingplichtigen
indien het overgrote deel van het inkomen in Nederland is verdiend. Bij hoge
uitgaven voor ziektekosten zou dit echter anders kunnen zijn. Voorts leidt
de voorgestelde keuzeregeling tot volledig gelijke behandeling
tussen binnenlandse en buitenlandse belastingplichtigen.De leden van de CDA-fractie vragen naar de wijzigingen in het voorstel
voor de Wet inkomstenbelasting 2001 ten gevolge van het onderhandelingsresultaat
over een nieuw belastingverdrag met België en omgekeerd. Deze leden kan
worden gewezen op de antwoorden van de staatssecretaris van Financiën
op de vragen van het lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Verburg over
de instelling van een adviescommissie grensarbeid. In die antwoorden is aangegeven
dat het de commissie vrijstaat suggesties te doen voor aanvullende maatregelen
naar aanleiding van de in het conceptverdrag neergelegde compensatieregelingen
die Nederland in haar nationale wetgeving zou kunnen treffen. De veronderstelling
dat door de overgang van een woonstaatheffing naar een werkstaatheffing voor
niet-zelfstandige arbeid het aantal gevallen waarin zal worden gekozen voor
de toepassing van de regels voor binnenlandse belastingplichtigen, is juist.3.4 IndividualiseringDe leden van de fracties van GPV en RPF vragen naar een opsomming van
faciliteiten die in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 niet toegankelijk
zijn voor ongehuwd samenlevenden en wel voor gehuwden.Voor ongehuwde samenlevenden die hebben gekozen voor het geregistreerde
partnerschap gelden dezelfde faciliteiten als voor gehuwden. In artikel 2,
vijfde lid, van de Algemene wet inzake rijksbelastingen is geregeld dat bepalingen
van de belastingwet die rechtsgevolgen verbinden aan het aangaan, het bestaan,
de beëindiging of het beëindigd zijn van een huwelijk van overeenkomstige
toepassing zijn op het aangaan, het bestaan, de beëindiging of het beëindigd
zijn van een geregistreerd partnerschap.Bij sommige regelingen in de Wet op de inkomstenbelasting 1964, zoals
de mogelijkheid van samenvoeging van buitengewone lasten en de mogelijkheid
van overdracht van de basisaftrek voor lijfrenten, wordt bij niet geregistreerde
ongehuwd samenlevenden als voorwaarde gesteld dat er sprake is van overdracht
van de basisaftrek. Gelet op de inkomenseis die aan overdracht van de basisaftrek
wordt gesteld gelden deze faciliteiten slechts voor een beperkte groep niet
geregistreerde ongehuwd samenlevenden, namelijk uitsluitend de alleenverdieners
en de bijna-alleenverdieners en hun partners. Deze faciliteiten in de Wet
op de inkomstenbelasting 1964 zijn er met name op gericht te voorkomen dat
een ongehuwde partner die geen of ontoereikend inkomen heeft geen aftrekmogelijkheid
heeft.Daarnaast geldt onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964
de toerekening van niet-persoonlijke inkomensbestanddelen en aftrekposten
niet voor niet geregistreerde ongehuwd samenlevenden. In verband daarmee bestaat
bijvoorbeeld geen recht op een verhoging van de renteen dividendvrijstelling
en van het maximum van de aftrekbare persoonlijke-verplichtingenrente. Dit
kan, afhankelijk van de feitelijke situatie, tot een nadeel maar ook tot een
voordeel leiden voor niet geregistreerde ongehuwd samenlevenden.3.5 PartnerbegripDe leden van de fracties van GPV en RPF merken op bezwaar te blijven maken
tegen het voorgestelde recht voor ongehuwden om zelf te bepalen hoe hun relatie
fiscaal moet worden gekwalificeerd. Zij lezen in de nota dat hiervoor is gekozen,
omdat er «geen objectief criterium is, waarmee zonder grote uitvoeringsproblemen
of privacy-gevoelige controle kan worden bepaald welke samenlevingsvorm aan
de orde is». Zij vragen of dit er nu juist niet voor pleit
om de huidige norm in de fiscale wetgeving te handhaven en of de regering
van mening is dat in de huidige situatie de controle te wensen overlaat.Het verschil tussen de voorgestelde regeling en de huidige regeling is
dat ongehuwd samenlevenden in de voorgestelde regeling integraal voor de fiscale
kwalificatie als partner kunnen opteren, zodat zij – mits aan bepaalde
voorwaarden is voldaan – het volledige regime dat geldt voor niet duurzaam
gescheiden gehuwden deelachtig worden, terwijl in het huidige systeem steeds
per faciliteit of regeling beschreven is hoe het regime voor ongehuwden luidt,
waarbij de voorwaarden per regeling of faciliteit kunnen verschillen. Dit
is in onze ogen een aanmerkelijke verbetering die de eenvoud ten goede komt
en die manipulatie tegengaat. Bij het formuleren van de voorwaarden om fiscaal
als partner te kunnen kwalificeren is grotendeels aangesloten bij de voorwaarden
die in het huidige systeem gelden voor ongehuwd samenlevenden om voor bepaalde
partnerregelingen in aanmerking te komen. In die zin bestaat er derhalve geen
verschil tussen het voorgestelde en het huidige systeem, dat – dit in
antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de fracties van GPV en
RPF – overigens goed controleerbaar en handhaafbaar is. De in de nota
naar aanleiding van het verslag gedane vaststelling dat er geen objectief
criterium is, waarmee zonder grote uitvoeringsproblemen of privacy-gevoelige
controle kan worden bepaald welke samenlevingsvorm in een concreet aan de
orde is ligt voor het voorgestelde systeem dan ook niet wezenlijk anders dan
voor het huidige systeem. Het gaat er met name om dat nu en straks goed is
te controleren of mensen die opteren voor een gezamenlijke huishouding ook
daadwerkelijk een gezamenlijke huishouding hebben. Indien samenwonenden echter
stellen niet een zodanige gezamenlijke huishouding te hebben dat zij als partners
willen worden gezien, is het voor de fiscus ondoenlijk om het tegendeel te
moeten bewijzen.De leden van de fractie van SGP vragen een toelichting op de zinsnede
in de Nota naar aanleiding van het verslag waarin wordt aangegeven dat specifieke
wet- en regelgeving mee kan brengen dat van het in artikel 1.2 van de Wet
inkomstenbelasting 2001 geformuleerde partnerbegrip wordt afgeweken. Tevens
vragen de leden in hoeverre sprake is van consistentie. Met de introductie
van het partnerbegrip in de Wet inkomstenbelasting 2001 is beoogd om in deze
wet een meer consistente en eenvoudige regeling voor ongehuwd samenlevenden
te treffen, welke tevens leidt tot een gelijke behandeling van gehuwden en
ongehuwd samenlevenden. Deze regeling geldt uitsluitend voor de Wet inkomstenbelasting
2001, maar kan bij overige fiscale wet- en regelgeving als model dienen. Het
gaat het kader van dit wetsvoorstel te buiten om alle overige fiscale wet-
en regelgeving te bezien op eventuele herijking van het te hanteren partnerbegrip.
Of en in hoeverre bij specifieke wet- en regelgeving van het in de Wet inkomstenbelasting
2001 gebruikte model wordt afgeweken, zal bij de desbetreffende regelingen
moeten worden bezien.4. Inkomen uit werk en woning4.1 Ondernemersschap en economische dynamiek4.1.1 AlgemeenIn de nota naar aanleiding van het verslag is aandacht besteed aan de
vraag in welke box verhuur van of speculatie met onroerende zaken in het wetsvoorstel
wordt belast. De grens tussen box I of II aan de ene kant en box III aan de
andere kant wordt daarbij bepaald door het begrip normaal vermogensbeheer.
Als de werkzaamheden niet uitgaan boven normaal vermogensbeheer,
zal heffing plaatsvinden in box III; als zij daar wel boven uitgaan in box
I of II. De boxindeling bepaalt of er heffing plaatsvindt naar de feitelijke
inkomsten, inclusief de vermogensmutaties en onder aftrek van de feitelijke
kosten (box I en box II) dan wel naar het forfaitaire rendement (box III).
In verband met deze consequenties hebben wij in de nota naar aanleiding van
het verslag de vraag aan de orde gesteld of de uitleg die in de jurisprudentie
is geven aan het begrip normaal vermogensbeheer niet te ruim is voor de boxenstructuur,
met name op dit gebied. Wij hebben aangegeven dat een wijziging op dit punt
zou kunnen worden overwogen. De gedachtevorming daarover is echter nog niet
afgerond. Dit naar aanleiding van de vraag van de leden van de fracties van
de PvdA, de VVD, het CDA en D66 om nader aan te geven waarnaar onze gedachten
uitgaan. Op de vraag van de leden van de fractie van de PvdA om een reactie
op de brief van de wethouders van Volkshuisvesting en Stadsvernieuwing van
de vier grote steden is elders in deze nota ingegaan.In het verslag opperden de leden van de PvdA-fractie dat het wellicht
zinnig zou zijn om de diverse investeringsaftrekken in box I het karakter
van een heffingskorting te geven in plaats van een aftrekpost. Met name met
betrekking tot de investeringsaftrekken en de scholingsaftrek menen zij geen
of onvoldoende antwoord te hebben gekregen. Daarom verzoeken zij alsnog op
deze suggestie in te gaan. Naar aanleiding hiervan wijzen wij erop dat de
kleinschaligheidsinvesteringsaftrek, de energie-investeringsaftrek en de scholingsaftrek
door hun vormgeving al zijn toegespitst op de kleinere ondernemingen. Naarmate
het investeringsbedrag (dan wel het scholingsbedrag) stijgt, daalt het percentage
van de desbetreffende aftrek. Dit effect wordt in het voorstel van Wet inkomstenbelasting
2001 versterkt door de samentelbepaling bij samenwerkingsverbanden. Technisch
is het mogelijk de investeringsaftrekken respectievelijk de scholingsaftrek
om te zetten in een heffingskorting. Deze omzetting heeft echter in verliessituaties
negatieve gevolgen voor de belastingplichtigen. Indien het belastbaar inkomen
in box I door bijvoorbeeld investeringsaftrek negatief is, heeft investeringsaftrek
toch effect door de verliesverrekening. Een verlies kan worden gecompenseerd
met de winst van de drie voorafgaande jaren en vervolgens met de winst van
de nog komende jaren. Een heffingskorting kan echter in beginsel alleen volledig
worden benut indien in het desbetreffende jaar minimaal evenveel aan inkomstenbelasting
is verschuldigd. Hoewel wij geen voornemens hebben om andere dan de thans
in het wetsvoorstel opgenomen heffingskortingen in te voeren, vormt de gedachte
van heffingskortingen onderdeel van de lopende discussie over belastinguitgaven
die aan de orde kan komen bij de ontwikkeling van een toetsingskader voor
fiscale instrumenten.De leden van de VVD-fractie merken op dat met de stelling dat de kosten-
en informeel- kapitaalarresten aan betekenis zullen inboeten nog vele kanten
kan worden opgegaan en vragen om een algemene beschouwing over die arresten
onder het nieuwe stelsel. Concreet vragen zij in dit kader of de vennootschap
die een converteerbare obligatielening uitgeeft de waarde van het conversierecht
ten laste van de winst kan brengen, indien de converteerbare obligatielening
als vreemd vermogen moet worden aangemerkt.Met de opmerking dat de kosten- en informeel kapitaalarresten aan betekenis
zullen inboeten in het nieuwe stelsel wordt aangegeven, dat de kosten die
als gevolg van de arresten niet in aftrek kunnen worden gebracht, onder omstandigheden
voortaan wel in aftrek kunnen komen. Bij de kosten- en informeel kapitaalarresten
staat de evenwichtsgedachte centraal. Dit brengt met zich mee dat indien er
belasting wordt gehevenbij de ontvanger van de bate, de vennootschap
de kosten in beginsel ten laste van het resultaat kan brengen.Bij de informeel kapitaalarresten gaat het kortweg om voordelen uit vennootschappelijke
betrekkingen. De vennootschap kan de kosten die zij als gevolg van een bevoordeling
niet behoeft te maken, toch ten laste van het resultaat brengen indien zij
dit voordeel van een andere vennootschap/aandeelhouder uit hoofde van het
aandeelhouderschap verkrijgt. Indien het voordeel wordt verkregen van een
natuurlijk persoon, aanmerkelijk belanghouder, is uitgemaakt dat de evenwichtsgedachte
met zich brengt dat de kosten niet ten laste van het resultaat kunnen worden
gebracht omdat bij de aanmerkelijk belanghouder geen heffing over fictief
inkomen plaatsvond. In een later stadium – bij de nieuwe AB-wetgeving –
is geregeld dat de aanmerkelijk belang houder in de heffing wordt betrokken
ten aanzien van de fictieve bate en is in de vennootschapsbelasting opgenomen
dat de vennootschap die kosten in aftrek kan brengen mits over de (fictieve)
bate bij een ontvanger belasting wordt geheven die naar Nederlandse maatstaven
redelijk is.Bij de kostenarresten gaat het in beginsel niet om een voordeel dat de
vennootschap van haar aandeelhouder verkrijgt, maar om voordelen die opkomen
door het uitgeven van bij voorbeeld een converteerbare obligatielening. Als
gevolg van het conversierecht is de vennootschap een lagere rente verschuldigd
dan de marktrente. Door de Hoge Raad is uitgemaakt dat, onder het huidige
systeem de vennootschap alleen de feitelijk betaalde rente – en dus
niet enig bedrag voor het conversierecht – in aftrek mag brengen. Ook
dit oordeel is gebaseerd op de evenwichtsgedachte. Het conversierecht maakt
deel uit van de bron, zijnde de converteerbare lening, waardoor de schuldeiser,
indien deze een natuurlijk persoon is, in beginsel voor het conversierecht
en de waardeaangroei daarvan niet in de heffing wordt begrepen.Het is echter denkbaar dat de Hoge Raad na invoering van het forfaitair
rendement tot een andere conclusie komt, op grond van de overweging dat het
conversierecht, dat in economische zin gezien kan worden als een onderdeel
van de vergoeding van de geldverstrekking, op forfaitaire wijze in de heffing
wordt betrokken. Dit zou tot gevolg kunnen hebben dat de vennootschap de kosten
die samenhangen met het conversierecht wel ten laste van het resultaat kan
brengen. Het is echter zonder nadere jurisprudentie niet duidelijk welke kosten
als kosten samenhangende met het conversierecht kunnen worden aangemerkt.Betoogd kan worden dat de kosten samenhangende met het conversierecht
enkel bestaan uit het verschil tussen de feitelijke rente en de marktrente
op het tijdstip van uitgifte van de lening. In een specifiek geval, waarbij
de rente op de lening bestond uit een jaarlijks uit te geven vast aantal aandelen,
heeft de Hoge Raad een aftrek toegestaan ter grootte van de waarde in het
economische verkeer van die aandelen. De belastingplichtige zou echter de
stelling kunnen betrekken dat de waardetoename van het conversierecht als
gevolg van een waardestijging van de onderliggende aandelen, ook ten laste
van het resultaat kan worden gebracht. De hoogte van de aftrek wordt dan dus
mede bepaald aan de hand van de feitelijke waarde(stijging) van het conversierecht.
Indien het conversierecht ziet op nieuw uit te geven aandelen, zou de vennootschap
op grond van deze stelling bij een koersstijging van de aandelen naast de
aanvankelijke kostenpost een additionele kostenpost ten laste van het resultaat
kunnen brengen, terwijl op de voorhand vaststaat dat zij voor deze kosten
geen financieel offer behoeft te brengen.Het is de vraag of het evenwicht tussen de heffing van vennootschapsbelasting
en de heffing van inkomstenbelasting met zich brengt dat dergelijke niet gemaakte
kosten in aftrek zouden kunnen worden gebracht. Indien dit het geval zou zijn,
dan zal dit leiden tot aanzienlijke budgettaire consequenties, te meer daar
deze aftrek van fictieve kosten niet alleen zou gelden voor conversierechten
maar eveneens voor als vergoeding toegekende warrants en andere optierechten.Voorts is van belang dat, zoals in de nota naar aanleiding van het verslag
is aangegeven, met een converteerbare obligatielening of een warrantlening
het grijze gebied tussen eigen en vreemd vermogen wordt betreden. Naar het
zich laat aanzien zal het toestaan van een aftrek voor niet betaalde rente,
maar temeer voor de kosten die samenhangen met de waardestijging van de onderliggende
aandelen, aanleiding geven tot arbitrage. Door het uitgeven van converteerbare
obligatieleningen worden de voordelen van het ter beschikking krijgen van
eigen vermogen en vreemd vermogen immers gecombineerd. De vennootschap kan
de over de lening berekende vergoeding gebaseerd op de marktrente ten laste
van het resultaat brengen, terwijl de geldverstrekker als gevolg van de waardestijging
van het onderliggende conversierecht een koerswinst kan behalen. De vennootschap
krijgt derhalve aftrek als ware de converteerbare obligatielening een lening
met een normale marktrente terwijl feitelijk een lagere rente wordt betaald,
en kan voorts – bij een bepaald standpunt – de koersstijging van
de onderliggende aandelen ten laste van het resultaat brengen terwijl daarvoor
geen kosten worden gemaakt. De geldverstrekker heeft naast de rentevergoeding
de kans op waardestijging van het conversierecht en verplaatst zich daarmee
in de situatie als ware eigen vermogen door hem ter beschikking gesteld. Teneinde
zeker te stellen dat deze consequenties zich niet zullen voordoen, zodat de
thans geldende behandeling gehandhaafd blijft, ligt het in de rede wettelijk
te regelen dat aftrek van dergelijke niet gemaakte kosten bij converteerbare
obligatieleningen niet wordt toegelaten. Die lijn zou dan ook moeten gelden
voor leningen met warrants of andere rechten om aandelen te verwerven in een
lichaam dat die rechten heeft uitgegeven. Om ook hier geen verandering te
brengen in de thans geldende behandeling, zou die aanpassing zo moeten worden
vormgegeven dat er geen verandering komt in de aftrek op grond van artikel
9, eerste lid, onderdeel i, van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 van
kosten bij de toekenning van werknemersopties of in andere situaties waarin
thans vergoedingen in de vorm van optierechten aftrekbaar zijn, zodat slechts
eventuele nieuwe mogelijkheden van aftrek worden voorkomen.De leden van de fractie van het CDA zijn niet overtuigd van het antwoord
op hun vraag waarom het ondernemingsbegrip niet wordt gesubjectiveerd. In
dat verband vragen zij te reageren op het commentaar van de Orde op dat punt
en om het ondernemersbegrip integraal te wijzigen. Op een andere plaats in
het nader verslag spreken deze leden de wens uit voor een regeling waarmee
bedrijfsmiddelen geruisloos van de ene onderneming naar de andere kunnen worden
overgedragen.Onze reactie naar aanleiding van deze vragen en opmerkingen is als volgt.
In de nota naar aanleiding van het verslag zijn wij reeds ingegaan op het
subjectief ondernemersbegrip, onder meer naar aanleiding van het commentaar
van de RZO dat op dit punt van dezelfde strekking is als dat van de Orde.
Daarbij hebben wij onderkend dat er aan het subjectief ondernemersbegrip voordelen
verbonden zijn waarop in de commentaren is gewezen. Een van die voordelen
is, zoals ook de leden van de CDA-fractie aangeven, het geruisloos kunnen
overbrengen van bedrijfsmiddelen van de ene naar de andere onderneming. Anderzijds
hebben wij ook aangegeven dat wij in het kader van het pakket aan maatregelen
bestemd voor de ondernemers, het zogenoemde ondernemerspakket 21e eeuw, de
aanbevelingen van de Werkgroep Oort II op dit punt hebben overgenomen. Deze
werkgroep heeft de voorkeur uitgesproken om het huidige ondernemersbegrip
te handhaven maar daarbij aangegeven – en dit is van wezenlijk belang –
dat een oplossing kan worden gevonden voor bestaande knelpunten door omvorming
van de vervangingsreserve in een herinvesteringsreserve gecombineerd
met een doorschuifregeling die inhoudt dat de onderneming bij overdracht niet
wordt geacht te zijn gestaakt. Verwacht mag worden dat bij invoering van een
herinvesteringsreserve zoals door de werkgroep voorgesteld minder behoefte
zal bestaan aan een regeling die de mogelijkheid biedt om geruisloos met bedrijfsmiddelen
tussen ondernemingen te schuiven. De herinvesteringsreserve maakt het namelijk
mogelijk om bij vervreemding van bedrijfsmiddelen, ook indien dat aan een
andere onderneming van de belastingplichtige geschiedt, belastingheffing over
stille reserves te voorkomen. Op dit moment wordt bezien op welke wijze aan
deze voorstellen van de werkgroep nader vorm kan worden gegeven in het kader
van de 2e tranche van maatregelen uit het ondernemerspakket 21e eeuw. Naar
verwachting zal het wetsvoorstel in de eerste helft van 2000 bij de Tweede
Kamer kunnen worden ingediend, waarbij desgewenst deze discussie kan worden
voortgezet.4.1.2 Aanpassing van het ondernemersbegripTijdens het algemeen overleg op 8 december 1999 is van de zijde van de
Kamer ingegaan op de passage in de nota naar aanleiding van het verslag waarin
wij aangeven dat wij bereid zijn te bezien of de gekozen afbakening van het
ondernemersbegrip nog wat kan worden bijgesteld, door in meer gevallen dan
thans in het wetsvoorstel zijn opgenomen het winstregime toe te passen in
plaats van het forfaitair rendement van box III. Daarbij is gevraagd welke
constructies mogelijk worden door verschillen in belastingdruk. In de schriftelijke
beantwoording van deze vraag is aangegeven dat bij een commanditaire vennootschap
de voordruk van de vennootschapsbelasting ontbreekt, hetgeen ertoe zou kunnen
leiden dat in een aantal situaties alleen om fiscale redenen de rechtsvorm
van de commanditaire vennootschap in plaats van de besloten vennootschap wordt
gekozen.De leden van de PvdA-fractie vragen wat precies de bedoeling is en hoe
de regeling eruit gaat zien. De leden van de VVD-fractie vragen wat precies
de stand van zaken is. De leden van de CDA-fractie stellen dat er wel beschouwd
geen aanleiding is om de verschaffers van risicodragend kapitaal die gerechtigd
zijn tot het liquidatiesaldo, van het ondernemerschap uit te sluiten. De leden
van de fracties van het CDA en D66 verzoeken in te gaan op het commentaar
van de Orde op de afbakening van het ondernemersbegrip.De leden van de verschillende fracties kunnen wij meedelen dat thans wordt
bezien wat de voor- en nadelen zijn van een aanpak waarbij in meer gevallen
van medegerechtigdheid dan in het wetsvoorstel zijn opgenomen het winstregime
in plaats van het forfaitaire rendement van box III wordt toegepast. In grote
lijnen zou zo'n aanpak erop neerkomen dat het uitgangspunt dat het ondernemerschap
wordt ingeperkt tot de «echte» ondernemers gehandhaafd blijft.
Belastingplichtigen die, anders dan als aandeelhouder, medegerechtigd zijn
tot het vermogen van een onderneming zouden echter onder het winstregime worden
gebracht. Dit zou betekenen dat commanditaire vennoten en andere medegerechtigden
tot het vermogen van een onderneming steeds als genieter van winst uit onderneming
in de heffing worden betrokken. Het is daarbij niet nodig dat de commanditaire
vennoot medegerechtigd is tot het liquidatiesaldo, zoals dat voor de toepassing
van het winstregime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 noodzakelijk
is. Dit om te voorkomen dat het civielrechtelijk uitsluiten van de gerechtigdheid
tot het liquidatiesaldo tot gevolg zou hebben dat de commanditaire vennoot
toch voor zijn kapitaaldeelname in box III zou worden belast, en de gesignaleerde
onevenwichtigheid in belastingdruk zou blijven voortbestaan. Nog nader wordt bezien of de medegerechtigden tot het vermogen van een
onderneming – verschillende fracties vragen naar een precieze invulling
van zo'n alternatieve aanpak – dan voor bepaalde ondernemingsfaciliteiten
(bijvoorbeeld voor willekeurige afschrijving en investeringsaftrek) in aanmerking
kunnen komen. Van belang daarbij is dat een te groot profijt bij de investeringsaftrek
in het wetsvoorstel reeds wordt voorkomen – de leden van de CDA-fractie
wijzen daar op – door het samentellen van de aanspraken op investeringsaftrek
van de gerechtigden tot het vermogen van de onderneming die de investering
doet.De leden van de fractie van de PvdA vragen naar de consequentie van zo'n
alternatieve aanpak voor het overgangsrecht inkomstenbelasting. Doordat medegerechtigden
tot het vermogen van een onderneming in het winstregime zouden blijven, zouden
de overgangsbepalingen die zien op de staking van een dergelijke medegerechtigdheid
kunnen vervallen. Meer concreet zou dat gaan om de onderdelen A tot en met
D van het overgangsrecht inkomstenbelasting. Ook enkele andere punten van
het overgangsrecht inkomstenbelasting, bijvoorbeeld met betrekking tot de
oudedagsreserve, zouden een aanpassing ondergaan.In de nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt dat een evenwichtige
aanpak van de uitbreiding van de kring van medegerechtigden die kwalificeren
als winstgenieter zou vergen dat personen die aan ondernemingen geldleningen
verstrekken die onder zodanige voorwaarden zijn aangegaan dat deze in feite
functioneren als eigen vermogen van die onderneming of geldleningen verstrekken
waarbij de vergoeding in grote mate winstafhankelijk is, ter zake van hun
geldverstrekking onder het winstregime worden gebracht. De leden van de fractie
van de VVD vragen of daaraan een regeling ter voorkoming van dubbele heffing
wordt gekoppeld. In het kader van een evenwichtige aanpak zal dat uiteraard
bij een eventuele uitwerking worden betrokken.Op de desbetreffende vraag van de leden van de fractie van de VVD kunnen
wij antwoorden dat, indien wij zouden kiezen voor zo'n alternatieve aanpak,
deze zal worden neergelegd in een nota van wijziging.In de nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt dat de mogelijkheden
van het (verder) naar elkaar toe brengen van het ondernemersbegrip voor de
inkomstenbelasting en het ondernemersbegrip voor de omzetbelasting beperkt
lijken gelet op het verschil in karakter van deze belastingen. De leden van
de fractie van het CDA gaan nader in op de samenhang tussen beide ondernemersbegrippen.
Zij merken op dat de ondernemer voor de inkomstenbelasting zou kunnen worden
omschreven als de ondernemer voor de omzetbelasting die op redelijke gronden
winst beoogt en verwacht te maken. Wel zouden in dat geval – zo begrijpen
wij de opmerkingen van deze leden – uitzonderingen moeten worden gemaakt,
bijvoorbeeld in de sfeer van verhuur van onroerende zaken of in de sfeer van
de voor de omzetbelasting vrijgestelde beroepen, zoals schrijvers. In zijn
algemeenheid kan opgemerkt worden dat als het ondernemersbegrip voor de inkomstenbelasting
inhoudelijk niet teveel mag wijzigen, nog meer uitzonderingen in de inkomstenbelasting
ten opzichte van het ondernemersbegrip voor de omzetbelasting noodzakelijk
zijn, zowel in uitbreidende als in beperkende zin. Het is zeer de vraag of
zo'n aanpak de doorzichtigheid van het ondernemersbegrip voor belastingplichtigen
ten goede zou komen.De leden van de CDA-fractie geven een nadere uitwerking van deze gedachten
bij het resultaat uit overige werkzaamheden. Zo stellen zij voor de genieters
van resultaat uit overige werkzaamheden die tevens kwalificeren als ondernemer
voor de omzetbelasting aan te merken als genieter van winst uit
onderneming op grond van artikel 3.2.1.1a van de Wet inkomstenbelasting 2001.
Behalve de hiervoor genoemde bezwaren van een koppeling aan de omzetbelasting,
zou een dergelijke herschikking tot gevolg hebben dat het eenmalig organiseren
en geven van een (commerciële) lezing kwalificeert als winst uit onderneming.
Naar onze mening ten onrechte, aangezien een duurzame organisatie van kapitaal
en arbeid ontbreekt. Daarnaast zal het regime van resultaat uit overige werkzaamheden
voor een restgroep in stand blijven, zodat per saldo geen vereenvoudiging
wordt bereikt. Ook op het vlak van de administratieve verplichtingen voor
de overblijvende groep van genieters van resultaat uit overige werkzaamheden –
waartoe volgens deze leden onder meer schrijvers en geestelijk ambtsdragers
behoren – zou geen of slechts een beperkte verlichting van de administratieve
lasten optreden. Zo is in het voorgestelde regime voor het vaststellen van
het resultaat – en het eventueel toetsen daarvan door de Belastingdienst –
van belang dat boeken, bescheiden en andere gegevensdragers bewaard blijven.
Hoewel aan particulieren – waartoe genieters van inkomsten uit andere
arbeid onder het huidige regime behoren – bij wet geen administratieve
verplichtingen zijn opgelegd, zullen zij uit het oogpunt van het aannemelijk
maken van hun kosten thans veelal dergelijke gegevens bewaren.De leden van de CDA-fractie vragen een reactie op de gedachte dat een
vereenvoudiging van regelgeving en een beperking van de administratieve lasten
voor belastingplichtigen met resultaat uit overige werkzaamheden kan worden
bereikt door het opnemen in de inkomstenbelasting van het begrip ondernemer
voor de omzetbelasting. Op de samenhang tussen de begrippen ondernemer voor
de inkomstenbelasting respectievelijk omzetbelasting is ingegaan in paragraaf 4.1.2.
De door deze leden gevraagde reactie op het punt van de administratieve lasten
is eveneens daar opgenomen.In de nota naar aanleiding van het verslag (blz. 128) is opgemerkt dat
bezien zal worden op welke wijze artikel 3.2.1.1a van de Wet inkomstenbelasting
2001 aanpassing behoeft, in het bijzonder ten aanzien van een voortzetting
van een medegerechtigdheid door een echtgenoot. Daarnaast is in de nota naar
aanleiding van het verslag op het voorstel van Invoeringswet Wet inkomstenbelasting
2001 (blz. 84) aangegeven dat bij nota van wijziging voorgesteld zal worden
dat de belastingplichtige die in het kader van bedrijfsopvolging, erfopvolging
of huwelijksontbinding vóór de inwerkingtreding van de Wet inkomstenbelasting
2001 medegerechtigde is geworden, de mogelijkheid te bieden als winstgenieter
in box I te blijven. Wij overwegen geen meer algemene keuzemogelijkheid –
zoals de leden van de fractie van het CDA bepleiten – waarbij iedere
commanditaire vennoot kan kiezen om hetzij als medegerechtigde in box I te
blijven, hetzij af te rekenen en in box III belast te worden.De leden van de VVD-fractie vragen of het met de tekst van het wetsvoorstel
valt te rijmen dat degene die zijn onderneming tegen een winstrecht of een
lijfrente overdraagt onder dezelfde voorwaarden als onder de Wet op de inkomstenbelasting
1964 ondernemer zal zijn. Immers, zo stellen deze leden, de overdragende partij
is geen eigenaar meer van de onderneming. Deze leden vragen of desondanks
de overdragende partij rechtstreeks wordt verbonden voor verbintenissen betreffende
die onderneming. Onze reactie hierop is de volgende. In de nota naar aanleiding
van het verslag is aangegeven dat verhuurder of huurder onder omstandigheden
ondernemer kan zijn en dat in dat opzicht niets verandert ten opzichte van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Voorts is opgemerkt dat het hetzelfde
geldt voor een overdracht van een onderneming tegen een winstrecht of lijfrente. Onder de huidige wet dient bij de overdracht van een onderneming tegen
een winstrecht onderscheid te worden gemaakt tussen de situatie waarin wel
recht bestaat op stille reserves in de onderneming en de situatie waarin dat
niet het geval is. In het eerste geval wordt de onderneming na overdracht
tegen het winstrecht nog steeds voor rekening van de belastingplichtige gedreven
en staakt hij zijn onderneming pas op het moment waarop het winstrecht eindigt.
In de tweede situatie, die in de praktijk het meest voorkomt, staakt de belastingplichtige
zijn onderneming op het moment van de overdracht. De belastingplichtige mag
dan de contante waarde van de te verwachten winstrechttermijnen direct als
stakingswinst in aanmerking nemen. Goed koopmansgebruik laat evenwel ook toe
om de directe afrekening achterwege te laten en de winst te nemen naarmate
de termijnen worden ontvangen. In dat geval blijft het winstrecht tot het
ondernemingsvermogen van de belastingplichtige behoren. Hieraan doet niet
af dat hij zijn onderneming in fiscale zin ten tijde van de overdracht staakt
en de onderneming dus niet langer voor zijn rekening wordt gedreven in de
zin van artikel 6 van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. De ontvangen winstrechttermijnen
worden belast als nagekomen bedrijfsbaten.Voor de vraag of een belastingplichtige met betrekking tot een onderneming
als ondernemer kan worden beschouwd, is in het voorstel van Wet inkomstenbelasting
2001 als nieuw element opgenomen dat de belastingplichtige rechtstreeks wordt
verbonden voor verbintenissen betreffende die onderneming. Bij een belastingplichtige
die geen eigenaar meer is van de overgedragen onderneming, zal dat niet het
geval zijn, tenzij uit hetgeen contractueel wordt overeengekomen zo'n verbondenheid
voor verbintenissen voortvloeit. Indien hiervan geen sprake is, dan heeft
hij zoals hiervoor is beschreven net als onder het huidige recht de keuze
tussen direct afrekenen en heffing naarmate de termijnen worden ontvangen.Bij overdracht van een onderneming tegen een lijfrente dient onder de
Wet op de inkomstenbelasting 1964 normaliter te worden afgerekend. Er kan
niet worden gekozen om de afrekening uit te stellen en winst te nemen naarmate
de termijnen worden ontvangen. In het uitzonderlijke geval dat sprake is van
een «gerede kans» dat de onderneming weer voor rekening van de
overdrager zal worden gedreven, mag de overdrager de lijfrentevordering tot
zijn ondernemingsvermogen rekenen.Onder het voorstel van Wet inkomstenbelasting 2001 zal in het uitzonderlijke
geval dat de vorderingen tot het ondernemingsvermogen mogen worden gerekend
en de eindafrekening wordt uitgesteld, moeten worden beoordeeld of sprake
is van verbondenheid voor verbintenissen.De leden van de VVD-fractie vinden dat het wenselijk is dat de huurder
van een onderneming fiscaal ondernemer blijft en vragen waarop de veronderstelling
is gebaseerd dat de huurder rechtstreeks wordt verbonden voor verbintenissen
betreffende die onderneming. In de nota naar aanleiding van het verslag is
hierover opgemerkt dat voor de beoordeling van de vraag of sprake is van een
ondernemer de positie van een huurder van een onderneming niet verschilt van
de positie van iemand die de afzonderlijke bedrijfsmiddelen zelf koopt. De
huurder drijft zijn onderneming met gehuurde bedrijfsmiddelen, maar zal daarnaast
zelf ten opzichte van derden verbintenissen aangaan betreffende de onderneming.
Zo zal hij bijvoorbeeld goederen inkopen of diensten geleverd krijgen. De
huurder zal tegenover zakelijke crediteuren aansprakelijk zijn voor de daarmee
samenhangende schulden en dus ook worden verbonden voor verbintenissen betreffende
die onderneming.In de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven dat in zijn algemeenheid
onder een samenwerkingsverband kan worden verstaan de situatie waarin een
(objectieve) onderneming voor rekening van meer danéén
persoon of lichaam wordt gedreven. Naar aanleiding daarvan vragen de leden
van de VVD-fractie of de verhuur van een onderneming en de overdracht van
een onderneming tegen een lijfrente of winstrecht kwalificeren als samenwerkingsverband.
Deze vormen van overdracht komen bij IB-ondernemers geregeld voor. In reactie
daarop merken wij op dat het begrip samenwerkingsverband een rol speelt voor
het urencriterium, de tonnageregeling, de investeringsaftrek en de scholingsaftrek.
Voor het urencriterium en de tonnageregeling zijn alleen die (rechts-)personen
binnen het samenwerkingsverband van belang die werkzaamheden verrichten. Hiervan
zal in de regel in de bovengenoemde situaties bij de verhuurder, winstrechtgenieter
en lijfrentegenieter geen sprake zijn. Bij de investeringsaftrek en de scholingsaftrek
zijn alleen de in het samenwerkingsverband opgenomen natuurlijke personen
van belang die als ondernemer kwalificeren. Bij één van de hiervoor
behandelde vragen en in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven
onder welke omstandigheden de verhuurder van de onderneming en de overdrager
van een onderneming tegen een winstrecht of een lijfrente ondernemer zijn.
In die omstandigheden maken zij deel uit van een samenwerkingsverband.Tevens vragen de leden van de VVD-fractie of een commanditaire vennootschap
met één beherend vennoot als een samenwerkingsverband is aan
te merken, ook al zijn de commanditaire vennoten geen ondernemer. Voor het
begrip samenwerkingsverband als zodanig is het niet van belang of de participanten
al dan niet als ondernemer kwalificeren. Een commanditaire vennootschap kwalificeert
derhalve, ongeacht de hoedanigheid van de participanten, als een samenwerkingsverband.
Zoals hiervoor is aangegeven, zijn echter alleen diegenen die binnen het samenwerkingsverband
werkzaamheden verrichten van belang voor het urencriterium en de tonnageregeling.
Commanditaire vennoten spelen voor beide regelingen derhalve doorgaans geen
rol. Verder tellen voor de investeringsaftrek en scholingsaftrek alleen de
ondernemers en rechtspersonen mee; in deze regelingen spelen commanditen/natuurlijke
personen dus in de regel geen rol.Zowel de leden van de VVD-fractie als de leden van de CDA-fractie vragen
of het voor het ondernemerschap van een commanditair vennoot die beheersdaden
verricht noodzakelijk is dat hij daadwerkelijk aansprakelijk wordt gesteld,
of dat het voldoende is dat hij naar materieel recht aansprakelijk is.Zoals is opgemerkt in de nota naar aanleiding van het verslag (bij artikel
3.2.1.2), is een commanditair vennoot die beheersdaden verricht hoofdelijk
aansprakelijk jegens derden voor de schulden van de vennootschap. Daarmee
wordt voldaan aan het in het wetsvoorstel gestelde vereiste voor het ondernemerschap
dat de belastingplichtige verbonden wordt voor verbintenissen betreffende
de onderneming. Het feit dat de commanditair vennoot beheersdaden heeft verricht,
dat wil zeggen de aansprakelijkheid naar materieel recht, is derhalve doorslaggevend.
Een daadwerkelijke aansprakelijkheidsstelling betekent overigens niet per
definitie dat sprake is van ondernemerschap. Een commanditair vennoot kan
immers ten onrechte aansprakelijk worden gesteld.Verder zij opgemerkt dat een commanditair vennoot die beheersdaden heeft
verricht altijd hoofdelijk aansprakelijk blijft. Hij voldoet derhalve vanaf
het moment van het verrichten van de beheersdaden tot het moment van de staking
aan het in het wetsvoorstel gestelde vereiste voor het ondernemerschap dat
de belastingplichtige verbonden wordt voor verbintenissen betreffende de onderneming.De leden van de CDA-fractie vragen of de voor het ondernemerschap vereiste
aansprakelijkheid steeds volledig moet zijn, of dat een partiële aansprakelijkheid volstaat. Indien een partiële aansprakelijkheid
volstaat, vragen zij hoe ver deze partiële aansprakelijkheid moet strekken.Zoals wij hebben aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag,
hoeft geen sprake te zijn van hoofdelijke aansprakelijkheid. Bij maten in
een openbare maatschap vormt aansprakelijkheid voor een gelijk deel het uitgangspunt.
Ook in die situatie wordt voldaan aan het criterium van de rechtstreekse verbondenheid
voor verbintenissen betreffende de onderneming omdat de aansprakelijkheid
niet is gemaximeerd tot een bepaald bedrag.De leden van de CDA-fractie vragen zich af wat bij verhuur of huurkoop
van een onderneming de positie van betrokkenen is ten aanzien van het criterium
verbondenheid voor verbintenissen. Zoals reeds is aangegeven in de nota naar
aanleiding van het verslag zal de positie van de verhuurder, huurverkoper,
huurder of huurkoper van een onderneming voor wiens rekening de desbetreffende
onderneming wordt gedreven, in de regel niet wijzigen ten opzichte van het
thans geldende regime. Wat betreft de positie van de huurder is dat hiervoor
bij de beantwoording van de vraag van de leden van de VVD-fractie over dat
onderwerp nader toegelicht. De positie van de huurkoper is vergelijkbaar met
die van de huurder. Ten aanzien van de verhuurder en huurverkoper die de onderneming
voor zijn rekening blijft drijven, merken wij op dat door het overgaan tot
verhuur of huurverkoop van de onderneming weliswaar een verandering optreedt
in de wijze van de bedrijfsuitoefening van de onderneming, maar dat de verhuurder
en huurverkoper tegenover zakelijke crediteuren doorgaans ook daarna nog verbonden
worden voor schulden betreffende die onderneming.De leden van de VVD-fractie vragen hoe de regeling van het maximum verlies
uitwerkt indien de winst in een voorafgaand jaar door navordering, ambtshalve
vermindering of een procedure op een ander bedrag wordt vastgesteld. De maximale
verliesverrekening is immers gekoppeld aan de winst van voorafgaande jaren.Indien de winst van een bepaald jaar ambtshalve wordt verminderd, kan
dat tot gevolg hebben dat in een later jaar op grond van artikel 3.2.2.1.a.
minder verlies mag worden genomen. Indien de aanslag over dat latere jaar
al definitief vaststaat, kan dit tot navordering leiden indien aan de daaraan
gestelde vereisten (nieuw feit, de vijf-jaarstermijn) wordt voldaan. Indien
geen navordering kan plaatsvinden, vindt in het eerste openstaande jaar een
correctie plaats door de werking van artikel 3.2.2.1a.Dit kan aan de hand van het voorbeeld in de memorie van toelichting waarbij
f 100 000 (de zogenoemde gecorrigeerde boekwaarde) is ingebracht
en de jaarwinst achtereenvolgens f 20 000, – f 200 000
en – f 15 000 bedraagt, nader worden toegelicht. De jaren
4 tot en met 6 worden buiten beschouwing gelaten. Stel dat de winst over jaar
1 in jaar 3 wordt verminderd van 20 000 tot nihil en de aanslag over
jaar 2 op dat moment al definitief is. In jaar 3 vindt dan op grond van het
eerste lid een bijtelling plaats van 115 000. De totale winst over de
jaren 1 tot en met 3 bedraagt namelijk – 215 000 (0 – 200 000 –
15 000), bij een gecorrigeerde boekwaarde van 100 000. Op grond
van het derde lid wordt de winst verminderd met de bijtelling van jaar 2,
namelijk 80 000. Per saldo wordt er 35 000 bijgeteld en bedraagt
de belastbare winst over jaar 3 + 20 000. Het verlies van jaar 3 is derhalve
niet aftrekbaar. Verder wordt het bedrag dat in jaar 2 teveel als verlies
in aanmerking is genomen, alsnog in jaar 3 bijgeteld.Indien de winst over een bepaald jaar door navordering wordt verhoogd,
kan dit tot gevolg hebben dat in een later jaar meer verlies in aanmerking
mag worden genomen. Indien de aanslag over dat latere jaar al definitief vaststaat,
kan dit worden geëffectueerd door een ambtshalve vermindering
indien aan de daaraan gestelde vereisten wordt voldaan. Indien dat niet het
geval is, vindt door de werking van de bepaling evenals in de hiervoor beschreven
situatie een correctie plaats.Dit kan, weer uitgaande van het voorbeeld in de memorie van toelichting
waarbij de jaren 4 tot en met 6 buiten beschouwing worden gelaten, als volgt
worden toegelicht.Stel dat de winst over jaar 1 in jaar 3 door middel van navordering wordt
verhoogd tot 50 000 en de aanslag over jaar 2 op dat moment al definitief
is. In jaar 3 vindt op grond van het eerste lid een bijtelling plaats van
65 000. De totale winst bedraagt namelijk – 165 000 (50 000 –
200 000 – 15 000), bij een gecorrigeerde boekwaarde van 100 000.
Op grond van het derde lid wordt de winst verminderd met de bijtelling van
jaar 2, namelijk 80 000. Per saldo komt er 15 000 in aftrek en bedraagt
de belastbare winst over jaar 3 -/- 30 000. Het bedrag van het verlies
dat in jaar 2 te weinig in aftrek is gekomen, komt dus alsnog in jaar 3 in
aftrek.De mening van de leden van de CDA-fractie dat de bepaling over de maximale
verliesverrekening ingewikkeld is, onderschrijven wij niet. Ten eerste geldt
ook thans al een maximale verliesverrekening voor commanditaire vennoten op
grond van de in de nota naar aanleiding van het verslag beschreven jurisprudentie.
Ten tweede zijn er geen complexe berekeningen nodig bij de uitvoering van
de bepaling. Indien de bepaling van toepassing is, vindt op grond van het
eerste lid een bijtelling plaats ter grootte van de totale winst verminderd
met de gecorrigeerde boekwaarde. Deze totale winst kan ieder jaar op eenvoudige
wijze worden berekend door de in het voorafgaande jaar berekende totale winst
te vermeerderen met de winst van het jaar1. De
gecorrigeerde boekwaarde dient eenmalig te worden bepaald en is eenvoudig
vast te stellen aan de hand van de balans op het tijdstip dat het ondernemerschap
eindigt. Deze waarde wijzigt alleen bij eventuele latere stortingen en onttrekkingen.
De aftrekpost die volgt uit het derde lid, is gelijk aan de bijtelling van
het voorafgaande jaar.Door de leden van de CDA-fractie wordt gevraagd om een reactie op de suggestie
van de redactie van de Vakstudie Nieuws om de regeling van het maximale verlies
te vervangen door de gedachte van prof. mr. J.F.M. Giele om bedrijfsmiddelen
op te waarderen met het negatieve bedrag. Hierbij wordt naar wij aannemen
gedoeld op de oplossing van Giele voor de zijns inziens onredelijke gevolgen
die zouden voortvloeien uit de door de Hoge Raad ontwikkelde leer in BNB 1970/152.
Dit arrest heeft betrekking op de verliesverrekening bij commanditaire vennoten.
Giele leidt uit deze jurisprudentie af dat voorzover het fiscale eigen vermogen
van een commanditaire vennoot negatief wordt, het verlies niet aftrekbaar
is. Dit zou naar zijn mening ook het geval zijn indien het verlies wel door
de commanditaire vennoot wordt gedragen omdat nog geen sprake is van een commercieel
negatief eigen vermogen. Giele acht dit onredelijk, en geeft er daarom de
voorkeur aan in die situatie een zodanige onbelaste opwaardering te laten
plaatsvinden dat het commanditaire kapitaal nihil wordt. Daarmee zou worden
voorkomen dat verliezen niet in aftrek komen, terwijl latere winsten geheel
belast worden.Onze reactie hierop is dat het laatstgenoemde effect zich bij het voorgestelde
artikel 3.2.2.1a in het geheel niet voordoet. Indien een verlies door de bepaling
niet in aftrek komt en in een later jaar winst wordt behaald, dan is deze
winst in zoverre onbelast. Dit blijkt uit het voorbeeld in de memorie van
toelichting (jaar 4 en 5). Ook in het voorbeeld in de nota naar aanleiding
van het verslag is dit, anders dan de redactie van de Vakstudie Nieuws meent,
het geval. Indien eerst f 1 000 000 verlies wordt geleden,
is van dit verlies f 400 000 niet aftrekbaar. Indien in dat voorbeeld
vervolgens de stille reserve in het pand van f 400 000 wordt gerealiseerd,
is deze f 400 000 door de werking van de bepaling onbelast. Wij
zien dan ook geen aanleiding om de voorgestelde bepaling te vervangen
door de hiervoor beschreven oplossing van Giele.In paragraaf 4.1.3 wordt gereageerd op de vrees van de leden van
de SGP-fractie dat de maatschappelijk gewenste man-vrouwmaatschap door het
gebruikelijkheidscriterium onrechtvaardig en onredelijk wordt getroffen.4.1.3 Overige wijzigingen winstbepaling zelfstandigenDe leden van de CDA-fractie voeren aan dat het urencriterium tot veel
geschillen zou leiden en om die reden moeilijk toepasbaar is. Zoals is aangegeven
in de nota naar aanleiding van het verslag, zal het aantal geschillen over
de «gebruikelijkheidstoets» naar onze verwachting beperkt zijn,
omdat slechts bij een duidelijk ongelijke verdeling van de niet-ondersteunende
werkzaamheden tussen de betrokken personen tot ongebruikelijkheid kan worden
geconcludeerd.Verder stellen de leden van de CDA-fractie dat het urencriterium de ondernemer
die vakbekwaam is op een achterstand plaatst ten opzichte van zijn minder
bekwame collega die meer uren nodig heeft. In de ogen van deze leden zou een
regeling die afhankelijk is van de winst aanvaardbaar en uitvoerbaar zijn.
Over de vergelijking van de vakbekwame, efficiënte ondernemer met de
ondernemer die minder vakbekwaam en efficiënt is, merken wij op dat het
urencriterium een minimumgrens stelt van 1225. Dit is aanmerkelijk minder
dan een fulltime werkweek. Boven die grens maakt het aantal gewerkte uren
geen verschil. Tevens verwijzen wij in dit verband naar de passage over deeltijders
in paragraaf 4.1.3 van de nota naar aanleiding van het verslag. Uit die
passage kan worden afgeleid dat door afschaffing van het urencriterium weliswaar
een volgens de Commissie Oort-II moeilijk controleerbare en administratief
bezwaarlijke regeling zou verdwijnen, maar tevens het aantal geschillen met
de fiscus over het ondernemerschap zou toenemen. Er is nog geen passende maatregel
gevonden om dit ongewenste gevolg te ondervangen.Een regeling waarbij het recht op ondernemersaftrek en op toevoeging aan
de oudedagsreserve afhankelijk is van de winst in plaats van de gewerkte uren,
zou naar onze mening onevenwichtige effecten hebben. Indien een minimum bedrag
aan winst vereist zou zijn, zou dit tot gevolg kunnen hebben dat een ondernemer
die fulltime voor zijn onderneming werkt, maar tijdelijke (aanloop-) verliezen
heeft geen recht heeft op beide faciliteiten. Dit terwijl een ondernemer die
zijn ondernemersactiviteiten naast zijn full-time baan verricht, maar een
hoge winst behaalt (bijvoorbeeld door een incidentele meevaller), wel recht
zou hebben op beide faciliteiten. Indien alleen bij een winst beneden een
bepaald maximum recht zou bestaan op deze faciliteiten, zou dit tot gevolg
hebben dat ook personen die naast hun full-time baan enige tijd besteden aan
ondernemersactiviteiten en daarmee een bescheiden winstinkomen genieten, ervan
zouden kunnen profiteren.De leden van de PvdA-fractie vragen waar precies de grens ligt waar wel
en waar niet wordt voldaan aan het gebruikelijkheidscriterium. Wanneer sprake
is van puur zakelijke omstandigheden doet de gebruikelijkheid er toch niet
toe, zo vragen zij. Onze reactie hierop is dat de vraag of een samenwerkingsverband
tussen gelieerde personen zakelijk is, alleen kan worden getoetst door te
bezien of onafhankelijke derden in vergelijkbare omstandigheden een dergelijk
samenwerkingsverband zouden zijn aangegaan. Om deze toets handen en voeten
te geven, is dit nader ingevuld met de eis dat zo'n samenwerkingsverband tussen
derden niet ongebruikelijk is. Zoals is aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag, is het
niet mogelijk om thans alle gevallen waarin sprake is van een ongebruikelijk
samenwerkingsverband concreet te benoemen. Dit zal immers in de praktijk van
geval tot geval, mede rekeninghoudend met de bedrijfstak, getoetst moeten
worden. Uiteraard zullen op dit punt de ontwikkelingen volgen teneinde recht
te doen aan de maatschappelijke realiteit. Naarmate er meer gegevens en inzicht
beschikbaar komen, kunnen wij daaraan bekendheid geven.De leden van de PvdA-fractie vragen waarom het moeilijk is voor te stellen
dat in de praktijk een tandarts een samenwerkingsverband aangaat met iemand
die slechts administratieve ondersteuning verleent. Dit komt doordat in een
samenwerkingsverband waarbij de participanten gerechtigd zijn tot een deel
van de winst, in het algemeen alleen personen worden opgenomen die een belangrijke
bijdrage leveren aan de winst of de omzet. Het is moeilijk in te denken dat
van een dergelijke bijdrage sprake is bij iemand die in een tandartsenpraktijk
slechts administratieve ondersteuning verleent aan een tandarts. In zuivere
zakelijke omstandigheden zal de tandarts in zo'n geval de administratief ondersteunende
kracht doorgaans een arbeidsbeloning verlenen. Ons zijn ook geen gevallen
bekend waarin onafhankelijke derden zulke samenwerkingsverbanden aangaan.De leden van de fractie van de SGP spreken opnieuw hun vrees uit dat de
maatschappelijk gewenste man-vrouwmaatschap door het gebruikelijkheidscriterium
onrechtvaardig en onredelijk worden getroffen. De leden van de PvdA vragen
naar een reactie op de stelling dat het gebruikelijkheidscriterium onvoldoende
rekening lijkt te houden met de specifieke aard van gezinsbedrijven (bijvoorbeeld
in de agrarische sector) waar echtgenoten verschillende, maar onderling afhankelijke
werkzaamheden in het kader van de onderneming uitvoeren. Deze leden vermoeden
dat heel veel man-vrouwvennootschappen die nu nog zijn toegestaan dat in de
toekomst niet meer zijn en vragen op dit punt nadere verduidelijking te geven
en zo nodig voorstellen voor te leggen om niet beoogde effecten tegen te gaan.Zoals is aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag, is het
niet de bedoeling dat de samenwerking via man-vrouwfirma's wordt beperkt waar
deze voorzien in een maatschappelijke behoefte. Het gebruikelijkheidscriterium
heeft tot doel te voorkomen voorkomen dat bepaalde fiscale faciliteiten in
gekunstelde situaties toegankelijk zijn. Het biedt een toetssteen om te beoordelen
of het gaat om een samenwerkingsvorm die past bij de aard van de werkzaamheden
van de participanten. Het is hierbij niet noodzakelijk dat alle participanten
dezelfde werkzaamheden uitvoeren. Er is dus geen sprake van dat gezinsbedrijven
of man-/vrouwfirma's worden uitgesloten alleen omdat de verschillende gezinsleden
verschillende werkzaamheden verrichten. Waar het om gaat, is of bij niet-gezinsleden
een vergelijkbare werkverdeling niet ongebruikelijk is. Bij een man-vrouwfirma
komt dit neer op de vraag of zowel de man als de vrouw bij dezelfde werkverdeling
de onderneming zouden kunnen voortzetten met een willekeurige derde in plaats
van met de partner zonder dat een ongewone situatie zou ontstaan.De leden van de SGP-fractie vragen naar voorbeelden ter toelichting van
het gebruikelijkheidscriterium. Naar aanleiding daarvan zullen, in aanvulling
op voorbeelden in de memorie van toelichting, hierna nog een aantal voorbeelden
worden uitgewerkt. Voorbeeld 1Een echtpaar exploiteert een veehouderij in de vorm van een vennootschap
onder firma. Er is geen personeel. De echtgenoten beslissen samen over het
investeringsbeleid, zorgen zij voor het melken van de koeien en onderhouden
contacten over de verkoop van melk en vee. De vrouw verzorgt daarnaast de
administratie. De man zorgt voor de bemesting en het maaien van het weiland.
Beiden zouden de veehouderij alleen kunnen voortzetten.Man en vrouw verrichten weliswaar verschillende werkzaamheden, maar een
vergelijkbare werkverdeling is bij niet-gezinsleden niet ongebruikelijk. Zij
voldoen derhalve aan het gebruikelijkheidscriterium.Voorbeeld 2Een echtpaar exploiteert een champignonkwekerij in de vorm van een vennootschap
onder firma. De man onderhoudt de externe contacten voor de in- en verkoop,
geeft leiding aan het personeel, neemt de investeringsbeslissingen en verricht
uitvoerende werkzaamheden in de kwekerij. Vrouw verzorgt de administratie,
en helpt verder, naast haar dienstbetrekking elders, bij grote drukte incidenteel
mee bij uitvoerende werkzaamheden in de kwekerij. Ook in haar optreden naar
buiten blijkt niet dat zij betrokken is bij beslissingen die voor reilen en
zeilen van de onderneming van belang zijn. De vrouw voldoet niet aan het gebruikelijkheidscriterium
omdat in deze omstandigheden bij derden doorgaans geen samenwerkingsverband
wordt aangegaan, maar een arbeidsbeloning wordt toegekend.Voorbeeld 3Moeder en dochter exploiteren gezamenlijk een restaurant in de vorm van
een vennootschap onder firma. De moeder fungeert als chef-kok, geeft leiding
aan het personeel in de keuken en verzorgt de inkoop. De dochter werkt in
de bediening en geeft daarbij ook leiding aan het bedienend personeel en zorgt
voor de reclame. Investeringsbeslissingen worden gezamenlijk genomen. Ook
uit het optreden naar buiten blijkt dat zij beiden betrokken zijn bij beslissingen
die voor het reilen en zeilen van de onderneming van belang zijn.Moeder en dochter verrichten weliswaar andere werkzaamheden, maar een
soortgelijke werkverdeling is bij derden niet ongebruikelijk. Beiden voldoen
aan het gebruikelijkheidscriterium.De leden van de fracties van GPV en RPF begrijpen uit de nota naar aanleiding
van het verslag dat het niet de bedoeling is van het gebruikelijkheidscriterium
dat aan een man-vrouw-firma in fiscale zin beperkingen worden gesteld. Om
hierover duidelijkheid te verkrijgen leggen zij de volgende vraag voor. Stel
een belastinginspecteur oordeelt dat een slager die een vennootschap onder
firma is aangegaan met een verkoopster niet voldoet aan het gebruikelijkheidscriterium.
Mag dat een reden zijn voor een inspecteur op basis daarvan te oordelen dat
het gebruikelijkheidscriterium ook niet geldt voor de slager wiens vrouw de
verkoop op zich neemt en die met zijn vrouw een vennootschap onder firma aangaat?Het is ons niet geheel duidelijk op welke situatie hierbij wordt gedoeld.
Het gebruikelijkheidscriterium speelt namelijk slechts een rol bij samenwerkingsverbanden
tussen huisgenoten en tussen echtgenoten. In de situatie dat een slager een
vennootschap onder firma aangaat met een onafhankelijke derde die de verkoop
op zich neemt, vindt er dus geen beoordeling plaats op basis van het gebruikelijkheidscriterium
en kan daar dus geen invloed van uitgaan op de uitleg van de gebruikelijkheidstoets
bij echtgenoten. Of dergelijke samenwerkingsvormen in de praktijk vaker voorkomen
bij onafhankelijke derden, is wel van invloed op de gebruikelijkheidstoets
bij de slager die met zijn vrouw een samenwerkingsverband aangaat.
Overigens kan bij samenwerkingsovereenkomsten tussen onafhankelijke derden
wel worden getoetst of alle participanten al dan niet als ondernemer kunnen
worden aangemerkt.Naar aanleiding van de passages op blz. 150–151 (gedrukte stukken
blz. 136–137) van de nota naar aanleiding van het verslag over de vermogenstoets
bij de oudedagsreserve stellen de leden van de fractie van de VVD dat bij
de afschaffing van die toets met ingang van 1998, het Wielockxarrest van het
Hof van Justitie al gewezen was. Dat arrest maakte duidelijk dat ook buitenlands
belastingplichtigen, onder bepaalde voorwaarden, een oudedagsreserve moeten
kunnen vormen. Naar aanleiding hiervan merken wij op dat de duidelijkheid
eerst is ontstaan met het arrest van de Hoge Raad d.d. 8 april 1998 (BNB1998/174),
dat wil zeggen na de afschaffing van de vermogenstoets. De eerste ondergetekende
verwijst in dit verband naar zijn besluit van 29 september 1998, nr. DB98/2577M,
waarin is uiteengezet hoe in de praktijk met dit arrest van de Hoge Raad moet
worden omgegaan en wordt aangekondigd dat de wetgeving naar aanleiding van
het arrest zal worden aangepast.De leden van de VVD fractie vragen zich af of de angst voor invorderingsproblemen
bij een relatief beperkt aantal buitenlands belastingplichtigen voldoende
ernstig is om vele binnenlands belastingplichtigen met verliezen te laten
«bloeden» door middel van een verplichte opheffing van de FOR.
Naar aanleiding hiervan wijzen wij erop dat indien een belastingplichtige
een FOR heeft gevormd en vervolgens verliezen lijdt, dit niet automatisch
tot gevolg heeft dat de FOR moet worden opgeheven. Alleen indien de belastingplichtige
de onderneming geheel of gedeeltelijk heeft gestaakt dan wel niet meer voldoet
aan de vereisten voor dotatie aan de FOR, is de hoogte van het ondernemingsvermogen
relevant voor de beantwoording van de vraag in hoeverre de FOR aan de winst
moet worden toegevoegd. In de door deze leden geschetste situatie kan de FOR
gewoon in stand blijven ook al daalt het ondernemingsvermogen als gevolg van
geleden verliezen beneden de FOR. Er is dan ook geen sprake van een situatie
dat vele binnenlands belastingplichtige met het oog op invorderingsproblemen
bij buitenlands belastingplichtigen moeten «bloeden».In de Nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven dat een lijfrente
die is aangekocht ten laste van de stakingswinst onder het pensioenartikel
in de belastingverdragen valt. De leden van de VVD-fractie vragen hoe dit
is te rijmen met het door de eerste ondergetekende ingenomen stelling in de
Wielockx zaak ( Hof van Justitie, 11 augustus 1995, C-80/94) dat de FOR geen
pensioen vormt. Onze reactie hierop is dat een onderscheid moet worden gemaakt
tussen de FOR zelf en de lijfrente die is aangekocht ten laste van de stakingswinst
die mede de vrijval van de FOR omvat. De omstandigheid dat bij staking van
een onderneming een lijfrente kan worden aangekocht ten laste van de stakingswinst,
geeft al aan dat er verschil bestaat tussen de FOR en een lijfrente. De FOR
is niet meer en niet minder dan een reserve die kan worden aangewend voor
de aankoop van een lijfrente. De belastingplichtige kan op het tijdstip dat
de onderneming wordt gestaakt ervoor kiezen om een lijfrente aan te kopen,
maar hij is hiertoe niet verplicht. De FOR levert dan ook, in tegenstelling
tot een lijfrente, geen periodieke uitkeringen op. Lijfrentes die zijn aangekocht
ten laste van de stakingswinst, vallen bij veel van de door Nederland afgesloten
verdragen ter voorkoming van dubbele belasting op dezelfde wijze onder de
reikwijdte van het pensioenartikel als andere lijfrentes.Zoals de leden van de VVD-fractie opmerken, wordt de FOR die onder de
Wet op de inkomstenbelasting 1964 is gevormd, als gevolg van een bepaling
die is opgenomen in het overgangsrecht aangemerkt als winst uit
onderneming. Zij vragen zich echter af of deze bepaling ook doorwerkt voor
de toepassing van belastingverdragen, nu de FOR onder de huidige wetgeving
niet ten laste van de ondernemingswinst is gevormd.Naar aanleiding hiervan merken wij het volgende op. Als gevolg van het
Wielockx arrest wordt bij de berekening van de verschuldigde inkomstenbelasting
ter zake van de behaalde winst uit een binnenlandse onderneming, rekening
gehouden met de dotatie aan de FOR. Dit brengt de facto met zich mee dat de
FOR ten laste van de ondernemingswinst is gevormd. Voorts geldt dat als gevolg
van de omstandigheid dat de reeds gevormde FOR als gevolg van de bepaling
in het overgangsrecht gaat behoren tot de winst uit onderneming, een afname
van die FOR eveneens zal behoren tot de winst uit onderneming. Ingevolge de
verdragen ter voorkoming van dubbele belasting is de heffingsbevoegdheid toegewezen
aan het land waar de onderneming is gevestigd, waardoor Nederland ook heffingsbevoegd
is ten aanzien van de winst die als gevolg van de afname van de FOR wordt
geconstateerd. Dit geldt eveneens voor de reeds gevormde FOR. Voor de beantwoording
van de vraag op welke wijze de heffing verloopt en of Nederland heffingsbevoegd
is, zijn namelijk de wettelijke bepalingen op het tijdstip dat het belastbare
feit zich voordoet relevant. In casu is het belastbare feit de afname van
de FOR, die op dat tijdstip behoort tot winst uit onderneming, waarover Nederland
kan en mag heffen. Wel zal ter voorkoming van iedere onduidelijkheid op dit
punt de bepaling in het overgangsrecht worden aangepast in die zin dat zal
worden toegevoegd dat de FOR geacht wordt te zijn gevormd volgens de regels
van de Wet inkomstenbelasting 2001.Zoals de leden van de VVD fractie opmerken behoren de inkomsten van artikel
3, derde lid in verbinding met artikel 49, eerste lid, onderdeel a, van de
Wet op de inkomstenbelasting 1964 voor een buitenlands belastingplichtige
thans niet tot het binnenlands onzuivere inkomen. Dit brengt met zich dat
ook in de situatie dat het verdrag de heffing over de afname van de FOR toewijst
aan Nederland, per saldo geen heffing kan plaatsvinden over de afname van
de FOR omdat de Nederlandse wetgeving daartoe geen ruimte biedt.De leden van de VVD-fractie vragen hoe de regeling van het maximum verlies
uitwerkt indien de winst in een voorafgaand jaar door navordering, ambtshalve
vermindering of een procedure op een ander bedrag wordt vastgesteld. Deze
vraag is beantwoord in paragraaf 4.1.2.De de leden van de VVD-fractie merken terecht op dat het eerste lid, onderdeel
b, van artikel 3f van de Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 1990 vereist
dat een fiscale eenheid moet worden aangegaan om van de regeling, die ziet
op een aandelenruil die in het kader van een bedrijfsopvolging, gebruik te
maken. Deze eis, die betrekking heeft op de wijze waaraan aan de bedrijfsopvolging
vorm wordt gegeven, staat los van de vraag of het aangaan van de fiscale eenheid
een zakelijke overweging vormt. De zakelijke overweging is de herstructurering,
die in het kader van de bedrijfsopvolging plaatsvindt. Het aangaan van een
fiscale eenheid is slechts een van de nadere voorwaarden waaraan moet worden
voldaan.4.1.4 Fiscale begeleiding fusie en splitsingDe leden van de CDA fractie vragen waarom de term belastingontwijking
die is opgenomen in artikel 11 van de fusierichtlijn niet is overgenomen in
de voorgestelde anti-misbruik bepalingen, in de regelingen voor de fiscale
begeleiding van de verschillende fusievormen en de juridische splitsing.De term belastingontwijking is, zoals is aangegeven in de memorie van
toelichting bij het voorstel van Wet inkomstenbelasting 2001, niet overgenomen
aangezien deze niet zonder meer toepasbaar is in de Nederlandse
belastingwetgeving. Door de term te vertalen met de woorden ontgaan of uitstellen
van belastingheffing wordt de belastingplichtige duidelijkheid verschaft wanneer
er naar onze mening sprake kan zijn van belastingontwijking. Belasting kan
immers worden ontweken door een claim af te schudden maar ook door de belastingheffing
uit te stellen naar een later tijdstip.De leden van de CDA fractie vragen nader in te gaan op het door de Hoge
Raad op 1 december 1999 gewezen arrest (nr. 34 217) waarin zou zijn vastgelegd
dat belastinguitstel niet kan worden aangemerkt als belastingontwijking in
de zin van de fusierichtlijn. Naar aanleiding van deze vraag merken wij op
dat de Hoge Raad niet is toegekomen aan de vraag of het uitstellen van belastingheffing
als misbruik kan worden gekenschetst. Dit kan als volgt worden toegelicht.
Het arrest heeft betrekking op de situatie dat er een aandelenruil plaatsvond
met als doel een holdingstructuur in het leven te roepen. De belastingplichtige
heeft daarbij aangegeven dat het doel van deze herstructurering lag in het
beschermen van de beroepspraktijk tegen excessieve schadeclaims. Het Hof heeft
dit doel als een solide zakelijk motief gekenschetst. Het Hof constateerde
dan ook dat de inspecteur niet was geslaagd in het leveren van het van hem
te verlangen bewijs dat er sprake is van belastingfraude of belastingontgaan.
Het Hof heeft dan ook geoordeeld dat de aandelenruil voldoet aan de vereisten
van artikel 14b, tweede lid, onderdeel a van de Wet op de inkomstenbelasting
1964. De Hoge Raad overweegt vervolgens dat ook zonder de in artikel 11, lid
1, letter a, tweede zinsdeel van de richtlijn bedoelde zakelijke overwegingen
voor de aandelenruil van de fusiefaciliteit gebruik gemaakt kan worden, mits
belastingfraude of ontwijking maar niet het hoofddoel of een der hoofddoelen
is. Door het Hof moest derhalve worden onderzocht of de aandelenruil ook zou
worden uitgevoerd indien het niet fiscale doel niet zou bestaan. Vervolgens
wordt overwogen dat het door het Hof gegeven oordeel dat belastingfraude of
belastingontwijking niet het hoofddoel of een der hoofddoelen is, niet blijk
geeft van een onjuiste rechtsopvatting en, als verweven met waarderingen van
feitelijke aard, voor het overige in cassatie niet op zijn juistheid kan worden
getoetst.Omdat het arrest van feitelijke aard is, kan geen uitspraak worden gedaan
omtrent de vraag of belastinguitstel als belastingontwijking in de zin van
de richtlijn kan worden aangemerkt. De Hoge Raad komt hier niet aan toe.In dit kader merken wij tevens op dat het zeer de vraag is of onder de
voorgestelde wettelijke bepalingen het arrest gelijkluidend zou zijn geweest.
Als gevolg van de omstandigheid dat de huidige wettelijke regeling in strijd
is met de fusierichtlijn, zoals in het arrest Leur/Bloem is vastgesteld, kan
voor de vraag of er sprake is van misbruik slechts worden teruggevallen op
de ratio van de richtlijn, waarbij de inspecteur zoals blijkt uit overweging
3.3 van het arrest niet zonder meer een beroep kan doen op de bewijsvermoedens
die in artikel 11 van de richtlijn zijn opgenomen. Dit vloeit voort uit de
omstandigheid dat de lidstaten een anti-misbruik bepaling kunnen opnemen,
maar hiertoe niet verplicht zijn. Indien er geen wettelijke maatregel is,
of een maatregel die in strijd is met de richtlijn zoals momenteel het geval
is, ligt de bewijslast dat er sprake is van misbruik geheel bij de inspecteur.
Aangezien onder de voorgestelde wettelijke bepalingen het bewijsvermoeden
uit de richtlijn is overgenomen, is het in de onderhavige situatie nog maar
de vraag of belastingplichtige gebruik had kunnen maken van de faciliteit.
In tegenstelling tot de huidige wettekst is in de voorgestelde anti-misbruik
bepaling duidelijk aangegeven dat onder belastingontwijking tevens het uitstellen
van belastingheffing wordt begrepen. Dit heeft tot gevolg dat in de situatie
waar het arrest betrekking op heeft, bij de verdeling van de bewijslast de
belastingplichtige de zakelijke overwegingen aannemelijk zou moeten maken.
Het is vervolgens aan de rechter om de zakelijke en de fiscale overwegingen
te wegen.De leden van de CDA-fractie vragen in te gaan op de conclusie van M.P.
van Scheijndel en R.J. de Vries (FIN -99–689), dat er bij de voorgestelde
bepalingen met betrekking tot de verschillende fusievormen en de juridische
splitsing sprake is van ongewenste effecten en strijdigheid met de richtlijn.Hieronder zal puntsgewijs worden ingegaan op de belangrijkste aspecten
van deze conclusie die nog niet in deze nota dan wel in de nota naar aanleiding
van het verslag aan de orde zijn gekomen.Met betrekking tot de vraag of er sprake is van strijdigheid met de richtlijn
merken wij ten aanzien van vraag of de zogeheten materiële fusie eis
opnieuw is geïntroduceerd het volgende op. Onder het huidige artikel
14b van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 is vereist dat de vennootschap
die de aandelen verwerft een materiële onderneming drijft en dat de onderneming
van de verwervende en de ingebrachte vennootschap duurzaam in een eenheid
worden samengebracht. Het Hof heeft in de zaak Leur/Bloem geoordeeld dat het
opnemen van dergelijke algemene vereisten om de faciliteit te verkrijgen in
strijd is met de richtlijn, omdat buiten die situatie altijd misbruik wordt
verondersteld waardoor niet ieder individueel geval op zijn eigen feiten en
omstandigheden wordt onderzocht. Voorts stond een en ander niet open voor
een rechterlijke toetsing.In de voorgestelde anti-misbruik bepaling is de materiële fusie-eis
vervallen. Er wordt niet meer geëist dat ondernemingen in financieel
en economisch opzicht duurzaam in een eenheid worden samengebracht. De faciliteit
wordt immers automatisch verkregen zonder dat op dat punt nadere voorwaarden
worden gesteld. Wel kan toepassing van de faciliteit worden geweigerd indien
de aandelenfusie is gericht op het ontgaan of uitstellen van belastingheffing.
De bewijslast ligt daarbij bij de inspecteur. Dit betekent dat iedere fusie
op zijn eigen feiten en omstandigheden moet worden beoordeeld. Slechts indien
aan de fusie geen zakelijke overwegingen ten grondslag liggen, zoals herstructurering
of rationalisering van de actieve werkzaamheden van de bij de fusie betrokken
rechtspersonen, wordt de fusie geacht in overwegend mate te zijn gericht op
het ontgaan of het uitstellen van belastingheffing. Net als in de richtlijn
zijn herstructurering en rationalisering slechts voorbeelden van zakelijke
overwegingen waarop een fusie kan zijn gebaseerd. Dit vloeit voort uit de
term «zoals». De belastingplichtige wordt vervolgens in de gelegenheid
gesteld aannemelijk te maken dat de fusie niet in overwegende mate is gericht
op het ontgaan of het uitstellen van belastingheffing. Hierdoor is er een
procedure in het leven geroepen die het mogelijk maakt dat alle feiten en
omstandigheden van het individuele geval worden onderzocht en aan de rechterlijke
toets kunnen worden onderworpen.De schrijvers menen uit de zinsnede bij de bedrijfsfusie dat het moet
gaan om de actieve werkzaamheden van de overdragende en overnemende vennootschap,
te kunnen afleiden dat indien de overnemer nog geen activiteiten heeft omdat
deze met het oog op de fusie wordt opgericht, geen gebruik kan worden gemaakt
van de faciliteit indien de belastingplichtige niet het tegenbewijs levert
dat de fusie in overwegende mate is gericht op het ontgaan of uitstellen van
belastingheffing. Deze conclusie delen wij niet. Bij de beoordeling of er
sprake is van een herstructurering van de actieve werkzaamheden van de overdrager
en de overnemer, moet de situatie die voor de bedrijfsfusie aanwezig was,
worden vergeleken met de situatie die door de bedrijfsfusie ontstaat. Indien
de overnemende vennootschap wordt opgericht verkrijgt deze als gevolg van
de fusie activiteiten van de overdrager. De vennootschap wordt als het ware
actief. De functie van de overdrager kan na de fusie worden gekenschetst als
die van houdstermaatschappij. Na de fusie is derhalve een situatie ontstaan
dat er sprake is van een reorganisatie van de actieve werkzaamheden. In dit kader merken wij voorts op dat indien de conclusie van de schrijvers
juist zou zijn, ook de richtlijn een materiële fusie eis zou stellen.
Immers in de fusierichtlijn wordt gesproken van de activiteiten van de bij
de transactie betrokken vennootschappen. Ook daar zou dan gelden dat indien
de vennootschap nog niet is opgericht, er geen sprake kan zijn van activiteiten.Teneinde iedere onduidelijkheid te vermijden, merken wij nog op dat de
term actieve werkzaamheden een ruimere reikwijdte heeft dan het materiële
ondernemingsbegrip. Zo kunnen onder de actieve werkzaamheden tevens vallen
de werkzaamheden die worden verricht als houdstermaatschappij. Onder de actieve
werkzaamheden valt echter niet het beleggen van vermogen indien de werkzaamheden
die in dit kader plaatsvinden niet uitgaan boven normaal vermogensbeheer.
De beoordeling of er sprake is van actieve werkzaamheden, deze schrijvers
vragen daarnaar, zal vanuit het perspectief van de vennootschap dienen plaats
te vinden en niet vanuit het perspectief van de aandeelhouders.Voor wat betreft de handhaving van de huidige anti-misbruik bepaling in
de kapitaalsbelasting en de overdrachtsbelasting merken wij op dat deze bepalingen
in lijn zullen worden gebracht met de voorgestelde anti-misbruik bepalingen.Met betrekking tot de reikwijdte van de fiscale begeleiding van fusies
en splitsingen binnen de EU merken wij op dat niet vereist is dat de vennootschappen
in verschillende lidstaten zijn gevestigd. Het is voldoende dat de vennootschappen
zijn gevestigd in een lidstaat van de Europese unie. In de nota van wijziging
is de bepaling op dit punt verduidelijkt.De opgenomen verbondenheidsfictie voor aandeelhouders met een deelneming
in de splitsende of de verdwijnende rechtspersoon is opgenomen teneinde tegemoet
komen aan opmerkingen in de literatuur dat de in de huidige wet opgenomen
verbondenheidsfictie onduidelijk is, en daardoor mogelijkheden zou bieden
om claims af te schudden. Hierbij verwijzen wij naar hetgeen door één
van de hiervoor genoemde schrijvers, R.J. de Vries, is opgemerkt in het artikel
«De onvoorziene aspecten van de wisselwerking tussen de juridische splitsing
en de juridische fusie enerzijds en artikel 13b-vorderingen anderzijds»
(WFR 1998/6293).De schrijvers betogen dat ook voor een juridische splitsing een bepaling
moet worden opgenomen die vergelijkbaar is met de zogeheten concernfusie bepaling
die is opgenomen in het voorgestelde artikel 13k, vijfde lid, van de Wet op
de vennootschapsbelasting 1969. Ons is niet duidelijk waarom daarvoor een
voorziening moet worden getroffen omdat deze situatie, de dochter gaat als
gevolg van een splitsing op in de moedermaatschappij, civielrechtelijk niet
mogelijk is.Als gevolg van de in het voorgestelde artikel 8, eerste lid, opgenomen
verwijzing naar de regelingen voor de juridische fusie en de juridische splitsing
in de voorgestelde Wet inkomstenbelasting 2001, zijn de in die regelingen
opgenomen bepalingen van overeenkomstige toepassing voor de heffing van vennootschapsbelasting,
waardoor de bepalingen inzake de driehoeksfusie en de driehoekssplitsing eveneens
doorwerken naar artikel 13j en 13k. Wel zijn, ter voorkoming van iedere onduidelijkheid
op dit punt, de laatstgenoemde bepalingen in de nota van wijziging aangevuld.De laatste opmerking ziet op de vraag waarom in de regeling voor de juridische
fusie en de juridische splitsing niet de maximale bijbetaling in constanten
is opgenomen. Een regeling op dit punt achten wij niet noodzakelijk omdat
een begeleiding slechts kan plaatsvinden indien de fusie of de splitsing voldoet
aan de in de wetgeving van het desbetreffende land opgenomen civielrechtelijke
vereisten. In Nederland maakt bij voorbeeld de maximale bijbetaling in contanten
deel uit van de civielrechtelijke regeling. Indien er meer wordt bij betaald
is er geen sprake meer van een civielrechtelijke juridische fusie
of een juridische splitsing. Indien de juridische fusie of de juridische splitsing
niet plaatsvindt naar Nederlands recht maar naar buitenlands recht zal aan
de hand van de in die wetgeving opgenomen vereisten moeten worden beoordeeld
of er sprake is van een juridische fusie of een juridische splitsing. Indien
de fusie of de splitsing voldoet aan de vereisten die naar het buitenlands
recht worden gesteld, kan een beroep worden gedaan op de fiscale begeleiding.De leden van de VVD merken op dat onze stelling dat het lichter maken
van de aandelen voorafgaande aan een fusie niet als een zakelijke overweging
kan worden aangemerkt, in zijn algemeenheid onjuist is. Volgens deze leden
kan het lichter maken van de aandelen voorafgaande aan een fusie als een zakelijke
overweging worden gekenschetst, omdat door het lichter maken van de aandelen
bijvoorbeeld de ruilverhouding wordt beïnvloed, waardoor een fusie juist
kan plaatsvinden onder voor alle partijen acceptabele voorwaarden.Naar wij aannemen wordt door deze leden gedoeld op hetgeen door ons is
opgemerkt op pagina 463 van de nota naar aanleiding van het verslag. In die
passage wordt ingegaan op de situatie dat de aandelenfusie wordt gebruikt
om de aandelen lichter te maken met het oog op een voorgenomen verkoop van
de aandelen. Het gaat daarbij om een aandelenfusie waarbij de aandelen in
de te verkopen vennootschap worden ingebracht in een houdstermaatschappij,
waarna de werkmaatschappij dividend gaat uitkeren aan de «nieuwe»
houdstermaatschappij. De nieuwe houdstermaatschappij kan de dividenden als
gevolg van de deelnemingsvrijstelling in beginsel onbelast genieten. Voorts
kan de houdstermaatschappij de verkoopopbrengst die zij verkrijgt, eveneens
onbelast genieten. In die situatie kan er sprake zijn van onbedoeld gebruik
omdat de fusie plaatsvindt met als doel de heffing uit te stellen over dividenden
en vervreemdingsopbrengsten, dit terwijl de aandeelhouder de waarde van de
aandelen (middellijk) heeft gerealiseerd.In de door deze leden beschreven situatie gaat het echter om heel wat
anders, te weten het lichter maken van de aandelen om de aandelenfusie te
vergemakkelijken. Er vindt als het ware eerst een ruil plaats van de aandelen
in de werkmaatschappij tegen aandelen in een houdstermaatschappij, waarna
de aandelen in de werkmaatschappij door de houdstermaatschappij worden geruild
tegen andere aandelen. De stelling dat er in een dergelijke situatie geen
sprake behoeft te zijn van onbedoeld gebruik, delen wij. De houdstermaatschappij
behoudt (middellijk) haar belang bij de aandelen in de werkmaatschappij. De
aandelen in de werkmaatschappij worden immers niet verkocht maar geruild tegen
andere aandelen. Dit is nu juist een voorbeeld van een herstructurering die
in overeenstemming is met de ratio van de richtlijn. De aandeelhouder heeft
in een dergelijke situatie de waarde van de aandelen niet (middellijk) gerealiseerd,
en er komen eveneens geen liquide middelen beschikbaar waarmee de belastingclaim
kan worden betaald.4.2 Inkomsten uit arbeid4.2.1 ArbeidskostenDe leden van de PvdA fractie herhalen dat zij in principe de afschaffing
van de werkelijke-kostenaftrek steunen maar met name aandacht willen vragen
voor de kosten van rechtsbijstand bij arbeidsconflicten. Zij wijzen erop dat
wij in het algemeen overleg op 8 december 1999 hebben aangegeven voor deze
kostencategorie geen uitzondering te willen maken. Niettemin, zo vervolgen
deze leden, blijft het mogelijk om elders in het systeem voor deze uitgavencategorie
een tegemoetkoming te creëren. Zij vragen ons in dit licht een oordeel
te willen geven over de mogelijkheid om in de sfeer van arbeidgebonden
aftrekposten in box 1 een aftrekpost op te nemen. De leden van de fractie
van het CDA merken op dat men, bij een geschil tussen werkgever en werknemer
over bijvoorbeeld ontslag, moeilijk van de werkgever kan verwachten dat hij
ter zake van de kosten van de werknemer voor juridische bijstand een vergoedingsregeling
treft. Het lijkt de laatstgenoemde leden daarom gewenst dat voor dit type
kosten een aftrekpost in het leven wordt geroepen.Er is volgens de leden van de CDA-fractie daarnaast behoefte aan een regeling
inzake buitengewone arbeidskosten, die in een wetsbepaling of ministeriële
regeling nader worden omschreven. Zij verwijzen in dit verband naar musici
in dienst bij een orkest die zelf hun instrument moeten bekostigen en naar
leden van de rechterlijke macht en geestelijken die zelf hun ambtskledij moeten
bekostigen.Aansluitend bij ons standpunt in het hiervoor genoemde algemeen overleg
delen wij mee dat wij het maken van een uitzondering door de fiscale wetgever
voor één of meer van de hierboven genoemde kostencategorieën
niet verenigbaar achten met ons voorstel om de mogelijkheid van werkelijke-kostenaftrek
in de loonsfeer ten principale te beëindigen. Daarbij merken wij tevens
op dat een dergelijke uitzondering strijd zou kunnen opleveren met het gelijkheidsbeginsel.
Wat betreft de kosten van rechtsbijstand bij arbeidsconflicten waarvoor de
leden van de PvdA-fractie met name aandacht vragen, wijzen wij erop dat het
vaak zo zal zijn dat als de werknemer wint, deze kosten feitelijk niet bij
hem terechtkomen.De leden van de PvdA-fractie leven in de Nota naar aanleiding van het
verslag bij de Wet inkomstenbelasting 2001 dat de regering stelt dat bij het
afschaffen van de werkelijke kostenaftrek geen specifieke groepen worden getroffen.
Deze leden vragen te laten zien dat dit ook geldt voor kunstenaars. Voorts
vragen deze leden om een oordeel over de mogelijkheid om niet alleen freelancers
maar ook artiesten in loondienst onder de artiestenregeling te brengen.Wij willen aangeven dat op bladzijde 154 van de Nota naar aanleiding van
het verslag bij de Wet inkomstenbelasting 2001 is opgenomen dat de aftrek
bestaat uit diverse, veelal ook incidentele kostenposten, zodat niet kan worden
gesteld dat met name bepaalde beroepsgroepen worden getroffen door het vervallen
van deze aftrekpost. De incidentele gevallen kunnen over vele beroepsgroepen
zijn gespreid. Onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 zullen
(beeldende) kunstenaars doorgaans winst uit onderneming of inkomsten uit niet
in dienstbetrekking verrichte werkzaamheden en diensten genieten. Onder het
voorgestelde regime zal deze groep dus onder het winstregime of onder het
regime voor resultaat uit overige werkzaamheden in de inkomstenbelastingheffing
worden betrokken. Indien de kunstenaar niet samen met zijn opdrachtgever heeft
gekozen voor loonbelastingheffing, kan de kunstenaar zowel onder het winstregime
als onder het resultaatregime de gemaakte kosten in aanmerking nemen.Het is evenwel niet de bedoeling om artiesten in loondienst onder de artiestenregeling
te brengen. Deze artiesten zijn daaraan onderworpen omdat zij werknemer zijn.
Wij zien geen aanleiding – en eveneens geen mogelijkheid – om
deze groep werknemers anders te behandelen dan overige werknemers.Meer in zijn algemeenheid kan worden vastgesteld, zo merken de leden van
de PvdA-fractie op, dat de regering voorstelt een aantal aftrekposten af te
schaffen, waarbij op zijn minst impliciet sterk geleund wordt op het vermogen
van werknemers om een eventuele vergoeding van deze kosten in de verhouding
tot de werkgever aan de orde te stellen. Eén van de redenen om hier
tot nu toe niet voor te kiezen hing – volgens deze leden – samen met de gedachte dat dit voor de werknemer niet altijd een reële
mogelijkheid betrof en dat er ook overigens meer algemene publieke doelen
werden gediend met een overheidsstimulans (door middel van het creëren
van een aftrekpost) op deze gebieden, bijvoorbeeld het stimuleren van arbeidsparticipatie
bij de reiskostenaftrek en scholing en employability bij de werkelijke-kostenaftrek.
Kan de regering aangeven wat er is veranderd waardoor deze redenering inmiddels
niet meer op zou gaan?Neemt de regering in haar rol als werkgever zich zelf bijvoorbeeld voor,
zo vragen deze leden, om in de komende arbeidsvoorwaardelijke onderhandelingen
meer ruimte te scheppen voor tegemoetkomingen op deze gebieden nu de werknemer
zich volgens hen wellicht zelf minder opleidingsinspanningen zal getroosten
ten gevolge van het afschaffen van de werkelijke-kostenaftrek. Of neemt zij
zich voor in de komende arbeidsvoorwaardelijke onderhandelingen meer ruimte
te scheppen voor tegemoetkomingen aan de werknemer met betrekking tot reiskosten
(daar waar OV geen alternatief is) omdat de aftrekbaarheid van zulke kosten
voor de werknemer beperkt wordt?Veronderstelt de regering, met andere woorden, hier een terug- of afwenteling?De leden van de PvdA fractie benadrukken dat deze voorbeelden niet geheel
willekeurig gekozen zijn omdat er door diverse commentatoren op wordt gewezen
dat het met name werknemers in de overheids- of semi-overheidssector zouden
kunnen zijn die als eerste geconfronteerd worden met een werkgever die bij
het afschaffen van de aftrekposten niet zal reageren met ruimere vergoedingen
van werkgeverszijde. Ook op deze stelling vernemen zij gaarne het commentaar
van de regering.De leden van de CDA-fractie vragen of de regering niet te gemakkelijk
uitgaat van de veronderstelling dat de werkgever de noodzakelijke kosten vergoedt.
Hoe zit dat bijvoorbeeld in de onderwijssector, zo willen zij weten.Bij ons voorstel om in de loonsfeer over te gaan tot afschaffing van werkelijke-kostenaftrek
heeft inderdaad mede een rol gespeeld hetgeen de leden van de PvdA-fractie
treffend omschrijven als het vermogen van werknemers om een eventuele vergoeding
van deze kosten in de verhouding tot de werkgever aan de orde te stellen.
Wij voegen hier wel aan toe – zoals ook is verwoord op blz. 130 van
de memorie van toelichting – dat waar de werkgever het uiteindelijk
niet nodig vindt om die kosten te dragen, wij voor de belastingwetgever geen
nadere taak zien weggelegd. Het bij de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting
2001 voor de loonbelasting te introduceren zelfdragende stelsel van vrije
vergoedingen en verstrekkingen knoopt immers bewust niet meer bij het huidige
begrip aftrekbare kosten van de belastingplichtige/werknemer aan, maar neemt
tot uitgangspunt de vrije vergoedbaarheid van bepaalde kosten door de werkgever,
op de grondslag van de algemene maatschappelijke opvattingen terzake. Een
tegemoetkoming achteraf in de inkomstenbelasting voor door de werkgever niet-vergoede
kosten past niet bij dit door ons gekozen nieuwe uitgangspunt.Verder zij in reactie op vorenstaande opmerkingen van de leden van de
PvdA-fractie in herinnering geroepen dat bevordering van de arbeidsparticipatie
een belangrijke niet-fiscale doelstelling is van de Belastingherziening 2001
in het algemeen en van dit wetsvoorstel in het bijzonder (vgl. blz. 7 e.v.
van de memorie van toelichting). In dit verband wordt gewezen op onder meer
de introductie van de arbeidskorting in de inkomsten- en loonbelasting en
op de voorgestelde nieuwe persoonsgebonden aftrekpost voor scholingsuitgaven
zoals neergelegd in hoofdstuk 6, afdeling 7, van de Wet inkomstenbelasting
2001.Het vergoedingen- en verstrekkingensysteem zoals dit door ons voor de
loonbelasting is voorgesteld, zal, in combinatie ook met de mogelijkheden
die het eindheffingsregime in de loonbelasting op een aantal terreinen biedt, naar verwachting de aandacht in arbeidsvoorwaardelijke onderhandelingen
voor bij werknemers onbelast blijvende vergoedingen en verstrekkingen verder
doen toenemen, zo antwoorden wij de leden van de fracties van PvdA en CDA.
Waarop werkgevers en werknemers bij dergelijke onderhandelingen binnen en
buiten de overheidssfeer in concreto zullen willen inzetten, wat zij uiteindelijk
met elkaar overeenkomen, dit alles blijft uiteraard overgelaten aan het verloop
van het onderhandelingsproces tussen betrokken partijen zelf. Daarom ook kunnen
wij op dit moment nog niet aangeven – dit in antwoord op de vraag dienaangaande
van de leden van de fractie van de PvdA – of er bij het arbeidsvoorwaardenoverleg
in de diverse sectoren op rijksniveau sprake zou kunnen zijn van een terug-
of afwenteling als door deze leden wordt bedoeld.De leden van de fractie van GroenLinks merken op dat het feit dat werkelijke
kosten niet langer in aftrek worden toegelaten de argumentatie voor handhaving
van het arbeidskostenforfait niet sterker maakt. Men zou eerder denken dat
wie een klein forfait in stand laat, over zich afroept dat juist dan een aftrek
van werkelijke kosten mogelijk moet blijven aangezien de werkelijke kosten
snel boven het vaste forfait uitstijgen. De leden van de fractie van GroenLinks
vragen de regering opnieuw zich hierop te beraden en afschaffing van het gehele
arbeidskostenforfait te overwegen. De leden van de fracties van GPV en RPF
willen weten of de regering hun mening deelt dat het handhaven van een arbeidskostenforfait,
waardoor er in de belastingheffing rekening mee wordt gehouden dat voor de
verwerving van inkomsten kosten moeten worden gemaakt, de rechtsgrond om de
werkelijke beroepskostenaftrek te schrappen verkleint.In reactie op de zienswijzen van de fracties van GroenLinks, GPV en RPF –
waarvan wij met belangstelling hebben kennisgenomen – wijzen wij erop
dat wij tijdens het algemeen overleg van 8 december reeds hebben aangegeven
dat het volledig schrappen van het arbeidskostenforfait denkbaar en bespreekbaar
is. Dit moet dan wel kunnen worden ingepast in het inkomensbeeld. Voorts zou
dit moeten worden bezien in relatie tot het niet-actievenforfait.De leden van de fracties van GPV en RPF zijn (nog) niet overtuigd van
de redelijkheid om de werkelijke kostenaftrek te laten vervallen. Genoemde
leden vinden dat de belastingheffing moet plaatsvinden over de inkomsten,
waarbij het van redelijkheid getuigt dat de gemaakte kosten die deze inkomsten
mogelijk maken hiervan worden afgetrokken. Ze krijgen de indruk dat de verlaging
van het arbeidskostenforfait een legitimering is voor het afschaffen van de
werkelijke beroepskostenaftrek. Is deze indruk juist?Deze indruk is niet juist. Met de afschaffing van de werkelijke-kostenaftrek
voor loontrekkenden wordt, zoals wij ook in de nota naar aanleiding van het
verslag hebben uiteengezet, beoogd een accentverschuiving aan te brengen in
die zin dat met kosten van de belastingplichtige uit hoofde van zijn dienstbetrekking
nog slechts op een globale, geforfaiteerde wijze rekening kan worden gehouden.
Hier staat de nieuwe tariefstructuur, met de arbeidskorting, onlosmakelijk
tegenover.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen de regering of ze ook van
mening is dat door werknemers gedane uitgaven voor kinderopvang zijn te typeren
als kosten die noodzakelijk zijn voor het verkrijgen van inkomsten. Zo ja,
is het dan niet merkwaardig dat hiervoor de symmetriegedachte nog wel geldt?Naar aanleiding van deze vraag zij opgemerkt dat uitgaven van een werknemer
voor kinderopvang hun oorsprong niet rechtstreeks in de dienstbetrekking vinden.
De band met de dienstbetrekking is dan ook niet dusdanig nauw dat deze uitgaven
zouden kunnen kwalificeren als beroepskosten. Het in aftrek (blijven)
toelaten van deze uitgaven moet dan ook worden gezien als een maatregel ter
bevordering van de arbeidsparticipatie.Betekent het voorstel niet een fundamentele inbreuk op de rechtsgrondslag
voor de heffing over zuiver arbeidsinkomen en leidt dit niet tot onredelijke
uitkomsten, vragen de leden van de CDA-fractie. Zij merken daarbij op dat
de gemiddelde aftrek zich beweegt tussen 5566 en 9919. Dit is toch substantieel
hoger dan het forfaitaire bedrag van 1263?Vooropgesteld zij dat voor een goede beoordeling van de omvang van de
door de leden bedoelde werkelijke-kostenaftrek, deze nog moet worden afgezet
tegen het bedrag van het arbeidskostenforfait van (in 1999) 3174; immers,
slechts voor het na aftrek hiervan resulterende lagere bedrag is op dit moment
sprake van de additionele (werkelijke) kostenaftrek, waarop zoals bekend onder
de Wet op de inkomstenbelasting 1964 door niet meer dan 2% van alle belastingplichtigen
met inkomsten uit arbeid een beroep wordt gedaan (zie o.a. blz. 155 van de
nota naar aanleiding van het verslag bij het voorstel van Wet inkomstenbelasting
2001). Tot deze 2% behoren overigens ook belastingplichtigen die onder het
regime van de Wet inkomstenbelasting 2001 resultaat uit overige werkzaamheden
gaan genieten en dientengevolge onder die wet voor werkelijke-kostenaftrek
in aanmerking blijven komen.De door ons voorgestelde forfaitaire benadering van de fiscaal in aanmerking
te nemen kosten van belastingplichtigen uit hoofde van hun dienstbetrekking
maakt deel uit van de grondslag voor de heffing over belastbaar loon zoals
omschreven in artikel 3.3.1 van de Wet inkomstenbelasting 2001. Dit is weliswaar
een andere heffingsgrondslag dan die waarop de leden van de CDA-fractie doelen
wanneer zij spreken over de heffing over zuiver arbeidsinkomen, maar daarmee
wordt in onze opvatting niet tevens een andere rechtsgrond voorgesteld. De
nieuwe opzet voor de inkomstenbelastingheffing over arbeidsloon kan immers,
zoals bekend, niet los worden gezien van de in het regeerakkoord overeengekomen
hoofdlijnen voor de Belastingherziening 2001. Het vervallen van de relatief
hoge gemiddelde aftrek waarop de leden van de CDA-fractie de aandacht vestigen,
levert daarin een bijdrage aan de met de herziening nagestreefde grondslagverbreding.4.2.2 Restultaat uit overige werkzaamhedenDe leden van de PvdA-fractie vragen waarom bij het ter beschikking stellen
van vermogen verschil wordt gemaakt tussen de situatie waarin de ondernemer
zelf aan zijn onderneming vermogen ter beschikking stelt of dat laat doen
door de partner met wie hij in gemeenschap van goederen is getrouwd en de
situatie waarin de partner met wie hij onder huwelijkse voorwaarden is getrouwd,
dat doet.Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag reeds is opgemerkt, is
in de eerstgenoemde situaties niet of nauwelijks arbitrage mogelijk. Het aan
zichzelf respectievelijk het binnen een gemeenschap van goederen toekennen
van een vergoeding is civielrechtelijk niet mogelijk. Daardoor is het bedrag
dat met betrekking tot die terbeschikkingstelling in mindering kan worden
gebracht op de winst, in die gevallen grosso modo gelijk aan de kosten die
de ondernemer in aanmerking had kunnen nemen als de vermogensbestanddelen
rechtstreeks tot het ondernemingsvermogen hadden behoord.In de situatie waarin de onder huwelijkse voorwaarden gehuwde echtgenoot
vermogen ter beschikking stelt, kan wel een vergoeding die hoger is dan de
kosten van het vermogensbestanddeel, worden toegekend en in mindering gebracht.
Daarmee is in die situatie wel arbitrage mogelijk. De totale heffingsgrondslag
wordt immers verlaagd als die vergoeding die aftrekbaar is in box I, hoger
is dan het forfaitair rendement dat wordt belast in box III.
Dit effect wordt versterkt door het verschil tussen het progressieve tarief
in box I en het proportionele tarief van 30% in box III.De vraag van de leden van de PvdA-fractie of het ophouden met het verhuren
van een pand aan de onderneming van een huisgenoot leidt tot de verplichting
om af te rekenen over een eventuele meerwaarde van het pand, kunnen wij bevestigend
beantwoorden. De werkzaamheid, het ter beschikking stellen van een pand, wordt
immers gestaakt waardoor afrekening volgt.Deze leden vragen voorts of er een alternatief denkbaar is waarbij slechts
de bij de onderneming in mindering gebrachte vergoeding in het resultaat uit
overige werkzaamheden wordt betrokken. De leden van de VVD-fractie vragen
om een nadere beschouwing omtrent het verschil in behandeling tussen de ondernemer
die de keuzemogelijkheid heeft om vermogensbestanddelen tot het ondernemingsvermogen
te laten behoren en de huisgenoot van de ondernemer die niet die keuzemogelijkheid
heeft.Onze reactie op het door de leden van de PvdA-fractie aangedragen alternatief
is, dat hier bezwaren aan zijn verbonden die vergelijkbaar zin met die van
het regime van inkomsten uit vermogen onder de Wet op de inkomstenbelasting
1964. Hiermee zou namelijk de bron-vruchten problematiek van dat regime weer
terugkeren. Alleen de vergoeding (de vrucht) zal immers in de belastingheffing
worden betrokken en het vermogensbestanddeel zelf (de bron) niet, waardoor
bijvoorbeeld het onderscheid tussen achterstallig onderhoud en verbetering
weer van belang zal worden. Bovendien kan een onevenwichtige situatie ontstaan
omdat wel over de vermogensbestanddelen zou kunnen worden afgeschreven, maar
latere waardestijgingen buiten de heffing zou blijven. Een te veel (of te
weinig) aan afschrijvingen wordt daardoor niet teruggenomen. Zodoende blijft
arbitrage mogelijk: vermogensbestanddelen die gebruikt worden binnen een onderneming,
worden, als ze worden overgebracht naar gelieerde personen, op een mildere
wijze belast dan vermogensbestanddelen die binnen de onderneming blijven,
te weten op dezelfde wijze als vermogensbestanddelen die aan derden ter beschikking
worden gesteld. Dit geldt met name voor vermogensbestanddelen die bij de ondernemer
zelf verplicht ondernemingsvermogen zouden zijn.Voor vermogensbestanddelen die bij de ondernemer zelf keuzevermogen zouden
zijn, geldt dit argument in mindere mate. De ondernemer kan in dat geval die
vermogensbestanddelen tot zijn privé-vermogen rekenen en op die manier
eventuele waardestijgingen onbelast laten. Een persoon die tot het huishouden
van de ondernemer behoort die vermogensbestanddelen aan de ondernemer ter
beschikking stelt, heeft die keuzemogelijkheid echter niet. De maatregel ziet
bij de persoon die tot het huishouden van de ondernemer behoort echter alleen
op het gedeelte van het vermogensbestanddeel dat aan de onderneming ter beschikking
wordt gesteld en niet op het voor privé aangewende gedeelte van het
vermogensbestanddeel.De leden van de PvdA-fractie noemen als ander alternatief bij de onderneming
geen aftrek toe te laten van de vergoeding die verschuldigd is voor de door
een gelieerde persoon ter beschikking gestelde vermogensbestanddelen.Dit alternatief is in feite het spiegelbeeld van het hierboven bedoelde
alternatief. Een verschil is dat niet degene die ter beschikking stelt, maar
de ondernemer wordt geconfronteerd met de gevolgen van de regeling. Daarbij
zou geregeld moeten worden dat niet simpelweg het gehele aan de gelieerde
persoon verschuldigde bedrag van aftrek wordt uitgesloten, maar alleen het
deel dat de werkelijk gemaakte kosten overschrijdt. Evenals bij het hierboven
bedoelde alternatief zou het echter aantrekkelijk blijven om vermogensbestanddelen
die bij ondernemer verplicht ondernemingsvermogen zouden zijn,
over te brengen naar een gelieerde persoon om waardestijgingen buiten de heffing
te laten.De leden van de PvdA-fractie vragen om een nadere uitleg van het verschil
in de groepen personen die onder de onderhavige regeling en onder de meetrek-
en meesleepregeling van het aanmerkelijkbelangregime vallen. De leden van
de CDA-fractie zijn van mening dat de wet duidelijker en systematischer wordt
als deze groepen personen dezelfde zijn en vragen om een reactie.Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is uiteengezet, is voor
de afbakening van de groep personen die onder de anti-arbitragemaatregelen
van artikel 3.4.1.2, eerste lid, onderdelen b en c, vallen, aangesloten bij
de groep personen die reeds elders in de winstsfeer wordt gehanteerd, zoals
bij de aftrekbeperkingen van artikel 3.2.2.6 tot en met artikel 3.2.2.8a.
Voor de afbakening van de groep personen die onder de meetrek- en meesleepregeling
van het aanmerkelijkbelangregime valt, is aangesloten bij de groep personen
die bij dat regime wordt gehanteerd in artikel 4.3.1 inzake de aanwezigheid
van een aanmerkelijk belang. Zoals aangekondigd in de nota naar aanleiding
van het verslag, wordt de afbakening van de groepen personen die onder de
onderhavige regeling en onder de meetrek- en meesleepregeling van het aanmerkelijkbelangregime
vallen, thans nader bezien.De leden van de VVD-fractie vragen opheldering over de strekking van onze
stelling in de nota naar aanleiding van het verslag dat onder het nieuwe regime
geleidelijk aan minder geschillen zullen voorkomen dan thans, omdat de toedeling
van kosten minder discussie oplevert dan een jaarlijks terugkerende vraag
of kosten aftrekbaar zijn.Met de stelling van deze leden dat naar huidig recht de discussie vaak
de vraag betreft of iemand inkomsten uit andere arbeid heeft en derhalve kosten
ter zake mag aftrekken en dat dergelijke discussies ook onder de nieuwe wet
worden gevoerd, zijn wij het eens. Die discussie is immers inherent aan een
systeem waarin verschillende bronnen van inkomen worden onderscheiden. Onze
stelling in de nota heeft evenwel een andere strekking. Onder het huidige
regime komen lang niet alle werkelijke kosten in aftrek op de inkomsten uit
andere arbeid. In het voorstel worden door de toepassing van het winstregime
ook bij het resultaat uit overige werkzaamheden echter de werkelijke kosten
aftrekbaar, uiteraard met inachtneming van de aftrekbeperkingen van dat regime.
Toepassing van het winstregime betekent aan de andere kant dat de toedeling
van kosten over de jaren door goed koopmansgebruik wordt beheerst. Met de
genoemde stelling is beoogd aan te geven dat er door de geschetste veranderingen
een verschuiving zal optreden van de jaarlijks terugkerende vraag of bepaalde
kosten aftrekbaar zijn, naar de eenvoudiger vraag aan welke jaren aftrekbare
kosten moeten worden toegedeeld.De leden van de VVD-fractie vragen waarom het argument dat waardestijgingen
van ter beschikking gestelde vermogensbestanddelen ook belast zouden zijn
geweest als ze rechtstreeks tot het ondernemingsvermogen van de belastingplichtige
hadden behoord, niet wordt gevolgd voor vermogensbestanddelen die door een
niet gelieerde partij ter beschikking worden gesteld.De beperking van de anti-arbitragemaatregelen tot vermogensbestanddelen
die ter beschikking zijn gesteld door gelieerde personen, is gebaseerd op
de overweging dat vermogensverschuivingen tussen deze personen relatief eenvoudig
zijn te realiseren en, vanwege de gemeenschappelijke belangen die uit de gelieerdheid
voortvloeien, feitelijk weinig betekenis hebben. Bij vermogensverschuivingen
tussen onafhankelijke derden spelen deze aspecten geen, of een veel geringere,
rol. In de nota naar aanleiding van het verslag is onderkend dat de afrekenverplichting
die voortvloeit uit de meesleepregeling in sommige gevallen onredelijk kan
uitvallen, en hebben wij aangegeven dat wij bereid zijn te bezien of aanpassing
op dat punt wenselijk is. Op de vraag van leden van de VVD-fractie wanneer
meer bekend zal zijn over eventuele aanpassingen van de onderhavige regeling,
kunnen wij antwoorden dat eventuele aanpassingen bij nota van wijziging zullen
worden aangebracht.De leden van de VVD-fractie merken op dat als er een administratieplicht
komt voor natuurlijke personen die een werkzaamheid als bedoeld in de artikelen
3.4.1.1 en 3.4.1.2 van de Wet inkomstenbelasting 2001 verrichten, het aanbeveling
verdient om daarop duidelijk te wijzen in de toelichting op het aangiftebiljet.Met deze leden zijn wij van mening dat het belangrijk is een ieder op
de hoogte te stellen van de voorgenomen wijzigingen in het kader van de Belastingherziening
2001, waaronder de voorgestelde administratieplicht voor belastingplichtigen
met resultaat uit overige werkzaamheden. Zoals reeds is beschreven in de nota
naar aanleiding van het verslag betreffende het voorstel van wet voor de Wet
inkomstenbelasting 2001 zal daartoe naast algemene voorlichting ook specifieke
voorlichting worden gegeven op de momenten waarop de belastingplichtigen te
maken krijgen met het nieuwe belastingstelsel. De belastingplichtige met resultaat
uit overige werkzaamheden dient reeds bij de aanvang van de overige werkzaamheden
op de hoogte te zijn van zijn administratieve verplichtingen. Het in de toelichting
op het aangiftebiljet wijzen op deze verplichtingen, derhalve nadat de werkzaamheden
reeds zijn verricht, zou naar onze mening dan ook een te laat moment van informeren
zijn.De leden van de VVD-fractie vragen wat wij op bladzijde 183 van de nota
naar aanleiding van het verslag bedoelen met «grote verschillen in de
vorderingen en schulden», waardoor toepassing van het kasstelsel niet
mogelijk zou zijn. Aan welke orde van grootte denken wij in dat verband, zo
vragen zij.Door de toepassing van het winstregime op het resultaat uit overige werkzaamheden,
moet de jaarlijkse winst worden bepaald met inachtneming van goed koopmansgebruik.
Goed koopmansgebruik ziet op een juiste toedeling van de baten en lasten over
de verschillende jaren. Belanghebbende moet dus een stelsel van winstberekening
kiezen dat in overeenstemming is met goed koopmansgebruik. Het kasstelsel
is hiervoor volgens de rechtspraak slechts geschikt indien er geen grote verschillen
in de jaarlijks uitstaande vorderingen en schulden kunnen optreden. Slechts
in die situaties zal bij toepassing van het kasstelsel de toedeling van de
baten en lasten over de jaren min of meer vergelijkbaar zijn met die bij toepassing
van het vorderingenstelsel. Of het kasstelsel mag worden toegepast, is afhankelijk
van de relevante feiten en omstandigheden. De vraag van de leden of kan worden
aangegeven aan welke orde van grootte van de verschillen in de jaarlijkse
vorderingen en schulden moet worden gedacht, kunnen wij dus niet in zijn algemeenheid
beantwoorden.De leden van de VVD-fractie geven voorts het voorbeeld van een auteur
van enkele boeken of artikelen die jaarlijks van de uitgever in het voorjaar
de royalty's over het voorafgaande jaar ontvangt. Als de jaarlijkse vordering
op de uitgever schommelt, zo vragen deze leden, mag de auteur dan om die reden
het kasstelsel niet toepassen?Zoals wij hiervoor hebben uiteengezet, kan een dergelijke vraag niet in
zijn algemeenheid worden beantwoord. De rechtspraak op dit punt beperkt zich
tot de positie van – met name – vrije beroepsbeoefenaren (artsen,
notarissen, architecten) in de winstsfeer. Bij deze vrije beroepsbeoefenaren
is toepassing van het kasstelsel in het algemeen niet in overeenstemming
met goed koopmansgebruik. Ook in de door deze leden geschetste casus kunnen
wij ons voorstellen dat het kasstelsel niet in overeenstemming is met goed
koopmansgebruik omdat de omvang van de jaarlijkse vordering sterk schommelt.
Het toepassen van het vorderingenstelsel zal in dergelijke situaties echter
nauwelijks ingewikkelder zijn dan het kasstelsel. Zo zal in het geval van
een auteur in veel gevallen de jaarlijkse vordering op de uitgever de enige
actiefpost zijn. Hij zal dan ook kunnen volstaan met corrigeren van het saldo
van ontvangsten en uitgaven voor de mutatie in die actiefpost.De leden van de CDA-fractie betwijfelen of de anti-misbruikbepaling van
artikel 3.4.1.2, eerste lid, onderdelen b en c, nodig is, nu wij in de nota
naar aanleiding van het verslag erkennen dat in bepaalde gevallen arbitrage
niet aan de orde zal zijn, en verzoeken om een reactie.In de nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt dat onder bepaalde
omstandigheden ondernemers niet snel over zullen gaan tot enigszins gekunstelde
constructies omdat de voordelen (lagere heffingsgrondslag en tarief) niet
opwegen tegen de nadelen (geen aftrek van BTW en kosten), of omdat het per
saldo bereikte voordeel relatief of absoluut gering van omvang is. In veel
andere gevallen, zoals bij panden die geen achterstallig onderhoud hebben
en bij geldleningen blijft het echter aantrekkelijk om tot verschuiving over
te gaan. Daarom zijn de anti-arbitragemaatregelen van dit wetsvoorstel op
hun plaats.De leden van de fractie van het CDA missen een beschouwing over degenen
die een uitkering uit een stakingskas krijgen. Zij zouden, zo menen deze leden,
zonder bezwaar tot de restgroep van genieters uit overige werkzaamheden kunnen
worden gerekend.Naar aanleiding hiervan merken wij op dat uitkeringen uit een stakingskas
onder de Wet op de inkomstenbelasting 1964 niet zijn belast, noch als inkomsten
uit arbeid, noch als winst, noch als periodieke uitkering. Om deze uitkomst
onder de Wet inkomstenbelasting 2001 te handhaven is artikel 3.2.2.4, eerste
lid, onderdeel f, inzake de vrijstelling van uitkeringen uit een stakingskas
binnen winst uit onderneming, van overeenkomstige toepassing op het resultaat
uit overige werkzaamheden. Als uitkeringen uit een stakingskas tot het resultaat
uit overige werkzaamheden zouden behoren, worden zij dus niet belast.De leden van de CDA-fractie bepleiten het handhaven van de aftrek van
werkelijk gemaakte kosten. Zij menen dat wij ons in de nota naar aanleiding
van het verslag te gemakkelijk verschuilen achter het feit dat ook kan worden
geopteerd voor het regime van resultaat uit overige werkzaamheden en vragen
in dat verband een aantal voorbeelden van resultaat uit overige werkzaamheden.
Als voorbeelden noemen wij: inkomsten uit zogenoemde free-lance werkzaamheden
van onder meer schrijvers, journalisten en beeldend kunstenaars en andere
werkzaamheden die vaak incidenteel of kortstondig van karakter zijn. Voorts
kunnen inkomsten uit werkzaamheden met betrekking tot bijvoorbeeld aan- en
verkopen van (on)roerende zaken of effectentransacties hieronder vallen, vooral
afhankelijk van de rol die de factoren arbeid en expertise daarbij spelen.Deze leden vragen waarom bij resultaat uit overige werkzaamheden de werkelijke
kosten kunnen worden afgetrokken, terwijl toch geen sprake is van een onderneming.Zoals wij in de nota naar aanleiding van het verslag uiteen hebben gezet,
hebben wij ervoor gekozen om op de bepaling van het resultaat uit overige
werkzaamheden het winstregime van toepassing te verklaren omdat dit leidt
tot een meer evenwichtige belastingheffing dan onder de huidige wet. Enerzijds
kunnen de genieters van resultaat uit overige werkzaamheden immers –
met inachtneming van de in het winstregime toepasselijke aftrekbeperkingen –
de werkelijke kosten in aftrek brengen, terwijl zij anderzijds in de heffing
worden betrokken voor de waardestijgingen van vermogensbestanddelen die worden
aangewend voor de werkzaamheid. Dit laatste ligt mede voor de hand omdat deze
waardeveranderingen – zowel de positieve als de negatieve – als
een (gedeeltelijke) correctie op eerder in aanmerking genomen kosten (van
met name afschrijvingen en onderhoud) kunnen worden beschouwd. Voorts vindt
door de toepassing van het winstregime een betere verdeling van de baten en
lasten over de jaren plaats; het resultaat uit overige werkzaamheden moet
immers met inachtneming van het in de winstsfeer beproefde kader van goed
koopmansgebruik worden vastgesteld.De leden van de fractie van het CDA vragen ons om aan te geven waar de
scheidslijn ligt tussen inkomen uit arbeid in dienstbetrekking en resultaat
uit overige werkzaamheden. Deze grens is grofweg te trekken bij het bestaan
van een civielrechtelijke dienstbetrekking. In die gevallen is sprake van
inkomsten uit arbeid in dienstbetrekking. In de Wet op de loonbelasting 1964
zijn hierop een aantal uitzonderingen geformuleerd. Daarbij valt te denken
aan de zogenoemde fictieve dienstbetrekkingen. Onder voorwaarden kunnen onder
het voorstel van Wet inkomstenbelasting 2001 belanghebbenden die inkomsten
uit overige werkzaamheden genieten, opteren voor een dergelijke fictieve dienstbetrekking.
Zij genieten dan – fictief – inkomsten uit arbeid in dienstbetrekking.Het is mogelijk, dit in reactie op een vraag van de leden van de CDA-fractie,
dat er in verband met de aftrekbaarheid van de werkelijke (beroeps)kosten
enige verschuiving zal optreden naar resultaat uit overige werkzaamheden.
Bedacht moet echter worden dat een dergelijke verschuiving slechts ingeval
van een fictieve dienstbetrekking in de zin van artikel 4, onderdeel f, van
de Wet op de loonbelasting 1964, relatief eenvoudig te realiseren is. Bij
een feitelijke dienstbetrekking zijn aan zo'n verschuiving immers aanzienlijke
rechtspositionele consequenties verbonden. Ook moet worden bedacht dat de
aftrekbaarheid van kosten slechts één argument is voor een dergelijke
verschuiving. Veel mensen kiezen voor een fictieve dienstbetrekking vanwege
de eenvoud; de opdrachtgever houdt immers loonbelasting in, zodat zij daar
geen omkijken meer naar hebben. Voorts zijn bij een fictieve dienstbetrekking
de bepalingen van de Wet op de loonbelasting 1964 inzake bijvoorbeeld kostenvergoedingen
en pensioenen van toepassing. Dit kunnen belangrijke, zo niet doorslaggevende
argumenten zijn om te (blijven) kiezen voor een fictieve dienstbetrekking.4.2.3 LoonUitvoering van de belastingheffing en de premies werknemersverzekeringen
door één orgaan verdient naar de mening van de VVD-fractie stellig
aanbeveling. Deze fractie vraagt zich af waarom een zo «voor het oprapen
liggende» mogelijkheid tot vereenvoudiging en administratieve lastenverlichting
wordt gemeden.De suggestie van deze fractie om de Belastingdienst als premie-innende
instantie aan te wijzen verhoudt zich niet met de afspraken in het regeerakkoord
en het kabinetsstandpunt Structuur Uitvoering Werk en Inkomen. De maart jl.
aan de Tweede Kamer aangeboden SUWI-nota gaat hier uitgebreid op in.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de termijn waarop de
regering resultaten verwacht van de werkgroep die harmonisatie van het loonbegrip
tot doel heeft. Zij vragen tevens om een korte beschouwing wijden aan de suggestie
dat de Belastingdienst de uiteindelijke instantie dient te worden
waar premies worden geïnd en inkomensafhankelijke regelingen worden afgerekend.De Werkgroep Loonbegrip, waarnaar de leden van GroenLinks verwijzen, verwacht
in maart 2000 rapport uit te brengen aan de minister van Economische Zaken.De suggestie van deze leden om de Belastingdienst als premie-innende instantie
aan te wijzen verhoudt zich niet met de afspraken in het regeerakkoord en
het kabinetsstandpunt Structuur Uitvoering Werk en Inkomen. De maart jl. aan
de Tweede Kamer aangeboden SUWI-nota gaat hier uitgebreid op in. Op het terrein
van de inkomensafhankelijke regelingen is op dit moment een interdepartementale
Werkgroep Harmonisatie Inkomensafhankelijke Regelingen werkzaam.4.3 Eigen woningen4.3.1. AlgemeenDe leden van de fractie van het CDA vragen aandacht voor de positie van
ouderen die niet of nauwelijks beschikken over box III-vermogen, en die een
hypotheek willen afsluiten op hun (bijna) afgeloste eigen woning om daarmee
te voorzien in een pensioentekort (de zogenoemde opeethypotheek). Ook de leden
van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen aandacht voor deze groep
belastingplichtigen. Naar aanleiding van deze vragen wordt opgemerkt dat in
het kader van de Wet inkomstenbelasting 2001 van de gelegenheid gebruik is
gemaakt om de eigenwoningregeling qua reikwijdte meer toe te spitsen op eigen
woningen die door belastingplichtigen daadwerkelijk als hoofdverblijf worden
gebruikt. Tegen deze achtergrond zal in het kader van de eigenwoningregeling
financieringsrente alleen nog aftrekbaar zijn indien deze verband houdt met
aankoop, onderhoud of verbetering van de eigen woning. Het opnieuw opnemen
van een in een eerder stadium (gedeeltelijk) afgeloste hypotheek leidt tot
het ontstaan van een (nieuwe) schuld die als zodanig geen verband houdt met
aankoop, onderhoud of verbetering van de eigen woning. Ook thans wordt, onder
de werking van de Wet op de inkomstenbelasting 1964, een dergelijke schuld
niet meer bij de eigenwoningregeling in aanmerking genomen; er ontstaat een
schuld met een consumptief karakter waarvan de rente – tot een bepaald
maximum – als persoonlijke verplichting in aftrek kan worden gebracht.
Onder de systematiek van de Wet inkomstenbelasting 2001 zal de nieuwe schuld
evenmin kunnen worden gekoppeld aan de eigen woning. Deze schuld zal «doorschuiven»
naar box III en daar in mindering kunnen worden gebracht op de belaste grondslag.
Ingeval een belastingplichtige binnen box III geen of onvoldoende belaste
bezittingen heeft om deze «doorgeschoven schuld» op in mindering
te brengen, zal deze – de leden van de fracties van het CDA en GroenLinks
constateren dat terecht – per saldo geen of slechts een beperkt voordeel
ondervinden van het feit dat deze schuld in mindering op de belaste grondslag
kan worden gebracht. Wij zien echter in het geheel bezien geen aanleiding
om voor deze groep belastingplichtigen zonder box III-vermogen met een (bijna
afgeloste) eigen woning een van de wettelijke systematiek afwijkende regeling
te treffen.De leden van de fractie van het CDA gaan in op het feit dat bezitters
van een eigen woning wel en huurders geen gebruik kunnen maken van het regime
voor de kapitaalverzekering eigen woning. Deze leden vragen in dat verband
of dit onderscheid kan worden gerechtvaardigd door het bijzondere karakter
van de eigenwoningregeling. Naar aanleiding van deze vraag wordt het volgende
opgemerkt. Het via kapitaalverzekering eigen woning sparen voor de aflossing
van een schuld die verband houdt met aankoop, onderhoud of verbetering van
een eigen woning is, vanwege de daaraan verbonden voorwaarden,
niet op één lijn te stellen met andere spaarvormen (die immers
gedurende de looptijd in beginsel vrij opneembaar en besteedbaar zijn). De
kapitaalverzekering eigen woning heeft, zoals ook in de nota naar aanleiding
van het verslag en in het nader rapport – punt 76 – is aangegeven,
een zodanig nauwe relatie met de eigen woning (hetgeen met name tot uitdrukking
komt door de daaraan gestelde voorwaarde dat de uitkering verplicht moet worden
aangewend voor schuldaflossing) dat er voor gekozen is om alleen die categorie
kapitaalverzekeringen, tezamen met de eigen woning en de daarbij behorende
financieringsschulden, in box I onder te brengen. Dit past in een evenwichtige
behandeling van huurders en eigenaar-bewoners.De leden van de fractie van GroenLinks geven aan met spijt kennis te hebben
genomen van het feit dat wij er niet voor voelen om het voorstel van GroenLinks
om de eigen woning in box III te plaatsen, over te nemen. Daarnaast vragen
deze leden in dit verband of het – indien de op blz. 177 van de nota
naar aanleiding van het verslag gepresenteerde tabel in het licht van inkomens-
en vermogenspolitieke overwegingen wordt beschouwd – vanzelfsprekend
is dat de overheid, ongeacht het aanwezige inkomen en groeiende vermogens,
nog steeds grote sommen geld besteedt aan zowel koop- als huurwoningen. Naar
aanleiding van deze kanttekeningen merken wij op het jammer te vinden dat
de leden van de fractie van GroenLinks zich niet kunnen vinden in het feit
dat wat betreft de fiscale behandeling van de eigen woning zowel de bijtelling
van het huurwaardeforfait als de aftrek van financieringsrente die verband
houdt met aankoop, onderhoud of verbetering van de eigen woning, wordt gecontinueerd.
In de memorie van toelichting en in de nota naar aanleiding van het verslag
hebben wij aangegeven welke overwegingen ten grondslag liggen aan de keuze
om de belastbare inkomsten uit de eigen woning via box I in de heffing te
betrekken. In dat verband is onder meer aangegeven dat ook op lange termijn
een evenwichtige behandeling van huurders en eigenaar-bewoners uitgangspunt
blijft van het volkshuisvestingsbeleid. Daarbij staat ons een zo gericht mogelijke
benadering voor ogen met een zo gering mogelijk budgettair beslag. Tegen die
achtergrond wordt de reikwijdte van eigenwoningregeling in het kader van de
belastingherziening 2001 beperkt. In dat verband kan enerzijds worden gewezen
op het feit dat de eigenwoningregeling wordt toegespitst op woningen die door
belastingplichtigen daadwerkelijk als hoofdverblijf worden gebruikt (tweede
woningen komen onder de reikwijdte van de vermogensrendementsheffing te vallen).
Anderzijds worden de fiscale spelregels om financieringsrente in aftrek te
brengen nadrukkelijker beperkt tot alleen die financieringsrenten die feitelijk
verband houden met aankoop, onderhoud of verbetering van de (eerste) eigen
woning.De SP deelt de mening van het kabinet dat bij een bijleenhypotheek geen
sprake meer is van rechtmatig gebruik van de hypotheekrenteaftrek, omdat er
dan meer hypotheek wordt genomen om de rente te kunnen betalen. De leden van
de fractie van de SP vragen of bij de aflossingsvrije hypotheken ook niet
sprake is van een duidelijk fiscaal gemotiveerde hypotheekvorm.Het uitgangspunt bij de voorgestelde eigenwoningregeling is geweest dat
de hypothecaire rente die daadwerkelijk samenhangt met de financiering van
de verwerving, het onderhoud of de verbetering van de eigen woning in aftrek
kan worden gebracht, ongeacht de hypotheekvorm. In het licht van deze zuivere
benadering heeft het kabinet in het wetsvoorstel Wet IB 2001 dan ook enkele
passende maatregelen opgenomen die onbedoeld gebruik van de hypotheekrenteaftrek
voorkomen. Hierbij kan niet alleen gedacht worden aan de regeling
inzake de bijleenhypotheken, maar tevens aan het onmogelijk maken van doorloopconstructies
en opzetjes waarbij tussen partners leningen worden aangegaan om enerzijds
renteaftrek in box I te creëren en anderzijds belastbaarheid onder de
forfaitaire rendementsheffing te bewerkstelligen.Zoals echter reeds in de Nota naar aanleiding van het Verslag is opgemerkt,
wordt aan de belastingplichtige ten aanzien van de verschillende hypotheekvormen,
evenals in de Wet op de inkomstenbelasting 1964, zoveel als mogelijk de vrije
keuze gelaten om de hypotheekvorm te kiezen die het beste aansluit bij zijn
persoonlijke omstandigheden. Deze keuzevrijheid ligt in de lijn van de aan
partijen toekomende contractvrijheid die met zich brengt dat het in beginsel
aan partijen is te bepalen op welke wijze en onder welke voorwaarden een hypothecaire
lening (ter financiering van de eigen woning) wordt afgesloten. Een van de
hypotheekvormen waarvoor een belastingplichtige zou kunnen kiezen bij de financiering
van de verwerving, het onderhoud of de verbetering van de eigen woning is
een hypotheek met een lange aflossingsvrije periode. Bij deze hypotheekvorm
bestaat weliswaar gedurende een voor hypotheken niet ongebruikelijke looptijd
geen verplichting om tussentijds af te lossen, maar wordt wel de opbouw van
een kapitaal in eigen beheer gevergd om te zijner tijd als het ware «in
één klap» af te lossen. Zoals bij vrijwel alle hypotheekvormen
zal ook hier de fiscale behandeling mede de keus bepalen. Deze vermogensvorming
vindt zijn plaats in box III en wordt jaarlijks in de belastingheffing betrokken.De leden van de fractie van de PvdA geven aan met waardering en belangstelling
kennis te hebben genomen van de reactie van het kabinet, tijdens het Algemeen
Overleg van 8 december, op de analyse van de leden van de PvdA dat de wetsvoorstellen
zouden kunnen leiden tot een toename in de populariteit van aflossingsvrije
hypotheken zonder einddatum. Zij verzoeken het kabinet op dit punt nadere
voorstellen te ontwikkelen waarbij zij zelf oplossingen zoeken in de richting
van het stellen van nadere voorwaarden aan de termijn waarbinnen de hypothecaire
lening moet zijn afgelost, wil de rente op deze lening aftrekbaar blijven.
Bovendien verzoeken zij het kabinet bij de uitwerking van deze voorstellen
rekening te houden met groepen die zich in een kwetsbare inkomenspositie bevinden.In het Verslag hebben de leden van de fractie van de PvdA hun zorg uitgesproken
over het ontbreken van gevolgen voor de aflossingsvrije hypotheek. Over de
positie van de aflossingsvrije hypotheek hebben de leden van de fractie van
de PvdA vervolgens tijdens het Algemeen Overleg opgemerkt dat de belastingherziening
tot gevolg zou kunnen hebben dat eigenwoningbezitters voor de financiering
van de eigen woning in toenemende mate gaan kiezen voor de aflossingsvrije
hypotheek zonder einddatum. Onder een aflossingsvrije hypotheek zonder einddatum
wordt in dit verband verstaan de aflossingsvrije hypotheek waarbij gedurende
de gehele periode dat de woning in eigendom is geen aflossing plaatsvindt.
Naar aanleiding van deze opmerking heeft het kabinet aangegeven dat bovengenoemde
ontwikkeling zich inderdaad voor zou kunnen doen. Het kabinet heeft daarbij
bovendien aangegeven dat zij een eventuele toename van het aantal aflossingsvrije
hypotheken zonder einddatum een ongewenste ontwikkeling acht, omdat op deze
wijze per saldo geen eigenwoningbezit gerealiseerd wordt. Wij bereiden deze
wettelijke aanpassing momenteel voor.De leden van de CDA-fractie vragen of er een overzicht verstrekt kan worden
van de onderverdeling van hypothecair gefinancierde woningen van de laatste
10 jaar. Uit het Woningbehoeftenonderzoek 1998 blijkt dat het totaal van de
in Nederland bestaande hypothecair gefinancierde woningen voor
de jaren 1990, 1994 en 1998 als volgt kan worden onderverdeeld naar hypotheekvorm:Tabel: Onderverdeling van hypothecair gefinancierde woningen
naar hypotheekvorm, 1990, 1994 en 1998 Hypotheekvormaantal x 1000aandeel in
%19901994199819 9019941998 lineaire hypotheek43537320822,0%16,3%7,6%annuïteitenhypotheek1 02187850151,5%38,4%18,4%groeihypotheek1n.v.t.1115n.v.t.0,5%0,5% hypotheek op levensverzekering30431241915,3%13,6%15,4%spaarhypotheek1675729448,4%25,0%34,6%aflossingsvrije hypotheek1n.v.t.77478n.v.t. 3,4%17,5% andere hypotheken55661622,8%2,9%5,9%Bron: Woningbehoeftenonderzoek 19981 In het WBO 1990 zijn de groeihypotheek en de aflossingsvrije
hypotheek niet als afzonderlijke categorie opgenomen.Uit deze tabel blijkt dat het aandeel van de lineaire hypotheek en de
annuïteitenhypotheek de afgelopen jaren sterk is afgenomen. Bij de hypotheek
op levensverzekering is dit vrij constant gebleven. De spaarhypotheek en de
aflossingsvrije hypotheek zijn in aantal aanmerkelijk toegenomen.De leden van de CDA-fractie vragen om een uitgewerkte berekening/schatting
van de belasting die zal worden gederfd door de voorgestelde regeling van
de kapitaalverzekering voor de eigen woning als hoofdverblijf.Uit gegevens van het Verbond van Verzekeraars kan worden afgeleid dat
er in 1998 circa 2,4 miljoen aan een hypotheek gekoppelde kapitaalverzekeringen
bestonden. Het totale verzekerde kapitaal bedroeg daarbij 425 miljard. Een
groot deel van deze verzekeringen is recentelijk afgesloten, zodat nog maar
een klein deel van het verzekerde kapitaal is gespaard. Indien zou worden
uitgegaan van een gemiddelde gespaard bedrag van 20% dan zou het totale gespaarde
bedrag circa 85 miljard bedragen. Een deel van deze polissen zal echter in
de algemene vrijstelling vallen. Indien gemiddeld 50% van de waarde van deze
polissen in de vrijstelling zou vallen, zou het budgettaire belang van de
voorgestelde regeling van de kapitaalverzekering voor de eigen woning als
hoofdverblijf circa 0,5 miljard bedragen. Het werkelijke budgettaire belang
zal naar verwachting wat lager zijn omdat niet alle kapitaalverzekeringen
in verband met de eigen woning voldoen aan de gestelde eisen voor de voorgestelde
regeling.De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel middelen er de komende 10 jaar
vrij zouden vallen indien de spaarhypotheek bij nieuwe gevallen niet meer
mogelijk zou zijn en welke gevolgen dat zou hebben voor de forfaitaire rendementsheffing.
Een soortgelijke vraag van de leden van de CDA-fractie met betrekking tot
een eventuele overgangsregeling wordt uitvoerig besproken in paragraaf 5
van de algemene toelichting op de invoeringswet. Wij zouden hier dan ook willen
volstaan met een verwijzing naar de desbetreffende paragraaf.De leden van de fractie van het CDA merken op dat hypothecaire leningen
op een eigen woning van meer dan 100% van de koopsom als aftrekbare kosten
in aanmerking worden genomen, mits aan de hand van schriftelijke bewijzen
is te staven dat de lening wordt gebruikt voor onderhoud of verbetering van
de woning. Deze leden informeren naar de wijze waarop dit wordt gecontroleerd.
Voorts informeren zij wat eraan wordt gedaan als de woning kunstmatig te hoog
wordt geschat om een hogere hypotheek te kunnen krijgen. Hoe
wordt de situatie waar de hypotheekverstrekker en de taxateur dezelfde persoon
zijn aangepakt? Zijn de bewindslieden op de hoogte van dergelijke praktijken?De (hypothecaire) geldleningen ter zake van een eigen woning kunnen inderdaad
meer dan 100% van de aankoopsom van de woning bedragen. Bij de aankoop van
de woning kan een schuld zijn aangegaan voor het volledige bedrag (100%) en
daarnaast kunnen schulden zijn aangegaan ten behoeve van onderhoud of verbetering.De belastingplichtige heeft er met betrekking tot de aftrekbare kosten
echter geen belang bij de waarde van de woning zo hoog mogelijk te laten taxeren,
omdat uitsluitend de aankoopsom van de woning bepalend is tot welk bedrag
een lening ter verwerving van de eigen woning kan worden aangegaan waarvan
de rente aftrekbaar is. De waarde van de taxatie – eventueel kunstmatig
opgevijzeld – speelt in dezen dus geen rol. Als de belastingplichtige
tevens een lening ten behoeve van onderhoud of verbetering van de woning is
aangegaan dan is die rente slechts aftrekbaar als de belastingplichtige dit
aan de hand van schriftelijke bewijzen kan staven, dit wil zeggen dat hij
de rekeningen ter zake moet kunnen overleggen. Dergelijke aanvullende geldleningen
met betrekking tot de eigen woning worden sinds 1997 door de Belastingdienst
nauwlettend gevolgd.De leden van de fractie van GroenLinks betreuren het dat niet tot een
aanscherping van de in aftrek toe te laten hypotheekrente wordt overgegaan
en geven in dat verband aan dat hun vrees voor overfinanciering niet is weggenomen
en dat voorts niet is weerlegd dat hypotheekrente soms in aftrek wordt toegelaten
waar deze aftrek geen rol meer speelt bij het stimuleren van het eigen woningbezit.
Daarnaast geven deze leden aan het niet eens te zijn met (de argumentatie
voor) het maximum van het huurwaardeforfait en de onbeperkte hypotheekrenteaftrek.In reactie daarop wordt opgemerkt dat, zoals ook in de nota naar aanleiding
van het verslag is aangegeven, uitgangspunt is en blijft dat zowel de (gemaximeerde)
bijtelling van het huurwaardeforfait als de (onbeperkte) aftrek van rente
die verband houdt met de financiering van de eigen woning, in de Wet inkomstenbelasting
2001 wordt gecontinueerd. Het spijt ons te moeten constateren dat de leden
van de fractie van GroenLinks de daarvoor aangedragen argumenten niet onderschrijven.
Wat betreft de reikwijdte van de renteaftrek wordt opgemerkt dat de rente
alleen aftrekbaar is indien deze betrekking heeft op (hypothecaire) schulden
die zijn aangegaan in verband met aankoop, onderhoud of verbetering van de
eigen woning en dat daar door de belastingdienst ook nadrukkelijk op zal worden
toegezien. Dit geldt ook voor eerste hypotheken, zij het dat daarbij wordt
uitgegaan van de veronderstelling dat op 31 december 1995 bestaande hypothecaire
leningen die nadien niet zijn verhoogd, in beginsel geacht worden volledig
te zijn aangewend voor aankoop, onderhoud of verbetering van de eigen woning.
Van de door deze leden genoemde overfinanciering kan tegen deze achtergrond
naar ons oordeel dan ook geen sprake zijn; de aftrek van rente is immers,
conform de bedoeling van de eigen woningregeling, beperkt tot rente die feitelijk
samenhangt met de eigen woning. Dit kan – mede ten antwoord op de vraag
van deze leden om de alinea op het midden blz. 183 van de nota naar aanleiding
van het verslag te verduidelijken – aan de hand van het volgende voorbeeld
worden geïllustreerd. Indien belastingplichtige A een eigen woning aankoopt
voor een bedrag van f 340 000 en deze woning voor een bedrag van
f 60 000 wordt verbouwd, dan zal A in het kader van de eigen woningregeling
een lening kunnen opnemen van (maximaal) f 400 000. Indien A echter
besluit om een lening van f 450 000 op te nemen, dan heeft hij –
vanuit het perspectief dat met het geleende geld de aankoop van
de woning en de verbouwing moet kunnen worden betaald – een bedrag van
f 50 000 «te veel» geleend; dit te veel geleende bedrag
is immers niet nodig voor de financiering van de eigen woning. In verband
daarmee zal de rente die betrekking heeft op dit bedrag van f 50 000
niet (in box I) bij de eigen woning in aftrek kunnen worden gebracht. Wel
zal dit bedrag van f 50 000 voor de toepassing van de vermogensrendementsheffing
als schuld in aanmerking worden genomen (voor zover het te veel geleende geld
nog aanwezig is of is belegd, zal dit bij de vermogensrendementsheffing uiteraard
meetellen als belaste bezitting). In zoverre wordt arbitrage tussen box I
en box III derhalve tegengegaan en is er – in de woorden van deze leden
gesproken – geen sprake van een «lek van Vermeend».De leden van de fractie van de VVD concluderen uit bladzijde 209 van de
Nota naar aanleiding van het Verslag dat indien na echtscheiding de vrouw
blijft wonen in een woning die het eigendom is van de man, de man de rente
niet meer kan aftrekken. Zij vragen of dit effect wel bedoeld kan zijn.Het beginsel bij de eigenwoningregeling is, zo merken wij op, dat alleen
de eigen woning die de belastingplichtige anders dan tijdelijk als hoofdverblijf
ter beschikking staat in aanmerking komt voor deze regeling. Indien de vrouw
na de echtscheiding in de woning blijft wonen en de woning behoort toe aan
de man dan is ten aanzien van geen van beiden de eigenwoningregeling van toepassing.
Dit is inderdaad de bedoeling van de regeling. Het past niet dat aan de ene
kant partners (echtgenoten) tezamen maar met betrekking tot één
woning in aanmerking kunnen komen voor de eigenwoningregeling en dat aan de
andere kant na echtscheiding één van beide (ex-)partners alleen
met betrekking tot twee woningen in aanmerking komt voor de faciliteit. Ook
zouden op deze wijze tal van opzetjes met betrekking tot een tweede woning
kunnen gaan ontstaan doordat men zich als gescheiden presenteert.De leden van de VVD-fractie vragen een schatting te maken van het aantal
gevallen per jaar, zowel absoluut als procentueel, waarin de hypotheek niet
kon worden afgelost uit een kapitaalverzekering die is afgesloten met de eigen
BV. Hierover zijn onvoldoende gegevens bekend om een schatting te kunnen maken.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of men op pagina 176 en 177
van de Nota naar aanleiding van het verslag vergeten is in de tabellen 1 en
2, over de budgettaire gevolgen van de behandeling van eigen woningen en huurwoningen
door de overheid, het spaar- en beleggingsdeel van diverse hypotheekvormen
op te nemen.De tabellen 1 en 2 op pagina 176 en 177 van de Nota geven een overzicht
van de budgettaire effecten van de wijze waarop de overheid de eigen woning
en de huurwoning behandelt. Bij de behandeling van de eigen woning (tabel
1) zijn de budgettaire gevolgen van de onbelaste vermogensgroei bij spaar-
en beleggingshypotheken niet opgenomen. De vraag is of dit terecht is.Bij spaarhypotheken wordt gebruik gemaakt van de algemene regeling dat
rente, begrepen in kapitaalsuitkeringen uit levensverzekering waarvoor gedurende
tenminste 15 jaar premies zijn betaald, onder bepaalde voorwaarden (gedeeltelijk)
is vrijgesteld. In tegenstelling tot bijvoorbeeld de hypotheekrenteaftrek
of het huurwaardeforfait is de (gedeeltelijke) vrijstelling van het rente-element
in kapitaalsuitkeringen een algemene fiscale vrijstelling die in beginsel
los staat van de eigen woning en die van toepassing is onafhankelijk van het
doel waarvoor de uiteindelijke kapitaalsuitkering wordt gebruikt. Vanwege
dit algemene karakter van de regeling is deze niet opgenomen in tabel 1. Volgens
het wetsvoorstel Inkomstenbelasting 2001 wordt de regeling voor de kapitaalverzekering
per 2001 beperkt tot kapitaalverzekeringen voor de aflossing van de eigen
woning. Onder de nieuwe regeling kan het budgettair belang van de kapitaalverzekering
in een dergelijk overzicht opgenomen worden.De leden van de GroenLinks-fractie vragen daarnaast hoeveel de belastingderving
van het spaar- en beleggingsdeel van diverse hypotheekvormen bedraagt in de
gepresenteerde jaren.De belasting- en premiederving door de regeling van de kapitaalverzekering
wordt voor 1999 geraamd op circa 0,5 miljard. Een substantieel deel hiervan
houdt verband met het sparen voor de aflossing van de eigen woning. Hoeveel
dat precies is, is niet bekend.De leden van de CDA-fractie vragen hoe valt te verklaren dat in de jaren
1990–1999 het budgettaire belang van het huurwaardeforfait en van de
overdrachtsbelasting in procenten uitgedrukt het meest zijn gestegen.Uit tabel 1 op pagina 176 van de Nota blijkt dat het budgettaire belang
van het huurwaardeforfait en van de overdrachtsbelasting met betrekking tot
de eigen woning in de periode 1990–1999 met 170% (van 1,3 miljard tot
3,5 miljard) respectievelijk 190% (van 1,2 miljard tot 3,5 miljard) is gestegen.
Bij de onroerendezaakbelasting bedroeg dit 120% en bij de vermogensbelasting
25%.De opbrengst uit deze vier belastingen is afhankelijk van de gemiddelde
waarde van de eigen woning en het aantal eigen woningen. In de jaren 1990–1999
zijn beide flink gestegen.De relatief geringe groei van de opbrengst uit de vermogensbelasting die
aan de eigen woning kan worden toegerekend, kan onder meer worden verklaard
door de daling van het tarief van 0,8% naar 0,7% en door de verhoging van
de belastingvrije som van f 57 000 – f 115 000 in
1990 tot f 197 000 – f 246 000 in 1999. Het gestegen
aantal eigen woningen levert daarnaast maar een beperkte bijdrage aan de opbrengst
van de vermogensbelasting doordat een belangrijk deel van de «nieuwe»
eigen woningen met vreemd vermogen is gefinancierd.Bij de onroerendezaakbelasting wordt aangesloten bij de WOZ-waarde van
woningen. De huidige waardepeildatum is daarbij 1 januari 1995. Hierdoor heeft
de waardestijging van de afgelopen jaren niet geleid tot extra belastingopbrengsten.
Daarnaast bepalen de gemeenten hun eigen tarieven voor de onroerendezaakbelasting,
die zij mede afstemmen op de behoefte aan financiële middelen.Bij de overdrachtsbelasting heeft de waardestijging van woningen een belangrijke
rol gespeeld. Doordat bij de heffing van overdrachtsbelasting wordt uitgegaan
van de verkoopprijs en niet van de WOZ-waarde, heeft de prijsstijging van
de afgelopen jaren doorgewerkt in de opbrengst van de overdrachtsbelasting.De stijging van de opbrengst uit het huurwaardeforfait kan worden verklaard
door de waardestijging van woningen tot 1 januari 1995 (conform de WOZ-systematiek),
het gestegen aantal eigen woningen, de specifieke controle-acties van de belastingdienst
begin jaren '90 op de aangegeven woningwaarde en de geleidelijke verhoging
van het huurwaardeforfaitpercentage in de periode 1990–1995.De leden van de CDA-fractie vragen of de procentueel gezien sterke stijging
van het budgettaire belang van het huurwaardeforfait en de overdrachtsbelasting
geen aanleiding vormt deze belastingen te verlagen.Sinds 1997 wordt voor de bijtelling op grond van het huurwaardeforfait
voor een periode van 4 jaar uitgegaan van een vaste WOZ-waarde van de woning.
Tegelijkertijd is een bijstellingsmechanisme voor het huurwaardeforfaitpercentage
geïntroduceerd. Dit wettelijke bijstellingsmechanisme houdt in dat het
huurwaardeforfaitpercentage (nu 1,25%) wordt aangepast aan de huurindex en
aan de waarde-index voor eigen woningen. Naarmate de huurindex
stijgt, wordt het huurwaardeforfait verhoogd, en omgekeerd. Deze bijstelling
vindt jaarlijks plaats. Naarmate de waarde-index voor eigen woningen stijgt,
wordt het percentage bij het begin van ieder nieuw WOZ-tijdvak verlaagd. Dit
bijstellingsmechanisme zal per 1 januari 2001 feitelijk voor het eerst worden
toegepast, en strekt ertoe de belastinggrondslag van het huurwaardeforfait
grosso modo parallel te laten lopen met de huurindex. Gezien de sterke stijging
van de waarde van woningen de afgelopen jaren zal toepassing van het bijstellingsmechansme
per 2001 naar verwachting leiden tot een verlaging van het huurwaardeforfaitpercentage,
dat dan van toepassing zal zijn op de nieuwe WOZ-waarden naar waardepeildatum
1 januari 1999.Ten aanzien van de overdrachtsbelasting bestaat er geen voornemen het
tarief te verlagen in verband met de gestegen verkoopprijzen.De leden van de CDA-fractie vragen wat de consequenties zijn voor het
huurwaardeforfait in het jaar 2000 en in latere jaren van de omvangrijke prijsstijging
in de jaren 1995–1999. Evenals in de jaren 1997–1999 zal in het
jaar 2000 voor het huurwaardeforfait worden uitgegaan van de WOZ-waarden naar
waardepeildatum 1 januari 1995. De prijsstijgingen in de jaren 1995–1999
zullen derhalve in beginsel geen invloed hebben op de hoogte van het huurwaardeforfait
in het jaar 2000. Vanaf het jaar 2001 zal voor het huurwaardeforfait worden
uitgegaan van de nieuwe WOZ-waarden naar waardepeildatum 1 januari 1999. Gezien
de waardestijging in de jaren 1995–1999 zullen de nieuwe WOZ-waarden
in het algemeen aanmerkelijk hoger zijn. Op grond van het in deze paragraaf
besproken bijstellingsmechanisme wordt tegelijkertijd het percentage van het
huurwaardeforfait naar beneden bijgesteld naarmate de waarde-index voor eigen
woningen over dezelfde periode is gestegen. De waardestijging van eigen woningen
leidt dan per saldo niet tot extra belastingopbrengsten. Aangezien de waarde-index
uitgaat van het gemiddelde voor eigen woningen kan dit in individuele gevallen
uiteraard wel een lager of hoger huurwaardeforfait tot gevolg hebben.Tevens vragen de leden van de CDA-fractie hoeveel de waarde-index voor
alle woningen in het jaar 2000 hoger uitkomt dan de consumentenprijsindex
van het CBS over de periode 1995 tot 1999.Hoe groot het verschil hiertussen precies zal zijn, is op dit moment nog
niet bekend. De desbetreffende waarde-index wordt momenteel ontwikkeld.De leden van de SP-fractie geven aan verbaasd te zijn over het feit dat
de regering ontkend zou hebben dat de hypotheekrenteaftrek een prijsopdrijvend
effect heeft op de huizenprijzen. In verband hiermee vragen de leden van de
SP-fractie om een reactie op de rapportage van De Nederlandsche Bank over
de Nederlandse huizen- en hypotheekmarkt in het kwartaalbericht van september
1999. De leden van de SP-fractie merken op dat de financieringslasten een
van de drie determinanten is van de prijsstijgingen in de woningmarkt en dat
nieuwe hypotheekvormen deze financieringslasten hebben gedrukt.In de Nota naar aanleiding van het verslag zijn, in reactie op de vraag
van de leden van de SP-fractie of de hypotheekrenteaftrek een prijsopdrijvend
effect heeft op de huizenprijzen, verschillende factoren aangegeven die van
invloed zijn op de ontwikkelingen op de woningmarkt, waaronder de hypotheekrente.
Ook is aangegeven dat de hypotheekrenteaftrek hierbij een rol kan spelen,
maar dat het in de praktijk niet eenvoudig is vast te stellen aan welke factor
hoeveel gewicht toekomt. De constatering van de leden van de SP-fractie over
een ontkenning onzerzijds kunnen we dan ook niet plaatsen.In het artikel van De Nederlandsche Bank wordt aangestipt dat de gunstige
Nederlandse hypotheekrenteaftrek een opwaarts effect heeft op de uitstaande
hypotheekschuld in vergelijking met het buitenland, en dat het
toenemende gebruik van fiscaal aantrekkelijke hypotheekvormen meespelen bij
de huizenprijsstijging. Hier wordt verder evenwel niet uitgebreid op ingegaan,
en een indicatie over het gewicht van deze factor wordt niet gegeven. Het
artikel concentreert zich meer op de gevolgen van de lage rente van de afgelopen
jaren en van het versoepelde beleid van banken ten aanzien van het verstrekken
van hypothecaire kredieten. Daarbij wordt geconcludeerd dat de stijging van
de huizenprijzen van de afgelopen jaren is veroorzaakt door de gunstige economische
ontwikkeling in Nederland, de dalende rente in de achterliggende jaren, het
gevoerde huurprijsbeleid en de verruiming van de verstrekkingscriteria voor
hypotheken door banken. In de Nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven
dat deze ontwikkeling op de woningmarkt de laatste jaren los staat van het
bestaan van de hypotheekrenteaftrek aangezien die de laatste jaren niet is
gewijzigd. Het is op zich wel mogelijk dat, zoals De Nederlandsche Bank opmerkt,
de wijze waarop hypotheekverstrekkers het gebruik van de hypotheekrenteaftrek
met nieuwe producten maximaliseren, bij de ontwikkelingen op de woningmarkt
heeft meegespeeld.De leden van de fractie van het CDA vragen of het niet verstandig is om
duidelijk vast te leggen dat de eigenwoningregeling slechts geldt voor in
Nederland gelegen woningen of dat er geen keuzemogelijkheid bestaat wanneer
één van beide woningen in het buitenland staat.De constatering van deze leden is juist dat de eigenwoningregeling vrijwel
altijd ziet op in Nederland gelegen onroerende zaken. In verband met het bepaalde
in artikel 2.1.2 (woonplaatsfictie) en artikel 2.2.3 (keuzerecht voor buitenlandse
belastingplichtigen) kan het voorkomen dat een buiten Nederland gelegen woning
als eigen woning in de zin van artikel 3.6.2 dient te worden beschouwd.Een beperking van de eigenwoningregeling tot in Nederland gelegen woningen
is in het licht van het vorenstaande niet wenselijk. Ook Europeesrechtelijke
aspecten spelen daarbij een rol. Hetzelfde geldt met betrekking tot de keuzemogelijkheid
wanneer een van beide woningen in het buitenland is gelegen.De leden van de fractie van het CDA merken op dat in de voorgestelde regeling
met betrekking tot de eigen woning, indien de woning de voormalige partners
nog steeds samen in eigendom toebehoort en de hypothecaire lening ter financiering
van de woning ook nog steeds voor rekening van beide partijen komt, de achterblijvende
partner de helft van het eigenwoningforfait als alimentatie moet aangeven
en slechts de helft van de hypotheekrente in aftrek kan brengen. Zij achten
het wenselijk voor bestaande gevallen, gelet op allerlei vaak moeizame discussies
in die situatie, de huidige praktijk voort te zetten, mede ook om te voorkomen
dat de achterblijvende partner in financiële problemen komt. Zij menen
voorts dat het voor betrokkenen uitvoeringstechnisch ook eenvoudiger is dat
de regeling voor de gehele woning van toepassing is.De regeling met betrekking tot de eigen woning is eenduidig en ook voor
belastingplichtigen overzichtelijk. De basisregel is dat er alleen dan sprake
kan zijn van een eigen woning als de woning de belastingplichtige toebehoort
en hem anders dan tijdelijk als hoofdverblijf ter beschikking staat. Dit betekent
in de door deze leden geschetste situatie dat de eigen woning regeling voor
de achterblijvende partner van toepassing is op zijn deel in casu de helft
van de woning. De andere helft van het woongenot geniet hij op grond van alimentatie.
Het woongenot in het kader van alimentatie wordt, op grond van artikel 3.5.2,
tweede lid, gesteld op een evenredig deel (in dit geval de helft) van de huurwaarde
berekend volgens artikel 3.6.3. De in de woning achterblijvende partner kan
de rente van de schuld die betrekking heeft op zijn deel van de woning aftrekken
voor zover die kosten op hem drukken. De behandeling van «de eigen woning» als partners uit elkaar zijn gegaan wijkt dus in zoverre in de nieuwe
regeling niet af van de huidige regeling.Ten aanzien van de vertrekkende partner is het systeem ook helder en duidelijk.
Voor hem is met betrekking tot die woning niet langer sprake van een eigen
woning waardoor de woning en de daarop betrekking hebbende schuld doorschuiven
naar box III. Ten aanzien van degene die de woning verlaat is dus wel sprake
van een wijziging. Deze wijziging volgt uit de beperking van de eigenwoningregeling
tot uitsluitend die woning die de belastingplichtige (anders dan tijdelijk)
als hoofdverblijf ter beschikking staat.De leden van de fractie van het CDA vragen om een antwoord op een drietal
casus die hen door middel van een ingekomen brief zijn voorgelegd.Casus 1. Verhoging van een hypothecaire geldleningIn 1998 wordt door een echtpaar ten behoeve van hun 27-jarige, Wajong-uitkeringsgerechtigde
zoon, op naam van die zoon een woning aangekocht. Voor zover zij die woning
niet uit eigen middelen konden bekostigen, hebben zij de schuld op hun eigen
woning verhoogd. Zij hebben hierover eind 1997 schriftelijk overleg gevoerd
met de Belastingdienst. Het echtpaar merkt terecht op dat ingevolge de Wet
inkomstenbelasting 2001 de rente ter zake van de verhoging van de hypothecaire
geldlening niet aftrekbaar is, want de schuld dient immers niet ter verwerving
van de eigen woning. Deze schuld schuift naar box III en vermindert daar de
grondslag van de forfaitaire rendementsheffing. Door het vervallen van de
mogelijkheid rente in aftrek te brengen zouden zij ten minste een bedrag van
2 500 meer aan inkomstenbelasting verschuldigd zijn. Ook thans is dergelijke
rente niet aftrekbaar als aftrekbare kosten ter zake van een eigen woning,
maar als consumptieve rente. Deze (aftrekbare) consumptieve rente komt te
vervallen bij de inwerkingtreding van de Wet inkomstenbelasting 2001. Deze
belastingplichtigen informeren of er een andere fiscale mogelijkheid voorhanden
is. Zij zijn van mening dat bij het samenstellen van de onderhavige belastingherziening
met betrekking tot de stelling dat verhoging van hypothecaire geldleningen
anders dan ten behoeve van onderhoud of verbetering van de eigen woning niet
in box I zal worden aangemerkt, men andere doelstellingen voor ogen heeft
gehad dan de door hen gebruikte mogelijkheid. Zij dreigen op deze wijze ten
onrechte te worden gedupeerd, menen zij. Zij verzoeken de mogelijkheid te
bestuderen of in hun geval of soortgelijke gevallen de volledige hypotheekrente
in box I kan worden aangemerkt, dan wel indien geen wijziging mogelijk mocht
zijn in dergelijke gevallen via de zogenoemde hardheidsclausule deze mogelijkheid
te bieden.De regeling voor de eigen woning biedt een faciliteit voor de woning die
de belastingplichtige anders dan tijdelijk als hoofdverblijf ter beschikking
staat. In de door belastingplichtigen geschetste situatie kan de zoon de rente
van de geldlening aftrekken als aftrekbare kosten van de eigen woning in box
I. Het is niet bedoeling dat deze rente nogmaals in box I in aftrek zou kunnen
worden gebracht maar dan bij de ouders. De hardheidsclausule is dan ook niet
van toepassing omdat er geen sprake is van een niet bedoeld effect van de
regeling. De regeling voor de eigen woning is niet bedoeld om een fiscale
tegemoetkoming te kunnen bieden voor andere doeleinden dan de eigen woning
van belastingplichtige.Casus 2. Levensonderhoud van kinderen van 27 jaar en ouderOuders verstrekken een hypothecaire lening van f 160 000 tegen
een rente van 4,5% aan hun jonggehandicapte zoon zodat hij een huis kan kopen.
Hiertoe sluiten de ouders zelf een hypothecaire lening af tegen 6,2% rente.
De zoon betaalt jaarlijks f 7200 rente. Dit is f 600 per maand.
Vervolgens verstrekken zijn ouders hem f 250 per maand. Deze f 3000
per jaar wordt voorzover deze f 3000 de inkomensafhankelijke
drempel overstijgt in aanmerking genomen als uitgaven tot voorziening van
levensonderhoud van kinderen van 27 jaar en ouder.Onder het regime van de Wet inkomstenbelasting 2001 is geen aftrekpost
opgenomen voor uitgaven voor levensonderhoud van kinderen van 27 jaar of ouder
en overige naaste verwanten. Dat betekent dat de ouders het deel van de f 3000
dat de inkomensafhankelijke drempel overstijgt niet langer in aanmerking kunnen
nemen. Omdat jonggehandicapte kinderen van 27 jaar of ouder in een andere
situatie verkeren dan studerende kinderen van 27 jaar of ouder, vragen de
ouders of voor uitgaven voor levensonderhoud voor de eerstgenoemde categorie
niet alsnog een aftrekpost kan worden opgenomen.Zoals in het artikelsgewijze deel van de memorie van toelichting bij hoofdstuk
6 is aangegeven, betreft dit inkomensondersteuning die het beste te vergelijken
is met een sociale zekerheidsuitkering. In het kader van de grondslagverbreding
en grondslagversterking is de vraag beantwoord of fiscale inkomensondersteuning
aan kinderen van 27 jaar en ouder en overige verwanten in het kader van de
belastingheffing, nog wel wenselijk is. Het niveau van sociale zekerheid in
Nederland, de fraudegevoeligheid van de regeling en de daaruit voortvloeiende
hoge uitvoeringskosten, geven aanleiding deze vraag negatief te beantwoorden.
In dit kader willen we aangeven dat ook jonggehandicapte kinderen een beroep
kunnen doen op de Nederlandse sociale zekerheid. Overigens zij opgemerkt dat
het ouders geheel vrij staat hun kinderen financieel te ondersteunen, alleen
het element van fiscale subsidiëring komt te vervallen.Casus 3. ArbeidskortingVoorts stellen deze belastingplichtigen een vraag over de werking van
de arbeidskorting voor werkenden en het traject waarbinnen deze effect beoogd
te hebben.De arbeidskorting is mede gericht op het stimuleren van de overstap van
een uitkering naar werk. Daarbij is ervoor gekozen de arbeidskorting bij 50%
van het wettelijk minimumloon te laten beginnen en op te laten lopen tot de
maximale arbeidskorting bij 100% van het wettelijk minimumloon. Op deze wijze
wordt de uitstroom uit de uitkeringssituatie zoveel mogelijk bevorderd. Dat
betekent ook dat een belastingplichtige die naast een Wajong-uitkering werk
verricht waarvoor hij loon ontvangt dat boven 50% van het wettelijk minimumloon
ligt, recht heeft op een arbeidskorting.De leden van de fractie van GroenLinks vragen (opnieuw) waarom het eigenwoningforfait
in artikel 3.6.3 aan een maximum is gebonden. Is de regering bang dat de rijken
weer naar België gaan? De leden van de fracties van GPV en RPF betreuren
het dat de regering een brede discussie over de fiscale behandeling van de
eigen woning uit de weg gaat. Dit weerhoudt genoemde leden er niet van enkele
vragen te stellen. De genoemde leden achten het niet wenselijk dat het eigenwoningforfait
in tegenstelling tot de hypotheekrente-aftrek aan een maximum is gebonden.
Ook bij een huurwoning geldt immers, hoe duurder de woning, hoe hoger de huur.
Zij vragen of het niet billijk is om, indien de hypotheek hoger is dan 1,3
miljoen en alle rente aftrekbaar is, de maximering van het eigenwoningforfait
te laten vallen.De afspraken in het regeerakkoord omtrent de behandeling van de eigen
woning zijn het uitgangspunt geweest voor de thans voorliggende eigenwoningregeling.
Een brede discussie over de eigen woning is zodoende op dit tijdstip niet
aan de orde. Dit betekent dan ook in het voorliggende wetsvoorstel geen wijziging
is opgenomen met betrekking tot dat het plafond in het eigenwoningforfait.
Het beginsel dat ten grondslag ligt aan dit maximum is dat het voordeel uit
eigen woning niet blijft stijgen bij een toenemende waarde van de woning.
Dit werd bijvoorbeeld in het huurwaardeklassensysteem tot uitdrukking
gebracht door het beperkte aantal waardeklassen.4.3.3 KapitaalverzekeringDe leden van de fractie van de PvdA constateren terecht dat de kapitaalverzekering
eigen woning fiscaal is vrijgesteld tot maximaal 30 jaar per contract en tot
één maal per leven de maximale vrijstelling. Daarnaast is er,
in tegenstelling tot de bij hen ontstane indruk, nog een vrijstelling en wel
voor zuivere overlijdensrisicoverzekeringen in box III (artikel 5.2.4, onderdeel
a) voor zover deze een waarde hebben van maximaal EUR 5 536. Deze vrijstelling
is niet gekoppeld aan een bandbreedte of looptijdeis. Dit betekent dat kapitaalverzekeringen
met een looptijd van minder dan 20 jaar, dit in reactie op een vraag van diezelfde
leden, binnen de genoemde geldswaarde voor vrijstelling van de forfaitaire
rendementsheffing in aanmerking komen voor zover er uitsluitend een uitkering
bij overlijden is verzekerd. In de beantwoording van de vragen over de kapitaalverzekering
eigen woning is nader ingegaan op de looptijdeis en het stimuleren van de
aflossing van de hypotheekschuld.Indien een polis met een premielooptijd van minder dan 20 jaar in de overgangsperiode
van 2001 en 2002 wordt aangepast aan de eisen van de kapitaalverzekering eigen
woning door de premielooptijd te verlengen, de leden van de VVD-fractie vragen
hiernaar, bestaat de kans dat de uitkering, mede door de bandbreedte-eis,
hoger is dan de hypotheekschuld. Omdat de uitkering hoger is dan de afgeloste
hypotheekschuld is de uitkering voor het meerdere belast (3.6.9, vierde lid).Indien tussen de verkoop van de oude eigen woning en een nieuwe eigen
woning een woning wordt gehuurd en de kapitaalverzekering eigen woning wordt
aangehouden om wederom te koppelen aan de nieuwe eigen woning, wordt de polis
in de tussengelegen huurperiode behandeld als onderdeel van de rendementsgrondslag
van box III. De VVD-fractie vraagt waaruit de belastingplichtige de heffing
in box III kan betalen.De desbetreffende polis leidt pas tot een reële belastingheffing
voor zover de waarde van de polis en de overige vermogensbestanddelen in box
III (zoals effecten, spaarsaldi, etc.) meer bedraagt dan het heffingvrije
vermogen. Bovendien is de feitelijk te betalen belasting – mede door
het gematigde tarief – beperkt. Bij een waarde van de polis van bijvoorbeeld
f 100 000 is de feitelijk verschuldigde belasting, als de waarde
van deze polis volledig uitgaat boven het heffingvrije vermogen, een bedrag
van f 1 200. Belastingplichtige kan dit bedrag betalen uit zijn
overige (box I, II of III) vermogen. Overigens treedt dit effect op bij alle
kapitaalverzekeringen in box III. Dit is eigen aan een forfaitair heffingssysteem.
Daarnaast zal ook het restant van de verkoopprijs na betaling van de hypotheekschuld
met de aankoop van een nieuwe woning in zicht, min of meer liquide worden
aangehouden.De leden van deze fractie verwijzen voorts naar een passage in de Nota
naar aanleiding van het Verslag op het Wetsvoorstel inkomstenbelasting 2001
waarin er op wordt gewezen dat als er geen jaareinde in de huurperiode zit,
de kans bestaat dat de polis de rendementsgrondslag van box III niet beïnvloed.In reactie op de vraag van deze leden of met deze passage bedoeld is te
zeggen dat de rendementsgrondslag beïnvloed kan worden als de polis niet
in box III valt, wordt opgemerkt dat dat niet de strekking is van de desbetreffende
passage. Met de passage is bedoeld te zeggen dat als de huurperiode niet over
een jaareinde heen loopt, de polis de rendementsgrondslag in
beginsel niet beïnvloedt. Voorts is er mee bedoeld dat er echter wel
een beïnvloeding kan zijn als belastingplichtige gedurende die periode
emigreert naar het buitenland. In dat geval wordt als peildatum niet het einde
van het jaar genomen maar de emigratiedatum.De leden van de fracties van de PvdA en de VVD zijn het op een aantal
punten niet eens met de argumenten die zijn aangevoerd in de Nota naar aanleiding
van het Verslag op het Wetsvoorstel inkomstenbelasting 2001 om een kapitaalverzekering
bij de eigen BV niet te behandelen als een kapitaalverzekering eigen woning.
Evenals de leden van de fractie van de PvdA merken de leden van de VVD-fractie
op dat de rechtspersoonlijkheid van de BV wordt ontkend. Voorts merken de
fractieleden van de VVD op dat ook bij professionele verzekeraars een risico
in materiële zin vaak vrijwel ontbreekt. Zij zijn van mening dat als
de aandeelhouder een minderheidsbelang heeft er geen sprake is van «een
pot nat». Verder zijn zij van mening dat een dergelijke verzekering
bij de eigen BV fiscaal niet zonder meer gunstiger is dan bij een professionele
verzekeraar. Zij vragen waarop de stelling van de regering gebaseerd is dat
met een dergelijke verzekering veelal een fiscaal voordeel wordt nagestreefd.
Daarnaast zijn zij van mening dat bij de eigen BV ook voldoende waarborgen
opgenomen kunnen worden om te bereiken dat de hypotheekschuld afgelost kan
worden. Zij wijzen in dit kader op het voormalige artikel 80c Wet inkomstenbelasting
1964. Ten slotte stellen zij dat de kapitaalverzekering bij de eigen BV al
sinds jaar en dag is toegestaan.De strekking van de reactie in de Nota naar aanleiding van het Verslag
is dat het verzekeren van een kapitaalsuitkering door de aanmerkelijkbelanghouder
bij de eigen BV niet leidt tot één van de essentialia van het
verzekeren, het overdragen van het risico in het vermogen van een derde. De
aandeelhoudersrelatie heeft tot gevolg dat het verzekerde risico de vermogenspositie
van de aanmerkelijkbelanghouder in indirecte – of economische –
zin beïnvloedt. Daarbij wordt de rechtspersoonlijkheid van de BV uiteraard
gerespecteerd maar wordt tevens rekening gehouden met het feit dat de aanmerkelijkbelanghouder
een (aandeelhouders)belang heeft in de desbetreffende BV. Een vergelijking
kan gemaakt worden met de fiscale behandeling van aanmerkelijkbelanghouders
die immers ook in sterke mate beïnvloed is door het feit dat deze in
bepaalde mate een belang hebben in de desbetreffende BV. Dat het risico als
zodanig in materiële zin beperkt kan zijn, betekent overigens nog niet,
dit in reactie op de vraag van de VVD-fractie, dat er daarom geen sprake is
van een levensverzekering in de zin van artikel 1, eerste lid, onderdeel b,
van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993. Indien de verzekeringnemer
een minderheidsbelang heeft in een BV zou kunnen worden betoogd dat voor het
resterende belang het risico wel is overgedragen aan de andere aandeelhouders.
Daarmee wordt echter niet het doel bereikt dat de VVD-fractie beoogt, namelijk
dat een dergelijke verzekering door houders van een aanmerkelijk belang met
de eigen BV mogelijk is. Bij deze belastingplichtigen is het belang in de
BV immers dusdanig dat het verzekeringsrisico nu juist niet of niet geheel
wordt overgedragen. Uitgaande van het feit dat er bij het sluiten van een
verzekering bij de eigen BV geen of slechts een gering risico wordt overgedragen,
dringt de vraag op wat de reden is voor de aandeelhouder om een dergelijke
overeenkomst te sluiten bij de eigen BV. Zoals gezegd, diens vermogenspositie
wordt er niet (of slechts in beperkte mate) door beïnvloed. Aangezien
voorts de premie zakelijk moet zijn is de reden om dit toch te doen dan veelal
gelegen in het fiscale voordeel dat wordt verwacht. Dit voordeel zou gelegen
zijn in het feit dat de waardestijging van de polis die de aanmerkelijkbelanghouder
bij uitkering onbelast zou ontvangen, ten laste komt van het resultaat van
de eigen vennootschap en daarmee dus ten laste van inkomen waarop anders een
gecombineerde druk van vennootschapsbelasting en inkomstenbelasting
(box II) zou rusten. De opmerking in de Nota naar aanleiding van het Verslag
over het beoogde fiscale voordeel moet in deze context worden geplaatst. Daarbij
heeft overigens verder een rol gespeeld dat de uitkering uit een kapitaalverzekering
eigen woning onder omstandigheden recht heeft op de faciliteit van de vrijstelling.
Er is dan ook geen vergelijkbare positie, de leden van de VVD-fractie vragen
hier ook nog naar, ten opzichte van het pensioen dat in eigen beheer wordt
opgebouwd. De vergelijking die de leden van de VVD-fractie maken met het voormalige
artikel 80c van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 gaat in die zin mank
dat deze bepaling inmiddels is vervallen. Deze bepaling leidde in de praktijk
overigens tot veel onduidelijkheid en procedures en wordt dan ook niet gezien
als een haalbaar alternatief. Met het voorgaande is tevens antwoord gegeven
op de vraag waarom wordt afgeweken van een sinds jaar en dag bestaande mogelijkheid.De CDA-fractie is van mening dat de vraag waarom polissen met een looptijd
van minder dan 20 jaar niet kunnen kwalificeren als kapitaalverzekering eigen
woning in de Nota naar aanleiding van het Verslag op onbevredigende wijze
wordt beantwoord. Deze leden wijzen er op dat ook bij kortere looptijden de
uitkering kan worden aangewend om de hypotheekschuld af te lossen.In de Wet op de inkomstenbelasting 1964 is onderscheid gemaakt tussen
kapitaalverzekeringen op koopsom- en op premiebasis. De eersten hebben in
sterke mate een beleggingskarakter terwijl de premiepolissen in grotere mate
een spaarkarakter hebben. Het fiscale onderscheid is met name van belang voor
de vrijstelling die de premiepolissen deelachtig kunnen worden. Het onderscheid
is vormgegeven door het stellen van een bandbreedte-eis van 1:10 en een looptijd-eis
van tenminste 15 of 20 jaar. De combinatie van die eisen zorgt er voor
dat een dergelijke overeenkomst het karakter heeft van verzekerd sparen. De
looptijd van 20 jaar waar uiteindelijk voor is gekozen sluit aan bij de looptijd
die maatschappelijk gebruikelijk is voor kapitaalverzekeringen waarvan de
uitkering wordt aangewend om de hypothecaire geldlening van de eigen woning
af te lossen. Een dergelijke looptijd is veelal ook vereist om – binnen
de bandbreedte – een kapitaal verzekerd te krijgen waarmee de hypothecaire
geldlening geheel afgelost kan worden.4.3.4 MonumentenDe leden van de CDA-fractie vragen waarom voor groot onderhoud van monumenten
niet de regel van artikel 3.6.14 geldt. De aftrekbaarheid van rente zou goed
in deze regeling zijn te passen.In het algemeen wordt in de Wet inkomstenbelasting 2001 onderscheid gemaakt
tussen de behandeling van eigen woningen, belast in box I, enerzijds en overige
panden, die meestal belast zijn in box III, anderzijds. Daarbij zijn renten
van schulden die betrekking hebben op onderhoud aan een pand uitsluitend als
zodanig aftrekbaar als het een eigen woning betreft. Betreft het onderhoud
aan box III-panden dan zijn de renten als zodanig niet aftrekbaar. Wel worden
de schulden die betrekking hebben op het onderhoud aan box III-panden tot
de rendementsgrondslag gerekend. Juist vanwege het pand als bezitting ertegenover,
zal deze schuld ook effectief tegen 4% verrekend kunnen worden. Wij zien geen
reden om voor box III-panden die tevens monumentenpand zijn, deze rente aldus
tweemaal in aftrek toe te staan. 5. Inkomen uit aanmerkelijk belangDe leden van de PvdA-fractie vragen welke maatregelen de Regering overweegt
te nemen tegen de mogelijke versnelde winstneming in 2000 als gevolg van de
verhoging van het aanmerkelijkbelangtarief.De verhoging van het aanmerkelijkbelangtarief kan voor belastingplichtigen
inderdaad een prikkel zijn om over te gaan tot vervreemding van bij hen tot
een aanmerkelijk belang behorende aandelen, winstbewijzen of schuldvorderingen
of het zich laten uitkeren van dividenden. Een dergelijke beslissing is het
resultaat van de eigen afwegingen van de betrokken belastingplichtigen. Bij
deze afweging zal mede een rol spelen dat gelden die door bijvoorbeeld een
uitkering van dividend worden onttrokken aan de vennootschap vanaf 2001
weer tot de belastbare grondslag van box III zullen behoren zodat het forfaitaire
rendement daarop ook naar een tarief van 30% in de heffing wordt betrokken.
Verder geldt dat, indien belastingplichtigen de macht hebben om bijvoorbeeld
een dividenduitkering te vervroegen, zij ook de macht hebben deze in de tijd
naar achteren te verschuiven. Het betrekkelijk geringe tariefsverschil enerzijds
en het rentenadeel van vervroegde belastingbetaling anderzijds bewerkstelligen
dat het voor een belastingplichtige ook voordeliger kan zijn de desbetreffende
uitkering een aantal jaren uit te stellen. Het is echter voorstelbaar dat
degenen die reeds van plan waren op afzienbare termijn over te gaan tot vervreemding,
dit versneld doen in het licht van de aanstaande verhoging van het tarief.
Of de door de leden van de PvdA-fractie bedoelde ontwikkeling zich op grote
schaal zal voordoen, valt niet met zekerheid te voorspellen.Zoals in de Nota naar aanleiding van het verslag bij de voorgestelde Invoeringswet
Wet inkomstenbelasting 2001 is opgemerkt, bestaat tegen een dergelijke ontwikkeling
als zodanig geen bezwaar. Dit kan anders zijn indien de vormgeving is gericht
op het behalen van oneigenlijk belastingvoordeel. In dat kader kan worden
gedacht aan situaties waarin vermogen de vennootschap niet werkelijk verlaat,
maar bijvoorbeeld wordt teruggeleend aan de vennootschap. Zoals reeds eerder
opgemerkt in de memorie van toelichting (blz. 8) zal de problematiek van vermogensverschaffing
op het grensvlak van eigen en vreemd vermogen nader worden bezien door een
in te stellen werkgroep. In dat verband zal ook de hiervóór
beschreven kwestie aan de orde kunnen komen.De fractie van de PvdA vraagt of de regering haar zorg deelt dat een belastingplichtige
teneinde een verlies uit aanmerkelijk belang te verrekenen, kortstondig samen
met een aanmerkelijkbelanghouder opteert voor een behandeling als partner
in de zin van het voorgestelde artikel 1.2. Wij delen deze zorg niet. Teneinde
de partnerstatus te verwerven moeten ongehuwden meer dan zes maanden onafgebroken
een gezamenlijke huishouding voeren en dienen zij gedurende die tijd op hetzelfde
woonadres ingeschreven te staan in de basisadministratie persoonsgegevens.
Die eisen lijken ons zodanig dat twee onbekenden niet louter om fiscale doeleinden
bereid zijn of in staat zijn daaraan te voldoen. Van plannen voor het oprichten
van een bemiddelingsbureau dat de hiervóór bedoelde relaties
tot stand zou moeten brengen, is ons niets bekend.De leden van de VVD- en CDA-fractie hebben gevraagd de handhaving van
de bepaling inzake het zogenoemde gebruikelijke salaris te heroverwegen. Ook
bij nader inzien achten wij deze bepaling onmisbaar. De gebruikelijkloonregeling
voorkomt ondermeer het uitstellen van inkomstenbelasting. Artikel 12a van
de Wet op de loonbelasting 1964 bewerkstelligt dat een gebruikelijk salaris
in aanmerking wordt genomen. Daarmee wordt voorkomen dat belastingplichtigen
geld lenen van de BV om in hun levensonderhoud te voorzien. Verder
geldt dat de bepaling welbewust ook effecten heeft op andere regelingen, zoals
de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen en de premieheffing
volksverzekeringen. De suggestie om het hiervóór genoemde artikel
12a te laten vervallen en de twee laatstgenoemde regelingen daar op aan te
passen, komt niet tegemoet aan het bezwaar dat uitstel van inkomstenbelasting
mogelijk is. Verder vindt doorwerking naar meer (inkomensafhankelijke) regelingen
plaats. Afschaffing van de gebruikelijke loonregeling kan leiden tot een groter
beroep op dergelijke regelingen. Ook om redenen van eenvoud verdient het de
voorkeur de huidige gebruikelijkloonregeling te handhaven in plaats van afzonderlijke
wetten aan te passen met een vergelijkbare bepaling. In reactie op een opmerking
van de VVD-fractie merken wij op dat geschillen in de praktijk niet optreden
indien een normaal salaris wordt toegekend. Voorzover zich thans in de praktijk
problemen voordoen hebben die, voorzover bekend, dan ook met name betrekking
op situaties waarin de betrokkenen in het verleden met het oog op belastingbesparing
een nihilsalaris of een ongebruikelijk lage beloning genoten.De leden van de VVD-fractie menen dat gelet op de gecombineerde druk van
ruim 54% op voordelen uit aanmerkelijk belang, herinvestering van behaalde
jaarwinsten zou worden ontmoedigd en dat het uitkeren van die winsten en het
vervolgens beleggen in een spaarrekening zou worden gestimuleerd. Indien de
afweging zo eenvoudig zou zijn als voormelde leden stellen, zou niemand meer
geld in een eigen onderneming (IB-onderneming dan wel een BV) investeren omdat
de heffing over spaargelden altijd lager zou zijn. De ondernemer die voor
de vraag staat of hij de behaalde winsten zal herinvesteren in zijn bedrijf
dan wel in privé zal gaan beleggen, zal daarbij verschillende factoren
mee laten spelen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de continuïteit
van de onderneming welke voortdurend nieuwe investeringen vereist, de geplande
groei van de onderneming alsmede de te verwachten rendementen ter zake van
investeringen in het eigen bedrijf. Daarnaast is de door deze leden gemaakte
vergelijking ook ter zake van de belastingdruk niet geheel juist. De aanmerkelijkbelangclaim
bij winstinhouding verschuift naar de (verre) toekomst terwijl bij directe
uitkering onmiddellijk het dividend in de heffing wordt betrokken. Op goede
gronden kan dus ook het omgekeerde effect optreden.De leden van de VVD-fractie vragen of het mogelijk zou zijn kapitaalverzekeringen
die bij de eigen vennootschap worden afgesloten buiten de meesleep- en meetrekregeling
te houden door aan dergelijke polissen aanvullende voorwaarden te stellen.
Zij noemen bij wijze van voorbeeld een minimale looptijd van 20 jaar en een
verbod op tussentijdse afkoop.Overeenkomsten van levensverzekering bij eigen vennootschap met een gemengd
karakter, zoals kapitaalverzekeringen en zogenoemde saldolijfrenten, vervullen
in de praktijk een rol in de financiering van de vennootschap. De facto is
sprake van vreemd vermogen voor de vennootschap. De meesleep- en meetrekregeling
zijn met name opgenomen om alle vormen van financiering van de eigen vennootschap
door de aanmerkelijkbelanghouder binnen de werkingssfeer van box II te brengen.
Daarmee is de parallel in de behandeling van de ondernemer natuurlijk persoon
versterkt en wordt voorts ongewenste arbitrage voorkomen. Uitzonderingen zoals
door deze leden bepleit, zouden ook nieuwe discussies uitlokken. Zo zou op
goede gronden kunnen worden gesteld dat ook een tussentijds niet opeisbare
vordering met een looptijd van 20 jaar -met een al dan niet met een in de
aflossing begrepen rentevergoeding – onder de door deze leden bepleite
vrijstelling zou dienen te vallen. De leden van de VVD-fractie menen dat nog steeds niet duidelijk is wat
de essentie is van het begrip «ter beschikking stellen». Voorts
zouden zij graag vernemen waaruit een eventuele aanscherping van de wettekst
zou bestaan en wanneer een eventuele wijziging zal worden voorgesteld. Ten
slotte verzoeken zij om een reactie op praktische complicaties die worden
geschetst door E.J.W. Heithuis in het Weekblad 1999/6365, blz. 1627 e.v.De ruime formulering «ter beschikking stellen» is bewust gekozen
om tot uitdrukking te brengen dat een economische benadering is beoogd. De
civielrechtelijke vorm waarin de vermogensbestanddelen ter beschikking worden
gesteld, bijvoorbeeld verhuur of (ver)bruikleen, is derhalve voor de beoordeling
niet van wezenlijk belang. Van belang is met name of de aanmerkelijkbelanghouder
de facto vermogen beschikbaar stelt aan de vennootschap. Zoals ook in de Memorie
van toelichting is opgemerkt, houdt dit niet in dat iedere aanwending van
een tot het vermogen van de aanmerkelijkbelanghouder behorende bezitting ertoe
leidt dat sprake is van het ter beschikking stellen van een vermogensbestanddeel
in de zin van de regeling. Het gebruik van de eigen auto ten behoeve van de
dienstbetrekking bij de vennootschap leidt er, mede door de werking van de
rangorderegeling, bijvoorbeeld niet toe dat sprake is van het ter beschikking
stellen van die auto aan de vennootschap.In de nota naar aanleiding van het verslag hebben wij opgemerkt dat wij
ons nog beraden op de vormgeving van een aanscherping van de tekst van artikelen
4.3.4 en 4.3.5. Het betreft een tweetal wijzigingen. Het betreft in de eerste
plaats een aanvulling van de tekst in die zin dat ook situaties onder de regeling
worden gebracht waarin feitelijk wel sprake is van een (indirecte) terbeschikkingstelling
van vermogensbestanddelen maar de rechtsverhouding strikt juridisch niet als
zodanig kan worden gekwalificeerd. Zo hebben ons signalen bereikt dat de voorgestelde
regeling zou kunnen worden ontgaan door het vermogensbestanddeel te vervreemden
aan een derde, bijvoorbeeld een niet-vennootschapsbelastingplichtige onafhankelijke
stichting die het vermogensbestanddeel vervolgens aan de vennootschap ter
beschikking stelt en de koopsom schuldig blijft en over deze schuld een winstdelende
rente vergoedt. Het moge duidelijk zijn dat dergelijke opzetjes die tot een
economisch nagenoeg identiek resultaat kunnen leiden als een (indirecte) terbeschikkingstelling
van het vermogensbestanddeel zelf, niet kunnen worden gehonoreerd.In de tweede plaats beraden wij ons over de vraag of het wenselijk is
een aparte fictie op te nemen op grond waarvan overeenkomsten van levensverzekering
worden aangemerkt als het ter beschikking stellen van vermogensbestanddelen
aan de vennootschap. Een variant daarop zou zijn dergelijke overeenkomsten
voor de toepassing van het aanmerkelijkbelangregime aan te merken als schuldvorderingen.
Daarmee zou, zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt,
worden aangesloten bij de fictie in artikel 29a, derde lid, onderdeel c, van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964 die een vergelijkbare functie heeft.
Met een wijziging op dit punt zou de onzekerheid over de vraag of overeenkomsten
van levensverzekering onder het begrip ter beschikking stellen van vermogensbestanddelen
kunnen worden geschaard, worden weggenomen. Wij zijn voornemens eventuele
aanpassingen in een nota van wijziging te verwerken.In het door de leden van de VVD-fractie genoemde artikel van dr. E.J.W.
Heithuis wordt een aantal vragen opgeworpen over de beoogde werking van de
meesleep- en meetrekregeling. Het betreft bijvoorbeeld vragen over de uitleg
van het begrip «rendabel maken» bij een terbeschikkingstelling
om niet, de uitleg van de term «ter beschikking stellen», de omvang
van de familiegroep in artikel 4.3.5, tweede en derde lid, de berekening van
het resultaat, het niet van toepassing zijn van ondernemersfaciliteiten enzovoorts.
Deze vragen zijn nagenoeg alle aan de orde gekomen in de inbreng van de leden
van de fracties van VVD en CDA ten behoeve van het Voorlopig
verslag en reeds beantwoord in de Nota naar aanleiding van het verslag. Op
een aantal punten wordt in deze Nota naar aanleiding van het nadere verslag
opnieuw ingegaan. Volledigheidshalve merken wij nog op dat – anders
dan de auteur veronderstelt – het leerstuk van de vermogensetikettering
geen rol speelt bij het bepalen van het resultaat uit overige werkzaamheden
ter zake van het ter beschikking stellen van vermogensbestanddelen als bedoeld
in artikel 3.4.1.2, eerste lid, onderdelen b en c, of de tot het inkomen uit
aanmerkelijk belang behorende voordelen ter zake van het ter beschikking stellen
van vermogensbestanddelen aan een vennootschap waarin de belastingplichtige
of een aan hem gelieerd persoon een aanmerkelijk belang heeft. In beide regelingen
wordt het antwoord op de vraag of een bepaald vermogensbestanddeel onder de
regeling valt immers bepaald door het in de wet neergelegde criterium«ter
beschikking stellen». De verwijzing naar de bepalingen van het winstregime
ziet slechts op de wijze waarop de voordelen ter zake van de terbeschikkingstelling
dienen te worden bepaald.De voordelen ter zake van het ter beschikking stellen van vermogensbestanddelen
aan de onderneming van een belastingplichtige door een andere belastingplichtige
die tot zijn huishouden behoort, geschiedt op basis van de bepalingen voor
het resultaat uit overige werkzaamheden. De leden van de VVD-fractie merken
op dat deze wijze van belastingheffing wordt gemotiveerd onder verwijzing
naar het feit dat op dezelfde wijze zou worden geheven indien het vermogensbestanddeel
tot het vermogen van een onderneming zou behoren. Zij nemen aan dat dit argument
ook zal gelden voor voordelen uit aanmerkelijk belang ter zake van het ter
beschikking stellen van overige vermogensbestanddelen door een aanmerkelijkbelanghouder
aan de vennootschap waarin hij een aanmerkelijk belang heeft. Zij menen dat
een consequente benadering met zich zou brengen dat belastingheffing bij de
aanmerkelijkbelanghouder achterwege zou dienen te blijven indien de vennootschap
zelf geen vennootschapsbelasting verschuldigd zou zijn, bijvoorbeeld doordat
deze vennootschap structureel verlies maakt of omdat zij niet in Nederland
is gevestigd. Voorts vragen deze leden zich af op welke wijze de heffing geschiedt
indien de vennootschap een vermogensbestanddeel ter beschikking stelt aan
de aanmerkelijkbelanghouder.De leden van de VVD-fractie veronderstellen terecht dat de gedachtegang
achter beide regeling gelijk is. Anders dan deze leden kennelijk menen, houdt
deze gedachtegang echter niet in dat bij degene die de vermogensbestanddelen
ter beschikking stelt, belasting wordt geheven als ware hij de ondernemer,
respectievelijk de vennootschap. De regeling strekt ertoe een heffing te bereiken
waardoor het wat betreft de omvang van de voordelen ter zake van die vermogensbestanddelen
niet uitmaakt of de betreffende vermogensbestanddelen tot het vermogen van
de onderneming respectievelijk tot het vermogen van de vennootschap behoren.
Zij strekt er echter niet toe voordelen te belasten bij een ander dan degene
tot wiens vermogen de vermogensbestanddelen behoren. De consequente benadering
waaraan de leden van de VVD-fractie refereren, gaat uit van een volledige
vereenzelviging van – bijvoorbeeld – de vennootschap en de aanmerkelijkbelanghouder.
Een dergelijke volledige vereenzelviging vloeit echter niet voort uit de door
deze leden bedoelde passage in de nota naar aanleiding van het verslag en
is ook geenszins beoogd. Een consequente benadering zou er dan immers toe
leiden dat ook de door de vennootschap genoten winst bij de aanmerkelijkbelanghouder
in aanmerking zou worden genomen als voordeel uit aanmerkelijk belang ongeacht
de vraag of deze winst door de vennootschap wordt uitgekeerd.In de spiegelbeeldige situatie dat een vermogensbestanddeel door de vennootschap
ter beschikking wordt gesteld aan de aanmerkelijkbelanghouder
bestaat dan ook geen aanleiding tot een bijzondere vorm van belastingheffing.De leden van de VVD-fractie vragen of de meesleepregeling in samenhang
met de buitenlandse belastingplicht in de vennootschapsbelasting er toe leidt
dat royalty's die een buitenlandse vennootschap ontvangt van een Nederlandse
vennootschap waarin zij een aanmerkelijk belang heeft, onderworpen zijn aan
de heffing van vennootschapsbelasting indien de aandelen in die Nederlandse
vennootschap niet behoren tot het ondernemingsvermogen van de buitenlandse
vennootschap.In de door deze leden geschetste situatie, kan deze consequentie inderdaad
optreden. In veruit de meeste gevallen zullen de aandelen bij de buitenlandse
vennootschap echter wel tot het ondernemingsvermogen behoren. Ook indien de
aandelen niet tot het ondernemingsvermogen behoren zal door de werking van
de door Nederland gesloten belastingverdragen dit heffingsrecht uit de nationale
Nederlandse belastingwetgeving niet of althans slechts gedeeltelijk kunnen
worden geëffectueerd. Of het heffingsrecht kan worden geëffectueerd
is namelijk afhankelijk van de omstandigheid of in het verdrag een exclusief
heffingsrecht voor de woonstaat is opgenomen op grond waarvan Nederland geheel
moet afzien van belastingheffing dan wel het verdrag voorziet in een beperkt
heffingsrecht voor de bronstaat. Wellicht ten overvloede merken wij op dat
het Nederlands verdragsbeleid terzake gericht is en blijft op een exclusief
heffingsrecht voor de woonstaat.De vraag van deze leden of de onderworpenheid aan de vennootschapsbelasting
voor dergelijke royalty's een wenselijke consequentie is, beantwoorden wij
bevestigend. Het op deze wijze betrekken van royalty's in de heffing van vennootschapsbelasting
is in overeenstemming met de systematiek van de meesleepregeling, die ten
doel heeft om alle vermogensbestanddelen die door een aanmerkelijk belanghouder
aan de vennootschap ter beschikking worden gesteld uniform te behandelen.De VVD-fractie vraagt om nader commentaar op haar in het algemeen overleg
van 8 december 1999 geuite suggesties waardoor naar haar mening de uitbreiding
van de meesleep- en meetrekregeling achterwege zou kunnen blijven.Zowel in de Memorie van toelichting als in de Nota naar aanleiding van
het verslag is ingegaan op de achtergronden van de keuze voor de uitbreiding
van de meesleep- en meetrekregeling tot overige vermogensbestanddelen die
door een belastingplichtige ter beschikking worden gesteld aan een vennootschap
waarin hij of een aan hem gelieerd persoon een aanmerkelijk belang heeft.Historisch gezien is het uitgangspunt van het aanmerkelijkbelangregime
dat alle winsten van de vennootschap die de aanmerkelijkbelanghouder ten goede
komen, worden belast als inkomen uit aanmerkelijk belang. Bij de herziening
van het aanmerkelijkbelangregime met ingang van 1 januari 1997 is een stelsel
gecreëerd waarin een redelijk sluitende en evenwichtige heffing plaatsvond.
Dit is onder andere geschied door een lager tarief te kiezen voor voordelen
waarop reeds een vennootschapsbelastingdruk rust, waardoor per saldo op alle
voordelen een bij benadering gelijke (totale) druk is komen te rusten. Geldstromen
tussen de vennootschap en de aanmerkelijkbelanghouder worden of belast met
een gecombineerde heffing van vennootschapsbelasting en inkomstenbelasting
naar het aanmerkelijkbelangtarief of naar het progressieve tarief. Hierdoor
werd bereikt dat de belastingheffing over verschillende geldstromen in het
financiële verkeer tussen de aanmerkelijkbelanghouder en de vennootschap
min of meer neutraal verloopt. Dit stelsel functioneert in de praktijk naar
tevredenheid. De systematiek van de voorgestelde Wet inkomstenbelasting 2001
brengt met zich dat de mogelijkheid ontstaat geldstromen in aftrek te brengen
ten laste van het resultaat terwijl de daartegenoverstaande heffing plaatsvindt
in box III. In gelieerde verhoudingen zouden daardoor ongewenste
arbitragemogelijkheden ontstaan. De uitbreiding van de meesleep- en meetrekregeling
tot overige vermogensbestanddelen en de daarmee vergelijkbare regeling in
de sfeer van het resultaat uit overige werkzaamheden zijn erop gericht deze
arbitrage te vermijden.Het verheugt ons dat de leden van de VVD-fractie de noodzaak voor het
treffen van een tegen deze arbitrage gerichte maatregel onderkennen en een
constructieve bijdrage leveren aan de discussie over deze weerbarstige materie.
De leden van deze fractie hebben in het algemeen overleg van 8 december 1999
een tweetal suggesties gedaan voor een alternatieve benadering.Deze leden vragen in de eerste plaats of het mogelijk is dat vermogensbestanddelen
die tot het privé-vermogen van de belastingplichtige behoren en worden
aangewend in diens onderneming of de onderneming van een vennootschap waarin
die belastingplichtige een aanmerkelijk belang heeft, tot het vermogen van
die onderneming dienen te worden gerekend. Met andere woorden, een fictie
op grond waarvan deze vermogensbestanddelen tot het (verplichte) ondernemingsvermogen
(van de BV) worden gerekend.In de tweede plaats suggereren deze leden te regelen dat vergoedingen
die een vennootschap aan de aanmerkelijkbelanghouder betaalt, slechts in aftrek
mogen komen tegen hetzelfde tarief als het tarief waartegen die vergoedingen
bij de aanmerkelijkbelanghouder worden belast.Wat betreft de eerste suggestie merken wij het volgende op.Een fictie als door deze leden bedoeld, heeft nogal wat gevolgen voor
de systematiek van de fiscale wetgeving. Op hoofdlijnen kunnen de gevolgen
als volgt worden geschetst. De bedoelde fictie leidt ertoe dat vermogensbestanddelen
die een aanmerkelijkbelanghouder aan de vennootschap ter beschikking stelt,
voor fiscale doeleinden geacht worden tot het vermogen van de vennootschap
te behoren. Indien bijvoorbeeld een pand aan de vennootschap wordt verhuurd,
wordt dit pand op de fiscale balans van de vennootschap tot de activa gerekend
en wordt de waarde ervan bij het eigen vermogen gevoegd. Voor de aanmerkelijkbelanghouder
is door de werking van de fictie sprake van een (informele) kapitaalstorting.
Bij de bepaling van het resultaat van de vennootschap komen de door de aanmerkelijkbelanghouder
betaalde kosten hetzij direct, hetzij door afschrijving ten laste van het
resultaat. De betalingen zelf worden als (informele) kapitaalstortingen aangemerkt.
Indien de vennootschap vergoedingen aan de aanmerkelijkbelanghouder betaalt,
worden deze niet als kosten aangemerkt. Deze onttrekkingen dienen te worden
geduid als uitdelingen van winst; er is immers sprake van een vergoeding voor
het ter beschikking stellen van eigen vermogen. Indien het pand door de aanmerkelijkbelanghouder
wordt vervreemd, wordt het verschil tussen de boekwaarde en de waarde in het
economisch verkeer van het pand tot de winst van de vennootschap gerekend
en bij de aanmerkelijkbelanghouder als uitdeling belast.Een consequente uitwerking van de fictie heeft voorts tot gevolg dat schulden
van de vennootschap aan de aandeelhouder worden aangemerkt als eigen vermogen.
Voor de aanmerkelijkbelanghouder zou dan sprake zijn van een storting van
informeel kapitaal. Omgekeerd zou het ontstaan van een vordering op de aanmerkelijkbelanghouder
dienen te worden aangemerkt als een onttrekking. Ook risicoverzekeringen bij
de eigen vennootschap zouden door vermenging tenietgaan.Het economische resultaat van de fictie is dat op alle voordelen die worden
behaald door het gebruik van het vermogensbestanddeel in de vennootschap een
gecombineerde druk rust van 54,5% (of 51,25% indien het tarief in box
II wordt vastgesteld op 25%). Wat betreft de positie van de ondernemer/natuurlijk persoon, zijn de gevolgen
voor de wettelijke systematiek minder ingrijpend. De fictie leidt er in deze
gevallen toe dat vermogensbestanddelen die volgens het leerstuk van de vermogensetikettering
tot het keuzevermogen behoren, tot het verplichte ondernemingsvermogen gaan
behoren.Wat betreft de tweede suggestie merken wij het volgende op.Wij nemen aan dat de suggestie ertoe strekt dat vergoedingen die een vennootschap
betaalt aan een aanmerkelijkbelanghouder voor de terbeschikkingstelling van
vermogensbestanddelen slechts in aftrek kunnen worden gebracht tegen een tarief
van 30% en dat deze vermogensbestanddelen bij de aanmerkelijkbelanghouder
tot de grondslag van het forfaitaire rendement behoren.Een dergelijke regeling neemt het verschil tussen het vennootschapsbelastingtarief
en het tarief in box III weg. In economische zin blijft dan echter sprake
van een aftrek die ten laste komt van inkomen waarop (door de lagere aftrek)
een druk rust van 51% terwijl daartegenover een druk staat van 30%. Voorts
is mogelijke arbitrage door het verschil in grondslag daarmee niet opgelost.Kenmerk van beide regelingen is dat de oplossing voor abitrageproblematiek
wordt gevonden door maatregelen die leiden tot een verzwaring van de druk
van de vennootschapsbelasting. Indien deze drukverzwaring haar oorzaak vindt
in een financiële relatie tussen een vennootschap en een aandeelhouder
die niet het volledige belang heeft bij die vennootschap, komt een deel van
deze druk feitelijk ten laste van de overige aandeelhouders. In een jaar waarin
de regeling leidt tot een verlichting van de vennootschapsbelastingdruk, treedt
overigens het omgekeerde effect op.De leden van de VVD-fractie vragen voorts naar mogelijke alternatieven
waardoor de uitbreiding van de meesleep- en meetrekregeling tot overige vermogensbestanddelen
die rendabel worden gemaakt door deze ter beschikking te stellen aan de vennootschap
achterwege zou kunnen blijven.De afwegingen die leiden tot de conclusie dat een bijzondere regeling
wenselijk is voor vermogensbestanddelen die ter beschikking worden gesteld
aan de onderneming van een gelieerd persoon of een vennootschap waarin de
belastingplichtige of een aan hem gelieerd persoon een aanmerkelijk belang
heeft, zijn hiervóór reeds geschetst. Kort samengevat, is het
beoogde resultaat dat arbitrage naar het tarief en naar de grondslag zoveel
mogelijk dient te worden voorkomen. Dit impliceert dat het inkomensbegrip
zodanig dient te worden vormgegeven dat dit zoveel mogelijk aansluit bij hetgeen
ter zake van het gebruik van de vermogensbestanddelen bij de onderneming ten
laste van het resultaat wordt gebracht. Voorts dient te worden gestreefd naar
een zodanige tariefstelling dat effecten van aftrek enerzijds en heffing anderzijds
zoveel mogelijk in evenwicht zijn.De volgende alternatieven laten zich denken.Een eerste alternatief zou zijn de reële vergoedingen die de vennootschap
betaalt in box I te belasten, maar vermogensmutaties die niet het karakter
hebben van inkomsten buiten de heffing te laten. Daarbij zou geregeld dienen
te worden dat deze vergoeding op een zakelijk niveau wordt vastgesteld indien
een vergoeding ontbreekt of deze onzakelijk laag is vastgesteld. Dit alternatief
bewerkstelligt dat de reële geldstromen ter zake van door de vennootschap
betaalde gebruiksvergoedingen worden belast en dat de totaaldruk op alle voordelen
die de aanmerkelijkbelanghouder van zijn vennootschap ontvangt, min of meer
gelijk is. Op dividenden en dergelijke rust dan immers een gecombineerde
druk van vennootschaps- en inkomstenbelasting (box II), terwijl op huur, rente
en dergelijke het progressieve tarief van box I rust.Een dergelijke regeling, materieel een voortzetting van het regime van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964, vergt een geheel nieuwe regeling in
hoofdstuk 3 van de wet. De regeling zal tamelijk gecompliceerd worden omdat
dient te worden voorkomen dat de regeling zou worden ontgaan door bijvoorbeeld
de vestiging van een genotsrecht, respectievelijk de verwerving van het bloot-eigendom
van vermogensbestanddeel. Dit zal naar verwachting leiden tot een zodanige
formulering van het inkomensbegrip dat betalingen of redelijkerwijs te verwachten
waardemutaties die in de plaats treden van de inkomsten eveneens onder dat
begrip worden geschaard. Ook allerlei andere uit de huidige praktijk van de
vermogensinkomsten bekende vormen om inkomsten om te zetten in vermogensmutaties
zullen dienen te worden ondervangen. Zo zou de in de Wet op de inkomstenbelasting
1964 bestaande regeling voor aanmerkelijkbelangvorderingen kunnen worden gecontinueerd
(rente progressief belast, vervreemdingsvoordelen die geen inkomsten uit vermogen
zijn, worden aangemerkt als winst uit aanmerkelijk belang).Een tweede alternatief, eigenlijk een variant op de hiervóór
genoemde oplossing, zou zijn de zuivere inkomsten ter zake van de terbeschikkingstelling
in aanmerking te nemen waarbij wordt geregeld dat bij de bepaling van die
zuivere inkomsten jaarlijks wordt uitgegaan van op zakelijke wijze vast te
stellen bedragen en voorts wordt vastgelegd dat de zuivere inkomsten jaarlijks
ten minste 4% dienen te bedragen. Door deze «bodem» wordt de prikkel
tot het omzetten van inkomsten in vermogensmutaties voor een belangrijk deel
weggenomen. Desalniettemin zullen ook in een dergelijke regeling maatregelen
dienen te worden getroffen omdat bepaalde vermogensmutaties in ieder geval
in box II dienen te worden belast (hierbij valt met name te denken aan zogenoemde
turbovorderingen; o.a. ophoging verkrijgingsprijs met fictief inkomen).Dit alternatief leidt tot belastingheffing over de reële geldstromen
ter zake van door de vennootschap betaalde gebruiksvergoedingen. Evenals bij
het eerste alternatief is de totale druk op alle voordelen die de aanmerkelijkbelanghouder
van zijn vennootschap ontvangt, min of meer gelijk. De heffing kan door de
fictieve inkomstenregeling of door de «bodem» hoger zijn dan op
grond van de werkelijke inkomsten zou zijn verschuldigd.Een derde alternatief, eigenlijk een tweede variant op het eerste alternatief,
zou zijn de bruto-inkomsten (dus zonder aftrek van kosten) ter zake van de
terbeschikkingstelling te belasten in box I. De inkomsten worden daarbij gesteld
op het bedrag dat ter zake van de terbeschikkingstelling ten laste van het
resultaat van de vennootschap is gebracht. Door het ontbreken van kostenaftrek
bevat het systeem een prikkel om de vennootschap zoveel mogelijk de kosten
te laten dragen. Deze zijn daardoor in ieder geval deels aftrekbaar.Dit alternatief houdt in dat het inkomensbegrip als het ware wordt «ontleend»
aan de winstsfeer zonder dat sprake is van een heffing over vermogenswinsten.
Deze oplossing sluit deels aan op hetgeen is gesuggereerd door de redactie
van het Vakstudie Nieuws, V-N BP21/1.7, blz. 447.Een dergelijke regeling vergt een geheel nieuwe regeling in hoofdstuk
3 van de wet die eveneens tamelijk gecompliceerd zal kunnen worden. Door de
aansluiting bij de aftrek in de winstsfeer aan de kant van de gebruiker, ontstaat
een min of meer adequaat inkomensbegrip terwijl ook het tarief – evenals
bij beide voorgaande alternatieven – leidt tot neutraliteit in de heffing
op de verschillende inkomensstromen van de vennootschap naar de
aanmerkelijkbelanghouder. Een belangrijk nadeel van deze benadering is dat
de omvang van de inkomsten afhankelijk is van de verwerking bij een andere
belastingplichtige. In sommige gevallen zal de desbetreffende aanmerkelijkbelanghouder
niet bekend zijn met de fiscale jaarrekening / aangifte van de vennootschap.
Voorts dient voor zogenoemde turbovorderingen een aanvullende regeling te
worden getroffen.Het hiervóór beschreven beoogde resultaat zou ook kunnen
worden bereikt door de meesleep- en meetrekregeling te verplaatsen naar box
I maar een vrijstelling in de aan de winstsfeer ontleende bepalingen op te
nemen voor vermogensmutaties die niet voortvloeien uit de terbeschikkingstelling
als zodanig. Dit vierde alternatief hanteert een inkomensbegrip dat is ontleend
aan het winstregime (en waardoor dus ook wordt voorkomen dat belaste inkomsten
worden omgezet in onbelaste vermogensmutaties) terwijl tegelijkertijd is geregeld
dat waardemutaties die geen inkomenskarakter hebben buiten de heffing blijven.
Bedoelde vrijstellingen zullen overigens mogelijk dienen te worden beperkt
om te voorkomen dat eenzijdig wel de lasten (bijvoorbeeld onderhoud en afschrijving)
in aanmerking worden genomen, terwijl de baten in de vorm van vermogenswinsten
vrijgesteld zouden zijn. Een variant zou zijn eventuele vermogensmutaties
die geen inkomenskarakter hebben laag te belasten (in box II).Dit alternatief zou kunnen worden vormgegeven door aanpassing van de bepalingen
ter zake van het resultaat uit overige werkzaamheden. Daarbij zou een vrijstelling
kunnen worden opgenomen voor voordelen die geen verband houden met de terbeschikkingstelling.
Hierdoor zou een inkomensbegrip ontstaan dat aansluit op de voordelen die
verband houden met de terbeschikkingstelling. Een nadeel van deze benadering
bestaat uit de te verwachten uitvoeringsprobleem bij het bepalen van het deel
van de waardemutaties dat geen verband houdt met de terbeschikkingstelling,
met andere woorden een exogene oorzaak heeft. Daarbij zou een deel van die
waardemutatie, bijvoorbeeld een inflatiecomponent, toch belast dienen te worden.
Daarbij kan worden gedacht aan waardemutaties die mede voortvloeien uit kosten
die in mindering zijn gebracht op de voordelen. Te denken valt aan kosten
van (achterstallig onderhoud) maar ook aan een inflatiecomponent die ook in
de afschrijvingen is verwerkt. Ook de toerekening van bijvoorbeeld financieringslasten
aan de belaste voordelen enerzijds en vrijgestelde voordelen anderzijds zou
een aparte regeling vereisen.Het hiervóór bedoelde beoogde resultaat kan ook worden bereikt
door het hanteren van een gesplitst tarief in box II. In deze benadering worden
reguliere voordelen zoals rente, huur en dergelijke belast naar een hoog proportioneel
tarief en vervreemdingsvoordelen en worden reguliere voordelen waarop reeds
een vennootschapsbelastingdruk rust belast naar het lage aanmerkelijkbelangtarief.
Dit vijfde alternatief resulteert in een wat de opzet betreft overzichtelijk
systeem. Een dergelijk systeem leidt echter met name tot problemen indien
sprake is van negatief inkomen of indien persoonsgebonden aftrek wordt verrekend
met inkomen uit aanmerkelijk belang. Een evenwichtig systeem vereist dat negatieve
inkomsten waarop een laag tarief van toepassing is niet ongeclausuleerd kunnen
worden verrekend met hoog belaste inkomsten en vice versa. Dit kan worden
geregeld door een stallings- en inhaalregeling die lijkt op de regeling in
het Besluit ter voorkoming van dubbele belasting of door een verrekening op
tax-creditbasis. Voor deze gevallen leidt het – ook uitvoeringstechnisch –
tot complexe regelgeving en is feitelijk sprake van het creëren van twee
aparte (sub)boxen. Een andere, zesde, mogelijkheid zou zijn vergoedingen die door een vennootschap
aan een aanmerkelijkbelanghouder worden betaald ter zake van de terbeschikkingstelling
van vermogensbestanddelen door de aanmerkelijkbelanghouder of aan hem gelieerde
personen bij de vennootschap van aftrek uit te sluiten. De desbetreffende
vermogensbestanddelen (behoudens schuldvorderingen, dit ter voorkoming van
turboproblematiek) behoren bij de aanmerkelijkbelanghouder tot de grondslag
van box III. Een dergelijke wijziging leidt ertoe dat de belastingplichtige
op zichzelf een zelfde belastingdruk ervaart op de overige vermogensbestanddelen
die gelijk is aan de druk bij andere beleggers. Voorts wordt bereikt dat het
in de verhouding tot de vennootschap nagenoeg niet meer uitmaakt op welke
wijze de aanmerkelijkbelanghouder de vennootschap financiert. Vergoedingen
zoals dividend, rente of huur zijn bij de vennootschap geen van alle aftrekbaar,
en worden bij de aanmerkelijkbelanghouder belast in box II (dividend en rente)
of box III (huur).Evenals bij de mogelijke maatregelen op het niveau van de aanmerkelijkbelanghouder,
zal ook hier een ruime benadering dienen te worden gekozen ter voorkoming
van back-to-backconstructies. Daarbij zal ook aandacht dienen te worden besteed
aan indirecte terbeschikkingstelling door tussenkomst van een buitenlandse
(beleggings)vennootschap of een fiscale beleggingsinstelling. Zonder nadere
maatregel zou anders aftrek mogelijk zijn tegen 35% (materieel 54,5%) terwijl
daartegenover geen of een verwaarloosbare heffing bij de andere vennootschap
zou staan.De fractie van het CDA vraagt een reactie op enkele opmerkingen in het
kader van afrekening over het inkomen uit aanmerkelijk belang ter zake van
schenking van aandelen in de familiesfeer. Deze leden stellen dat door de
belastingheffing het familievermogen kleiner wordt en dat de hoogte daarvan
in de relatie met banken een aanzienlijke rol speelt. In dat kader wordt verwezen
naar een interview met staatssecretaris Ybema in FEM van 4 december 1999.
In dat interview is evenwel dit onderwerp niet aan de orde, maar wordt opgemerkt
dat de staatssecretaris vindt dat banken te terughoudend zijn met het verlenen
van kredieten aan startende ondernemers. De veronderstelde aantasting van
het familievermogen is betrekkelijk. De per 1 januari 1997 ingevoerde betalingsregeling
van artikel 25, achtste (voorheen: zevende) lid, Invorderingswet 1990 heeft
tot gevolg dat jaarlijks 3% van het ter zake van de bij de overdracht behaalde
vervreemdingsvoordeel zal moeten worden betaald. De opmerking dat het bij
leven regelen van de opvolging problemen of moeilijkheden na het overlijden
kan voorkomen, onderschrijven wij. Anders dan de CDA-fractie menen wij evenwel
dat dit kan geschieden los van een doorschuifregeling zoals die leden die
voor ogen hebben. Gelet op het voorgaande zien wij geen noodzaak voor de situatie
van schenking van aanmerkelijkbelangaandelen aan kinderen tot een verdergaande
tegemoetkoming te komen.De leden van de fractie van het CDA vragen of, en zo ja welke, grote bezwaren
kleven aan de in de nota naar aanleiding van het verslag geopperde mogelijkheid
het aanmerkelijkbelangtarief te verlagen en de meesleep- en meetrekregeling
te verplaatsen naar box I. Zij verwijzen daarbij naar de opmerkingen van de
Orde in haar commentaar op de Nota naar aanleiding van het verslag.Indien de voordelen ter zake van het ter beschikking stellen door een
belastingplichtige van vermogensbestanddelen aan een vennootschap waarin hij
of een aan hem gelieerd persoon een aanmerkelijk belang heeft, zouden worden
belast als resultaat van een overige werkzaamheid, blijft de heffingstechniek
en de wijze waarop het resultaat wordt bepaald in beginsel ongewijzigd. Een
eventuele «verplaatsing» van de regeling naar box I roept dan
ook geen nieuwe technische bezwaren op. De Orde verwijst in
haar commentaar dan ook naar haar eerdere commentaar op het wetsvoorstel.
De daar opgeworpen vragen zijn beantwoord in de Nota naar aanleiding van het
verslag.Zoals de Orde terecht opmerkt, zou een dergelijke verplaatsing tot gevolg
hebben dat de voordelen in de heffing worden betrokken naar het progressieve
tarief. Wij kunnen ons voorstellen dat een dergelijke heffing als bezwaarlijk
kan worden ervaren, met name indien sprake is van boekwinsten die niet in
rechtstreeks verband staan met de terbeschikkingstelling. Tegelijkertijd wijzen
wij erop dat een vergelijkbare heffing sinds jaar en dag plaatsvindt bij ondernemers/natuurlijke
personen.Zoals in de Nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt, leidt de
bedoelde verplaatsing tot neutraliteit in de heffing over de verschillende
geldstromen vanuit de vennootschap naar de aanmerkelijkbelanghouder. Naar
ons oordeel dient een dergelijke neutraliteit die in beginsel een voortzetting
inhoudt van de heffing bij aanmerkelijkbelanghouders in het regime van de
Wet op de inkomstenbelasting 1964 positief te worden geduid.De leden van de CDA-fractie vragen of het niet beter zou zijn het 25%-tarief
te handhaven in verband met de naar hun mening zware belasting op het inkomen
uit aanmerkelijk belang dan wel dat het in de lijn zou liggen om – nu
het tarief in box I en III wordt verlaagd – het aanmerkelijkbelangtarief
te verlagen.Wij merken op dat wij de mening van deze leden dat er sprake is van een
zware belasting niet delen. Enerzijds ligt de gezamenlijke druk op voordelen
uit aanmerkelijkbelangaandelen van maximaal 54,5% (de effectieve druk zal
door de spreiding in de tijd doorgaans overigens beduidend lager liggen) in
de buurt van het tarief zoals dat geldt voor arbeids- en winstinkomen in box
I. Anderzijds behoren ook andere vermogensbestanddelen tot een aanmerkelijk
belang, zoals bijvoorbeeld schuldvorderingen. De belastingheffing over rente
op dergelijke schuldvorderingen daalt van thans maximaal 60% naar 30%. Voor
de vraag of het niettemin gewenst is het tarief van 30% te verlagen, verwijzen
wij naar hetgeen wij hierover in de Nota naar aanleiding van het verslag hebben
opgemerkt.De leden van de VVD-fractie verzoeken aan te geven of, en zo ja in hoeverre,
ten opzichte van de regeling in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 sprake
is van een wijziging in de regelgeving met betrekking tot de aftrekbaarheid
van rente ter zake van schulden die zijn aangegaan ter financiering van tot
een aanmerkelijk belang behorende aandelen. De leden van deze vragen zich
af of het juist is dat deze rente niet meer aftrekbaar is en wat in dat geval
de gevolgen zijn voor recent gepleegde of toekomstige overnames. De leden
van de CDA-fractie zijn van mening dat het gecombineerde tarief van vennootschapsbelasting
en inkomstenbelasting in box II aftrek van financieringsrente naar het progressieve
tarief rechtvaardigt. Zij verzoeken om een reactie op dit punt. Voorts vragen
deze leden of voor gevallen waarin belastingplichtigen thans na een reële
bedrijfsovername op basis van artikel 20b, derde lid, Wet op de inkomstenbelasting
1964 in verbinding met artikel 3d Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 1990
rente tegen tabeltarief mogen aftrekken, geen eerbiedigende werking behoort
te worden verleend.Rente en kosten van geldleningen die zijn aangegaan ter financiering van
tot een aanmerkelijk belang behorende aandelen, winstbewijzen of schuldvorderingen
zijn, op grond van artikel 4.5.2.2, aftrekbaar als kosten ter verwerving van
reguliere voordelen en komen daardoor in mindering op het inkomen uit aanmerkelijk
belang. Aangezien het inkomen uit aanmerkelijk belang wordt belast naar het
in box II geldende tarief van 30%, wordt de aftrek vergolden tegen dat tarief.
Daarmee is in beginsel sprake van een ongewijzigde voortzetting
van de in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 bestaande regeling. In het
aanmerkelijkbelangregime in de Wet inkomstenbelasting 2001 bestaat geen aanleiding
aftrek van dergelijke financieringsrente te verlenen tegen het progressieve
tarief. Een dergelijke behandeling zou immers een inbreuk betekenen op de
boxensystematiek als zodanig, maar ook op het uitgangspunt dat het totaal
van de werkelijk door de belastingplichtige behaalde voordelen uit aanmerkelijk
belang worden belast in box II naar het uniforme tarief van 30%.Aftrek van financieringsrente tegen het progressieve tarief zou ook aanleiding
geven tot onwenselijke constructies die gebaseerd zullen zijn op het feit
dat op diverse vormen van inkomen uit aanmerkelijk belang geen cumulatieve
druk van vennootschapsbelasting en inkomstenbelasting rust. Daarbij kan worden
gedacht aan aandelen in beleggingsinstellingen in de zin van artikel 28 van
de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 of aandelen in niet in Nederland
gevestigde beleggingsmaatschappijen als bedoeld in artikel 4.5.1.1, eerste
lid, onderdeel a, maar ook aan schuldvorderingen op een tot een aanmerkelijk
belang behorende vennootschap. Indien de rente ter zake van geldleningen die
zijn aangegaan voor de financiering van dergelijke vermogensbestanddelen aftrekbaar
zou zijn tegen het progressieve tarief, zou een zeer onevenwichtige heffing
resulteren.De in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 bestaande regeling op grond
waarvan onder voorwaarden aftrek van financieringsrente mogelijk is tegen
het progressieve tarief (artikel 20b, derde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 in verbinding met artikel 3d Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 1990)
is op grond van de hiervóór genoemde redenen niet in de Wet
inkomstenbelasting 2001 opgenomen. Dit moet ook worden gezien in het licht
van het feit dat in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 aftrek van rente
tegen progressief tarief de hoofdregel is (aftrekbare kosten bij alle bronnen,
persoonlijke verplichtingen). Het zou in dat systeem nogal vreemd aandoen
indien consumptieve rente-aftrek wel mogelijk zou zijn tegen progressief tarief
en aftrek van financieringsrente van tot een aanmerkelijk belang behorende
aandelen en winstbewijzen altijd tegen laag tarief zou moeten plaatsvinden.
In de Wet inkomstenbelasting 2001 is aftrek tegen progressief tarief echter
uitzondering (alleen in box I).In de Nota naar aanleiding van het verslag inzake de Invoeringswet Wet
inkomstenbelasting 2001 is uitgebreid aandacht besteed aan de reikwijdte van
het overgangsrecht. Daar hebben wij aangegeven dat de hoofdregel van het overgangsrecht
onmiddellijke werking (ook wel exclusieve werking genoemd) is. Dit is ook
expliciet in de Aanwijzingen voor de regelgeving tot uitdrukking gebracht.
Aanwijzing 166 zegt het aldus: «Een nieuwe regeling is niet slechts
van toepassing op hetgeen na haar inwerkingtreding voorvalt, doch ook op hetgeen
bij haar inwerkingtreding bestaat, zoals bestaande rechtsposities en verhoudingen».
Verder geldt dat onderdelen uit de belastingherziening niet geïsoleerd
mogen worden beschouwd. Zo is de betaalde rente op dergelijke schulden voortaan
tegen 30% aftrekbaar maar is bijvoorbeeld de rente op schuldvorderingen die
tot een aanmerkelijk belang behoren niet langer tegen maximaal 60% belast
maar tegen 30%.De leden van de CDA-fractie vragen nog wat er gebeurt als er in het geheel
geen positief voordeel wordt gehaald. In een dergelijk geval zal sprake zijn
van een verlies uit aanmerkelijk belang dat verrekenbaar is met het inkomen
uit aanmerkelijk belang van de drie voorafgaande en alle toekomstige jaren. De leden van de CDA-fractie zien nog steeds geen noodzaak voor de invoering
van de meesleepregeling. Zij menen dat het onwaarschijnlijk is dat misbruik
plaatsvindt. Ten aanzien van te hoge bedongen huren wijzen zij op het feit
dat de BV slechts een zakelijke huur in aftrek kan brengen en dat het meerdere
als een uitdeling wordt aangemerkt. Bij een te lage huur wijzen deze leden
op het voorschrift van artikel 24, vierde lid, Wet IB 1964 en dat als gevolg
daarvan de fiscus niets tekort komt. Voorts vragen deze leden of het niet
vreemd is dat de winst behaald met de verkoop van een aan de BV verhuurd pand
wordt belast bij de aanmerkelijkbelanghouder.Wij merken op dat de regeling in de artikelen 4.3.4 en 4.3.5 niet uitsluitend
ziet op misbruikgevallen. De regeling is overigens niet nieuw maar een uitbreiding
van hetgeen in artikel 20a, vierde en vijfde lid, van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 is geregeld. Zoals in de memorie van toelichting is opgemerkt, wordt
met de in de eerstgenoemde bepalingen opgenomen regeling beoogd om een zeker
evenwicht te bereiken tussen enerzijds de aftrek bij de BV van vergoedingen
voor het ter beschikking stellen van vermogensbestanddelen en anderzijds de
heffing over dergelijke vergoedingen bij degene die deze vermogensbestanddelen
ter beschikking stelt. Een belangrijke overweging is daarbij dat de aanmerkelijkbelanghouder
veelal in staat is om zelf te bepalen op welke wijze hij vermogen aan de BV
ter beschikking stelt. Evenzeer heeft de aanmerkelijkbelanghouder ruime mogelijkheden
in de keuze om bepaalde vermogensbestanddelen voortaan niet door de BV aan
te laten schaffen, maar in privé te kopen en vervolgens aan de BV ter
beschikking te stellen. Zonder meesleepregeling valt te verwachten dat in
veel gevallen de aanmerkelijkbelanghouder vanuit privé vermogensbestanddelen
aan de BV ter beschikking zal stellen in plaats van dat de BV deze zelf aanschaft.
Hierbij speelt enerzijds het verschil tussen het vennootschapsbelastingtarief
(en impliciet de aanmerkelijkbelangheffing over het nettoresultaat) en het
tarief in box III een rol en anderzijds dat in box III geheven wordt over
een forfaitair voordeel terwijl bij de BV de daadwerkelijke vergoeding ten
laste van de winst kan worden gebracht. Met andere woorden, de werkelijk betaalde
vergoeding komt ten laste van een resultaat waarop een impliciete belastingdruk
rust van 54,5% in box II en zou forfaitair in aanmerking worden genomen tegen
30% in box III. Uiteraard bestaat dit verschil ook indien een vermogensbestanddeel
aan een willekeurige andere vennootschap ter beschikking wordt gesteld. In
die gevallen bestaat echter in het algemeen niet de vrees dat belastingplichtigen
en vennootschappen samenspannen teneinde gebruik te maken van arbitragemogelijkheden
binnen het fiscale systeem. De aanmerkelijkbelanghouder bevindt zich in zoverre
in een andere positie met ruime mogelijkheden de fiscaal meest gunstige weg
te bewandelen. Door de introductie van de meesleepregeling wordt een evenwichtiger
heffing op dit terrein tot stand gebracht.Wat betreft de omvang van de in aanmerking te nemen huur ter zake van
het ter beschikking gestelde pand, constateren deze leden op zichzelf terecht
dat slechts een zakelijke huur ten laste van de winst kan worden gebracht.
Wij merken echter op dat in een systeem waarbij een zakelijke huur ten volle
aftrekbaar is ten laste van de winst en daartegenover een forfaitaire opbrengst
bij de ontvanger wordt belast, de neiging zou kunnen bestaan om in gelieerde
verhoudingen de zakelijke huur zo hoog mogelijk te stellen. Bij dit soort
zaken bestaat altijd een bepaald grijs gebied over wat wel of niet zakelijk
is. Verwacht mag dan ook worden dat in dergelijke situaties meer discussies
zullen ontstaan tussen belastingplichtigen en inspecteurs omtrent de ten laste
van de winst in aftrek te brengen vergoedingen. De meesleepregeling heeft
dan ook een belangrijk gevolg dat de conflictgevoeligheid van de regelgeving
wordt verminderd.Voormelde leden wijzen voorts op artikel 24 van de Wet op de inkomstenbelasting
1964, waarin in het vierde lid is geregeld dat bij de aanmerkelijkbelanghouder
een zakelijke huur als inkomsten uit vermogen in aanmerking
moet worden genomen. Wij merken op dat deze bepaling binnen het stelsel van
de forfaitaire rendementsheffing uiteraard niet terugkomt.De leden van de CDA-fractie hebben geconstateerd dat bij verkoop van een
pand de opbrengst boven de boekwaarde in de belastingheffing wordt betrokken.
Dit is juist, omdat wordt aangesloten bij het winstregime. Een andersoortige
regeling waarbij slechts de voordelen getrokken uit de ter beschikking gestelde
vermogensbestanddelen in de meesleepregeling zouden worden betrokken, zou
feitelijk inhouden dat het bestaande inkomsten-uit-vermogen-regime in stand
zou moeten worden gelaten voor deze categorie vermogensbestanddelen en dat
daarop voorts aanpassingen zouden moeten worden aangebracht ten aanzien van
de in aftrek te brengen kosten. Met name de hoogte van de in aanmerking te
nemen afschrijvingskosten zal een bron van conflicten worden, omdat naar mate
deze afschrijvingskosten hoger worden gesteld, daartegenover een hogere onbelaste
vervreemdingswinst zou kunnen worden behaald. Binnen het winstregime is deze
regeling veel minder conflictgevoelig, nu een te hoge afschrijving zich automatisch
vertaalt in een hogere vervreemdingswinst. Wij menen dan ook dat in dit geval
de keuze om het winstregime van toepassing te verklaren zeer goed verdedigbaar
is.De leden van de fractie van het CDA vragen of het als inkomen uit aanmerkelijk
belang belasten van de voordelen ter zake van het ter beschikking stellen
van vermogensbestanddelen aan een vennootschap waarin de belastingplichtige
of een aan hem gelieerd natuurlijk persoon een aanmerkelijk belang heeft,
zal leiden tot meer waarderingsgeschillen. Zo ja, waarom is dan toch gekozen
voor deze regeling? Zou de regeling niet aangepast dienen te worden, zo vragen
zij zich af. En waarom wordt niet uitgegaan van de WOZ-waarde?Voor de belastingheffing ter zake van de vermogensbestanddelen waarop
deze leden doelen, dient in beginsel twee maal de waarde van deze vermogensbestanddelen
te worden bepaald, op het moment dat zij op de balans verschijnen en daarna
bij de beëindiging van de terbeschikkingstelling. Indien de regeling
niet van toepassing zou zijn, zou de waarde jaarlijks dienen te worden bepaald
ten behoeve van de bepaling van de grondslag van het forfaitaire rendement.
Aangezien het naar verwachting voornamelijk vermogensbestanddelen zal betreffen
met een relatief grote waarde, zullen de belangen uiteraard groter zijn dan
bij de eerder genoemde jaarlijkse waardebepaling. In de praktijk zal de waardebepaling
naar verwachting in veel gevallen geschieden met behulp van externe deskundigen.
Juist in die gevallen, leidt een dergelijke a-periodieke waardering naar ons
oordeel per saldo niet tot een stijging van het aantal waarderingsgeschillen.
Wij zien hierin dan ook geen aanleiding voor een aanpassing van de regeling.
Aangezien de waardevaststelling op basis van de Wet waardering onroerende
zaken (WOZ) in beginsel periodiek plaatsvindt, en voorts de in die wet voorgeschreven
waarderingsmethodiek niet altijd volledig aansluit bij de feitelijke situatie –
hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan onroerende zaken waarop zakelijke
rechten zijn verleend – achten wij het niet juist dat die waarde verplicht
tot uitgangspunt dient te worden genomen. Het spreekt echter voor zich dat
deze waardering in de praktijk wel een rol zal spelen bij de bepaling van
de waarde in het economisch verkeer, doordat de waardering in het kader van
de WOZ een belangrijke indicatie zal geven van die waarde.De leden van de CDA-fractie vragen naar de rechtvaardiging van het feit
dat een aanmerkelijkbelanghouder met een 5%-pakket die een onroerende zaak
aan de vennootschap verhuurt zijn inkomsten belast ziet worden met een aanmerkelijkbelangheffing
van 30%, terwijl een verhurende belegger met een belang van
minder dan 5% een heffing van 1,2% van de waarde van de onroerende zaak moet
betalen.Wij merken op dat de keuze voor het 5%-criterium uitgebreid aan de orde
is geweest bij de parlementaire behandeling van de Wet van 13 december 1996,
Stb. 652. De keuze van deze grens is toentertijd gemotiveerd vanuit de gedachte
dat hiermee het onderscheid tussen de aandeelhouder die sterke gelijkenis
vertoont met een ondernemer en de aandeelhouder die veeleer als belegger kan
worden bestempeld, recht wordt gedaan. De keuze van deze grens heeft tot gevolg
dat de opbrengst van aandelen bij een aanmerkelijkbelanghouder wordt belast
volgens de regels van box II en voor de niet-aanmerkelijkbelanghouder volgens
de forfaitaire rendementsheffing van box III. Het ligt niet voor de hand om
voor de toepassing van de meesleepregeling een geheel nieuw criterium toe
te passen op grond waarvan wordt vastgesteld in welke gevallen deze meesleepregeling
van toepassing is. Dit zou immers tot gevolg hebben dat binnen de kring aanmerkelijkbelanghouders
weer een onderscheid moet worden gemaakt tussen degenen waarop de meesleepregeling
wel of niet van toepassing is. Ook rondom een eventuele hogere grens zou het
door de leden gesignaleerde verschil in heffing optreden. Dergelijke schokeffecten
zijn nu eenmaal eigen aan een getalsmatige grens.Door bovendien ter zake van de bepaling van de voordelen die worden behaald
met ter beschikking gestelde vermogensbestanddelen aan te sluiten bij het
winstregime, wordt de parallel met de ondernemer versterkt.De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van de bij sommige fracties
levende wens het tarief voor inkomen uit aanmerkelijk belang te verlagen.
Zij zouden graag vernemen hoe de regering tegenover een dergelijke tariefverlaging
staat. Voorts vragen deze leden of het juist is dat een verlaging van het
tarief in box II naar 26% in samenhang met de «verplaatsing» van
de meesleep- en meetrekregeling voor schuldvorderingen en overige vermogensbestanddelen
naar box I 125 miljoen kost.Zoals in de Nota naar aanleiding van het verslag en de Memorie van toelichting
is opgemerkt, is het tarief van 30% gekozen omdat daarmee naar onze mening
een evenwicht wordt gecreëerd dat past bij de plaats die het aanmerkelijkbelangregime
inneemt in het boxensysteem van de wet. Enerzijds is het tarief gelijk aan
het tarief in box III, anderzijds wijkt de gecombineerde druk van vennootschapsbelasting
en inkomstenbelasting op dividenden c.a. hierdoor beperkt (2,5 procentpunt)
af van de maximale druk die geldt voor ondernemers/natuurlijke personen. Daarbij
is van belang dat het 30%-tarief een zeker mengkarakter heeft. Op voordelen
waarop reeds een vennootschapsbelastingdruk rust, is de heffing inderdaad
iets hoger dan de marginale druk die een ondernemer/natuurlijk persoon ervaart.
Voordelen waarop geen vennootschapsbelastingdruk rust, worden daarentegen
enkelvoudig belast naar een tarief van 30%. Naar ons oordeel is daarmee een
per saldo evenwichtig resultaat bereikt. Een groot aantal fracties heeft in
het voorlopig verslag laten blijken kritisch te staan tegenover het eerdergenoemde
verschil van 2,5 procentpunt. Het merendeel van deze fracties toont zich in
meer of mindere mate voorstander van het handhaven van het 25%-tarief voor
inkomen uit aanmerkelijk belang. Dit is een gegeven dat in de nadere gedachtewisseling
met de kamer een rol zal spelen. Zoals in de Nota naar aanleiding van het
verslag is opgemerkt, kost het niet doorvoeren van de verhoging van het tarief
voor inkomen uit aanmerkelijk belang 150 à 175 miljoen (het in de Nota
naar aanleiding van het verslag genoemde bedrag van 125 miljoen ziet op een
verlaging van het tarief van 30% naar een tarief van ± 26%). Voorts
is van belang dat een tarief van 25% in box II ertoe zal leiden dat de stimulans
voor aanmerkelijkbelanghouders om zoveel mogelijk vermogen aan de vennootschap
ter beschikking te stellen in de vorm van vreemd vermogen, wordt versterkt
doordat het verschil tussen het tarief waartegen de vergoeding
in aftrek komt en het tarief waartegen diezelfde vergoeding wordt belast,
toeneemt. In de Nota naar aanleiding van het verslag is dan ook opgemerkt
dat een 25%-tarief in box II denkbaar is in combinatie met een maatregel die
de hiervóór bedoelde arbitragedruk wegneemt.Daarmee is niet gezegd dat de overige argumenten die pleiten voor het
handhaven van het voorstel om het tarief in box II vast te stellen op 30%
hun belang hebben verloren, zo beantwoorden wij de vraag van de leden van
de SP-fractie of de in de Nota naar aanleiding van het verslag genoemde argumenten
die pleiten voor het handhaven van een 30%-tarief in box II niet meer opgaan.
Zij noemen in dit verband de omstandigheid dat het 30%-tarief in combinatie
met het tariefopstapje in de vennootschapsbelasting ook resulteert in een
gecombineerde druk van 51%. Naar ons oordeel is dat punt overigens niet genoemd
als argument ter ondersteuning van het 30%-tarief als zodanig. In de nota
is aan de hand van het beschikbare cijfermateriaal zichtbaar gemaakt dat een
groot aantal aanmerkelijkbelanghouders als gevolg van het tariefopstapje in
de vennootschapsbelasting feitelijk niet of nauwelijks geconfronteerd wordt
met de eerdergenoemde gecombineerde druk van 54,5%.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen of de in de nota naar aanleiding
van het verslag geopperde suggestie om de meesleepregeling te verplaatsen
naar box I onder gelijktijdige verlaging van het aanmerkelijkbelangtarief
niet tot het gevaar leidt dat allerlei ongewenste constructies worden opgezet
waardoor aanmerkelijkbelanghouders eerder een pand verhuren aan een derde
in plaats van aan de eigen BV. Tevens vragen deze leden of de regering het
verdedigbaar acht dat als gevolg van een dergelijke verplaatsing van de meesleep-
en meetrekregeling naar box I de ondernemer wordt gestimuleerd tot het aantrekken
van vreemd vermogen in plaats van eigen vermogen.Wij merken op dat voorzover deze leden bedoelen te stellen dat aanmerkelijkbelanghouders
de desbetreffende vermogensbestanddelen niet langer aan de eigen BV ter beschikking
stellen maar aan derden, wij dit op zichzelf niet als een constructie zien.
Dit wordt anders indien die derden slechts als een «tussenstation»
kunnen worden aangemerkt, en feitelijk toch sprake is van een – zij
het indirecte – vorm van terbeschikkingstelling. Zoals wij in de nota
naar aanleiding van het verslag op vragen van de leden van de fracties van
het CDA en de SP hebben geantwoord, is in dergelijke constructies wel degelijk
sprake van het ter beschikking stellen aan de BV. Bij de formulering van de
bepaling is daarmee rekening gehouden door aan te sluiten bij de tekst van
artikel 10a van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969.De vraag van deze leden of door het opnemen van de meesleep- en meetrekregeling
in box I een stimulans uitgaat van het aantrekken van vreemd vermogen in plaats
van eigen vermogen, beantwoorden wij ontkennend. Door het opnemen van de meesleepregeling
in box I zal de feitelijke belastingdruk op renteinkomsten immers gelijkwaardig
worden aan de belastingdruk op dividenden. Indien de meesleepregeling opgenomen
blijft in box II zal de feitelijke heffing over de voordelen uit schuldvorderingen
lager liggen dan de belastingdruk op dividenden. Dit kan betekenen dat de
neiging zal bestaan eerder vreemd vermogen te verschaffen dan eigen vermogen.
Zoals reeds eerder opgemerkt in de memorie van toelichting bij de Invoeringswet
Wet inkomstenbelasting 2001 (blz. 8) zal de problematiek van vermogensverschaffing
op het grensvlak van eigen en vreemd vermogen nader worden bezien door een
in te stellen werkgroep. Wij merken overigens op dat het vanuit de vennootschap
bezien niet uitmaakt of het vreemde vermogen wordt aangetrokken van de aandeelhouder
dan wel van een derde. De leden van de fractie van de VVD geven aan dat de opmerking op pagina
215 van de nota naar aanleiding van het verslag dat de belastingherziening
per saldo leidt tot een lastenverlichting voor de groep directeuren-grootaandeelhouders,
naar de mening van de leden erg generaliserend is. De nadelen kunnen volgens
hen op individueel niveau veel zwaarder wegen dan de voordelen. De uitspraak
dat de belastingherziening per saldo leidt tot een lastenverlichting voor
de groep directeuren-grootaandeehouders heeft betrekking op de groep directeuren-grootaandeelhouders
als geheel. Dit neemt niet weg dat zich – afhankelijk van individuele
omstandigheden – situaties kunnen voordoen, waarbij per saldo sprake
is van een lastenverzwaring. Een relatief kleine groep directeuren-grootaandeelhouders
zal als gevolg daarvan nadeel ondervinden van de belastingherziening. Voor
de meerderheid van de groep directeuren-grootaandeelhouders levert de belastingherziening
echter per saldo positieve inkomenseffecten op. Voor een cijfermatige illustratie
daarvan verwijzen wij naar de tabel op bladzijde 212 van de Nota naar aanleiding
van het verslag waarin het verschil in belastingdruk voor directeuren-grootaandeelhouders
onder het huidige en onder het nieuwe stelsel is aangegeven voor een aantal
uiteenlopende casusposities.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen of de tabel op pagina 212
van de Nota naar aanleiding van het verslag, waarin een overzicht wordt gegeven
van de gemiddelde belasting- en premiedruk voor directeuren-grootaandeelhouders,
kan worden aangevuld met een overzicht van de belasting- en premiedruk voor
een zelfstandig ondernemer die in box I valt. Naar aanleiding van deze vraag
is de tabel die is weergegeven op pagina 212 van de Nota naar aanleiding van
het verslag, aangevuld met gegevens over de gemiddelde belasting- en premiedruk
voor een zelfstandig ondernemer. Opgemerkt wordt dat bij de zelfstandig ondernemer
het gehele resultaat als winst uit onderneming wordt belast. Voorts gelden
dezelfde veronderstellingen als voor de directeur-grootaandeelhouder. Er is
voor alle voorbeelden uitgegaan van een ondernemingsvermogen van f 2 000 000
(waarop in de bestaande wetgeving de ondernemingsvrijstelling in de vermogensbelasting
van toepassing is) en een privé-vermogen van f 600 000.Tabel: Gemiddelde belasting- en premiedruk (IB/VB/VPB)
voor DGA's en voor vergelijkbare zelfstandigen (in % van het bedrijfsresultaat) Veronderstellingen
met betrekking tot het bedrijfsresultaat, het loon van de DGA en de uitgekeerde
winst na loonkosten en belastingenDGA (huidige stelsel)DGA (belasting-herziening 2001)IB-ondernemer (huidige stelsel)IB-ondernemer (belasting-herziening 2001) 1. Bedrijfsresultaat voor loonkosten DGA
f 200 000, loon DGA f 150 000494249402. Bedrijfsresultaat voor loonkosten
DGA f 500 000, loon DGA f 80 00050505648 3. Bedrijfsresultaat voor loonkosten
DGA f 500 000, loon DGA f 150 00050505648 4. Bedrijfsresultaat voor loonkosten
DGA f 500 000, loon DGA f 200 00051495648 5. Bedrijfsresultaat voor loonkosten
DGA f 250 000, loon DGA f 100 00048455243 6. Bedrijfsresultaat voor loonkosten
DGA f 250 000, loon DGA f 100 000, uitgekeerde winst 75%46425243 7. Bedrijfsresultaat voor loonkosten DGA f 250 000,
loon DGA f 100 000, uitgekeerde winst 50%433952436. Inkomen uit sparen en beleggen6.1 AlgemeenDe leden van de fractie van de PvdA constateren dat de regering in paragraaf 6.3.1
van de Nota naar aanleiding van het verslag stelt dat er geen plannen bekend
zijn met betrekking tot een vermogensaanwasbelasting in Italië. Volgens
hen stelt Cnossen in zijn artikel in Socialisme en Democratie (7/8 1999)
vast dat in Italië financiële producten op hun jaarlijkse aanwas
worden belast. Deze leden vragen daarom of alsnog kan worden ingegaan op de
Italiaanse praktijk.Hierop kan worden geantwoord dat in Italië vermogenswinsten in een
aparte belasting worden belast. Deze «substitute tax» belast de
werkelijk behaalde vermogenswinsten op kasbasis. Er is in Italië dus
een vermogenswinstbelasting en geen vermogensaanwasbelasting met betrekking
tot de vermogenswinsten. Er zijn geen plannen bekend met betrekking tot een
vermogensaanwasbelasting in Italië.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de vermindering is opgebouwd van
de circa 2,15 miljoen belastingplichtigen die onder het huidige stelsel belasting
betalen over rente, dividend en/of overige inkomsten uit roerende en onroerende
zaken naar de circa 1,5 miljoen mensen die naar verwachting daadwerkelijk
een bedrag aan forfaitaire vermogensrendementsheffing zullen gaan betalen.
Het door deze leden genoemde verschil hangt samen met het feit dat thans een
vrijstelling wordt voorgesteld die voor inkomsten uit alle vermogenscategorieën
samen geldt en hoger is dan de huidige (afzonderlijke) vrijstellingen voor
rente en dividend.Een gehuwde belastingplichtige die 4% rente ontvangt op een spaartegoed
van f 60 000 en geen andere relevante bezittingen heeft dient onder het
huidige stelsel belasting te betalen over f 400 (= f 2 400 -/- de voor
gehuwden geldende rentevrijstelling van f 2000), terwijl onder de voorgestelde
rendementsheffing het vermogen van deze belastingplichtige volledig in de
vrijstelling valt.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe wij aankijken tegen de opinie
van de SER dat een meeropbrengst in de forfaitaire vermogensrendementsheffing
kan worden gerealiseerd bij een betere of andere inningssystematiek. Deze
leden vragen waar de SER op doelt en of de regering dit heeft meegenomen.
De door deze leden genoemde opmerking van de SER hangt samen met het ook bij
de beantwoording van de vragen inzake het CPB-werkdocument nr. 115 genoemde
verschil tussen het vermogen dat blijkt uit de huidige fiscale gegevens enerzijds
en het vermogen dat volgens niet-fiscale bronnen mogelijk aanwezig is anderzijds.
Afgezien van de afbakeningsproblemen bij deze niet-fiscale bronnen hangt het
verschil voor een groot deel samen met de onbelastbaarheid van vermogensmutaties
in de huidige inkomstenbelasting en de relatief hoge vrijstelling in de vermogensbelasting.
Daarnaast zal een deel van het vermogen ten onrechte buiten het zicht van
de belastingdienst zijn gehouden. Om dit laatste onder de forfaitaire
rendementsheffing zoveel mogelijk te voorkomen zijn in het wetsvoorstel Wet
invoeringswet wet IB 2001 maatregelen opgenomen die de invoering van een adequaat
renseigneringssysteem mogelijk maken.Van den Dool schrijft in Elsevier (2/10/99), volgens de leden van de fractie
van de PvdA, dat systemen van vermogenswinstbelasting in het buitenland niet
lijden onder instabiele inkomsten. Deze leden vragen of dat klopt.Van den Dool geeft in zijn stuk in Elsevier aan dat, naar zijn mening,
de kritiek dat de vermogenswinstbelasting zou leiden tot een negatieve opbrengst
twijfelachtig is. Hij stelt dat alle landen die een vermogenswinstbelasting
heffen een positieve opbrengst uit de vermogenswinstbelasting halen. Van den
Dool maakt geen opmerkingen over de stabiliteit van de opbrengsten uit vermogenswinstbelastingen.De leden van de fractie van de VVD vragen welk criterium wordt aangelegd
om te bepalen of er een rechthebbende op trustvermogen is in de zin van de
vermogensrendementsheffing. De vraag of er een rechthebbende is in de zin
van de vermogensrendementsheffing houdt verband met de vraag of er een of
meer personen zijn aan te wijzen die een op geld waardeerbaar belang ontlenen
aan dat trustvermogen. Of en in hoeverre van een dergelijk belang sprake is
hangt sterk af van de omstandigheden van het geval waarbij onder meer de bepalingen
in de trustakte een rol spelen maar bijvoorbeeld ook de wijze waarop de trustee
gebruik heeft gemaakt van zijn eventuele bevoegdheid om – al dan niet
onherroepelijk – beneficiaries aan te wijzen. Zolang iemand geen enkel
recht op een uitkering uit het trustvermogen heeft, juridisch noch feitelijk,
ook geen voorwaardelijk recht, maar slechts een blote verwachting bestaat
dat hij op enig moment een uitkering uit het trustvermogen zou kunnen ontvangen,
zal deze persoon (nog) niet als rechthebbende op het trustvermogen kunnen
worden aangemerkt aangezien voor hem een op geld waardeerbaar belang bij dat
vermogen ontbreekt. Wij tekenen hier voor de goede orde bij aan dat wij ter
zake de ontwikkelingen nauwlettend zullen volgen, mede om te voorkomen dat
de trust een nieuw belastingontwijkingsvehikel wordt.Het spijt ons te moeten constateren dat de in de nota naar aanleiding
van het verslag opgenomen argumenten voor invoering van de vermogensrendementsheffing
de leden van de fractie van GroenLinks niet hebben overtuigd. Deze leden geven
in dat verband aan het niet eens te zijn met de mening dat de vermogensrendementsheffing
het praktisch hoogst haalbare alternatief is voor een rechtvaardige vermogens(inkomsten)belasting
en stellen voorts dat de verbetering ten opzichte van het huidige, lekkende
systeem, onvoldoende is aangetoond. Zoals in de memorie van toelichting en
in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven, zijn wij een andere
mening toegedaan. Met de introductie van een vermogensrendementsheffing wordt
in de sfeer van het belasten van inkomsten uit vermogen een belangrijke stap
vooruit gezet. Belastingplichtigen die hun economische inkomsten uit vermogen
genieten in een zodanige vorm dat deze thans niet kunnen worden belast (te
denken valt aan voorzienbare vermogensvermeerderingen), zullen onder de werking
van de vermogensrendementsheffing toch in de heffing kunnen worden betrokken.
Daarmee wordt ook draagkrachtwinst geboekt.De leden van de fractie van de VVD vragen of het – in het verlengde
van de op blz. 293 van de nota naar aanleiding van het verslag gemaakte opmerkingen –
aanbeveling verdient om de hoogte van het percentage van het forfaitaire rendement
voor een groot aantal jaren wettelijk vast te leggen. Ten antwoord op deze
vraag wordt opgemerkt dat het nadrukkelijkde bedoeling is dat
de hoogte van het forfaitaire rendement ongewijzigd zal blijven. Niettemin
zou ter onderstreping van dit voornemen kunnen worden overwogen om in het
onderhavige wetsvoorstel een bepaling op te nemen op grond waarvan het percentage
van 4% voor een groot aantal jaren (bijvoorbeeld 25 jaar) wettelijk wordt
vastgelegd. Zelfs dit biedt echter geen juridisch afdwingbare garantie dat
het percentage van 4% gedurende die periode niet meer kan worden gewijzigd.
Via wetswijziging kan immers zowel het percentage van het forfaitaire rendement
als de afgesproken periode waarin dat percentage toepassing zal vinden, worden
gewijzigd. Overigens zou het afspreken van een periode waarin het percentage
niet wijzigt, a contrario ook kunnen impliceren dat aan het einde van de afgesproken
periode de hoogte van het percentage zou moeten worden heroverwogen.De leden van de VVD-fractie vragen of het reëel is te veronderstellen
dat belastingplichtigen geneigd zijn «zwart geld» uit het buitenland
binnen het zicht van de fiscus te brengen zonder dat een generaal pardon wordt
verleend over het verleden. Zij vragen of er voornemens bestaan op dit punt
een generaal pardon te verlenen.Een eventueel generaal pardon zou zijn gericht op belastingplichtigen
die hun vermogen en vermogensinkomsten nu niet verantwoorden en dat wel zouden
willen doen als de vermogensrendementsheffing is ingevoerd, mits dat niet
leidt tot (volledige) belastingheffing over «oude» jaren. De vraag
naar een generaal pardon is daarmee in feite de vraag hoe in de praktijk wordt
omgegaan met gevallen van inkeer.Als een belastingplichtige tot inkeer komt wordt daarmee bij de heffing
van belasting over eerdere jaren rekening gehouden. Bij de ten gevolge van
de inkeer op te leggen (navorderings)aanslagen wordt ook heffingsrente in
rekening gebracht. Er zijn geen wettelijke bepalingen die een matiging van
de op te leggen (navorderings)aanslagen en beschikkingen heffingsrente in
geval van inkeer mogelijk maken. Voor gevallen van inkeer kunnen eventueel
(lage) doelmatigheidsgrenzen worden gehanteerd om in bepaalde gevallen af
te zien van het vaststellen van een (navorderings)aanslag. In dat verband
kan worden verwezen naar de doelmatigheidsgrenzen die zijn gehanteerd na de
invoering van de systematische renterenseignering door de financiële
instellingen met ingang van het belastingjaar 1987. Wij hebben echter geen
voornemens om op het punt van de vermogensinkomsten een speciale regeling
te treffen.Wat betreft de bestuurlijke boeten heeft inkeer wel consequenties als
die inkeer gepaard gaat met een vrijwillige verbetering van de informatieverstrekking
over de desbetreffende jaren. In dat geval wordt namelijk geen vergrijpboete
opgelegd.De leden van de CDA-fractie vragen wat de waarde is van de door het CPB
geschatte opbrengst van de forfaitaire rendementsheffing van 5,4 miljard.
Deze leden vragen tevens of het hogere tarief in box I niet zal leiden tot
een aanzuigende werking naar box III en wat de gevolgen daarvan zijn voor
de forfaitaire rendementsheffing. Tevens vragen deze leden waarom gedragsreacties
niet zijn meegenomen bij de raming van de opbrengst. Verder vragen zij hoe
groot deze gedragsreacties zullen zijn. Ook de leden van de fractie van GroenLinks
vragen naar de bandbreedte die het kabinet hanteert bij de opbrengst van de
forfaitaire rendementsheffing.De schatting van het CPB is in overeenstemming met de door ons ten behoeve
van het wetsvoorstel gemaakte berekeningen. Zoals in de antwoorden op de vragen
naar aanleiding van het CPB-werkdocument nr. 115 «Economische gevolgen
van de Belastingherziening 2001» is aangegeven, blijft
er niettemin sprake van een relatief grote onzekerheidsmarge met betrekking
tot de omvang van het relevante vermogen dat daadwerkelijk belastbaar zal
zijn.Zoals in de hiervoor genoemde antwoorden is aangegeven is een deel van
het voor de forfaitaire rendementsheffing relevante vermogen niet opgenomen
in de huidige fiscale gegevens in verband met de onbelastbaarheid van vermogensmutaties
in de huidige inkomstenbelasting en de relatief hoge vrijstellingen in de
vermogensbelasting. Daarnaast moet rekening worden gehouden met de toegenomen
waarde van effecten. De basisgegevens stammen immers uit 1996. Anders dan
de leden van de fractie van GroenLinks achten wij het dan ook niet denkbaar
dat in eerste instantie een opbrengst wordt geboekt die strookt met de grondslag
van de huidige fiscale gegevens en pas in latere jaren een opbrengst wordt
gegenereerd die meer strookt met de niet-fiscale statistische gegevens. Naar
aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie over de aanzuigende
werking naar box III wordt opgemerkt dat in het wetsvoorstel verschillende
maatregelen zijn opgenomen om de ongewenste overheveling van vermogen uit
box I en box II naar box III zoveel mogelijk te voorkomen. Dat neemt niet
weg dat belastingplichtigen hun beleggingsportefeuille wellicht zullen herschikken
en hun gedrag zullen aanpassen. Met betrekking tot de door deze leden genoemde
gedragsreacties wordt opgemerkt, dat gedragsreacties – met een enkele
uitzondering – buiten beschouwing worden gelaten bij de raming van de
budgettaire consequenties van een autonome belastingmaatregel. Wij wijzen
hierbij ook op in de bijlage 4, paragraaf 4.6, van de Miljoenennota 1993
opgenomen uiteenzetting. De omvang van de door deze leden genoemde gedragsreacties
laat zich overigens niet goed voorspellen.De leden van de fractie van het CDA stellen dat de opbrengst van de lijfrente-maatregel
volledig wordt meegeteld in de cijfermatige onderbouwing van de forfaitaire
rendementsheffing, terwijl daar tegenover staat dat later aanzienlijk lagere
bedragen ingeboekt moeten worden. Deze leden vragen of dit geen vorm van pot-verteren
is.Anders dan deze leden veronderstellen zijn de budgettaire consequenties
van de beperking van de lijfrente-aftrek niet meegeteld bij de berekening
van de opbrengst van de forfaitaire rendementshefing, maar zijn deze afzonderlijk
ingeboekt. Voor wat betreft de opmerking van deze leden dat later aanzienlijk
lagere bedragen ingeboekt moeten worden wordt verwezen naar de elders in deze
nota opgenomen antwoorden met betrekking tot de budgettaire consequenties
van deze maatregel.De leden van de fractie van GroenLinks geven te kennen het teleurstellend
te vinden dat nog steeds geen duidelijkheid door het Ministerie van Financiën
of het CPB kan worden geschapen over de (de)nivellerende werking met betrekking
tot de wijziging in de fiscale behandeling van vermogen. Het is deze leden
dan ook niet duidelijk hoe gesteld kan worden dat de invoering van de forfaitaire
rendementsheffing getoetst is aan de randvoorwaarde van een evenwichtige verdeling
van de lastendruk. Naar aanleiding van deze vragen wordt het volgende opgemerkt.
De invoering van de forfaitaire rendementsheffing is noch bedoeld als nivellerende
maatregel noch als een denivellerende maatregel. Zoals in de nota naar aanleiding
van het verslag is aangegeven is de forfaitaire rendementsheffing met name
bedoeld om een einde te maken aan de door een groeiend aantal belastingplichtigen
gebruikte mogelijkheid om belaste inkomsten om te zetten in onbelaste vermogensmutaties.
Deze mogelijkheid wordt niet alleen benut door de hoogste inkomenscategorieën,
maar komt bij alle inkomensniveau's voor. Voor deze belastingplichtigen is
er sprake van een – beoogde – verzwaring van de belastingdruk.
Voor belastingplichtigen die geen of slechts in beperkte mate gebruiken van
dergelijke constructies leidt de invoering van de forfaitaire
rendementsheffing juist tot een verlichting van de belastingdruk als gevolg
van het in vergelijking met de huidige situatie lagere tarief. Ook deze belastingplichtigen
komen in alle inkomenscategorieën voor. Per saldo resulteert daardoor
naar onze mening een meer evenwichtige verdeling van de lastendruk.De leden van de fractie van GroenLinks concluderen uit tabel 2.6.26 in
de Sociaal-economische maandstatistiek dat in de hoogste vermogensklasse het
effectenbezit als percentage van het totale bezit groter is dan in de laagste
vermogensklasse en verwachten om die reden een meer dan gering verband tussen
de omvang van het vermogen en het daaraan verbonden rendement. Deze leden
vragen naar de mening van het kabinet met betrekking tot deze relatie. Indien
wordt uitgegaan van een gemiddelde zal dit verband naar verwachting zonder
meer aanwezig zijn. Het risicoprofiel van de individuele belastingplichtige
blijft echter een belangrijke rol spelen bij de samenstelling van de vermogensportefeuille.
Zo zijn er vele belastingplichtigen met een klein of zelfs zonder eigen vermogen
die speculeren op de beurs, terwijl er anderzijds belastingplichtigen met
veel grotere vermogens zijn – waaronder bijvoorbeeld veel ouderen zonder
pensioen – die hun vermogen geheel of gedeeltelijk op een spaarrekening
hebben staan of in obligaties hebben belegd.Overigens hechten wij eraan om er op deze plaats op te wijzen dat tabel
2.6.25 (Samenstelling vermogen van huishoudens naar besteedbaar inkomen) van
bovenbedoelde Sociaal-economische maandstatistiek, die ten grondslag ligt
aan de op bladzijde 289 van de Nota naar aanleiding van het verslag opgenomen
tabel, enkele onjuistheden bevat. Door het CBS is aangegeven dat bij de berekening
van premies en belastingen voor tabel 2.6.25 verzuimd is rekening te houden
met de zogenoemde anticumulatieregel. Deze regel houdt in dat het totaal van
premies volksverzekeringen en loon-, inkomsten- en vermogensbelasting niet
meer kan zijn dan 68 procent van het belastbaar inkomen. Door het niet toepassen
van deze regel is in een aantal gevallen de waarde van de vermogensbelasting
te hoog vastgesteld, waardoor het besteedbaar inkomen te laag is. Volledigheidshalve
is hieronder een aan de door het CBS doorgegeven correcties aangepaste versie
van de op bladzijde 289 van de Nota naar aanleiding van het verslag weergegeven
tabel opgenomen. Uit de gecorrigeerde cijfers blijkt met name dat het gemiddeld
bedrag van aandelen aanmerkelijk belang in de laagste inkomensgroep belangrijk
lager is dan voor de correctie. Ter voorkoming van misverstanden zij overigens
nog opgemerkt dat tabel 2.6.26 van de Sociaal-economische maandstatistiek
van juni 1999, waaraan de leden van de fractie van GroenLinks in hun bovenstaande
vraag refereren, geen aanpassing behoeft.Tabel Samenstelling vermogen van huishoudens naar besteedbaar
inkomen 1997  Gemiddeld bedrag  laagste 25%-groeptweede
25%-groepderde 25%-groephoogste 25%-groeptotaal x 1000 gld     Vermogen5190159371168Bezit69123241530241 Financieel vermogen32415915772Banktegoeden1627376336Effecten285155157346261 Aandelen aanmerkelijk belang1 855570365924850 Effecten excl. Aandelen aanmerkelijk belang140126127184155 Overige aandelen140124118174148Obligaties5960739178 Onroerend goed271223266403318 Eigen woning230218260381304 Overig onroerend goed346128152243211Ondernemingsvermogen9890118205151 Overige bezittingen9242468967Schulden5174114186124 Schulden eigen woning118109133185152 Overige schulden3323316942De leden van de fractie van GroenLinks vragen wanneer het CPB in staat
is uitspraken te doen over de koopkrachteffecten van de invoering van de forfaitaire
rendementsheffing. Zoals in de antwoorden op de vragen inzake het CPB-werkdocument
nr. 115 is aangegeven is het geplande onderzoek naar de mogelijkheid om de
databestanden van het CPB aan te vullen met de daarvoor benodigde informatie
wegens andere werkzaamheden opgeschoven naar 2000. Op dit moment is daardoor
nog niet bekend wanneer het CPB in staat is nadere uitspraken te doen over
de inkomenseffecten van de invoering van de forfaitaire rendementsheffing.
In de bovengenoemde antwoorden heeft ook het CPB overigens reeds aangegeven
dat de inkomenseffecten voor individuele huishoudens sterk uiteen kunnen lopen,
vooral in relatie tot de hoogte en vorm (belastbaar of niet) van de huidige
vermogens(inkomsten). Voor de verwachte gemiddelde inkomenseffecten van de
invoering van de forfaitaire rendementsheffing wijzen wij ook op de op pagina
410 van de nota naar aanleiding van het verslag opgenomen tabel.De leden van de fractie van GroenLinks vragen nogmaals aandacht voor het
feit dat naar hun oordeel bij een uniform forfaitair rendementspercentage
van 4% geen sprake kan zijn van een evenwichtige en aanvaardbare benadering
van de werkelijke inkomsten, met name omdat geen rekening zou worden gehouden
met structurele overschrijdingen bij risicovolle – vooral bij de groep
vermogenden geconcentreerde – beleggingen. Dit zou volgens deze leden,
gegeven het lagere, proportionele tarief, een te ver gaande aantasting van
het draagkrachtbeginsel impliceren. Het hanteren van gedifferentieerde forfaitaire
rendementspercentages op basis van voor diverse categorieën vermogensbestanddelen
te bepalen historische gemiddelden zou naar het oordeel van deze leden als
een verbetering kunnen worden beschouwd. Hetzelfde zou volgens deze leden
gelden voor een beperkte aanpassing van de tariefstructuur (waarbij vanaf
een bepaald bedrag aan forfaitaire inkomsten een iets hoger belastingtarief
zou moeten worden gehanteerd). Naar aanleiding van deze kanttekeningen van
de leden van de fractie van GroenLinks wordt, in aanvulling op hetgeen daaromtrent
in de memorie van toelichting en in de nota naar aanleiding van het verslag
naar voren is gebracht, opgemerkt dat wij er van overtuigd zijn dat door introductie
van de voorgestelde vermogensrendementsheffing in de sfeer van het in de heffing
(kunnen) betrekken van inkomsten uit vermogen, een belangrijke stap vooruit
zal worden gezet. Het uitgangspunt dat het over een wat langere periode zonder
veel risico te behalen rendement (van 4%) – ongeacht de wijze waarop
dat tot uitdrukking komt – op forfaitaire wijze en tegen een proportioneel
tarief in de heffing wordt betrokken, zal de facto tot een betere invulling
van het draagkrachtbeginsel leiden. Belastingplichtigen die dat willen, kunnen
thans met succes de belastingheffing over hun vermogensinkomsten omzeilen.
Onder het nieuwe stelsel zal dat niet meer mogelijk zijn. Tegen die achtergrond
wordt opgemerkt – in aanvulling op hetgeen daaromtrent
in de nota naar aanleiding van het verslag reeds is opgemerkt – dat
wij geen voorstander zijn van de door deze leden gedane suggestie om het forfaitaire
rendement te differentiëren op basis van historische gemiddelden en dat
wij evenmin voelen voor een (beperkt) progressieve tariefstructuur in box
III.De leden van de fractie van GroenLinks refereren aan de door ons in de
nota naar aanleiding van het verslag naar voren gebrachte stelling dat er
een groot verschil bestaat tussen de beleving van de gewone belastingplichtige
met betrekking tot de vermogensrendementsheffing en de meer theoretisch getinte
beschouwingen over het rechtvaardigheidstekort dat besloten ligt in de voorgestelde
forfaitaire benadering van vermogensinkomsten. In dat verband vragen deze
leden hoe wij de navolgende passage uit het persbericht van 10 december van
het NIPO-marktonderzoeksinstituut kwalificeren: «viervijfde van de mensen
belegt met zelf gespaard geld, waar ze voor gewerkt hebben en inkomstenbelasting
over betaald hebben. Dit onderstreept de juistheid van Vermeend om in het
nieuwe belastingplan alleen nog maar vermogensbelasting te heffen en het dividend
vrij te waren van IB-belasting». In dat kader vragen deze leden voorts
of de uit de theoretische beschouwingen voortvloeiende conclusie van onrechtvaardigheid
samen zou kunnen hangen met het feit dat de heffing wordt beoordeeld als een
inkomstenbelasting met één uniform tarief, terwijl de gewone
burger de heffing wellicht als een redelijke vorm van vermogensbelasting zou
ervaren. Naar aanleiding hiervan wordt opgemerkt dat de voorgestelde vermogensrendementsheffing
nadrukkelijk het karakter heeft van een inkomstenbelasting (en niet van een
vermogensbelasting). Bij de vermogensrendementsheffing wordt er namelijk van
uitgegaan dat alle tot de rendementsgrondslag behorende vermogensbestanddelen
jaarlijks forfaitair een te belasten rendement van 4% opleveren.In zoverre is de door het NIPO gebruikte terminologie – er wordt
gesproken over een vermogensbelasting en over het niet belasten van dividend –
wat onzuiver. Daarnaast wordt opgemerkt dat de meer theoretisch getinte beschouwingen
naar wij aannemen primair gebaseerd zullen zijn op de feitelijke inhoud van
de voorstellen, en niet zozeer op de wijze waarop deze voorstellen worden
ervaren.De leden van de SP-fractie vragen hoeveel belastingplichtigen naar verwachting
de vermogensrendementsheffing gaan betalen en wat de effecten per inkomensklasse
zijn van deze heffing, gecorrigeerd voor het vervallen van de progressieve
heffing op rente en dividend en de vermogensbelasting. Naar verwachting gaan
circa 1,5 miljoen belastingplichtigen vermogensrendementsheffing betalen.
In de tabel op pagina 410 van de nota naar aanleiding van het verslag is voor
de verschillende inkomensklassen weergegeven wat het gemiddelde inkomenseffect
is van de vervanging van de huidige progressieve heffing op inkomsten uit
vermogen door de voorgestelde forfaitaire rendementsheffing. De effecten van
het vervallen van de vermogensbelasting zijn eveneens in deze tabel weergegeven.De leden van de fracties van het GPV en de RPF vragen naar aanleiding
van de opmerking in de nota naar aanleiding van het verslag dat het forfaitaire
rendement niet beoordeeld moet worden op basis van rendementen die tijdelijk
beneden de 4% liggen, of particuliere spaarders die op hun spaargeld een rente
van bijvoorbeeld 3% ontvangen hierdoor gestimuleerd zouden kunnen worden om
hun spaargeld voortaan te gaan beleggen, en of een dergelijke ontwikkeling
door ons wenselijk wordt geacht. In antwoord op deze vraag wordt opgemerkt
dat introductie van de vermogensrendementsheffing met zich zou kunnen brengen
dat belastingplichtigen wat nadrukkelijker dan thans het geval
is zullen (gaan) proberen om hun vermogen rendabel te maken. Een dergelijke
ontwikkeling beoordelen wij positief. Wat betreft het te behalen rendement
zou de hoogte van het forfaitaire rendement van 4% voor particuliere beleggers
als een soort richtsnoer kunnen gaan fungeren. Dat laatste neemt echter niet
weg dat de te behalen rendementen op uiteenlopende vormen van beleggingsproducten –
spaarrekeningen, obligaties, aandelen, etc. – primair worden bepaald
door vraag en aanbod op de markten waar de desbetreffende producten worden
verhandeld. De vormgeving (of wijziging) van het fiscale stelsel zal op deze
rendementen geen of slechts weinig invloed hebben. Overigens achten wij het
niet waarschijnlijk dat belastingplichtigen die op hun spaarrekening (tijdelijk)
een lager rendement behalen dan het forfaitaire rendement van 4%, op grote
schaal spaargeld om zullen zetten in meer risicovolle vormen van beleggingen.
Daarbij speelt ook dat wanneer aanzienlijke bedragen nu op laagrentende spaarrekeningen
staan er niet per definitie een verslechtering voor de desbetreffende beleggingen
optreedt. De huidige progressieve tarieven over een rendement van bijvoorbeeld
3%, vermeerderd met de vermogensbelasting van 0,7% kunnen leiden tot een hogere
belastingdruk dan de effectieve druk van het forfaitair rendement. Overigens
achten wij het met deze leden wel denkbaar dat een – overigens niet
aan de orde zijnde – economische teruggang die gepaard zou gaan met
enerzijds een stijgende rente en anderzijds dalende beurskoersen, bij belastingplichtigen
tot een aanpassing van de beleggingsstrategie zou kunnen leiden.Naar aanleiding van de suggestie van de leden van de fracties van het
GPV en de RPF om ten behoeve van een meer rechtvaardige heffing voor de kleine
spaarder c.q. belegger het heffingvrije bedrag te verhogen onder gelijktijdige
verhoging van het belastingtarief dat over het forfaitaire rendement moet
worden betaald, wordt opgemerkt dat verhoging van het heffingvrije bedrag
ons sympathiek overkomt. Verhoging van het heffingvrije bedrag is echter kostbaar
en vooral daarom budgettair niet goed inpasbaar. Het in ruil voor een hoger
heffingvrij bedrag verhogen van het belastingtarief dat over het forfaitair
bepaalde inkomen uit sparen en beleggen dient te worden betaald, spreekt ons
echter minder aan. In de memorie van toelichting en in de nota naar aanleiding
van het verslag is aangegeven dat in de sfeer van het belasten van inkomsten
uit vermogen op grond van diverse overwegingen bewust is gekozen voor een
benadering waarbij de forfaitair op 4% gestelde inkomsten tegen een vast tarief
van 30%, met inachtneming van een heffingvrij bedrag, in de heffing worden
betrokken.In de nota naar aanleiding van het verslag is onder meer opgemerkt dat
de hoogte van de inflatie, en daarmee het belang van inflatiecorrectie, sinds
het eind van de jaren zeventig sterk is teruggelopen en dat er mede tegen
die achtergrond voor is gekozen om bij de vaststelling van de omvang van het
belastbare inkomen, geen rekening te houden met inflatie. In antwoord op de
vraag van de leden van de fracties van het GPV en de RPF of dit betekent dat
deze keuze bij een stijgende inflatie zal worden heroverwogen, wordt opgemerkt
dat er voorshands geen aanwijzingen voor een sterk stijgende inflatie zijn. 6.2 VoorgeschiedenisDe leden van de fractie van het CDA vragen ons commentaar op de nog niet
eerder aan de orde gekomen gedachte van een belasting op winsten die worden
behaald met korte termijn transacties in bijvoorbeeld onroerend goed en financiële
waarden. Deze leden refereren in dat verband aan de Duitse Spekulationsgeschäfte.
Naar aanleiding van dezevraag wordt opgemerkt dat – zoals
ook in de memorie van toelichting en in de nota naar aanleiding van het verslag
is aangegeven – met de keuze voor een vermogensrendementsheffing in
de sfeer van het belasten van inkomsten uit vermogen een belangrijke stap
wordt gezet.Wij zijn geen voorstander van de gedachte om naast de vermogensrendementsheffing
een additionele heffing ter zake van voordelen met een speculatief karakter
te introduceren. Dit hangt met name samen met de overweging dat de inkomsten
uit vermogen, ongeacht de aard van deze inkomsten, via de vermogensrendementsheffing
op een adequate wijze in de heffing kunnen en ook zullen worden betrokken.
Daarbij wordt aangetekend dat speculatieve transacties, gelet op het daaraan
verbonden risico, een hoog positief rendement kunnen opleveren, maar ook een
fors negatief rendement. Overigens zou een dergelijke speculatieheffing moeilijk
uitvoerbaar zijn en ook (administratieve) consequenties hebben voor degenen
die uitsluitend lange termijn transacties aangaan. Een speculatieheffing is
namelijk een bijzondere vorm van een vermogenswinstbelasting – inclusief
de daaraan verbonden nadelen – die aansluit bij specifieke categorieën
vermogensbestanddelen die binnen een bepaalde periode worden (door-)verkocht.
Wil men (achteraf) kunnen constateren dat bij (door-)verkoop sprake is van
een in de heffing te betrekken speculatiewinst, dan zullen alle (aankoop-)transacties
nauwkeurig moeten worden vastgelegd, ook met betrekking tot vermogensbestanddelen
die pas na afloop van de speculatietermijn worden (door-)verkocht. Dit heeft,
met name in de sfeer van de financiële waarden, ingrijpende uitvoeringsconsequenties.
Bovendien zijn de gevolgen van het lock-in effect bij een speculatieheffing
sterker dan bij een niet specifiek op speculatieve winsten gerichte vermogenswinstbelasting.
Belastingplichtigen kunnen door het moment van (door-)verkoop uit te stellen
immers niet alleen belastinguitstel bewerkstelligen, maar – indien lang
genoeg wordt gewacht – zelfs belastingafstel (omdat de speculatieheffing
alleen ziet op korte termijn transacties). Wij merken overigens op dat speculatieve
voordelen in een aantal gevallen in box I belast worden.De leden van de CDA-fractie en de leden van de fractie van GroenLinks
vragen de regering een inhoudelijk commentaar te geven op de artikelen die
zijn geschreven voor het op 10 december 1999 aan de Erasmus Universiteit Rotterdam
gehouden seminar «Belastingherziening 2001: Politiek en Wetenschap in
debat» .Tijdens dat seminar zijn de volgende artikelen gepresenteerd en bediscussieerd:– Hoe moet kapitaalinkomen worden belast? (Cnossen en Bovenberg)– Aspecten van vermogensaanwasbelasting (Kavelaars)– Vermogenswinstbelasting versus vermogensrendementsheffing (Rijkers)– Naar bredere grondslag en lagere tarieven in Nederland (Caminada,
Goudswaard en Vording)– Duale inkomstenbelasting: een beter alternatief (Cnossen) Tevens
heeft het CPB een toelichting gegeven op werkdocument nr. 115, waarin de ex-ante
budgettaire en inkomenseffecten van de belastingherziening en de economische
gevolgen worden weergegeven. Het CPB heeft daarnaast de budgettaire consequenties
doorgerekend van het duale stelsel dat in het artikel van Cnossen wordt gepresenteerd.In de artikelen van Cnossen en Bovenberg, Kavelaars en Rijkers wordt de
vermogensrendementsheffing vergeleken met een vermogenswinstbelasting of een
vermogensaanwasbelasting. De auteurs dragen een aantal voor- en nadelen van
de diverse systemen van heffing aan. Als belangrijk voordeel van de vermogenswinst-
en vermogensaanwasbelasting ten opzichte van de vermogensrendementsheffing
wordt genoemd, dat deze systemen van belastingheffing beter aansluiten bij
het draagkrachtbeginsel. Cnossen en Bovenberg geven aan dat aan de vermogenswinstbelasting
en de vermogensaanwasbelasting nog wel een aantal bezwaren kleven. Het grootste
bezwaar tegen een vermogenswinstbelasting is volgens Cnossen en Bovenberg
dat winstneming kan worden uitgesteld en verliesneming naar voren wordt gehaald.
Een bezwaar tegen een vermogensaanwasbelasting is dat ze met name moeilijk
is toe te passen op onroerende zaken, vanwege waarderingsproblemen en het
liquiditeitsvraagstuk. Commentaar op de vermogenswinst- en vermogensaanwasbelasting
is gegeven in de Memorie van Toelichting en in de Nota naar aanleiding van
het verslag in paragraaf 6.2.1. Daarin wordt aangegeven dat de bovengenoemde
stelsels van belastingheffing wel zijn overwogen, maar dat op grond van met
name uitvoeringsbezwaren en de lock-in effecten niet is gekozen voor een vermogenswinst-
dan wel een vermogensaanwasbelasting.In het artikel van Caminada, Goudswaard en Vording berekenen de gevolgen
van een systeem van heffing met een flat tax gefinancierd door een substantiële
grondslagverbreding. Een voordeel van een flat tax is, volgens de auteurs,
dat het belastingstelsel eenvoudiger wordt en zal leiden tot minder hoge administratieve
lasten. Een tweede voordeel is dat de (nominale) marginale tarieven dalen.
De auteurs geven daarnaast zelf al aan dat de invoering van een flat tax op
diverse problemen zal stuiten. Volgens Caminada, Goudswaard en Vording is
het belangrijkste nadeel dat het systeem van heffing in de ogen van velen
onrechtvaardiger wordt. Er wordt daarom ook een minder vergaande variant gepresenteerd.
De belangrijkste kenmerken van die variant zijn: een lagere heffingskorting
dan onder de belastingherziening, alleen een gerichte arbeidskorting en verplaatsing
van de eigen woning naar box III. Deze variant gaat uit van een schijventarief
met twee schijven van respectievelijk 25% en 45%. Professor van Ewijk signaleerde
tijdens het seminar al een aantal problemen van het voorgestelde stelsel en
gaf aan dat de auteurs met name niet hadden gekeken naar de neveneffecten
van de voorgestelde maatregelen. In de Verkenning worden op pagina 101 enkele
kanttekeningen geplaatst bij de flat tax. Daarin wordt geconcludeerd dat de
flat tax geen realistische optie is. Een belangrijk bezwaar tegen de invoering
van een flat tax is dat het fiscale stelsel als beleids- en inkomensinstrument
aan kracht zal verliezen. Daarnaast leidt de flat tax vooral tot voordelen
voor de hogere inkomens. De Commissie Stevens (1991) heeft in zijn rapport
een variant van de flat tax uitgewerkt. De commissie concludeert dat de inkomensgevolgen
van een falt tax moeilijk aanvaardbaar zijn en dat de substantiële grondslagverbreding
die samenhangt met de invoering van een flat tax zal leiden tot grote schokeffecten
in de economie.Cnossen geeft in zijn artikel «Duale inkomstenbelasting: een beter
alternatief» aan wat de voor- en nadelen zijn van een duale inkomstenbelasting.
Een duale inkomstenbelasting bestaat in Noorwegen, Zweden en Finland. Over
een duaal stelsel van heffing is in de Nota naar aanleiding van het verslag
in paragraaf 1.3.2 het een en ander opgemerkt. Daarin wordt de afweging
die de regering heeft gemaakt met betrekking tot het duale stelsel weergegeven.
Een belangrijk bezwaar is dat in een duale inkomstenbelasting voor de zelfstandige
ondernemer een onderscheid moet worden gemaakt tussen inkomsten uit arbeid
en inkomsten uit kapitaal. Dit betekent dat er een splitsing in de ondernemingswinst
moet worden gemaakt tussen kapitaalinkomen en arbeidsinkomen, wat kan leiden
tot complicaties bij de belastingheffing. Het CPB heeft voor het seminar de ex-ante budgettaire opbrengst van het
duale stelsel zoals dat wordt gepresenteerd door Cnossen doorgerekend. Cnossen
gaat uit van een duale inkomstenbelasting waarbij kapitaal tegen een proportioneel
laag tarief wordt belast en arbeid tegen een progressief tarief. Dit houdt
in dat de winst uit onderneming van zelfstandigen en directeuren-grootaandeelhouders
gesplitst moeten worden in een deel dat kan worden aangemerkt als vermogensopbrengst
en een deel dat als inkomsten uit arbeid kan worden gezien. Dit kan, volgens
Cnossen het beste door een forfaitair deel van de winst aan het vermogen toe
te rekenen. De eigen woning moet, volgens Cnossen worden ondergebracht in
de kapitaalbox. Dubbele heffing van vennootschapsbelasting en inkomstenbelasting
moet worden voorkomen. Dit kan door bijvoorbeeld de dividenden vrij te stellen
van inkomstenbelasting. Voorts worden in het stelsel zoals dat is voorgesteld
door Cnossen werkelijke inkomsten uit kapitaal belast in de kapitaalbox, is
er geen vrijstelling in de kapitaalbox en is het proportionele tarief in de
kapitaalbox 32,9%.De budgettaire effecten van dit stelsel zijn volgens het CPB:Opbrengst vermogensrendementsheffing f 5,4 mld Werkelijke inkomsten belast in plaats van forfaitair rendement f 2,8
 mld +Tarief 32,9% in plaats van 30% f 0,9 mld +Weglaten vrijstelling f 2,6 mld +Eigen woning in de kapitaalbox f 2,25 mld Weglek van vermogen f 1,3 mld –Derving vennootschapsbelasting door lager tarief (32,9%) f 1,9 mld –Opbrengst duale stelsel van Cnossen f 10,65 mld De opbrengst uit de vermogensrendementsheffing is, volgens het CPB, f 5,4
mld. De opbrengst van het duale stelsel van Cnossen is f 10,65 mld. De
extra opbrengst van de heffing over kapitaalinkomen zou derhalve f 5,25
mld zijn.Het forfaitair rendement sluit op globale wijze aan bij de werkelijke
rendementen die de belastingplichtigen zonder al te veel risico's kunnen halen.
Het CPB boekt voor het belasten van de werkelijke inkomsten een extra opbrengst
van f 2,8 mld in. Daarbij is per activum het gemiddelde rendement over
de afgelopen 20 tot 30 jaar genomen. Deze rendementen zijn enigszins aangepast
voor gedragseffecten. Hierbij wenst het CPB aan te tekenen dat de rendementen
per jaar kunnen fluctueren en dat in de aannames voor de gedragseffecten nog
enige onzekerheden zitten. Het CPB heeft in haar berekeningen geen rekening
gehouden met de vrijstelling voor uitgedeelde winsten, die in het artikel
van Cnossen wordt voorgesteld. Dit betekent dat de uitgekeerde winsten tweemaal
worden belast; via de vennootschapsbelasting en via de belasting op kapitaalinkomen.
Dit past niet in het duale stelsel. Het CPB heeft voorts voor de aandelen
die kwalificeren als een aanmerkelijk belang de voorstellen uit de belastingherziening
2001 overgenomen. Als wordt uitgegaan van een duaal stelsel moeten echter
alle kapitaalinkomsten in één box worden belast en alle arbeidsinkomsten
in een andere box. Het CPB heeft ten slotte in de berekeningen geen rekening
gehouden met de splitsing van de winst uit onderneming in kapitaalinkomen
en arbeidsinkomen.Als alleen het privé-vermogen dat niet kwalificeert als aanmerkelijk
belang is meegenomen in de berekeningen dan heeft het CPB in wezen geen duaal
stelsel doorgerekend, maar de opbrengst van een vermogensaanwasbelasting in
box III zonder rekening te houden met de dubbele heffing van de vennootschapsbelasting
en de inkomstenbelasting.Daarnaast vragen de leden van de fractie van GroenLinks om een doorrekening
van de door deze leden voorgestelde vermogensaanwinstbelasting. Volgens de
berekeningen van de fractie van GroenLinks is de opbrengst van de vermogensaanwinstbelasting
f 12 mld (exclusief de opbrengst uit de eigen woning).In antwoord op deze vraag kan worden opgemerkt dat de vermogensaanwinstbelasting,
zoals die wordt beschreven door de fractie van GroenLinks, in veel opzichten
lijkt op het stelsel dat het CPB heeft doorgerekend ten behoeve van het op
10 december 1999 in Rotterdam gehouden seminar «Belastingherziening
2001; Politiek en Wetenschap in Debat». In beide stelsels is er een
laag proportioneel tarief in de kapitaalbox. Een belangrijk verschil tussen
beide benaderingen is dat in de CPB-doorrekening de eigen woning wordt overgebracht
naar de kapitaalbox en dat in de berekeningen van de fractie van GroenLinks
de eigen woning buiten de kapitaalbox blijft. De berekeningen die het CPB
heeft gemaakt geven aan dat de opbrengst van het door het CPB doorgerekende
stelsel, zonder de overbrenging van de eigen woning naar de kapitaalbox, f 8,4
mld is. Het verschil tussen deze f 8,4 mld en f 12 mld is thans
moeilijk te verklaren, temeer daar het stelsel dat het CPB heeft doorgerekend
hogere tarieven kent dan de vermogensaanwinstbelasting en geen vrijstelling
in de kapitaalbox, terwijl het stelsel zoals dat is beschreven door de fractie
van GroenLinks wel een vrijstelling heeft in de kapitaalbox.De leden van de fractie van het CDA geven aan in de voor het op 10 december
1999 gehouden seminar «Belastingherziening 2001: Politiek en Wetenschap
in debat» geschreven artikelen veel argumenten te hebben gezien die
pleiten voor een vermogenswinstbelasting. In het verlengde daarvan vragen
deze leden deze argumenten nog eens te bezien en te vergelijken met de argumenten
die ten grondslag hebben gelegen aan de keuze voor de vermogensrendementsheffing.
In aanvulling op de hiervoor gemaakte opmerkingen over de door deze leden
bedoelde artikelen wordt opgemerkt dat wij van mening zijn dat de vermogensrendementsheffing
het beste alternatief is om in de sfeer van de inkomsten uit vermogen tot
een adequate en vooral ook robuuste belastingheffing te kunnen komen. Het
spijt ons in dat verband te moeten constateren dat de leden van de fractie
van het CDA nog niet geheel zijn overtuigd van de door ons in de memorie van
toelichting en in de nota naar aanleiding van het verslag naar voren gebrachte
argumenten voor deze keuze. Naar aanleiding van de vraag van deze leden waarom
in box II wel voor een vermogenswinstbenadering is gekozen, en in box III
niet, wordt opgemerkt dat aanmerkelijkbelanghouders niet op één
lijn kunnen worden gesteld met beleggers. Op grond daarvan is er voor gekozen
om, zoals ook in de paragraaf 6.3.1 (blz. 237) van de nota naar aanleiding
van het verslag is aangegeven, de inkomsten uit box II en box III elk volgens
een eigen systematiek in de heffing te betrekken.De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat wij ons graag beroepen
op artikelen uit het Weekblad voor Fiscaal Recht, en refereren daarbij in
het bijzonder aan het – door ons aangehaalde – artikel van prof.
dr. Ydema (WFR 1999/6358). Deze constatering is op zich juist, maar dient
wel in een wat breder perspectief te worden geplaatst. Het is gebruikelijk
dat publicaties in de fiscale vakpers naar aanleiding van aangekondigde of
aanhangige wetsvoorstellen, door ons worden bezien. In dat kader ligt het
voor de hand dat in daartoe aanleiding gevende gevallen wordt verwezen naar
dergelijke publicaties. In de nota naar aanleiding van het verslag is dat
ook diverse malen gebeurd. Zo is onder andere verwezen naar het door deze
leden bedoelde artikel van prof. dr. Ydema (een verwijzing die overigens
is opgenomen naar aanleiding van een door deze leden in het verslag gestelde
vraag).Naar aanleiding van de vraag van deze leden of wij ons net als prof. Ydema
nadrukkelijk afzetten tegen de twintigste eeuwse draagkrachtdogmatici en de
cumulatie van inkomstenbelasting en vermogensbelasting, wordt opgemerkt dat
de Wet inkomstenbelasting 2001 – in samenhang met het vervallen van
de vermogensbelasting – naar ons oordeel qua opzet, inhoud en vormgeving
tot een betere invulling van het draagkrachtbeginsel leidt dan de huidige
inkomsten- en vermogensbelasting.De leden van de fractie van GroenLinks refereren aan de in de nota naar
aanleiding van het verslag opgenomen zinsnede dat met de vermogensrendementsheffing
een belangrijke stap wordt gezet in de richting van het hernieuwd vormgeven
van het draagkrachtbeginsel op het terrein van (de inkomsten) uit vermogen.
Gevraagd wordt of daarmee wordt aangegeven dat de vermogensrendementsheffing
een eerste stap is op weg naar een heffing waarbij weer meer met de daadwerkelijke
rendementen gewerkt zal worden. Deze vraag wordt ontkennend beantwoord. Het
niet op adequate wijze kunnen bepalen en belasten van daadwerkelijke rendementen
is een belangrijke overweging geweest bij de keuze voor een vermogensrendementsheffing.
Zoals ook in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven, wordt
met een dergelijke heffing – indien dit over een wat langere periode
wordt bezien – het rendement dat een belastingplichtige zonder veel
risico kan behalen, in de heffing betrokken, ongeacht de vorm waarin dit rendement
tot uitdrukking komt. Mede vanuit dat perspectief bezien kan worden gesteld
dat de forfaitaire benadering beter aansluit bij het daadwerkelijk behaalde
economische rendement dan het huidige stelsel. Daarbij wordt opgemerkt dat
in het afwegingsproces nadrukkelijk is bezien of de aansluiting bij het daadwerkelijk
behaalde economische rendement via een vermogenswinst- of vermogensaanwasbenadering
zou kunnen worden bereikt. Geconcludeerd is dat dit vanwege diverse redenen
niet goed mogelijk is. Tegen die achtergrond bezien is een eventuele vervolgstap
in de richting van een vermogenswinstbenadering – de leden van de fractie
van GroenLinks refereren in dat verband aan de suggestie van prof. dr. L.G.M.
Stevens niet aan de orde.De leden van de fractie van GroenLinks gaan voorts in op onze –
in de ogen van deze leden matige – reactie op het plan om te komen tot
een vermogensaanwinstbelasting. Deze leden constateren terecht dat de uitvoering
het grootste probleem is van een vermogensaanwasbenadering, met name wat betreft
het bijhouden van stortingen en onttrekkingen. Dat de waardebepaling van vermogensbestanddelen
als zodanig geen argument tegen een vermogensaanwasbenadering kan zijn, omdat
bij een vermogensrendementsheffing de vermogensbestanddelen ook moeten worden
gewaardeerd, is echter slechts ten dele juist. Dit hangt samen met het feit
dat bij de vermogensrendementsheffing kan worden volstaan met het op de peildatum
waarderen van alle tot de rendementsgrondslag behorende vermogensbestanddelen.
Bij een vermogensaanwasbelasting zal daarnaast ook waardering dienen plaats
te vinden van vermogensbestanddelen die – door tussentijdse aan- of
verkoop – slechts een deel van het kalenderjaar tot de grondslag behoren.
De opmerking van deze leden dat wij in de nota naar aanleiding van het verslag
onmogelijk de stelling konden betrekken dat er bij een vermogensaanwinstbelasting
mogelijkheden overblijven om belastingheffing uit te stellen of te ontgaan,
omdat dit voorstel net zo uniek is als de vermogensrendementsheffing, kunnen
wij niet geheel plaatsen. De vermogensaanwinstbelasting is in zijn opzet (het
samenbrengen van diverse heffingsmethodieken) weliswaar uniek,
maar is niet uniek indien wordt gekeken naar de diverse componenten die daarin
worden samengebracht. Tegen die achtergrond bezien is het zeer wel mogelijk
om op basis van hetgeen bekend is over de afzonderlijke componenten van de
vermogensaanwinstbelasting – het belasten van (werkelijke) vermogensinkomsten
volgens het huidige systeem, aangevuld met een vermogensaanwasbelasting voor
financiële producten en een vermogenswinstbelasting voor onroerende zaken
en bepaalde roerende zaken – een uitspraak te doen over de vermogensaanwinstbelasting
als geheel.De leden van de fractie van GroenLinks hebben voorts nog enkele kanttekeningen
gemaakt over het op blz. 231 van de nota naar aanleiding van het verslag opgenomen
rekenvoorbeeld waarin wordt ingegaan op het verschil tussen de vermogensrendementsheffing
en de vermogensaanwinstbelasting. Met dat voorbeeld is beoogd om de door deze
leden in het verslag opgenomen stelling dat de vermogensrendementsheffing
qua omvang of qua hoogte van de belastingdruk geen serieuze heffing is, te
weerleggen. Daarbij is omwille van inzichtelijkheid gekozen voor een eenvoudig
voorbeeld waarbij enerzijds is uitgegaan van eenmalige waardestijging van
60% in jaar 1 (gevolgd door een periode van 9 jaar waarin de waarde gelijk
blijft) en anderzijds geen rekening is gehouden met het feit dat in de toekomst
te betalen belasting contant zou moeten worden gemaakt. Dat de leden van de
fractie van GroenLinks dit voorbeeld gebruiken om hun stelling te onderbouwen
dat de vermogensrendementsheffing als een vermogensbelasting moet worden gezien,
omdat er 9 jaar belasting dient te worden betaald terwijl er geen rendement
wordt behaald, vinden wij (gelet op de bewust gekozen eenvoud van het voorbeeld)
wat vergezocht, temeer daar deze leden in dat verband opmerken dat het vermogen
er zelfs op achteruit gaat indien rekening gehouden wordt met de inflatie.
In de praktijk zal het rendement waarvan in het voorbeeld wordt uitgegaan
immers gelijkmatiger over de looptijd gespreid worden genoten, waardoor het
onderscheid tussen een vermogensaanwinstbelasting en een vermogensrendementsheffing
niet zo scherp zal zijn als in het voorbeeld is gesuggereerd. In dat verband
wordt kan voorts worden gerefereerd aan hetgeen in de nota naar aanleiding
van het verslag is opgemerkt over het feit dat over een wat langere periode
bezien zonder veel risico een gemiddeld rendement van 4% kan worden behaald.
Wat betreft de opmerking van deze leden over de invloed van de inflatie wordt
opgemerkt dat er in de door hen voorgestelde vermogensaanwinstbelasting evenmin
rekening wordt gehouden met inflatie, zodat er op dat punt geen verschil bestaat
met de voorgestelde vermogensrendementsheffing. Tot slot wordt opgemerkt dat
de uitkomst van de in het voorbeeld opgenomen vergelijking – de leden
van de fractie van GroenLinks wijzen daar terecht op – natuurlijk ook
afhangt van het moment waarop de waardestijging geacht wordt plaats te vinden.
Indien deze waardestijging niet in jaar 1 maar in jaar 10 tot uitdrukking
zou komen, zou inderdaad een andere uitkomst ontstaan.6.3 Forfaitair rendementDe leden van de fractie van het CDA vragen – naar aanleiding van
brieven die deze leden hebben ontvangen van ouderen die hun vermogen louter
beleggen in deposito's bij financiële instellingen – om een reactie
op de gedachte om gedurende een overgangsperiode van bijvoorbeeld 5 jaar een
regeling te treffen op grond waarvan ouderen zouden kunnen volstaan met het
aangeven van het werkelijk op hun deposito's gerealiseerde rendement. Een
dergelijke gedachte spreekt ons niet aan. Achtergrond daarvan is dat belastingplichtigen
over een wat langere periode bezien in staat moeten worden geacht om zonder
veel risico het forfaitaire rendement van 4% te kunnen behalen. Vanuit dat
perspectief bezien is een tegenbewijsregeling op grond waarvan
rekening wordt gehouden met (incidenteel) lagere rendementen, niet nodig.
Bovendien past een tegenbewijsregeling niet bij het karakter van het forfaitaire
rendement (het onder het huidige systeem niet op adequate wijze kunnen bepalen
en in de heffing betrekking van werkelijke inkomsten, is immers een belangrijke
beweegreden geweest om voor een forfaitair rendement te kiezen). Tot slot
wordt in dit verband opgemerkt dat een tegenbewijsregeling die uitsluitend
toegankelijk zou zijn voor belastingplichtigen die ouder zijn dan een bepaalde
leeftijd, nadrukkelijk risico's met zich brengt in de sfeer van het gelijkheidsbeginsel.De leden van de fractie van GroenLinks hebben enkele opmerkingen gemaakt
over de neutraliteit van het voorgestelde systeem. Deze opmerkingen hebben
zowel betrekking op de structuur van de Wet inkomstenbelasting 2001 als –
meer in het bijzonder – op de vermogensrendementsheffing. Het verheugt
ons te constateren dat de leden van de fractie van GroenLinks de keuze voor
een boxbenadering van belastingheffing ter zake van vermogen, onderschrijven.
Het feit dat belastingplichtigen door de introductie van de vermogensrendementsheffing
hun gedrag zullen aanpassen, betekent – anders dan deze leden suggereren –
naar ons oordeel niet dat de fiscaliteit een variabele wordt die de keuze
voor een (bepaalde) beleggingsportefeuille bepaalt, integendeel. Het huidige
fiscale stelsel is in de sfeer van de inkomsten uit vermogen niet neutraal
(omdat economisch rendement desgewenst in de onbelaste vorm van vermogenswinst
kan worden gepresenteerd en financieringsrente in beginsel volledig aftrekbaar
is). Het voorgestelde stelsel is dus veel meer neutraal. Ongeacht de vorm
waarin het economische rendement wordt gegoten of genoten, wordt immers forfaitair
4% van de waarde van de beleggingen in de heffing betrokken. Van het feit
dat de leden van de fractie van GroenLinks in dit verband nogmaals aangeven
dat zij er de voorkeur aan hadden gegeven om – in het verlengde van
box II – ook in box III een benadering te kiezen die uitgaat van de
werkelijk behaalde voordelen, hebben wij kennis genomen. Hetzelfde geldt voor
de mening van deze leden dat het te behalen rendement naar verwachting in
belangrijke mate af zal wijken van 4%.De voorgestelde forfaitaire benadering kan ertoe leiden dat posities die
onder het huidige, niet-neutrale stelsel zijn ingenomen, zullen worden aangepast
aan het nieuwe, neutrale stelsel. Een dergelijk gedragseffect waarmee in het
verleden gegroeide onevenwichtigheden (met name veroorzaakt door het met vreemd
vermogen financieren van beleggingen die een laag belast rendement opleveren)
ongedaan worden gemaakt achten wij positief. In zoverre kan het nieuwe stelsel
dan ook niet worden gekwalificeerd als een variabele die bepalend is voor
de keuze voor een (bepaalde) beleggingsportefeuille.Met genoegen hebben wij kennis genomen van het feit dat de leden van de
fractie van GroenLinks met ons van mening zijn dat de stand van de conjunctuur
geen bepalende factor mag zijn ter bepaling van het moment waarop een structurele
aanpassing van het belastingstelsel wordt doorgevoerd. Anders dan deze leden
zijn wij van mening dat daarmee niet met terugwerkende kracht wordt teruggekomen
op het standpunt dat het, gelet op de hausse op de woningmarkt en de effectenbeurzen –
en afgezien van de overige daaraan verbonden bezwaren – wat betreft
timing een ongelukkig moment zou zijn om een heffing in te voeren die aanknoopt
bij vermogenswinst of vermogensaanwas. Introductie van een dergelijk heffingssysteem
op een hoog prijs- of koersniveau brengt immers nadrukkelijk een meer dan
gemiddeld risico met zich dat prijzen en koersen zich in de daarop volgende
jaren minder positief of wellicht zelfs negatief zouden kunnen ontwikkelen.
In dat laatste geval zou bij een waardedaling van financiële
producten een negatieve vermogensaanwas ontstaan, die in de door de leden
van de fractie van GroenLinks gepresenteerde vermogensaanwinstbenadering tot
een onmiddellijke contante belastingteruggave zou moeten leiden. Tegen deze
achtergrond bezien kan worden gesteld dat een stelselherziening qua invoeringsmoment
losstaat van de stand van de conjunctuur. De feitelijke invulling en vormgeving
van de stelselherziening is indirect uiteraard wel (mede) afhankelijk van
enerzijds de stand van de conjunctuur en anderzijds de mogelijkheden en wensen
om de conjunctuur te beïnvloeden.De leden van de fractie van GroenLinks geven nogmaals aan het ongewenst
te vinden dat met het verdwijnen van de vermogensbelasting de bezitters van
kapitale woningen bevoordeeld worden. In verband daarmee vragen deze leden
of het mogelijk is om voor de eigen woning en voor niet-renderend vermogen
(zoals personenauto's, boten, kunst, juwelen en antiek) een vermogensbelasting
met smalle grondslag in te voeren tegen het tarief van de huidige vermogensbelasting.
Naar aanleiding van deze kanttekeningen wordt opgemerkt dat wij, anders dan
deze leden, van mening zijn dat er – gelet op de inhoud en opzet van
de belastingherziening 2001 – met ingang van het jaar 2001 geen plaats
meer is voor een vermogensbelasting, ook niet voor de door deze leden gesuggereerde
vermogensbelasting op smalle grondslag.Het feit dat schulden moeilijk kunnen worden toegerekend aan specifieke
vermogensbestanddelen maakt dat het naar het oordeel van de leden van de fractie
van GroenLinks bij de keuze voor de grondslag in box III in principe gaat
tussen bruto en netto-vermogen. Deze leden neigen naar een keuze voor het
bruto-vermogen. Het spijt ons te moeten constateren dat de in dit kader in
de nota naar aanleiding van het verslag gegeven voorbeelden deze leden niet
hebben overtuigd. Uit deze voorbeelden kan de conclusie worden getrokken dat
het bij keuze voor een netto-vermogen als grondslag in box III per saldo niet
uitmaakt of bepaalde vermogensbestanddelen met eigen of met vreemd vermogen
worden gefinancierd (in de voorbeelden werd ingegaan op de financiering met
vreemd vermogen van respectievelijk een televisie en een tweede woning). Anders
dan deze leden suggereren, kan naar ons oordeel niet worden gesteld dat het
bij een benadering op basis van het bruto-vermogen voor de schatkist niet
uitmaakt op welke wijze een belastingplichtige zijn vermogensbestanddelen
financiert. Het hanteren van een bruto grondslag zou namelijk impliceren dat
in box III alle schulden zouden moeten worden genegeerd. Dit zou leiden tot
een hogere opbrengst van het forfaitaire rendement en tevens betekenen dat
de beoogde neutraliteit van box III verloren zou gaan (de huidige fiscale
prikkel voor financiering met vreemd vermogen zou daarmee in de Wet inkomstenbelasting
2001 niet alleen worden weggenomen, maar zelfs worden vervangen door een negatieve
prikkel). Op het door deze leden in dit kader aan de orde gestelde voorbeeld
van oudere belastingplichtigen die ter compensatie van een pensioentekort
een lening afsluiten waarbij de eigen woning als onderpand fungeert, wordt
elders in deze nota ingegaan.Door de leden van de fractie van GroenLinks wordt gesuggereerd om bij
het forfaitaire rendement niet uit te gaan van het netto vermogen maar van
het bruto vermogen. Achtergrond daarvan is dat naar het oordeel van deze leden
aldus voor een ieder de aftrek van consumptieve rente wordt afgeschaft. Naar
aanleiding hiervan wordt het volgende opgemerkt.Het voorliggende wetsvoorstel gaat uit van een netto-benadering waarbij
de op forfaitaire wijze bepaalde inkomsten uit vermogen worden berekend over
het (positieve) saldo van (belaste) bezittingen minus schulden. Een van de
voordelen van deze benadering ten opzichte van het huidige systeem is dat
het niet langer mogelijk is om door middel van financiering
met vreemd vermogen een situatie te bereiken waarbij per saldo geen inkomsten
uit vermogen meer kunnen worden belast. Dit kan aan de hand van het volgende
voorbeeld worden geïllustreerd.Huidige situatie (Wet op de inkomstenbelasting 1964)Belastingplichtige Y heeft een eigen vermogen van f 1 miljoen dat
hij volledig in aandelen heeft belegd. Deze aandelen leveren een dividendrendement
op van 2%. Dit leidt ertoe dat er f 20 000 aan dividend wordt belast.
Indien Y vervolgens een bedrag van f 0,5 miljoen leent tegen een rente
van 6%, en dit bedrag in soortgelijke aandelen belegt, ontstaat een situatie
dat per saldo geen belasting meer hoeft te worden betaald. De aandelenbelegging
van f 1,5 miljoen levert een belast dividendrendement op van f 30 000.
Daar tegenover staat dat er f 30 000 rente wordt betaald op de lening.
Per saldo resteren er onder de werking van het huidige systeem derhalve geen
inkomsten uit vermogen. Dit heeft vooral te maken met het feit dat de betaalde
rente (6%) hoger is dan het belaste rendement (2%) dat met de gefinancierde
belegging wordt behaald. Hierdoor kunnen positieve inkomsten uit vermogen
worden weggecompenseerd.Nieuwe situatie (Wet inkomstenbelasting 2001)Onder de werking van het forfaitaire rendement is dit anders. Bij een
eigen vermogen van f 1 miljoen zal Y – gemakshalve zonder rekening
te houden met de werking van het heffingvrije vermogen – te maken krijgen
met forfaitaire inkomsten van f 40 000. Het bijlenen van een bedrag
van f 0,5 miljoen om extra aandelen te kopen, zal per saldo geen invloed
hebben op de grondslag waarop de forfaitaire rendementsheffing wordt toegepast.
De (belaste) bezittingen stijgen door een dergelijke transactie naar f 1,5
miljoen, zij het dat daarop het geleende bedrag van f 0,5 miljoen in
mindering moet worden gebracht. De grondslag blijft zodoende per saldo f 1
miljoen gulden, zodat de forfaitaire inkomsten uit sparen en beleggen evenmin
wijzigen (deze blijven constant op f 40 000). Het hiervoor beschreven
effect dat door financiering met vreemd vermogen de belastinggrondslag terugloopt,
doet zich bij de forfaitaire rendementsheffing derhalve niet voor. Dit heeft
te maken met het feit dat het forfaitaire rendement over de met vreemd vermogen
gefinancierde bezitting (4%) gelijk is aan het forfaitaire percentage (4%)
waartegen de betaalde rente materieel in aftrek kan worden gebracht. Hiermee
ontstaat een neutraal systeem; belastingplichtigen zullen alleen nog maar
tot het financieren van beleggingen met vreemd vermogen overgaan indien zij
verwachten dat de belegging een hoger rendement zal opleveren dan de rente
die over het geleende bedrag moet worden betaald. Dit leidt tot een zuivere
afweging, die niet meer wordt beïnvloed door fiscale overwegingen. Per
saldo wordt door deze wijziging het financieren met vreemd vermogen (fiscaal)
minder aantrekkelijk dan thans het geval is. In het hiervoor gegeven voorbeeld
is immers niet langer de feitelijk betaalde rente ad 6% aftrekbaar, maar 4%
(terwijl voorts de inkomsten niet langer worden gesteld op de 2% ontvangen
dividend, maar op 4%).Voorts kan worden opgemerkt dat belastingplichtigen met grote(re) vermogen
het binnen het forfaitaire rendement negeren van schulden veelal relatief
eenvoudig zullen kunnen opvangen via het (desgewenst) aflossen van de schulden.
Voor belastingplichtigen met lagere vermogens zal dit veelal minder gemakkelijk
zijn. Ook het negeren van schulden die zijn aangegaan ten behoeve van consumptieve
bestedingen heeft niet het gewenste effect. Immers, belastingplichtigen zullen
dan zoveel mogelijk deze bestedingen met eigen vermogen financieren en de
belastbare bezittingen zoveel mogelijk met vreemd vermogen. Rekenvoorbeeld:In onderstaand rekenvoorbeeld wordt uitgegaan van belastingplichtige X
met een (eigen) vermogen van f 5 miljoen. X kan dit vermogen op diverse
manieren beleggen. Gemakshalve wordt uitgegaan van 4 varianten.   Huidig systeemforfaitair rendementVariantvermogen belegd inbelastte betalen bij
een IB-tarief van 60%belastte betalen1staat sobligaties: f 5 miljoen a 4,5%f 225 000f 135 000f 200 000f 60 0002aandelen:
f 5 mln; dividendrendement 2%, waardeontwikkeling +5%f 100 000f 60 000f 200 000f 60 0003aandelen;
f 7,5 mln; dividendrendement 2%, waardeontwikkeling +5%, voor f 2,5
mln gefinancierd met vreemd vermogen a 6% rentef 150 000 dividend -/- f 150 000 rente = nihilnihil f 200 000
 f 60 000 4fiscaal vriendelijk product (clickfonds)
= 0%nihilnihilf 200 000f 60 000Uit deze tabel blijkt dat onder het huidige systeem het bedrag aan te
betalen belasting sterk afhangt van de wijze waarop een beleggingsportefeuille
wordt vormgegeven; indien gewenst kan een ieder die daar voor kiest er voor
zorgen dat geen belasting hoeft te worden betaald. Onder de werking van het
forfaitaire rendement bedragen de inkomsten uit vermogen van X 4% van f 5
miljoen = f 200 000, ongeacht de wijze waarop X zijn vermogen heeft
belegd. Over deze forfaitaire inkomsten van f 200 000 dient f 60 000
belasting te worden betaald. De omvang van het behaalde rendement is daarbij
niet van belang (afgezien van het feit dat het ontvangen rendement met ingang
van de volgende peildatum wel tot de grondslag gaat behoren). Het ontgaan
van belastingheffing door het vermogen onder te brengen in fiscaal vriendelijke
beleggingsproducten (variant vier) zal zodoende niet langer mogelijk zijn.De leden van de fractie van de PvdA vragen nogmaals om aan te geven waarom
roerende zaken als bijvoorbeeld auto's, boten en juwelen buiten de grondslag
van de forfaitaire rendementsheffing vallen. De genoemde fractieleden constateren
dat dit leidt tot grondslagversmalling en stellen voor om bij roerende zaken
boven een bepaalde drempelwaarde het beleggingskarakter te laten prevaleren.
Daarnaast vragen zij zich af of het eventueel niet doorgaan van de in het
Regeerakkoord voorziene vaarbelasting van invloed zal zijn op het al of niet
in de rendementsgrondslag betrekken van pleziervaartuigen.Uitgangspunt van de forfaitaire rendementsheffing is, zoals in de Nota
is aangegeven, de fictie dat de tot de rendementsgrondslag behorende vermogensbestanddelen
een bepaald netto-rendement opleveren. Roerende zaken in eigen gebruik genereren
geen economische voordelen. Er is in feite sprake van uitgestelde consumptie.
Beleggingen zijn het niet, ook al kan er een reële waarde in besloten
zitten. Dat roerende zaken, structureel en over een lange tijd, in waarde
zouden stijgen, is wel zeer uitzonderlijk. Wij hebben er daarom voor gekozen
deze zaken niet op te nemen in de rendementsgrondslag. Materieel vormt dit
een voortzetting van de systematiek van de Wet op de inkomstenbelasting 1964,
waar in artikel 26, eerste lid, onderdeel a, een vrijstelling is opgenomen
voor roerende zaken (andere dan woonschepen) voor zover deze in eigen gebruik
zijn. Ook hebben we daarbij in belangrijke mate aangesloten bij de vermogensbelasting.
Wel hebben we, voor bijvoorbeeld kunst, een anti-misbruikbepaling toegevoegd
om typische beleggingen in de grondslag te kunnen begrijpen. Wij onderschrijven
daarbij de opmerking van de leden van de fractie van GroenLinks
dat er geen aanleiding is om in dit verband de rendementsgrondslag breder
te definiëren dan in het wetsvoorstel is gedaan, waarmee wij tevens aangeven
dat naar onze mening de leden van de PvdA-fractie ten onrechte spreken over
een grondslagversmalling.Zoals in de memorie van toelichting op de rendementsgrondslag is aangegeven
is de in artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c, opgenomen beleggingstoets
bedoeld voor die uitzonderingsgevallen waarin het verwachte -verkoop-rendement
dat met de zaak kan worden behaald voorop staat. Deze omkering van de bewijslast
is er zoals gezegd ongeacht de omvang van het desbetreffende bezit. Ook een
niet ter belegging aangehouden kunstcollectie kan een zeer grote waarde vertegenwoordigen.
Het gaat om het karakter van de belegging, die veeleer uit de mutatie, de
plaats van bewaring etc. is af te leiden dan uit de waarde. Het opnemen van
een beleggingsfictie voor roerende zaken in eigen gebruik door het hanteren
van een drempelwaarde strookt niet met de gedachte die aan de vrijstelling
voor roerende zaken in eigen gebruik ten grondslag ligt. Immers, de waarde
van de roerende zaak op zichzelf is niet bepalend voor het al dan niet genereren
van rendement in economische zin. Ook de suggestie van Stevens om de rendementsgrondslag
niet als positieve opsomming van vermogensbestanddelen maar als restcategorie
van de boxen I en II te omschrijven gaat voorbij aan het feit dat roerende
zaken in eigen gebruik geen economisch rendement genereren. Het gaat in box
III om inkomen uit sparen en beleggen en niet om een (restant-)vermogensbelasting.
Dit geldt evenzeer voor de door de leden van de PvdA-fractie genoemde pleziervaartuigen.
Het al dan niet doorgaan van een vaarbelasting staat hier – zo menen
wij – los van.De leden van de fractie van het CDA vragen om een reactie op hetgeen de
Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (de Orde) in haar commentaar op de
Nota heeft opgemerkt over de toepasselijkheid van onderdeel AK op lopende
overbedelingsvorderingen. Op deze kwestie zal worden ingegaan bij de beantwoording
van de vragen met betrekking tot het overgangsrecht (artikelsgewijze toelichting
Invoeringswet, hoofdstuk 2, artikel I, onderdeel AK).De leden van de fractie van het CDA zijn van mening dat door de beperking
van de rendementsgrondslag tot zaken die in economische zin rendement opleveren,
het vreemde effect ontstaat dat schulden die worden aangegaan om bijvoorbeeld
een groot jacht te kopen de heffingsgrondslag verminderen.Anders dan de genoemde fractieleden stellen, is het niet de schuld die
tot een vermindering van de rendementsgrondslag leidt, maar de aanschaf van
een niet belastbare c.q. vrijgestelde bezitting. Ook een belastingplichtige
die een dergelijke bezitting met eigen vermogen financiert, ziet zijn grondslag
dalen; het is niet anders met een belastingplichtige die vermogen besteedt,
of geld leent, voor (andere) consumptieve doeleinden zoals een groot feest,
een schenking, een reis. Het aangaan van een geldlening als zodanig beïnvloedt
de vermogenspositie van de belastingplichtige niet.Een voorbeeld: een belastingplichtige wil een boot ter waarde van f 75 000
aanschaffen. Wanneer hij besluit om de deze te financieren met een persoonlijke
lening, zal zijn rendementsgrondslag met f 75 000 dalen. Immers,
de lening komt in mindering op de rendementsgrondslag terwijl roerende zaken
in eigen gebruik die niet hoofdzakelijk als belegging dienen, buiten de rendementsgrondslag
vallen. Echter, wanneer wordt besloten om de boot uit eigen middelen te bekostigen,
zal zijn rendementsgrondslag eveneens met f 75 000
dalen, aangezien hij voor dit bedrag een niet belastbare bezitting verwerft.Met betrekking tot de vraag of (waardevolle) roerende zaken als bijvoorbeeld
jachten, old-timers tot de rendementsgrondslag moeten behoren, merken wij
allereerst het op dat roerende zaken in het wetsvoorstel alleen buiten de
rendementsgrondslag vallen voorzover ze voor persoonlijke doeleinden worden
gebruikt of verbruikt én ze niet hoofdzakelijk ter belegging worden
aangehouden. Zoals de leden van de CDA-fractie terecht opmerken is de achterliggende
gedachte dat de belastingplichtige in een dergelijke situatie bewust afziet
van het behalen van rendement. Een uitbreiding van de rendementsgrondslag
gebaseerd op het vermogensbezit als zodanig ligt hierbij niet voor de hand,
aangezien bij de roerende zaken in eigen gebruik die niet hoofdzakelijk ter
belegging worden aangehouden in feite sprake is van uitgestelde consumptie.De leden van de fractie van Groen Links zetten vraagtekens bij de stelling
dat van de vermogensrendementsheffing geen prikkel uitgaat om vermogensbestanddelen
met vreemd vermogen te bekostigen. Tevens wordt gevraagd naar mogelijke nadelen
die zijn verbonden aan het werken met een bruto grondslag. Op beide kwesties
zal worden ingegaan bij de reactie in onderdeel 6.3 (algemeen deel van de
Rompwet) op de suggestie van deze fractieleden om bij het forfaitaire rendement
niet uit te gaan van het netto vermogen maar van het bruto vermogen.De leden van de fracties van GPV en RPF zijn van mening dat vergeleken
met het huidige stelsel de belastingheffing met betrekking tot roerende zaken,
zoals bijvoorbeeld een boot, feitelijk wordt verlaagd van 0,7% tot 0%. Deze
fractieleden stellen vast dat de regering in haar argumentatie over het al
dan niet buiten de rendementsgrondslag houden van grote roerende zaken ervan
uitgaat dat de waarde van de roerende zaak wegvalt tegen het eigen of vreemd
vermogen dat wordt gebruikt voor de financiering, zodat de heffing daarmee
dus op nul uitkomt.Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt, is een
vergelijking tussen de vermogensbelasting en de forfaitaire rendementsheffing
niet goed mogelijk. Dit hangt samen met het verschil in karakter tussen beide
heffingen, te weten een heffing ter zake van vermogensbezit versus een heffing
over een veronderstelde opbrengst uit sparen en beleggen. In de Wet op de
inkomstenbelasting 1964 is in artikel 26, eerste lid, onderdeel a, een vrijstelling
opgenomen voor roerende zaken (andere dan woonschepen) voor zover deze in
eigen gebruik zijn. De regeling zoals die in de Wet inkomstenbelasting 2001
is opgenomen ter zake van roerende zaken die voor persoonlijke doeleinden
worden gebruikt of verbruikt en die niet hoofdzakelijk als belegging dienen,
vormt materieel een voortzetting van de vrijstelling in de Wet op de inkomstenbelasting
1964. Anders dan de genoemde fractieleden menen, kan dus niet gesproken worden
van een verlaging van de belastingheffing op de inkomsten uit vermogen tot
0%. Overigens kan deze fractieleden worden toegegeven dat de heffing van 0,7%
vermogensbelasting komt te vervallen.Met betrekking tot de opmerking van de leden van de fracties van GPV en
RPF omtrent de financiering van een roerende zaak met eigen of vreemd vermogen
merken wij het volgende op. De wijze waarop een vermogensbestanddeel wordt
gefinancierd heeft geen invloed op de omvang van de heffingsgrondslag voor
de forfaitaire rendementsheffing. Ongeacht de wijze van financiering zal de
rendementsgrondslag van de belastingplichtige door de aanschaf van een niet-belastbare
c.q. vrijgestelde bezitting dalen. Anders dan de genoemde fractieleden menen,
is het dus niet zo dat de waarde van de roerende zaak wegvalt tegen het eigen
of vreemd vermogen dat voor de financiering wordt gebruikt.
Verwezen wordt naar het voorbeeld bij de beantwoording van de vraag van de
CDA-fractie over schulden die worden aangegaan voor de aankoop van een groot
jacht.De leden van de PvdA-fractie vragen naar het verband tussen het rapport
van de commissie Habbema en de voorliggende voorstellen inzake kunst die zijn
opgenomen in de belastingherziening 2001. Aan deze leden kunnen wij melden
dat de voorstellen van de commissie Habbema momenteel op hun gevolgen worden
bezien. Aan de hand van deze analyse zullen we bekijken of het mogelijk is
die voorstellen van de commissie Habbema die raakvlakken hebben met de belastingherziening
deels geïntegreerd met de voorstellen voor de belastingherziening 2001
te behandelen.Terecht merken de leden van de PvdA-fractie op dat met de invoering van
de belastingherziening 2001 niet is beoogd om ten opzichte van de huidige
regeling een materiële verhoging van de belastingdruk op kunst na te
streven. Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie naar enige voorbeelden
waarbij de beleggingstoets relevant kan zijn, denken wij bijvoorbeeld aan
een belastingplichtige die één of meer schilderijen met een
terugkoopoptie verkoopt vlak voor de peildatum om deze vervolgens daarna weer
terug te kopen. Dit voorbeeld illustreert tevens het karakter van de bepaling;
het gaat primair om een anti-arbitrage maatregel.Op de vraag van de leden van de CDA-fractie welke argumenten er zijn om
voorwerpen van kunst en wetenschap niet geheel buiten de rendementsgrondslag
te plaatsen merken wij op dat gezocht is naar een balans tussen enerzijds
het vrijstellen van kunst, hetgeen ook past in het beleid om kunst te stimuleren,
en anderzijds het voorkomen dat kunst zou kunnen worden gebruikt om bijvoorbeeld
rond de peildata van het forfaitair rendement de rendementsgrondslag te beïnvloeden.
Voorstelbaar is bijvoorbeeld dat belastingplichtigen in de toekomst zullen
worden geadviseerd om hun box III-vermogen vlak voor de peildata van het forfaitair
rendement om te zetten in kunst, om het na deze peildata weer liquide te maken.
Verder kunnen met de toepassing van de beleggingstoets excessen worden voorkomen,
in die zin dat wanneer de intentie van de belastingplichtige zeer duidelijk
is het behalen van economisch rendement bijvoorbeeld door op grote schaal
in kunst te beleggen, dan past het om dergelijke kunstvoorwerpen in de rendementsgrondslag
op te nemen.Wij zijn dan ook stellig van mening dat zich voor het kunstbezit in Nederland
op basis van de huidige formulering van de vrijstelling niet de doemscenario's
zullen voordoen, zoals bijvoorbeeld geschetst door de Vereniging Rembrandt.
Immers het uitlenen en schenken van kunst aan musea blijft gewoon mogelijk.
De vrijstelling zorgt er juist voor dat kunst die niet in persoonlijk gebruik
is toch vrijgesteld zal zijn, als de kunst niet ter belegging wordt aangehouden.
En het verzamelen van kunst blijft ook nog steeds mogelijk, want de beleggingstoets
is, evenals in het algemeen het geval is voorzover het roerende zaken in eigen
gebruik betreft, bedoeld voor uitzonderingsgevallen. De leden van de CDA-fractie
kunnen wij dan ook mededelen dat de reikwijdte van de voorgestelde vrijstelling
voor kunst materieel in lijn is met de in het huidige recht opgenomen vrijstelling.De leden van de PvdA-fractie vragen in het kader van de voorgenomen regeling
maatschappelijk beleggen of met de fiscale faciliëring van venture capital
onder meer wordt gedoeld op nieuwe regimes voor de film- en zeescheepvaartsectoren,
of dat het de bedoeling is dat de regelingen voor deze sectoren elders worden
ondergebracht. Naar aanleiding van deze vraag merken wij op dat het de bedoeling is dat
de regelingen voor de film- en zeescheepvaartsectoren worden ondergebracht
in de regeling voor maatschappelijk beleggen.Zowel de leden van de PvdA-fractie als de leden van de GroenLinks-fractie
vragen om een reactie op de stelling van de Commissie Groenfondsen, dat de
voorgenomen stelselherziening tot een drastische afname van de belangstelling
van de zijde van de beleggers zou hebben geleid. Verder vragen deze leden
of er gedacht wordt aan compensatie en of overleg met de branche zal worden
opgestart.Met deze leden zijn wij van mening dat een groene belegging ook in het
nieuwe fiscale stelsel een plaats moet kunnen vinden. Daargelaten in welke
mate de voorgenomen stelselherziening momenteel reeds invloed gehad zou hebben
op de belangstelling van beleggers voor het groen beleggen, merken wij echter
op, dat wij er van overtuigd zijn dat het groen beleggen na invoering van
de Wet inkomstenbelasting 2001 zijn aantrekkelijkheid zal blijven behouden.
Groene beleggingen behoren na invoering van de vermogensrendementsheffing
immers tot de weinige financiële producten die onbelast zijn.Bovendien
overwegen wij een extra faciliteit die bijdraagt aan de extra aantrekkelijkheid
in Groen beleggen in het kader van de vormgeving van de regeling maatschappelijk
beleggen. Alhoewel het ons derhalve prematuur lijkt om nu reeds vast te stellen
dat de stelselherziening structureel zal leiden tot een verminderde belangstelling
van beleggers voor groen beleggen, willen we dit de komende periode uiteraard
wel nauwlettend volgen.De leden van de VVD-fractie constateren dat voor roerende zaken in eigen
gebruik andere bewijsregels gelden dan voor roerende zaken die met een ander
doel worden gehouden. Deze fractieleden vragen zich af op wie de bewijslast
rust dat een roerende zaak niet voor eigen gebruik wordt gehouden.Voorzover de genoemde fractieleden doelen op het verschil in bewijslastverdeling
zoals dat in het wetsvoorstel is geregeld in artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel
c (roerende kunstvoorwerpen in eigen gebuik) enerzijds en artikel 5.2.2 (overige
kunstvoorwerpen) anderzijds, verwijzen wij naar de nota naar aanleiding van
het verslag, blz. 245. Daar is opgemerkt dat het voornemen bestaat om de bewijslastverdeling
in artikel 5.2.2 (alsmede artikel 5.2.3) op dezelfde wijze te regelen als
voor roerende zaken in eigen gebruik.Op basis van artikel 5.1.3, tweede lid, onderdeel c, worden roerende zaken
ook als die (mede) voor persoonlijke doeleinden worden gebruikt of verbruikt
tot de grondslag gerekend indien ze hoofdzakelijk als belegging dienen. Zoals
in de memorie van toelichting is aangegeven, rust de bewijslast dat roerende
zaken in eigen gebruik tot de grondslag behoren op de inspecteur. Hij zal
hierin slagen als hij aannemelijk kan maken dat de genoemde zaken hoofdzakelijk
als belegging worden aangehouden. Dit betekent dat de belastingplichtige –
uiteraard zonder een rookgordijn op te werpen over de feiten – in eerste
aanleg zou kunnen volstaan met te stellen dat een roerende zaak voor eigen
gebruik wordt gehouden. Dit gebeurt door deze niet in de rendementsgrondslag
op te nemen. Het is dan aan de inspecteur om het tegendeel aannemelijk te
maken.Met betrekking tot de beleggingstoets vragen de leden van de VVD-fractie
wat zij zich moeten voorstellen bij een beleggingsdoelstelling van ten minste
70% en waaraan dit percentage moet worden afgemeten.Wellicht hebben we in de beantwoording in de nota naar aanleiding van
het verslag ten onrechte wat nadrukkelijk het kwalitatieve hoofdzakelijkheidscriterium
gekoppeld aan de kwantitatieve invulling die daaraan op andere terreinen in
de jurisprudentie is gegeven. Vanzelfsprekend is het uitgangspunt bij het
toetsen van het beleggingskarakter de intentie van de belastingplichtige:
wordt het kunstvoorwerp aangehouden om de kunst of om het mogelijk daarmee
te behalen rendement. Het is dit onderscheid dat relevant is, gezien ook in
het licht van het feit dat voorop staat bij voorwerpen van kunst en wetenschap
de vrijstelling vrijwel steeds toepassing zal vinden.De leden van de VVD-fractie vragen waarom de regering een aanzuigende
werking van de algemene vrijstelling voor kunst vreest. Verder zijn zij benieuwd
naar de ervaringen die zijn opgedaan met de vrijstelling voor de vermogensbelasting.Naar aanleiding van deze vraag van de leden van de VVD-fractie merken
wij op dat ons geen situaties bekend zijn waarbij getracht is de heffing van
vermogensbelasting te ontwijken door kunst aan te kopen. Anderzijds is daar
ook nooit actief onderzoek naar gedaan. Daarmee is echter niet gezegd dat
een vrijstelling voor voorwerpen van kunst en wetenschap in de vermogensrendementsheffing
geen aanzuigende werking zou kunnen hebben. De vermogensrendementsheffing
is onderdeel van de inkomstenbelasting en kent, anders dan de huidige vermogensbelasting,
geen grote vrijstelling van vermogen. Evenmin is voorzien in een netto-begrenzing
zoals de 68 %-regeling (vroeger de 80 %-regeling) in de vermogensbelasting,
die algemeen wordt beschouwd als een methode om de feitelijke druk van de
vermogensbelasting beperkt te houden. Doordat de vermogensrendementsheffing
op een bredere groep belastingplichtigen van toepassing is dan de vermogensbelasting,
zou het kunnen gaan lonen om fiscale constructies te bedenken teneinde de
peildata van het forfaitair rendement te ontwijken. Zoals ook eerder al door
ons aangegeven, moet de geconditioneerde vrijstelling dit voorkomen.De leden van de VVD-fractie vragen om nader in te gaan op een aantal concrete
vraagpunten die zijn aangestipt in het algemeen overleg van 8 december 1999
omtrent de beleggingstoets in de vrijstelling voor voorwerpen van kunst en
wetenschap.Alvorens nader te antwoorden willen wij er nogmaals de aandacht op vestigen
dat de vrijstelling voor voorwerpen van kunst en wetenschap vrijwel steeds
toepassing zal vinden. Onze bedoeling is om met name de gevallen van belastingarbitrage
in de heffing te kunnen betrekken en wellicht nog meer: dergelijke gevallen
te voorkomen. De inspecteur zal daarbij de bewijslast hebben om aan te tonen
dat inderdaad sprake is van een kunstvoorwerp dat hoofdzakelijk ter belegging
wordt aangehouden.In antwoord op de vraag of de wijze van verkrijging van een kunstvoorwerp
relevant is, merken wij op dat bij het toetsen van het beleggingskarakter
niet zozeer de wijze waarop het kunstvoorwerp is verkregen (koop, ruil, schenking,
vererving) relevant is, als wel de intentie van de belastingplichtige om het
kunstvoorwerp te bezitten. De waarde van een kunstvoorwerp en de verhandelbaarheid
kunnen wellicht factoren zijn die kunnen meespelen bij het aantonen van de
intentie van de belastingplichtige. De inspecteur zal echter op grond van
de feitenconstellatie moeten aantonen dat het kunstvoorwerp door de belastingplichtige
met name met het oog op het beleggingskarakter wordt aangehouden. Als het
kunstvoorwerp vooral wordt aangehouden met het oog op mogelijke positieve
waardemutaties, dan kan dit voor de inspecteur een aanwijzing zijn om aan
te nemen dat sprake is van een belegging. De inspecteur zal dit aannemelijk
moeten maken. Aangezien de forfaitaire rendementsheffing uitgaat van een verondersteld
economisch rendement, kan het beleggingskarakter van het kunstvoorwerp doorlopend
worden beoordeeld. De constatering achteraf dat het kunstvoorwerp met financieel voordeel is verkocht speelt hierbij dus geen eigen rol. Dit vergt
in die gevallen wel wat van de inspecteur, zoals de leden van de VVD-fractie
ook lijken te suggereren, maar desondanks zal de regeling naar onze verwachting
toch niet onuitvoerbaar zijn. Immers, kunstvoorwerpen zullen naar verwachting
gewoon onder de vrijstelling vallen en de bepaling zal in hoofdzaak bewust
ontwijkingsgedrag van box III-heffing voorkomen.Daarnaar gevraagd door de leden van de VVD-fractie, zien wij, mede naar
aanleiding van het voorgaande, geen reden om de raming ter zake van de vrijstelling
voor voorwerpen van kunst en wetenschap bij te stellen.De leden van de CDA-fractie vragen waarom de opstallen op de landgoederen
niet delen in de vrijstelling die in box III is opgenomen voor de onbebouwde
gronden van landgoederen.In de beantwoording van deze vraag willen wij voorop stellen dat ook wij
hechten aan het behoud van landgoederen in Nederland. Dat moge al blijken
uit de vrijstelling die momenteel in de vermogensrendementsheffing is opgenomen
voor de ongebouwde delen van landgoederen. In de vormgeving van de vrijstelling
is gezocht naar een zeker evenwicht. Enerzijds wordt door een vrijstelling
van inkomstenbelasting, hetgeen overigens ook ten opzichte van de huidige
inkomstenbelasting een nieuwe vrijstelling is, het behoud van landgoederen
gestimuleerd; anderzijds zullen veel landgoederen die in box III in de heffing
worden betrokken kunnen zijn verhuurd. Juist voor de verhuur van het pand
zal daarbij, vooral ook als het bedrijfsmatige verhuur betreft, een marktconforme
prijs kunnen worden bedongen. Voornoemde afweging heeft ons tot de voorgestelde
vrijstelling van ongebouwde delen van landgoederen doen besluiten.De leden van de fractie van het CDA vragen naar een reactie van de bewindslieden
over beleggingen in Oikocredit en of zij bereid zijn een oplossing te zoeken
overeenkomstig de groenfondsen.Onder de naam Oikocredit wil EDCS (Ecumenical Development Cooperative
Society UA) in het nieuwe millennium haar werk voort zetten. Onder het huidige
belastingregime betalen investeerders in Oikocredit over het rendement van
2% dat ter zake van hun investering wordt vergoed, maximaal 1,2% inkomstenbelasting
en 0,7% vermogensbelasting (totale druk 1,9%). Onder het nieuwe belastingstelsel
wordt het voordeel forfaitair op 4% van de waarde in het economische verkeer
gesteld. Het tarief waartegen inkomen uit sparen en beleggen wordt belast
is 30%. Omdat de participatie in het nieuwe stelsel slechts eenmaal (uitsluitend
de heffing van het forfaitair rendement met een belastingdruk van 1,2%) wordt
belast, zal er dus zelfs sprake kunnen zijn van een lastenverlichting. Gelet
op het feit dat er in veel gevallen sprake zal zijn van een lastenverlichting,
achten wij geen gronden aanwezig om ter zake een nadere bijzondere regeling
te creëren. Wel zijn wij bereid aan dit soort «erkend goed doel»
fondsen aandacht te besteden bij de verdere ontwikkeling van de regeling voor
maatschappelijk beleggen.De leden van de GroenLinks-fractie geven aan een vrijstelling voor te
staan voor het maatschappelijk verantwoord beleggen in den brede, waaronder
in armoedebestrijding. Een dergelijke vrijstelling zou vormgegeven moeten
worden conform de vrijstelling voor groen beleggen.De invoering van een vrijstelling voor maatschappelijk verantwoord beleggen
in de brede zin zoals gesuggereerd door de GroenLinks-fractie, zou niet bijdragen
aan de grondslagverbreding waarnaar gestreefd wordt met de invoering van de
belastingherziening 2001. Naast de budgettaire consquenties die aan een dergelijke
vrijstelling verbonden zouden zijn, moet bovendien duidelijk kunnen worden
afgebakend wat nog wel en wat niet meer kan worden begrepen
onder maatschappelijk verantwoord beleggen in brede zin. In dat opzicht is
de momenteel voorgestelde vrijstelling voor groen beleggen bijvoorbeeld een
meer afgebakende vrijstelling die bovendien in het kabinetsbeleid past om
burgers te stimuleren te werken aan een schoner milieu. In het algemeen, ook
bij de uitwerking van de voorstellen voor maatschappelijk beleggen, geldt
natuurlijk dat de effectiviteit van een specifieke maatregel afneemt, naarmate
er meer soortgelijke uitzonderingen worden gemaakt. Vele varkens maken de
spoeling dun en een uitzondering die geen uitzondering is, is nu eenmaal niet
aantrekkelijk.De VVD-fractie werpt op dat belastingplichtigen weliswaar zelf gekozen
hebben om gelden af te zonderen in een kapitaalverzekering, maar dat er bij
polissen die zijn afgesloten voor de bekendmaking van het wetsvoorstel uit
is gegaan van de veronderstelling dat gedurende de looptijd geen belasting
wordt geheven. Voorts willen zij een reactie op de situatie dat iemand de
belasting in box III ter zake van deze verzekering niet uit andere middelen
kan voldoen.In de Nota naar aanleiding van het Verslag op de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting
2001 is op pagina 107 ook op de liquiditeitsvraag ingegaan. Aldaar is opgemerkt
dat er niet zozeer sprake is van het naar voren halen van de heffing, maar
dat in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 het genietingsmoment is verschoven
naar het moment dat de polis tot uitkering komt. Deze systematiek is in de
Wet inkomstenbelasting 2001 voor het inkomen uit sparen en beleggen, waaronder
de kapitaalverzekeringen (niet-zijnde de kapitaalverzekering eigen woning),
verlaten. Op hun vraag naar de situatie dat er geen andere middelen zijn om
de heffing te betalen, wordt opgemerkt dat de desbetreffende polis pas tot
een reële belastingheffing leidt voor zover de waarde van de polis meer
bedraagt dan het heffingvrije vermogen. Bovendien is de feitelijk te betalen
belasting – mede door het gematigde tarief – beperkt. Bij een
waarde van de polis van bijvoorbeeld EUR 100 000 is de feitelijk verschuldigde
belasting, met inachtneming van het heffingvrije vermogen voor gehuwden, een
bedrag van EUR 792 per jaar. Over het algemeen kunnen belastingplichtigen
dit bedrag betalen uit hun overige inkomen. In die bijzondere gevallen dat
er onvoldoende inkomen is, kan de polis bijvoorbeeld worden beleend of gedeeltelijk
afgekocht. In beide gevallen neemt de rendementsgrondslag af. Nadere maatregelen
worden niet overwogen omdat daarmee – via een omweg – een vorm
van tegenbewijs wordt geïntroduceerd.De VVD-fractie vraagt wat er gebeurt als een zuivere overlijdensrisicoverzekering
een dusdanige waarde heeft, bijvoorbeeld als het een verzekering is op het
leven van iemand die op afzienbare termijn zal overlijden, dat deze uitgaat
boven de vrijstelling van artikel 5.2.4.Geconstateerd kan worden dat de regeling van artikel 5.2.4 voor zuivere
overlijdensrisicoverzekeringen in veel gevallen gunstiger is dan de huidige
regeling in artikel 26a, eerste lid, onderdeel c, Wet op de inkomstenbelasting
1964. In artikel 26a, eerste lid, onderdeel c, is de rente in de uitkering
ter zake van het overlijden integraal belast als de uitkering plaatsvindt
vóór het bereiken van de 72-jarige leeftijd en evenzeer voor
uitkeringen na het bereiken van die leeftijd voor zover de uitkering meer
bedraagt dan het vrijgestelde bedrag. De regeling van artikel 5.2.4 is in
die zin veel ruimer omdat de verzekerde som ver uit kan gaan boven de vrijgestelde
waarde en er – door rekening te houden met de sterftekans – toch
geen belastingheffing plaatsvindt. Bij een polis met een verzekerd kapitaal
van bijvoorbeeld 1 miljoen gulden en een hele kleine sterftekans is de waarde
van (stel) f 10 000 in zijn geheel vrijgesteld. Slechts in diegevallen dat er een groot kapitaal is verzekerd én er op een
peildatum een aanmerkelijke kans is dat de verzekerde op afzienbare termijn
overlijdt, zal er een gematigde heffing over de waarde optreden. Het antwoord
op de vraag of, anders dan op basis van statistische gegevens, bij de waardering
rekening moet worden gehouden met de individuele levensverwachting cq sterftekans,
zal overigens niet anders zijn dan onder de huidige inkomsten- en vermogensbelasting.
De heffing in box III is in ieder geval veel lager dan de heffing over de
belastbare rente bij de uitkering zoals die in het systeem van de Wet op de
inkomstenbelasting 1964 optreedt.De leden van de fractie van Groen Links vragen naar de fiscale behandeling
van een beleggersgirorekening waarop bedragen worden gestort om daarmee de
hypothecaire geldlening af te lossen. Als bijzonderheid is tussen partijen
overeen gekomen dat de rekening door middel van een pandrecht tot zekerheid
dient van de verplichtingen die voortvloeien uit de hypothecaire geldlening
en voorts contractueel is vastgelegd dat de hypotheekschuld moet worden afgelost
met de gespaarde gelden. De beleggersgiro kan alleen worden opgeheven als
de lening volledig is afgelost. Het maatschappelijk doel, zo merken deze leden
op, wordt voorts gewaarborgd door een overlijdensrisicoverzekering af te sluiten
op twee levens, zodat de erfgenamen niet achterblijven met een gedeelte van
de hypothecaire geldlening.Het karakter van een beleggersgirorekening is enerzijds dat er door storting
van bedragen in guldens ook fracties van aandelen gekocht kunnen worden zonder
dat de verplichting bestaat om «hele aandelen» te kopen en anderzijds
dat de klant de vrije beschikkingsmacht heeft over de daarop aangehouden gelden/aandelen.
Een dergelijke rekening biedt een eenvoudige toegang tot het aanhouden van
effecten en het vrijelijk daarin handelen met de zekerheid dat de daarop aangehouden
gelden/aandelen te allen tijde en tot elk bedrag liquide kunnen worden gemaakt.
Dit karakter strookt niet met de opzet zoals die wordt beschreven door deze
leden. In tegenstelling tot bij een kapitaalverzekering bestaat er bij een
beleggersgiro dus wel een vrije beschikkingsmacht. Hoewel partijen in de beschreven
casus hebben afgesproken dat de gelden aangewend worden voor de aflossing
van de hypothecaire geldlening, kan de belastingplichtige de gelden wel degelijk
opeisen zonder dat de houder van de gelden dit kan voorkomen. Hieraan doet
niet af dat er mogelijk een boete verschuldigd is of de geldverstrekker gebruik
maakt van zijn pandrecht. In de beschreven casus wordt de waarde van de gelden/aandelen
op de beleggersgiro in de rendementsgrondslag begrepen. De overlijdensrisicoverzekeringen
kunnen recht hebben op de vrijstelling van artikel 5.2.4. Overigens bestaat
ook de mogelijkheid om de premies op een kapitaalverzekering aan te houden
in (fracties van) verschillende aandelensoorten (zogenoemde fractie- of unit-linkedverzekeringen).
Dergelijke verzekeringen kunnen uiteraard – ook als die op twee levens
zijn afgesloten – voldoen aan de criteria van de kapitaalverzekering
eigen woning.De leden van de fractie van de PvdA stellen vast dat het forfaitaire rendement
van 4% eerder is afgeleid van een potentieel minimumrendement dan van een
gerealiseerd rendement. In het verlengde daarvan vragen deze leden of er op
dit punt sprake is van een precedent of dat een dergelijke benadering ook
op andere plaatsen binnen de belastingwetgeving wordt gehanteerd. Naar aanleiding
van deze vraag wordt opgemerkt dat in de sfeer van de inkomsten uit vermogen
ook onder de werking van de Wet op inkomstenbelasting 1964 forfaitaire benaderingen
worden gebruikt. Als voorbeeld kan in dat verband worden genoemd artikel 25a
van deze wet. In dat artikel wordt bepaald dat belastingplichtigen ter zake
van het bezit van een bloot eigendom van een recht dat niet op zaken betrekking
heeft – bijvoorbeeld een mantel van een obligatie – jaarlijks
een op forfaitaire wijze bepaald (te verwachten) bedrag aan inkomsten uit
vermogen in aanmerking dienen te nemen.De leden van de fractie van de PvdA vragen nogmaals aandacht voor het
artikel van Happé (WFR, 4 november 1999). Deze leden vragen ons met
name in te gaan op de door Happé opgeworpen vraag of de Hoge Raad het
forfaitaire rendement met toepassing van het gelijkheidsbeginsel zou kunnen
afwijzen op grond van het feit dat met een dergelijke heffing onvoldoende
recht zou worden gedaan aan de (in) werkelijkheid (behaalde rendementen).
Naar aanleiding van de vraag van deze leden wordt opgemerkt dat de hoogte
van het forfaitaire rendement (4%) naar onze mening tot een evenwichtige en
aanvaardbare benadering van het werkelijke rendement leidt. In vergelijking
met de wijze waarop inkomsten uit vermogen onder de werking van de Wet op
de inkomstenbelasting 1964 in de heffing (kunnen) worden betrokken, leidt
het forfaitaire rendement naar ons oordeel tot een betere benadering van het
economische rendement dat in werkelijkheid wordt behaald. Voorts wordt in
dit kader verwezen naar de memorie van toelichting en de nota naar aanleiding
van het verslag, waarin is aangegeven dat belastingplichtigen over een wat
langere periode bezien en zonder dat daarvoor veel risico hoeft te worden
genomen, jaarlijks een gemiddeld rendement van 4% kan worden behaald.Vanuit dit perspectief bezien beantwoorden wij de door Happé opgeworpen
vraag ontkennend.De leden van de fractie van GroenLinks concluderen dat het kabinet jaarlijks
stabiele opbrengsten van de overheidsinkomsten belangrijker vindt dan het
totaal aan opbrengsten over de langere termijn en dan de notie dat de overheid
in goede en slechte tijden met haar burgers dient te delen. Deze leden vragen
het kabinet aan te geven waarom het zo onwenselijk zou zijn om een fluctuerende
box III te hebben op het moment dat het tekort zelfs naar een overschot tendeert
en er volgens deze leden eindelijk een werkelijk trendmatig begrotingsbeleid
gevoerd kan gaan worden. In antwoord op deze vraag wordt opgemerkt dat wij
geen voorstander zijn van het aantal conjunctuurafhankelijke belastingen.
Vanuit het oogpunt van kasbeheer zijn dergelijke belastingen niet aantrekkelijk.
Verder lopen de verantwoordelijkheden van de overheid en de burgers wat betreft
het delen in goede en slechte tijden uiteen. De overheid kan bepaalde uitgaven
niet ontlopen in slechte tijden (werkloosheidsuitgaven).De leden van de SP-fractie zijn van mening dat niet kan worden gesteld
dat de forfaitaire rendementsheffing een neutrale heffing is, aangezien deze
heffing risicovolle beleggingen stimuleert. De stelling dat er sprake is van
een neutrale heffing ziet op het feit, dat de heffing geen onderscheid maakt
naar de vorm waarin het vermogen wordt aangehouden en de vorm van de rendementen
die met het vermogen worden gerealiseerd. Dat deze heffing een stimulans voor
de verstrekking van risicodragend kapitaal betekent zien wij, gelet op de
economische effecten daarvan, overigens als een postitief element. Overigens
merken wij op dat de invoering van de forfaitaire rendementsheffing onder
omstandigheden tot een verhoging van de belastingdruk op risicovolle beleggingen
zal leiden. Onder het huidige stelsel zijn de met deze beleggingen te realiseren
vermogensmutaties immers geheel onbelast. De vraag of wij verwachten dat het
rendement op aandelen op lange termijn zal dalen tot zo'n 4% moeten wij ontkennend
beantwoorden. Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven
moet dit percentage worden gezien als een rendement dat gemiddeld genomen
haalbaar is zonder dat daar (veel) risico voor hoeft te worden genomen en
niet als een gemiddeld rendement voor iedere vorm van vermogen. Verder is
in die nota aangegeven dat een incidentele onderschrijding van
het gemiddelde voor ons zwaarder weegt dan een incidentele overschrijding.
Een benadering waarbij bij de vaststelling van het forfaitaire rendement wordt
uitgegaan van het maximaal haalbare rendement zou nadelig zijn voor belastingplichtigen
die niet kunnen of willen beleggen in de vermogensbestanddelen waarmee dergelijke
rendementen kunnen worden gerealiseerd.De leden van de fracties van GPV en RPF geven te kennen niet overtuigd
te zijn van de argumenten van de regering om het voorgestelde 4%-tarief niet
periodiek te herijken. Deze leden vragen of wij verwachten dat als 5-jaarlijks
het voorgestelde 4%-tarief zou worden herijkt, bijvoorbeeld op basis van het
gemiddelde rendement van de staatsobligaties, het tarief grote schommelingen
ondergaat. In antwoord op deze vraag wordt opgemerkt dat een herijking op
basis van het gemiddelde rendement dat over een langere periode op staatsobligaties
is gerealiseerd naar onze mening geen grote schommelingen zal ondergaan ten
opzichte van het voorgestelde rendement. Anders dan deze leden zien wij dit
echter als een argument tegen een periodieke herijking. Tevens zijn wij van
mening – deze leden vragen hiernaar – dat een periodieke herijking
niet per definitie leidt tot een heffing die beter aansluit bij de werkelijke
rendementen en daardoor ook niet meer recht doet aan de economische realiteit.
Daarbij dient te worden bedacht dat een herijking wordt gebaseerd op rendementen
uit het verleden, terwijl de aanpassing van het forfaitaire rendement ziet
op de toekomst. Voor zover er sprake is van grote schommelingen in de hoogte
van het werkelijke rendement kan de herijking zelfs tot een groter verschil
tussen het forfaitaire rendement en het daadwerkelijk behaalde rendement leiden.
Dit is met name het geval indien de herijking plaatsvindt aan het eind van
een periode met bovengemiddelde rendementen en wordt gebruikt voor de vaststelling
van het forfaitaire rendement over een periode met matige rendementen.De leden van de fractie van de PvdA vragen naar het profiel van de personen
(in termen van de omvang van hun bezittingen en schulden) die voordeel dan
wel nadeel hebben van een variant waarbij schulden tot een bedrag van f 40 000
buiten beschouwing worden gelaten bij het bepalen van de grondslag van de
forfaitaire rendementsheffing onder gelijktijdige verhoging van de heffingsvrije
voet naar f 40 000. Zij vragen om dit aan de hand van voorbeelden te
adstrueren.De door deze leden genoemde variant heeft uitsluitend gevolgen voor belastingplichtigen
die op grond van het huidige voorstel forfaitaitaire rendementsheffing betalen
en tegelijkertijd schulden (niet zijnde schulden in verband met de eigen woning)
hebben. De waarde van de positieve vermogensbestanddelen van deze belastingplichtigen
moet derhalve in ieder geval groter zijn dan de som van de schulden (exclusief
eigen woning) en de heffingsvrije voet. Indien het te benutten deel van de
verhoging van de heffingsvrije voet groter is dan het bedrag aan schulden
dat buiten beschouwing wordt gelaten resulteert een voordeel voor de belastingplichtige,
terwijl de variant in het algemeen tot een nadeel leidt indien het te benutten
deel van de verhoging van de heffingsvrije voet kleiner is dan het bedrag
aan schulden dat buiten beschouwing wordt gelaten. In de onderstaande tabel
zijn enkele voorbeelden van de uitwerking van deze variant opgenomen. In deze
voorbeelden is uitgegaan van een heffingsvrije voet van f 37 500 in de
huidige situatie en f 40 000 in de variant. Tabel: Voorbeelden uitwerking variant waarbij schulden
tot een bedrag van f 40 000 buiten beschouwing worden gelaten bij het
bepalen van de grondslag van de forfaitaire rendementsheffing onder gelijktijdige
verhoging van de heffingsvrije voet naar f 40 000 BezittingenSchulden Voordeel of nadeel 40 000<2 500 voordeel 40 0002 500 neutraal 40 000>2 500 neutraal 50 000<2 500 voordeel 50 0002 500 neutraal 50 000>2 500 nadeel100 000<2 500 voordeel100 0002 500 neutraal100 000>2 500 nadeelDe leden van de PvdA-fractie stellen dat door sommigen wordt geopperd
dat een gevaar bij de forfaitaire vermogensrendementsheffing in de huidige
voorgestelde vorm is dat het heffingsbelang voor de Belastingdienst klein
is omdat veel personen voor kleine bedragen aangeslagen dienen te worden.
Vanuit dat licht bezien zou een stelsel met een hogere vrijstelling en hogere
tarieven beter zijn. Naar aanleiding van het verzoek van deze leden om deze
redenering van commentaar te voorzien merken wij op dat in deze redenering
naar onze mening ten onrechte voorbij wordt gegaan aan het feit dat de forfaitaire
rendementsheffing geen afzonderlijke heffing is, maar onderdeel uitmaakt van
de inkomstenbelasting. Er wordt geen afzonderlijke aanslag opgelegd voor de
heffing van de belasting op de forfaitair bepaalde vermogensinkomsten. In
die zin onderscheidt deze heffing zich niet van de huidige heffing over inkomsten
uit vermogen. Overigens wijzen wij erop, dat het aantal belastingplichtigen
dat belasting betaalt over de vermogensinkomsten als gevolg van de invoering
van de forfaitaire rendementsheffing naar verwachting zal afnemen van circa
2,15 miljoen naar circa 1,5 miljoen. Daarnaast wordt opgemerkt dat bij de
vaststelling van het tarief en de vrijstelling is gestreefd naar een optimaal
evenwicht tussen een aantal – deels tegengestelde – doelstellingen,
te weten een evenwichtige verdeling van de lastendruk, het zoveel mogelijk
buiten de heffing houden van kleine spaarders en beleggers, het voorkomen
van belastingvlucht en het realiseren van een zekere budgettaire opbrengst.De leden van de CDA-fractie vragen een cijfermatige reactie met betrekking
tot de gedachte om schulden geheel of gedeeltelijk buiten beschouwing te laten
bij de bepaling van de grondslag voor de forfaitaire rendementsheffing en
de opbrengst daarvan aan te wenden voor een verhoging van de vrijstelling.
De leden van fractie van GroenLinks vragen welke verhoudingen er mogelijk
zijn bij een budgettair neutrale uitwerking. Naar aanleiding van deze vragen
is in de onderstaande tabel aangegeven wat het budgettaire effect is van het
gedeeltelijk buiten beschouwing laten van schulden in box III:Tabel: Budgettaire opbrengst gedeeltelijk buiten beschouwing
laten van schulden in box III BeperkingBudgettaire opbrengst f 5 00030 mln f 10 00050 mln f 20 00085 mln f 30 000115 mln f 40 000140 mln f 50 000150 mln 100%665 mln Bij een verhoging van de vrijstelling tot circa f 43 500 per persoon
in combinatie met het buiten beschouwing laten van de eerste f 43 500
aan schulden is er sprake van een budgettair neutrale uitwerking.De leden van de fracties van GPV en RPF constateren dat vanwege een verruiming
van het bereik van het heffingsvrije vermogen ten opzichte van de huidige
rente- en dividendvrijstelling ervoor is gekozen af te zien van een additionele
vrijstelling voor het vermogen van minderjarige kinderen. De leden stellen
dienaangaande de volgende vragen. Heeft de regering louter uit budgettaire
motieven hiervoor gekozen? Deelt de regering de conclusie dat de verruiming
van het bereik van het heffingsvrije vermogen feitelijk wordt gefinancierd
door een inperking van de rente- en dividendvrijstelling voor gezinnen met
kinderen? Vindt de regering het uit maatschappelijk oogpunt wenselijk dat
ouders sparen voor bijvoorbeeld toekomstige studiekosten van hun kinderen?
Zo ja, behoort dat geen reden te zijn om bij de bepaling van de hoogte van
het heffingsvrije vermogen rekening te houden met de aanwezigheid van kinderen?
Is de regering bereid om te bezien welke mogelijkheden bestaan om bij de bepaling
van de hoogte van het heffingsvrije vermogen rekening te houden met de aanwezigheid
van kinderen?De constatering van de leden van de fracties van GPV en RPF dat vanwege
een verruiming van het bereik van het heffingsvrije vermogen – het heffingsvrije
vermogen geldt immers niet alleen voor rente- en dividendgenieters –
ervoor gekozen is af te zien van een additionele vrijstelling voor het vermogen
van minderjarige kinderen is te eenzijdig. Ook redenen van uitvoeringstechnische
aard en de vraag of de inkomstenbelasting het meest doelmatige en doeltreffende
instrument is om gezinnen met kinderen een tegemoetkoming te geven, hebben
bij de door de regering gemaakte keuze een rol gespeeld. Een keuze die vanwege
de tariefsverlaging in box 1 en de belastingdruk op vermogensinkomsten in
het algemeen, eenvoudiger werd. Voor meer informatie over de positie van gezinnen
met kinderen wordt verwezen naar de paragrafen 8.5 in de memorie van toelichting
en de nota naar aanleiding van het verslag.Met de verruiming van het bereik van het heffingsvrije vermogen is overigens
budgettair f 300 miljoen meer gemoeid dan met de huidige rente- en dividendvrijstelling;
de conclusie van de leden dat de verruiming feitelijk wordt gefinancierd door
een inperking van de rente- en dividendvrijstelling voor gezinnen met kinderen
delen wij dan ook niet. De regering heeft sympathie voor het standpunt van
de leden dat het vanuit maatschappelijk oogpunt wenselijk is dat ouders sparen
voor bijvoorbeeld toekomstige studiekosten van hun kinderen maar verbindt
daar niet de conclusie aan dat de heffingsvrije voet met een kindervoet moet
worden uitgebreid.De leden van de VVD-fractie dringen er nogmaals op aan om kosten die verpachters
moeten maken ten aanzien van hun onroerend goed aftrekbaar te maken, bijvoorbeeld
in het hoofdstuk persoonsgebonden aftrekposten.In dat kader merken wij op dat juist de discussie over fiscale inkomsten
en al dan niet aftrekbare kosten in het huidige recht, reden is geweest om
te kiezen voor een forfaitaire benadering. Wij zien, anders dan deze leden,
geen aanleiding om een extra aftrek van kosten voor verpachters op te nemen.
Een verpachter kan evenals een andere belastingplichtige een kosten/baten
analyse maken van de wijze waarop hij zijn vermogen investeert. Uit het gegeven
dat er op de grondmarkt ook een aantal institutionele beleggers actief zijn,
zou in dat kader al kunnen worden afgeleid dat een investering in verpachte
grond lonend kan zijn. Daarnaast zou een dergelijke specifieke regeling risico's
rond het gelijkheidsbeginsel oproepen. In antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie of cijfers kunnen
worden gegeven over de gemiddelde financieringskosten en kosten van vermogensbeheer
wordt opgemerkt dat uit de aangiften inkomstenbelasting het volgende kan worden
afgeleid. Bij de inkomsten uit onroerende zaken, niet zijnde de eigen woning,
bedragen de in aftrek gebrachte financieringskosten circa 27,5% van de aangegeven
inkomsten en bedragen de overige kosten circa 42% van de aangegeven inkomsten.
De bij de inkomsten uit effecten vermelde kosten bedragen circa 12,5% van
de aangegeven inkomsten. Bij deze inkomenscategorie wordt geen onderscheid
gemaakt tussen financieringskosten en overige kosten. Bij de inkomsten uit
roerende zaken en onderverhuur bedragen de kosten in totaal ruim 60% van de
aangegeven inkomsten. Bij de rente-inkomsten ten slotte wordt gemiddeld bijna
2% aan kosten in aftrek gebracht. Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat de
bovenstaande gegevens uitsluitend betrekking hebben op de onder het huidige
stelsel belastbare inkomsten en aftrekbare kosten en niet op de in bedrijfseconomische
zin genoten inkomsten en gemaakte kosten.Op de vraag van de leden van de VVD-fractie hoe de tot Box III beperkte
verrekeningsmethode zich verhoudt tot de belastingverdragen kan worden geantwoord
dat het overgrote gedeelte van de Nederlandse belastingverdragen voor wat
betreft de techniek van voorkoming van dubbele belasting verwijst naar het
Besluit voorkoming dubbele belasting 1989. Slechts onder enkele oudere Nederlandse
belastingverdragen wordt niet naar dit Besluit verwezen. Deze verdragen bevatten
eigen voorkomingsregels. Zolang deze bepalingen niet zijn aangepast, zullen
deze bepalingen in beginsel toepassing onverkort vinden. Bovendien is hiervoor
aangegeven dat, mede op grond van uitvoeringsaspecten en doelmatigheidsoverwegingen,
de verrekening van buitenlandse bronbelasting in Box III in beginsel op dezelfde
wijze plaatsvindt als verrekening van Nederlandse dividendbelasting.De leden van de CDA-fractie vragen of de regering de garantie kan geven
dat opvattingen van andere landen over het karakter van de vermogenrendementsheffing
niet tot ongunstige gevolgen leiden en of de regering desnoods met een tegemoetkoming
komt. Voor binnenlandse belastingplichtigen geldt dat zij voor verdragstoepassing
als inwoner van Nederland moeten worden beschouwd en het bronland is derhalve
in beginsel gehouden het verdrag (met de verlaagde bronheffingen) toe te passen.
Zoals eerder is aangegeven nemen wij niet aan dat ter zake serieuze discussie
zal ontstaan over de onderworpenheidseis. Een eventuele tegemoetkoming is
dan ook niet aan de orde. Voor buitenlandse belastingplichtigen speelt deze
vraag normaal gesproken uitsluitend met betrekking tot inkomsten uit in Nederland
gelegen onroerende zaken; een inkomenscategorie waarbij het niet ongebruikelijk
is om de inkomsten op forfaitaire wijze vast te stellen. Zoals hiervoor reeds
is aangegeven, bevatten een aantal belangrijke belastingverdragen een bepaling
dat niet-inwoners van Nederland met inkomsten uit in Nederland gelegen onroerende
zaken in hun woonstaat ter zake van deze inkomsten recht hebben op aftrek
ter voorkoming van dubbele belasting door middel van de vrijstellingsmethode.Op het vorenstaande bestaat een uitzondering, te weten binnenlandse belastingplichtigen
met de Amerikaanse nationaliteit. Deze personen worden door de Verenigde Staten
op grond van hun Amerikaanse nationaliteit in de Amerikaanse belastingheffing
betrokken voor hun wereldinkomen. Voorts geldt dat de Verenigde Staten de
verrekeningsmethode hanteert bij het verlenen van een aftrek ter voorkoming
van dubbele belasting op grond waarvan de in de bronstaat (in casu Nederland)
verschuldigde belasting wordt afgetrokken van de in de Verenigde Staten verschuldigde
inkomstenbelasting. Tot op heden is overigens van de zijde van
de Verenigde Staten nog geen bericht ontvangen dat hun opvattingen over het
karakter van de vermogensrendementsheffing afwijken van die van Nederland.De leden van de CDA-fractie en de Orde vragen of bevestigd kan worden
dat de Belgische verdragsonderhandelaars de mening van Nederland delen dat
voor Belgische dividenden en rentebaten betaald aan inwoners van Nederland
die over die inkomsten forfaitair belast worden, vermindering van bronbelasting
verleend zou moeten worden. Tevens vragen deze leden en de Orde of wat de
Belgische onderhandelaars vinden van Belgische investeerders in onroerende
zaken die in Nederland zijn gelegen. Ook de leden van de SP-fractie vragen
of het juist is dat met de belangrijkste landen geen overleg is gevoerd over
de vraag of buitenlandse bronbelastingen op dividend en rente kunnen worden
verrekend met de Nederlandse vermogensrendementsheffing. Hiervoor is reeds
aangegeven dat inwoners van Nederland die alhier in de belastingheffing worden
betrokken voor hun wereldinkomen, voor de toepassing van de belastingverdragen
worden beschouwd als inwoner van Nederland in de zin van dat belastingverdrag.
De bronstaat is ter zake van dividenden en interest betaald aan een inwoner
van Nederland in de zin van het verdrag in beginsel gehouden de verdragsartikelen
inzake dividenden en interest zonder voorbehoud toe te passen. Het oordeel
van de bronstaat over de vermogensrendementsheffing is hiervoor van geen betekenis.
Voor wat betreft de verrekening van deze buitenlandse bronheffingen geldt
dat het oordeel of deze bronheffingen voor verrekening in aanmerking komen
met in achtneming van de bepalingen van het belastingverdrag niet aan de bronstaat
maar aan Nederland is. Met betrekking tot inwoners van België met inkomsten
uit in Nederland gelegen onroerende zaken geldt dat deze ter heffing aan Nederland
zijn toegewezen en dat België ter berekening van de aftrek ter voorkoming
van dubbele belasting de vrijstellingsmethode hanteert. Nadat het wetsvoorstel
door de Tweede Kamer is goedgekeurd, staat de tekst van het wetsvoorstel definitief
vast. Eerst dan kunnen de verdragspartners formeel op de hoogte worden gesteld
van de wijzigingen in het Nederlandse belastingstelsel; tot op heden zijn
het immers voornemens. Op dit moment wordt bij onderhandelingen over de sluiting
van nieuwe dan wel herziening van bestaande belastingverdragen de voorgenomen
wijzigingen reeds onder de aandacht van de gesprekspartners gebracht. Tot
op heden heeft dit er niet toe geleid dat het andere land zich op het standpunt
heeft gesteld dat de vermogensrendementsheffing als iets anders zal worden
gezien dan een inkomstenbelasting.De leden van de fractie van CDA vragen naar reacties van andere landen
en of de tekst van de mededeling aan de OESO kan worden gepubliceerd. Voorts
vernemen deze leden graag een reactie op de opmerkingen van de Orde op dit
punt. Het komt ons voor dat de door de Orde genoemde punten hiervoor vrijwel
volledig zijn belicht. Voor wat betreft het voornemen van de Orde om een eigen
onderzoek in het buitenland in te stellen zij opgemerkt dat wij de uitkomsten
van dit onderzoek met vertrouwen tegemoet zien indien de Orde de bevoegde
autoriteiten van de verdragspartners zoals uitdrukkelijk zijn genoemd in de
belastingverdragen voorziet van alle relevante informatie. In eerste aanleg
is de OESO mondeling geïnformeerd over de vermogensrendementsheffing;
later is nog een schriftelijke mededeling aan de OESO gezonden. De inhoud
van het relevante deel van die mededeling is als volgt.Tax on imputed capital incomeThe new tax regime on capital income which replaces the present regime
in which derived capital income is taxed aims for broadening and strengthening
the tax base. The new tax regime on capital income consists
of introducing a tax on imputed income from capital. Private income from capital
will be deemed to be 4 percent of the value of the assets with yield capacity.
This income will be taxed at a proportional rate of 30% percent. The
percentage of the deemed income is set at 4 percent since this corresponds
with the average income that can be made over a longer period when investing
with little or no risks.The nature of the tax on imputed capital income is underlined by the following
features. First of all, the tax forms an integral part of the proposed Income
Tax Act 2001. Secondly, the imputed capital income is a part of the taxable
world wide income for income tax purposes. Thirdly, it is possible to deduct
Dutch withholding tax on dividends as well as foreign taxes whether levied
at source or in the final assessment of the due tax on capital income. Furthermore,
certain personal deductions, for example for exceptional medical expenses,
are taken into account in the assessment of the due tax which is a typical
aspect of an income tax and does not correspond with the nature of a wealth
tax.As mentioned before, the regime only applies to (financial) assets with
yield-capacity. As opposed to a wealth tax, the regime does not apply to for example cars and yachts. Therefore, the tax base
is different.Moreover, also under the present income tax system some assets are already
taxed on an imputed return. This does not cause any problems with respect
to the bilateral double taxation treaties.With respect to non-residents the regime on imputed capital income is
limited to real estate situated in the Netherlands and certain profits rightsWhy not choose a capital gains tax?The main reasons for not choosing a capital gains tax are:• A capital gains tax has an unstable tax base and generates unstable
and relatively small revenues.• A capital gains tax is more complicated, especially with respect
to implementation and administration, as opposed to the simplicity of the
proposed tax on imputed capital income• The Dutch government is strengthened in this opinion by experiences
with capital gain taxation in other countries. These experiences show, that
in a capital gains tax regime capital gains will be postponed, where as deductible
capital losses will be realised as early as possible.In short, the Dutch government is convinced that a capital gains tax provides
no prospects to make great progress in capital income taxation.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de fiscale behandeling
van vermogensinkomsten in Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Italië,
Zwitserland en de Verenigde Staten.In Duitsland worden objectief genoten vermogensinkomsten (huur, dividend
en rente) tegen de normale tarieven in de heffing van inkomstenbelasting betrokken.
Voor natuurlijke personen geldt voor wat betreft de vermogensinkomsten een
vrijstelling van DM 6000.In Frankrijk worden vermogensinkomsten genoten door inwoners eveneens
tegen de normale tarieven in de inkomstenbelasting betrokken. Een vrijstelling
geldt voor bepaalde interestbetalingen aan niet-inwoners. Ook hier geldt dat
objectief genoten inkomsten worden belast.In de Verenigde Staten geldt dat vermogensinkomsten volledig in de inkomstenbelasting
worden betrokken, met uitzonderingen van interest op obligaties die door de
Federale overheid of door lagere overheden zijn uitgegeven.In het Verenigd Koninkrijk, Italië en Zwitserland zijn vermogensinkomsten
eveneens volledig begrepen in de heffing van inkomstenbelasting. De leden van de fracties van GPV en RPF vragen of het niet van enige arrogantie
getuigt dat de regering niet bereid is de vermogensrendementsheffing door
de OESO te laten toetsen op verdragsbestendigheid en wat de regering belet
deze toets te laten uitvoeren. Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag
is aangegeven zal de vermogensrendementsheffing verdragsbestendig worden gevonden.
Indien deze heffing terecht zou worden aangemerkt als inkomstenbelasting is
zij verdragsbestendig bezien in het licht van de artikelen 6, 10 en 11 van
het OESO-modelverdrag; indien de vermogensrendementsheffing, overigens ten
onrechte, zou worden beschouwd als een vermogenswinstbelasting is deze verdragsbestendig
in het licht van artikel 13 van het OESO-modelverdrag en indien deze heffing,
wederom ten onrechte, zou worden beschouwd als vermogensbelasting, dan is
sprake van verdragsbestendigheid in het licht van artikel 22 van het OESO-modelverdrag.
Een toets van de vermogensrendementsheffing op verdragsbestendigheid levert
derhalve niet die duidelijkheid op waarop de vragenstellers doelen. In dit
verband zij overigens opgemerkt dat de OESO geen bevoegdheid heeft inzake
de kwalificatie van heffingen van de verschillende OESO-leden. Zoals in het
antwoord op een vraag van de CDA-fractie is aangegeven, is onlangs een bericht
aan de OESO gezonden waarin aangegeven is waarom de vermogensrendementsheffing
als inkomstenbelasting moet worden gekwalificeerd. De tekst van het relevante
gedeelte van dit bericht is hiervoor in deze nota opgenomen.6.5 DividendbelastingDe leden van de VVD-fractie menen dat het antwoord dat verrekening van
buitenlandse bronbelasting op dezelfde wijze geschiedt als verrekening van
Nederlandse dividendbelasting een onvoldoende antwoord is op de vraag en dat
slechts de memorie van toelichting wordt herhaald. Naar aanleiding van de
concrete vragen van deze leden kan worden opgemerkt dat een eventueel overschot
aan buitenlandse bronbelasting evenals een overschot aan Nederlandse dividendbelasting
wordt gerestitueerd. Hierbij geldt echter wel dat geen restitutie in Nederland
plaatsvindt voor dat gedeelte van de ingehouden buitenlandse bronbelasting
dat uitgaat boven hetgeen ingevolge het van toepassing zijnde belastingverdrag
mag worden ingehouden. De eventueel op grond van het verdrag teveel ingehouden
bronbelasting dient in de bronstaat te worden terugverlangd. Voor verrekening
van buitenlandse bronbelasting geldt dezelfde bezitsduur als voor verrekening
van Nederlandse dividendbelasting. Met kosten wordt bij de vermogensrendementsheffing
geen rekening gehouden, derhalve ook niet met kosten ter zake van buitenlands
inkomen. Tenslotte geldt dat de buitenlandse bronheffing evenals de Nederlandse
dividendbelasting geacht wordt betrekking te hebben op het gehele forfaitaire
rendement. Zoals hiervoor reeds is aangegeven, had tevens gekozen kunnen worden
voor een systematiek waarbij de verrekening beperkt zou blijven tot de in
box III verschuldigde inkomstenbelasting. Omdat de buitenlandse bronbelasting
in vrijwel alle gevallen lager zal uitvallen dan de Nederlandse inkomstenbelasting
in box III en een dergelijk alternatief systeem in de praktische uitvoering
beduidend complexer is, is gekozen voor het voorliggende systeem.7. Oudedagsvoorzieningen7.1 AlgemeenDe leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre het nieuwe regime voor
belastingplichtigen die ouder zijn dan 65 jaar en een pensioentekort hebben
een beperking van de mogelijkheden voor het repareren van het pensioentekort
inhoudt. Hierop kunnen wij antwoorden dat de mogelijkheden voor
het repareren van een pensioentekort in de voorgestelde algemene inhaalregeling
zijn verruimd ten opzichte van het huidige regime. Ingevolge de thans bestaande
derde lijfrentetranche kunnen pensioentekorten worden ingehaald door belastingplichtigen
van 39 jaar of ouder, maar jonger dan 65 jaar. Ingevolge de nieuwe voorstellen
is deze periode verruimd tot 70 jaar. Een belastingplichtige krijgt in het
nieuwe stelsel derhalve 5 jaar langer de gelegenheid in het verleden opgelopen
pensioentekorten in te halen. Op de door deze leden in dit kader aan de orde
gestelde problematiek van de zogenoemde opeethypotheek, wordt ingegaan in
paragraaf 4.3.1 (eigen woning) van deze nota.De leden van de PvdA-fractie merken op dat op het complexe en belangrijke
dossier van de oudedagsvoorzieningen weliswaar vorderingen worden gemaakt
in de uitwisseling van gedachten en suggesties tussen de Tweede Kamer en regering
maar dat er op een aantal zeer essentiële onderdelen nog steeds sprake
is van onduidelijkheden, mede gezien het feit dat een aantal gestelde vragen
tot nu toe onbeantwoord is gebleven. Dit geldt met name voor de vragen aangaande
de budgettaire aspecten verbonden aan de ongelijkheid tussen de tweede en
de derde pijler. Deze leden vragen welke verschillen tussen de tweede en de
derde pijler beschouwd moeten worden als fundamenteel in de zin dat ze de
pensioenspaarmogelijkheden voor grote groepen niet slechts in theorie maar
ook en vooral feitelijk beïnvloeden. In het navolgende schematische overzicht
worden de voor deze afweging belangrijkere verschillen voor pensioenspaarmogelijkheden
in de tweede en de derde pijler inzichtelijk gemaakt.Schematisch overzicht fundamentele verschillen pensioenspaarmogelijkheden
tweede en derde pijler Wet fiscale behandeling van pensioenen (beroepspensioen
in de tweede pijler)Wet inkomstenbelasting 2001 (lijfrenten in de derde pijler) •De maximale jaarlijkse pensioenopbouw bedraagt 2% per dienstjaar
(inclusief AOW); in 35 jaar wordt een vol pensioen van 70% bereikt.•De maximale jaarlijkse
pensioenopbouw is afgestemd op een gangbare eindloonregeling ter grootte van
1,75% per jaar (inclusief AOW); in 40 jaar wordt een vol pensioen van 70%
bereikt.•De minimale ingangsdatum van de pensioenuitkering is 60 jaar (bij een eerdere
ingangsdatum vindt een actuariële herrekening plaats).•In het wetsvoorstel is uitgegaan
van een ingangsdatum van de pensioenuitkering op 65-jarige leeftijd.•De minimale
AOW-franchise bedraagt 10/7 x f 14 473 = f 21 062. •De franchise in het
wetsvoorstel bedraagt 10/7 x f 21 330 = f 30 473. •Pensioentekorten
over het verleden kunnen worden ingehaald mits aantoonbaar en onstaan voor
8 juli 1994 of ten gevolge van een waardeoverdracht na 8 juli 1994.•Pensioentekorten over
het verleden kunnen worden ingehaald door gebruik te maken van de reserveringsregeling
en de algemene inhaalruimte. Met de reserveringsregeling kan, zonder nadere
voorwaarden, de ruimte die in de voorgaande 5 jaren niet is benut, alsnog
worden aangewend. De extra inhaalruimte bedraagt 15% van de premiegrondslag
met een maximum van f 12 149 per jaar.De leden van de D66-fractie vragen de regering precies toe te lichten
welke uitgangspunten het budgettair beslag bepalen van f 0,6 miljard,
gemoeid met het verlagen van de franchise van f 30 473 naar f 21 062
in het onderhavige wetsvoorstel. Het verlagen van de franchise in de premiegrondslag
(artikel 3.7.5., vijfde lid) betekent voor de meeste belastingplichtigen een
extra ruimte voor lijfrentepremie-aftrek. Uitzonderingen zijn werknemers die
deelnemen in een pensioenregeling met een enkele gehuwde AOW-inbouw, en personen
met een inkomen dat lager is dan de verlaagde franchise. Uiteraard zal, net
als onder het huidige regime, niet iedereen die (additionele) ruimte ook daadwerkelijk
benutten, bijvoorbeeld omdat individueel geen behoefte wordt gevoeld aan een
aanvullende voorziening in de lijfrentesfeer, of omdat de financiële
middelen niet beschikbaar zijn. Het budgettaire effect van de verlaging van
de franchise is berekend op basis van een model waarin gegevens zijn
opgenomen over onder meer de inkomens(verdeling) en leeftijden van belastingplichtigen,
en kenmerken van pensioenregelingen. In dit kader zijn met die gegevens samenhangende
veronderstellingen gehanteerd over de feitelijke benutting van de ruimte.De leden van de PvdA-fractie vragen naar de budgettaire kosten verbonden
aan het gelijktrekken van de tweede en de derde pijler op de andere fundamentele
punten. Voor de beantwoording van deze vraag verwijzen wij naar de onderstaande
tabel. Hierin is een overzicht opgenomen van de budgettaire consequenties
van enkele aanpassingen in de wettelijke begrenzing van pensioenspaarmogelijkheden
in de derde pijler ten opzichte van (de ingeboekte opbrengst van) het onderhavige
wetsvoorstel.Tabel: Budgettaire consequenties aanpassingen in de wettelijke
begrenzing van pensioenspaarmogelijkheden in de derde pijler MaatregelBudgettair beslag t.o.v. wetsvoorstel
(in mld Gld) •verlagen franchise van f 30 374
naar f 21 062½
(geïsoleerd bezien)•verhogen jaarlijkse pensioenopbouw van 1,75% naar 2% (verkorten
minimale opbouwperiode van 40 naar 35 jaar)¼ à ½ (geïsoleerd bezien) •verhogen jaarlijkse maximale
pensioenopbouw van 1,75% naar 2% 1•vervroegen ingangsdatum pensioenuitkeringen van 65 naar 60 jaar     •verlagen franchise van f 30 374 naar f 21 0621½ •verhogen jaarlijkse pensioenopbouw
van 1,75% naar 2% •vervroegen ingangsdatum pensioenuitkeringen van
65 naar 60 jaar (indicatief en afhankelijk
van verdere vormgeving)Ter toelichting op deze tabel wordt het volgende opgemerkt. Het doorvertalen
van de ruimere pensioen-normen uit de Wet fiscale behandeling van pensioenen
naar het lijfrenteregime in de derde pijler betekent voor de meeste belastingplichtigen
een extra ruimte voor lijfrentepremie-aftrek. Immers, de feitelijke collectieve
pensioenregelingen zullen, mede als gevolg van het pensioenconvenant, ruim
binnen de maximale grenzen van het Witteveen-kader blijven. Bij de raming
van de budgettaire consequenties van de in de tabel gepresenteerde maatregelen
is verondersteld dat de benuttingsgraad van extra ruimte voor lijfrentepremieaftrek
afneemt naarmate deze extra ruimte groter wordt. Dit betekent dat de budgettaire
consequenties van de afzonderlijk gepresenteerde maatregelen niet zonder meer
kunnen worden opgeteld om te komen tot de budgettaire consequenties van het
samenstel van de maatregelen.De leden van de PvdA-fractie vragen wat bedoeld wordt met de stelling
in paragraaf 7.1. van de Nota naar aanleiding van het Verslag dat «een
lijfrenteregime die de ruime kaders uit de Wet fiscale behandeling van pensioenen
volgt naar verwachting niet zal leiden tot enige beperking van het budgettair
beslag». Hiermee is beoogd aan te geven dat bij het volledig overnemen
van de ruimere normen uit de Wet fiscale behandeling van pensioenen de ingeboekte
budgettaire opbrengst van f 1,5 naar verwachting komt te vervallen. Hierbij
is van belang de wijze waarop de regeling wordt vormgegeven, en de manier
waarop daarmee in de markt en door belastingplichtigen wordt omgegaan. Daarbij
is veel onzeker. Zo zijn de afgelopen jaren de pensioentekorten in Nederland
eerder afgenomen dan toegenomen, maar is de lijfrentepremie-aftrek sterk gestegen. De leden van de VVD-fractie merken op dat uit een NIPO-enquête blijkt
dat 58% van de ondervraagden nog nooit een pensioenberekening heeft laten
maken. Zij vragen in dit verband naar de onderbouwing van onze stelling dat
voor het gros van de werknemers die deelnemen aan een collectieve pensioenregeling
geen sprake zal zijn van een pensioentekort. Alvorens op deze vraag in te
gaan, merken wij over de uitkomst van de enquête op, ervan uitgaande
dat die uitkomst een representatief inzicht geeft, dat die zou kunnen leiden
tot verschillende conclusies. In de eerste plaats zou men kunnen redeneren
dat het gegeven dat zo'n hoog percentage ondervraagden nooit een pensioenberekening
heeft laten maken, een aanwijzing is dat deze personen voldoende vertrouwen
hebben in de voor en door hen getroffen voorzieningen voor de oude dag, dan
wel dat zij geen gelden hebben of willen aanwenden voor aanvullende oudedagsvoorzieningen.
Ook kan de uitkomst tot de conclusie leiden dat het pensioenbewustzijn bij
deze categorie personen onvoldoende aanwezig is. Als dit laatste de juiste
conclusie is, sterkt ons dat in ons streven met de voorgestelde regeling van
de lijfrentepremie-aftrek het pensioenbewustzijn van de burgers te versterken.Onze stelling met betrekking tot het gros van de werknemers had specifiek
betrekking op de regeling van de jaarruimte van de lijfrentepremie-aftrek
en is gebaseerd op feitenonderzoek omtrent de zogenoemde witte en grijze vlekken
in de pensioensfeer. In paragraaf 7.1 van de nota naar aanleiding van
het verslag hebben wij het cijfermateriaal ter zake op een rijtje gezet. Wij
menen dat dit cijfermateriaal onze stelling in voldoende mate schraagt. De
meeste werknemers zullen bij het vrijwel niet voorkomen van witte vlekken
in de pensioensfeer geen tekorten in de jaaropbouw van hun pensioen ondervinden.
Een verdergaande strekking hebben wij met onze stelling niet beoogd.Ervan uitgaande dat de meeste werknemers hun gehele arbeidzame leven in
dienstbetrekking werkzaam zullen zijn, zullen deze in het algemeen ook over
het totaal bezien geen grote pensioentekorten hebben opgelopen. Uiteraard
bestaan hierop uitzonderingen, bij voorbeeld in situaties van verandering
van dienstbetrekking, voor welke gevallen overigens het ingevoerde systeem
van waarde-overdrachten van pensioenkapitaal soelaas beoogt te bieden. Wij
plaatsen daarbij overigens de kanttekening dat een zekere marge in de hoogte
van de pensioenvoorziening aanvaardbaar is en ook als zodanig in de praktijk
wordt ervaren. Wij bedoelen hiermee dat niet tot op de gulden nauwkeurig door
de betrokkene een pensioen ter hoogte van 70% van het laatstgenoten loon als
maatstaf wordt gezien.Ten slotte merken wij nog op dat het cijfermateriaal omtrent de pensioensfeer
een beeld geeft van de recente situatie. In het verleden is het voorzieningenniveau
minder hoog en minder verspreid geweest dan thans het geval is, zodat wij
ons goed kunnen voorstellen dat voor bepaalde werknemers in die periode substantiële
pensioentekorten zijn ontstaan. Voor dergelijke tekorten dient de inhaalruimte
van de lijfrentepremie-aftrek soelaas te bieden.De leden van de fracties van VVD en CDA vragen een nadere onderbouwing
van de stelling van de regering dat in het nieuwe stelsel circa 3,3 miljard
minder aan lijfrentepremies voor aftrek in aanmerking zal komen, hetgeen een
budgettaire opbrengst van f 1,5 miljard zou vertegenwoordigen. De leden
van de VVD-fractie vragen waar dit zou blijken uit het in de Nota naar aanleiding
van het Verslag genoemde CPB-document. Tevens merken deze leden op dat de
door de regering gepresenteerde onderbouwing veel weg heeft van een doelredenering.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de regering vindt van de redenering
van het Verbond van Verzekeraars dat de onderbouwing van de regering op twee
punten mank gaat. De visie van de leden van de VVD-fractie dat de cijfermatige
onderbouwing van de budgettaire consequenties van het voorgestelde
lijfrenteregime is gebaseerd op een doelredenering delen wij niet. De berekeningen
zijn gebaseerd op een uitgebreid model waarin gegevens zijn opgenomen over
de (fiscale) inkomens(verdeling) en kenmerken van belastingplichtigen en pensioenregelingen.
Aangezien het model geen samenhangende gegevens bevat over het gebruik van
de lijfrente-aftrek en de feitelijk opgebouwde pensioenrechten zijn in dit
kader veronderstellingen gehanteerd over de pensioentekorten en de benutting
van de ruimte voor lijfrente-aftrek. Het model is gecalibreerd op het huidige
gebruik van de lijfrente aftrek. Uit de modelberekeningen volgt dat er in
het nieuwe regime naar schatting circa f 3,3 miljard minder aan lijfrentepremies
voor aftrek komen. Dit impliceert een budgettaire opbrengst van naar schatting
f 1,5 miljard. Ook in het CPB werkdocument no 115 wordt de budgettaire
opbrengst van de beperking van de lijfrente-aftrek geraamd op f 1,5 miljard.
Dit is dezelfde uitkomst als in voorgaande becijferingen (zie werkdocument
no 104 op pagina 39). In antwoord op de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie
hoeveel onzekerheidsmarge er is over de f 1,5 miljard budgettaire opbrengst
heeft het CPB laten weten dat zij geen argumenten zag om af te wijken van
de door de regering gemaakte inschatting van de besparing op de lijfrente-aftrek
(zie brief AFP 1999–02273 U van de bewindslieden van Financiën
aan de Voorzitter van de Vaste Commissie voor Financiën). Op de redenering
en het onderzoek van het Verbond van Verzekeraars wordt elders in deze Nota
ingegaan.Volgens de leden van de PvdA-fractie gaat van de passage ter rechtvaardiging
van de verschillen tussen de tweede en derde pijler, waarin wordt gewezen
op de tegengestelde belangen die een rol spelen bij de arbeidsrelaties, de
suggestie uit dat een pensioenregeling waarbij de maximale ruimte van de Wet
fiscale behandeling van pensioenen wordt gebruikt onaanvaardbaar hoog is en
vraagt hoe dit zich verhoudt tot het uitgangspunt dat een pensioen van 70%
eindloon, ingaande op 60 jaar, als maatschappelijk aanvaardbaar kan worden
beschouwd. Ook de leden van de fracties van CDA en GroenLinks vragen naar
de gangbaarheidstoets voor in eigen beheer gehouden pensioenen. Hierop kunnen
wij antwoorden dat voor de begrenzingen in de derde pijler een gangbare pensioenregeling
tot uitgangspunt is genomen. Een gangbare pensioenregeling ligt onder het
niveau van de in de tweede pijler maximaal toegestane grenzen. Een belangrijke
oorzaak van de beperktere benutting van de maximaal toegestane ruimte is het
in een werkgevers-werknemersrelatie bestaande tegengestelde belang waardoor
een natuurlijk evenwicht wordt bereikt. Dat door dit natuurlijke evenwicht
veelal niet de grenzen van het maximaal toelaatbare worden opgezocht wil echter
niet zeggen dat de door deze leden genoemde pensioenregeling met een eindloon
van 70% op 60-jarige leeftijd niet als maatschappelijk aanvaardbaar wordt
beschouwd. Wel moge duidelijk zijn dat indien alle pensioenregelingen een
dergelijk niveau zouden krijgen, dit een thans niet voorziene invloed op de
belastinginkomsten zou hebben.De leden van de PvdA-fractie vragen, vanwege de referte aan de gangbaarheidstoets
voor in eigen beheer gehouden pensioenen in de nota naar aanleiding van het
verslag, of deze gangbaarheidstoets als maatstaf wordt genomen voor de lijfrenteruimte.
Hierop kunnen wij antwoorden dat de verwijzing naar de gangbaarheidstoets
voor in eigen beheer gehouden pensioenen slechts tot strekking had aan te
geven dat daar waar in de pensioensfeer de uit een arbeidsrelatie voortvloeiende
natuurlijke rem ontbreekt eveneens nadere voorwaarden worden gesteld. Deze
nadere voorwaarden strekken ertoe voor in eigen beheer gehouden pensioenen
niet meer fiscale ruimte te bieden dan pleegt te worden genomen door werknemers
in de collectieve sector en hebben betrekking op loonbestanddelen in natura,
de eigen bijdrage van de werknemer, de AOW-franchise en het
nabestaanden- of wezenpensioen. Het zou daarbij voor de hand hebben gelegen
ook het maximaal toegestane opbouwpercentage voor in eigen beheer gehouden
pensioenen in overeenstemming te brengen met hetgeen in collectieve pensioenregelingen
gangbaar is. Omdat tot de inwerkingtreding van de Wet fiscale behandeling
van pensioenen voor in eigen beheer gehouden pensioenen een opbouw van maximaal
2,33% mogelijk was zou een beperking tot 1,75% echter op grote bezwaren stuiten.
Reden waarom het maximale opbouwpercentage voor in eigen beheer gehouden pensioenen,
evenals voor overige pensioenen, is gesteld op 2%. In het voorgestelde lijfrenteregime
strekt het gangbaarheidscriterium zich ook tot het opbouwpercentage uit. Bij
een onverkorte handhaving van het uitgangspunt dat aansluiting wordt gezocht
bij hetgeen gangbaar zou het ons inziens meer voor de hand liggen ook voor
in eigen beheer gehouden pensioenen het opbouwpercentage te beperken tot 1,75%
dan de toegestane begrenzing voor lijfrenten te verhogen naar 2%.De leden van de fracties van VVD en CDA zijn van mening dat de aftrekbare
lijfrentepremie wordt voorgesteld als een post die de overheid alleen maar
geld kost, terwijl de afgetrokken premies plus het daarop behaalde rendement
te zijner tijd integraal in de heffing worden betrokken. De leden van de VVD-fractie
merken in dit verband op dat volgens berekeningen van het Verbond van Verzekeraars
er in 2001 al ongeveer f 1,5 miljard aan belasting binnen komt op dan
ingegane lijfrentetermijnen. Deze leden vragen waarom daar geen rekening mee
is gehouden.Naar aanleiding van deze vragen wordt opgemerkt dat de fiscale faciliëring
van besparingen voor lijfrenten tot stand komt doordat, in vergelijking met
vrije besparingen, de inleg aftrekbaar is en de uitkering pas na verloop van
tijd wordt belast. Dit leidt tot uitstel van belastingheffing. Voorts vindt
de heffing over de uitkeringen plaats tegen een gemiddeld genomen lager marginaal
tarief. Daarnaast wordt het behaalde rendement van de besparingen niet tussentijds,
maar pas bij latere uitkering in de loon- en inkomstenbelasting betrokken
tegen een lager gemiddeld tarief. Dit komt mede doordat in het huidige stelsel
het IB/LB/PH-heffingstarief over de eerste schijf voor 65- hoger is dan voor
65+.Ten aanzien van de door het Verbond van Verzekeraars geraamde belastingopbrengst
over de uitkeringen van f 1,5 miljard in 2001 wordt opgemerkt dat deze
onderdeel uitmaken van de reguliere grondslagontwikkeling en als zodanig in
de belastingramingen zijn verdisconteerd. Deze belastingopbrengst laat de
berekende besparing van f 1,5 miljard derhalve volledig intact.De leden van de CDA-fractie vragen wat de regering vindt van de redenering
van het Verbond van Verzekeraars dat de budgettaire onderbouwing van de regering
op twee punten mank gaat. Deze leden vragen in dit verband of de hoogte van
de jaarlijkse aftrek wel goed wordt ingeschat en de ontwikkeling van de belastinggrondslag
op de lange termijn wel is meegenomen. Deze leden vragen in het bijzonder
wat de reeksen van de ontsparingen zijn. Tevens vragen de leden van de CDA-fractie
of het klopt dat van iedere gulden die de fiscus mist door lijfrentepremieaftrek,
er tenminste 81 cent terugkomt via de heffing over de uitkering. Deze leden
vragen of de stelling dan klopt dat, als er in het nieuwe stelsel inderdaad
f 3,3 miljard minder premie wordt afgetrokken, de budgettaire netto opbrengst
dus niet veel lager is dan genoemde f 1,5 miljard, maar eerder circa
f 300 à f 500 miljoen, zoals het Verbond van Verzekeraars
en de FNV berekenen. Naar aanleiding van deze vragen merken wij het volgende op. Voor zover
de premies in het nieuwe stelsel niet meer voor aftrek in aanmerking komen
kan men besluiten desondanks een lijfrente te kopen of voor een andere wijze
van beleggen te kiezen. Dit betekent dat het vermogen dat betrekking heeft
op de niet langer in langer in aftrek toe te laten premies, voor zover het
althans niet wordt geconsumeerd, onderdeel gaat uitmaken van de grondslag
van het forfaitair rendement. Anderzijds zullen de toekomstige uitkeringen
op grond van deze beleggingen niet meer aan belasting onderhevig zijn. Hierbij
wordt opgemerkt dat tussen het tijdstip van de premiebetaling en de uitkering
geruime tijd kan liggen. In de eerste vijf à tien jaar wordt dan ook
geen substantiële derving over de uitkeringen verwacht. Deze toekomstige
effecten op de totale belastingopbrengst, de ene positief de andere negatief,
zullen aanvankelijk nog gering zijn en zijn daarom niet in de berekeningen
verdisconteerd.Het structurele effect op de belastingopbrengsten van de regimewijziging
zal pas op langere termijn merkbaar zijn, en is bovendien van meerdere factoren
en gedragsreacties afhankelijk. Berekeningen van het CPB over de consequenties
van het afschaffen van de (gehele) omkeerregel voor pensioenbesparingen wijzen
uit dat de extra opbrengsten via de forfaitaire rendementsheffing over de
periode 2000–2035 in eerste instantie hoger uitvallen dan de derving
van de inkomsten over de uitkeringen. De contante waarde van de extra inkomsten
via de forfaitaire rendementsheffing is nagenoeg gelijk aan de gederfde inkomsten
over de uitkeringen.Op de vraag van de leden van de CDA-fractie of de jaarlijkse aftrek wel
goed is ingeschat wordt opgemerkt dat de raming van lijfrentepremieaftrek
is gebaseerd op een inkomenssimulatiemodel met basisjaar 1995, waarin een
steekproef van bijna 250 000 belastingplichtigen is opgenomen. Voor de
extrapolatie naar latere belastingjaren is gekeken naar (voorlopige) aangifte-
en aanslaggegevens van de belastingdienst alsmede CBS-gegevens over nieuwe
inschrijvingen op lijfrentepolissen over de periode 1996–1998.De leden van de VVD-fractie vragen naar de redelijkheid van de voorstellen
om pensioenen die uitsluitend worden opgebouwd via lijfrenteverzekeringen
minder ruimte te geven dan degenen die via een collectieve pensioenregeling
een pensioen opbouwen. Het feit dat de wettelijk beschikbare ruimte voor pensioenen
niet in alle gevallen feitelijk wordt benut, mag volgens deze leden een regime
dat in beide gevallen gelijke opbouwmogelijkheden biedt, niet in de weg staan.
De leden van de D66-fractie zijn niet overtuigd door de in de nota naar aanleiding
van het verslag gegeven argumenten om de normen van de Wet fiscale behandeling
van pensioenen in de derde pijler niet over te nemen. Aangenomen mag worden
dat de budgettaire consequenties van de onderhavige voorstellen bekend waren
tijdens de parlementaire behandeling van de Wet fiscale behandeling van pensioenen,
aldus deze leden. In dit verband stellen de leden van de fractie van Groen
Links vast dat de «Witteveen-normen» te ruim zijn om als plafond,
stolp of paraplu voor de oudedag te dienen en het bevreemdt deze leden dat
dit gegeven bij de parlementaire behandeling van de Wet fiscale behandeling
van pensioenen niet duidelijk aan de Kamer is gemeld. Zij vragen in dit kader
om een reactie op het artikel «Aju paraplu» van Van Yperen in
het Weekblad voor Fiscaal Recht van 2 december 1999, waarin schrijver eveneens
de informatieverstrekking hieromtrent aan de orde stelt.De redelijkheid van de voorstellen om de maximaal toegestane grenzen van
het lijfrenteregime af te stemmen op een gangbare pensioenregeling in de tweede
pijler ligt in het feit dat op deze wijze, binnen de gestelde budgettaire
kaders, materieel eenzelfde resultaat kan worden bereikt voor beide pijlers.
De ervaring leert dat de maximale ruimte in de tweede pijler feitelijk niet
volledig wordt benut. Zoals ook uit de Pensioenmonitor van april
1999 blijkt ligt een gangbare pensioenregeling onder het niveau wat maximaal
wordt toegestaan. Een belangrijke oorzaak daarvan is dat de voorzieningen
in de tweede pijler via de band van de werkgever lopen. Werkgevers bieden
veelal niet de mogelijkheid om een maximale benutting van de pensioenruimte
te kunnen realiseren. In die zin vormt de werkgevers-werknemersrelatie een
natuurlijke rem om de maximale grenzen op te zoeken. In de derde pijler ontbreekt
deze tussenschakel en ligt de beslissing om een fiscaal gefacilieerde lijfrentepremie-aftrek
te claimen uitsluitend bij de individuele belastingplichtige. Zoals ook elders
in deze nota op een desbetreffende vraag van de leden van de PvdA-fractie
is geantwoord, is bijvoorbeeld de oorspronkelijk in de wetsvoorstellen Brede
herwaardering I opgenomen gedachte van het zogenoemde «natuurlijk maximum»
verlaten omdat door een meerderheid van de Tweede Kamer ernstig werd getwijfeld
aan de haalbaarheid van dit natuurlijk maximum. Eenzelfde twijfel komt aan
de oppervlakte bij de gedachte de derde pijler te verruimen tot het niveau
van de tweede pijler. Door het ontbreken van de werkgevers-werknemersrelatie
in de derde pijler zal de drempel om daadwerkelijk tot de maximaal toegestane
premie-aftrek over te gaan lager zijn dan in de tweede pijler, hetgeen niet
verenigbaar is met een budgettaire taakstelling van f 1,5 mld.Wat betreft de informatieverstrekking over de gevolgen van de budgettaire
taakstelling voor de herziening van het lijfrenteregime merken wij op dat
tijdens de parlementaire behandeling van de Wet fiscale behandeling van pensioenen,
in tegenstelling tot hetgeen de heer Van Yperen in het Weekblad van 2 december
1999 suggereert, niet is geantwoord dat de normen van de tweede pijler ook
voor de derde pijler zouden gaan gelden. In de door de heer Van Ypereren genoemde
passage (Kamerstukken II 1998/99, 26 020, nr. 6) wordt gemeld dat de
bedoeling van de oudedagsparaplu is de mogelijkheden om individueel onder
de derde pijler met fiscale begeleiding een oudedagsvoorziening op te bouwen
nauwkeuriger af te stemmen op hetgeen reeds collectief onder de tweede pijler
is opgebouwd. Daarbij is aangegeven dat een systeem van volledig communicerende
vaten tussen de tweede en derde pijler van de oudedagsvoorziening ideaal zou
zijn. Met het afhankelijk maken van de mogelijkheid van lijfrentepremie-aftrek
van een pensioentekort vindt daadwerkelijk een nauwkeuriger afstemming plaats
met hetgeen reeds onder de tweede pijler is opgebouwd. Daarnaast is er in
de voorstellen sprake van communicerende vaten. Het ideaal van volledig communicerende
vaten wordt, dit erkennen wij, door het hanteren van verschillende plafonds
niet bereikt. Ook in de tweede, door de heer Van Ypereren genoemde, passage
(Kamerstukken II, 1998/99, 26 020, nr. 104b) wordt geen uitspraak gedaan
over een gelijke omvang van tweede en derde pijler. Daarbij is wederom aangegeven
dat onder de oudedagsparaplu een verdere afstemming op de reële behoeften
zal plaatsvinden en dat benutting van de mogelijkheden voor aanvullende fiscaal
gefacilieerde opbouw tegelijk met de opbouw van een adequate oudedagsvoorziening
binnen een arbeidsrelatie onder de oudedagsparaplu niet meer mogelijk zal
zijn. Verder blijven wij van mening dat de parlementaire behandeling van de
Wet fiscale behandeling van pensioenen niet de geëigende gelegenheid
was om een nadere uiteenzetting over het nieuwe stelsel van lijfrenten in
de Wet IB 2001 te geven. De Wet fiscale behandeling van pensioenen en de Wet
IB 2001 zijn afzonderlijke voorstellen die onafhankelijk van elkaar het eigen
wetgevingstraject kunnen doorlopen.De leden van de CDA-fractie vragen of de regering een reactie kan geven
op de schatting van het Verbond van Verzekeraars dat het pensioentekort in
Nederland jaarlijks 18 miljard aan lijfrentepremies eist om iedereen op 65-jarige
leeftijd 70% van het laatst verdiende loon te laten genieten. Tevens vragen
deze leden of in dit verband nog steeds over oneigenlijk gebruik
gesproken kan worden. Voor de beantwoording van deze vragen verwijzen wij
naar de schriftelijke antwoorden (kenmerk brief WDB 1999–2202 M) aan
op vragen gesteld tijdens het algemeen overleg op 8 december 1999 over de
belastingherziening 2001 die tijdens dat overleg niet zijn beantwoord. Hierin
wordt in de eerste plaats opgemerkt dat de omvang van het pensioentekort niet
hetzelfde is als de omvang van de lijfrentepremieaftrek. Niet alle belastingplichtigen
met een pensioentekort sluiten een lijfrentepolis af en niet alle belastingplichtigen
die een lijfrentepolis afsluiten hebben een pensioentekort. Onder het huidige
regime bedraagt de totale lijfrentepremieaftrek naar huidige inzichten –
ondanks het door het Verbond van Verzekeraars op f 18 miljard geschatte
pensioentekort – niet meer dan f 6 miljard. Onbekend is welk deel
van de gepleegde lijfrente aftrek van 6 miljard bewust is gebeurd met het
oog op een pensioentekort en welk deel eenvoudigweg om een ongetoetste fiscale
aftrek te verwerven. Ten aanzien van de uitkomsten van de schatting wordt
opgemerkt dat geen harde gegevens over pensioentekorten aanwezig zijn. Elke
schatting in deze richting is derhalve met de nodige ramingsonzekerheid omgeven.
Ook door het ministerie van Financiën zijn op macro niveau (grosso modo)
vergelijkbare berekeningen gemaakt van de jaarlijkse ruimte voor lijfrentepremieaftrek.
De uitkomsten hiervan staan niet haaks op de uitkomsten van het Verbond van
Verzekeraars. Hierbij zij opgemerkt dat er een verschil bestaat tussen de
jaarlijkse ruimte voor lijfrentepremieaftrek en de benutting ervan. Uit de
becijferingen van het ministerie van Financiën blijkt dat in de huidige
situatie slechts een relatief klein gedeelte van de lijfrentepremieaftrek
daadwerkelijk wordt benut. Zo kunnen in het verleden opgelopen pensioentekorten
ook op andere manieren gedekt worden (bijvoorbeeld via individuele pensioenmodules),
in een tijdsbestek dat korter is dan 40 jaar. De uitkomsten van het onderzoek
door het Verbond van Verzekeraars geven dan ook geen aanleiding om aan te
nemen dat de budgettaire besparing van f 1,5 miljard niet wordt gehaald.
Daarnaast geven de uitkomsten ook geen aanleiding om af te stappen van het
uitgangspunt dat er goede redenen zijn om de lijfrentepremieaftrek te beperken.De leden van de CDA-fractie stellen een aantal vragen die verband houden
met de regelingen voor vervroegde uittreding van werknemers. In de eerste
plaats vragen zij of onze stelling wel juist is dat de derde pijler spoort
met de materiële pensioenopbouw in de tweede pijler. Deze leden wijzen
op de positie van de VUT die in veel gevallen wordt vervangen door een flexibel
pensioen. In dit verband merken wij op dat de derde pijler zich primair richt
op het totstandkomen van voorzieningen voor de oude dag. De regeling van de
lijfrentepremie-aftrek biedt weliswaar mogelijkheden voor het bedingen van
lijfrenten met het oog op vervroegde uittreding, maar zoals wij in de nota
naar aanleiding van het verslag ook hebben aangegeven, de voorgestelde wijze
van berekening van de ruimte voor de aftrek van lijfrentepremies is afgestemd
op het treffen van voorzieningen voor de oude dag. Deze berekeningswijze is
daarbij zodanig – en daarop had onze stelling betrekking – dat
deze spoort met hetgeen gangbaar is in de tweede pijler.Voorts wijzen deze leden op de regelingen van flexibele pensionering die
thans collectief tot stand komen en die mogelijkerwijs ongunstiger zijn dan
de combinatie van VUT met pensioen op 65-jarige leeftijd. Volgens deze leden
komen de minder gunstige regelingen vaak tot stand onder verwijzing naar de
mogelijkheid om fiscaal begeleid in de derde pijler op individuele basis te
sparen. Zij vragen of onze voorstellen op het terrein van de lijfrentepremie-aftrek
op dit punt roet in het eten gooien en of als gevolg daarvan er op lange termijn
aandrang zal komen de collectieve regelingen te verbeteren. In dit verband
merken wij op dat inderdaad bij een aantal recent in de collectieve sfeer
tot stand gekomen regelingen voor flexibele pensionering wordt gewezen op
de mogelijkheden op individuele basis te komen tot een verbetering
van de rechten. Anders dan de leden van de CDA-fractie zijn wij van mening
dat daarbij wordt gedoeld op mogelijkheden om bij het pensioenfonds van de
werkgever bepaalde verbeteringen te doen financieren door de werknemer zelf.
Daarmee komt men in het algemeen niet toe aan de sfeer van de lijfrentepremie-aftrek,
doch kunnen de meer individuele mogelijkheden van de tweede pijler worden
benut.Ten slotte vragen deze leden hoe wordt omgegaan met pensioengaten die
ontstaan door vervroegde uittreding. In de eerste plaats merken wij hierover
op dat voor zover een regeling voor flexibele pensionering ertoe leidt dat
het pensioen vanaf 65-jarige leeftijd blijft beneden het niveau van de
normopbouw van pensioen zoals die geldt voor de algemene inhaalruimte, uiteraard
de mogelijkheid ontstaat premies voor een oudedagslijfrente in aftrek te brengen.
Deze ruimte kan men gaan benutten zodra duidelijk is dat het tekort zich voordoet.
De uitgangspunten voor de genoemde normopbouw van pensioen zijn opgenomen
in het voorgestelde artikel 3.7.5, vierde lid; de exacte invulling zal overigens
bij algemene maatregel van bestuur plaatsvinden. In de tweede plaats wijzen
wij erop dat de situatie zich kan voordoen dat in de periode van vervroegde
pensionering vóór het bereiken van de 65-jarige leeftijd ingevolge
de collectieve regeling geen opbouw van pensioenrechten meer kan plaatsvinden.
Indien de collectieve regeling alsdan geen mogelijkheden biedt op individuele
basis pensioenrechten op te bouwen, dient naar onze mening in ieder geval
de mogelijkheid te bestaan de jaarruimte van de lijfrentepremie-aftrek te
benutten. Met het oog daarop dienen de uitkeringen op grond van de vervroegde
pensionering wel onderdeel uit te maken van de premiegrondslag van de lijfrentepremie-aftrek.
Zonder nadere regelgeving is dat thans in de voorstellen het geval. Wij wijzen
erop dat ingevolge het voorgestelde artikel 3.7.5, vijfde lid, derde volzin,
bij algemene maatregel van bestuur kan worden bepaald welke uitkeringen volgens
een pensioenregeling en dergelijke niet behoren tot de premiegrondslag. Blijkens
het voorafgaande achten wij het in ieder geval gewenst dat tot het bereiken
van de 65-jarige leeftijd in de derde pijler voorzieningen voor de oude dag
kunnen worden getroffen, ondanks het feit dat als gevolg van vervroegde uittreding
geen inkomengenererende werkzaamheden worden verricht.De leden van de D66-fractie, van de fractie van GroenLinks en van de SGP-fractie
vragen ons andermaal in te gaan op het niet opnemen in de voorstellen van
de mogelijkheid van fiscaal gefacilieerd gebonden sparen voor de oude dag,
terwijl in de Verkenning nog gesproken is over onderzoek naar de mogelijkheden
daarvan. De leden van de fracties van D66 en Groen Links vragen om meer specifiek
in te gaan op de ingewikkeldheid van een regeling voor gebonden sparen, op
de door ons veronderstelde aanzuigende werking daarvan en op het niet-markt-neutrale
van het voorgestelde onderscheid tussen gebonden sparen en het lijfrenteregime.
In paragraaf 7.3 van de memorie van toelichting, in punt 116 van het
nader rapport en in paragraaf 7.3 van de nota naar aanleiding van het
verslag zijn wij uitgebreid ingegaan op de achtergronden van onze keuze om
uitsluitend lijfrenten voor te stellen als middel om gefacilieerde onderhoudsvoorzieningen
te treffen. In antwoord op de vragen van de leden van de genoemde fracties
geven wij hierna nog eens beknopt onze overwegingen weer om in de voorstellen
geen regeling van gefacilieerd gebonden sparen op te nemen. Essentieel element
voor deze overwegingen is de achtergrond van het 11 meesparen door de overheid
bij bepaalde onderhoudsvoorzieningen. Voor de derde pijler is de achtergrond
van dit meesparen geen andere dan die in de tweede pijler. De overheid –
de samenleving – acht het van belang dat de burgers, indien noodzakelijk,
zelf voorzieningen treffen die aansluiten bij de inkomensbehoeftige perioden
in hun leven, niet meer maar ook niet minder. Op die grond worden
in de pensioensfeer ook uitsluitend aanspraken onbelast gelaten en premies
in mindering op het loon toegelaten indien deze betrekking hebben op rechten
die inkomen opleveren gedurende de gehele periode van de oude dag dan wel
voor nabestaanden in situaties van vooroverlijden van de werknemer. Met andere
woorden, ook in de tweede pijler bestaan geen mogelijkheden fiscaal gefacilieerd
in andere vorm dan rechten op periodieke uitkeringen voorzieningen te treffen
voor de oude dag of voor nabestaanden. Primair, en dat is blijkens de inbreng
ook de belangrijkste wens van de Kamer, zijn de voorstellen erop gericht zoveel
mogelijk aan te sluiten bij regelingen in de pensioensfeer. Zoals uit de vragen
en antwoorden blijkt is daarbij het budgettair kader voldoende om aan die
wensen te voldoen; extra budgettaire ruimte om daarnaast een geheel ander
type instrument vorm te geven ontbreekt. Daar komt bij dat zo'n andere component
dan lijfrenten er niet toe mag leiden dat als gevolg daarvan een onevenwichtige
behandeling ontstaat. Het dilemma is daarbij dat een productneutrale verhouding
moet bestaan tussen lijfrenten enerzijds en een andere voorziening anderzijds.
Die neutraliteit kan worden bereikt door te eisen dat die andere voorziening
materieel overeenkomt met lijfrenten en dat daarop ook hetzelfde stelsel van
beperkende en sanctionerende maatregelen van toepassing is. Indien daartoe
zou worden overgegaan, wordt daarmee in feite een nieuw type verzekeringsvorm
geschapen, die naar verwachting toch weer – gezien de verzekerde risico's –
uitsluitend door verzekeringsmaatschappijen mag worden gevoerd. Het is dan
de vraag – zoals wij al eerder opmerkten – wat de toegevoegde
waarde van een dergelijke nieuwe productvorm zou zijn. Met name in de uitkeringsfase
en ter dekking van nabestaandeposities zou nauwelijks verschil zijn te ontdekken
ten opzichte van lijfrenten. Wel is een even omvangrijke wetgeving noodzakelijk
voor een dergelijke voorzieningvorm als het geval is bij lijfrenten. Ook voor
dergelijke nieuwe voorzieningen zou, om een voorbeeld te noemen, specifieke
wetgeving noodzakelijk zijn voor situaties van emigratie. De andere aanpak
van het dilemma zou zijn te aanvaarden dat geen productneutrale verhouding
ontstaat tussen lijfrenten en een nieuwe voorzieningenvorm. Bij voorbeeld
door met betrekking tot die andere voorzieningenvorm meer opnamevrijheid toe
te staan in de inkomensbehoeftige periode. Er zou dan meer aansluiting moeten
worden gevonden bij bepaalde Angelsaksische regelingen, zoals Individual Retirement
Accounts. Deze benadering heeft echter budgettaire gevolgen – in dit
verband spraken wij in de nota naar aanleiding van het verslag van een aanzuigende
werking – die ten koste zou gaan van de budgettaire ruimte voor voorzieningen
in de vorm van lijfrenten.De leden van de fractie van GroenLinks vragen duidelijk te maken wat het
verschil is tussen de prikkel om de individuele ruimte in de tweede pijler
of de derde pijler te benutten indien deze ruimte hetzelfde zou zijn. Bij
een gelijk niveau van de tweede en derde pijler zal de prikkel om de individuele
ruimte te benutten in beide pijlers niet veel anders zijn. De mogelijkheden
om die ruimte te benutten zijn in de tweede pijler echter beperkter dan in
de derde pijler. In de tweede pijler bestaat immers alleen dan de mogelijkheid
om gebruik te maken van een individuele module indien deze deel uitmaakt van
de pensioenregeling. In een groot deel van de bestaande pensioenregelingen
is dat nog niet het geval. De mogelijkheden in de derde pijler worden niet
op deze wijze belemmerd. De derde pijler staat immers open voor iedereen.Wij hebben thans geen aanwijzingen dat door een krappere normering in
de derde pijler een grotere druk zal ontstaan op de individuele modules in
de tweede pijler. Mocht deze situatie zich echter in de toekomst gaan voordoen,
waardoor de feitelijke benutting van de maximale mogelijkheden in de tweede
pijler gaat toenemen, kan hierin, zoals ook reeds op een desbetreffende vraag
van de leden van de PvdA-fractie is geantwoord, aanleiding worden
gevonden om de verschillen tussen de tweede en derde pijler nader te bezien.De leden van de fractie van GroenLinks geven te kennen dat zij van mening
zijn dat het uit elkaar lopen van de normen van de tweede en de derde pijler
alles te maken heeft met de budgettaire besparing van f 1,5 miljard die
als uitgangspunt heeft gediend. Zoals aangegeven in paragraaf 7.2. van
de Nota naar aanleiding van het Verslag vormen de normen uit de Wet fiscale
behandeling van pensioenen een absolute bovengrens, en zijn vooral bedoeld
om de nodige flexibiliteit te bieden in de arbeidspensioensfeer. Mede gezien
het ontbreken van tegengestelde belangen en een instrument als een pensioenconvenant
in de lijfrentesfeer, hebben wij gemeend deze absolute bovengrens, die slechts
in uitzonderlijke situaties zal worden bereikt, in de lijfrentesfeer niet
tot uitgangspunt te moeten nemen. In de lijfrentesfeer is er voor gekozen
om voor de bepaling van hetgeen als een adequate oudedagsvoorziening kan worden
beschouwd, aan te sluiten bij hetgeen in de collectieve regelingen gangbaar
is. Op deze wijze worden – binnen de gegeven budgettaire kaders –
naar onze mening voldoende mogelijkheden geboden voor de opbouw van een adequate
oudedagsvoorziening.Voor de leden van de fractie van GroenLinks blijft de berekening van de
f 1,5 miljard, die met het huidige voorstel inzake het lijfrenteregime
bespaard wordt, nog steeds onduidelijk. Deze leden vragen of de regering kan
aangeven hoeveel bespaard kan worden door de maximum premiegrondslag (voor
het totale pensioen danwel voor enkel de lijfrentepremie-aftrek in de derde
pijler) te beperken tot de maximum premiegrondslag van WW.De berekening van de genoemde besparing van f 1,5 miljard wordt elders
in deze nota besproken. Een beperking van de maximum premiegrondslag voor
lijfrentepremie-aftrek in de derde pijler tot circa f 81 000 (261
dagen x f 310,- per dag) zou een budgettaire besparing kunnen opleveren
van bij benadering circa 0,2 miljard ten opzichte van de huidige situatie.
Bij de raming is uitgegaan van het inkomen voor aftrek van franchise. Voorts
is verondersteld dat de regeling voor arbeidspensioenen ongewijzigd blijft.
De reden waarom deze beperking van de premiegrondslag naar verwachting geen
forse besparing oplevert kan het beste worden geïllustreerd aan de hand
van een cijfermatig voorbeeld aan de hand van het huidige lijfrenteregime.
Iemand met een persoonlijk inkomen van f 150 000 en geen collectieve
pensioenregeling of FOR heeft in de huidige situatie een maximale ruimte voor
lijfrentepremie-aftrek in de eerste en tweede tranche van ongeveer f 34 500.
Hierbij is uitgegaan van een dubbele basis(lijfrentepremie)aftrek voor samenwonende
partners in de eerste tranche. Een beperking van het maximum inkomen tot circa
f 81 000 verlaagt de maximale ruimte tot ongeveer f 17 000.
De feitelijke premieaftrek door belastingplichtigen met lijfrentepremieaftrek
en met een belastbaar inkomen boven de circa f 81 000 bedraagt in
1999 naar schatting gemiddeld f 8 000. Dit is beduidend minder dan
f 17 000 en niet eens zo veel meer dan de huidige ongeclausuleerde
aftrek in de eerste tranche. Daarom kunnen geen forse besparingen worden verwacht
van alleen een beperking van de maximum premiegrondslag van de lijfrentepremie-aftrek.De budgettaire consequenties van een beperking van de maximum premiegrondslag
voor de collectieve pensioenregelingen bedragen volgens een voorlopige inschatting
1 à 1,5 miljard.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de regering kan aangeven
wat de koopkrachteffecten zijn voor verschillende inkomensgroepen van een
budgetneutrale combinatie van een sterke maximering van de premiegrondslag
en een gelijktijdige verruiming van de derde pijler. Deze combinatie
van maatregelen zal geen invloed hebben op de in het wetsvoorstel gepresenteerde
standaard inkomenseffecten. De niet-standaard inkomenseffecten zullen eveneens
maar een kleine wijziging kunnen ondergaan. Op individueel niveau kunnen er
echter wel substantiële inkomeneffecten optreden, die voor de lagere
inkomens positief kunnen uitpakken en voor de hogere inkomens negatief.De beschrijving over de lange termijn visie inzake de oudedag is volgens
de leden van de fractie van GroenLinks helder. Voor hen blijft echter de vraag
of de verschillen in pijlers bij deze visie horen. Dienaangaande merken wij
op dat door de afstemming van de derde pijler op hetgeen gangbaar is in de
tweede pijler in de praktijk in beginsel sprake zal zijn van een materiële
gelijkheid. Zou deze materiële gelijkheid als gevolg van toekomstige
ontwikkelingen onder druk komen dan kan hierin aanleiding worden gevonden
tot een nadere bezinning.7.2 Advies Sociaal-Economische RaadDe leden van de PvdA-fractie vragen of zij het juist begrijpen dat de
interventie van de heer Don (CPB) bij de bepaling van het SER-advies over
de oudedagsvoorziening inzake het heffen van een zeer lage forfaitaire rendementsheffing
op besparingen via het spaarloon of via pensioenfondsen, materieel neerkomt
op een vorm van assurantiebelasting of voorheffing.Naar wij aannemen betreft de suggestie van de heer Don een jaarlijkse forfaitaire rendementsheffing over
de pensioenbesparingen. Deze heffing heeft niet het karakter van een voorheffing,
de latere uitkeringen blijven integraal belast. Een assurantiebelasting wordt
slechts eenmalig geheven over de inleg.De leden van de VVD-fractie wijzen er op dat de SER in haar advies tot
de conclusie komt dat in haar model ten minste dezelfde opbrengst kan worden
verwacht als in de kabinetsplannen. Daarbij vragen de leden of het niet zo
is dat de opbrengsten via een eindtoets inderdaad ten minste hetzelfde zullen
zijn, maar later zullen binnenkomen.In de nota naar aanleiding van het verslag inzake het wetsvoorstel Wet
inkomstenbelasting 2001 is al aangegeven dat de budgettaire uitkomst van een
(alternatieve) lijfrenteregeling in grote mate afhankelijk is van het te hanteren
ambitieniveau, en in mindere mate van de concrete vormgeving. Vanuit deze
optiek is de belangrijkste reden dat het SER-model geen besparing oplevert
ten opzichte van het huidige regime, het feit dat dit model ruimte biedt die
in de opbouwfase uitgaat boven het zogenoemde Witteveen-kader. Bij het hanteren
van een dergelijk ruim kader wordt voor de meeste belastingplichtigen de individuele
aftrekruimte niet beperkt ten opzichte van het huidige tranchesysteem. Door
de zeer ruime inhaal mogelijkheid wordt voor sommigen de ruimte zelfs vergroot.
Zelfs bij een sluitende (eind)toets – waar wij vraagtekens bij zetten –
zullen binnen het «Witteveen»-niveau nog ruime aftrekmogelijkheden
resteren zonder dat de te verwachten eindtoets hier invloed op heeft, nog
afgezien van het feit dat een budgettaire opbrengst van de eindtoets pas in
de (heel) verre toekomst geheven zou kunnen worden. Zolang immers binnen het
(ruime) kader wordt gebleven, heeft een eindtoets geen effect.Daarnaast kan voor wat betreft de vormgeving van het SER-model nog worden
gewezen op de uitgebreide inhaalmogelijkheden die uiteraard ook kostenverhogend
zullen werken. De vraag van de leden of het rentenadeel van de staat als gevolg van belastinguitstel
niet meer dan wordt gecompenseerd doordat ook over de rendementen die worden
gegenereerd over de «ten onrechte afgetrokken» premies belasting
wordt geheven, willen wij ontkennend beantwoorden. Bij premie-aftrek «spaart»
de overheid namelijk als het ware mee met de belastingplichtige. Het over
de «inleg» van de staat (het fiscale voordeel van de aftrek) behaalde
rendement komt, ook na belastingheffing, deels toe aan de belastingplichtige.
Dit betekent een voordeel ten opzichte van de belastingplichtige die uit zijn
netto-inkomen heeft gespaard (met complementair een nadeel voor de staat).
Om dit voordeel weg te nemen dient, naast een progressieve heffing over het
bovenmatige deel, bijvoorbeeld revisierente in rekening te worden gebracht.Een en ander kan nader worden toegelicht met een sterk gestileerd voorbeeld,
gebaseerd op de huidige tariefstructuur.A. Een belastingplichtige betaalt f 100 aan lijfrentepremies, deels
uit eigen geld (f 40), deels uit het met de aftrek behaalde fiscale voordeel
(f 60). Zowel het aftrektarief, als het tarief over de uitkering bedragen
60%. Op de besparing worden een rendement behaald van 10%. In jaar twee blijkt
bij een eindtoets de aftrek bovenmatig te zijn. De waarde van het recht bedraagt
dan f 110.De waarde van het recht is belast tegen 60%. Netto resteert dan f 44.
Ten opzichte van de eigen inleg van f 40 betekent dit een rendement na
belasting van 10%B. Een belastingplichtige spaart f 40 uit zijn netto-inkomen. Tarief
en rendement zijn hetzelfde als bij A. In jaar twee bedraagt het saldo f 44.
Het rendement van f 4 is belast tegen 60%. Netto resteert dus f 41,60.
Dit is een rendement na belasting van 4%.Om de belastingplichtige in de situaties A en B in een gelijke positie
te brengen, dient bij A het gehele rendement over het belastingvoordeel bij
de aftrek (f 60) te worden weggenomen. Dit is f 6 minus de al betaalde
belasting over dit rendement (f 3,60). Alsdan zou ook bij A f 44
minus f 2,40 = f 41,60 resteren.De VVD-fractie vraagt zich af of de gesignaleerde uitvoeringsproblemen
zich bij de eindtoets eigenlijk wel voordoen. Het SER-model voorziet in het
afrekenen over het surplus boven de 100% van het inkomen, niet in het terugdraaien
van de aftrek. Dit gebeurt, aldus de leden, toch ook bij de Wet op de loonbelasting
voor pensioenen? In dit kader verwijzen zij tevens naar de behandeling van
de kapitaalverzekering eigen woning die op enig moment niet meer aan de voorwaarden
voldoet.Anders dan de leden lijken te veronderstellen zitten de uitvoeringsproblemen
van een eindtoets niet zozeer in de wijze van afrekenen van bovenmatige voorzieningen
(of het terugdraaien van de aftrek), maar in de beoordeling of de door een
belastingplichtige opgebouwde voorzieningen wel of niet bovenmatig zijn. Zoals
aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag inzake het wetsvoorstel
Wet inkomstenbelasting 2001 liggen de probleempunten in dit kader vooral bij
de vaststelling van het toetsmoment, de bepaling van het voor de opbouwperiode
representatieve inkomen en de waardering en het op één noemer
brengen van de opgebouwde voorzieningen. In deze nota is verder aangegeven
dat een belangrijk verschil met de eindtoets in de loonbelasting voor pensioenen
is dat het bij deze laatste gaat om het toetsen van de aanspraken uit één
pensioenregeling op basis van het loon uit de relevante dienstbetrekking.
Door de hoge bovengrens – 100% van het pensioengevend loon – zal
deze toets verder slechts in uitzonderingssituaties reële betekenis hebben.Wel is het zo dat voor een preventieve werking van een eindtoets nodig
is dat met de afrekening over een bovenmatig deel in elk geval alle voordelen
van de premie-aftrek uit het verleden worden weggenomen. Dit houd in progressieve
heffing over het bovenmatige deel en revisierente. Een dergelijke afrekening
stelt op zijn beurt hoge eisen aan de vormgeving en nauwkeurigheid van een
eindtoets.De aan het woord zijnde leden stellen verder dat de uitvoeringsproblemen
van een eindtoets zich ook in de voorstellen van de regering zullen voordoen
als het gaat om de ruimte van de zogenoemde tekortregeling (het repareren
van een in het verleden opgelopen pensioentekort). In de kabinetsplannen doen
zich deze problemen, aldus de leden, zelfs jaarlijks voor als de belastingplichtige
wil bepalen of hij ruimte heeft in de tekortregeling, en zo ja, hoeveel. In
het SER-model is dit slechts eenmalig het geval en wel op het moment dat dit
relatief het minst moeilijk is.Bij de beoordeling van de uitvoeringsaspecten speelt naast het aantal
toetsen, zeker ook de aard van de toets een belangrijke rol. De algemene inhaalregeling
komt alleen aan de orde bij de belastingplichtige die in een jaar premies
voor lijfrenten wil aftrekken, die daarvoor de financiële ruimte beschikbaar
heeft, die de jaarruimte en de reserveringsruimte niet kan benutten, én
die mogelijkerwijs een tekort heeft. Hierbij zal vaak al bij een globale beoordeling
duidelijk zijn of wel of niet een niet te verwaarlozen tekort bestaat. Bij
aanwezigheid van een dergelijk tekort bestaat een (forfaitaire) aftrekmogelijk
van 15% van de premiegrondslag met een maximum van f 12 149 (waarbij
geen cumulatie met de reserveringsregeling mogelijk is). Alsdan is het niet
nodig om het tekort (of de bovenmatigheid) tot op de gulden nauwkeurig vast
te stellen.Een eindtoets vindt weliswaar maar één keer per belastingplichtige
plaats, maar deze dient wel te worden uitgevoerd voor alle belastingplichtigen
die gedurende de opbouwperiode – ook al is het maar één
keer – van de vooralsnog ongetoetste aftrek gebruik hebben gemaakt.
Verder leidt bovenmatigheid bij een eindtoets tot afrekenen (met rentevergoeding)
over het bovenmatige deel. Dit is een zware consequentie voor de belastingplichtige
die hoge eisen stelt aan de vormgeving en de nauwkeurigheid van een dergelijke
eindtoets. Het is voorts niet voldoende om vast te stellen dat de opgebouwde
voorzieningen bovenmatig zijn, alsdan dient tevens tot op de gulden nauwkeurig
te worden bepaald hoe groot het bovenmatige deel is. In de nota naar aanleiding
van het verslag is al aangegeven welke uitvoeringsproblemen aan een dergelijke
eindtoets zijn verbonden.Als voorbeeld kan worden gedacht aan een belastingplichtige die tot zijn
45e jaar een hoog inkomen heeft gehad, en die gedurende die periode –
binnen de gestelde begrenzingen – ook veel pensioenrechten en lijfrenten
heeft opgebouwd. Vervolgens is hij het rustiger aan gaan doen, met een aanzienlijk
lager jaarlijks inkomen. De vraag is dan op basis van welk inkomen bij pensionering
eventuele bovenmatigheid moet worden getoetst. Zou dit het «eind»inkomen
zijn, dan zou dit door het lagere inkomen waarschijnlijk leiden tot bovenmatigheid,
hoewel er bezien over de hele opbouwperiode niet te veel is opgebouwd. Voor
toetsing over een lagere periode terug is het echter maar de vraag of de benodigde
(inkomens)gegevens nog wel aanwezig zijn. Bovendien leidt toetsing aan een
soort gemiddeld inkomen gedurende de opbouwperiode weer tot problemen
bij personen met – vanwege hun carrierepatroon – gedurende de
gehele opbouwperiode stijgend inkomen.Bij de voorgestelde algemene inhaalregeling dient de tekortberekening
alleen om te bepalen of er in het jaar additionele ruimte is voor lijfrentepremie-aftrek
vanwege een pensioentekort uit het verleden. Op – de premie-aftrek uit –
het verleden, zie het hiervoor genoemde voorbeeld, wordt niet teruggekomen.
Zelfs al is er, bijvoorbeeld door een dalend inkomen of een hoog behaald rendement,
op basis van het huidige inkomen wellicht sprake van bovenmatigheid. Op basis
van de tekortregeling krijgt de belastingplichtige dan alleen geen additionele
aftrek meer. Gezien deze beperktere strekking van de algemene inhaalregeling
zijn wij voornemens om, net als in de huidige tekortregeling (artikel 3 van
het Uitvoeringsbesluit inkomstenbelasting 1964), te volstaan met een wat globalere
regeling met een op onderdelen forfaitaire benadering. Op zichzelf leidt een
dergelijke wat ruwere aanpak tot minder maatwerk. Gezien de strekking van
de regeling vinden wij dit evenwel een aanvaardbare prijs om de regeling zo
uitvoerbaar mogelijk te houden. Hierbij zij evenwel nog aangetekend dat we,
zoals aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag, over de concrete
uitwerking van de nieuwe tekortregeling nog overleg willen voeren met pensioenfondsen
en verzekeraars.De leden van de CDA-fractie lijkt het in de praktijk brengen van de nieuwe
regels zeer bewerkelijk. Naar hun mening is er alles voor te zeggen om eens
in de vijf jaar te bezien of niet te veel is opgebouwd. Indien jaarlijks een
aftrek «zonder meer» van bijvoorbeeld f 4000 wordt toegestaan,
een aftrek die om de vijf jaar gecorrigeerd kan worden, zou, aldus de leden,
de belastingdienst en de contribuabelen veel moeite worden bespaard. De kans
dat men een aftrek van f 4000 claimt, terwijl men zeker weet dat van
een pensioengat geen sprake is, lijkt de leden gering, zeker als men gehouden
zou zijn tot een zekere rentevergoeding over de in de verstreken jaren te
veel genoten aftrek.Deze optie betekent een forse toename van het aantal «eind»toetsen
in vergelijking met het SER-model. Al deze toetsen dienen verder met een grote
mate van nauwkeurigheid te worden uitgevoerd om onnodige afrekening te voorkomen.
Wij geven om de hiervoor bij het antwoord op de vraag van de VVD-fractie genoemde
redenen toch de voorkeur aan de in het wetsvoorstel opgenomen regeling. Hierbij
komt dat, indien een belastingplichtige (bijna) zeker weet dat hij geen pensioentekort
heeft, hij ook in de voorgestelde regeling geen tekortberekening hoeft te
maken. Dit levert dan toch geen aftrekmogelijkheid op. Heeft een belastingplichtige
een groot tekort, dat met een inhaal van één jaar niet kan worden
ingelopen, dan is het verder in beginsel niet nodig om elk jaar berekeningen
te maken, maar kan de «oude» worden gebruikt.De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de veronderstelling van
de SER dat haar voorstel 1,5 miljard gulden oplevert net zo hard is als de
veronderstelling van de regering. Deze leden vragen of de regering kan aangeven
waarom de regering toch meent dat het voorstel van de SER geen 1,5 miljard
gulden oplevert. Deze leden merken in dit verband op dat in het voorstel van
de SER de bovenmatige pensioenopbouw toch ook wordt afgeschaft, zij het dat
dit pas later wordt gecorrigeerd met een eindtoets. Deze leden vragen de regering
welk rente-nadeel dit kan opleveren.Op vragen met betrekking tot de «hardheid» van de berekeningen
van de regering inzake de budgettaire consequenties van het voorgestelde lijfrenteregime
wordt elders in deze nota ingegaan. In het genoemde SER-voorstel worden de
normen uit de Wet fiscale behandeling van pensioenen overgenomen
voor het lijfrenteregime. Naar onze inschatting zou dit betekenen dat de jaarlijkse
ruimte voor lijfrentepremie-aftrek ten opzichte van het huidige lijfrente-regime
gelijk blijft, of zelfs zou toenemen. Ook voor belastingplichtigen met een
gangbare collectieve pensioenregeling blijft een ruime lijfrente-aftrekmogelijkheid
bestaan. Alleen bij belastingplichtigen met een relatief laag inkomen zal
de ruimte afnemen. Aangezien het voorstel van de SER op individueel niveau
niet of nauwelijks tot een vermindering van de aftrekmogelijkheid leidt, valt
een daling van het feitelijke gebruik op macro-niveau in eerste instantie
niet of nauwelijks te verwachten. Bij bepaalde belastingplichtigen is zelfs
een toename mogelijk.Inderdaad kan wel een remmende werking uitgaan van het vervallen van de
ongeclausuleerde basis(lijfrentepremie)aftrek in de huidige eerste tranche.
Daar staat echter tegenover de vooralsnog ongetoetste aftrekmogelijkheid van
f 3 982 in de door de SER voorgestelde inhaalregeling. De mate van
het gebruik van de inhaalaftrek en het ongetoetste gebruik zal sterk afhangen
van de preventieve werking van de voorgestelde eindtoets. Zoals opgemerkt
in de Nota naar aanleiding van het Verslag kunnen bij de «hardheid»
en de preventieve werking van de eindtoets evenwel de nodige vraagtekens worden
geplaatst. Het risico bestaat dat belastingplichtigen, als ze de ruimte eenmaal
hebben, steeds meer tenderen naar maximale aftrek, waarbij bewust of onbewust,
over een eindtoets wordt gedacht als «wie dan leeft, wie dan zorgt».
Gegeven de ruime kaders uit de Wet fiscale behandeling van pensioenen zal
het gebruik van het ongetoetste bedrag verder veelal binnen de normen van
de eindtoets blijven, en zal dus naar verwachting geen grote belemmering vormen
voor het benutten van deze inhaalaftrek. Samenvattend verwachten wij dat het
voorstel van de SER op de onderdelen van het lijfrente-regime niet zal leiden
tot een budgettaire besparing van f 1,5 miljard, maar eerder tot een
budgettaire derving ten opzichte van de huidige situatie.Mede gelet op de relatief lange looptijd van lijfrentepolissen kunnen
wij geen betrouwbare uitspraken doen over het eventuele rente-nadeel van de
integrale eindtoets.Volgens de leden van de fractie van GroenLinks bevestigt de beantwoording
van het kabinet over de zes modellen die aan de SER zijn voorgelegd het beeld
dat deze leden al hadden: Financiën had zijn huiswerk niet gedaan. Het
ambitieniveau is allesbepalend voor het wel of niet kunnen overnemen van het
SER-advies. Als bij de adviesaanvraag al duidelijk was gemaakt dat met de
inboeking van f 1,5 mld besparing het ambitieniveau niet de norm uit
de wet fiscale behandeling pensioenen had mogen zijn, had, aldus deze leden,
veel werk bespaard kunnen blijven.In de adviesaanvraag aan de SER van 18 december 1998 is nadrukkelijk vermeld
dat er in het regeerakkoord en de verkenning van uit is gegaan door het onderbrengen
van het gefacilieerde lijfrenteregime onder de oudedagsparaplu een bijdrage
zal worden geleverd aan de grondslagverbreding waardoor een budgettair bedrag
van f 1,5 mld beschikbaar zal komen, en dat dit voor het kabinet een
hard gegeven is. In de bijlage bij de adviesaanvraag met mogelijke uitwerkingen
van een fiscale regeling voor oudedagsvoorzieningen is er uitdrukkelijk op
gewezen dat de vormgeving van een model los dient te worden gezien van het
formaat ervan. Tevens is aangegeven dat de omvang van de paraplu mede afhankelijk
is van het antwoord op de vraag wat voor de bepaling van de individuele opbouwruimte
als een adequate onderhoudsvoorziening kan worden beschouwd, en dat dit aspect
mede in relatie dient te worden gezien met de in de adviesaanvraag genoemde
budgettaire randvoorwaarde.Ten tijde van de verzending van de adviesaanvraag was verder de besluitvorming
binnen het kabinet over de vormgeving van een fiscale regeling voor oudedagsvoorzieningen
nog niet afgerond. Ook de uitwerking in wetgeving van de voornemens was nog
gaande; een concreet inzicht in de budgettaire consequenties van de verschillende
alternatieven was nog niet beschikbaar. Toch is voor een adviesaanvraag op
dat moment gekozen om het SER-advies nog zo veel mogelijk bij de besluitvorming
en de concrete uitwerking van de voorstellen te kunnen betrekken. Tijdens
de – daarop volgende – voorbereiding van het advies door de SER
is door Financiën expliciet richting SER aangegeven dat met een ambitieniveau
conform het kader van de wet fiscale behandeling pensioenen een besparing
van f 1,5 mld niet zou worden gehaald. De wijze waarop deze signalen
bij de advisering zijn betrokken, behoort vervolgens tot de eigen verantwoordelijkheid
van de SER. Het oordeel van de leden dat Financiën zijn huiswerk niet
goed heeft gedaan, kunnen wij dan ook niet delen.Zoals elders in deze nota al is aangegeven, hebben bij het niet volledig
overnemen van het SER-advies, naast budgettaire aspecten, ook uitvoerings-
en eenvoudsredenen een rol gespeeld.7.3 Het voorgestelde lijfrenteregimeDe leden van de PvdA-fractie constateren dat het achterwege laten van
een ongetoetste aftrekmogelijkheid alleen aanvaardbaar is indien de aanwezigheid
van een pensioentekort door een belastingplichtige duidelijk kan worden gemaakt
zonder dat dit een onredelijke bewijslast bij deze belastingplichtige legt.
Zij vragen met name bevestiging van de stelling dat het probleem bij het berekenen
van het pensioentekort niet primair te maken heeft met de rekenregels maar
met de beschikbaarheid van de gegevens. In dit verband vragen de leden van
de VVD-fractie of het opleveren van gegevens over het verleden tot grote uitvoeringsproblemen
bij de pensioenuitvoerders leidt en slechts tegen zeer grote, kostbare en
tijdrovende inspanning kunnen worden geleverd. Voorts vragen zij op welke
termijn de pensioenfondsen in staat zijn de verzekerden te informeren. Ook
de leden van de CDA-fractie vragen hoeveel tijd verzekeraars nodig hebben
om jaarlijks inzage te verschaffen in de pensioenopbouw van alle burgers en
vragen naar onze bereidheid om vooruitlopend daarop een vaste aftrek van f 4000
te introduceren. Het voorgestelde systeem van gegevensverschaffing klinkt
de leden van de fractie van GroenLinks als muziek in de oren, maar zij vragen
wanneer zo'n systeem werkbaar zou kunnen zijn. De leden van de CDA-fractie
vragen tevens, daarbij refererend aan een passage uit de nota naar aanleiding
van het verslag aan waarin wordt gesteld dat de informatievoorziening slechts
dient plaats te vinden aan een relatief kleine groep van belastingplichtigen
die én een pensioentekort heeft, én de behoefte heeft dit tekort
weg te werken én over de daarvoor benodigde middelen beschikt, of het
niet zo is dat voor alle belastingplichtigen eerst gegevens moeten worden
aangeleverd teneinde te kunnen vaststellen of sprake is van een pensioentekort.Naar aanleiding van deze opmerkingen over het voorgestelde systeem van
gegevensverstrekking merken wij op dat aan dit systeem de overweging ten grondslag
ligt de uitvoeringslasten voor de belastingplichtigen zoveel mogelijk te beperken
en de drempel om tot reparatie van een pensioentekort over te gaan zo laag
mogelijk te houden. Enerzijds erkennen wij dat een vaste, ongetoetste aftrekmogelijkheid,
verreweg het eenvoudigst is. Er ligt dan voor dat deel immers geen enkele
bewijslast bij de belastingplichtige, er hoeven door de pensioenuitvoerders
en verzekeraars geen gegevens te worden aangeleverd en de controle door de Belastingdienst kan achterwege blijven. Anderzijds menen wij dat
het aantonen van een pensioentekort op basis van de onderhavige voorstellen
voor de belastingplichtige eenvoudiger zal worden dan thans het geval is.
In dit verband kunnen wij de leden van de PvdA-fractie bevestigen dat het
primair de beschikbaarheid van de gegevens voor de belastingplichtige van
essentieel belang is om het pensioentekort te kunnen vaststellen en niet de
rekenregels. Wat betreft de wettelijke basis voor het voorgestelde systeem
van gegevensverstrekking wordt gedacht aan een uitbreiding van de reeds op
de voet van de artikelen 17 en 17a van de Pensioenen spaarfondsenwet bestaande
informatieverplichting voor pensioenuitvoerders tot het verstrekken van informatie
aan de deelnemers en ex-deelnemers over de waarde van de opgebouwde rechten.
Het verstrekken van gegevens door de pensioenfondsen is op dit moment reeds
gebruikelijk, zij het dat de informatieverstrekking aan deelnemers regelmatiger
plaatsvindt dan aan slapers. Daarnaast wordt bezien of en in hoeverre een
aanpassing van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 nodig is waar
het gaat om de informatieverstrekking door verzekeraars van lijfrenten.Over de wijze van informatieverstrekking worden bij algemene maatregel
van bestuur nadere (reken)regels gesteld met het oog op een eenduidige informatieverstrekking.
Wat de aan het voorgestelde systeem van gegevensverschaffing verbonden uitvoeringsaspecten
voor pensioenuitvoerders en verzekeraars betreft dient, zoals ook in de nota
naar aanleiding van het verslag is aangegeven, een onderscheid te worden gemaakt
tussen de aanlevering van gegevens die nodig zijn voor de vaststelling van
de jaarruimte (en in het verlengde daarvan de reserveringsruimte) en de aanlevering
van gegevens die nodig zijn voor de vaststelling van de algemene inhaalruimte.Voor de vaststelling van de jaarruimte dient de belastingplichtige, naast
de gegevens over zijn inkomen, slechts te beschikken over de waarde-aangroei
van zijn pensioenaanspraken (en de FOR) in het actuele jaar. In het verleden
opgebouwde rechten spelen daarbij geen rol. Het gaat uitsluitend om de waarde-aangroei
van actieve deelnemers aan pensioenregelingen en niet om slapersrechten. In
het verlengde van de voor pensioenuitvoerders in de artikelen 17 en 17a van
de Pensioen- en spaardondsenwet reeds bestaande informatieverplichting met
betrekking tot de waarde van de opgebouwde pensioenaanspraken wordt overwogen
deze informatieverplichting wettelijk uit te breiden met de gegevensverstrekking
over de waarde-aangroei van de pensioenaanspraken in het kalenderjaar. Gedacht
wordt aan een door de pensioenuitvoerders te verrichten jaarlijkse gegevensverstrekking
aan de deelnemers. Omdat deze informatieverstrekking uitsluitend is beperkt
tot de actieve deelnemers achten wij het niet aannemelijk dat de pensioenuitvoerders
niet over de juiste adres- en woonplaatsgegevens zouden beschikken. Voor de
wijze van berekening van die waarde-aangroei worden bij algemene maatregel
van bestuur nadere regels gesteld waarover we met pensioenuitvoerders overleg
voeren. Globaal gesproken zal de waarde-aangroei overeenkomen met een vermenigvuldiging
van het opbouwpercentage van de pensioenregeling met de pensioengrondslag.
Belastingplichtigen kunnen vervolgens aan de hand van de door de pensioenuitvoerders
verstrekte gegevens op eenvoudige wijze vaststellen of zij jaarruimte hebben
en in aanmerking komen voor aanvullende lijfrente-aftrek.De besprekingen over de gegevensverstrekking aan de Belastingdienst voor
de toepassing van de forfaitaire rendementsheffing zijn reeds medio december
gestart. De besprekingen over de voor de vaststelling van het pensioentekort
benodigde gegevensverstrekking aan de belastingplichtigen vormen,
vanwege de parallel tussen de door de Belastingdienst benodigde gegevens voor
de toepassing van box 3 en de benodigde gegevens voor de vaststelling van
het pensioentekort, onderdeel hiervan. Tijdens deze besprekingen wordt tevens
aan de orde gesteld op welke termijn de benodigde gegevens voor de vaststelling
van de jaarruimte kunnen worden aangeleverd. Het gaat niet aan thans reeds
op deze besprekingen vooruit te lopen, maar het streven is erop gericht, dit
in antwoord op de desbetreffende vragen van de leden van de fracties van CDA
en GroenLinks, de voor de vaststelling van de jaarruimte benodigde gegevens
tijdig aan te laten leveren om over het jaar 2001 nog jaarruimte te kunnen
claimen, hetgeen nog mogelijk is tot een half jaar na het verstrijken van
het kalenderjaar.Zoals hiervoor al is aangegeven zou de waarde-aangroei van pensioenaanspraken
in het actuele jaar in beginsel kunnen worden gesteld op het opbouwpercentage
x de pensioengrondslag. In dit verband moet worden bedacht dat belastingplichtigen
ook thans voor de toepassing van de tweede lijfrentetranche de waarde-aangroei
van het pensioen moeten vaststellen. Zou een enkele pensioenuitvoerder onverhoopt
niet in staat zijn de benodigde gegevens aan te leveren dan kan de belastingplichtige,
daarbij zonodig bijgestaan door de Belastingdienst, zelf de jaarruimte berekenen.
Voor het overnemen van de suggestie van de leden van de CDA-fractie om vooruitlopend
op een adequate gegevensverschaffing een vaste aftrek van f 4000 te introduceren
zien wij dan ook geen aanleiding.Voor de vaststelling van de algemene inhaalruimte is de waarde van de
tot dusverre opgebouwde oudedagsvoorzieningen van belang. Ingevolge de algemene
inhaalruimte kunnen pensioentekorten uit een verleden worden ingehaald. Voor
de vaststelling van dit pensioentekort dienen derhalve gegevens te worden
verstrekt over de waarde van de reeds opgebouwde voorzieningen. Met het oog
op een eenduidige informatieverschaffing worden ook hiervoor bij algemene
maatregel van bestuur nadere (reken)regels gegeven. Daarnaast wordt bezien
of de opname van een informatieverplichting in de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993
overeenkomstig de desbetreffende regelgeving in de Pensioen- en spaarfondsenwet
nodig is. Van de algemene inhaalregeling zal slechts gebruik worden gemaakt
door belastingplichtigen die na gebruikmaking van de jaarruimte en de reserveringsregeling,
op basis waarvan niet benutte jaarruimte alsnog gedurende een periode van
5 jaar kan worden ingehaald, een pensioentekort hebben. Het kan daarbij bijvoorbeeld
gaan om late intreders, belastingplichtigen die gedurende een bepaalde periode,
bijvoorbeeld vanwege de zorg voor kinderen, niet hebben deelgenomen aan het
arbeidsproces en ondernemers die gedurende een aantal jaren een relatief lage
winst hebben behaald. In de voorlichting bij de introductie van het herziene
lijfrenteregime zal worden aangegeven welke groep belastingplichtigen waarschijnlijk
in aanmerking kan komen voor toepassing van de algemene inhaalregeling. Deze
voorlichting zal erop zijn gericht de belastingplichtigen die niet vanaf 25-jarige
leeftijd ononderbroken deelnemen aan een pensioenregeling, of – indien
zij niet deelnemen aan een gangbare pensioenregeling – niet jaarlijks
gebruik maken van de mogelijkheden voor lijfrente-aftrek (en na inwerkingtreding
van de voorstellen de reserveringsregeling) duidelijk te maken dat zij waarschijnlijk
in aanmerking kunnen komen voor toepassing van de algemene inhaalregeling.Wat de gegevensverstrekking betreft bestaat het voornemen de verzekeraars
de benodigde informatie over de opgebouwde oudedagsvoorzieningen desgevraagd
aan de belastingplichtige te laten verstrekken. Voor de pensioenuitvoerders
bestaat deze verplichting reeds op grond van artikel 17a van de Pensioen-
en spaarfondsenwet. Het gaat derhalve niet, zoals bij de voorstellen
op het punt van de gegevensverstrekking aan de Belastingdienst voor de toepassing
van box 3, om een massale, op eigen initiatief door verzekeraars te verrichten,
gegevensverstrekking aan alle belastingplichtigen over lopende en oude polissen,
maar om een gerichte gegevensverstrekking op verzoek van diegenen die voor
toepassing van de algemene inhaalregeling in aanmerking denken te komen. In
dit verband zal nader worden bezien in hoeverre het mogelijk is de door verzekeraars
en door pensioenuitvoerders te verstrekken informatie, na een eerste verzoek
van de belastingplichtige, desgevraagd jaarlijks op eigen initiatief door
de pensioenuitvoerders- en de verzekeraars te laten verstrekken. De besprekingen
met de pensioenuitvoerders en verzekeraars over het voorgestelde systeem van
gegevensverschaffing zijn, zoals hiervoor reeds is aangegeven, reeds gestart.Gelet op de voor pensioenuitvoerders reeds bestaande informatieverplichting
met betrekking tot de waarde van opgebouwde aanspraken verwachten wij niet,
dit in antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de VVD-fractie,
dat zij slechts tegen zeer grote, kostbare en tijdrovende inspanning in staat
zijn deze gegevens te verstrekken. Wij worden hierin bevestigd door de heren
Obolonsky (secretaris van de Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen) en
Prins (directeur van de Vereniging van Bedrijfspensioenfondsen). In Pensioen
Magazine van december 1999 schrijven zij: «Grote problemen bij de vaststelling
van pensioentekorten zoals door anderen wordt gevreesd, zijn voor pensioenfondsen
echter niet te verwachten. In de meeste gevallen versturen pensioenfondsen
nu reeds jaarlijks een overzicht van opgebouwde rechten aan de deelnemers
(in de meeste gevallen zowel aan actieve deelnemers als slapers). In andere
gevallen bereiden pensioenfondsen zich daarop voor ook met het oog op de afspraken
rond individualisering en flexibilisering zoals ze in het Pensioenconvenant
van eind 1997 zijn neergelegd.(...) Klagen over hogere uitvoeringskosten als
gevolg van meer gegevens verstrekken en uitgebreidere voorlichting aan de
deelnemers zal bij de politiek op onbegrip stuiten. Er zal dan geheid worden
gewezen op de wettelijke informatieplicht van pensioenuitvoerders waar deelnemers
op moeten kunnen rekenen.(...) Het is zelfs de vraag in hoeverre toenemende
gegevens- en informatieverstrekking aan deelnemers in pensioenregelingen nu
werkelijk het gevolg is van het Belastingplan.» Wij erkennen dat op
dit moment een met die voor pensioenuitvoerders corresponderende informatieverplichting
voor verzekeraars op het punt van de lijfrentepolissen ontbreekt. Bedacht
zij echter dat de in de Pensioen- en spaarfondsenwet opgenomen verplichtingen
tot informatieverstrekking ook gelden voor verzekeraars van B- en C-polissen.
In het verlengde daarvan zou een verdere uitbreiding van deze reeds bestaande
informatieverplichting tot lijfrenten niet op onoverkomelijke bezwaren moeten
stuiten. Bovendien moet worden bedacht dat de van verzekeraars verlangde informatie
voor de vaststelling van het pensioentekort in de algemene inhaalregeling
slechts een – relatief klein – onderdeel vormt van de voorstellen
voor de gegevensverschaffing aan de Belastingdienst voor de toepassing van
de forfaitaire rendementsheffing. In het verlengde van de te realiseren gegevensverstrekking
aan de Belastingdienst voor de toepassing van box 3 zou een gerichte gegevensverstrekking
aan de belastingplichtigen eveneens mogelijk moeten zijn. Het lijkt niet aannemelijk
dat de verzekeraars veel extra kosten zouden maken indien die gegevens tevens
aan de belastingplichtige zouden worden verstrekt. Daarnaast achten wij, los
van de onderhavige voorstellen, een adequate informatieverschaffing aan de
deelnemers en ex-deelnemers, ook waar het de verzekeraars betreft, in het
belang van de belastingplichtigen. De klant heeft immers het recht desgewenst
geïnformeerd te worden over het aangekochte product. Bovendien moet worden
bedacht dat een adequaat systeem van gegevensverschaffing, waardoor een
grotere transparantie wordt bereikt, evenzeer in het belang van de verzekeraars
zelf is.De leden van de PvdA-fractie merken in verband met het pensioentekort
op dat zij niet te snel willen afstappen van het idee dat de Belastingdienst
hier een centrale rol kan vervullen. Zij onderkennen de complexiteit van zo'n
aanpak maar merken op dat dit voornamelijk een eenmalige uitvoeringslast met
zich meebrengt. Immers, als eenmaal van eenieder het pensioentekort «in
het systeem zit» is het daarna een kwestie van bijhouden. Gaarne zien
zij een reactie van de regering op deze redenering.De oorzaak voor de bewerkelijkheid van het berekenen van een pensioentekort
door de Belastingdienst voorafgaand aan de aanslagregeling ligt in de jaarlijkse
mutaties in de oudedagsvoorzieningen. Deze mutaties hebben betrekking op de
oudedagsvoorzieningen voor nagenoeg alle belastingplichtigen met een pensioenaanspraak.
Dit maakt het noodzakelijk dat de aanspraken op oudedagsvoorzieningen jaarlijks
massaal moeten worden herrekend om het pensioentekort te kunnen bepalen, terwijl
de gegevens slechts voor een veel beperkt aantal belastingplichtigen van belang
is.Dit laat onverlet de voorgenomen dienstverlening die de Belastingdienst
voornemens is op dit terrein te vervullen voor belastingplichtigen. Elders
in deze nota wordt daarop ook ingegaan. De mogelijkheden voor een gezamenlijke
ondersteuning is tevens aandachtspunt in het overleg met de pensioenfondsen
en verzekeringsmaatschappijen.Voor de leden van de PvdA-fractie komt een ongetoetste aftrek weer aan
de orde komt indien het niet mogelijk zou zijn een regeling te ontwerpen waarbij
het pensioentekort inzichtelijk wordt gemaakt. Zij vragen om de garantie dat
een oplossing bekend is op het moment dat – vermoedelijk in januari
2000 – besluitvormend over de Belastingherziening 2001 wordt gedebatteerd.
Ook de leden van de VVD-fractie vragen in dit verband of voor de stemming
door de Tweede Kamer duidelijkheid bestaat over de informatieplicht. Zoals
ook hiervoor is aangegeven vormt het voorgestelde systeem van gegevensverschaffing
een belangrijke schakel in de voorgestelde herziening van het lijfrentesysteem.
Medio december zijn reeds besprekingen gestart over de mogelijkheden bij de
pensioenuitvoerders en verzekeraars op het punt van de gegevensaanlevering
aan de Belastingdienst voor de toepassing van de forfaitaire rendementsheffing.
De gegevensverstrekking aan de belastingplichtige voor de vaststelling van
het pensioentekort vormen een onderdeel van deze besprekingen. Zoals hiervoor
reeds is aangegeven verwachten wij niet dat de gegevensverstrekking door de
pensioenuitvoerders voor de vaststelling van de jaarruimte op grote problemen
zal stuiten. Gelet op de reeds bestaande informatieverplichting voor pensioenuitvoerders
zien wij ook waar het gaat om de, in eerste aanleg op verzoek te verstrekken,
informatie over de waarde van reeds opgebouwde rechten voor de vaststelling
van de algemene inhaalruimte geen onoverkomelijke problemen. Voorts vertrouwen
wij erop dat, gelet op het daaraan verbonden belang voor de verzekeraars,
ook met hen in overleg tijdig een oplossing kan worden gevonden. Dit mede
in het licht van de voorgestelde verplichtingen tot gegevensverstrekking aan
de Belastingdienst in het kader van de Wet IB 2001 en gelet op het feit dat
de totstandkoming van de nadere (reken)regels in overleg met betrokkenen zal
plaatsvinden.De leden van de PvdA-fractie vragen of het mogelijk en zinnig is om op
onderdelen (nadrukkelijk niet de fundamentele onderdelen) de mogelijkheden
van versobering in de tweede pijler te onderzoeken. Als gevolg van deze vraagstelling
dient te worden afgewogen welke elementen in de tweede pijler al dan niet
als fundamenteel worden beschouwd. Het pensioenstelsel in de tweede pijler
is gericht op het, binnen de toegestane begrenzingen, creëren
van mogelijkheden voor individualisering en flexibilisering. De grenzen die
daarbij worden gesteld zijn zodanig ruim dat voor een ieder een op maat gesneden
pensioenregeling mogelijk is. Een versobering in de tweede pijler zou dan
kunnen worden gezocht in het beperken – in feite terugnemen –
van de veelal recente mogelijkheden voor individualisering en flexibilisering
om de algemene opbouwgrenzen af te stemmen op hetgeen in een aantal van de
grotere collectieve regelingen thans gangbaar is. Een dergelijke versobering
zou dan kunnen leiden tot een gelijke begrenzing in de tweede en derde pijler.
Bedacht zij echter dat het budgettair belang van een dergelijke versobering
in de tweede pijler op dit moment beperkt is, met dien verstande dat indien
het vaststellen van het maximale opbouwpercentage op 1,75 zonder overgangsrecht
zou worden doorgevoerd wel een budgettaire besparing kan worden gerealiseerd
die vooral zou worden behaald in de individuele modules van pensioenen. Zoals
ook in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven zijn de voorgestelde
begrenzingen in de derde pijler afgestemd op hetgeen in de tweede pijler gangbaar
is. Een budgettaire besparing in de tweede pijler kan slechts worden gerealiseerd
indien een versobering zou worden aangebracht tot onder het niveau van een
gangbare pensioenregeling. Het is aan de andere kant wel juist om te redeneren
dat de kosten van gelijkschakeling van derde pijler aan de tweede pijler in
omvang afnemen als het ambitieniveau in de tweede pijler wordt aangepast.
Dit is echter niet mogelijk zonder fundamentele elementen van de tweede pijler
aan te tasten.De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering het eens is met deze
leden dat, zelfs als het zo is dat een versobering van de tweede pijler geen
directe budgettaire voordelen oplevert, zij wel van belang is in het geval
de derde pijler gelijk zou worden getrokken met de tweede pijler omdat deze
elementen indien structureel mogelijk gemaakt in de derde pijler, dan wel
degelijk budgettaire implicaties zouden hebben. Naar wij aannemen doelen de
leden met een versobering van de tweede pijler die geen besparing oplevert,
op een beperking van opbouwruimte in die pijler die op dit moment niet of
nauwelijks wordt benut.Genoemde visie van de leden delen wij, voor het geval dat de tweede en
de derde pijler gelijkgetrokken zouden worden. Zo zou, indien de derde pijler
gelijkgetrokken zou worden met het huidige maximale niveau van de regeling
voor arbeidspensioenen, ook voor belastingplichtigen met een gangbare pensioenregeling
een aanzienlijke aftrekmogelijkheid aan lijfrentepremies bestaan. De beoogde
besparing zou dan zeker niet worden gehaald.De leden vragen verder wat de mogelijkheden zijn om financiële ruimte
te vinden uit de versobering van de grondslag van de tweede pijler.In beginsel kan uiteraard op alle elementen van de regeling voor arbeidspensioenen
een versobering worden aangebracht. Voor een overzicht van diverse elementen
zij verwezen naar de tabel in paragraaf 7.1 van de nota naar aanleiding
van het verslag inzake het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting 2001. Met nadruk
zij er hierbij op gewezen dat een budgettaire besparing niet of nauwelijks
zal worden bereikt bij het inperken van niet of nauwelijks benutte ruimte.
Een besparing treedt eerst op indien als gevolg van een wijziging in de regeling
bestaande pensioenregelingen daadwerkelijk moeten worden beperkt. Als aangrijpingspunten
voor een versobering kunnen worden genoemd de meer fundamentele onderdelen
zoals opbouwpercentage, ingangsleeftijd en AOW-franchise. Daarnaast kan bijvoorbeeld
worden gedacht aan de inhaalmogelijkheden, de absolute bovengrens (van 100%),een eventuele maximering van het pensioengevend loon en de hoogte
van de overbruggingsuitkeringen.Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie welke andere mogelijkheden
de regering ziet ter dekking van het gelijktrekken van de tweede en de derde
pijler wordt opgemerkt dat gedacht zou kunnen worden aan maatregelen in de
sfeer van winstberekeningen van levensverzekeraars.De leden van de PvdA-fractie vragen naar de mogelijkheden om een proces
af te spreken waarbij op termijn de fundamentele verschillen tussen tweede
en derde pijler worden weggewerkt. Dienaangaande merken wij op dat door de
afstemming van de derde pijler op hetgeen gangbaar is in de tweede pijler
grosso modo in beide pijlers materieel eenzelfde resultaat wordt bereikt.
Van fundamentele verschillen tussen de tweede en derde pijler zou materieel
alleen sprake kunnen zijn indien in de toekomst in de tweede pijler, meer
dan thans, de grenzen worden opgezocht en als gevolg daarvan uiteindelijk
een hoger gangbaar niveau ontstaat ten opzichte van hetgeen thans gangbaar
is. Zou deze ontwikkeling zich in de toekomst wel voordoen dan zou hierin
aanleiding kunnen worden gevonden om mede in overleg met de sociale partners
de verschillen tussen de tweede en derde pijler nader te bezien, bijvoorbeeld
in de vorm van vervolgafspraken op het huidige pensioenconvenant.De leden van de PvdA-fractie vragen naar de relevantie van het tijdens
het Algemeen overleg van 8 december jl. door de heer Witteveen aan de orde
stellen van die elementen waar de derde pijler ruimer is dan de tweede pijler.
De extra ruimte in de derde pijler vermindert niet de ongelijkheid tussen
belastingplichtigen die uitsluitend zijn aangewezen op de derde pijler en
belastingplichtigen die van zowel de mogelijkheden in de tweede als de derde
pijler gebruik kunnen maken, aldus deze leden. Wij zijn het met deze leden
eens dat bij een gebleken pensioentekort de derde pijler voor een ieder toegankelijk
is, ook indien men reeds van de tweede pijler gebruik maakt. Achterliggende
gedachte van het noemen van de ruimere mogelijkheden in de derde pijler was
echter aan te geven dat de derde pijler niet in alle opzichten beperkter is
dan de tweede pijler. De derde pijler geeft bijvoorbeeld via de algemene inhaalregeling
een extra ruimte om pensioentekorten in te halen die in de tweede pijler niet
bestaat omdat de pensioenopbouw, een enkele uitzondering daargelaten, in beginsel
gerelateerd is aan de diensttijd.De leden van de PvdA-fractie vragen vervolgens waar de heer Witteveen
op doelde tijdens het Algemeen overleg van 8 december, toen hij in het kader
van een mogelijke aanpassing van de franchise en het opbouwpercentage in de
derde pijler opmerkte «als je daar in een balans kunt komen, in een
wat eenvoudiger uitvoering». Wij merken op dat een eventuele verlaging
van de franchise en een verhoging van het opbouwpercentage een verruiming
van de voorstellen betekent die zou leiden tot een toename van jaarruimte,
met budgettaire consequenties. Het is echter denkbaar een balans te vinden
binnen de gestelde budgettaire kaders tussen het realiseren van verruimingen
en het bewerkstelligen van een eenvoudiger uitvoering. Een verruiming van
de ruimte en een vereenvoudiging van de regeling zou bijvoorbeeld kunnen worden
gerealiseerd door de groep die van de ruimte gebruik maakt te beperken. Daarbij
kan onder meer worden gedacht aan het buiten de premiegrondslag houden van
het loon uit dienstbetrekking van werknemers die reeds deelnemen aan een pensioenregeling.
Dit zou betekenen dat werknemers met een pensioenregeling alleen nog in aanmerking
komen voor lijfrente-aftrek indien zij overig inkomen hebben. Daarbij zou
kunnen worden overwogen de toepassing van de, mogelijk verlaagde, franchise
te beperken tot diegenen die niet deelnemen aan een pensioenregeling en lijfrente-premieaftrek claimen. Dit betekent een vereenvoudiging omdat geen gegevens meer
hoeven te worden aangeleverd door de pensioenuitvoerders over de waarde-aangroei
van het pensioen. De consequentie van deze benadering is echter dat de regeling
voor degenen die gebruik kunnen maken van de lijfrentepremie-aftrek royaler
wordt terwijl werknemers die deelnemen aan een pensioenregeling, ook indien
de pensioenregeling waaraan zij deelnemen onder het niveau van een gangbare
pensioenregeling ligt, worden uitgesloten van aanvullende lijfrentepremie-aftrek.
Een andere mogelijkheid voor een verruiming en vereenvoudiging is de algemene
inhaalregeling te schrappen en de jaarruimte verhogen. Uitgaande van de gedachte
dat, evenals in de arbeidssfeer het geval is, een oudedagsvoorziening regelmatig
dient te worden opgebouwd door in jaren waarin inkomen wordt genoten een deel
van dat inkomen daadwerkelijk te reserveren voor een oudedagsvoorziening,
zijn aan deze benadering voordelen verbonden. Het buiten beschouwing laten
van pensioentekorten uit het verleden maakt de voorstellen voor alle partijen,
belastingplichtigen, pensioenuitvoerders en verzekeraars en Belastingdienst,
aanmerkelijk eenvoudiger. De consequentie van deze benadering is echter dat
pensioentekorten die meer dan 5 jaar geleden zijn opgelopen, bijvoorbeeld
als gevolg van het ontbreken van dienstjaren of bijvoorbeeld vanwege steile
carrièresprongen, niet meer geheeld kunnen worden. Een derde mogelijkheid
is om een verlaging van de AOW-franchise in de derde pijler op te vangen door
de introductie van een forfaitair bepaalde aftrek, zodat geen individuele
toets behoeft te worden aangelegd.De leden van de PvdA-fractie menen dat drie vragen die zij hebben gesteld
in het Verslag niet of onvoldoende lijken te zijn beantwoord. In de eerste
plaats betreft het de vraag waarom in de «derde pijler» –
de regeling van de lijfrentepremie-aftrek – geen pro rata AOW-franchise
is opgenomen voor deeltijdwerkers terwijl dat in de pensioensfeer wel mogelijk
is. Op dit onderwerp zijn wij in de Nota ingegaan in paragraaf 7.3. Op
die plaats hebben wij gewezen op de wezenlijke verschillen die bestaan tussen
pensioenen in de arbeidssfeer, die onderdeel uitmaken van de arbeidsvoorwaarden,
en individuele regelingen daarbuiten. De inbouw van de AOW in de pensioensfeer
naar rato van de omvang van de dienstbetrekking vloeit voort uit artikel 2a,
derde lid, van de Pensioen- en spaarfondsenwet en blijkt ook uit jurisprudentie
op dit terrein. Op de achtergronden van deze verplichting hebben wij reeds
in de Nota gewezen. Op deze plaats noemen wij nogmaals dat het voordeel van
een pro rata AOW-inbouw in de pensioensfeer is dat bij verschillende, gelijktijdige
dienstbetrekkingen wordt voorkomen dat dubbele AOW-inbouw plaatsvindt of dat
de werkgevers – om die dubbele inbouw te voorkomen – in een lastige
uitvoeringsproblematiek terecht komen.Deze aspecten spelen daarentegen geen rol voor degene die op individuele
basis een voorziening in de lijfrentesfeer treft. Uitgangspunt voor deze is
het inkomen over het gehele kalenderjaar. Het gegeven daarbij is dat, behoudens
uitzonderingsposities, recht zal bestaan op de volledige AOW. Het ligt dan
ook in de rede dat met die omstandigheid ten volle wordt rekening gehouden
bij de vaststelling van de grondslag voor de lijfrentepremie-aftrek. In de
Nota hebben wij bovendien gewezen op de complicaties die voor de berekening
van het pensioentekort zouden ontstaan als niet alleen de hoogte van de premiegrondslag
moet worden berekend, maar bovendien ook rekening zou moeten worden gehouden
met de omvang van een of meer dienstbetrekkingen. Wij hebben de regeling van
de lijfrentepremie-aftrek derhalve niet zo vormgegeven dat rekening kan worden
gehouden met deeltijdfactoren bij de AOW-inbouw.In de tweede plaats vragen de leden van de PvdA-fractie in te gaan op
de kritiek dat het onlogisch is dat belastingplichtigen op jaarbasis wel een
tekort volledig mogen aanvullen, maar dat zulks niet is toegestaan als het om de inhaalaftrek gaat. Ook de leden van de CDA- fractie en de VVD-fractie
vragen naar de ratio van het maximum in situaties waarin sprake is van een
pensioentekort. De vragen van deze leden hebben betrekking op het maximum
van f 12 149 dat is voorgesteld voor de lijfrentepremie-aftrek op
grond van de inhaalruimte. In dit verband merken wij op het onderscheid tussen
de jaarruimte en de inhaalruimte in het geheel niet onlogisch te vinden. Het
uitgangspunt voor het treffen van onderhoudsvoorzieningen is immers dat die
voorzieningen tijdens de arbeidzame periode regelmatig worden opgebouwd. Heeft
een belastingplichtige in een bepaald jaar een inkomen met een zodanige hoogte
dat de financiering van premies voor een oudedagsvoorziening mogelijk is dan
mag in beginsel ook worden verwacht dat de aanwezige jaarruimte van de lijfrentepremie-aftrek
wordt benut. Wie er dan voor kiest daarvan af te zien (een keuze die bij deelname
aan een pensioenregeling niet bestaat) is daarin vrij. Het is dan evenwel
veeleer een extra faciliteit dat men daarop toch kan terugkomen. Daarbij willen
wij ook wijzen op het feit dat enkele jaren geleden is overwogen de limieten
ter zake af te schaffen (het «natuurlijk maximum»), maar dat daarvan
is afgezien vanwege de risico's van te grote opbouw respectievelijk inhaal.
Wij wijzen erop dat ook in de sfeer van de dienstbetrekkingen het uitgangspunt
is dat per dienstjaar een gedeelte van de aanspraak op pensioen wordt opgebouwd.
Tegen deze achtergrond dient naar ons oordeel de positie van de inhaalruimte
te worden gezien. Zowel de specifieke inhaalruimte voor gemiste jaaropbouw
als de algemene inhaalruimte voor ontstane pensioentekorten vormen aldus bezien
correctiemechanismen ten opzichte van de jaarruimteregeling waarvan een belastingplichtige
in het verleden geheel of gedeeltelijk geen gebruik heeft gemaakt. Uitgaande
van de wenselijkheid van een zo regelmatig mogelijke opbouw van oudedagsvoorzieningen,
zouden wij het niet juist achten indien de inhaalregelingen worden vormgegeven
als op zichzelf staande regelingen op grond waarvan het mogelijk is een groot
aantal geheel of gedeeltelijk niet benutte jaarruimten in een zeer kort tijdbestek
te compenseren. De inhaalregelingen zijn door ons dan ook zodanig vormgegeven
dat de inhaal van onvoldoende opbouw in het verleden gespreid dient plaats
te vinden. Hierbij past overigens de kanttekening dat het maximum van de inhaalruimte
in de meeste gevallen uitsluitend relevant zal zijn voor de hogere inkomensposities,
in welke gevallen juist mag worden verwacht dat de jaarruimte regulier wordt
benut. Ten slotte merken wij in aansluiting hierop nog op dat de vormgeving
van de regeling niet zodanig is – de leden van de PvdA-fractie stellen
die vraag – dat het gebruik maken van de inhaalruimten leidt tot een
vermindering van de jaarruimtemogelijkheden. In het voorgestelde artikel 3.7.5,
derde lid, waarnaar deze leden verwijzen, is uitsluitend bepaald dat het maximum
van de inhaalruimten in het tweede lid van dat artikel f 12 149
bedraagt. Het benutten van dat bedrag heeft geen gevolgen voor de jaarruimte
van het eerste lid van dat artikel.Tenslotte wensen de leden van de PvdA-fractie een nader antwoord op de
vraag of wij het aanvaardbaar zouden achten als verzekeraars tarieven in rekening
zouden brengen aan de burgers voor het inzichtelijk maken van hun pensioentekort.
Wij beantwoorden die vraag ontkennend. In de Nota hebben wij aangegeven nog
onvoldoende inzicht te hebben in de extra uitvoeringslasten van verzekeraars
omdat de gesprekken met de branche nog moeten plaatsvinden. Wij merkten bovendien
op dat ook de verzekeraars er belang bij hebben aan belanghebbenden zodanige
informatie te verschaffen dat deze inzicht krijgen in de omvang van hun opgebouwde
oudedagsvoorzieningen. Met deze opmerkingen hebben wij niet beoogd een oordeel
te geven over de aanvaardbaarheid van het in rekening brengen van de genoemde
kosten door verzekeringsmaatschappijen, maar bedoelden wij aan te geven dat
beoordeling daarvan eerst mogelijk is als een volledig inzicht bestaat in
de aard en omvang van de gegevens die verzekeraars met het oog
op de berekening van het pensioentekort extra zouden moeten aanleveren. Die
extra component is eerst vast te stellen nadat duidelijk is welke gegevens
verzekeraars uit andere hoofde in de toekomst al zullen (moeten) gaan verstrekken.
Elders in deze nota naar aanleiding van het nader verslag noemen wij reeds
de verplichtingen die voor verzekeraars thans al bestaan op het terrein van
de gegevensverstrekking over pensioenpolissen aan de belanghebbenden en wijzen
wij op de mogelijke nadere invulling van die verplichting. Wij voegen hieraan
toe dat aan de verzekeraars gewijzigde verplichtingen tot renseignering aan
de Belastingdienst zullen worden opgelegd in het kader van de Wet IB 2001.
De verzekeraars zouden niet veel extra kosten behoeven te maken indien die
gegevens tevens aan de belastingplichtige worden verstrekt. De huidige praktijk
vormt daarvoor een aanwijzing in die zin dat financiële instellingen
in het algemeen aan de belastingplichtigen kenbaar maken wat zij aan de Belastingdienst
hebben gerenseigneerd. Wij achten het goed denkbaar dat de uitkomst van beide
renseigneringsstromen tezamen in veel gevallen al voldoende zal zijn voor
de belastingplichtige om zijn pensioentekort te berekenen. Daarvoor behoeft
hij zich derhalve niet meer individueel te wenden tot de verzekeringsmaatschappij.De leden van de PvdA-fractie merken op dat in paragraaf 7.1. van
de Nota naar aanleiding van het Verslag wordt gesteld dat met name belastingplichtigen
«die in de huidige tweede en derde schijf zitten» van de lijfrentepremieaftrek
gebruik maken. Deze leden zouden graag bevestigd zien dat hier gedoeld wordt
op de huidige tweede en derde tariefschijf (in de zin van schijf 1a,
1b, 2 en 3). Naar aanleiding van deze vraag verwijzen wij naar de onderstaande
tabel met een verdeling van de (belastingplichtigen met) lijfrentpremieaftrek
over de tariefschijven in 1999. Het gaat hierbij om de lijfrentepremies die
betrekking hebben op zowel de «oude regeling» (premies betaald
voor meerjarige lijfrentepolissen die vóór 16 oktober 1990 zijn
afgesloten) als de «nieuwe regeling» (premies betaald voor lijfrentepolissen
die sinds de Brede Herwaardering voor aftrek in aanmerking komen).Tabel: Verdeling van de (belastingplichtigen met) lijfrentepremieaftrek
over de schijven (raming 1999) Schijventarief 1999Aantal x 1000Bedrag mldVerdeling aantalVerdeling bedrag geen positief inkomen250,53%8%schijf 1a350,24%3%schijf 1b3852,140%35%schijf 24252,444%39%toptarief1000,910%14%totaal9706,0100%100%Uit de tabel blijkt dat naar schatting bijna 55% van de belastingplichtigen
met lijfrentepremieaftrek in de hoogste twee tariefschijven (i.c. tariefschijf 2
en 3) zit. Samen nemen zij ook meer dan de helft van de totale lijfrentepremieaftrek
voor hun rekening.De leden van de PvdA-fractie wensen de mogelijkheid van het invoeren van
een assurantiebelasting nadrukkelijk open te houden. Zij menen ook te weten
dat dit, ook bij levensverzekeringen en lijfrenten, in andere landen niet
ongebruikelijk is. In de nota naar aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel
Wet inkomstenbelasting 2001 hebben wij over deze kwestie reeds de nodige opmerkingen
gemaakt. De leden verwijzen hier ook naar. Zij vragen of de tijdens het algemeen
overleg van 8 december gemaakte opmerking dat een assurantiebelasting de ongelijke
behandeling tussen producten in de tweede pijler (niet belast)
en derde pijler (wel belast) zou versterken, tenzij ook pensioenpremies zouden
worden belast, bedoeld is om aan te geven dat een dergelijke belasting rechtsgrond
zou missen of dat het hier meer gaat om een praktisch bezwaar.Op zichzelf is het maken van onderscheid tussen de tweede en de derde
pijler bij een eventuele uitbreiding van de assurantiebelasting denkbaar en
praktisch uitvoerbaar. Een belangrijk aandachtspunt hierbij betreft echter
een evenwichtige behandeling van de verschillende voorzieningen. De te beantwoorden
vraag is dan of een dergelijk onderscheid tussen arbeidspensioenen (niet belast)
en lijfrenten (belast) hierin past. Hierbij dient te worden bedacht dat lijfrenten
en de zogenoemde individuele modules in pensioenregelingen vanuit de optiek
van de belastingplichtige in zekere mate onderling uitwisselbaar zijn. In
dit verband kan tevens worden gewezen op de taakafbakening tussen pensioenfondsen
en verzekeraars. Daarnaast is relevant dat ook een deel van de arbeidspensioenen
(tweede pijler) is ondergebracht bij commerciële verzekeraars. Vanuit
de invalshoek van de assurantiebelasting, en gezien het verzorgingskarakter
van zowel pensioenen als lijfrenten, hebben wij daarom moeite met de redenering
van de leden dat, omdat het bij lijfrenten om een normaal commercieel product
gaat, deze per definitie een ander karakter hebben dan pensioenen. Dit geldt
eveneens voor het betoog dat het relatieve nadeel van een assurantiebelasting
bij eventuele introductie in de derde pijler afgewogen zou moeten worden tegen
de voordelen die spaarders in de derde pijler toe vallen, zoals bijvoorbeeld
de spaarflexibiliteit. Ook het lijfrenteregime kent stringente voorwaarden
en waarborgen om het onderhoudskarakter van de voorzieningen te waarborgen.Naar wij begrijpen is het de bedoeling van de leden om met de opbrengst
van een uitbreiding van de assurantiebelasting de tweede en de derde pijler
meer op één lijn te brengen. Met een beperkte uitbreiding van
de assurantiebelasting tot alleen lijfrenten zou evenwel weer een nieuw onderscheid
in de fiscale behandeling van arbeidspensioenen en lijfrenten worden gemaakt.Met betrekking tot de redenering van de leden dat een iets hogere prijs
voor pensioensparen in de derde pijler dan in de tweede pijler verdedigbaar
is in het licht van de winst aan spaarruimte die daarmee geboekt zou worden,
merken wij op dat de prijs en het voordeel dan voor een belangrijk deel bij
verschillende groepen terecht zullen komen. Voor belastingplichtigen met een
pensioentekort die ook al onder het voorgestelde regime voldoende ruimte voor
aftrek hebben, zal het aanvullen van het tekort duurder worden. Een daarmee
gefinancierde uitbreiding van de aftrekmogelijkheden zal, afhankelijk van
de vormgeving, aan een veel bredere groep personen ten goede komen.De opbrengst van een assurantiebelasting op lijfrentepremies is, dit in
antwoord op de desbetreffende vraag van de leden, afhankelijk van de grondslag
en het tarief. Vooropgesteld zij dat op dit moment niet duidelijk is of in
de praktijk door verzekeraars een onderscheid valt te maken tussen aftrekbare
lijfrentepremies en niet aftrekbare lijfrentepremies. De omvang van totale
aftrekbedrag aan lijfrentepremies, en daarmee de opbrengst van een eventuele
assurantiebelasting daarover, is verder afhankelijk van de ruimte die in de
derde pijler wordt geboden. Ter indicatie: bij een bedrag aan lijfrentepremies
gelijk aan geschatte aftrek voor 1999 (onder het huidige systeem) van 6 mld
zou bij een tarief van 7% de opbrengst van een uitbreiding van de assurantiebelasting
f 420 mln bedragen, anders gezegd om de ingeboekte f 1.5 mld besparing
geheel te realiseren uit een assurantiebelasting zou het tarief bijna 25%
moeten zijn. Bij een beperktere derde pijler is de opbrengst
van een assurantiebelasting uiteraard lager.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de pensioenparaplu uitwerkt voor
personen met een (gedeeltelijke) WAO-uitkering. Indien we ervan uitgaan dat
aan de WAO-uitkering geen opbouw van pensioen is verbonden, kan de (gedeeltelijk)
WAO-gerechtigde jaarruimte hebben om lijfrentepremies in aftrek te brengen.
In het betreffende jaar vindt immers (gedeeltelijk) geen opbouw van pensioenaanspraken
plaats. De WAO-uitkeringen zullen tot het belastbare inkomen uit werk en woning
gaan behoren en onderdeel uitmaken van de premiegrondslag waarover de lijfrentepremie-aftrek
wordt berekend. Of de belanghebbende in de concrete situatie ruimte heeft
voor premie-aftrek, is afhankelijk van de hoogte van de WAO-uitkering, het
overige inkomen uit werk en woning in het betreffende jaar en van de ter zake
van dat overig inkomen in het jaar opgebouwde pensioenaanspraken. Bedacht
dient voorts te worden dat op het belastbare inkomen uit werk en woning nog
de voorgestelde AOW-franchise van f 30 473 in mindering moet worden
gebracht om te komen tot de feitelijke premiegrondslag. Of recht bestaat op
de inhaalruimten is uiteraard afhankelijk van de vraag of in het verleden
pensioentekorten zijn ontstaan.De door de leden van de PvdA-fractie geopperde gedachte dat ook het lijfrenteregime
een natuurlijke rem kent doordat de aftrek is beperkt tot een percentage van
het inkomen, de bereidheid en mogelijkheden om de mogelijkheden daadwerkelijk
te benutten en het feit dat met de aftrek echte onderhoudsvoorzieningen worden
gerealiseerd is de gedachte van het zogenoemde «natuurlijk maximum».
De oorspronkelijke voorstellen in het kader van Brede herwaardering I waren
gericht op dit «natuurlijk maximum». De achtergrond daarvan was
dat de belastingplichtige die overweegt een voor aftrek in aanmerking komende
lijfrentepremie te betalen als rationeel handelend wezen in zijn afwegingen
stuit op een grens, het «natuurlijk maximum», waarboven voor hem
premiebetaling niet meer zinvol is. Door een meerderheid van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal werd echter ernstig getwijfeld aan de haalbaarheid van
dit natuurlijk maximum. Grote bedenkingen werden geuit omtrent de veronderstelde
rationaliteit van de belastingplichtige. Naar aanleiding van deze reacties
werden wijzigingen voorgesteld die hebben geleid tot het huidige zogenoemde
«tranchesysteem».Volgens de leden van de VVD-fractie gelden de aangevoerde argumenten voor
de in de derde pijler voorgestelde AOW-franchise even goed of slecht voor
pensioenregelingen en bevredigt de gegeven onderbouwing absoluut niet. Ook
de leden van de fracties van CDA en GroenLinks stellen een vraag in deze richting.
Het spijt ons dat het voorstel voor de te hanteren AOW-franchise in de derde
pijler volgens de leden van de VVD-fractie lijkt op handjeklap. Dat kan nimmer
de bedoeling zijn. De voorgestelde AOW-franchise hangt samen met de koppeling
van de begrenzingen in de derde pijler aan gangbare pensioenregelingen in
de tweede pijler. Zoals ook in de nota naar aanleiding van het verslag is
aangegeven neemt volgens de Verzekeringskamer 90% van de actieven deel aan
een pensioenregeling met een franchise tussen f 26 000 en f 37 000.
Dit neemt niet weg dat wij onderkennen dat bij veel fracties in de Tweede
kamer een voorkeur bestaat voor een verlaging van de door ons voorgestelde
franchise.Volgens de leden van de VVD-fractie zouden de pensioenuitvoerders niet
in staat zijn om opgaven per belastingplichtige te doen, maar slechts op polisniveau.
Gelet op de voor pensioenuitvoerders reeds bestaande informatieverplichting
aan de deelnemers en ex-deelnemers gaan wij ervan uit dat deze
opmerking uitsluitend betrekking heeft op bij verzekeraars afgesloten lijfrentepolissen.
In het voorgestelde systeem van gegevensverschaffing wordt slechts expliciet
gemaakt dat belastingplichtigen desgevraagd geïnformeerd dienen te worden
over de waarde van de verzekerde polissen. In dit verband moet worden bedacht
dat de belastingplichtige ook thans voor toepassing van de derde lijfrentetranche
de beschikking dient te krijgen over de waarde van reeds opgebouwde voorzieningen.
Als gevolg van het vervallen van een vaste ongetoetste aftrekmogelijkheid
zal van de algemene inhaalmogelijkheid vermoedelijk meer gebruik worden gemaakt
dan thans van de derde lijfrentetranche, maar in essentie wordt in het voorgestelde
systeem van gegevensverschaffing ten opzichte van het bestaande regime geen
aanvullende informatie verlangd. Indien met de onderhavige voorstellen zou
worden bevorderd dat de klanten van de verzekeringsmaatschappijen op een adequate
wijze geïnformeerd kunnen worden over de producten die zij hebben aangeschaft, achten
wij dat een goede zaak. In de nog te voeren besprekingen met de verzekeraars
zal worden verkend in hoeverre de voorstellen aanleiding geven voor een aanpassing
van de administraties.De leden van de VVD-fractie vragen vervolgens hoe moet worden omgegaan
met gegevens uit collectieve pensioencontracten, waarbij adres en woonplaats-gegevens
van de deelnemers ontbreken omdat alle correspondentie via de werkgever gaat.
In de eerste plaats merken wij hierbij op dat pensioencontracten waarbij de
informatie niet aan de deelnemers maar aan de werkgever wordt verstrekt ons
niet bekend zijn. Dergelijke pensioencontracten sporen bovendien niet met
de in de artikelen 17 en 17a van de Pensioen- en spaarfondsenwet opgenomen
informatieverplichting op basis waarvan de deelnemers en ex-deelnemers desgevraagd
dienen te worden geïnformeerd over de waarde van de opgebouwde pensioenaanspraken.
Indien deze contracten zouden voorkomen ligt het voor de hand dat de individuele
pensioenaanspraken traceerbaar moeten zijn. Als het dan nog slechts gaat om
het ontbreken van adres- en woonplaatsgegevens, zouden de pensioenuitvoerders
hierover kunnen worden geïnformeerd door de werkgever.Met het voorgaande is tevens, de leden van de PvdA-fractie vragen hiernaar,
ingegaan op de punten die door het Verbond in een notitie van 6 december 1999
zijn aangegeven inzake het voorgestelde systeem van gegevensverstrekking.
Niettemin wordt hierna voor alle volledigheid nog kort ingegaan op enkele
hiervoor wellicht niet expliciet genoemde punten:Verbond: «Veel administraties zijn ingericht op het jaarlijks verstrekken
van informatie over het te bereiken pensioen en niet over opgebouwde pensioenrechten.»
Reactie: op grond van de artikelen 17a van de Pensioen- en spaarfondsenwet
dient binnen drie maanden na een daartoe gedaan verzoek aan de deelnemer en
gewezen deelnemer een opgave te worden verstrekt van de hoogte van opgebouwde
aanspraken.Verbond: «Pensioenuitvoerders beschikken doorgaans niet over (adres)
gegevens van ex-deelnemers. Aan deze groep kan dan ook geen jaarlijkse opgave
worden verstuurd.» Reactie: de benodigde gegevens voor de vaststelling
van de jaarruimte dienen alleen aan de actieve deelnemers te worden verstrekt
en niet aan ex-deelnemers. De gegevens voor de vaststelling van de algemene
inhaalruimte dienen desgevraagd aan de (ex-)deelnemers te worden verstrekt.
In dat geval zijn de relevante gegevens bekend.Verbond: «Pensioenrechten zijn vaak niet goed onderling vergelijkbaar
(bijvoorbeeld beschikbare-premieregelingen versus salaris-diensttijdregelingen).
De onderlinge vergelijkbaarheid wordt verder beperkt indien de verschillende
regelingen verschillende pensioenleeftijden hebben. De waardebepaling is lastig
en heeft een beperkte indicatieve waarde indien verzekerde beleggingsrisico
loopt. Bij de waardebepaling speelt de winstdelingsmethode een
belangrijke rol.» Reactie: ten behoeve van een eenduidige informatieverstrekking
worden bij algemene maatregel van bestuur rekenregels gesteld. Elders in deze
nota is nader ingegaan op de daarbij te stellen regels. Over de nadere invulling
van deze rekenregels zal overleg worden gevoerd met de betrokken partijen,
te weten de pensioenuitvoerders en de verzekeraars.De VVD-fractie vraagt of door het adopteren van het SER-model de voor
de consument kostbare berekening van het pensioentekort- en de aanlevering
van de daarvoor benodigde gegevens door de pensioenuitvoerders – die
zeker ten koste zal gaan van het rendement op zijn verzekering (de kosten
gaan immers omhoog), kan worden vermeden, terwijl het doel van de regering –
geen aftrek indien niet noodzakelijk – desondanks wordt bereikt.Het SER-voorstel kent, naast de jaarruimte, een in de tijd onbeperkte
reserveringsregeling en een algemene inhaalregeling. Onderdeel van deze laatste
inhaalregeling is een vooralsnog ongetoetst aftrekbedrag met een eindtoets.
Elders in deze nota, alsmede in de nota naar aanleiding van het verslag inzake
het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting 2001 is reeds ingegaan op de uitvoeringstechnische
aspecten van zowel een eindtoets, een reserveringsregeling en een algemene
inhaalregeling. Bij elk van deze regelingen is op enigerlei wijze de medewerking
van pensioenuitvoerders vereist.De in de Wet inkomstenbelasting 2001 voorgestelde regeling kent, naast
de jaarruimte, alleen een in een tijd beperkte reserveringsregeling en een
algemene inhaalregeling. De regeling kent geen vooralsnog ongetoetst bedrag,
en derhalve ook geen eindtoets. Op zichzelf leidt een ongetoetst bedrag tot
minder administratieve lasten in het jaar van aftrek. Daar staan dan de –
naar onze inschatting hogere – uitvoeringslasten van een gecompliceerde
en bewerkelijke eindtoets tegenover (nog los van de vraag of van een eindtoets
voldoende preventieve werking uitgaat tegen bovenmatige aftrek). Hierbij dient
te worden bedacht dat om afrekening bij een eindtoets te voorkomen, de belastingplichtige,
ondanks het vaste bedrag, toch steeds de aanwezigheid van een pensioentekort
zal moeten bezien. Om zich een dergelijk beeld van zijn pensioensituatie te
kunnen vormen, heeft hij dan toch weer de gegevens van pensioenuitvoerders
en verzekeraars nodig.Het voor de mogelijkheid tot aftrek van lijfrentepremies aansluiten bij
de aanwezigheid van een pensioentekort leidt noodzakelijkerwijs tot een bewerkelijker
systeem dan een regime met een vast bedrag (zonder eindtoets). Met het voorgestelde
systeem wordt evenwel geprobeerd deze uitvoeringslasten zo veel mogelijk te
beperken. Wij vermogen niet in te zien hoe het SER-model, met een eindtoets,
een in de tijd onbeperkte reserveringsregeling én een algemene inhaalregeling
op dit punt tot betere resultaten zou leiden.De leden van de GroenLinks-fractie vinden het verassend dat het kabinet
de verschillen tussen de tweede en de derde pijler, alsmede eenvouds- en uitvoeringsredenen
als afwegingen noemt voor het niet overnemen van het SER-advies. Zij hebben
de stellige indruk dat het kabinetsvoorstel op deze twee punten minder scoort
dan het SER-voorstel. Slechts het punt van de ongetoetste aftrek hoort ook
volgens deze leden in principe niet bij het idee achter een oudedagsparaplu.
Echter tot de tijd dat het voor burgers relatief eenvoudig is om inzicht in
het pensioentekort te krijgen, is – aldus de leden – een (inkomensafhankelijke)
ongetoetste aftrek wellicht een noodzakelijke tijdelijke oplossing. Voorzover de leden met hun opmerking hebben willen aangeven dat in de
voorgestelde lijfrenteregeling (derde pijler), anders dan in het SER-advies,
niet wordt uitgegaan van de maximale normen van de wet fiscale behandeling
pensioenen, kunnen wij daarmee instemmen. Daar staat tegenover dat met het
SER-model, onder meer door het aansluiten bij het zogenoemde «Witteveen»-kader,
de benodigde besparing van f 1,5 mld niet wordt gehaald. Daarnaast liggen
aan het niet overnemen in de lijfrentesfeer van de absolute bovengrens uit
de wet fiscale behandeling pensioenen ook beleidsmatige overwegingen ten grondslag.
Aangezien een en ander op een bewuste keuze berust, zouden wij niet van «slechter
scoren» willen spreken.In het voorgaande hebben wij voorts, in antwoord op een vraag van de VVD-fractie,
al aangegeven dat wij niet inzien hoe het SER-model op het punt van de eenvouds-
en uitvoeringsaspecten tot betere resultaten zou leiden dan de in de Wet inkomstenbelasting
2001 voorgestelde regeling. Het – als tijdelijke nodoplossing –
invoeren van een ongetoetst vast aftrekbedrag zou de regeling eenvoudiger
maken en de uitvoering ten goede komen. Daar staat tegenover dat een dergelijke
aftrekmogelijkheid ten koste zou gaan van het maatwerk in de zin dat ook belastingplichtigen
zonder pensioentekort van deze mogelijkheid gebruik kunnen maken. Tevens zijn
er budgettaire consequenties aan verbonden.Volgens de leden van de VVD-fractie blijft het merkwaardig dat bovenmatigheid
van oudedagsvoorzieningen die wordt bereikt door premiebetaling voor een extra
lijfrente slechts leidt tot weigering van de premie-aftrek en niet tot een
correctie over in het verleden verleende aftrek en in het verleden opgebouwde
rendement. Volgens deze leden wordt geen verklaring gegeven waarom wel over
het verleden moet worden gecorrigeerd wanneer de bovenmatigheid wordt bereikt
door toekenning van extra pensioenrechten. In dit verband merken wij op dat
in het voorgestelde stelsel van oudedagsvoorzieningen de premie-aftrek voor
lijfrenten afhankelijk wordt gesteld van het al dan niet aanwezig zijn van
een pensioentekort. Als er geen pensioentekort is, dan kan op grond van de
nieuwe voorstellen geen lijfrentepremie-aftrek worden geclaimd. Door de koppeling
aan het pensioentekort kan door de betaling van een fiscaal gefacilieerde
lijfrentepremie in beginsel dan ook geen bovenmatigheid in een oudedagsvoorziening
optreden. Waar deze leden op doelen is de situatie dat een pensioengat twee
keer zou worden gedicht. Eerst met een lijfrente, en daarna met terugwerkende
kracht met een pensioenverbetering. Een uitzondering op deze regel wordt slechts
gevormd door de situatie waarin zich na het verlenen van de lijfrentepremie-aftrek
met terugwerkende kracht een pensioenverbetering voordoet waardoor, indien
deze pensioenverbetering zich eerder zouden hebben voorgedaan, geen lijfrentepremie-aftrek
zou zijn verleend. In dat geval wordt, deze achteraf bezien ten onrechte verleende
premie-aftrek, fiscaal teruggedraaid.Deze leden vragen, onder referte aan de nota naar aanleiding van het verslag,
in dit verband voorts op welke wijze de geautomatiseerde registratie van de
Belastingdienst zal plaatsvinden over in het verleden verleende aftrek en
hoever daarbij wordt teruggegaan. Hierop kunnen wij antwoorden dat in de voorgestelde
regeling, op basis waarvan door middel van een speciale codering op de loonbelastingkaart
kenbaar wordt of pensioenverbeteringen hebben plaatsgevonden in combinatie
met de door de Belastingdienst te registreren lijfrente-aftrek, slechts de
lijfrenten in aanmerking worden genomen die dienen ter compensatie van een
pensioentekort als bedoeld in artikel 3.7.3. De onder het huidige regime gerealiseerde
lijfrente-aftrek blijft daarbij buiten aanmerking. Achterliggende gedachte
daarbij is dat op basis het huidige lijfrente-regime een ongetoetste, vaste
aftrek, kan worden gerealiseerd. Gebruikmaking van deze ongetoetste aftrek
kan thans, ook indien deze aftrek plaatsvindt in aanvulling
op een adequate pensioenvoorziening waardoor geen sprake is van een pensioentekort,
fiscaal gezien niet leiden tot bovenmatigheid. Het gaat niet aan deze ongetoetste
aftrekmogelijkheid onder het nieuwe regime als het ware terug te nemen door
alsnog met terugwerkende kracht voor in het verleden verleende lijfrentepremie-aftrek
een toets op bovenmatigheid aan te brengen.In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie of ook buitenlandse
verzekeraars en pensioenuitvoerders worden verplicht om de deelnemers te informeren
over de waarde van hun rechten merken wij op dat het opleggen van een wettelijke
verplichting tot informatieverstrekking zoals in de Pensioen- en spaarfondsenwet
is opgenomen, niet mogelijk is. Wel zal de buitenlandse verzekeraar of het
buitenlandse pensioenfonds, om als toegelaten verzekeraar of pensioenfonds
te kunnen worden aangemerkt moeten voldoen aan de nog nader in te vullen informatieverplichting
aan de Nederlandse fiscus. Teneinde te kunnen beoordelen of met betrekking
tot de in het buitenland verzekerde lijfrente of pensioen een oneigenlijke
handeling plaatsvindt ligt het voor de hand de waarde van de opgebouwde rechten
te laten renseigneren aan de Belastingdienst. In het verlengde daarvan zou
deze informatie eveneens aan de deelnemers kunnen worden verstrekt. Het ligt
daarbij voor de hand dat de belastingplichtige alvorens hij met een buitenlands
fonds of een buitenlandse verzekeraar in zee gaat bilateraal zal overeenkomen
dat de benodigde gegevens voor de vaststelling van een pensioentekort op adequate
wijze worden aangeleverd. Het is evenzeer in het belang van die buitenlandse
instelling mee te werken aan het verstrekken van adequate informatie. Alleen
in dat geval is een toetreding tot de Nederlandse markt reëel, omdat
een belastingplichtige niet snel geneigd zal zijn het pensioen of de lijfrente
te verzekeren bij een buitenlands fonds of een buitenlandse verzekeraar indien
hij niet op adequate wijze wordt geïnformeerd. Indien niettemin het buitenlandse
pensioenfonds niet de benodigde informatie levert, dan kan de Belastingdienst
behulpzaam zijn bij het uitrekenen van het pensioentekort van een belastingplichtige.De leden van de VVD-fractie vragen hoe een verzekeraar weet of de premie
voor een bij hem afgesloten lijfrente aftrekbaar is. Zij geven daarbij aan
dat het mogelijk is dat een belastingplichtige in een jaar twee lijfrentepremies
betaalt die ieder net onder het huidige maximum voor de eerste tranche blijven.In de nota naar aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting
2001 is al aangegeven dat de verzekeraar in het algemeen niet uit eigen hoofde
op de hoogte hoeft te zijn van het feit in hoeverre een betaalde premie wel
of niet is afgetrokken. Van verzekeraars kan daarom niet zonder meer worden
verlangd dat zij hun opgaven aan de belastingdienst zodanig inrichten dat
daaruit blijkt welk premiebedrag is afgetrokken. Zoals tevens vermeld in genoemde
nota wordt op dit moment binnen de belastingdienst – en in overleg met
de verzekeraars – gekeken naar de gevolgen van de voorgestelde belastingherziening
voor de renseigneringsverplichtingen van verzekeraars.De leden van de VVD-fractie vragen naar de gevolgen indien een pensioenuitvoerder
niet of niet correct voldoet aan zijn informatieplicht tegenover de belastingplichtige
en vragen welke sanctie aan het pensioenfonds wordt opgelegd als het niet
aan zijn informatieplicht voldoet. Ervan uitgaande dat dat deze leden hiermee
doelen op de uit de artikelen 17 en 17a van de Pensioen- en spaarfondsenwet
voortvloeiende informatieplicht voor pensioenuitvoerders om gegevens te verstrekken
over de waarde van de opgebouwde rechten, merken wij op dat ingevolge het
op 21 december jl. door de Eerste Kamer der Staten-Generaal aanvaardde
wetsvoorstel tot wijziging van de Pensioen- en spaarfondsenwet in verband
met toezicht, verbod op uitstelfinanciering en waardeoverdracht (Kamerstukkken
1998/1999, 26 415) wordt bewerkstelligd dat de Verzekeringskamer bij
het niet voldoen aan de verplichting tot informatieverstrekking onder andere
de beschikking krijgt over de volgende, bestaande en nieuwe, handhavingsmiddelen:1. het geven van een aanwijzing aan een pensioenfonds of verzekeraar,2. de centrale organisaties op de hoogte stellen van haar opmerkingen,3. het opleggen van een bestuurlijke boete,4. het opleggen van een dwangsom,5. bij het Openbaar Ministerie aangifte doen van een overtreding.Gelet op de hiervoor genoemde sancties staan de Verzekeringskamer voldoende
middelen ter beschikking voor het effectueren van een adequaat handhavingsbeleid.
Op het punt van de informatieverstrekking moet bovendien worden bedacht dat
de desbetreffende gegevens op basis van de ingevolge de Wet IB 2001 voorgestelde
wijzigingen eveneens moeten worden verstrekt aan de Belastingdienst. In het
theoretische geval dat de belastingplichtige niet door de pensioenuitvoerder
wordt geïnformeerd kan de belastingplichtige zich derhalve ook tot de
Belastingdienst wenden om in samenwerking met de Belastingdienst het pensioentekort
te kunnen bepalen.De opmerking van deze leden dat het niet redelijk zou zijn om de belastingplichtige
te confronteren met een fiscale afrekening kunnen wij in dit verband niet
plaatsen. Het is immers niet de belastingplichtige, maar de pensioenuitvoerder
die gesanctioneerd wordt bij het niet naleven van de informatieverplichting.De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd naar de wijze waarop de Belastingdienst
burgers zal informeren over een eventueel pensioentekort, tevens naar het
tijdstip waarop die informatie beschikbaar en toegankelijk wordt voor iedere
Nederlander. Deze leden vragen of reeds is «proefgedraaid» met
een berekeningsformulier of een diskette aan de hand waarvan de burger zelf
zijn pensioentekort kan uitrekenen. Zij vragen naar de globale inhoud van
de AmvB over de informatieregels van pensioenuitvoerders en verzekeraars De
Belastingdienst is op dit moment doende met de ontwikkeling van een pensioendiskette
waarmee belastingplichtigen worden ondersteund bij het bepalen van een eventueel
pensioentekort. Naast de pensioendiskette zal een berekeningsformulier beschikbaar
komen ter ondersteuning van de belastingplichtigen die hun pensioentekort
op andere wijze dan met behulp van de computer wensen te bepalen. Zowel bij
gebruik van de diskette als bij het hanteren van het berekeningsformulier
moet de belastingplichtige zelf de gegevens verzamelen en invullen over de
reeds opgebouwde oudedagsvoorzieningen. Het is de bedoeling over enkele weken
een eerste demonstratieversie van de diskette gereed te hebben. De diskette
zal in de loop van 2000 verder worden ontwikkeld en getest. Parallel hieraan
zal het berekeningsformier worden ontwikkeld en getest. Het streven is erop
gericht de diskette en het berekeningsformulier in het eerste kwartaal van
2001voor belastingplichtigen beschikbaar te hebben.De inhoud van de AmvB over de renseignering door pensioenuitvoerders en
verzekeraars is mede afhankelijk van de uitkomsten van het overleg met deze
instanties. Dit overleg is nog gaande.In reactie op de veronderstelling van de leden van de CDA-fractie dat
daar waar wij bezwaren hebben tegen een eindtoets moeilijk van anderen kan
worden verlangd wel een beeld te hebben van de opgebouwde rechten. De in de
nota naar aanleiding van het verslag genoemde aspecten laten zien dat de uitvoering
van een eindtoets gecompliceerd en bewerkelijk is. Bovendien plaatsen wij
vraagtekens bij de preventieve werking van een eindtoets. Zoals ook elders
in deze nota is aangegeven verwachten wij niet dat de aanlevering
van gegevens over de waarde van de opgebouwde rechten op onoverkomelijke problemen
zal stuiten, mede gelet op het feit dat betrokkenen – verzekeraars en
pensioenuitvoerders – zullen worden betrokken bij de formulering van
de in een algemene maatregel van bestuur op te nemen (reken)regels. Een door
pensioenuitvoerders en verzekeraars te verschaffen overzicht van de –
met behulp van nog vast te stellen rekenregels – waarde van bij hen
verzekerde contracten achten wij dan ook van een wezenlijk andere orde.De leden van de CDA-fractie vragen of de Belastingdienst wel de aangewezen
instantie is om de berekening van een eventueel pensioengat op te stellen
en zij vragen of een controle door de Belastingdienst niet meer voor de hand
ligt. De leden van de SGP-fractie constateren in dit verband dat hun voorstel
om de Belastingdienst het pensioentekort te laten vaststellen in de nota naar
aanleiding van het verslag van de hand wordt gewezen, terwijl een min of meer
gelijkluidende suggestie van de leden van de PvdA-fractie in dezelfde nota
met meer sympathie is bejegend. Naar aanleiding hiervan merken wij op dat
de voorstellen erop zijn gericht de belastingplichtige zelf het pensioentekort
te laten vaststellen en om het hem daarbij ook gemakkelijk te maken. Dit kan
via een adequaat systeem van gegevensverschaffing en een begeleiding van de
belastingplichtige door de Belastingdienst via een diskette of een berekeningsformulier.
Belastingplichtigen die dat wenselijk achten kunnen voorts de hulp van de
Belastingdienst inroepen voor de feitelijke berekening van het pensioentekort.
De controle of de lijfrentepremie-aftrek terecht wordt geclaimd vindt plaats
door de Belastingdienst. Wij betreuren het dat sommige leden in de beantwoording
van de nota naar aanleiding van het verslag een verschil in toonzetting constateren
bij een min of meer gelijkluidende suggestie. Voor zover deze leden duiden
op de passage op pagina's 332 en 333 hechten wij eraan om uit te leggen dat
de suggesties waarop onze reactie werd gevraagd, zoals wij deze hebben gelezen,
niet min of meer gelijkluidend waren. Enerzijds wordt immers aan de Belastingdienst
de rol toegekend om uit eigener beweging gegevens te verzamelen om op verzoek
van de belastingplichtige de fiscale ruimte om een eventueel pensioentekort
weg te werken, uit te rekenen. Anderzijds heeft de Belastingdienst een minder
actieve rol door op verzoek van de belastingplichtige ondersteuning te bieden
bij de berekening van het pensioentekort, met als essentieel verschil dat
de belastingplichtige in beginsel zelf de gegevens aanlevert. Dit belangrijke
verschil verklaart ook het verschil in toonzetting van onze antwoorden.De leden van de fractie van GroenLinks begrijpen uit onze toelichting
dat de eenvoud van het stelsel ermee is gediend als een vaste – voor
iedereen geldende lijfrentepremie-aftrek blijft bestaan en zijn niet overtuigd
van de noodzaak van de afschaffing ervan. Zoals ook al eerder aangegeven vloeit
de afschaffing van de vaste lijfrentepremie-aftrek voort uit de gedachte de
mogelijkheden voor fiscale faciliëring van oudedagsvoorzieningen te beperken
tot die situaties waarin daaraan daadwerkelijk behoefte bestaat, namelijk
ingeval sprake is van een pensioentekort. Een vaste, voor iedereen geldende
aftrek, spoort daar niet mee.De leden van de fractie van GPV en RPF vragen wat de budgettaire consequenties
zijn van het volgende samenstel van maatregelen:• het handhaven van een ongetoetste lijfrenteaftrek, en deze per
huishouden vast te stellen op het gemaximeerde bedrag van de werknemersspaarregelingen
zoals dat in het huidige stelsel geldt;• het verhogen van de werkgeversheffing naar 15%;• het verlagen van het gecumuleerde gemaximeerde bedrag van de werknemersspaarregelingen
naar f 2500.Voor de beantwoording van deze vraag verwijzen wij naar de onderstaande
tabel, waarin een schematisch overzicht is opgenomen van het budgettair beslag
van deze maatregelen ten opzichte van het onderhavige wetsvoorstel.Tabel: Budgettaire beslag alternatieve maatregelen GPV/RPF
ten aanzien van spaarloon en oudedagsvoorzieningen ten opzichte van het onderhavige
wetsvoorstel MaatregelBudgettair beslag (in mln gld) Handhaven ongetoetste
lijfrenteaftrek overeenkomstig het bedrag van het spaarloon (f 1736)400 à 800Verhogen
werkgeversheffing op spaarloon c.a. van 10% naar 15%– 250 Verlagen van het gezamenlijk
maximum voor de spaarloonregeling, winstdelingsregeling en premiespaarregeling
tot f 2500375 Saldo525 à 925Bij de raming van het budgettair beslag van het handhaven van een ongetoetste
lijfrenteaftrek is uitgegaan van een marge van f 400 à f 800
miljoen. Deze bandbreedte houdt verband met het al dan niet toestaan van deblokkeren
van spaarloon voor de oudedag.Bij het geraamde budgettaire beslag van het verlagen van het gezamenlijk
maximum voor de werknemersspaarregelingen ad f 375 miljoen wordt het
volgende opgemerkt. In het wetsvoorstel is een bedrag van f 425 miljoen
ingeboekt voor de invoering van een gezamenlijk maximum voor de verschillende
regelingen en een verlaging van het gezamenlijk maximum naar f 1500.
Het verlagen van het maximum naar f 2500 leidt tot een opbrengst van
naar schatting circa f 50 miljoen, zodat ten opzichte van het wetsvoorstel
een derving ontstaat van f 375 miljoen. Bij het berekenen van de derving
van deze maatregel is uitgegaan van het handhaven van afzonderlijke maxima
voor de verschillende werknemersspaarregelingen op het huidige niveau.7.4 Internationale aspectenDe leden van de fractie van de VVD vragen om een reactie op de kritiek
dat het opleggen van een conserverende aanslag een niet aanvaardbare vorm
van treaty-override is.Onze reactie hierop luidt als volgt. Om te kunnen beoordelen of sprake
is van treaty-override moet een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen
heffingsrechten die worden opgelegd aan inwoners van de eigen staat, in dit
geval Nederland, en heffingsrechten die worden opgelegd aan inwoners van de
andere verdragsstaat. Voor de toepassing van belastingverdragen is dit onderscheid
namelijk van wezenlijke betekenis als het gaat om toedeling van heffingsrechten.
In dit verband is het van belang de regeling van de conserverende aanslag
in twee categorieën te onderscheiden, te weten de conserverende aanslag
die aan een inwoner van Nederland kan worden opgelegd (artikel 3.3.4 en 3.8.5),
en de conserverende aanslag die aan een inwoner van een andere staat kan worden
opgelegd (artikel 7.2.1). Een conserverende aanslag die wordt opgelegd aan
een inwoner van Nederland bijvoorbeeld omdat hij zijn pensioenkapitaal overdraagt
aan een buitenlandse verzekeraar dan wel met een opgebouwd pensioenkapitaal
emigreert, is niet in strijd met de toedeling van heffingsrechten in het verdrag
met het land waar de verzekeraar is gevestigd of waarnaar de belastingplichtige
emigreert aangezien de aanslag slechts betrekking heeft op de binnenlandse
periode: de gehele gang van zaken speelt zich af in binnenlandse verhoudingen.
Verdragstoepassing is niet aan de orde. Iets anders is als aan een inwoner
van de andere verdragsstaat een conserverende aanslag wordt opgelegd met toepassing
van artikel 7.2.1 bijvoorbeeld omdat in Nederland opgebouwd
pensioenkapitaal aan een buiten Nederland gevestigde verzekeraar wordt overgedragen.
In dat geval is de aanslag opgelegd over de buitenlandse periode, en zal,
indien het belastingverdrag daarover aanleiding toe geeft, Nederland terugtreden.
In beide gevallen is treaty-override dan niet aan de orde.De leden van de VVD-fractie vragen of de conserverende aanslag wel kan
worden gerechtvaardigd met een beroep op de coherentie van het Nederlandse
stelsel nu het Europese Hof van Justitie dit argument uitdrukkelijk heeft
verworpen in het Wielockx-arrest waar een belastingverdrag van toepassing
was. De leden van de CDA-fractie vragen met betrekking tot deze problematiek
te reageren op het commentaar van de Orde (zoals opgenomen in de brief van
de Orde van 10 december 1999, aansluitend aan punt 38).In het Wielockx-arrest was een situatie aan de orde waarin een in België
woonachtige ondernemer aanspraak maakte op de vorming van een fiscale oudedagsreserve.
Deze ondernemer was – anders dan binnenlandse ondernemers – uitgesloten
van de vorming van zo'n reserve. Het Hof van Justitie oordeelde in die casus
dat de fiscale samenhang niet moet worden gezocht op het niveau van de individuele
belastingplichtige door een strikt verband te leggen tussen de aftrekbaarheid
van de premies en de heffing over de uitkeringen, maar op het niveau van de
tussen de lidstaten gesloten belastingverdragen. Het niet toestaan van de
vorming van een oudedagsreserve bij in het buitenland woonachtige ondernemers
achtte het Hof niet in overeenstemming met het gemeenschapsrecht.De situatie waar de leden in hun vraag op doelen – het opleggen
van een conserverende aanslag over pensioenaanspraken bij emigratie –
verschilt op belangrijke onderdelen van de zaak-Wielockx. Er is in het voorstel
voor de Wet IB'01- anders dan bij Wielockx – geen sprake van dat de
aftrek van premies voor de opbouw van oudedagsvoorzieningen wordt uitgesloten.
Het recht op premieaftrek dient echter te zijn gekoppeld aan een heffing over
de latere uitkeringen om tot een sluitend heffingssysteem te komen, ook wanneer
belastingplichtige ten tijde van de uitkeringen niet meer in Nederland woont.
Om zeker te stellen dat zich na emigratie geen claimverlies voordoet, worden
conserverende aanslagen opgelegd. Het anti-misbruikkarakter van de conserverende
aanslag vormt een tweede belangrijk verschil met de situatie in de zaak-Wielockx.
Dat het hier om een anti-misbruikvoorziening gaat, blijkt wel uit het feit
dat invordering van de aanslag alleen plaatsvindt wanneer de belastingplichtige
de opgebouwde oudedagsvoorziening voor andere doeleinden aanwendt dan bedoeld.
Omdat het tot dusver niet mogelijk is gebleken op Europees niveau afspraken
te maken om mogelijk misbruik te keren, is een beroep op de coherentie van
het Nederlandse stelsel gerechtvaardigd.De leden van de fractie van de VVD vinden het niet redelijk dat voor degene
die jaarlijks een conserverende aanslag krijgt opgelegd, steeds de 10-jaarstermijn
opnieuw begint te lopen.Hierover merken wij op dat inderdaad een 10-jaarstermijn geldt voor het
verleende uitstel van betaling in situaties waarin er ieder jaar van de pensioenopbouw
een conserverende aanslag wordt opgelegd omdat bijvoorbeeld de opbouw plaatsvindt
bij een niet aangewezen buitenlandse verzekeraar. Niet onbelangrijk is dat
in die situatie de conserverende aanslag over het voorafgaand jaar wordt verminderd
met het totaal van de aanspraken die in de nieuwe aanslag zijn betrokken ten
einde cumulatie van aanslagen te voorkomen. Daarmee verliest ook de termijn
die gold voor de conserverende aanslag over het voorafgaande jaar zijn belang.
Aangezien de conserverende aanslag over het laatst verstreken belastingjaar
betrekking heeft op het totaal van de pensioenaanspraken waarop de omkeerregel
van toepassing is, dient de termijn voor het totaal van die
aanspraken te gelden. Daarmee wijkt het systeem ook niet af van de conserverende
aanslag die eenmalig bij emigratie wordt opgelegd. Ook in dat geval is sprake
van een aanslag die betrekking heeft op het totaal van de aanspraken. Verder
zij bedacht dat belanghebbenden geen nadelige gevolgen zullen ondervinden
van de 10-jaarstermijn indien het pensioenkapitaal in stand wordt gehouden
en niet wordt afgekocht of anderszins op ongewenste wijze wordt afgewikkeld.De vraag van de leden van de VVD-fractie of verpanding van pensioenrechten
een kwestie is die buiten de wetgeving van andere landen valt, is niet eenduidig
te beantwoorden. Gesteld kan worden dat de Nederlandse regeling met het kapitaaldekkingsstelsel
binnen de EU een bijzondere positie inneemt. Er is slechts een klein aantal
andere landen dat een dergelijke systeem hanteert. Een dergelijk systeem kent
de nodige waarborgen ter bescherming van werknemers zoals het verbod tot verpanding
van pensioen. De Nederlandse regeling kenmerkt zich verder door een uitgebreide
fiscale begeleiding van oudedagsvoorzieningen. Ook daarin past het verbod
op verpanding en afkoop van pensioen. Ondanks het feit dat de stelsels binnen
de EU nogal afwijken kunnen wij niet uitsluiten dat de regelgeving in bepaalde
landen thans of in de toekomst in deze sfeer belemmeringen opwerpt. Daarom
is ook de mogelijkheid opengelaten dat zowel de verzekeraar als de belastingplichtige
in de gelegenheid is om zekerheid te bieden. Is verpanding van pensioenkapitaal
niet mogelijk dan zal in plaats daarvan zekerheid gesteld kunnen worden door
middel van de afgifte van een bankgarantie hoewel ook andere vormen denkbaar
zijn.De leden van de fractie van het CDA vragen of het wel op zijn plaats is
dat van belanghebbende wordt verlangd dat deze ingeval van emigratie informatie
verstrekt met betrekking tot de aanspraken op lijfrente en of die informatie
niet door de uitkerende instantie zou moeten worden verstrekt. Hierover merken
wij op dat het uiteraard de bedoeling is dat veelal door de verzekeraar de
informatie wordt verstrekt die nodig is om te bepalen of wordt voldaan aan
de voorwaarden voor uitstel van betaling. Dit zal in geval van een in Nederland
gevestigde verzekeraar ook geen problemen behoeven te geven. Ten aanzien van
buitenlandse verzekeraars is in artikel 3.7.4, eerste lid, onderdeel d, bepaald
dat sprake is van een toegelaten aanbieder indien hij zich onder andere heeft
verplicht tot het verstrekken van inlichtingen over de uitvoering van de regeling.
Pas als blijkt dat de aanbieder niet bereid is om dergelijke informatie te
geven, zal de belanghebbende die moeten verstrekken.De leden van de VVD-fractie stellen ter zake van de verhouding tussen
te conserveren inkomen en de regelingen ter voorkoming van dubbele belasting
dat in die regelingen voorzieningen moeten komen die ervoor zorgen dat de
aanwezigheid van te conserveren inkomen, in verband met de progressie in de
tarieven geen nadelige invloed heeft op de vermindering ter voorkoming van
dubbele belasting. Dit standpunt is niet juist. Indien in enig jaar sprake
is van een samenloop van te conserveren inkomen en buitenlands inkomen waarvoor
een vermindering ter voorkoming van dubbele belasting moet worden verleend,
zal de uitwerking van de vrijstellingsmethode uit het Besluit voorkoming dubbele
belasting 1989 er in beginsel toe leiden dat geen sprake is van nadelige invloed
op de te verlenen vermindering. Eerder zal sprake zijn van een voor belastingplichtigen
voordelige beïnvloeding van de berekening van de aftrek ter voorkoming
van dubbele belasting.De keuze voor een stelsel waarin over een bepaald jaar zowel een gewone
als een conserverende aanslag aan een belastingplichtige kunnen worden opgelegd
zal naar verwachting, zoals is meegedeeld in de nota naar aanleiding
van het verslag (blz. 354), in 35 000 à 40 000 gevallen per
jaar daadwerkelijk leiden tot oplegging van beide aanslagen over eenzelfde
jaar. De leden van de VVD-fractie geven aan dit geen geringe aantallen te
vinden. Niettemin blijft het een verhoudingsgewijs zeer klein aantal. Immers,
uitgaande van het aantal opgelegde aanslagen in de inkomstenbelasting in 1998
van ruim 7,2 mln., een voortzetting van de gemiddelde groei van dat aantal
per jaar, en de effecten van de verdere individualisering van de heffing van
de inkomsten belasting onder de Wet inkomstenbelasting 2001, kan in het 2001
op te leggen aantal definitieve aanslagen in de inkomstenbelasting oplopen
tot 8 à 8,5 mln. Het aantal gevallen waarin een (definitieve) conserverende
aanslag inkomstenbelasting zal worden opgelegd naast een gewone aanslag, vormt
dan nog geen half procent van het totaal aantal (definitieve) gewone aanslagen.De leden van de VVD-fractie vragen in het wetsvoorstel vast te leggen
dat de conserverende en de gewone belastingaanslag over hetzelfde jaar gelijktijdig
worden opgelegd, tenzij er een reden is om deze op verschillende tijdstippen
op te leggen; in dat geval zou de inspecteur de belastingplichtige bij de
zich het eerst voordoende oplegging van een van beide belastingaanslagen moeten
meedelen dat er nog een tweede belastingaanslag over hetzelfde jaar zal komen.
In de nota naar aanleiding van het verslag hebben wij te kennen gegeven een
dergelijke regeling niet nuttig te vinden. Zo kan het zich voordoen dat het
de inspecteur op het moment waarop hij de gewone aanslag oplegt, niet bekend
is met de feiten, met betrekking waartoe ook een conserverende aanslag over
hetzelfde jaar moet worden opgelegd. De vergelijking met de fiscaalbestuursrechtelijke
boetebepalingen, zoals het door deze leden genoemde artikel 67e AWR, spreekt
ons niet aan. Laatstbedoelde bepalingen zijn van geheel andere, want puntitieve,
aard. Daarvoor gelden zowel naar het Nederlandse recht als het supranationele
recht, met name artikel 6 EVRM, regels die in het algemeen formeler en stringenter
zijn dan die welke overigens in het bestuursrecht gelden.De leden van de VVD-fractie stellen de vraag aan de orde of het denkbaar
is dat een onjuiste aangifte leidt tot een boete bij zowel de gewone als de
conserverende aanslag. Naar aanleiding hiervan willen wij onze uiteenzetting
daaromtrent in de nota naar aanleiding van het verslag nader preciseren. Wel
wijzen wij erop dat wij de door deze leden genoemde jurisprudentie niet terzake
achten. In het arrest HR 30 augustus 1966, BNB 1996/353, was aan de orde of
de conversie van de bestuurlijke boete wegens het niet-betalen van i.c. omzetbelasting
(ingevolge het toen geldende artikel 21 AWR) in een bestuurlijke boete wegens
te laat betalen (ingevolge het toen geldende artikel 22 AWR) een door het
ne-bis-in-idembeginsel verboden dubbele beboeting inzake hetzelfde feit vormde –
zoals de belanghebbende stelde – dan wel van verschillende beboetbare
feiten. De Hoge Raad oordeelde dat het laatste het geval was. In Hoge Raad
(Strafkamer) 26 januari 1988, NJ 1988/792 en Hoge Raad (Strafkamer) 29 november
1988, NJ 1989/682, ging het om een aspect van de strafvervolging wegens het
opzettelijk doen van onjuiste (want te lage) aangiften voor de inkomstenbelasting.
Dat aspect betrof de geldigheid van de inleidende dagvaarding. In de tenlastelegging
was betrekkelijk summier omschreven dat de betrokkene, in het ene geval over
2 jaar, in het andere geval over 1 jaar, tot een bedrag x aangifte had gedaan
en dat zulks lager was dan het in werkelijkheid verworven inkomen. Belanghebbende,
alsmede het Gerechtshof te Amsterdam, meenden dat dit een te vage omschrijving
was omdat onvoldoende duidelijk en concreet werd beschreven welke onderdelen
van de aangifte onjuist waren, zodat niet werd voldaan aan de eisen van artikel
261 van het Wetboek van Strafvordering. Op die grond oordeelde het Hof de
inleidende dagvaarding nietig. De Hoge Raad verwierp de opvatting van het
Hof en oordeelde de inleidende dagvaarding wel geldig. Met name
hoeft, aldus de Raad, in de tenlastelegging niet worden vermeld welke posten
in de respectieve aangiftebiljetten onjuist zijn omdat in de bewoordingen
van de tenlastelegging besloten ligt dat alle posten voorwerp van het strafrechtelijk
onderzoek vormen.Niettemin delen wij de visie van de leden van de VVD-fractie dat, uit
strafrechtelijk oogpunt, het opzettelijk onjuist doen van een aangifte één
strafbaar feit oplevert (dit laat onverlet dat er in een biljet meerdere aangiften
kunnen/moeten worden gedaan, dus door middel van één aangiftebiljet
meerdere onjuiste aangiften kunnen worden gedaan). Voor de fiscale bestuurlijke
verzuimboeten geldt een vergelijkbare situatie. Voor de fiscale bestuurlijke
(zware) boete (thans vergrijpboete geheten) geldt weliswaar in abstracto hetzelfde;
alleen prevaleert daarbij van oudsher een materiële koppeling met de
onjuist aangegeven posten en dient per post het financiële belang èn
de aanwezigheid en mate van verwijtbaarheid uitdrukkelijk in kaart te worden
gebracht. Zo kon het in het tot voor enkele jaren terug geldende verhogingenstelsel
voorkomen dat vanwege een bedrag x aan niet-opgegeven inkomen voor een deel
daarvan géén verhoging werd toegepast (afwezigheid van alle
schuld of slechts lichte schuld), voor een tweede deel bijvoorbeeld 25% verhoging
en voor een ander deel bijvoorbeeld 50 of 100% verhoging. Bij navordering
en naheffing geldt een en ander onder het nieuwe fiscale boetestelsel nog
onverkort. Daarom zal onder de Wet IB 2001 een opzettelijk onjuiste aangifte
voor de inkomstenbelasting die dient of behoort te dienen tot oplegging zowel
van een gewone aanslag als van een conserverende aanslag en die onjuistheid
schuilt zowel in de in de gewone aanslag te begrijpen posten als in de in
de conserverende aanslag te begrijpen posten, in abstracto aanleiding geven
tot de oplegging van één bestuurlijke boete. Tegelijkertijd
zal die boete echter, parallel aan de splitsing van de heffing naar een deel,
te formaliseren in een gewone belastingaanslag en een deel, te formaliseren
in een conserverende belastingaanslag, worden gesplitst in het deel dat materieel
behoort bij de gewone belastingaanslag en het deel dat behoort bij de conserverende
belastingaanslag.Voortbordurend op de splitsing die in de Wet IB 2001 wordt gemaakt tussen
de «gewone» heffing van inkomstenbelasting en de «conserverende»
heffing, waardoor het onder omstandigheden kan voorkomen dat iemand vanuit
Nederland naar elders emigreert met enerzijds nog onverrekend gebleven verlies
uit werk en woning of uit aanmerkelijk belang en anderzijds een conserverende
aanslag, merken de leden van de VVD-fractie nog op het vreemd te vinden dat
degene die een lijfrente aan de vooravond van zijn emigratie afkoopt, minder
belasting betaalt dan degene die dit (kort) na de emigratie doet.Als een (aspirant)emigrant, die in beginsel met onverrekend verlies blijft
zitten, zich om wat voor reden dan ook genoopt voelt om rond het tijdstip
van emigratie een lijfrente af te kopen, kan het uit een oogpunt van effectieve
verliesverrekening verstandig zijn die afkoop inderdaad vóór
het emigratietijdstip te laten plaatsvinden. In principe heeft men dit geheel
in eigen hand.In onze uiteenzetting terzake in de nota naar aanleiding van het verslag
wezen wij al op het feit dat verliesverdamping wegens emigratie ook thans
reeds voorkomt. Voorts wijzen de leden van de VVD-fractie er zelf al op dat
het regelmatig voorkomt dat na emigratie niet alle banden met Nederland worden
verbroken maar daarna nog pensioen, VUT, AOW en dergelijke uit Nederlands
bron wordt genoten. Dat houdt in dat het eveneens regelmatig zal voorkomen
dat het ten tijde van de emigratie nog onverrekende verlies
uit werk en woning in latere jaren alsnog verrekend zal kunnen worden.Deze leden stellen elders in het nader verslag (artikelsgewijze toelichting,
artikel 3.12.1) nog een vraag met betrekking tot verliesverdamping en onze
toezegging daaromtrent te zullen bezien of er een oplossing kan worden gevonden
indien dit in de praktijk tot ongewenste gevolgen zou leiden. Dat wij het
vooralsnog niet nodig vinden met betrekking tot dat aspect iets te regelen,
vloeit voort uit onze verwachting dat het in het algemeen, gelet op de hiervoor
vermelde mogelijkheid, wel mogelijk zal zijn dat verlies uiteindelijk te verrekenen.
Mocht dat anders zijn èn leiden tot situaties waarvan kan worden gezegd
dat er sprake is van onbillijkheden van overwegende aard, dan kan een beroep
op de harheidsclausule (artikel 63 AWR) uitkomst bieden. Concerete gevallen
waarin beroep zou moeten worden gedaan, staan ons thans niet voor ogen.In de nota naar aanleiding van het verslag hebben we naar aanleiding van
een vraag van de VVD-fractie uiteengezet dat het niet snel zal komen tot dwanginvordering
inzake conserverende aanslagen. Deze leden vragen thans naar een verwerking
van onze overwegingen in de Leidraad Invordering 1990. De uitvoeringspraktijk,
zoals we die in genoemde nota hebben toegelicht, is in feite een weergave
van het reeds bestaande invorderingbeleid, zodat de Leidraad Invordering 1990
terzake naar onze mening adequaat is. Mocht de ervaring anders leren, dan
zal uiteraard aanpassing volgen.De leden van de VVD-fractie gaan – in vervolg op hun opmerkingen
terzake in het verslag – nader in op het onderwerp versnelde invordering
in relatie tot conserverende aanslagen. In de eerste plaats merken wij op
dat deze leden in het verslag hebben gevraagd om de toezegging – blijkens
hun bewoordingen ongeclausuleerd – om geen versnelde invordering toe
te passen op conserverende belastingaanslagen. Die kunnen wij, zo is de strekking
van ons antwoord in de nota naar aanleiding van het verslag, niet geven. In
vorenbedoeld antwoord gingen wij ervan uit dat de opmerking van deze leden
sloeg op alle situaties waarin conserverende aanslagen een rol spelen. Dat
wil zeggen: zowel voor de periode waarvoor de belastingschuldige, mits hij
zekerheid stelt, zonder meer aanspraak kan maken op uitstel van betaling zolang
bijvoorbeeld een lijfrente niet wordt afgekocht, beleend etc., als voor de
situatie die is ontstaan doordat bijvoorbeeld zo'n afkoop binnen de 10-jaarstermijn
wel heeft plaatsgevonden en derhalve het (bijzondere) uitstel van betaling
van de conserverende aanslag wordt beëindigd en de conserverende aanslag
invorderbaar is geworden. Mogelijk speelt hier echter een misverstand en wensen
deze leden de verzekering dat het voorkomen van een van de feiten of omstandigheden,
vermeld in artikel 10, eerste lid, van de Invorderingswet 1990 (versnelde
invordering) niet mag leiden tot beëindiging van het bijzondere betalingsuitstel
waarmee een conserverende aanslag zich onderscheidt van gewoon betalingsuitstel
wegens liquiditeitsproblemen. Die verzekering kunnen wij wel geven. Dat bijzondere
uitstel mag uiteraard niet eerder beëindigd worden dan per het moment
waarop zich de «gewraakte» handeling e.d. voordoet die de conserverende
belastingaanslag tot een daadwerkelijk en terstond in te vorderen belastingaanslag
maakt. Voor de thans reeds bestaande «conserverende» aanslagen,
vallend onder artikel 25, vierde lid, resp. zesde lid, van de Invorderingswet
1990, wordt dit vermeld in de Leidraad Invordering 1990, artikel 10, paragraaf 1,
vierde lid, en artikel 25, paragraaf 4, dertiende lid. Het ligt in de
rede om voorzover nodig en met ingang van het jaar 2001 hetzelfde te bepalen
met betrekking tot alle uit de Wet IB 2001 voortvloeiende conserverende belastingaanslagen. Anders dan de leden van de fractie van de VVD menen, bestaat er een zekere
normering met betrekking tot de vraag in welke gevallen de ontvanger zekerheid
zal verlangen voor het verlenen van uitstel van betaling van conserverende
aanslagen. Opgemerkt zij dat de vormgeving van de conserverende belastingaanslag
als een zelfstandige, van de gewone aanslag te onderscheiden belastingaanslag,
zijn beslag eerst heeft gekregen in het ontwerp van de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting
2001. Het resultaat is als volgt. Niet in alle grensoverschrijdende situaties
met betrekking tot lijfrente- of pensioenverzekeringen wordt een conserverende
belastingaanslag opgelegd. Dat is met name niet het geval indien de lijfrentepremies
of pensioenpremies worden voldaan aan een toegelaten buitenlandse verzekeraar
die zich jegens de Nederlandse fiscus heeft verplicht tot een mate van informatieverstrekking
inzake de lotgevallen van de bij hen verzekerde aanspraken en zekerheid tot
verhaal verschaft, gelijkwaardig aan hetgeen waartoe een in Nederland gevestigde
verzekeraar gehouden is, met het oog op een eventuele oneigenlijke afwikkeling
van die aanspraken. In alle gevallen waarin wel een conserverende belastingaanslag
wordt opgelegd, is de verlening van betalingsuitstel inzake die belastingaanslagen
afhankelijk gesteld van het stellen van voldoende zekerheid ten overstaan
van de ontvanger (voorgestelde artikel 25, vierde, vijfde en zevende lid,
van de Invorderingswet 1990). In antwoord op de vorige vraag van deze leden
hebben wij voorts verduidelijkt dat de belanghebbenden de zekerheid hebben
dat het uitstel door de ontvanger slechts beëindigd kan worden indien
een zogenoemde verboden handeling/gebeurtenis zich voordoet.De leden van de VVD-fractie geven te kennen het wenselijk te achten dat
beslissingen van de ontvanger inzake betalingsuitstel en inzake kwijtschelding
van conserverende belastingaanslagen voor bezwaar en beroep vatbaar worden
gemaakt en wel in de wet, in casu de Invorderingswet 1990, in plaats van in
een lagere regeling. Het laatste onder verwijzing naar nummer 24, eerste lid,
onderdeel d, van de Aanwijzingen voor de regelgeving (strekking: voorschriften
betreffende rechtsbescherming zoveel mogelijk in de wet opnemen). Uit het
antwoord dat wij daarop gaven in de nota naar aanleiding van het verslag op
een overeenkomstige vraag van deze leden, blijkt enerzijds dat wij met deze
leden niet van mening verschillen dat vorengenoemde beslissingen van de ontvanger
voor bezwaar en beroep vatbaar moeten zijn, anderzijds dat tot dusverre de
lijn is gevolgd e.e.a. bij algemene maatregel van bestuur of ministeriële
regeling zo te regelen en dat het ons voornemen was de lijn van regeling bij
ministeriële regeling met ingang van 2001 door te trekken. Thans merken
deze leden op dat ons antwoord wel een historische verklaring, maar geen rechtvaardiging
vormt om van genoemde aanwijzing af te wijken. Daarin hebben zij gelijk. Wij
zullen aan de suggestie van deze leden gevolg geven in het nog in voorbereiding
zijnde wetsvoorstel Aspecten van rechtsbescherming en rechtshandhaving dat
hiervoor een passender kader biedt dan het onderhavige wetsvoorstel. Dit mede
omdat de door deze leden bepleite regeling bij formele wet – in plaats
van bij ministeriële regeling – van de mogelijkheid van bezwaar
en beroep tegen beslissingen van de ontvanger op het vlak van uitstel van
betaling of van kwijtschelding in de huidige regelgeving ook op andere terreinen
dan dat van de conserverende aanslagen speelt.Het is de leden van de VVD-fractie nog niet duidelijk waarom bij conserverende
aanslagen inzake lijfrente- of pensioenaanspraken wel rente verschuldigd is
over de periode tussen het einde van het belastingjaar ter zake waarvan de
conserverende belastingaanslag is opgelegd tot de datum van betaling in gevallen
dat het uitstel wegens oneigenlijke afwikkeling van de aanspraken in kwestie
wordt beëindigd, en dat een vergelijkbare regeling niet
geldt voor conserverende aanslagen inzake winst uit aanmerkelijk belang. Wij
zullen trachten dit te verduidelijken.Het verschil in (invorderings)renteregime berust op het verschil in de
aard van de claim en de rol die door de wetgever is en wordt toegekend aan
het liquiditeitsaspect.Bij conserverende belastingaanslagen inzake lijfrenteaanspraken berust
de conserverende heffing op de overweging dat de aftrek van lijfrentepremies
in wezen een voorwaardelijke aftrek is in het licht van de zogenoemde omkeerregel.
De aftrek van lijfrentepremies is binnen maatschappelijk aanvaardbare grenzen
aanvaardbaar als instrument van overheveling van tegenwoordig naar toekomstig
inkomen en dus ook van tegenwoordige beschikbare liquiditeit naar in de toekomst
beschikbare liquiditeit, hetgeen impliceert dat tegenover de aftrek van die
premies te zijner tijd de lijfrenteuitkeringen moeten kunnen worden belast.
Door te emigreren onttrekt een belanghebbende zich hier in beginsel aan en
houdt zich dus, achteraf gezien, niet aan de voorwaarden voor premieaftrek.
In beginsel zou de premieaftrek en het op ingelegde premies behaalde rendement
op het tijdstip, onmiddellijk voorafgaande aan de emigratie niet alleen in
de heffing moeten worden betrokken maar zou de desbetreffende belasting ook
moeten worden betaald. Echter, omdat bij emigratie geen liquiditeiten beschikbaar
komen, wordt uitstel verleend tot het moment dat die wel ter beschikking komen
door afkoop en dergelijke (gebeurtenissen na kwijtschelding van de conserverende
belastingaanslag na ommekomst van de bewakingstermijn van 10 jaar spelen uiteraard
geen rol meer). Deze situatie is door de wetgever in wezen gelijkgesteld met
de situatie waarin (gewoon) betalingsuitstel vanwege liquiditeitsproblemen
wordt verleend. Gedurende de periode van het uitstel is men dus invorderingsrente
verschuldigd. Het ligt in de rede dat voor pensioenaanspraken (en voor de
aanspraken uit hoofde van een kapitaalverzekering eigen woning) hetzelfde
geldt.Anders ligt de situatie bij winst uit aanmerkelijk belang. Daar speelt
geen voorwaardelijke aftrek van premie of iets dergelijks. Evenmin is sprake
van het gefacilieerd achterwege laten van normaliter te belasten baten. De
groei in waarde van een aanmerkelijk-belangpakket is immers in beginsel noch
onder het bestaande recht, noch onder de Wet inkomstenbelasting 2001 belastbaar.
Slechts (ons beperkend tot de hoofdvorm) de daadwerkelijke realisatie van
de meerwaarde van een aanmerkelijk-belangpakket ten opzichte van de verkrijgingsprijs
van dat pakket bij vervreemding – waarbij het in een reeks van jaren
gerijpte voordeel in beginsel ook in liquide vorm beschikbaar komt –
is een belastbaar feit. Dat neemt niet weg dat ook hier grosso modo een evenwicht
wordt verondersteld tussen het aanvankelijk onbelast laten van de meerwaarde
en de belastbaarheid daarvan bij vervreemding. Daarom zou het niet juist zijn
indien een aanmerkelijk-belanghouder zich daaraan op betrekkelijk eenvoudige
wijze zou kunnen onttrekken door «even» over de grens te gaan
wonen. Echter, de wetgever heeft het niet juist geacht de aanmerkelijk-belanghouder
die emigreert ongunstiger te behandelen dan de aanmerkelijk-belanghouder die
gewoon in Nederland blijft wonen. Dat wil zeggen dat de belasting over de
waardestijging in de loop der tijd van een aanmerkelijk-belangpakket ook door
de emigrant niet eerder hoeft te worden betaald dan wanneer iemand die hier
is blijven wonen die belasting zou moeten betalen (gebeurtenissen na de kwijtschelding
na ommekomst van de bewakingstermijn van 10 jaar spelen ook hier geen rol
meer). Vandaar dat invorderingsrente pas verschuldigd wordt vanaf het tijdstip
waarop de meerwaarde van het aanmerkelijk-belangpakket door vervreemding –
binnen de bewakingstermijn van 10 jaar – gerealiseerd is.De leden van de fractie van de VVD gaan voorts, in vervolg op hun vraag
terzake in het verslag en het antwoord dat wij daarop hebben gegeven, verder in op de vraag of het de ontvanger is die moet bewijzen dat
er een geldige reden is om het uitstel van betaling van een conserverende
aanslag – vanwege een zogenoemde verboden handeling/gebeurtenis –
te beëindigen, dan wel dat degene die aanspraak maakt op continuering
van het uitstel zal moeten aantonen dat die continuering van het uitstel gerechtvaardigd
is. Dit aantonen zal dan kunnen geschieden doordat de belanghebbende met enige
regelmaat, bijvoorbeeld jaarlijks, aan de ontvanger daartoe relevante informatie
(waaronder verklaringen van derden) verschaft. Wij hebben ons op het laatstbedoelde
standpunt gesteld. In hun reactie daarop geven deze leden thans als hun mening
dat vorenbedoelde bewijslast een geheel andere kwestie is dan de informatieplicht
die rust op degene die uitstel van betaling heeft gevraagd en gekregen.In theorie zou men wellicht kunnen zeggen dat het gaat om twee heel verschillende
kwesties; praktisch is dit niet het geval. Natuurlijk mag de ontvanger het
vorenbedoelde uitstel, zoals ook hiervoor al ter sprake kwam, pas intrekken
als aannemelijk is dat de zogenoemde verboden handeling/gebeurtenis zich voordoet
of zich heeft voorgedaan. Uitstel van betaling op een belastingaanslag, het
maakt in zoverre niet uit of het om een gewone aanslag of om een conserverende
aanslag gaat, behoeft slechts te worden verleend indien degene die het uitstel
vraagt aan bepaalde voorwaarden voldoet en blijft voldoen. Dit is overigens
niet specifiek voor uitstel van betaling van belastingschulden maar voor niet-fiscale
schulden geldt hetzelfde in de verhouding schuldeiser-schuldenaar. Aan het
verlenen van uitstel kunnen voorwaarden worden verbonden waartoe men in beginsel
bij voortduring aan moet voldoen, zoals in casu de voorwaarde van het stellen
van voldoende zekerheid en de voorwaarde van het regulier verder opbouwen
dan wel afwikkelen van bijvoorbeeld de lijfrente- of pensioenaanspraken waar
het in concrete gevallen om gaat. Voorts kan – uiteraard samenhangend
met laatstgenoemde aspecten – voorwaarde zijn dat de partij die uitstel
van betaling verleent, in casu de ontvanger, bedingt dat de schuldenaar hem
met een zekere regelmaat en al dan niet uit eigen beweging, dient te informeren
omtrent de voor voortzetting dan wel intrekking van het uitstel van belang
zijnde feiten. Dergelijke voorwaarden zijn heel gebruikelijk, zowel in het
privaatrecht als in het publiekrecht, met name het bestuursrecht. Een dicht
bij huis liggend voorbeeld dat illustreert dat een plicht tot het verschaffen
van informatie kan leiden tot een voor de belanghebbende «ongunstige»
beschikking, is de verplichting tot het doen van aangifte voor de belastingen
en het verstrekken van alle redelijkerwijs voor de heffing van belang zijnde
gegevens en inlichtingen aan de inspecteur. Aldus is er een rechtsplicht,
om zo te zeggen, in de vorm van verplichte informatieverschaffing, bewijs
tegen zichzelf te leveren. Informatieplicht en bewijslast vallen dan feitelijk
samen. Een en ander komt overigens geheel overeen met de regel van bewijsrecht
die inhoudt dat die degene redelijkerwijs aangewezen of het beste in staat
is bepaalde feiten te bewijzen, dat bewijs dient te leveren. De bewijsregel
waarnaar deze leden verwijzen is, abstraherend van eventuele bijzondere omstandigheden
die hier niet aan de orde zijn, in de geschetste verhouding ontvanger –
belastingschuldenaar niet van toepassing.De leden van de fractie van de VVD verwijzen naar een zinsnede in de nota
naar aanleiding van het verslag – in de gedrukte versie: blz. 351 –
met betrekking de verminderingsbeschikking als waarvan sprake is in artikel
3.3.4, vierde lid, en in de nota genoemde overeenkomstige bepalingen elders
in het wetsvoorstel. In die zinsnede wordt vermeld dat een dergelijke beschikking
wordt genomen door de inspecteur. De opmerking van deze leden – «Zoiets
elementairs zou toch in de wet zelf moeten staan» – berust op
een misverstand. Tenzij uitdrukkelijk anders wordt vermeld (zoals,
in beginsel, in artikel 10, eerste lid, AWR, waar naast de inspecteur de ontvanger
wordt genoemd als degene bij wie de aangifte wordt gedaan) geschiedt de uitoefening
van taken en bevoegdheden in verband met de heffing van belasting, daaronder
begrepen de uitoefening van controlebevoegdheden en het in eerste aanleg voeren
van procedures inzake de heffing van belasting, uitsluitend door de inspecteur.
Zo is het formeelrechtelijk bestel in fiscalibus. Dat houdt in concreto in
dat de uitoefening van elke taak en bevoegdheid van de zijde van de fiscus
die wordt vermeld in de Wet inkomstenbelasting 2001, nu die wet geen afwijking
bevat, uitsluitend wordt uitgeoefend door de inspecteur. Voorts houdt dit
in dat het niet uitmaakt of een bepaling in die wet in de lijdende vorm –
dus zonder uitdrukkelijke vermelding van de inspecteur als actor – dan
wel in de actieve vorm wordt gesteld.Een conserverende belastingaanslag kan betrekking hebben op verscheidene
posten, bij voorbeeld zowel op de waarde in het economische verkeer van lijfrenteaanspraken
als de waarde van pensioenaanspraken ten tijde van emigratie. In verband daarmee
vroegen de leden van de VVD-fractie in het verslag hoe het belastingbedrag
in kwestie moet worden bepaald indien het betalingsuitstel voor een conserverende
belastingaanslag slechts deels moet worden beëindigd. Indien in dit voorbeeld
alleen de lijfrente wordt afgekocht binnen de wettelijke termijn en het pensioen
regulier verzekerd blijft, voor welk bedrag wordt dan het uitstel beëindigd?
In de nota naar aanleiding van het verslag hebben wij uiteengezet dat dit
met overeenkomstige toepassing van hoofdstuk 2, afdeling 2.3, van de Wet IB
2001 geschiedt. De suggestie dat een uitdrukkelijke bepaling daaromtrent in
onze voorstellen ten onrechte ontbreekt, hebben wij van de hand gewezen omdat
wij die toerekening, gegeven de inhoud van genoemd hoofdstuk 2, afdeling 2.3,
vanzelfsprekend achten. Om dezelfde reden achten wij het ook niet nodig om,
zoals deze leden thans te berde brengen, een dergelijke rekenregel in een
uitvoeringsregeling neer te leggen. Mochten er toch signalen worden ontvangen
dat men in de praktijk niettemin behoefte heeft aan een eenvoudig(er) kenbare
stellige uitspraak terzake van onze kant, dan zal die worden opgenomen in
de Leidraad Invordering 1990.Wat betreft de beleidsregel in die Leidraad (artikel 25, paragraaf 3a,
negende lid) waarnaar deze leden verwijzen, willen wij in de eerste plaats
opmerken dat daar niet de hoofdregel van toerekening van belasting naar inkomenscategorie,
zoals lijfrenteaanspraken, pensioenaanspraken en winst uit aanmerkelijk belang,
is opgenomen. Die hoofdregel wordt vermeld in het derde lid van genoemde paragraaf
en komt overeen met hetgeen wij terzake in de nota naar aanleiding van het
eindsverslag hebben weergegeven. Het negende lid gaat over een bijzonder geval,
namelijk het geval dat een emigrant ten tijde van zijn emigratie twee of meer
lijfrente-overeenkomsten heeft lopen en dus het gezamenlijke bedrag van de
waarden in het economische verkeer van die lijfrenteaanspraken ten grondslag
ligt aan het belastingbedrag dat in de «conserverende» aanslag
(naar huidig recht) is begrepen ter zake van lijfrenteaanspraken. Voor het
geval dat bijvoorbeeld één van de desbetreffende lijfrenten
wordt afgekocht en de andere lijfrenteverzekeringen regulier worden voortgezet,
keurt genoemd negende lid goed dat het belastingbedrag waarvoor het uitstel
van betaling gedeeltelijk beëindigd moet worden (lineair) wordt bepaald
naar evenredigheid van het aandeel van de afgekochte lijfrente in de grondslag
van de «geconserveerde» belasting. Die regel is eenvoudig en pakt
in de regel gunstig uit voor de belastingschuldige, omdat hiermee –
binnen de grenzen van het totale belastingbedrag dat betrekking heeft op lijfrenteaanspraken –
de invloed van de progressie in het tarief wordt uitgeschakeld. Dit terwijl
in de regel die progressie zich onverkort doet gelden bij elke wijziging in
de omvang van een belastingschuld, zoals bij navordering of
bij vermindering van een belastingaanslag. Niettemin zijn wij bereid om de
beleidslijn die in genoemd negende lid is vervat, door te trekken naar de
belasting die is toe te rekenen aan pensioenaanspraken (als de emigrant aan
twee of meer pensioenregelingen deelneemt) en in het geval de emigrant over
twee of meer aanmerkelijk-belangpakketten beschikt.Hoewel de leden van de fractie van de VVD kennelijk instemmen met onze
opvatting, zoals wij die hebben neergelegd in de nota naar aanleiding van
het verslag, dat het logisch is aan te nemen dat een uitstelperiode van 10
jaar aanvangt op de dag na de vervaldag van de belastingaanslag in kwestie,
wijzen zij op het nadeel dat daaraan is verbonden, namelijk dat het beginpunt
van die 10-jaarstermijn aldus voor overigens in dezelfde positie verkerende
belastingplichtigen annex belastingschuldigen nogal uiteen kan lopen.Gezien de grote aantallen te verwerken aangiften en op te leggen belastingaanslagen
speelt het toeval nu eenmaal een belangrijke rol met betrekking tot het tijdstip
van daadwerkelijke oplegging – en daarmee van de dagtekening die bepalend
is voor de vervaldatum – van, onder meer, conserverende belastingaanslagen.
Voor de door deze leden voorgestelde regel, die erop neer komt de termijn
te laten beginnen op de eerste dag na het jaar waarover de belastingaanslag
in kwestie moet worden opgelegd, dragen zij dan ook een redelijk argument
aan. Toch menen wij dat voorstel niet te moeten overnemen. De reden is, in
de eerste plaats, dat de rol van het toeval met betrekking tot het tijdstip
van de totstandkoming, meer precies: van de dagtekening van een belastingaanslag
of -beschikking, zich ook op velerlei andere vlakken doet gelden. Onder meer
kan de dagtekening van een uitspraak op bezwaar of de datum van de uitspraak
van de belastingrechter op een bij hem ingesteld beroep heel belangrijk blijken
te zijn, bijvoorbeeld, indien na ommekomst van de aan die dagtekening gekoppelde
beroeps- respectievelijk cassatieberoepstermijn een uitspraak van de Hoge
Raad bekend wordt gemaakt waaruit een omgaan van de Raad of anderszins met
het tevergeefs door de belanghebbende ingenomen standpunt overeenkomstige
rechtsontwikkeling blijkt. Doorgaans wordt echter op onherroepelijk vaststaande
belastingaanslagen en beschikkingen niet teruggekomen. Het is ook niet eenvoudig
te overzien of er nog andere al dan niet zwaarwegende gevolgen kunnen ontstaan
als gevolg van de rol van het toeval met betrekking tot de (totstandkoming
en) dagtekening van belastingaanslagen en andere belastingbeschikkingen. Het
komt ons dan ook niet juist voor thans alléén voor conserverende
belastingaanslagen een regeling te treffen die genoemde rol van het toeval
uitsluit. Een tweede reden is, onder meer voor situaties als die welke deze
leden voor ogen hebben, dat de belastingplichtige tot op grote hoogte de mogelijkheid
heeft zich te onttrekken aan de gevolgen van het toeval met betrekking tot
de dagtekening van de (definitieve) conserverende aanslag. Namelijk door tijdig
te verzoeken om de oplegging van een voorlopige conserverende aanslag, een
verzoek waaraan de inspecteur voortvarend pleegt te voldoen (en dat ook moet
doen uit een oogpunt van behoorlijk bestuur). De belanghebbende is in staat
een dergelijk verzoek tijdig te doen omdat emigratie niet iets is wat van
de ene op de andere dag plaatsvindt en hij dus tevoren, meestal ruim tevoren,
kan voorzien dat hij in aanmerking komt voor de oplegging van een conserverende
aanslag. Zo men wil kan tegelijkertijd al aan de ontvanger verzocht worden
voor die voorlopige conserverende aanslag uitstel van betaling te verlenen,
aan welk verzoek de ontvanger zal voldoen. Het in de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting
2001 opgenomen nieuwe artikel 2, vijfde lid, AWR, brengt vervolgens mee dat
de bewakingstermijn van 10 jaar al gaat lopen vanaf de vervaldatum (eventuele
-data) van die voorlopige conserverende aanslag. In onderdeel
b van genoemde bepaling is immers geregeld dat het met betrekking tot de voorlopige
conserverende aanslag verleende uitstel wordt toegerekend aan de definitieve
conserverende aanslag.Een ander punt waarvan deze leden op deze plaats gewag maken, is het eventueel
treffen van een voorziening die zeker stelt dat geen uitstel behoeft te worden
verleend indien op het moment waarop normaliter het uitstel zou worden verleend,
inmiddels reeds een «besmette handeling» heeft plaatsgevonden.
Naar onze mening bestaat daartoe geen aanleiding. Dat wat deze leden met een
dergelijke voorziening zouden willen bereiken, spreekt al vanzelf, menen wij,
en is geen punt waarop reële discussie tussen de ontvanger en belastingschuldigen
mogelijk is.Naar aanleiding van onze uiteenzetting in de nota naar aanleiding van
het verslag omtrent de wijze waarop de ontvanger controleert of zich feiten
voordoen die moeten leiden tot beëindiging van het betalingsuitstel inzake
een conserverende aanslag, vragen de leden van de VVD-fractie of de huidige
informatieverplichtingen in de AWR, bedoeld zal zijn de nagenoeg identieke
verplichtingen ingevolge hoofdstuk VII van de Invorderingswet 1990, toestaan
dat een belastingschuldige schriftelijke informatie aan een derde moet opvragen,
die deze derde nog niet op schrift heeft gesteld. Zij verwijzen in dit verband
naar een uitspraak van Hof Den Haag van 28 oktober 1983, FED 1985/333.Het antwoord op de vraag van deze leden luidt bevestigend. De uitspraak
waar deze leden naar verwijzen had betrekking op het al dan niet toepassen
van de zogenoemde omkering van bewijslast, bedoeld in artikel 29 AWR, zoals
die bepaling indertijd luidde. De inspecteur wenste een specificatie van de
declaratie van de accountant van de belastingplichtige. De belastingplichtige
wist echter aannemelijk te maken dat hij niet over deze specificatie beschikte
en er ook niet de beschikking over zou kunnen krijgen, omdat zijn accountant
destijds niet bereid was en zou zijn een dergelijke specificatie te verstrekken.
In ieder geval vandaag de dag is het gebruikelijk, naar het ons voorkomt omdat
de rechtsbetrekkingen tussen twee partijen niet alleen worden beheerst door
de (hoofd)verbintenis(sen) tussen die partijen maar mede door de redelijkheid
en billijkheid en de zorgvuldigheid die betaamt in het maatschappelijk verkeer,
dat de ene partij de andere voorziet van uit civielrechtelijk of fiscaal oogpunt
benodigde bewijsstukken. Zo zal een arts die een belastingplichtige een dieet
heeft voorgeschreven desgevraagd daaromtrent een schriftelijke verklaring
geven ten behoeve van de fiscus, zal de boekhandel die studieboeken levert
in aanvulling op de kassabon een nota of kwitantie met omschrijving van de
boeken leveren, zal de aannemer die een monumentenpand restaureert een duplicaatnota
verschaffen indien het origineel is zoekgeraakt of teloor is gegaan en zal
een verzekeraar schriftelijk gegevens verschaffen omtrent de afkoopwaarde
en andere relevante gegevens over de lopende verzekering, dit alles niet «uit
voorraad» maar op een daartoe strekkend verzoek van de belanghebbende.Zoals in de memorie van toelichting en eerder in deze nota is aangegeven,
is het aan de belastingschuldige die uitstel heeft gevraagd om regelmatig
aan te geven dat de voorwaarden voor het continueren van het betalingsuitstel
nog aanwezig zijn; daarbij is de meest voor de hand liggende methode het verstrekken –
door de belastingschuldige – van een verklaring of ander bescheid van
de instelling waarbij de aanspraak is ondergebracht. In dit kader wijzen er
wij er nog op dat de belastingschuldige veelal, ook zonder daarom speciaal
te hoeven verzoeken, al zal beschikken over periodieke informatie van de instelling
waarbij zijn aanspraken zijn ondergebracht, waarmee hij de ontvanger voldoende
kan informeren. Moet wel met zoveel woorden worden verzocht
om verstrekking van voor de ontvanger relevante informatie, dan zal dat, zoals
zojuist is uiteengezet, in het algemeen geen probleem zijn.8. Specifieke onderwerpen8.1 Vervoerskosten8.1.1 Reiskosten woning-werkDe leden van de PvdA-fractie vragen nogmaals welke garantie kan worden
gegeven, bijvoorbeeld met betrekking tot de positie van deeltijders, dat:
«het streven (...) dat de openbaarvervoerbedrijven voor meer kaartsoorten
een OV-verklaring gaan afgeven»ergens toe leidt voordat de Wet IB '01
wordt ingevoerd. De leden van de fractie van de VVD vragen waarom de Belastingdienst
de stroom gegevens over de plaatsbewijzen niet kan verwerken (zie bladzijde
392 van de nota naar aanleiding van het verslag). Deze leden menen dat de
inspecteur alleen een stroom vervoerbewijzen te verwerken krijgt als hij ertoe
overgaat een controle in te stellen op de ingediende aangifte, welke beperkt
zou kunnen blijven tot een steekproefsgewijs onderzoek. Tevens vragen deze
leden waarom bij een regeling die in het voordeel van de belastingplichtige
werkt zo vrijblijvend wordt gesteld dat het streven erop gericht is dat de
openbaarvervoerbedrijven voor meer kaartsoorten een OV-verklaring zullen afgeven
terwijl bijvoorbeeld voor verzekeringsmaatschappijen en banken een dwingende
informatieverplichting in het leven wordt geroepen wanneer het gaat om controle
op de volledigheid van aangiften van belastingplichtigen.In paragraaf 8.1.1 van de nota naar aanleiding van het verslag is
op bladzijde 392/393 aangegeven dat ernaar gestreefd wordt dat de openbaar
vervoerbedrijven voor meer kaartsoorten dan nu reeds het geval is een OV-verklaring
zullen afgeven. Hierbij is naar voren gebracht dat voorzover gereisd wordt
met niet op naam gestelde plaatsbewijzen (losse kaarten en dergelijke) het
ook voor de openbaar vervoerbedrijven nagenoeg onmogelijk is achteraf aan
de hand van de getoonde plaatsbewijzen vast te stellen of deze inderdaad door
de desbetreffende persoon zijn gebruikt. Het afgeven van een OV-verklaring
is in die gevallen voor de openbaarvervoerbedrijven op dit moment nog niet
mogelijk. Inmiddels wordt wel voor de maandkaart, de jaartrajectkaart en de
OV-jaarkaart een OV-verklaring afgegeven. Komen tot een systeem waarbij ook
voor de niet op naam gestelde kaarten een OV-verklaring kan worden afgegeven
is technisch niet eenvoudig. In dit verband kan mede worden gedacht aan een
elektronisch kaartsysteem. Voor de implementatie, de wijze waarop en het tijdstip
wanneer dit technisch mogelijk is, zijn wij afhankelijk van de openbaarvervoerbedrijven.
Wij gaan ervan uit dat deze hun klaten graag de beste producten aanbieden.
De marktpartijen hebben er dus voldoende belang bij met voorrang producten
te ontwikkelen en aan te bieden die hun klanten flexibele reis mogelijkheden
bieden in plaats van de tamelijk starre abonnementen, gekoppeld aan toegang
tot belasting aftrek. Wij zullen zulke ontwikkelingen in de markt ook waar
mogelijk stimuleren.Op bladzijde 392 van de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven
dat ook bij de op naam gestelde bewijzen door de omvang van het aantal belastingplichtigen
de – al dan niet steekproefsgewijze – verwerking en uitwisseling
van de stroom gegevens zo groot zou zijn dat elektronische aanlevering van
deze gegevens door de openbaarvervoerbedrijven de voorkeur verdiende boven
de feitelijke aanlevering van gebruikte kaarten door de belastingplichtige.
Om tot een werkbare oplossing te komen is in 1990 bij de aftopping van het
reiskostenforfait, overeenkomstig de (digitale) aanlevering
van gegevens bijvoorbeeld door banken – de leden van de fractie van
de VVD verwijzen hiernaar –, gekozen voor een door de openbaarvervoerbedrijven
te verstrekken en bij de belastingdienst (digitaal) aan te leveren OV-verklaring.In tegenstelling tot de banken en de verzekeringsmaatschappijen –
dit in antwoord op een desbetreffende vraag van de leden van de fractie van
de VVD – heeft een openbaarvervoerbedrijf echter niet in alle gevallen
de beschikking over de voor het afgeven van een OV-verklaring benodigde gegevens.
Gedacht moet worden aan de «losse» kaartverkoop waarbij de kaarten
niet op naam zijn gesteld. Vanwege de extra administratieve lasten- en kostenverzwaring
die de door deze leden voorgestelde informatieverplichting voor de openbaarvervoerbedrijven
met zich mee zal brengen zijn wij hiervan op dit moment geen voorstander.
In de toekomst is het wellicht mogelijk om losse kaarten via een elektronisch
systeem op naam te stellen. In dat geval kan ook worden overwogen een informatieverplichting
voor openbaarvervoerbedrijven in te stellen.De leden van de fractie van de VVD vragen of nu de mogelijkheid bestaat
de werkelijk gemaakte reiskosten belastingvrij te vergoeden. Deze leden willen
graag de bevestiging dat ook kosten die gemaakt worden als gevolg van bijvoorbeeld
rekeningrijden (als dit wordt ingevoerd) belastingvrij vergoed kunnen worden
aan de werknemer.Van belastingvrije vergoeding van de werkelijk gemaakte reiskosten voor
regelmatig woon-werkverkeer is sprake indien de reisafstand geheel of gedeeltelijk
per openbaar vervoer wordt afgelegd. In die gevallen kan ten hoogste de prijs
van het per openbaar vervoer afgelegde deel van de reisafstand belastingvrij
worden vergoed. Wanneer de werknemer zijn regelmatig woon-werkverkeer niet
met het openbaar vervoer aflegt, maar met eigen vervoer bijvoorbeeld met de
auto, kan een forfaitaire bedrag belastingvrij worden vergoed. De kosten die
de werknemer in het kader van zijn regelmatig woon-werkverkeer met het eigen
vervoer maakt als gevolg van bijvoorbeeld rekeningrijden – dit in antwoord
op de door deze leden gestelde vraag – kunnen slechts als onderdeel
van dit forfaitaire bedrag belastingvrij worden vergoed.8.1.2 AutokostenfictieNaar aanleiding van de vragen van leden van de fracties van de VVD en
het CDA met betrekking tot de te ontwikkelen beleidskaders inzake de toepassing
van het autokostenforfait bij ondernemers die een handelsvoorraad hebben,
willen wij opmerken dat deze problematiek niet door het onderhavige wetsvoorstel
opkomt maar door het arrest van de Hoge Raad van 24 augustus 1999, nr 34 331
(VN 1999/38.8). In dit arrest is geoordeeld dat de handelsvoorraad onder het
bereik van de bepalingen over het privé-gebruik auto van de ondernemer
valt. De Hoge Raad heeft de onderhavige zaak verwezen ter bepaling van de
beperking van de privé-gebruiksmogelijkheden als gevolg van de wettelijke
voorschriften inzake als handelsvoorraad gehouden personenauto's. In het uit
te brengen beleidskader zal met het arrest en de daarop te volgen hofuitspraak
rekening worden gehouden.De overige vragen van de leden van de VVD-fractie over de auto worden
beantwoord bij de andere vragen over de autokostenfictie.De leden van de VVD-fractie vragen of de regering het aantal ingediende
bezwaarschriften per jaar kan aangeven met betrekking tot het autokostenforfait.
Deze leden vragen zich af waarop de regering de verwachting baseert dat het
aantal procedures over dit forfait niet sterk zal stijgen. Zij
vragen tevens naar het aantal belastingplichtigen dat onder het huidige stelsel
voor tegenbewijs in aanmerking komt.Het aantal bezwaarschriften ingediend in verband met het autokostenforfait
is niet bekend. Wel neemt dit aantal de laatste jaren af omdat op basis van
procedures duidelijk is geworden aan welke voorwaarden de belastingplichtige
moet voldoen om het privé-gebruik van niet meer dan 1000 kilometer
aan te tonen. Deze duidelijkheid zal tevens effect hebben op het aantal procedures
onder het voorgestelde nieuwe autokostenforfait. Hoewel dit aantal in de eerste
jaren van de Belastingherziening naar verwachting oploopt wordt na enkele
jaren een daling verwacht, gevolgd door een stabilisering op een niet veel
hoger niveau dan thans het geval is..Het aantal belastingplichtigen dat thans in aanmerking komt voor tegenbewijs
bedraagt 100 000 tot 150 000.De leden van de VVD-fractie vragen of belastingplichtigen gehouden zijn
om voor controle op de rittenadministratie kantooragenda's, garagenota's en
dergelijke te bewaren, waaraan de leden de vraag koppelen wat de gevolgen
zijn als de belastingplichtige de stukken niet meer in zijn bezit heeft maar
de rittenadministratie op zich geen aanleiding geeft tot twijfel. Hierop kan
worden geantwoord dat belastingplichtigen die niet administratieplichtig zijn,
zoals ondernemers dat wel zijn, niet verplicht kunnen worden bepaalde bescheiden
te bewaren. De gevallen waarin de bescheiden ontbreken, zullen op dezelfde
manier op hun merites worden beoordeeld als nu waar in de wetgeving een bepaalde
wijze van bewijsvoering is neergelegd. Het gaat erom of de fiscus overtuigend
aangetoond acht dat het werkelijk aantal privé-kilometers is weergegeven.De leden van de VVD-fractie vragen zich af hoeveel mensuren de Belastingdienst
nodig denkt te hebben om de rittenadministratie te verifiëren en hoe
dit zich verhoudt tot de 30 extra ambtenaren die de regering daarvoor nodig
denkt te hebben?Uitgaande van 60 000 toetsingen per jaar is per toetsing ruim een
half uur beschikbaar. Hierbij moet worden bedacht dat sprake is van een gemiddelde
toetsingsduur. In eenvoudige gevallen kan de toets beperkt blijven tot het
doorbladeren van de rittenregistratie. In andere gevallen zal een diepgravender
toets nodig zijn, mogelijk gevolgd door een correctie en een bezwaarprocedure.
Een ander aspect is dat de beschikbare toetstijd komt bovenop de tijd die
thans reeds aan de autokostenfictie wordt besteed. De effectief beschikbare
toetstijd is hiermee hoger dan het eerder genoemde ruime halfuur.De leden van de VVD-fractie achten het antwoord van de regering op de
vraag van de pizzabezorger (nota naar aanleiding van het verslag, pag. 360)
niet volledig. Hoe zit het nu met de rittenadministratie als de bezorger een
auto ter beschikking heeft die hij ook voor privé-doeleinden gebruikt?
Wij herhalen dat, alleen indien de pizzabezorger wil laten blijken dat het
aantal privé-kilometers niet meer is dan 7000, er sprake is van een
administratieve last met betrekking tot de rittenregistratie. De rittenregistratie
dient alle ritten te bevatten die met de auto worden gemaakt. Daar kan aan
worden toegevoegd dat het bijhouden van die registratie kan leiden tot een
lagere dan de volledige bijtelling; de nihil-bijtelling bij een privé-gebruik
van minder dan 500 kilometer kan ook op andere wijzen worden bewezen. Indien
de bezorger geen administratie wil bijhouden die aan de eisen voldoet, of
hij gebruikt de auto voor meer dan 7000 kilometer voor privé-doeleinden,
volgt volledige bijtelling.De leden van de VVD-fractie vragen hoe zonder deugdelijke rittenadministratie
kan worden vastgesteld dat een (bestel)auto niet privé gebruikt wordt,
en of het voldoende is als werkgever en werknemer contractueel
overeenkomen dat de auto niet privé mag worden gebruikt. Hierop kan
worden geantwoord dat het niet de bedoeling is dat voor iedere personen- of
bestelauto waarvan kosten van gebruik ten laste van de winst worden gebracht,
een volledige rittenadministratie wordt bijgehouden waaruit de aard en hoeveelheid
van zakelijke, woon-werk- en privé kilometers zou moeten blijken. De
rittenadministratie wordt vereist voor die situaties dat de belastingplichtige
die een auto van de zaak ook voor privé-doeleinden ter beschikking
heeft, wil laten blijken dat het aantal privé kilometers minder is
dan 7000. De grens van de 500 kilometer betekent dat de gevolgen van bijtelling
niet onmiddellijk optreden als per jaar met de auto van de zaak een enkele
privérit, bijvoorbeeld voor doktersbezoek, wordt gemaakt. Dit geldt
ook voor de situaties dat werkgever en werknemer kunnen laten blijken dat
de auto niet voor privé-doeleinden wordt gebruikt. Voor dit laten blijken
geldt de vrije bewijsleer, en overeenkomsten kunnen van het bewijs deel uitmaken.
Voor het volledige bewijs zullen nadere feiten en omstandigheden duidelijk
moeten maken dat de overeenkomst naar letter en geest wordt uitgevoerd. In
dit kader zou een voorbeeld van een reële sanctie kunnen zijn het niet
meer voor het woon-werkverkeer ter beschikking stellen van de auto als de
auto, ondanks de afspraak, daarbuiten en buiten het zuiver zakelijke verkeer
toch meer dan incidenteel voor privé-doeleinden zou worden gebruikt.
Ook zou een sanctie kunnen zijn een inhouding op het loon van een overeengekomen
boete. Op de vraag van de VVD-fractie of het begrip «reële sancties»
tot het beleid van de belastingdienst behoort, kan worden geantwoord dat voor
het voorbeeld is aangesloten bij een praktijkgeval waarin de inspecteur overtuigend
aangetoond achtte dat geen privé gebruik werd gemaakt van de dienstauto's.De leden van de CDA-fractie achten beter dan de voorgestelde autokostenfictie,
waarbij voor het woon-werkverkeer geen bijtelling plaatsheeft, een systeem
waarbij de woon-werkkilometers nimmer als zakelijk worden aangemerkt, desnoods
met een uitzondering voor degenen die uit hoofde van een tijdelijke functie
(bewindslieden) ver van huis werkzaam moeten zijn. Ook de leden van de fractie
van GroenLinks blijven moeite houden met het niet als privé-gebruik
zien van het woon-werkverkeer met de auto van de zaak. Hen lijkt aanpassing
van het D66-voorstel met meer differentiatie en meer meetpunten de leden beter
dan het huidige voorstel.Wij betreuren dat wij deze leden niet hebben kunnen overtuigen van de
juistheid van deze keuze. Wij houden vast aan ons voorstel dat eenvoud combineert
met draagvlak.8.2 ScholingDe leden van de CDA-fractie vragen naar de tegemoetkoming buiten de fiscaliteit
in verband met het vervallen van de aftrek van rente op studieschulden waaraan
wordt gerefereerd in paragraaf 8.2 van het algemeen deel van de memorie
van toelichting. Deze leden vragen naar de situatie van studenten aan opleidingen
waarvoor geen recht op studiefinanciering bestaat. Voorts vragen deze leden
wat de maximering van f 5500 (f 12 120) betekent voor opleidingen
die f 200 000 per jaar kosten. Tot slot vragen deze leden om een
reactie op de brief van de Vereniging van Nederlandse verkeersvliegers.Tijdens het algemeen overleg over de Belastingherziening 2001 van 8 december
1999 is aangegeven dat als tegemoetkoming voor het vervallen van de aftrek
van rente op studieschulden, de rente voor studiefinancieringsleningen met
1% omlaag gaat. Dit geldt voor alle leningen, dus ook voor de bestaande. Studenten
die een opleiding volgen waarvoor geen recht op studiefinanciering bestaat,
zullen geen voordeel hebben van de verlaging van het rentepercentage voor
studiefinancieringsleningen. Indien deze studenten wel andere
studieschulden maken, kunnen deze schulden uiteraard wel worden meegenomen
bij het bepalen van de rendementsgrondslag. Door de drempel van f 500 (f 1102)
en de maximering van de in aanmerking te nemen scholingsuitgaven op f 5000
(f 11 019) kan een belastingplichtige die in een jaar meer dan f
5500 (f 12 120) aan scholingsuitgaven heeft, dit meerdere niet in
aanmerking kan nemen. Een opleiding die meer dan f 5500 per jaar kost zou
door deze maximering van de aftrek minder aantrekkelijk kunnen worden.De Vereniging van Nederlandse verkeersvliegers wijst op twee punten. In
de eerste plaats wordt aangegeven dat het onduidelijk is wat de tegemoetkoming
buiten de fiscaliteit is in verband met het vervallen van de aftrek van rente
op studieschulden waaraan in paragraaf 8.2 van het algemeen deel van
de memorie van toelichting wordt gerefereerd. Op dit punt zijn wij hiervoor
reeds ingegaan.Voorts stelt de Vereniging van Nederlandse verkeersvliegers voor geen
maximum op te nemen voor het in aanmerking te nemen bedrag aan scholingsuitgaven.
De reden hiervoor is dat een opleiding tot verkeersvlieger in totaal gemiddeld
f 200 000 kost. Door de maximering wordt de fiscale tegemoetkoming
voor uitgaven voor een dergelijke opleiding minder dan onder het regime van
de Wet op de inkomstenbelasting 1964.De regeling voor scholingsuitgaven heeft enerzijds het karakter van een
stimuleringsregeling en anderzijds het karakter van een vangnetregeling. Vanwege
het belang van scholing stellen wij een regeling voor scholingsuitgaven voor
om in die gevallen dat geen andere tegemoetkoming wordt geboden een vangnet
te bieden. Zoals ook in de Nota naar aanleiding van het verslag bij de Wet
inkomstenbelasting 2001 is aangegeven, is de aftrekpost voor scholingsuitgaven
opgezet als een eenvoudig uit te voeren regeling. Bepaalde posten met een
gemengd karakter zijn geheel uitgesloten terwijl verder geen beperkingen zijn
opgenomen. Door deze enigszins globale werking kan de regeling eenvoudig worden
toegepast. Het doel van de regeling is niet om extreem hoge uitgaven fiscaal
te kunnen vergelden, maar om een vangnet te bieden voor «normale»
scholingsuitgaven waarvoor geen andere tegemoetkoming bestaat. Om te voorkomen
dat zeer hoge bedragen in aanmerking kunnen worden genomen, is de regeling
gemaximeerd. Dat betekent dat de maximale aftrek wordt bereikt bij scholingsuitgaven
van f 5500 (f 12 120). Indien een belastingplichtige bereid is zeer
hoge scholingsuitgaven te doen, vallen deze uitgaven buiten het bereik van
de regeling. Dit zou zich bijvoorbeeld kunnen voordoen als een belastingplichtige
verwacht dat de hoge scholingsuitgaven in de toekomst tot een hogere beloning
zal leiden. De hoge scholingsuitgaven zijn in dit verband te beschouwen als
een investering waarvan het rendement in de toekomst zal blijken. Voor de
opleiding tot verkeersvlieger betekent het dat een deel van de uitgaven niet
in aanmerking wordt genomen.De leden van de fractie van GroenLinks stellen dat een continuïteitsoverweging
bepalend is geweest voor de vormgeving van de regeling voor scholingsuitgaven.
Omdat het een vangnetregeling betreft zou naar de mening van deze leden, mede
vanuit het oogpunt van een doelmatig gebruik van de middelen, een subsidie
of belastingkorting meer op zijn plaats zijn geweest. Technisch zou de regeling
voor scholingsuitgaven kunnen worden uitgewerkt in de vorm van een heffingskorting.
Hiervoor hebben wij geen reden gevonden.De leden van de SP-fractie vragen hoe uitwonende studenten worden gecompenseerd
voor zowel de hogere ecotax als de hogere BTW en hoe inwonende studenten en
scholieren voor de hogere BTW worden gecompenseerd. In antwoord daarop delen
wij deze leden mee, dat de compensatie verloopt via de indexering van de studiefinanciering.
Bij de bepaling van de relevante prijsindex voor de studiefinanciering wordt
de verhoging van zowel de milieubelastingen als de BTW-verhoging
meegenomen.8.3 Buitengewone lasten en giftenaftrek8.3.1 Rente van schuldenDe leden van de fractie van D66 verzoeken het kabinet inzicht te verschaffen
in de inkomenseffecten voor afgestudeerden op het moment dat zij de rente
op studieleningen niet meer kunnen aftrekken. Voorts willen deze leden graag
weten wat het budgettair effect is van het laten vervallen van de aftrek van
rente van studieschulden. Naar aanleiding van deze vragen wordt het volgende
opgemerkt. Aangezien in de aangifte geen onderscheid wordt gemaakt tussen
rente van studieschulden en de rente van andere consumptieve schulden, kunnen
de inkomenseffecten en de budgettaire effecten van het vervallen van de rente
op studieschulden niet uit de fiscale gegevens worden afgeleid. Wel is bekend
dat jaarlijks circa 250 miljoen aan rente wordt betaald op grond van de Wet
op de studiefinanciering, terwijl de totale aftrek van de zogenoemde consumptieve
rente ruim 2,8 miljard bedraagt. De opbrengst van het vervallen van de aftrek
van de rente van studieschulden maakt onderdeel uit van de opbrengst van 1,2
miljard die is ingeboekt voor het vervallen van de aftrek van de consumptieve
rente. De gemiddelde inkomenseffecten van het vervallen van deze aftrekpost
zijn weergegeven in de tabel op pagina 410 van de nota naar aanleiding van
het verslag. Volledigheidshalve wordt opgemerkt – de leden van de fracties
van GPV en RPF vragen hier ook naar – dat een tegemoetkoming zal worden
geboden door middel van een verlaging van het over studieschulden in rekening
te brengen rentepercentage met ruim 1%-punt. De leden van de fracties van
GPV en RPF vragen tevens om met een cijfervoorbeeld te illustreren wat het
voorgestelde stelsel betekent voor een student met een lening van f 35 000.
Aangezien de inkomenseffecten mede afhankelijk zijn van het inkomen dat na
afronding van de studie wordt genoten is in de onderstaande tabel voor enkele
inkomensniveaus weergegeven wat de inkomenseffecten zijn voor een belastingplichtige
met een studieschuld van f 35 000. Bij de berekeningen is uitgegaan van
een rentepercentage van 6% onder het huidige stelsel en – als gevolg
van de bovengenoemde tegemoetkoming – van 5% onder het nieuwe stelsel.Tabel: inkomenseffecten belastingplichtige met studieschuld
van f 35 000 BrutoloonEffect wijziging tariefstructuureffect vervallen aftrek
rente studieschuldeffect
lagere rente studieschuldtotaal effect (excl. overige niet-standaardeffecten en effecten indirecte
belastingen) 50 0006,8%– 2,5%1,2%5,5% 70 0006,2%– 2,5%0,8%4,5%100 0008,6%– 1,9%0,6%7,3%Als gevolg van de jaarlijkse aflossing van een deel van de schuld zal
zowel het effect van het vervallen van de aftrek van de rente als het effect
van de lagere rente op deze studieschuld in de loop van de tijd geleidelijk
afnemen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen om nogmaals uitgebreid in
te gaan op de effecten voor de minima van het afschaffen van de zogenoemde
consumptieve rente-aftrek. Hierbij wordt in het bijzonder gevraagd hoe het
kabinet de effecten voor de groep die nu middels schuldsanering
wordt geholpen denkt te kunnen mitigeren omdat schuldenaftrek via de rendementsgrondslag
voor deze categorie belastingplichtigen veelal geen effect zal sorteren.In dit verband merken wij op dat in tabel 4 op bladzijde 61 van het algemeen
deel van de memorie van toelichting, alsmede in de tabellen op bladzijde 410,
411 en 413 van de Nota naar aanleiding van het verslag bij de Wet inkomstenbelasting
2001, wordt aangegeven wat de effecten zijn van het afschaffen van de consumptieve
rente-aftrek. In deze tabellen zijn ook de lagere inkomensgroepen opgenomen.
Voor de groep belastingplichtigen die door een schuldsaneringsregeling volgens
de Faillissementswet wordt geholpen, heeft de belastingherziening geen directe
gevolgen voor het besteedbaar inkomen. Het besteedbaar inkomen van deze groep
is namelijk even groot als de beslagvrije voet ingevolge artikel 475d van
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Dit inkomensbegrip is globaal
bezien 90% van de relevante bijstandsnorm en wordt vervolgens nog gecorrigeerd
voor een aantal factoren. De belastingherziening als zodanig verandert hier
niets aan.8.3.2 AlimentatieDe leden van de CDA-fractie merken op dat bij de vaststelling van alimentatie
rekening is gehouden met de aftrekbaarheid hiervan. Zij vragen wat de gevolgen
van het nieuwe belastingstelsel zijn voor alimentatieverschuldigden.De regeling voor betaalde en ontvangen alimentatie verschilt niet inhoudelijk
van de huidige regeling. Alimentatiebetalingen aan de gewezen echtgenoot zijn
op grond van artikel 6.2.1, eerste lid, onderdeel a, van de Wet inkomstenbelasting
2001 als onderhoudsverplichtingen aftrekbaar (en maken aldus deel uit van
de persoonsgebonden aftrek). Dit geldt op grond van onderdeel b van genoemd
artikel eveneens voor afkoopsommen van alimentatie die worden gedaan aan de
gewezen echtgenoot. Een uitzondering wordt gemaakt voor de afkoop van alimentatie
door middel van de overdracht van een lijfrente of een andere inkomensvoorziening
waarvoor premie-aftrek is genoten (artikel 6.2.2., tweede lid). Vindt de afkoop
echter plaats in de vorm van een premiebetaling voor een (nieuwe) lijfrente
voor de ex-echtgenoot dan is deze, onder voorwaarden, weer wel aftrekbaar
(artikel 6.2.3).De alimentatie voor een kind kan, net als onder het huidige regime, niet
als zodanig worden afgetrokken. Wel is, onder voorwaarden, aftrek mogelijk
als uitgaven voor levensonderhoud van kinderen (artikelen 6.4.1 – 6.4.3).
De hoogte van deze aftrek is afhankelijk van de leeftijd van het kind en de
mate waarin in het levensonderhoud van het kind wordt voorzien.8.3.4 Gehandicapten en chronisch ziekenDe leden van de CDA-fractie vragen of nader uiteengezet kan worden hoe
de ministeriële regeling voor de post weekenduitgaven voor gehandicapte
kinderen eruit komt te zien. Voorts vragen deze leden om een meer inhoudelijke
reactie op de brief van de Gehandicaptenraad. De leden van de fractie van
D66 vragen wat het budgettair belang is van de verschillende voorstellen van
de Gehandicaptenraad en het Werkverband organisaties chronisch zieken inzake
de aftrek van buitengewone lasten in verband met chronische ziekte. De leden
van de fractie van GroenLinks geven aan benieuwd te zijn naar de uitkomsten
of de stand van zaken met betrekking tot het overleg tussen vertegenwoordigers
van het ministerie van Financiën en de desbetreffende organisaties.De ministeriële regeling voor de post weekenduitgaven voor gehandicapte kinderen zal vergelijkbaar zijn met de ministeriële regeling
die is gebaseerd op de delegatiebepaling opgenomen in artikel 46, achttiende
lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Deze delegatiebepaling wordt
voor de jaren 1999 en 2000 ingevuld door het opnemen van een nieuw artikel
10a in de Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 1990. Dit nieuwe artikel
10a van de Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 1990 is geïntroduceerd
bij de wijziging van enige uitvoeringsregelingen (regeling van 22 december
1999, WDB99/2210M, Stcrt. 251). Gaarne verwijzen wij de leden van de CDA-fractie
hiernaar.Globaal bezien stellen de Gehandicaptenraad en het Werkverband organisaties
chronisch zieken voor om naast de voorgestelde afdeling 6.5 van de Wet inkomstenbelasting
2001 (buitengewone uitgaven) een aparte post in het leven te roepen voor uitgaven
wegens handicap of chronische ziekte. Deze post dient ter vervanging van het
zogenoemde chronischziekenforfait. Deze nieuwe aftrekpost zou moeten worden
vergolden in de vorm van een heffingskorting. In het voorstel moet deze heffingskorting
voor het jaar 2000 bestaan uit een forfaitair basisbedrag van f 1535.
Dit bedrag zou vervolgens afhankelijk van de omstandigheden kunnen worden
verhoogd, bijvoorbeeld indien sprake is van een extra zware handicap.De maatregelen uit het voorstel van de Gehandicaptenraad en het Werkverband
organisaties chronisch zieken zouden een groot budgettair beslag kunnen hebben.
Als wordt verondersteld dat ongeveer 1 miljoen mensen recht hebben op de regelingen
zoals deze worden gepresenteerd in het voorstel, is het budgettaire beslag
van alleen de algemene heffingskorting van f 1535 ongeveer f 1½
miljard. Hierbij is nog geen rekening gehouden met het budgettaire beslag
van de aanvullende regelingen.De leden van de CDA-fractie vragen naar de verschillen tussen het huidige
regime voor giftenaftrek en het voorgestelde regime. Met name wordt gevraagd
naar de drempelberekening en de gevolgen daarvan voor belastingplichtigen.
Wij willen de leden van deze fractie wijzen op paragraaf 8.3 van de nota
naar aanleiding van het verslag. Op bladzijde 370 van deze nota is aangegeven
hoe het huidige regime zich verhoudt tot het voorgestelde regime. Voorts is
naar aanleiding van een vraag van de leden van de SGP-fractie, op de bladzijden
376 en 377 van de nota nader ingegaan op de drempelberekening en de gevolgen
daarvan.De leden van de D66-fractie vragen om voorbeelden te geven van juridisch
complexe situaties die de uitvoering belasten bij de toerekening van giften
onder een volledig geïndividualiseerd stelsel. Allereerst willen we opmerken
dat belastingplichtigen in beginsel individueel in de heffing van inkomstenbelasting
worden betrokken. Voor bepaalde regelingen wordt hierop een uitzondering gemaakt
voor gehuwden en indien zij daarvoor kiezen voor ongehuwd samenwonenden. Hiermee
wordt beoogd gehuwden en ongehuwd samenwonenden zoveel mogelijk gelijk te
behandelen. Ook bij de giftenaftrekregeling is dit het geval. De reden hiervoor
is enerzijds dat de situatie waarin gehuwden verkeren doorgaans vergelijkbaar
is met de situatie waarin ongehuwd samenwonenden verkeren en anderzijds dat
in voorkomende gevallen toerekeningsproblemen kunnen ontstaan.Een dergelijk toerekeningsprobleem doet zich bijvoorbeeld voor in geval
twee buiten elke gemeenschap gehuwde belastingplichtigen een gezamenlijke
rekening hebben en van deze rekening een gift wordt gedaan. Indien sprake
is van een volledig geïndividualiseerde heffing moet in een dergelijke
situatie worden aangegeven welke belastingplichtige in welke mate heeft bijgedragen
aan deze gift. Hiervoor is de gerechtigdheid tot het geld op de rekening van
belang. Omdat het de gerechtigden vrij staat naar eigen inzicht de gerechtigdheid
te regelen, betekent controle hiervan door de belastingdienst
een verzwaring voor de uitvoering. Hetzelfde speelt in andere situaties waarbij
sprake is van giften van gezamenlijke rekeningen of daarmee vergelijkbare
situaties.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar het budgettaire beslag
van de aftrek van uitgaven voor levensonderhoud van naaste verwanten in het
buitenland. De leden van de SGP-fractie vragen wat het budgettaire beslag
van deze aftrekpost is, in welke mate van deze aftrekpost gebruik wordt gemaakt
en om welk bedrag het dan gemiddeld gaat.Het budgettaire beslag van de aftrekpost uitgaven voor levensonderhoud
van naaste verwanten is circa f 75 miljoen. Op bladzijde 375 van de Nota
naar aanleiding van het verslag bij de Wet inkomstenbelasting 2001 is aangegeven
dat in totaal ongeveer 60 000 belastingplichtigen gemiddeld f 2200
aftrekken in verband met uitgaven voor levensonderhoud van naaste verwanten.
Deze cijfers zijn inmiddels geactualiseerd. De raming, opgenomen op bladzijde
413 van genoemde nota, gaat uit van de meest recente cijfers. Volgens deze
raming is het totaal aantal belastingplichtigen dat van deze aftrekpost gebruik
maakt thans ongeveer 70 000. Het gemiddeld aftrekbaar bedrag is volgens
deze raming f 2837. Zoals in paragraaf 8.3.4.1 van de nota is aangegeven,
is een splitsing naar landen niet te geven. Ook een splitsing naar binnenland
en buitenland is niet te geven.Als reactie op de stelling van het kabinet dat inkomensondersteuning van
naaste verwanten in het buitenland geen primaire verantwoordelijkheid is van
de Nederlandse overheid maar van de overheid van het land waar deze verwanten
verblijven, stellen de leden van de fractie van GroenLinks dat het probleem
is dat de overheid van het land waar de verwanten verblijven geen goede sociale
zekerheidsvoorzieningen kennen en dat daarom de onderhavige aftrekpost als
indirecte ontwikkelingshulp kan worden gezien. Hierbij vergelijken deze leden
de uitgaven voor inkomensondersteuning met giften voor goede doelen in arme
landen. Wij merken in reactie op dat indien men dit zo zou willen zien, dit
nog geen voldoende basis is om een specifieke aftrekpost voor uitgaven voor
levensonderhoud van kinderen van 27 jaar of ouder en overige naaste verwanten
in de inkomstenbelasting in stand te houden, mede omdat in de Nederlandse
verhoudingen hieraan geen behoefte is.De leden van de fractie van de SP vragen of de tabel op pagina 413 van
de Nota naar aanleiding van het verslag inzake het aftrekbare bedrag buitengewone
lasten in verband met levensonderhoud van naaste verwanten alleen betrekking
heeft op kinderen boven de 27 jaar. In antwoord op deze vraag kan worden opgemerkt
dat deze tabel inderdaad betrekking heeft op de aftrekpost uitgaven voor levensonderhoud
van kinderen van 27 jaar of ouder en overige naaste verwanten.De leden van de SP-fractie menen dat het budgettair belang van het afschaffen
van de aftrekpost uitgaven voor levensonderhoud van naaste verwanten van circa
f 75 miljoen gulden niet indrukwekkend is. Deze leden vragen of het belang
van deze aftrekpost voor met name migrantenhuishoudens niet opweegt tegen
dit naar hun mening niet indrukwekkende bedrag. De leden van de GroenLinks-fractie
geven aan het wrang te vinden dat bepaalde allochtone groeperingen onder het
voorgestelde regime niet langer gebruik kunnen maken van deze aftrekpost.
Ook de leden van de SGP-fractie geven nogmaals aan tegen het afschaffen van
de aftrekpost uitgaven voor levensonderhoud van naaste verwanten te zijn.Bij de afweging of de aftrekpost uitgaven voor levensonderhoud van naaste
verwanten al dan niet zou moeten worden afgeschaft, is het budgettaire beslag
meegewogen. Zoals reeds eerder is aangegeven, volgt uit deze afweging dat
vanwege het niveau van de Nederlandse sociale zekerheid alsmede vanwege de
fraudegevoeligheid en de daarmee samenhangende grote uitvoeringslasten
ervoor is gekozen de aftrekpost uitgaven voor levensonderhoud van naaste verwanten
te laten vervallen.De leden van de SP-fractie vragen voorts als reactie op hetgeen over de
fraudegevoeligheid van de aftrekpost uitgaven voor levensonderhoud van kinderen
jonger dan 27 jaar is opgemerkt in de Nota naar aanleiding van het verslag
bij de Wet inkomstenbelasting 2001 of fraudegevoelige regelingen acceptabel
zijn als het beroep daarop maar niet te groot is. De leden van de SGP-fractie
vragen de regering het standpunt dat een verdere verzwaring van de bewijslast
de uitvoeringslast die de aftrekpost uitgaven voor levensonderhoud van naaste
verwanten met zich meebrengt niet zal verlichten, nader toe te lichten.Uiteraard is fraude niet acceptabel. Het uitgangspunt is dan ook dat regelingen
zo worden opgezet dat ze goed te handhaven zijn. Hierdoor wordt fraude tegengegaan.
De aftrekpost voor uitgaven voor levensonderhoud van kinderen jonger dan 27
jaar is zo opgezet dat niet aan aftrek kan worden toegekomen indien de belastingplichtige
voor het kind recht heeft op kinderbijslag volgens de Algemene Kinderbijslagwet
of indien het kind recht heeft op studiefinanciering volgens de Wet op de
studiefinanciering of op een tegemoetkoming volgens de Wet tegemoetkoming
studiekosten. Voorts moet de belastingplichtige het kind in belangrijke mate
onderhouden. Dat betekent dat de op de ouder drukkende bijdrage in de kosten
van het levensonderhoud van het kind ten minste f 56 per week beloopt.
Doordat deze voorwaarden om voor aftrek in aanmerking te komen controleerbaar
zijn, is de fraudegevoeligheid van deze regeling niet groot. De aftrekpost
voor uitgaven voor levensonderhoud van kinderen van 27 jaar of ouder en overige
naaste verwanten ziet doorgaans op andere situaties. Hierdoor heeft het stellen
van dergelijke voorwaarden geen zin. Voor kinderen van 27 jaar en ouder en
overige naaste verwanten bestaat bijvoorbeeld geen recht op kinderbijslag.
Thans moeten deze uitgaven, voordat ze in aanmerking kunnen worden genomen,
worden aangetoond met schriftelijke bescheiden. Uit de praktijk blijkt echter
dat (zeker in bepaalde buitenlandse situaties) de betrouwbaarheid van de schriftelijke
bescheiden niet of moeilijk is te controleren. Dit valt niet te ondervangen
door de eisen voor het bewijs nog verder aan te scherpen. Hierdoor heeft deze
aftrekpost een fraudegevoelig karakter.8.4 SpaarloonDe leden van de PvdA-fractie geven nogmaals uiting aan hun zorg over de
regeringsvoorstellen inzake het spaarloon, met name waar deze er toe zouden
kunnen leiden dat looneisen verhoogd zouden worden. Zij doen de suggestie
tot een variant waarbij de maxima van de werknemersspaarregelingen worden
bevroren, terwijl tegelijkertijd de werkgeversheffingen zouden moeten worden
verhoogd.We merken daarover het volgende op. Met de herziening van de werknemersspaarregelingen
is een grondslagverbreding beoogd waaraan een budgettaire taakstelling van
500 miljoen gulden is verbonden. Dit heeft tot gevolg dat de huidige werknemersspaarregelingen
niet onverkort gehandhaafd kunnen blijven. Getracht is om de regeling op een
zodanige wijze vorm te geven dat haar effectiviteit behouden blijft. In het
licht van de budgettaire taakstelling zal een nieuwe regeling, hoe deze dan
ook zou zijn vormgegeven, invloed hebben op de positie van werknemers of werkgevers
of beide. Met betrekking tot de variant die door de leden van de PvdA-fractie
wordt voorgesteld, zullen wij ons nader beraden.De leden van de PvdA-fractie hebben naar aanleiding van de het Algemeen
Overleg van 8 december jongstleden vragen gesteld over de mogelijkheid dat
deblokkeren van spaarloon voor lijfrente of pensioenen mogelijk zou blijven,
indien sprake is van een pensioentekort. Graag zouden deze leden
de budgettaire consequenties vernemen van een benadering waarbij wordt uitgegaan
van bevriezing van de maxima van de werknemersspaarregelingen, verhoging van
de werkgeversheffing van 10% naar 15 % en met behoud van de deblokkering voor
lijfrente/pensioensparen voorzover sprake is van een pensioentekort.De leden van de fracties van GPV en RPF pleiten voor een gedeeltelijke
handhaving van een ongetoetste lijfrente-aftrek, waarbij zij voorstellen deze
te maximeren op het bedrag dat naar huidig recht maximaal is te sparen met
behulp van een werknemersspaarregeling.In de aanpassing van de werknemersspaarregelingen die in de belastingherziening
2001 is opgenomen, komt de mogelijkheid om spaarloon te deblokkeren voor de
oudedagsvoorziening te vervallen. Bij de vormgeving van een mogelijk alternatief
voor de momenteel voorliggende voorstellen, zou gedacht kunnen worden aan
het conform de huidige situatie handhaven van de mogelijkheid van deblokkeren
van werknemersspaargelden voor lijfrenten en pensioenen, waarbij het uiteindelijke
lijfrenteregime bepaalt of voor deblokkering ook daadwerkelijk sprake zou
moeten zijn van een pensioentekort of niet. De suggestie van de leden van
de fracties van GPV en RPF om een ongetoetste lijfrente-aftrek mogelijk te
maken tot maximaal het bedrag dat naar huidig recht via de werknemersspaarregelingen
gespaard kan worden, zou één van de mogelijkheden kunnen zijn
om dit alternatief voor de momenteel voorliggende voorstellen in te vullen.In antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie naar de budgettaire
consequenties van het bevriezen van de maximaal vrijgestelde bedragen in de
spaarloon- en premiespaarregeling merken wij op dat deze maatregel onder het
huidige systeem per %-punt tot een opbrengst van circa f 15 mln zou leiden.
In 2002 zou de opbrengst f 60 mln zijn; structueel oplopend. Een verhoging
van de werkgeversheffing over spaarloon naar 15% zou tot een opbrengst van
circa f 250 mln leiden. Met de invoering van een werkgeversheffing van 15%
voor de premiespaarregeling zou een opbrengst van f 95 mln gemoeid zijn. Deze
leden vragen tevens naar de budgettaire en andere consequenties van het behoud
van de deblokkering voor lijfrente/pensioensparen met een plicht tot het aantonen
van een pensioentekort. Voor het vervallen van de mogelijkheid voor een tussentijdse
deblokkering van in het kader van de bedrijfsspaarregelingen ingelegde gelden
voor een lijfrente of pensioen is in het wetsvoorstel een bedrag van f 75
mln ingeboekt.De leden van de fractie van het CDA vragen wat de gevolgen zijn van het
bevriezen van de maximumbedragen van de spaarloon-en premiespaarregeling.
Zij vragen om een overzicht voor de komende tien jaar. Verder vragen deze
leden wat de lastenverzwaring voor het bedrijfsleven is indien de werkgeversheffing
van 10% over het spaarloon verhoogd wordt tot 15%. Volgens het VNO-NCW zou
dit, aldus deze leden, een lastenverzwaring van 400 à 500 miljoen betekenen.
De leden van de CDA-fractie vragen welke gevolgen dit heeft voor de loonkosten.Het bevriezen van de maximaal vrijgestelde bedragen in de spaarloon-en
premiespaarregeling leidt onder het huidige systeem per %-punt tot een opbrengst
van circa 15 mln. De opbrengst voor de komende tien jaar is geheel afhankelijk
van de hoogte van de prijsindexcijfers in deze periode. Een verhoging van
de werkgeversheffing over spaarloon naar 15% zou tot een opbrengst van circa
250 mln leiden. Met de invoering van een werkgeversheffing van 15% voor de
premiespaarregeling zou een opbrengst van 95 mln gemoeid zijn. Met betrekking
tot het eventuele effect op de loonkosten wordt opgemerkt dat dat bij een
dergelijke beoordeling het gehele wetsvoorstel in de beschouwing moet worden
betrokken. Zoals in het CPB-werkdocument 115 is aangegeven zal deze belastingherziening
per saldo naar verwachting tot een matiging van de lonen leiden.De leden van de CDA-fractie vragen wat de consequenties zijn van de wijziging
van het regime voor werknemersspaarregelingen in CAO's met een looptijd tot
na 1 januari 2001. Tevens vragen zij waarom geen eerbiedigende werking wordt
toegepast.De voorgestelde aanpassing in de werknemersspaarregeling leidt ertoe dat
ook partijen bij een lopende CAO te maken krijgen met de nieuwe regeling.
Omdat wij er de voorkeur aan geven om de aanpassingen in de werknemersspaarregeling
gelijktijdig voor iedere belanghebbende bij een werknemersspaarregeling te
laten ingaan, is geen bijzondere eerbiedigende werking toegepast. Hierbij
moet worden opgemerkt dat toepassing van de spaarloonregeling altijd volgens
de belastingregels van het lopende jaar plaatsvindt. Bedragen die op 31 december
2000 op de spaarloonrekening staan behouden binnen de oude voorwaarden hun
belastingvrijdom. Bij de premiespaarregeling geldt dat zich een probleem zou
kunnen voordoen bij voorwaardelijk toegekende premies, of voor premies die
pas na de storting van het werknemersdeel door de werkgever worden toegekend.
Dit kan onder omstandigheden juist op basis van in de CAO gemaakte afspraken
ook nà 1 januari 2001 zijn, terwijl de werknemer nog onder de oude
wetgeving zijn aandeel heeft gestort. Zoals in de Nota naar aanleiding van
het Verslag is aangegeven zullen we hier een overgangsregeling voorstellen.De leden van de D66-fractie geven aan het te betreuren dat het kabinet
de breed aanvaarde motie Giskes (25 721, nr. 11) waarin het kabinet wordt
opgeroepen een faciliteit in de spaarloonregeling op te nemen die het bezit
door werknemers van aandelen of certificaten van aandelen in het kapitaal
van de inhoudingsplichtige vennootschap te bevorderen niet in het onderhavige
wetsvoorstel heeft opgenomen. Deze leden vragen of het kabinet kan aangeven
wat het budgettaire effect van het opnemen van een dergelijke regeling zou
zijn. In antwoord op deze vraag dient in de eerste plaats te worden opgemerkt,
dat de budgettaire consequenties van een dergelijke faciliteit uiteraard in
belangrijke mate afhankelijk zijn van de vormgeving. Bij de parlementaire
behandeling van de Wet aanpassing heffing ter zake van aandelenoptieregelingen
(nr. 25 721) is onder meer gesproken over een verdubbeling van de vrijstelling
voor in de vorm van aandelen gespaard loon. De kosten van een dergelijke regeling
zijn hierbij geraamd op circa f 60 mln.8.5 Positie gezinnen met kinderenWelk budgettair belang zou er mee zijn gemoeid om de kosten van kinderopvang
niet een arbeidsgebonden maar een persoonsgebonden aftrekpost te laten zijn?
Hoe zou de regering een dergelijke wijziging beoordelen?De omzetting van de aftrekpost voor kinderopvang in een persoonsgebonden
aftrek, onder dezelfde voorwaarden, zou in beginsel een verwaarloosbaar budgettair
effect hebben. De plaatsing van de aftrek in de structuur van de wet wordt
niet door de kosten bepaald. Wel is het zo dat de aftrekpost voor de kosten
van kinderopvang is bedoeld als stimulans om betaalde arbeid te verrichten.
De koppeling met inkomen uit werk en woning ligt dan ook meer voor de hand.Het komt de leden van de PvdA-fractie onbegrijpelijk voor waarom iemand
met een inkomen beneden het in artikel 3.9.2, eerste lid, onderdeel a, van
het wetsvoorstel Wet IB'01 vermelde bedrag van f 8381 in
het geheel geen recht heeft op aftrek van kosten voor kinderopvang. Naar hun
oordeel lijkt de regeling zo bezien alleen een stimulans voor hoger betaalde
arbeid. Zij vragen of het aantal gewerkte uren geen betere eis zou zijn voor
het in aanmerking komen voor de regeling. Tevens zijn de leden van de PvdA-fractie
van mening dat ook degene die zich voorbereidt op een plaats op de arbeidsmarkt
door middel van studie voldoet aan de doelstelling van de regeling. Zij vragen
welke redenen de regering heeft voor het feit dat een dergelijk persoon geen
recht op aftrek van kosten voor kinderopvang heeft.De voorwaarde voor het hebben van een minimaal arbeidsinkomen heeft als
achtergrond dat de regeling is bedoeld als stimulans om betaalde arbeid te
verrichten. Om reden van uitvoeringstechnische aard is hierbij gekozen voor
een inkomensgrens. Een inkomensgrens is te controleren en te handhaven, een
urencriterium is dit niet. Zeker niet voor personen die niet in dienstbetrekking
werkzaam zijn, maar ook bij een dienstbetrekking is dit lastig en manipulatiegevoelig.
Zoals opgemerkt in de nota naar aanleiding van het verslag is bij het bepalen
van de inkomensgrens aangesloten bij het in de Wet inkomstenbelasting 1964
gehanteerde normbedrag, aangezien met de regeling geen materiële wijziging
is beoogd. Ook de omstandigheid dat voor de toepasselijkheid van de regeling
niet is gekozen voor het criterium van het volgen van een studie berust –
dit in antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de fractie van
de PvdA – mede op uitvoeringstechnische gronden. Overigens kan in dit
kader nog worden opgemerkt dat een inkomensgrens – in tegenstelling
tot een urencriterium – tevens een stimulans vormt voor het leveren
van extra scholingsinspanningen, die ertoe kunnen leiden dat meer kan worden
verdiend zonder dat meer uren worden gewerkt.Tijdens de behandeling van de begroting van SZW is door de Kamer een motie
aangenomen (Schimmel/Van Zijl) met betrekking tot de mogelijke introductie
van een kinderaftrek. In het Kamerdebat dienaangaande is ook expliciet gewisseld
dat het hier wellicht zou moeten gaan om een kinderaftrek die slechts beschikbaar
is voor inkomens belastbaar in de nieuwe eerste en tweede schijf. De leden
van de fractie van de PvdA vragen hoe aan deze motie, ook in het kader van
de discussie over de belastingherziening zoals deze hier wordt gevoerd, uitvoering
wordt gegeven.De leden van de fractie van GroenLinks zijn het niet met de regering eens
dat uit het feit dat gezinnen met kinderen en lage inkomens in 2000 en 2001
voldoende zijn gecompenseerd de conclusie kan worden getrokken dat de invoering
van een gedeeltelijk inkomensafhankelijke kinderbijslag niet nodig zou zijn.
Juist het feit dat voor voldoende compensatie het dure instrument van de algemene
kinderbijslag weer diende ingezet te worden, sterkt deze leden in de overtuiging
dat de kinderbijslag op termijn inkomensafhankelijk moet worden gemaakt. Ook
het gegeven dat het kabinet zinspeelt op de gedachte om in plaats van een
apart zorgkostenforfait deze tegemoetkoming te integreren in de kinderbijslag
waarbij deze een breder karakter krijgt, sterkt deze leden in de inkomensafhankelijke
benadering van het steunen van gezinnen met kinderen.Voorts hebben de leden van de fractie van de SP voorgesteld om de kinderbijslag
af te bouwen op het netto-inkomenstraject van 1 tot 2 ton. Naar aanleiding
van het standpunt van de regering dat een inkomensafhankelijke kinderbijslag
de armoedeval zou vergroten, vragen deze leden of de regering die mening ook
is toegedaan als wordt afgebouwd op het traject van 1 tot 2 ton.In de motie van de leden Schimmel en Van Zijl (kamerstukken 1999–2000,
26 800 XV, nr. 54) wordt de wenselijkheid geuit om de inkomenspositie
van gezinnen met kinderen met lage inkomens verder te ondersteunen, en wordt de regering verzocht om een kinderaftrek specifiek voor deze
gezinnen te onderzoeken. Tijdens de plenaire behandeling van het wetsvoorstel
Bevordering Eigen Woningbezit is in dit kader door de Kamer er voorts op aangedrongen
om in het verband van een eventuele fiscale kinderaftrekregeling eveneens
te bezien of daarin de kindertabel in de IHS geïntegreerd zou kunnen
worden. Vóór de behandeling van de Voorjaarsnota zal hierover
een brief aan de Kamer worden gezonden door de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid, waarin ook aandacht zal worden besteed aan andere opties
om de positie van deze gezinnen verder te ondersteunen. In dat kader kan aan
de orde komen of een kinderkorting, vergelijkbaar met de andere korting, mogelijk
is en op welke wijze daarin de bedoelde kindertabel kan worden ingepast. Daarbij
kan tevens de wenselijkheid en mogelijkheid worden bezien om dit te betrekken
bij het belastingplan 2001.Met betrekking tot de vraag van de leden van de fractie van de SP zij
nog vermeld dat bij afbouwen van de kinderbijslag op het traject van 1 tot
2 ton weliswaar geen sprake hoeft te zijn van een armoedeval in de pure zin
des woords, maar dat desalniettemin in dat traject sprake zal zijn van een
vergroting van de marginale wig.De leden van de fractie van de VVD vragen waarom de motie van D66 over
de fiscale faciliteit voor kinderopvang nivellerend is versleuteld in het
belastingplan 2000. Naar de mening van deze leden is een verdere vergroting
van de inkomensafhankelijkheid van fiscale faciliteiten voor kinderopvang
niet stimulerend voor het bestrijden van krapte op de arbeidsmarkt van hoger
opgeleiden en vaak ook meer verdienenden. Deze leden vragen de regering dan
ook of zij het ermee eens is dat in dit kader ook meer verdienenden een stimulans
tot werken dienen te ondervinden.In de bedoelde motie is de regering onder meer verzocht f 50 miljoen
uit te trekken in het kader van het belastingplan 2000 om de kosten voor kinderopvang
voor lagere en middeninkomens langs fiscale weg te verminderen. Ter invulling
van deze motie zijn de drempelbedragen voor de buitengewone lastenaftrek kinderopvang
dan ook zodanig aangepast, dat uitsluitend voor de lagere en middeninkomens
een lagere drempel zal gelden dan thans het geval is.Daarnaast is in het kader van het belastingplan 2000 het plafond in de
buitengewone lastenaftrek verhoogd. Dit ter invulling van de fiscale impuls
voor kinderopvang voor 2000 uit het regeerakkoord. Deze verhoging betekent
een stimulans voor alle inkomensgroepen, ook meer verdienenden.De leden van de fractie van de VVD vragen hoe het uitgangspunt van de
drempel van het huishoudinkomen in faciliëring van de kinderopvang te
rijmen is met het gegeven dat voor andere fiscale faciliteiten, zoals het
inkomen uit woning, wel mag worden gekozen bij welk inkomen van beide partners
de verrekening van rentelasten en eigenwoningforfait plaatsvindt. Zij merken
op dat aangezien woonlasten evenals de kosten van kinderopvang bij partners
gezamenlijke lasten betreffen, zou kunnen worden verwacht dat er bij de aftrek
van de lasten van kinderopvang sprake is van dezelfde keuzevrijheid als bij
andere aftrekposten.De belastbare inkomsten uit eigen woning en de uitgaven voor kinderopvang
betreffen beide gemeenschappelijke inkomstenbestanddelen. In beide gevallen
kunnen partners derhalve volledig vrij kiezen in welke verhouding deze gemeenschappelijke
inkomstenbestanddelen onderling worden toegerekend. Dat uitgaven voor kinderopvang –
anders dan uitgaven in de sfeer van de eigen woning – een bepaald inkomensafhankelijk drempelbedrag te boven moeten gaan om voor aftrek in aanmerking
te kunnen komen, doet aan deze keuzevrijheid niet af.De leden van de fractie van de VVD vragen een reactie op de suggestie
om in het kader van de belastingherziening een meer individuele toerekening
van de drempel voor de aftrekbaarheid van kinderopvang in te voeren, waarbij
wel rekening gehouden wordt met elementen als een partner zonder inkomen.
In antwoord hierop merken wij op dat het doel van de in de regeling gestelde
voorwaarde van het hebben van een minimaal arbeidsinkomen is mede dat beide
partners worden gestimuleerd om betaalde arbeid te verrichten. Daarnaast kan
niet uit het oog worden verloren dat, daar waar kinderen ook gemeenschappelijk
zijn, alleen de gezamenlijke draagkracht kan bepalen of de uitgaven voor kinderopvang
in relatie tot het inkomen hoog zijn.De leden van de fractie van het CDA merken op dat de gescheiden levende
ouder uitgaven voor het levensonderhoud van kinderen ten laste van zijn inkomen
kan brengen, indien de uitgaven een bepaald bedrag te boven gaan. In aansluiting
hierop stellen zij dat ouders die met hun kind(eren) één huishouden
vormen worden gediscrimineerd, aangezien ter zake van de kosten voor de verzorging
van kinderen die met hun ouders een huishouden vormen niets kan worden afgetrokken
en toch in totaal dezelfde kosten moeten worden gemaakt. Zij vragen welke
mogelijkheden de regering ziet om deze discriminatie weg te werken en of dit
zou kunnen door weer een kinderaftrek voor deze situaties in het leven te
roepen.Anders dan de leden van de fractie van het CDA zijn wij van mening dat
in de door hen bedoelde situatie geen sprake is van discriminatie, aangezien
niet sprake is van gelijke gevallen. Anders dan in het geval dat beide ouders
met hun kinderen één huishouden vormen, zijn er in het geval
van gescheiden levende ouders feitelijk twee huishoudens waarbinnen kosten
voor kinderen worden gemaakt. De gescheiden levende ouder tot wiens huishouden
de kinderen behoren ontvangt hiervoor een tegemoetkoming in de vorm van de
kinderbijslag. Voor de gescheiden levende ouder die geen aanspraak op kinderbijslag
heeft, wordt onder voorwaarden een aan het bedrag van de kinderbijslag gerelateerde
tegemoetkoming gegeven in de fiscale sfeer.De D66 fractie constateert dat het kabinet suggereert dat voor dekking
van kosten van een zorgkostenforfait voor belastingplichtigen met kinderen,
gedacht zou kunnen worden aan de bestaande subsidies voor kinderopvang. Het
is volgens de leden van de fractie van D66 ook denkbaar daarvoor de opbrengst
van beperking van de heffingskorting voor niet werkende partners tot degenen
met kinderen. Deze leden verzoeken het kabinet meer inzicht te verschaffen
in de mogelijkheden en effecten per inkomensklasse van beide varianten.In onderstaande tabel zijn de inkomenseffecten weergegeven van deze beide
varianten. In de eerste variant wordt met de beperking van de heffingskorting
voor niet werkende partners tot degenen met kinderen een zorgkostenforfait
gefinancierd van f 2420 per gezin met kinderen. Hiermee is een verschuiving
gemoeid van 2 miljard. In de tweede variant wordt een zorgkostenforfait van
f 200 per gezin met kinderen gefinancierd uit de bestaande fiscale middelen
voor kinderopvang. Hiermee is een budgettair belang gemoeid van ca. 160 miljoen. Inkomenseffecten
voor alleenverdieners van zorgkostenforfait(1) beperken van de heffingskorting voor niet werkende partners
tot degenen met kinderen(2) vervallen van het budget voor de kinderopvang Alleenverdiener met kinderen  30 6304,40,5 40 0003,80,4 50 0003,30,4 53 5603,10,4 60 0002,90,3 70 0002,80,3 80 0002,50,3 80 3402,50,3 90 0002,30,3 100 0002,10,3107 1202,00,2 125 0001,80,2150 0001,60,2 160 6801,50,2Alleenverdiener zonder
kinderen  30 630– 13,5  40 000– 11,2  50 000– 9,5  53 560– 9,0  60 000– 8,2  70 000– 7,8  80 000– 7,1  80 340– 7,1  90 000– 6,4 100 000– 5,9 107 120– 5,6 125 000– 4,9 150 000– 4,3 160 680– 4,0 Zoals blijkt uit de inkomenseffecten, is het belangrijkste nadeel bij
financiering van een zorgkostenforfait uit de beperking van de heffingskorting
voor niet werkende partners het (grote) negatieve inkomenseffect voor alleenverdienersgezinnen
zonder kinderen.Bij de inkomenseffecten van de tweede variant dient overigens nog opgemerkt
te worden dat de inkomensachteruitgang voor gebruikers van kinderopvang ten
gevolge van het vervallen van de aftrek van kosten voor kinderopvang niet
in de berekeningen is meegenomen. Voor deze groep kan deze variant een substantieel
inkomensnadeel betekenen, aangezien het resulterende zorgkostenforfait veelal
niet zal opwegen tegen de genoten aftrek van kosten voor kinderopvang.De leden van de fracties van GPV en RPF hechten eraan dat in een nieuw
belastingstelsel er rekening mee wordt gehouden dat de aanwezigheid van kinderen
in een gezin een draagkrachtverminderende factor is. Ze vinden het daarom
teleurstellend dat de regering ervan heeft afgezien een zorgkostenforfait
in te voeren. Het argument hiervoor vinden ze niet overtuigend. Naar de mening
van genoemde leden is het goed verdedigbaar de kosten die zijn gemoeid met
de subsidiëring van kinderopvang aan te wenden voor de financiering van
het zorgkostenforfait. Zouden daarmee niet meer mogelijkheden worden geboden
aan ouders om in vrijheid de keuze te maken hoe zij vorm willen geven aan
de opvang van hun kinderen ?De leden van de fracties van GPV en RPF vinden voorts de opmerking van
de regering, dat bij invoering van een zorgkostenforfait, ouders niet langer
worden gestimuleerd om gebruik te maken van kinderopvang die voldoet aan de
bij wet gestelde kwaliteitseisen van een hoog paternalistisch gehalte.
Betekent deze opmerking wellicht dat de regering twijfels heeft over de verantwoordelijkheid
die ouders voor hun kinderen voelen ? Betekent dit in feite ook dat de regering
het ongewenst vindt dat ouders zelf voorzien in de opvang van hun kinderen
? Indien dat niet het geval is, wat is dan nog de reden om af te zien van
het zorgkostenforfait ?In dit kader vragen deze leden ook om aandacht voor de opmerking dat de
regering het «in het belang van de kinderen niet gewenst vindt»
om fiscale aftrek los te koppelen van gekwalificeerde opvang. Betekent dit
dat de regering van mening is, dat niet de ouders maar de regering het beste
in staat is de belangen van de kinderen te waarborgen?Voorts wensen de leden van de fractie van D66 op te merken het onwaarschijnlijk
te achten dat het door het kabinet gesuggereerde gevaar dat als gevolg van
een vrij besteedbaar zorgkostenforfait ouders niet langer gestimuleerd worden
gebruik te maken van kinderopvang die aan de (bij wet) gestelde kwaliteitseisen
voldoet, zich in de praktijk zal voordoen.De regering is van mening dat ouders primair verantwoordelijk zijn voor
de opvoeding van hun kinderen. Ouders kunnen binnen hun ouderlijke verantwoordelijkheid
kiezen daarbij voor een deel een kinderopvanginstelling in te schakelen.De regering acht het zijn taak de voorwaarden te scheppen die ouders en
verzorgers de mogelijkheid bieden om zowel te zorgen als betaalde arbeid te
verrichten wanneer zij dat wensen. Een van die voorwaarden is het beschikbaar
zijn van betaalbare, kwalitatief goede kinderopvang. Teneinde die kwaliteit
te kunnen garanderen dienen alle instellingen voor kinderopvang voldoen aan
de krachtens de Welzijnswet bij gemeentelijke verordening gestelde kwaliteitseisen.
Het koppelen van de fiscale faciliteiten aan de gekwalificeerde opvang, zowel
in kinderopvanginstellingen als bij gastouders, sluit hierbij aan.De leden van de SGP-fractie constateren tot onze spijt dat in de nota
naar aanleiding van het verslag niet is ingegaan op hun opmerkingen inzake
het accent dat in het wetsvoorstel wordt gelegd bij het hebben van betaald
werk. Zij zijn van mening dat door deze benaderingswijze de mensen die er,
al dan niet bewust, voor kiezen om geen betaalde arbeid te verrichten, maar
zorg te geven aan een gezin of vrijwilligerswerk te doen, ten onrechte worden
gediskwalificeerd. Zij merken op dat het dan ook om die reden was dat zij
in det inbreng voor het verslag een lans braken voor de invoering van een
verzorgingsforfait voor allleenverdieners. Zij constateren echter dat de regering
in de nota naar aanleiding van het verslag het verzorgingsforfait al te zeer
koppelt aan de tegemoetkoming in de extra kosten voor kinderopvang. Deze leden
van de SGP-fractie bepleiten een dergelijk verzorgingsforfait echter ook ter
stimulering van vrijwilligerswerk en mantelzorg. Zij vragen de regering hier
nader op in te gaan. Tevens vragen zij of de regering reden ziet om haar pleidooi
voor sociale cohesie met fiscale maatregelen te ondersteunen en zo ja met
welke.Belangrijke gevolgen van dit wetsvoorstel zijn bevordering van de arbeidsparticipatie
en het stimuleren van emancipatie en economische zelfstandigheid. Het staat
niet-werkende partners uiteraard vrij om, indien zij daaraan de voorkeur geven,
te kiezen voor onbetaalde arbeid – zoals bijvoorbeeld de zorg voor het
huishouden al dan niet in combinatie met de zorg voor kinderen of bijvoorbeeld
vrijwilligerswerk – in plaats van betaalde arbeid. Zulke keuzen zijn
individueel bepaald en zeer legitiem. Het spijt ons als, anders dan in onze
bedoeling lag, in onze eerdere antwoorden een diskwalificatie van onbetaalde
arbeid zou zijn te lezen. Dat neemt niet weg dat wij, gegeven het belang dat
de regering hecht aan arbeidsparticipatie en economische zelfstandigheid,
de keuzen hebben gemaakt zoals we ze hebben gemaakt. Overigens
wijzen wij er nog op dat, zoals elders in deze nota is opgemerkt, hierbij
ook van betekenis is dat de heffingskorting individueel wordt uitbetaald.
Dat wij – de leden van de fractie van de SGP wijzen hierop – in
de nota naar aanleiding van het verslag de gedachte voor een verzorgingsforfait
voor alleenverdieners gecombineerd hebben behandeld met de gedachte voor een
zorgforfait voor kinderen, vindt zijn grond in het feit dat een belangrijk
deel van de hiermee samenhangende problematiek gelijkloopt. Dit betreft dan
vooral de problematiek rond het stimuleren van de arbeidsparticipatie van
de niet-werkende partner en de problematiek die samenhangt met de mogelijkheid
om dergelijke forfaits te financieren uit de afschaffing van de aan de niet-werkende
partner uit te betalen individuele heffingskorting. Wij verwijzen daarvoor
naar de desbetreffende passages in de nota naar aanleiding van het verslag.
In reactie op de vraag van de leden van de fractie van de SGP naar fiscale
maatregelen om sociale cohesie te bevorderen, merken wij op dat ook het onderhavige
wetsvoorstel naar ons oordeel zodanige maatregelen bevat. De voorgestelde
maatregelen zijn er immers mede op gericht om het financieel aantrekkelijker
maken om vanuit een uitkeringssituatie betaald werk te accepteren. Dit draagt
ertoe bij dat uitkeringsgerechtigden die mogelijkerwijs in een sociaal geïsoleerde
positie dreigen te geraken meer gestimuleerd worden om (weer) deel uit te
gaan maken van het maatschappelijke arbeidsproces.10. Budgettaire en inkomensgevolgen10.2 Budgettair overzichtIn antwoord op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks wordt
in de onderstaande tabel een overzicht gegeven van de door de leden van deze
fractie in de nota naar aanleiding van het verslag genoemde maatregelen die
ten tijde van de doorrekening van het Regeerakkoord niet zijn meegenomen.Tabel: Overzicht budgettaire consequenties arbeidskorting
zelfstandigen, verlaging zelfstandigenaftrek, verlaging niet-actievenforfait
en beperking aftrek buitengewone lasten Maatregelopbrengstinvoering arbeidskorting zelfstandigen–/– 0,50 verlaging zelfstandigenaftrek0,40 verlaging niet-actievenforfait (bijzondere aftrek)0,75 beperking aftrek buitengewone
lasten0,05De inkomenseffecten van deze maatregelen zijn meegenomen bij de vormgeving
van de in het wetsvoorstel opgenomen tariefstructuur. Per saldo hebben deze
maatregelen daardoor niet tot een wijziging geleid van het inkomensbeeld zoals
dit in het Regeerakkoord is opgenomen.10.3 Omvang lastenverlichtingDe leden van de CDA-fractie vragen een korte reactie op de korte termijn
en de lange termijn effecten van de belastingherziening betreffende werkgelegenheid
en consumptieprijzen. Met nadruk vragen zij aan te geven wat de effecten zijn
voor de jaren 2001 en 2002. Verder wordt de vraag gesteld hoe deze CPB-berekeningen
zich verhouden tot de cijfers uit het Regeerakkoord. In onderstaande tabel
worden de lange termijn effecten van de belastingherziening op de consumptieprijs
en werkgelegenheid weergegeven. De korte termijn effecten, met name voor de
jaren 2001 en 2002, worden door het CPB niet separaat berekend. Bij de projecties
voor de consumptieprijs en werkgelegenheid bij CEP 2000 zullen
ondermeer de effecten van de stelselherziening op 2001 worden meegenomen.
Wel heeft het CPB in de berekeningen ten behoeve van het Regeerakkoord de
effecten die van de stelselherziening uitgaan op de werkgelegenheid en de
prijzen al meegenomen.Tabel 1: Lange termijn effecten belastingherziening 2001 Consumptieprijs (%, cumulatief)1,2Werkgelegenheid (in arb. jaren)1,5De leden van de CDA-fractie vragen nogmaals om een antwoord wat de gevolgen
voor de inkomenseffecten en werkgelegenheid zouden zijn indien gekozen zou
worden voor 12 miljard grondslagverbredende maatregelen en 6 miljard verhoging
indirecte belastingmaatregelen. Idem voor 6 miljard grondslagverbredende maatregelen
en 12 miljard indirecte belastingen.Het CPB heeft de volgende berekening gemaakt.In een variant zijn de indirecte belastingen met 12 mrd verhoogd en worden
voor 6 mrd grondslagverbredende maatregelen genomen, waarvan 2,4 mrd verlaging
van het arbeidskostenforfait. Deze minder sterke daling van het arbeidskostenforfait
is vorm gegeven door het percentage van het arbeidskostenforfait in het opbouwtraject
te verhogen ten opzichte van de situatie in het wetsvoorstel.De uitruil heeft volgens het CPB tot gevolg dat de replacement ratio 0,3
% meer daalt dan bij het wetsvoorstel, omdat het arbeidskostenforfait nu minder
wordt verlaagd. Dit lokt loondaling uit en stimuleert de werkgelegenheid met
0,1 %. De werkloosheid daalt met 0,1 % punt. Het arbeidsaanbod in personen
neemt eveneens in lichte mate toe, omdat de verhoging van het arbeidskostenforfait
(ten opzichte van het wetsvoorstel) kleine baantjes aantrekkelijker maakt.
In arbeidsjaren vertoont het arbeidsaanbod volgens het CPB echter een licht
daling. Dit wordt veroorzaakt door de uitruil van een hoger BTW-tarief tegen
een geringere bezuiniging op aftrekposten in de vermogenssfeer (lijfrenteregimes,
spaarloonregeling, rendementsheffing). De verhoging van het BTW-tarief leidt
namelijk tot een daling van het reële loon, waardoor werken minder aantrekkelijk
wordt.In een variant waarin de indirecte belastingen met 6 mrd worden verhoogd
en voor 12 mrd grondslagverbredende maatregelen worden getroffen, zijn de
effecten volgens het CPB ongeveer half zo groot en hebben een omgekeerd teken.De leden van de Groenlinks-fractie vragen een nadere verheldering van
de uiteenzetting in de Nota naar aanleiding van het Verslag, betreffende de
relatie tussen het reeds vastgestelde Belastingplan 2000 en het nog op te
stellen Belastingplan 2001 (waarin de thans voorliggende stelselherziening
is begrepen). Concreet vragen zij of door de lastenverlichting die reeds in
2000 wordt doorgevoerd, de nu voorliggende stelselherziening met bijbehorende
tarieven, schijflengtes en absolute bedragen minder geld kost waardoor er
geld overblijft die binnen de 5 miljard die was voorzien op alternatieve wijze
kan worden ingezet.Het wetsvoorstel IB2001 behelst niet zozeer een einduitkomst van bijv.
tarieven en schijflengtes, als wel een wijziging ten opzichte van bestaande
tarieven, schijflengtes etc. Om een beeld te geven van de tarieven en schijflengtes
die zullen resulteren in 2001, is in het wetsvoorstel een einduitkomst gepresenteerd
waarbij de wijzigingen zijn doorgevoerd ten opzichte van het jaar 1999. Het
zijn juist de wijzigingen in tarieven, schijflengtes etc. die de in het wetsvoorstel
gepresenteerde werkgelegenheids-, budgettaire en inkomenseffecten van de stelselherziening
genereren. Voor deze effecten maakt het in beginsel geen wezenlijk
verschil ten opzichte van welk jaar deze wijzigingen zich voordoen.In het Belastingplan 2001, dat in de tweede helft van dit jaar aan de
Kamer zal worden aangeboden, zullen de wijzigingen worden gepresenteerd ten
opzichte van het beeld 2000, waarmee als einduitkomst het tarievenbeeld voor
het jaar 2001 resulteert. Aangezien in het beeld 2000 is verwerkt de 1½
miljard lastenverlichting die in dat jaar is ingezet, werkt deze ook door
in 2001. Deze wordt in 2001 echter niet opnieuw als verlichting in beeld gebracht;
ook hierbij gaat het immers om een (structurele) wijziging ten opzichte van
een voorgaand jaar. Overigens wijst de regering er wel op dat de precieze
vorm waarin enkele wijzigingen uit het Belastingplan 2000 zullen neerslaan
in 2001 nog onderwerp van nadere studie is. Uitgangspunt is dat de vormgeving
in het Belastingplan 2001 inkomensneutraal (ten opzichte van 2000) plaatsvindt.Op zich constateren de leden van de fractie van GroenLinks terecht dat
indien de tarieven, schijflengtes etc. uit het wetsvoorstel IB2001, die gebaseerd
zijn op het beeld 1999, het eerste aangrijpingspunt zouden zijn, de lastenverlichting
2000 in mindering zou kunnen worden gebracht op het budgettaire beslag van
5 miljard. Daarbij zij echter direct aangetekend dat daarmee ook de werkgelegenheids-
en inkomenseffecten van de herziening aanmerkelijk minder gunstig zouden uitkomen.De leden van de fractie van Groen Links hebben met enige verbazing kennis
genomen van het feit dat de omvangrijke lastenverlichting door de bewindslieden
wordt verdedigd vanuit het oogpunt van knelpunten in de economie. Deze argumentatie
volgen zij niet. Immers, de voorgenomen lastenverlichting van 5 miljard (of
meer) in 2001 vormt op zich geen bijdrage aan een beter functionerende arbeidsmarkt,
zoals het kabinet beweert. CPB-analyse van de meest recente tegenbegroting
van GroenLinks laten zien dat binnen een lastenneutrale opzet en een andere
vormgeving van de lastenverdeling en inkomensafhankelijke invulling van de
arbeidskorting arbeidsaanbod- en werkgelegenheidswinst kan worden geboekt
die in de buurt komen van wat het kabinet volgens het CPB bereikt. De spanningen
op de arbeidsmarkt nopen geenszins tot een lastenverlichting van 5 miljard.In antwoord op deze vraag kan het volgende worden opgemerkt. Het wetsvoorstel
IB2001 kent meer doelstellingen. Eén daar van is het stimuleren van
het arbeidsaanbod. Andere doelstellingen zijn onder andere een beter milieu
en een vereenvoudiging van het belastingstelsel. Dit alles binnen een evenwichtig
inkomensbeeld. Het is niet mogelijk om tegelijkertijd aan al deze doelstellingen
te voldoen zonder dat dit extra geld kost. De resulterende lastenverlichting
van 5 miljard is echter zodanig ingezet dat deze het arbeidsaanbod stimuleert
en zo knelpunten in de economie vermindert.GroenLinks kiest voor een lastenneutrale opzet die wel tot voornamelijk
gunstige koopkrachteffecten leidt. Ondermeer door de lasten voor het bedrijfsleven
te verzwaren (energieheffing op grootverbruikers en het afschaffen van teruggaafregeling
paarse dieselolie). Ook voor een belangrijk deel door voor lastenverzwaring
te kiezen die niet mee wordt genomen in de standaard koopkrachtplaatjes. Deze
maatregelen hebben echter wel negatieve gevolgen voor het beschikbaar inkomen
van huishoudens (bijvoorbeeld de invoering van de vaartuigenbelasting, verhoging
van de vermogensbelasting, versobering van het spaarloon en het verzwaren
van de overdrachtsbelasting). Daarnaast is ruim een miljard van de dekking
niet volledig structureel terwijl alle uitgaven wel structureel zijn (uitstel
van de Betuweroute en in de loop van het jaar invoeren van EITC). Deze benadering
heeft niet de voorkeur van de regering.De leden van de fracties van GPV en RPF constateren dat de regering bereid
is de 5 miljard die beschikbaar is voor lastenverlichting te verhogen voor een verbetering van het inkomensbeeld dat thans uit de stelselherziening
voortvloeit. Daarbij vragen zij zich af of in de situatie dat door de Kamer
budgettair neutrale aanpassingen worden voorgesteld die invloed hebben op
de inkomensverhoudingen, dit voor de regering aanleiding zal zijn om extra
budgettaire middelen aan te wenden om ook deze effecten te neutraliseren.Het inkomensbeeld zoals dat thans voorligt op basis van het wetsvoorstel
IB2001 is voor de regering aanleiding te bezien of voor specifieke groepen
verbeteringen mogelijk zijn. Het is mogelijk dat hiervoor additionele middelen
noodzakelijk zijn. Op de vraag naar de wijze waarop zal worden omgegaan met
eventuele aanpassingen door de Kamer, kan de regering pas ingaan wanneer de
aard, de omvang en de effecten van deze eventuele aanpassingen bekend zijn.
Het ligt overigens in de rede te verwachten dat de Kamer bij eventuele aanpassingsvoorstellen
niet alleen de budgettaire consequenties in het oog houdt, maar ook de effecten
op de inkomensverhoudingen.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen of de gekozen begrotingssystematiek
er toe kan leiden dat het beschikbare bedrag aan lastenverlichting voor 2001
verder oploopt.Volgens de mee- en tegenvallerformule, die onderdeel is van de begrotingssystematiek,
kunnen structurele inkomstenmeevallers voor een deel worden ingezet voor lastenverlichting.
Bij de huidige ramingen ten aanzien van het begrotingssaldo, betekent dit
dat indien zich ten opzichte van de inkomstenraming in de Miljoenennota 2000
structurele inkomstenmeevallers voordoen, deze meevallers voor de helft kunnen
worden ingezet voor een verhoging van het totale bedrag aan lastenverlichting
voor deze kabinetsperiode. Of deze extra lastenverlichting vervolgens zou
neerslaan in 2001 of 2002 is dan onderwerp van nadere afweging.10.4 ArbeidskortingDe leden van de PvdA-fractie geven aan met belangstelling kennis te hebben
genomen van de redenering dat bij een eventuele afschaffing van het arbeidskostenforfait
ook het niet-actievenforfait zou moeten worden afgeschaft. Deze leden zeggen
enig begrip voor deze redenering te kunnen opbrengen maar stellen tegelijkertijd
vast dat de beschikbaarheid van een instrument van inkomenspolitiek dat zich
exclusief richt op niet-actieven, in het verleden duidelijk zijn waarde heeft
bewezen. Deze leden verzoeken daarom een aantal mogelijkheden aan de Kamer
voor te leggen waarbij het arbeidskostenforfait wordt afgeschaft maar een
instrument met materieel dezelfde mogelijkheden als het niet-actievenforfait,
bij voorkeur in sfeer van de heffingskortingen, behouden blijft. Bij de vormgeving
van dit instrument staat de budgettaire invulling volgens deze leden niet
voorop, maar is met name de bijdrage die dat levert aan een in zijn totaliteit
aanvaardbaar inkomensbeeld van belang. Naar aanleiding van deze vragen wordt
het volgende opgemerkt.Het omzetten van het niet-actievenforfait in een niet-actievenkorting
is op zich een mogelijkheid die binnen het systeem van de voorgestelde wet
mogelijk is. Deze niet-actievenkorting zou materieel dezelfde mogelijkheden
bieden voor specifiek op niet-actieven gerichte inkomenspolitiek als het huidige
niet-actievenforfait. Omzetting van het niet-actievenforfait in een korting
tegen het tarief van eerste schijf lijkt hierbij het meest voor hand te liggen.
Uitgaande van de voorgestelde tarieven en van de voorgestelde hoogte van het
niet-actievenforfait zou de korting in dat geval f 101 bedragen (= f 308 *
32,9%). Uitgaande van het voorgestelde systeem van de standaardheffingskorting
zou de korting voor ouderen dan uitkomen op f 46. De hoogte van de standaardheffingskorting
is namelijk gekoppeld aan de hoogte van het voor de belastingplichtige geldende
belasting- en premietarief in de eerste schijf, dat voor ouderen aanmerkelijk
lager ligt. De hiervoor genoemde omzetting zou geen inkomensgevolgen hebben
voor sociale minima en AOW-ers zonder aanvullend pensioen of met een relatief
beperkt aanvullend pensioen. Voor niet-actieven die met de top van het inkomen
in een hogere schijf vallen zouden wel negatieve inkomenseffecten ontstaan.
De inkomensachteruitgang zou maximaal circa f 60 bedragen voor niet-actieven
tot 65 jaar en maximaal circa f 115 voor niet-actieven van 65 jaar en ouder.Een andere mogelijkheid is de introductie van een of meer heffingskortingen
voor specifieke groepen niet-actieven, zoals thans reeds het geval is voor
ouderen. Met een dergelijk instrument zouden de kosten van inkomenspolitieke
maatregelen kunnen worden verlaagd. Daar staat tegenover dat het systeem minder
eenvoudig wordt.De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe hoog de niet-actievenkorting
zou worden, gesteld dat het forfait wordt omgezet in een korting, onder de
randvoorwaarde van (1) de huidige beschikbare budgettaire ruimte en (2) de
budgettaire ruimte IB'01. Bij een budgettair neutrale omzetting van het niet-actievenforfait
in een niet-actievenkorting zou deze korting circa f 10 respectievelijk f
5 hoger uitkomen dan bij de hiervoor genoemde omzetting tegen het tarief in
de eerste schijf. Abstraherend van het effect van de netto-nettokoppeling
bedraagt het budgettaire belang van het in het wetsvoorstel opgenomen niet-actievenforfait
van f 308 circa f 285 mln. Het volgens dezelfde methode berekende huidige
budgettaire belang van het huidige niet-actievenforfait van f 1 055 bedraagt
circa f 1080 mln, met welk bedrag deze heffingskorting zou kunnen worden verhoogd
tot ruim f 400.De leden van de fracties van de PvdA en CDA vragen de effecten weer te
geven van een variant, waarbij de arbeidskorting vanaf de eerste gulden wordt
toegekend en oploopt tussen 0% en 100% van het WML. Het maximum van de arbeidskorting
dient daarbij zodanig te worden verlaagd, dat de variant per saldo budgetneutraal
is. De leden van de CDA-fractie vragen hierbij ook de inkomensgevolgen aan
te geven beneden en boven 50% WML.De benodigde verlaging van het maximum van de arbeidskorting is f 103.
Deze daalt daarmee van f 1 535 tot f 1 432. In de onderstaande
tabellen zijn de inkomenseffecten weergegeven van deze variant. De eerste
tabel bevat de effecten voor werkenden tot het WML. Deze effecten zijn exclusief
de effecten van de indirecte belastingen en de niet-standaardeffecten. De
twee vet afgedrukte regels in deze tabel geven de inkomensgevolgen weer voor
50% en 100% WML.In de tweede tabel zijn de totaaleffecten weergegeven voor alleenstaanden
en alleenverdieners met inkomens vanaf het WML.Tabel: Inkomensgevolgen kleine inkomens  Effect wetsv. IB 2001Effect variant (incl. wetsv.)Verschil 2 5000,1%0,1%0,0% 5 0000,2%0,2%0,0% 7 5000,2%0,2%0,0%10 0002,0%2,7%0,7%12 5001,9%7,3%5,4%15 0001,8%7,4%5,6%15 3151,8%7,4%5,6%17 5003,3%7,5%4,3%20 0004,7%7,6%3,0%22 5005,8%7,7%1,9%25 0006,8%7,9%1,0%27 5008,2%8,6%0,3%30 0009,5%9,1%– 0,3%30 6309,7%9,2%– 0,5%Tabel: Inkomensgevolgen werknemers  Effect wetsv. IB 2001 Effect variant (incl. wetsv.)VerschilWerknemers (alleenst.)   30 6306,3%5,9%– 0,5% 40 0004,8%4,4%– 0,4% 50 0003,6%3,3%– 0,3%53 5603,3%3,0%– 0,3% 60 0002,0%1,8%– 0,3% 70 0002,4%2,2%– 0,2% 80 0003,0%2,8%– 0,2%80 3403,0%2,8%– 0,2% 90 0003,7%3,5%– 0,2%100 0004,1%4,0%– 0,2%107 1204,3%4,2%– 0,2%125 0002,2%2,0%– 0,2%150 0002,5%2,4%– 0,1%160 6802,7%2,6%– 0,1%Werknemers (alleenver.)   30 6304,5%4,1%– 0,4% 40 0003,5%3,2%– 0,3% 50 0002,7%2,5%– 0,3%53 5602,5%2,2%– 0,3% 60 0001,4%1,2%– 0,2% 70 0000,3%0,0%– 0,2% 80 0001,0%0,8%– 0,2%80 3401,0%0,8%– 0,2% 90 0001,7%1,5%– 0,2%100 0002,3%2,2%– 0,2%107 1202,3%2,1%– 0,2%125 0000,2%0,1%– 0,1%150 0000,2%0,1%– 0,1%160 6800,5%0,4%– 0,1%Als gevolg van een dergelijke uitruil tussen een breder opbouwtraject
en een lager eindniveau van de arbeidskorting neemt het netto loon van kleine
deeltijdbanen toe. Hierdoor wordt het met name voor gehuwde vrouwen aantrekkelijker
om te gaan werken. Het arbeidsaanbod in personen stijgt hierdoor. Het gemiddeld
gewerkte aantal uren in deze banen is echter klein. Daarnaast leidt de maatregel
ertoe dat grotere deeltijdbanen relatief minder aantrekkelijk worden, omdat
de beloning hiervan afneemt door de daling van de maximale arbeidskorting.
Hierdoor treedt een verschuiving van grote naar kleine deeltijdbanen op. Per
saldo domineert het laatste effect het eerste effect. Bijgevolg daalt het
arbeidsaanbod in arbeidsjaren enigszins, namelijk met ongeveer 8 duizend op
lange termijn. Als gevolg hiervan stijgen de lonen in lichte mate en neemt
de werkgelegenheid op lange termijn met 8 duizend arbeidsjaren af.De leden van de SP-fractie vragen met welk bedrag de arbeidskorting kan
worden verhoogd indien het versoberde arbeidskostenforfait daarin opgaat.Vervanging van het resterende arbeidskostenforfait van f 1263 kan
budgetneutraal plaatsvinden door de arbeidskorting met circa f 525 te
verhogen, waarbij conform de huidige voorstellen de arbeidskorting oploopt
van nihil bij 50% van het wettelijk minimumloon tot het maximum is bereikt
bij 100% van het wettelijk minimumloon.De leden van de GPV- en RPF-fractie merken op dat de arbeidskorting vooral
een extra prikkel is voor uitkeringsgerechtigden om te gaan werken. De leden
vragen de regering vanuit dit gezichtspunt te beargumenteren waarom ze het
verdedigbaar vindt om hiervoor een totaalbudget van 7,9 miljard
beschikbaar te stellen, waarvan in feite maar een gering deel het beoogde
effect sorteert.Ten eerste zij opgemerkt dat uit de versobering van het arbeidskostenforfait
de arbeidskorting ten dele wordt gefinancierd. Deze versobering levert 4,2
miljard gulden op. Daarnaast is extra geld ingezet om de arbeidskorting verder
te kunnen verhogen met het oog op het stimuleren van het arbeidsaanbod. Niet
alleen voor uitkeringsgerechtigden wordt het aantrekkelijker om te gaan werken
maar ook voor niet-werkende partners. De arbeidskorting is een nominaal bedrag
waardoor de nadruk ligt op mensen op mensen met een laag inkomen. Iedereen
met een inkomen vanaf het minimumloon ontvangt immers 1535 gulden per jaar.
Relatief gezien ondervinden mensen met een laag inkomen een grotere inkomensvooruitgang
dan mensen met een hoog inkomen. Bij de het arbeidskostenforfait hadden werknemers
met een hoog inkomen een groter netto voordeel omdat zij het arbeidskostenforfait
tegen een hoger marginaal tarief konden aftrekken. Gezien de huidige situatie
op de arbeidsmarkt is de regering van mening dat de inzet van 3,7 miljard
extra ten behoeve van een instrument dat het arbeidsaanbod stimuleert een
juiste beslissing is.De leden van de fracties van de GPV en RPF vragen zich af wat de regering
vindt van de gedachte de hoogte van de arbeidskorting te koppelen aan de hoogte
van het inkomen, met dien verstande dat de arbeidskorting in ieder geval niet
gekort wordt tot een inkomen van 1,5 keer modaal. De leden van de GPVen RPF-fractie
vragen zich daarnaast af wat het argument van de regering is om het recht
op een arbeidskorting te koppelen aan 50% van het minimumloon en niet aan
het aantal uren dat wordt gewerkt. Daarnaast vragen de leden zich af hoe het
uit rechtvaardigheidsoogpunt te verdedigen is dat een werknemer met een baan
op het minimum veel meer uren moet werken om de heffingskorting te krijgen
dan een werknemer met een topinkomen.De leden van de SP fractie zijn het niet eens met de redenen die worden
genoemd om de arbeidskorting vanaf 50% WML te laten aanvangen. De leden
van de SP-fractie vinden dat de arbeidskorting ook voor hogere inkomens moet
worden afgetopt. Zo kan dan volgens de leden van de SP-fractie – gegeven
de budgettaire inzet – de arbeidskorting nog meer worden toegespitst
op de armoedeval.De regering is geen voorstander van het afbouwen van de arbeidskorting
vanaf een bepaald inkomen. Op deze manier wordt de marginale druk in het afbouwtraject
vergroot (zie ook het EITC-betoog in de Nota naar aanleiding van het Verslag
par. 2.3). Dit heeft een negatief effect op het arbeidsaanbod. Zoals reeds
aangegeven in de Nota naar aanleiding van het Verslag is er in het Wetsvoorstel
IB 2001voor gekozen de arbeidskorting bij 50% WML te laten aanvangen en op
te laten lopen tot de maximale arbeidskorting bij 100% WML. Achtergrond hiervan
is dat de regering mensen wil stimuleren om uit hun uitkering geraken. Dit
wordt bereikt als mensen een grotere deeltijdbaan (meer dan 50% WML) nemen.10.5 InkomenseffectenDe leden van de PvdA hebben in hun inbreng voor het Verslag gevraagd om
aan te geven wat het gemiddelde bruto-inkomen is waarmee een belastingplichtige
de schijf «binnen komt» en wat de spreiding rond dat gemiddelde
is per schijf. Aangezien deze vraag in de nota naar aanleiding van het verslag
niet is beantwoord vragen zij deze vraag alsnog te beantwoorden. In antwoord
op deze vraag is in de onderstaande tabel voor een standaard-werknemer weergegeven
bij welk bruto-loon de ondergrens van de verschillende schijven wordt overschreden.
In de tabel zijn deze gegevens zowel voor het huidige stelsel als voor het
voorgestelde stelsel weergegeven, waarbij bovendien onderscheid is gemaakt naar de – onder het huidige stelsel geldende – tariefgroepen
2 en 3. Als gevolg van niet-standaardinkomsten en niet-standaardaftrekposten
kan de overgang naar een andere tariefschijf afhankelijk van de individuele
omstandigheden uiteraard zowel bij een hoger als bij een lager bruto-loon
plaatsvinden dan de in tabel genoemde grensinkomens. De spreiding rondom de
in de tabel genoemde bedragen is derhalve groot. Tabel: Ondergrenzen tariefschijven belastbaar bedrag respectievelijk
gemiddeld bruto-loon standaard-werknemer  Huidige stelsel (stand 1999)Stelselherzieningschijfbelastbaar bedragbrutoloon
tariefgroep 2brutoloon
tariefgroep 3belastbaar
bedragbrutoloon tariefgroep
2brutoloon tariefgroep
3215 00025 25033 50031 65230 88030 880348 17559 60068 50053 88054 12554 1254105 954123 800130 100101 659107 975105 450Het voor de stelselherziening weergegeven verschil tussen de kolom brutoloon
tariefgroep 2 en brutoloon tariefgroep 3 bij de ondergrens van de hoogste
tariefschijf hangt samen met de veronderstelde bijdrage van de werkgever in
de premie voor de particuliere ziektekostenverzekering.De leden van de PvdA-fractie merken op dat de varianten ter verbetering
van de middeninkomens die de regering naar aanleiding van het Algemeen Overleg
van 8 december heeft voorgelegd, op zich duidelijk zijn. Alleen bij variant
5 was het hen niet helder of daar al dan niet de extra 650 mln arbeidskostenforfait
uit het Belastingplan 2000 in is verwerkt.De verhoging van het maximum arbeidskostenforfait met f 310 met een
totaal budgettair beslag van 650 mln conform het Belastingplan 2000, is niet
in variant 5 meegenomen. Alleen in variant 4 is deze verhoging wel meegenomen.
In die variant ging het er om te laten zien wat de effecten zijn indien de
verhoging van het arbeidskostenforfait in 2001 wordt teruggedraaid en schijf 1B
wordt verlengd.De leden van de CDA-fractie vragen om een nadere toelichting van de verschillen
tussen de koopkrachteffecten van tabel 2 van het CPB en de MvT van het wetsvoorstel.
Voorbeelden hiervan zijn: modaal alleenstaand en AOW gehuwd/samenwonend. In
de Memorie van Toelichting worden de inkomenseffecten weergegeven als gevolg
van wijzigingen in de tariefstructuur, indirecte belastingen en niet-standaardeffecten.
Deze drie effecten tezamen leveren het totale inkomenseffect op gepresenteerd
in de MvT. Het CPB geeft in tabel 2 alleen de ex-ante partiële koopkrachteffecten
weer als gevolg van de wijzigingen in de tariefstructuur en de verhoging van
de indirecte belastingen (BTW en energieheffing). De niet-standaard effecten
zijn dus door het CPB niet meegenomen in tabel 2. Indien de cijfers van Tabel
2 van het CPB vergeleken zouden worden met de MvT dan zou uit bijvoorbeeld
tabel 4 uit de MvT (pag 61) de kolom «effecten tariefstructuur»
en de kolom «effecten indirecte belastingen» bij elkaar opgeteld
moeten worden. Indien deze effecten met elkaar vergeleken worden dan blijkt
dat de gepresenteerde koopkrachteffecten van het CPB in tabel 2 vrijwel overal
hoger uitkomen dan in de MvT zijn vermeld (voor de groep alleenstaand modaal
komen het CPB en de MvT afgerond op hetzelfde koopkrachteffect uit). Dit wordt
onder andere veroorzaakt doordat het CPB een andere systematiek heeft gehanteerd
bij het berekenen van het effect van de energieheffing (zie pag. 12 voetnoot
6, werkdocument 115). Hierdoor komt het totale effect van de indirecte belastingen
bij het CPB uit op -1¾%. In de MvT varieert dit effect tussen de -1,5
en -2,6%. Bij de genoemde groepen zijn de indirecte effecten uit de MvT
negatiever dan bij het CPB. Hierdoor komen de koopkrachteffecten van het CPB
hoger uit dan in de MvT.De leden van de CDA-fractie vragen of exact kan worden weergegeven in
welke mate de verschillen tussen werkenden en niet-werkenden worden vergroot?
Om welke posten gaat het, wat zijn daarvan de bedragen en waar worden deze
nu voor gebruikt, zo vragen deze leden.In onderstaande tabel wordt een vergelijking gemaakt tussen het verschil
in besteedbaar inkomen van een werknemer op het niveau van het minimumloon
en iemand op het niveau van het sociaal minimum in het huidige en in het nieuwe
belastingstelsel.Tabel: Onderbouwing verschil tussen WML en sociaal minimum
in huidig en nieuw belastingstelsel  Alleenverdiener Verschil in huidig stelsel577 Versoberen arbeidskostenforfait– 674Introductie arbeidskorting1 535 Verlagen niet-actievenforfait265 Tariefverlaging
incl. omzetten BVS in HK– 9 Verschil in nieuw stelsel1 694Benadrukt wordt dat de hiervoor weergegeven verschillen berekend zijn
op het niveau van het WML en alleen betrekking hebben op de (wijzigingen in
de) tariefstructuur c.a. Het verschil in besteedbaar inkomen neemt toe van
f 577 in het huidige stelsel tot f 1 694 in het nieuwe stelsel.
Er is daarbij geen rekening gehouden met de effecten van de indirecte belastingen
en de niet-standaardeffecten. Omdat de sociale minima gemiddeld genomen beduidend
minder nadeel ondervinden van de maatregelen in de sfeer van de niet-standaard
aftrekposten, zou de toename van het verschil ruim f 600 lager uitvallen,
indien met deze effecten wel rekening zou worden gehouden.Meer in zijn algemeenheid kan, dit mede in antwoord op een desbetreffende
vraag van de fractie van Groenlinks, over het verschil tussen werkenden en
sociale minima nog worden opgemerkt dat de gemiddelde werknemer er in het
nieuwe belastingstelsel 2,7% op vooruit gaat. Dit percentage is een schatting
van het gewogen rekenkundig gemiddelde totale inkomenseffect voor werknemers
met een inkomen vanaf het minimumloon. Het besteedbaar inkomen is niet meegewogen,
zodat het gemiddelde inkomenseffect in werkelijkheid iets lager zal uitkomen.De gemiddelde vooruitgang voor werkenden met 2,7% blijkt niet hoger te
zijn dan de inkomensgevolgen voor de meeste sociale minima. Uit tabel 10.4
algemeen deel van de Memorie van Toelichting blijkt dat alleenstaanden en
alleenverdieners zonder kinderen op het sociaal minimum er 3% resp. 2,9% op
vooruit gaan en sociale minima met 2 kinderen 1,8%.Geconcludeerd kan worden dat het verschil in besteedbaar inkomen tussen
werkenden op het niveau van het minimumloon en sociale minima wel is vergroot,
maar dat de gemiddelde werknemer en de sociale minima in gelijke mate profiteren
van de belastingherziening.De leden van de CDA-fractie hebben een aantal vragen over inkomensgevolgen.In de eerste plaats vragen deze leden of voor Vutters en WW/WAO-ers voor
meer inkomenscategorieën de inkomenseffecten kunnen worden weergegeven,
vergelijkbaar met de tabellen voor werknemers de Memorie van Toelichting. In de onderstaande tabel zijn de effecten voor WW/WAO-ers en Vutters weergegeven,
inclusief de effecten als gevolg van wijzigingen in de indirecte belastingen
en niet-standaardeffecten. Hierbij kan met betrekking tot de niet-standaardeffecten
het volgende worden opgemerkt. De niet-standaardeffecten bedragen op het niveau
van het sociaal minimum circa – 0,1%. Dit effect is in verband
met het ontbreken van voldoende gegevens per veronderstelling ook gehanteerd
voor de overige inkomensniveaus in de tabel.Weergegeven zijn de gevolgen op het niveau van het minimumloon, 70% van
modaal, 70% van 1,5 * modaal en 70% van 2 * modaal. Dit laatste inkomensniveau
ligt net onder de maximum WW/WAO-uitkering.Tabel: Inkomensgevolgen WW/WAO-ers en Vutters van het
nieuwe belastingstelsel  WW/WAOVUT Alleenstaanden   30 6303,2%2,8% 37 4922,3%2,2% 56 2380,9%1,5% 74 9842,8%3,7% Alleenverdieners   30 6301,8%1,7% 37 4921,4%1,4% 56 2380,3%– 0,1% 74 9840,2%1,6% Uit de tabel blijkt, dit op antwoord op een desbetreffende vraag van deze
leden, dat in deze groepen alleenverdieners gemiddeld genomen licht negatieve
inkomenseffecten ondervinden rondom een inkomensniveau van circa f 60 000.
Het betreft een relatief geringe groep ten opzichte van de totale groep uitkeringsgerechtigden
en Vutters. Bij deze tabel wordt opgemerkt dat als gevolg van de overwogen
aanvullende maatregelen voor de middeninkomens ook in deze groep duidelijke
verbetering van het inkomensbeeld optreedt. Hiermee is tevens de vraag van
deze leden beantwoord op welke manier deze groep profiteert van eventuele
reparatiemaatregelen voor middeninkomens. Daar waar het gaat om schijfverlenging
en tariefverlaging profiteert deze groep bij benadering evenveel van eventuele
reparatiemaatregelen als werkenden met een middeninkomen. Maatregelen in de
sfeer van het arbeidskostenforfait en de arbeidskorting raken deze groep niet.
Dit geldt uiteraard wel voor maatregelen in de sfeer van het niet-actievenforfait.Ten slotte vragen de leden van de PvdA-fractie en de CDA-fractie naar
de inkomenseffecten voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten die naast hun uitkering
werken en onder welke voorwaarden zij de arbeidskorting krijgen toegekend.Gedeeltelijk arbeidsongeschikten die werken hebben recht op de arbeidskorting
op grond van het feit dat ze inkomsten uit tegenwoordige arbeid hebben, indien
zij meer verdienen dan 50% van het WML. In de situatie waarin het maximum
van de arbeidskorting wordt genoten, komen de inkomenseffecten overeen met
de inkomenseffecten voor werkenden.De leden van de CDA-fractie vragen naar de inkomenseffecten voor de Nederlandse
grensarbeiders, uitgesplitst naar mensen die in België en in Duitsland
werken.Ten aanzien van inwoners van Nederland, die in de Belgische grensstreek
werkzaam zijn en grensarbeider zijn in de zin van het huidige Nederlands-Belgische
belastingverdrag, geldt dat in de woonstaat Nederland belasting over het arbeidsinkomen
wordt geheven, terwijl ze in Nederland geen premies volksverzekeringen verschuldigd
zijn. Dit betekent dat zij profiteren van de maatregelen in
de sfeer van de loon- en inkomstenbelasting. Het nieuwe verdrag zal in werking
treden nadat de staatsrechtelijke procedures in zowel Nederland als België
zijn doorlopen. Naar verwachting zal het verdrag op zijn vroegst op 1 januari
2003 in werking treden. Daarin is geen specifieke grensarbeidersregeling met
woonstaatheffing meer opgenomen. Dit betekent dat voor inwoners van Nederland,
die grensarbeider zijn in de zin van het huidige verdrag, een werkstaatheffing
zal gaan gelden en dat hun arbeidsinkomsten dus in de werkstaat België
in de belastingheffing zullen worden betrokken. Daarmee zal het effect op
hun inkomenspositie ten gevolge van de belastingherziening gelijk worden aan
het effect op de inkomenspositie van de inwoners van Nederland, die in Duitsland
werkzaam zijn, en de inwoners van Nederland, die in België werken en
geen grensarbeider zijn. Voor deze groepen geldt namelijk dat zij op grond
van Verordening (EEG) nr. 1408/71 verzekerd zijn voor de sociale verzekeringen
in het land waar ze werken. Zij zijn dus in Nederland niet verzekerd voor
de sociale verzekeringen en niet premieplichtig. Op grond van de belastingverdragen
met België en Duitsland komt het recht om belasting te heffen over de
arbeidsinkomsten ook toe aan de werkstaat.Indien er andere inkomsten in box 1, alsmede inkomsten in box II en box
III worden genoten, zal dit overigens wel effect kunnen hebben op de inkomenspositie
van deze belastingplichtigen.Overigens zij opgemerkt dat bij de grensarbeidersproblematiek tal van
factoren van belang zijn, niet alleen op het terrein van de belastingheffing
maar ook op het terrein van de premieheffing. In dit verband zij gewezen op
de brief van de staatssecretaris van Financiën van 13 augustus 1997,
nr. AFP97/207.Graag zien de leden van de D66-fractie toegelicht waarom in de bijlage
bij de schriftelijke antwoorden een variant wordt gepresenteerd (nr.4) waarvan
het inkomenseffect voor alleenverdieners met f 70 000,– nog
slechter wordt. Welke gedachten liggen aan de variant-keuzen ten grondslag?Variant 4 is met name bedoeld om te laten zien hoe de verhoging van het
arbeidskostenforfait in het Belastingplan 2000 met f 310 met een budgettair
beslag van 650 mln anders kan worden ingezet, namelijk door schijf 1B
te verlengen met f 2 850. Voor de middeninkomens blijkt deze variant
nagenoeg inkomensneutraal uit te vallen en gaan de hogere inkomens er op vooruit
ten koste van de lagere inkomens.Deze variant heeft puur de functie te illustreren dat het inzetten van
de middelen die gemoeid zijn met de verhoging van het arbeidskostenforfait
in het Belastingplan 2000 ten behoeve van het verlengen van schijf 1B
voor de middeninkomens niets doet.De leden van de fractie van GroenLinks vragen het kabinet naast de inkomenseffecten
van de groep werkenden ook de inkomenseffecten te geven van de groep niet-werkenden
van de variant waarbij de totale spaarfaciliteiten worden afgeschaft en de
heffingskorting met f 100,– – budgetneutraal – wordt
verhoogd. In onderstaande tabel zijn de inkomenseffecten weergegeven op het
niveau van het sociaal minimum als de heffingskorting met f 100 wordt
verhoogd en als de spaarfaciliteiten worden afgeschaft. Tabel inkomenseffecten variant extra heffingskorting t.o.v.
inkomenseffecten in het wetsvoorstel.  effect verhoging heffingskorting met f 100effect afschaffen spaarfaciliteiteneffect afschaffen spaarfaciliteiten
en verhoging heffingskorting met f 100Alleenstaande    30 6300,5– 0,50,0 40 0000,4– 0,5– 0,1 50 0000,3– 0,5– 0,2 53 5600,3– 0,5– 0,2 60 0000,3– 0,6– 0,3 70 0000,2– 0,7– 0,5 80 0000,2– 0,7– 0,5 80 3400,2– 0,7– 0,5 90 0000,2– 0,7– 0,5100 0000,2– 0,6– 0,4107 1200,2– 0,6– 0,4125 0000,2– 0,6– 0,4150 0000,1– 0,6– 0,5160 6800,1– 0,6– 0,5Alleenverdiener    30 6300,7– 0,40,3 40 0000,6– 0,40,2 50 0000,5– 0,40,1 53 5600,5– 0,50,0 60 0000,5– 0,50,0 70 0000,4– 0,6– 0,2 80 0000,4– 0,7– 0,3 80 3400,4– 0,7– 0,3 90 0000,4– 0,6– 0,2100 0000,3– 0,6– 0,3107 1200,3– 0,6– 0,3125 0000,3– 0,6– 0,3150 0000,2– 0,6– 0,4160 6800,2– 0,6– 0,4 Sociale minima   Alleenstaande0,80,00,8Alleenverdiener zonder kinderen0,80,00,8Alleenverdiener met kinderen0,70,00,7 Ouderen alleenstaand   AOW0,80,00,8 AOW + 5 0000,60,00,6 AOW + 10 0000,50,00,5AOW + 20 0000,40,00,4 AOW + 30 0000,40,00,4 AOW + 40 0000,20,00,2AOW + 50 0000,20,00,2 Ouderen gehuwd   AOW0,80,00,8 AOW + 5 0000,70,00,7 AOW + 10 0000,60,00,6AOW + 20 0000,50,00,5 AOW + 30 0000,50,00,5 AOW + 40 0000,40,00,4AOW + 50 0000,30,00,3Voorts vragen deze leden of kwantitatief kan worden aangegeven of met
deze maatregel de gemiddelde inkomensvooruitgang van de groep werkenden ten
opzichte van de gemiddelde inkomensvooruitgang van de groep niet-werkenden
(op het sociaal minimum) volledig of bijna volledig teniet wordt gedaan.Zoals wij elders in deze nota hebben uiteengezet, leidt het kabinetsvoorstel
gemiddeld genomen niet tot wezenlijk verschillende uitkomsten voor werkenden
en niet-werkenden. Wel is er een verschil op het niveau van
het WML en het sociale minimum. Dit verschil wordt enigszins teruggebracht
als gevolg van de verminderde aftrek van spaarregelingen.De leden van de fractie van GroenLinks zijn van oordeel dat de budgetneutrale
variant waar de leden van het CDA naar gevraagd hebben in verband met de inkomenscompensatie
van de middengroepen een mooi en evenwichtig inkomensbeeld oplevert. Deze
leden vragen naar aanleiding van de inmiddels gepresenteerde varianten naar
welke variant ter reparatie van de middeninkomens de voorkeur van de regering
uitgaat. Ook de leden van de SGP-fractie vragen welke variant de voorkeur
van de regering heeft en welke procedure de regering in dezen voorstaat. De
leden van de PvdA-fractie merken op dat de Kamer zich in het recente verleden
niet alleen over de inkomenseffecten voor middeninkomens heeft uitgesproken
maar ook over de inkomensgevolgen voor mensen met kleine banen. Teneinde deze
Kameruitspraken zo integraal mogelijk tegemoet te komen, nodigen de leden
van de PvdA fractie de Regering uit om een aantal nadere varianten te schetsen
binnen de 5 mrd lastenverlichting waarbij niet alleen het inkomensbeeld voor
de middeninkomens ten opzichte van het Regeerakkoord verbeterd wordt maar
tegelijkertijd ook dat van de mensen met kleine banen. Deze leden stellen
voor ook het arbeidskostenforfait in deze varianten mee te nemen.Naar aanleiding van deze vragen merken wij het volgende op.In de nota naar aanleiding van het verslag is een budgetneutrale variant
ter verbetering van de positie van de middeninkomens opgenomen. Daarnaast
zijn in de schriftelijke antwoorden op de vragen die zijn gesteld tijdens
het algemeen overleg op 8 december 1999 vijf budgetneutrale varianten en één
variant die 750 mln kost aan de Tweede Kamer voorgelegd. Wij beraden ons momenteel
nader op methoden om de inkomenseffecten voor de middeninkomens en de kleine
inkomens te verbeteren.Voor de procedure die wij in dezen voorstaan, verwijzen wij de fracties
naar de inleiding van deze nota.De leden van de fractie van GroenLinks vragen een reactie van het kabinet
op de variant waarbij het onderscheid in de IB tussen 65-plussers en 65-minners
vervalt, en waarbij voor ouderen dezelfde tarieven en heffingskorting gaan
gelden als voor mensen onder de 65 jaar. Indien voor ouderen dezelfde tarieven
gaan gelden als voor beneden de 65-jarigen (de ouderen gaan AOW-premie betalen)
en zij recht krijgen op de algemene heffingskorting van f 3321, dan bedraagt
de budgettaire opbrengst ruim 3 mld. Daarbij is er van uitgegaan dat de ouderenkortingen
gehandhaafd blijven. Onderstaande tabel, kolom 1 geeft de inkomenseffecten
weer ten opzichte van het wetsvoorstel.Indien de budgettaire opbrengst zou worden benut voor een verhoging van
de inkomensonafhankelijke ouderenkortingen met ruim f 1000, dan resulteren
inkomenseffecten ten opzichte van het wetsvoorstel conform kolom 2.Tabel inkomenseffecten variant ten opzichte van effecten
in het wetsvoorstel.  Effect vervallen onderscheid 65- en 65+ (bij handhaving van de
ouderenkortingen)Idem,
inclusief verhoging inkomensonafhankelijke ouderenkortingen budgettaire opbrengst3 mld0Ouderen alleenstaand  AOW0,011,1 AOW + 5 000– 4,15,1 AOW + 10 000– 7,50,3 AOW + 20 000– 10,4– 4,4 AOW + 30 000– 12,8– 8,0 AOW + 40 000– 12,2– 8,0AOW + 50 000– 11,0– 7,2Ouderen
gehuwd  AOW0,48,4 AOW + 5 000– 2,74,2 AOW + 10 000– 5,11,0 AOW + 20 000– 8,7– 3,8 AOW + 30 000– 10,9– 6,6 AOW
+ 40 000– 12,4– 8,7AOW + 50 000– 10,8– 7,9Zoals uit de tabel blijkt, leiden beide varianten niet tot een evenwichtig
inkomensbeeld voor ouderen.Tevens vragen de leden van de GroenLinks fractie de effecten weer te geven
van het optrekken van het 65+ tarief naar het tarief voor beneden de 65-jarigen
waarbij tevens de bruto AOW zodanig wordt verhoogd, dat het inkomenseffect
voor ouderen met een aanvullend pensioen van f 20 000 op nul uitkomt.
Naar aanleiding hiervan merken wij op, dat via de netto-nettokoppeling deze
variant automatisch tot een verhoging van de bruto AOW leidt. Deze verhoging
is echter niet toereikend om voor de ouderen met een aanvullend pensioen van
f 20 000 een neutraal inkomensbeeld te bereiken. Een verdere verhoging
van de bruto AOW is binnen de bestaande koppelingsmethodiek niet mogelijk.De leden van de CDA-fractie stellen vast dat het afschaffen van de invorderingsvrijstelling
vooral gevolgen heeft voor de zogenaamde «alleenverdienersgezinnen».
Deze leden vragen of de regering kan aangeven hoeveel partners van alleenverdieners
thans onder de invorderingsvrijstelling vallen. Tevens vragen deze leden hoe
groot het percentage is van de totale groep alleenverdieners die een partner
hebben die onder de invorderingsvrijstelling vallen. Zoals elders in deze
nota is aangegeven zijn er naar schatting circa 125 000 personen die
via het opleggen van een aanslag onder de invorderingsvrijstelling vallen.
Ruim 20% hiervan draagt de basisaftrek aan de meer verdienende partner over
en wordt in tariefgroep 1 ingedeeld omdat het belastbaar inkomen lager is
dan de basisaftrek (= belastingvrije som minus bovenbasisaftrek). In totaal
zijn er naar schatting circa 1,6 miljoen personen die de basisaftrek krijgen
overgedragen en in tariefgroep 3 worden ingedeeld. Naar schatting 1,5 % hiervan
heeft een minder verdienende partner in tariefgroep 1 die via het opleggen
van een aanslag onder de invorderingsvrijstelling valt.De leden van de CDA-fractie constateren dat niet alleen partners die onder
de invorderingsvrijstelling vallen hun belastingvrije som aan de partner kunnen
overdragen. Ook partners die onder de loonbelasting vallen dragen in sommige
gevallen hun belastingvrije som over aan de partner. Deze leden vragen om
hoeveel gevallen het gaat. Tevens vragen deze leden hoe groot het aantal is
ten opzichte van de totale groep alleenverdieners. Er zijn naar schatting
220 000 personen met aan loonbelasting onderworpen inkomsten die de basisaftrek
aan de meer verdienende partner overdragen en in tariefgroep 1 worden ingedeeld
omdat het belastbaar inkomen lager is dan de basisaftrek. In totaal gaat het
hier om circa 13% van de totale groep personen die de basisaftrek krijgen
overgedragen en in tariefgroep 3 worden ingedeeld. Voor deze personen geldt
dat in het nieuwe stelsel de basisaftrek niet langer aan de meer
verdienende partner overdraagbaar is. Daar staat echter tegenover dat de heffingskorting
individueel aan de minder verdienende partner wordt uitbetaald, mits de meer
verdienende partner voldoende belasting en premie verschuldigd is om deze
uitbetaling te kunnen effectueren.De leden van de CDA-fractie vragen of er inzicht bestaat in de woning-gebonden
premie-A subsidie die thans gesplitst wordt bij de jaarlijkse belastingaangifte,
waarbij het partnerdeel volledig onder de invorderingsvrijstelling blijft
bij weinig of geen ander inkomen. Deze leden vragen of de regering kan aangeven
hoeveel personen thans gebruik maken van de invorderingsvrijstelling voor
de premie-A subsidie. Tevens vragen deze leden wat het gemiddelde financiële
nadeel is dat zij leiden als gevolg van het vervallen van de invorderingsvrijstellling.
Tenslotte vragen deze leden hoe de regering denkt mogelijke problemen op te
lossen.Naar aanleiding van deze vragen wordt in de eerste plaats opgemerkt dat
de periodieke premie-A subsidie ter bevordering van het eigen woningbezit
een aflopende regeling is die sinds het begin van de jaren '90 geen nieuwe
verplichtingen meer kent. Aangezien de looptijd van de subsidiebijdrage 30
jaar kan bedragen kent de regeling echter nog wel oude verplichtingen. Daarnaast
bestaan er periodieke overheidsbijdragen op grond van het Besluit Woninggebonden
Subsidies (BWS), waarvan de looptijd eveneens 30 jaar kan bedragen. Bij gehuwden
wordt de periodieke subsidiebijdrage voor een koopwoning belast bij degene(n)
die op het moment van eerste bewoning eigenaar is of zijn. Bij aankoop op
naam van beide echtgenoten wordt de periodieke subsidiebijdrage evenredig
belast bij beide echtgenoten. Bij een huwelijk buiten gemeenschap van goederen
gebeurt dat bij ieder voor het eigen deel; bij een huwelijk in gemeenschap
van goederen wordt de subsidiebijdrage bij ieder van de echtgenoten voor de
helft belast. Indien de minder verdienende echtgenoot weinig of geen andere
inkomsten geniet kan de periodieke subsidiebijdrage onbelast blijven, omdat
de invorderingsvrijstelling van toepassing is. Bovendien zal vaak de meer
verdienende partner nog steeds de basisaftrek van de minder verdienende partner
overgedragen kunnen krijgen, omdat bij de toepassing van de invorderingsvrijstelling
geen rekening wordt gehouden met de overdracht van de basisaftrek. Er zijn
thans naar schatting circa 2 500 personen met periodieke overheidsbijdragen
voor de eigen woning die vallen onder de invorderingsvrijstelling. Deze personen
(gemiddeld f 6 000 belastbaar inkomen) krijgen in het nieuwe stelsel
niet de volledige heffingskorting uitbetaald, omdat de subsidie als gevolg
van het vervallen van de invorderingsvrijstelling in de heffing wordt betrokken.
Zoals elders in deze nota wordt opgemerkt onderzoekt de regering thans de
mogelijkheid om binnen het nieuwe stelsel een passende overgangsregeling te
introduceren voor personen die thans nog van de invorderingsvrijstelling gebruik
maken.De leden van de fractie van GroenLinks delen de mening van de regering
dat de invorderingsvrijstelling rechtsongelijkheid creëert tussen belastingplichtigen
met inkomsten uit dienstbetrekking en belastingplichtigen met looninkomen.
Deze leden vragen hoe de regering denkt over het geleidelijk afschaffen van
de invorderingsvrijstelling middels een overgangsregeling.Naar aanleiding van deze vraag wordt opgemerkt dat de regering thans de
mogelijkheid onderzoekt binnen het nieuwe stelsel een passende overgangsregeling
te introduceren voor diegenen die thans nog van de invorderingsvrijstelling
gebruik maken. Wij verwijzen daarbij naar de inleing van deze nota voor de
verdere procedure met betrekking tot wijzigingen van het wetsvoorstel. Voor
zelfstandige is deze regeling niet nodig omdat zij via de zelfstandigenaftrek
al zijn gecompenseerd voor het vervallen van de invorderingsvrijstelling. De leden van de fractie van GroenLinks merken op dat de alphahulpen redelijk
voor het vervallen van de invorderingsvrijstelling gecompenseerd lijken te
worden met de aangekondigde verhoging van de bruto uurvergoeding naar 127%
WML. De leden van de fracties van GroenLinks en SP wensen te vernemen hoe
de regering de vergelijkbare problematiek voor gastouders in de particuliere
kinderopvang denkt op te kunnen vangen. De leden van de GroenLinks-fractie
vragen of een overgangsregeling hier soelaas zou kunnen bieden. Zoals elders
in deze nota wordt opgemerkt onderzoekt de regering thans de mogelijkheid
om binnen het nieuwe stelsel een passende overgangsregeling te introduceren
voor diegenen die thans nog van de invorderingsvrijstelling gebruik maken.
Deze regeling kan geleidelijk worden afgebouwd. Het voordeel van deze overgangsregeling
is, dat de huidige gebruikers van de invorderingsvrijstelling geleidelijk
kunnen toegroeien naar het aflopen van de regeling.De leden van de SP-fractie geven te kennen benieuwd te zijn naar de plannen
van de regering om de rechtspositie van de alphahulpen te verbeteren. Deze
leden vragen wanneer de regering hierover met een standpunt komt. Op 23 december
jongstleden heeft Staatssecretaris Vliegenthart van VWS namens de regering
een notitie naar de Kamer gestuurd die een integraal beeld geeft van de rechtspositie
van de alphahulpen. Hierin zijn ook twee extreme, theoretisch denkbare oplossingsrichtingen
uitgewerkt over de toekomstige vormgeving van de alphahulpverlening. Zoals
in het Algemeen Overleg van 8 december jongstleden inzake de stelselherziening
is aangegeven heeft de regering op basis van deze notitie er voor gekozen
om met ingang van 1 januari 2001 voor de ondersteuning bij eenvoudige, huishoudelijke
werkzaamheden te gaan werken met een duaal systeem voor de alphahulpen. Dit
systeem houdt in dat de huidige alphahulp kan blijven werken op basis van
de huidige huishoudhulpconstructie. Met het oog op het vervallen van de invorderingsvrijstelling
wordt de bruto uurvergoeding dan echter geleidelijk verhoogd naar het maximumbedrag
van schaal 1 van de CAO-Thuiszorg (127% WML). Degenen die de eenvoudige huishoudelijke
werkzaamheden die de functie van alphahulp inhoudt, willen verrichten, krijgen
echter ook de mogelijkheid aangeboden om dit te doen in dienst van de thuiszorginstelling,
als werknemer dus in de CAO-Thuiszorg en ingeschaald in schaal 1 (100% WML
tot 127% WML). Dit keuzeregime geldt zowel voor oude als voor nieuwe gevallen.
Het product van de ondersteuning bij eenvoudige, huishoudelijke arbeid kan
dus via twee redelijke gelijkwaardige wegen (alphahulp dan wel CAO-hulp) tot
stand komen. De leden van de fractie van PvdA merken op dat zij deze oplossing
toejuichen. Naar aanleiding van de vragen van deze leden over de precieze
uitwerking en de budgettaire gevolgen van het voorstel wordt verwezen naar
de toelichtende brief die staatssecretaris Vliegenthart van VWS op 23 december
jongstleden naar de Kamer heeft gestuurd.De leden van de fractie van PvdA constateren dat voor zelfstandigen met
een laag inkomen de geïsoleerde effecten van de belastingherziening negatief
kunnen uitvallen en dat juist voor deze groep de intrede in het Ziekenfonds
van groot belang is om een per saldo positief inkomenseffect tot stand te
brengen. Hoewel deze leden zich realiseren dat er bij de behandeling van het
ondernemerspakket nogmaals naar deze groep gekeken zal worden, willen zij
bij deze gelegenheid toch al naar één aspect doorvragen. Deze
leden vragen of de indruk klopt dat juist zelfstandigen met een laag inkomen
gebruik maken van de lijfrenteaftrek dat gemiddeld niet veel minder is dan
bij hoge inkomens. Tevens vragen deze leden of het juist is te veronderstellen
dat voor velen deze aftrekmogelijkheid in het nieuwe stelsel zal wegvallen.
Deze leden vragen hoe dit niet-standaard effect hun inkomenssituatie zal beïnvloeden,
en in hoeverre de FOR voldoende compensatiemogelijkheden kan bieden. Voor de beantwoording van deze vraag verwijzen wij naar onderstaande tabel,
waarin een verdeling is opgenomen van belastingplichtigen met lijfrentepremieaftrek
(en zelfstandigen in het bijzonder) over de tariefschijven. Hieruit blijkt
dat zelfstandigen over de hele linie een relatief hoge lijfrentepremieaftrek
opvoeren. Dit heeft te maken met het gegeven dat zelfstandigen in het algemeen
meer op lijfrenten zijn aangewezen voor het opbouwen van een adequate oudedagsvoorziening
dan werknemers.Daarnaast moet bedacht worden dat zelfstandigen bij de beëindiging
van hun onderneming de opgebouwde oudedagsvoorziening (FOR) of de stakingswinst
kunnen aanwenden voor een lijfrentepolis in de huidige 4e en 5e tranche. Afhankelijk
van de omstandigheden gaat het hier om relatief hoge bedragen.Tabel: Verdeling van belastingplichtigen met lijfrentepremieaftrek
over de schijven (raming 1999) Schijventarief 1999Totaal aantal belastingplichtigen
met premieaftrek (x 1 000)Aandeel zelfstandigen met premieaftrek (in %)Gemiddeld bedrag premieaftrek alle belastingplichtigenGemiddeld bedrag premieaftrek
zelfstandigengeen
positief inkomen3258%14 80619 924schijf 1a3737%5 8558 616schijf 1b36712%5 31415 768schijf 24158%5 59914 146toptarief11814%8 93116 396totaal97013%6 20615 238Naar onze mening is het niet juist te veronderstellen dat voor veel zelfstandigen
de aftrekmogelijkheid in het nieuwe stelsel zal komen te vervallen. Voor de
groep zelfstandigen blijft voldoende ruimte voor lijfrentepremieaftrek bestaan,
voor zover er althans sprake is van een aantoonbaar reëel pensioentekort.
Met de bepalingen inzake de onbelaste omzetting van de FOR en de stakingswinst
in een lijfrente is in het onderhavige wetsvoorstel ten opzichte van de huidige
4e en 5e tranche van de lijfrenteaftrek geen inhoudelijke wijziging beoogd.De leden van de CDA-fractie vragen of door de voorgestelde afschaffing
van de bijzondere tarieven de positie van de zelfstandige ondernemer niet
wordt aangetast. De afschaffing van de bijzondere tarieven kan voor ondernemers
met een grote stakingswinst, en die niet kiezen voor de aankoop van een lijfrente,
leiden tot een hogere belastingdruk op het moment van staking. Dit effect
kan worden gematigd door gebruik te maken van de middelingsregeling, die door
het vervallen van de bijzondere tarieven en ook door de verlaging van het
progressieve tarief in belang zal toenemen. Bij doorschuiving van de onderneming
of aankoop van een lijfrente kan dit effect nog verder worden beperkt. Dit
effect speelt in beginsel eenmalig op het moment van staking. De afschaffing
van de bijzondere tarieven is bovendien geen op zichzelf staande maatregel,
maar dient bezien te worden in het geheel van voorstellen 21e eeuw voor de
ziekenfondswet en voor het ondernemerspakket, dat in overleg met vertegenwoordigers
van het bedrijfsleven tot stand is gekomen. Uit het EIM-rapport blijkt dat
de belastingherziening 2001 in het algemeen jaarlijks leidt tot een positieve
inkomenseffecten voor zelfstandigen.De leden van de CDA-fractie vragen de inkomenseffecten voor zelfstandigen
die beschikbaar zijn binnen het ministerie van Financiën aan de Tweede
Kamer voor te leggen. Tevens vragen zij of deze cijfers afwijken van
het EIM-rapport Inkomenseffecten Zelfstandigen Belastingherziening
2001 en aanverwante beleidsmaatregelen 2001.In het EIM-rapport geeft
het EIM commentaar op de beschikbare inkomenseffecten voor zelfstandigen zoals
die door het ministerie van Financiën zijn berekend. Het EIM komt tot
de conclusie dat de berekeningen in het algemeen een zeer acceptabele indicatie
van de inkomenseffecten geven. Verder merkt het EIM op dat de indruk bestaat
dat in de berekeningen van het ministerie gemiddeld genomen een lichtelijk
negatieve weergave van de werkelijkheid plaatsvindt als gevolg van de gemaakte
aannames: voor de zelfstandigen zullen de inkomenseffecten waarschijnlijk
iets positiever zijn dan in de inkomensplaatjes is geschetst.De leden van de CDA-fractie constateren dat het EIM een meer diepgaand
onderzoek bepleit en vragen zich af of dat onderzoek wordt uitgevoerd en of
daarbij ook de verschillen in sector en grootteklasse worden meegenomen. Het
EIM adviseert slechts op een klein aantal onderdelen een meer diepgaand onderzoek.
Dit betreft onder meer een verdere uitsplitsing van de inkomensgevolgen naar
sector- en grootteklasse en naar rechtsvorm. Het EIM heeft daarbij uitgebreider
gekeken naar de landbouwsector en komt tot de conclusie dat er wat de betreft
de inkomenseffecten van de belastingherziening van verschillen tussen de verschillende
bedrijfssectoren geen sprake lijkt te zijn. Verder is wat betreft de verhouding
tussen de omvang van de BTW-consumptie en het besteedbaar inkomen aansluiting
gezocht bij uitgangspunten van het CPB hierover. Een nader onderzoek wordt
niet uitgevoerd.De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze de groep zelfstandigen
met een laag inkomen die weinig voordeel ondervindt van de wijzigingen in
de tariefstructuur hiervoor gecompenseerd wordt. De leden van de GroenLinksfractie
vragen of het kabinet alsnog mogelijkheden ziet om het negatieve beeld voor
(bepaalde) groepen van kleine zelfstandigen te verbeteren.Uit het EIM-rapport blijkt dat van de groep zelfstandigen met een laag
inkomen circa 55% per saldo een zeer omvangrijke inkomensvooruitgang ondervindt.
Dit voordeel ontstaat doordat zij onder het ziekenfonds komen te vallen. De
overige 45% van de zelfstandigen met een laag inkomen ondergaat deze omvangrijke
inkomensvooruitgang niet doordat zij al via een partner of een (kleine) bijbaan
ziekenfondsverzekerd zijn. Zij bevinden zich derhalve reeds in deze relatief
voordelige situatie, en komen nu in een meer gelijke positie terecht.Het verbeteren van de inkomenspositie van de groep zelfstandigen met laag
inkomen die nu al ziekenfonds verzekerd zijn is via fiscale weg niet mogelijk,
aangezien zij nu geen belasting betalen.De leden van de fractie van D66 merken op dat de verlaging van de zelfstandigenaftrek
en het recht op de arbeidskorting grosso modo voor de verschillende winstklassen
neutraal zal uitwerken. Zij vragen het kabinet om meer inzicht te verschaffen
in de budgettaire effecten voor de winstklassen in relatie tot de gehanteerde
zelfstandigenaftrek.Bij de verlaging van de zelfstandigenaftrek en de gelijktijdige toekenning
van de arbeidskorting is getracht om de inkomensgevolgen per winstklasse zo
gering mogelijk te laten zijn. Het budgettaire belang van de aanpassing van
de zelfstandigenaftrek bedraagt 0,5 miljard. Daarnaast is beoogd om de afschaffing
van de invorderingsvrijstelling zoveel mogelijk te compenseren. Om dit laatste
te bereiken zijn drie extra winstklassen geïntroduceerd voor ondernemers
met relatief lage winsten. Het budgettair belang hiervan bedraagt circa 0,1
miljard.Het is niet mogelijk om per winstklasse een budgettaire uitsplitsing te
geven. Dit hangt samen met het feit dat de arbeidskorting ook afhankelijk
is van de inkomsten uit dienstbetrekking. Zodoende zullen bijvoorbeeld ndernemers die op grond van een dienstbetrekking (in deeltijd) toch
al een arbeidskorting krijgen, nu te maken krijgen met een verlaging van de
zelfstandigenaftrek. Anderzijds kunnen ondernemers die geen recht hebben op
de zelfstandigenaftrek, bijvoorbeeld omdat zij niet voldoen aan het urencriterium,
nu wel in aanmerking komen voor de arbeidskorting.De leden van de PvdA-fractie geven aan met belangstelling de (op pagina
385 van de nota naar aanleiding van het verslag opgenomen) tabel te hebben
bestudeerd waarin varianten zijn uitgewerkt naar aanleiding van een eventueel
opheffen van de bedrijfsspaarregelingen en het vervolgens versleutelen van
de opbrengsten via de heffingskorting of de arbeidskorting. Deze leden vragen
of de conclusie juist is dat de cijfers in kolom (2) suggereren dat vooral
middeninkomens, daarna topinkomens en pas in de laatste plaats de laagste
inkomens profiteren van deze regelingen. In antwoord op deze vraag merken
wij op dat het gemiddelde voordeel van de bedrijfsspaarregeling per inkomensklasse
enerzijds afhankelijk is van de mate waarin in een bepaalde klasse gebruik
wordt gemaakt van de regeling en anderzijds van het gemiddelde marginale tarief
in deze klasse. Hoewel de verschillen tussen de in de tabel vermelde inkomenseffecten
naar onze mening gering zijn en de vermelde inkomenseffecten als gevolg van
de hiervoor genoemde factoren geen goede maatstaf vormen voor de mate waarin
het budgettaire belang van de bedrijfsspaarregeling op macro-niveau neerslaat
in de verschillende inkomensklassen, is er op micro-niveau inderdaad sprake
van de door de leden van de PvdA-fractie genoemde volgorde. Deze leden vragen
verder hoe het komt dat het gemiddelde totale effect van afschaffen en versleutelen
als blijkt uit de kolommen 5 en 6 negatief is; bij een herverdeling zou het
gemiddelde totale effect volgende deze leden rond de nul uit moeten komen.
Bij de interpretatie van de tabel dient echter te worden bedacht dat sommige
inkomensklassen in de tabel wat aantal belastingplichtigen in die inkomensklassen
betreft aanzienlijk groter zijn dan sommige andere inkomensklassen, zodat
het niet mogelijk is om op basis van een ongewogen gemiddelde conclusies te
trekken over de gevolgen van de versleuteling. Bovendien heeft een verhoging
van de heffingskorting ook gevolgen voor niet in de tabel genoemde groepen
belastingplichtigen (ouderen, zelfstandigen).In antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie inzake de motivering
van de thans voorgestelde hoogte van het niet-actievenforfait (naast het kloppend
maken van het totale inkomensbeeld) wordt opgemerkt dat het niet-actievenforfait
grosso modo is teruggebracht tot het voor inflatie gecorrigeerde niveau van
het niet-actievenforfait exclusief de op inkomenspolitieke gronden toegepaste
verhogingen van de laatste tien jaar. Tot 1989 bedroeg het niet-actievenforfait
f 200.De leden van de PvdA-fractie vinden het antwoord van de regering in de
Nota naar aanleiding van het verslag, over de relatie tussen de omvang van
enerzijds de lastenverlichting en anderzijds de inkomenseffecten niet overtuigend
en vragen om een nieuwe uiteenzetting waarbij duidelijk wordt gemaakt of hier
wellicht inverdieneffecten of andere factoren een rol spelen.In de Nota naar aanleiding van het Verslag is aangegeven dat een lastenverlichting
van 5 miljard tot een gemiddelde of macrokoopkrachtstijging van 1,5 à
2% leidt. De in het wetsvoorstel IB2001 gepresenteerde koopkracht effecten
kennen echter een spreiding van -0,5% tot +6,3%. In de Nota is in dit verband
uiteengezet dat de gepresenteerde inkomenseffecten gemiddelden betreffen.
Tussen individuen kan de spreiding om het gemiddelde verschillen. Deze spreiding
zit met name in de gepresenteerde niet-standaard inkomenseffecten. Enkele
voorbeelden kunnen dit illustreren.• Een belangrijke oorzaak van deze verschillen is bijvoorbeeld het gebruik van aftrekposten die door de stelselherziening worden beperkt.
Bij de berekening van de inkomenseffecten is per inkomensgroep uitgegaan van
een gemiddeld gebruik van aftrekposten. Maar sommige mensen maken bijvoorbeeld
wel gebruik van de aftrek op consumptieve rente, anderen niet. Iemand met
een kleiner dan gemiddeld gebruik van deze aftrekposten zal minder nadeel
ondervinden van de beperking dan iemand met een groter dan gemiddeld gebruik.• Een andere oorzaak van verschillen vormen vermogensinkomsten. Individuen
met grote vermogens zullen andere effecten van de wijziging van de belasting
op vermogensinkomsten ondervinden dan individuen met kleine vermogens. Daarbij
is bovendien de wijze waarop het vermogen belegd is van belang: individuen
met een relatief groot deel belegd in aandelen met laag dividend en veel koerswinst
zullen er ongunstig uitspringen ten opzichte van individuen met een relatief
groot deel belegd in spaarrekeningen. Bij de berekening van de (niet-standaard)
inkomenseffecten is echter per inkomenscategorie gerekend met een gemiddeld
vermogen.• Een laatste voorbeeld betreft de BTW. Individuen die een relatief
groot deel van hun inkomen consumeren zullen een groter nadeel hebben van
de verhoging van het BTW-tarief dan individuen die relatief veel sparen.De spreiding in de inkomenseffecten rond de gepresenteerde gemiddelden,
maakt derhalve de verschillen met de genoemde macrokoopkrachteffecten aannemelijk.
Overigens zij daarbij aangetekend dat dergelijke verschillen zich ook bij
de reguliere inkomenseffecten voordoen, zij het dat daarbij de verschillen
minder pregnant zijn, omdat de beleidswijzigingen doorgaans minder ingrijpend
zijn.De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de percentages van schijf 1a
en 1b hoger zijn dan in het regeerakkoord. In het wetsvoorstel zijn bandbreedtes
vastgelegd voor de vaststelling van de hoogte van de tarieven in de nieuwe
tariefstructuur. Voor schijf 1a geldt een bandbreedte van 31%-33% en
voor schijf 1b van 35%-37%. Zowel de tarieven van de in het regeerakkoord
uitgewerkte variant als de thans voorgestelde tarieven blijven binnen deze
bandbreedte. Bij de vaststelling van de tarieven en de overige onderdelen
van de tariefstructuur zoals de hoogte van de heffingskortingen is tevens
rekening gehouden met het beoogde inkomensbeeld, waardoor de tarieven per
saldo iets hoger zijn vastgesteld dan in de in het regeerakkoord uitgewerkte
variant.In antwoord op de vraag of er naast het aanvaardbaar maken van het totale
inkomensplaatje een zelfstandige reden aanwezig is voor de verlaging van het
niet-actievenforfait wordt opgemerkt dat deze verlaging tevens in de lijn
ligt van de verlaging van het arbeidskostenforfait (de algemene aftrek) die
eveneens is teruggebracht tot het voor inflatie gecorrigeerde niveau exclusief
de op inkomenspolitieke gronden toegepaste verhogingen.De leden van de PvdA-fractie vragen of duidelijker kan worden aangegeven
hoe de belastingherziening uitpakt voor alleenstaande deeltijders met verdiensten
lager dan het minimumloon. Zij vragen hierbij de aanvullingssystematiek te
betrekken. Een alleenstaande deeltijder heeft recht op aanvullende bijstand
als het inkomen uit arbeid kleiner is dan circa 70% van het WML. Liggen de
inkomsten uit arbeid boven 50% van het WML, dan bestaat in het huidige wetsvoorstel
recht op de arbeidskorting. Zo lang echter recht bestaat op aanvullende bijstand,
zijn de inkomenseffecten vergelijkbaar met die voor het sociaal minimum. Zoals
ook in de brief aan de Tweede Kamer naar aanleiding van het Algemeen Overleg
gemeld was, zal de toekenning van de arbeidskorting aan bijstandsgerechtigden
aan de orde komen bij de behandeling van het dossier inzake de alleenstaande
ouders in de bijstand. Boven 70% van het WML (sociaal minimum) bestaat voor
alleenstaanden geen recht op aanvullende bijstand. De inkomensgevolgen zijn
in dat geval vergelijkbaar met de effecten zoals deze zijn gepresenteerd in
tabel 7 van hoofdstuk 10 algemeen deel van de memorie van toelichting.De leden van de VVD-fractie geven aan vragen te hebben gesteld over het
effect van het schrappen van aftrekposten op het verwachte aantal belastingbetalers
per tariefschijf. In de nota naar aanleiding van het verslag is een overzicht
gegeven van de ontwikkeling van het aantal belastingplichtigen per tariefschijf.
Om goed te kunnen beoordelen of de tariefdaling ook neerkomt bij de schijven
die de aftrekposten inleveren vragen deze leden om een nadere onderbouwing
van dit overzicht per aftrekpost. Deze leden wijzen er verder op dat in het
regeerakkoord tevens is afgesproken dat de opbrengst van de omzetting van
de belastingvrije sommen deels wordt aangewend voor verlenging van de eerste
schijf en deels voor verlaging van de tarieven in de huidige tweede en derde
schijf. Welk gedeelte waarvoor is aangewend is volgens deze leden nu niet
te beoordelen. Op basis van het overzicht van de ontwikkeling in belastingplichtigen
per tariefschijf vragen deze leden of dit betekent dat uiteindelijk meer mensen
de twee hoogste tarieven gaan betalen (2,5 miljoen en 0,5 miljoen in het nieuwe
stelsel versus 1,8 miljoen en 0,3 miljoen in het huidige stelselheffing).
Deze leden constateren verder dat de opbrengst uit de twee hoogste tarieven
hoger is verondersteld in het nieuwe stelsel dan nu het geval is, ondanks
de lagere tarieven. Zij vragen of dit niet in strijd is met het uitgangspunt
uit het regeerakkoord dat het schrappen van aftrekposten (zoals de belastingvrije
som) uiteindelijk door tariefsverlaging moet neerslaan bij de belastingschijven
die de aftrekposten hebben opgebracht. Deze leden willen graag schriftelijk
nadere informatie om deze situatie te verduidelijken. In antwoord op de bovengenoemde
vragen wordt het volgende opgemerkt.De thans voorgestelde belastingherziening bestaat uit een complex van
maatregelen van enerzijds grondslagverbreding door middel van het schrappen
of beperken van aftrekposten, de invoering van de forfaitaire rendementsheffing
en de verhoging van de indirecte belastingen en anderzijds de omzetting van
de belastingvrije sommen in heffingskortingen, de invoering van een arbeidskorting
en over de hele linie een verlaging van de tarieven in de loon- en inkomstenbelasting.
Mede als gevolg van het feit dat deze operatie gepaard gaat met een lastenverlichting
van 5 miljard en een van de randvoorwaarden steeds is geweest dat er bij deze
belastingherziening sprake moet zijn van een evenwichtig inkomensbeeld, is
geen directe koppeling gelegd tussen het schrappen van een specifieke aftrekpost
enerzijds en een tariefsverlaging anderzijds. Bij de voorgestelde tariefsverlaging
is rekening gehouden met de totale beschikbare budgettaire ruimte, de in het
regeerakkoord vermelde bandbreedte voor de vaststelling van de tarieven en
het beoogde inkomensbeeld. Ook bij de omzetting van de belastingvrije sommen
in heffingskortingen kan geen koppeling worden gelegd tussen deze maatregel
enerzijds en de lengte van de schijven en de hoogte van de tarieven anderzijds.
Hierbij wordt opgemerkt dat met de omzetting van de belastingvrije sommen
in heffingskortingen (inclusief de verhogingen in verband met het beoogde
inkomensbeeld) per saldo een budgettaire derving van 450 miljoen is gemoeid.
De constatering van deze leden dat uiteindelijk meer mensen de twee hoogste
tarieven gaan betalen (2,5 miljoen en 0,5 miljoen in het nieuwe stelsel versus
1,8 miljoen en 0,3 miljoen in het huidige stelselheffing) is overigens juist.
Daarbij dient echter te worden opgemerkt, dat de tarieven in het nieuwe stelsel
lager zijn en er als gevolg van de aanpassing van schijflengten sprake is
van andere aangrijpingspunten. Per saldo leiden de bovengenoemde factoren, zoals deze leden terecht vaststellen, tot een hogere opbrengst in
de twee hoogste schijven. Zoals uit het voorgaande volgt zijn zowel het tarief
als de schijflengten zodanig vastgesteld dat er per saldo sprake is van een
evenwichtig inkomensbeeld.De leden van de fractie van het CDA vragen wat de budgettaire opbrengst
zou zijn van een systematiek waarin de woon-werkkilometers nimmer als zakelijk
worden aangemerkt, en vervolgens met hoeveel procent punten de bijtelling
bij gelijkblijvende opbrengst verlaagd zou kunnen worden.Een dergelijke variant zou een budgettaire opbrengst betekenen van ca.
500 miljoen. De percentages voor de verschillende klassen zouden hiermee elk
indicatief met 5% verlaagd kunnen worden.De leden van de fractie van het CDA constateren dat een verlaging van
het toptarief van 60% naar 52% in totaal 1,2 miljard kost, terwijl het schrappen
en beperken van aftrekposten deze belastingplichtigen circa 1 miljard kost.
Deze leden vragen of kan worden gesteld dat deze groep zijn eigen tariefsverlaging
financiert, indien tevens rekening wordt gehouden met de overige onderdelen
van de belastingherziening. In antwoord op deze vragen wordt opgemerkt dat
de belastingherziening per saldo tot een lastenverlichting van f 5 mld
leidt, die naast de verbetering van de inkomenspositie op het niveau van het
WML gemiddeld genomen voor alle inkomensgroepen tot positieve inkomenseffecten
leidt. Zoals uit tabel 4 in paragraaf 10 van de memorie van toelichting
blijkt, geldt dit ook voor de belastingplichtigen die het toptarief betalen.De leden van de CDA-fractie vragen naar aanleiding van tabel 7 in hoofdstuk
10 van de memorie van toelichting waarom het voor de groep belastingplichtigen
die in deeltijd werken onmogelijk is de aftrekposten in kaart te brengen.
Anders dan deze leden stellen is op de genoemde plaats niet aangegeven dat
het onmogelijk zou zijn om voor deze groep de aftrekposten in kaart te brengen.
Uit de gegevens van de belastingdienst blijkt echter dat belastingplichtigen
met een laag inkomen veelal deel uitmaken van een tweeverdienershuishouden.
Aftrekposten worden in deze gevallen in het algemeen in aanmerking genomen
bij de hoofdverdiener in het huishouden.De leden van de fractie van het CDA vragen of het mogelijk is om voor
de belastingplichtigen die de arbeidskorting niet ontvangen aan te geven of
zij gebruik maken en zo ja, in welke mate zij gebruik maken van bepaalde aftrekposten.Van de in totaal 5,4 miljoen belastingplichtigen die geen recht hebben
op de arbeidskorting, dus inclusief werkenden met een inkomen beneden 50%
van het WML, is hieronder weergegeven welk percentage van deze belastingplichtigen
in het voorgestelde systeem nog gebruik kan maken van een aftrekpost.forfaitaire kosten uit tegenwoordige arbeid 26%forfaitaire kosten uit vroegere arbeid 71%aftrekposten eigen woning 8%buitengewone lasten 5%giften 6%zelfstandigenaftrek 2%Naar aanleiding van de vraag van de leden van de D66-fractie om een overzicht
van de aantallen belastingplichtigen per onderscheiden inkomensgroep wordt
het volgende opgemerkt. In de navolgende tabel is voor werknemers (alleenstaand
c.q. alleenverdiener) per loonklasse weergegeven hoe groot het aandeel in
de totale populatie werknemers (6,29 miljoen) is; in de tabel
staat een percentage van 1% derhalve voor 62 900 werknemers. Het bij
een bepaald brutoloon genoemde percentage is het aandeel van de inkomensklasse
die ligt tussen het betreffende loon en het in de daaraan voorafgaande regel
genoemde loon. Bij het minimimloon is het aandeel vermeld van de klasse van
een loon (op jaarbasis) van meer dan 20 000 maar niet meer dan het minimumloon.De in de tabel genoemde percentages tellen niet op tot 100% als gevolg
van het feit dat bijna 70% van de werknemers in de categorie tweeverdiener
valt (inclusief inwonende kinderen met een eigen inkomen). Daarnaast is van
belang dat werknemers/ambtenaren met een brutoloon (op jaarbasis) van minder
dan f 20 000 buiten beschouwing zijn gelaten.Tabel: Aantal werknemers (alleenstaand c.q. alleenverdiener)
per loonklasse, uitgedrukt in percentage van het totaal aantal werknemers  Brutoloon% totale aantal werknemers Werknemers (alleenstaande)  minimumloon30 6300,9% 40 0001,7%  50 0002,6% modaal53 5600,9%  60 0001,7%  70 0002,2% 80 0000,8% 1,5 x modaal80 3400,2% 90 0000,5%  100 0000,3% 2 x modaal107 1200,2%  125 0000,3% 150 0000,2% 3 x modaal160 6800,0%  12,5% Werknemers (alleenverdiener)  minimumloon30 6300,2% 40 0000,5%  50 0001,1% modaal53 5601,0%  60 0001,9%  70 0003,9% 80 0001,9% 1,5 x modaal 80 3400,0% 90 0001,6%  100 0001,1% 2 x modaal107 1200,5%  125 0001,0% 150 0000,6% 3 x modaal160 6800,2%   15,5%De leden van de fractie van GroenLinks vragen of kan worden aangegeven
wat de effecten, budgettair en koopkracht, zouden zijn indien de heffingskorting
wordt losgekoppeld van de gezamenlijk verschuldigde belasting; zowel ingeval
het beperkt zou worden tot niet-werkende partners als in het geval dat ook
andere categorieën belastingplichtigen aanspraak op uitbetaling van de
heffingskorting zouden kunnen maken. In antwoord op deze vragen wordt het
volgende opgemerkt. Indien de uitbetaling van de heffingskorting aan de minst-verdienende
partner zou worden losgekoppeld van de gezamenlijk verschuldigde belasting
zou er ten opzichte van het wetsvoorstel een budgettaire derving ontstaan
van circa 200 mln. De inkomenseffecten van deze maatregel kunnen fors zijn.
Afhankelijk van de hoogte van het inkomen is een inkomenseffect van meer dan
100% denkbaar. Indien de uitbetaling van de heffingskorting niet zou worden beperkt tot niet-werkende partners maar voor alle belastingplichtigen
mogelijk zou worden gemaakt, zijn de budgettaire consequenties uiteraard aanzienlijk
hoger. Dit voorstel zou immers betekenen dat iedere inwoner van Nederland
recht krijgt op verrekening of uitbetaling van de heffingskorting, ongeacht
de hoogte van de eventueel verschuldigde belasting. Aangezien er, naast de
belastingplichtigen die de heffingskorting overdragen aan hun partner, circa
3,5 mln belastingplichtigen zijn zonder inkomen, zouden de budgettaire gevolgen
van dit voorstel bijna 12 miljard bedragen. Daarbij is nog geen rekening gehouden
met de uitbetaling van de heffingskorting aan belastingplichtigen die wel
een inkomen hebben, maar als gevolg van de hoogte van dit inkomen de heffingskorting
niet volledig kunnen verrekenen met de verschuldigde belasting. Met de uitbetaling
van het resterende deel van de heffingskorting aan deze belastingplichtigen
zou naar schatting een budgettaire derving van circa 2 miljard gemoeid zijn.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar een verdere specificatie
van de tabellen waarin een overzicht wordt gegeven van de verdeling van de
loon- en inkomstenbelasting plus premieheffing naar schijf in het oude en
nieuwe stelsel. Zij vragen hoe de opbrengst van de personen die in een bepaalde
schijf vallen kan worden toegerekend aan de verschillende schijven.Deze gegevens
zijn opgenomen in de navolgende tabellen.Tabel: Opbrengst loon- en inkomstenbelasting plus premieheffing
naar schijf in het huidige stelsel en toerekening opbrengst naar belastingplichtigen
per schijf. (raming 1999; exclusief de belasting naar bijzonder tarief) schijventarief 1999aantal * 1000bedrag mldopbrengst schijf 1aopbrengst schijf 1bopbrengst schijf 2opbrengst schijf 3 geen positief inkomen2450,0    positief inkomen onbelast1 2250,0    schijf 1a2 9756,36,3   schijf 1b4 69549,324,025,3  schijf 21 80045,99,421,015,5 toptarief27021,21,43,17,88,9totaal11 210122,641,249,323,28,9Tabel: Opbrengst loon- en inkomstenbelasting plus premieheffing
in box I naar schijf in het nieuwe stelsel en toerekening opbrengst naar belastingplichtigen
per schijf. (bedrag na verrekening van heffingskortingen) schijventarief voorstelaantal * 1000bedrag mldopbrengst schijf 1opbrengst schijf 2opbrengst schijf 3opbrengst schijf 4 geen positief inkomen2350,0    schijf 1 onbelast deel1 2650,0    schijf 1 belast3 7808,98,9   schijf 22 97025,914,311,6  schijf 32 48546,611,019,716,0 toptarief47527,11,63,79,512,2totaal11 210108,435,735,025,512,2Met het vervallen van de overdracht van de heffingskorting is, ter wille
van de vergelijkbaarheid van beide tabellen, in het tweede overzicht geen
rekening gehouden. Dit betekent dat aan belastingplichtigen die nu in tariefgroep
3 vallen een dubbele heffingskorting is toegekend. Wel is rekening gehouden
met de invloed van de netto-netto koppeling op het belastbaar inkomen van
uitkeringsgerechtigden. Er zij voorts op gewezen dat de belastingopbrengst
in box II en III en (het vervallen van) de vermogensbelasting buiten beschouwing
zijn gelaten. Dit geldt ook voor de effecten van de beperking
van de spaarloonregeling en dergelijke. De gevolgen van deze maatregelen worden
los van het simulatiemodel geraamd.De leden van de PvdA-fractie leiden uit de in paragraaf 10.3.1 van
de nota naar aanleiding van het verslag opgenomen tabel af, dat in het huidige
stelsel 2,4% van de belastingplichtigen het toptarief betalen en dat deze
270 000 belastingplichtigen 17,3% van de belastingopbrengsten binnenbrengen.
In het nieuwe stelsel zouden volgens deze tabel 4,2% van de belastingplichtigen
het toptarief betalen en deze 475 000 mensen zouden 25% van de belastingopbrengsten
binnenbrengen. Volgens deze leden zou de verschuiving van 2,4/17,3 naar 4,2/25
lijken te wijzen op een verminderde progressiviteit hetgeen strijdig zou zijn
met wat de regering daarover op een vraag van deze leden in paragraaf 1.3.1
van de bovengenoemde nota heeft opgemerkt. Naar aanleiding van deze vragen
merken wij op dat op basis van de in paragraaf 10.3.1 opgenomen tabel
naar onze mening geen conclusies kunnen worden getrokken over de toe- of afname
van de progressiviteit van het belastingstelsel. Deze tabel geeft informatie
over de verdeling van de huidige opbrengst, maar geeft geen informatie over
de toename van de belastingdruk bij een stijging van het inkomen. Zoals uit
de tabel kan worden afgeleid neemt het aantal belastingplichtigen dat het
toptarief betaalt onder het voorgestelde stelsel toe van 270 000 naar
475 000. De belastingopbrengst die wordt opgebracht door de 225 000
belastingplichtigen die onder het huidige stelsel nog niet het toptarief betalen
maar onder het voorgestelde stelsel wel, is uiteraard gemiddeld lager dan
de gemiddelde belastingopbrengst die wordt opgebracht door de 270 000
belastingplichtigen die ook onder het huidige stelsel al het toptarief betalen.
Als gevolg van de gewijzigde samenstelling van de groep belastingplichtigen
die het toptarief betalen kunnen op basis van deze tabel derhalve geen conclusies
worden getrokken over de toe- of afname van de progressiviteit. Voor een oordeel
over de progressiviteit van het belastingstelsel dient naar onze mening te
worden gekeken naar de gemiddelde belastingdruk bij verschillende inkomensniveaus.
In paragraaf 1.3 van deze nota wordt nader ingegaan op de in paragraaf 1.3.1
van de nota naar aanleiding van het verslag getrokken conclusie dat de progressiviteit
van het belastingstelsel is toegenomen indien bijvoorbeeld wordt gekeken naar
de toename van het verschil tussen de gemiddelde belasting- en premiedruk
van een werknemer met een minimumloon enerzijds en een werknemer met bijvoorbeeld
een inkomen van 3* modaal.De leden van de fractie van de PvdA vragen voorts hoe de cijfers uit de
tabel uit paragraaf 10.3.1. (met name de 21 miljard die nu wordt opgebracht
in het toptarief) zijn te verenigen met de cijfers die Giele aanhaalt in zijn
artikel in Tribuut van oktober 1999 waar hij stelt dat de topschijf 9,3
miljard gulden opbracht in 1998.Naar aanleiding hiervan merken wij op dat de 9,3 miljard die Giele noemt
als opbrengst van de topschijf inderdaad bij benadering de opbrengst is die
ook uit de voorgaande tabel kan worden afgeleid als opbrengst van de hoogste
schijf. De in de tabel genoemde 21 miljard gulden heeft betrekking op de totale
opbrengst die wordt opgebracht door mensen die in het toptarief vallen, dus
inclusief de belasting en premies die zij over de eerdere schijven moeten
betalen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen welke huishoudens (en hoeveel)
momenteel te weinig inkomen hebben om de overdraagbare basisaftrek te effectueren.
Tevens vragen zij of een onderverdeling kan worden gemaakt van de 1,3 miljoen
belastingplichtigen (type huishoudens) met een positief belastbaar
inkomen die in het nieuwe systeem niet het volledige bedrag aan heffingskortingen
kunnen benutten.Er zijn thans ongeveer 70 000 belastingplichtigen ingedeeld in tariefgroep
3 van wie het belastbaar inkomen zo laag is dat geen belasting en premies
verschuldigd zijn. Van deze groep hebben ruim 40 000 mensen winst uit
onderneming. De totale groep omvat 52 000 gehuwde mannen en 14 000
gehuwde vrouwen.Van de bijna 1,3 miljoen belastingplichtigen met een positief belastbaar
inkomen die in het nieuwe systeem niet het volledig bedrag aan heffingskortingen
kunnen benutten, is hieronder een uitsplitsing gegeven. alleenstaanden16% gehuwde mannen11% gehuwde vrouwen21% kinderen in een huishouden49% overig/onbekend 3%De leden van de fractie van GroenLinks vragen of kan worden aangegeven
of een omzetting van de 650 mln extra arbeidskostenforfait in een extra verhoging
van de heffingskorting voldoende is voor een even grote gemiddelde inkomensvooruitgang
voor de groep niet-werkenden ten opzichte van de groep werkenden.Indien de 650 mln die gemoeid is met de verhoging van het maximum van
het arbeidskostenforfait in 2000 wordt aangewend om in 2001 de heffingskorting
te verhogen, kan de heffingskorting met f 54 worden verhoogd. In twee-
en alleenverdienershuishoudens is het voordeel f 108 voor het gezinshuishouden.
Alleenstaanden hebben een voordeel van f 54 en alleenstaande sociale
minima hebben een voordeel van f 76 (=70% van f 108). Alleenverdieners
op het niveau van het sociaal minimum hebben een voordeel van f 108.
Gemiddeld profiteren sociale minima en werkenden dus met een gelijk bedrag
per individu van een verhoging van de heffingskorting. Alleen alleenstaanden
met een uitkering op het niveau van het sociaal minimum profiteren meer dan
overige alleenstaanden. Het vervallen van het arbeidskostenforfait uit het
Belastingplan 2000 heeft alleen gevolgen voor actieven. De omvang van dit
effect loopt, afhankelijk van de hoogte van het inkomen uiteen van f 102
tot f 161 per belastingplichtige. In onderstaande tabel is een en ander
nog eens samengevat.Tabel: Inkomensgevolgen schrappen extra verhoging arbeidskostenforfait
conform belastingplan 2000 en budgetneutrale verhoging van de heffingskorting  Effect schrappen extra verhoging arbeidskosten-forfaitEffect verhogen heffingskortingSaldo Alleenstaanden   • sociaal minimum0+ 76+ 76• minimumloon– 102+ 54– 48•
modaal– 114+ 54– 60 • 1,5 * modaal– 130+ 54– 76 • 2 * modaal– 130+ 54– 76 • 3 * modaal– 161+ 54– 107Alleenverdieners   • sociaal minimum0+ 108+ 108• minimumloon– 102+ 108+ 6• modaal– 114+ 108– 6 • 1,5 * modaal– 130+ 108– 22 • 2 * modaal– 161+ 108– 53 • 3 *
modaal– 161+ 108– 53Uit deze cijfers blijkt, dat een dergelijke variant relatief gunstig uitwerkt
voor sociale minima en relatief ongunstig voor werkenden. Elders in deze nota
wordt ingegaan op de verschillende inkomensgevolgen voor actieven en niet-actieven
van de belastingherziening als geheel. De conclusie daaruit is dat sociale
minima en werknemers gemiddeld in gelijke mate profiteren van de stelselherziening.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar een kwantitatieve onderbouwing
van de koopkrachtgevolgen van de belastingherziening voor veelverdieners.
De leden van de fractie vragen de regering om een weergave van de koopkrachtvooruitgang
voor de inkomensgroepen vanaf f 150 000 tot f 1 000 000
met intervallen van f 50 000.Naar aanleiding hiervan merken wij op dat bij deze inkomenscategorieën
de spreiding in de gegevens en de variëteit in de inkomensbestandelen
en aftrekposten van dien aard is, dat geen betrouwbare uitspraken per inkomenscategorie
kunnen worden gedaan. Een betrouwbaar overzicht van de inkomenseffecten conform
de tabellen in de memorie van toelichting is om die reden niet te geven.Tevens vragen deze leden om een weergave in guldens van de tabellen 4,
5, en 6 zoals gepresenteerd in hoofdstuk 10 van de memorie van toelichting.
Onderstaande tabel geeft voor enkele inkomensniveaus de gemiddelde effecten
in guldens.Tabel: overzicht inkomenseffecten in guldens.  Effecten tariefstructuurEffecten indirecte belastingenNiet-standaard effectenTotaal Alleenstaande werknemers    wettelijk minimum loon2 160– 400– 3301 430modaal2 210– 590– 5201 100 1,5 * modaal3 290– 760– 1 0901 440 2 * modaal5 310– 910– 1 7502 650 3 * modaal7 890– 1 320– 4 3602 210Alleenverdienende werknemers    wettelijk minimum loon2 400– 750– 3501 300modaal2 430– 900– 4901 040 1,5 * modaal2 620– 1 030– 1 080510 2 * modaal4 480– 1 220– 1 7301 530 3 * modaal6 570– 1 620– 4 500450Tweeverdieners    50 0002 560– 910– 5001 15080 0003 790– 1 170– 1 0501 570100 0004 400– 1 290– 1 4201 690150 0006 850– 1 600– 3 7401 510Ouderen alleenstaand    AOW890– 440– 40410AOW+20 0001 330– 670– 30630AOW+40 000380– 910340– 190 Ouderen gehuwd    AOW1 040– 610– 30400AOW+20 0001 700– 850– 40810AOW+40 0001 590– 1 09033083011. UitvoeringsaspectenDe leden van de PvdA-fractie vragen de regering te bevestigen dat een
eventuele verandering van de voorgestelde grondslag, in de zin als door de
leden bedoeld, weliswaar zal leiden tot hogere uitvoeringskosten dan in de
voorstellen maar in ieder geval niet zal leiden tot meer uitvoeringslasten
dan in de huidige vermogensbelasting. Ook vraagt deze fractie de regering
aan te geven wat de opbrengst zou zijn van een aanpassing van de grondslag
van de forfaitaire vermogensrendementsheffing in deze zin.Waar het gaat om belastingplichtigen die thans in de vermogensbelasting
worden betrokken zullen de uitvoeringslasten bij het in de vermogensrendementsheffing
betrekken van roerende zaken als boten, auto's en juwelen ten opzichte van
de huidige uitvoeringskosten een kleine stijging vertonen.Voor de belastingplichtigen die thans niet in de vermogensbelasting worden
betrokken maar in het nieuwe belastingstelsel wel te maken krijgen met de
vermogensrendementsheffing zullen de extra uitvoeringskosten hoger zijn. Deze
groep belastingplichtigen, die in omvang mogelijk aanzienlijk kan zijn, zou
in het voorstel van de leden van de PvdA immers voor het eerst te maken krijgen
met de heffing over de bedoelde roerende zaken. Voor de Belastingdienst betekent
de toetsing op het volledig en juist aangeven van deze vermogensbestanddelen
een toename van de werkzaamheden. Per saldo nemen de uitvoeringskosten ten
opzichte van de huidige werkwijze derhalve toe. Een schatting hiervan is thans
moeilijk te geven; dit hangt mede af van de mogelijke drempelbedragen en reikwijdte
van de eventuele verandering van de grondslag.De leden van de PvdA-fractie blijven, zo stellen zij, moeite houden om
te begrijpen wat de automatische koppeling van gegevens van vermogensbeheer
aan het sofi-nummer zal inhouden en vragen om een nadere uitleg. Ook vragen
zij of de regering kan aangeven hoe de koppeling zich verhoudt tot de diverse
wetten en regels met betrekking tot de bescherming van de persoonsgegevens.Voor de koppeling van gegevens aan het sofi-nummer is het nodig dat derden
in hun bestaande registratie van persoonsgegevens (naam, adres, woonplaats
en dergelijke) het sofi-nummer gaan vastleggen. Deze vastlegging maakt het
mogelijk om de veelheid aan gegevens die bij de Belastingdienst binnenkomt
op eenvoudige wijze te kunnen koppelen aan individuele belastingplichtigen.
De werkwijze hierbij is dat derden met een renseigneringsverplichting jaarlijks
renseignementen opmaken, onder vermelding van het sofi-nummer van de belastingplichtige.
Deze gegevens worden verstrekt aan de Belastingdienst. Na binnenkomst van
deze gegevens draagt de Belastingdienst er zorg voor dat de gegevens langs
geautomatiseerde weg worden gekoppeld aan de juiste belastingplichtige. Deze
koppeling vindt geheel plaats buiten het zicht van de gegevensverstrekker.Om deze werkwijze mogelijk te maken wordt de Algemene wet inzake rijksbelastingen
aangepast. Overigens past de regeling binnen de bestaande kaders van de privacywetgeving.
De bescherming van de persoonlijke levenssfeer is optimaal gewaarborgd.De leden van de PvdA-fractie constateren dat er door de regering een aantal
zaken nauw samenhangende met de wetsvoorstellen nader geregeld moet worden.
Zij achten een aantal van deze zaken nauw verbonden aan hun eventuele instemming
met de voorstellen. Hierbij valt te denken aan:• afspraken inzake renseignering met de professionele vermogensbeheerders
in verband met de invoering van de forfaitaire vermogensrendementsheffing• afspraken inzake renseignering met de verzekeraars en pensioenfondsen
in verband met het inzichtelijk maken van het pensioentekort bij belastingplichtigen• indiening, behandeling en aanname van de Aanpassingswet in verband
met de aanpassing van inkomensafhankelijke regelingen• bij het toekennen van een arbeidskorting aan bijstandsgerechtigden
met een kleine baan dienen de vrijlatings- en premieregelingen nader bekeken te worden (zie schriftelijke antwoorden naar aanleiding van het Algemeen
Overleg van 8 december).Zij vragen de regering aan te geven bij welke andere dossiers/trajecten
nog afspraken in de uitvoeringssfeer nodig zijn en welke aanpassingen elders
direct samenhangen met de inhoud van de voorstellen.Naast de reeds genoemde trajecten vindt overleg over de uitvoeringaspecten
in algemene zin plaats in de commissie Thunnissen-De Waard. In deze commissie
wordt onder meer gesproken over de wijze waarop omzetting van belastingvrije
sommen naar heffingskortingen in de loonbelasting kan plaatsvinden met zo
min mogelijk administratieve lasten voor werkgevers en werknemers. Een ander
punt van overleg vormt de mogelijkheid om via de werkgevers de beschikking
te krijgen over actuele werknemersbestanden voor de uitbetaling van de heffingskortingen.Naast het overleg in de commissie Thunnissen-De Waard gaat de Belastingdienst
op het terrein van de voorlichting over de belastingherziening na of afspraken
mogelijk zijn met belangengroeperingen over een gezamenlijk communicatietraject.De leden van de VVD-fractie vragen om een toezegging dat de uitbreiding
van de renseigneringsverplichting beperkt blijft tot de actuele waarde van
de bancaire produkten en verzekeringsprodukten. Deze leden signaleren -nu
de regering er naar streeft medio januari 2000 een helder beeld te hebben
over de vormgeving van de renseignering- een risico wanneer zij de desbetreffende
delegatiebepaling zonder meer accepteren.Hoewel de uitwerking van de renseigneringverplichting nog niet in detail
bekend is zijn de hoofdlijnen wel duidelijk. Zoals hiervoor is aangegeven
vallen onder de renseigneringsverplichting de bestanddelen die in de vermogensrendementsheffing
vallen. Van deze bestanddelen zal de waarde gerenseigneerd moeten worden.
Daarnaast betreft het relevante informatie ten behoeve van de voorgestlede
bepalingen in de beoogde box 1 met betrekking tot de eigenwoning en de oudedagsparaplu,
zoals premies voor lijfrente-polissen en uitkeringen op kapitaalverzekeringen
voor de eigen woning.De leden van de VVD-fractie vragen wanneer zal worden beslist of de huidige
rente- en dividendrenseignering komt te vervallen. Deze leden vragen zich
af of het relatief beperkte nut van deze gegevens opweegt tegen de grote hoeveelheid
werk die van administratieplichtigen gevergd wordt om alle uitbetaalde rente
en dividend te renseigneren.Ten aanzien van de rente- en dividendrenseignering is de inzet om deze
te continueren. Deze gegevens zijn nodig om de risico's te kunnen wegnemen
van manipulatie met de peildatum bij de vermogensrendementsheffing. Handhaving
van deze renseigneringen maakt het mogelijk om tijdelijke verschuivingen in
het vermogen rond de peildatum op eenvoudige wijze te kunnen constateren.Daarnaast blijven de rente- en dividendgegevens nodig als contra-informatie
voor de vaststelling van de winst uit onderneming en het inkomen uit aanmerkelijk
belang.Over de vermeende extra administratieve lasten valt het volgende op te
merken. De banken en overige vermogensbeheerders verstrekken hun cliënten
thans jaarlijks een overzicht van ontvangen rente- en dividendinkomsten en
de totale saldi van het vermogen op 31 december van een jaar. Deze instanties
hebben de gevraagde gegevens dus reeds in hun administratie opgenomen en verstrekken
deze veelal reeds aan de Belastingdienst. Het handhaven van deze renseigneringen
leidt derhalve niet tot een administratieve lastenverzwaring.Hoeveel mensjaren, zo vragen de leden van de VVD-fractie zich af, zijn
gemoeid met de controle bij de 300 000 – 350 000 conserverende aanslagen waar het gaat om de vraag of nog aan de voorwaarden wordt
voldaan.Hoewel vooraf de omvang van de extra werkzaamheden van een nieuw fenomeen
zich moeilijk exact laat inschatten kan het aantal extra mensjaren voor de
controle naar de huidige inzichten op termijn naar grove schatting oplopen
tot enkele tientallen.De leden van de CDA-fractie vragen mede naar aanleiding van de desbetreffende
opmerking van de VHMF waarom de bewindslieden kiezen voor een constructiegevoelige
regeling bij bijvoorbeeld de meesleep- en meetrekregeling. Tevens zijn zij
benieuwd naar de extra capaciteit die hiervoor moet worden toegevoegd aan
de Belastingdienst.De meesleep- en meetrekregeling is bedoeld om ongewenste belastingarbitrage
te vermijden.Binnen de Belastingdienst -dit ter geruststelling van de leden van de
CDA-fractie- zal voldoende capaciteit worden vrijgemaakt om deze regeling
adequaat te kunnen uitvoeren.De leden van de GroenLinks-fractie denken dat de Belastingdienst een belangrijke
rol kan vervullen in het verhogen van het pensioenbewustzijn met het inzichtelijk
maken van de individuele pensioentekorten. Het lijkt deze leden dat registratie
van de gegevens door de Belastingdienst een zeer doelmatige manier is van
het bijhouden van de pensioenopbouw en de pensioentekorten. Deze leden wensen
tevens graag snel en uitgebreid verslag van het overleg betreffende de informatievoorziening
dat momenteel gaande is tussen Financiën en de pensioenfondsen en verzekeraars.Met deze leden zijn wij van mening dat het verhogen van het inzicht bij
belastingplichtigen over de pensioenopbouw en een eventuele pensioentekort
een goede zaak is. De regering draagt dan ook via verschillende maatregelen
bij aan het verhogen van het pensioenbewustzijn. De Belastingdienst kan daarbij
in beoogde opzet binnen de belastingherziening ook een rol spelen, bijvoorbeeld
door het ter beschikking stellen van een diskette of berekeningsformulier
aan de belastingplichtige waarmee deze zelf zijn of haar pensioentekort kan
berekenen. Hoewel deze berekening voor de gemiddelde belastingplichtige naar
verwachting goed valt uit te voeren, zal de Belastingdienst waar nodig hierbij
extra ondersteuning bieden.Het overleg met de pensioenfondsen en de verzekeraars verkeert nog in
de beginfase en is thans nog inventariserend van karakter. Concrete resultaten
zijn in deze fase nog niet melden.12. Opbouw van het wetsvoorstelDe leden van de CDA-fractie vragen de overlegging van het rapport Meer toegang, minder geding, een pleidooi voor toegankelijke, eenvoudig
raadpleegbare en conflictvermijdende regelgeving dat is uitgebracht
aan het ministerie van Financiën door mr. Th.O. Vreugdenhil.Het rapport, dat is betrokken bij de gedachtevorming omtrent de vormgeving
van de Wet inkomstenbelasting 2001, zullen wij de Kamer ter kennisneming doen
toekomen. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel 2.1.2De leden van de fractie van CDA stellen dat de uitzondering in artikel
2.1.2, tweede volzin, niet zou moeten gelden indien men als inwoner in een
ander land belast en een zogeheten Pauschalregeling van toepassing is geweest.
De in deze tweede volzin opgenomen bepaling beoogt dubbele belasting te voorkomen.
Indien in het andere land sprake is geweest van het onderworpen zijn geweest
aan belastingheffing als inwoner, doet het niet ter zake of de desbetreffende
inkomsten in het andere land door middel van een Pauschalregeling in de belastingheffing
zijn betrokken; afdoende is dat men als inwoner is belast. Wanneer de visie
van deze leden zou worden gevolgd, zou bijvoorbeeld ook moeten worden bezien
of de in het andere land geldende tarieven niet afwijken van de Nederlandse.
Dit lijkt ons een onbegaanbare weg.Artikel 2.2.2/2.2.3De leden van de PvdA-fractie vragen naar de behandeling van een niet-inwoner
die gebruik maakt van de keuzeregeling en die negatieve inkomsten uit de in
het buitenland gelegen eigen woning geniet. Indien een buitenlandse belastingplichtige
kiest voor de toepassing van de regels voor binnenlandse belastingplichtigen,
dient hij zijn wereldinkomen in Nederland aan te geven. Een van de elementen
van dit wereldinkomen betreft het inkomen uit de eigen woning (berekend naar
Nederlandse maatstaven). Indien het inkomen uit de in het buitenland gelegen
eigen woning negatief is, drukt dit de hoogte van het wereldinkomen en daarmee
het bedrag dat aan Nederlandse inkomstenbelasting verschuldigd zou zijn indien
het wereldinkomen volledig ter heffing aan Nederland zou toekomen. Van dit
bedrag aan in beginsel in Nederland verschuldigde inkomstenbelasting wordt
een deel vrijgesteld, te weten voor die inkomsten die niet in Nederland kunnen
worden belast; de vrijstelling is echter nooit negatief. De hoogte van de
vrijstelling bedraagt het saldo van de negatieve inkomsten uit eigen woning
en de overige niet aan Nederland toegewezen inkomsten uit werk en woning gedeeld
door het wereldinkomen uit werk en woning vermenigvuldigd met het in beginsel
in Nederland aan inkomstenbelasting verschuldigde bedrag. De negatieve inkomsten
uit de eigen woning in het buitenland (bijvoorbeeld veroorzaakt door de hypotheekrente-aftrek)
verminderen dus niet alleen het wereldinkomen maar ook het gedeelte daarvan
dat niet in Nederland wordt belast vanwege de tegemoetkoming ter voorkoming
van dubbele belasting. In dit verband zij er overigens gewezen op de bepaling
in het derde lid van artikel 2.2.3. Op grond van deze bepaling wordt, indien
de buitenlandse belastingplichtige niet langer kiest voor de toepassing van
de regels voor binnenlandse belastingplichtigen, het Nederlandse inkomen in
het laatste jaar waarin nog wel hiervoor werd gekozen, verhoogd met de in
de laatste acht jaar in aftrek gebrachte negatieve buitenlandse inkomsten.
Negatieve inkomsten uit de in het buitenland gelegen eigen woning vallen onder
de reikwijdte van deze bepaling.De leden van de PvdA-fractie vragen tevens hoe de heffing thans en straks
verloopt ten aanzien van een buiten Nederland woonachtige belegger in onder
andere in Nederland gelegen onroerende zaken en wanneer ook rekening wordt
gehouden met bijvoorbeeld alimentatie-aftrek. Als voorbeeld noemen zij een
inwoner van Hong Kong. Onder de Wet op de inkomstenbelasting 1964 dient deze
belegger de inkomsten uit de in Nederland gelegen onroerende zaken aan te
geven. Deze worden tegen de normale tarieven in de inkomstenbelasting belast.
De belastingplichtige heeft recht op de basisaftrek en kan indien deze inkomsten
ten minste 90 percent van het wereldinkomen bedragen van de
belasting ook zijn alimentatiebetalingen volledig ten laste van zijn binnenlands
inkomen brengen. In het nieuwe stelsel wordt de belastingplichtige belast
door middel van de vermogensrendementsheffing in box III. In beginsel heeft
hij geen recht op de heffingskorting. Indien hij gebruik maakt van de keuzeregeling
dient hij zijn wereldinkomen in alle drie de boxen in Nederland aan te geven.
Aansluitend wordt, rekening houdend met zijn aftrekposten en de heffingskorting,
berekend hoeveel inkomstenbelasting in Nederland verschuldigd zou zijn. Tenslotte
wordt van het aldus berekende bedrag een evenredig deel vrijgesteld voor die
inkomsten die niet ter heffing aan Nederland toekomen. Met dit stelsel worden
aftrekposten gehonoreerd in de verhouding Nederlands inkomen – wereldinkomen;
met andere woorden indien 10 percent van het wereldinkomen uit Nederland afkomstig
is, kunnen aftrekposten voor 10 percent worden vergolden in Nederland. Het
is dus niet zo dat de keuzeregeling er toe leidt dat de aftrekposten volledig
ten laste van het Nederlands inkomen kunnen worden gebracht. Zoals uit de
tekst van artikel 2.2.3 blijkt, staat de keuzeregeling open voor inwoners
van andere EU-lidstaten en voor inwoners van landen waarmee Nederland een
belastingverdrag heeft dat voorziet in de mogelijkheid van de uitwisseling
van inlichtingen. Aangezien het belastingverdrag met China niet van toepassing
is met betrekking tot Hong Kong, kan een inwoner van Hong Kong geen gebruik
maken van de keuzeregeling. Een inwoner van China zou dit wel kunnen.De leden van de PvdA-fractie vragen of de keuzeregeling in artikel 2.2.3
voor buitenlandse belastingplichtigen naast de beperking voor de aftrek van
aftrekposten die door de partner in het buitenland geldend kunnen worden gemaakt,
nog verdere wijzigingen zal ondergaan. In de nota naar aanleiding van het
verslag is aangegeven dat naast de hierboven genoemde aanpassing ook de sanctiebepaling
van het derde lid wijziging zal ondergaan. Die wijziging maakt duidelijk dat,
indien niet langer zal worden gekozen voor de toepassing van de regels voor
binnenlandse belastingplichtigen, niet wordt teruggekomen op aftrekposten
die verband houden met de persoonlijke en gezinssituatie en op negatieve inkomsten
die deel uitmaken van het Nederlandse inkomen dan wel zijn ontstaan in een
periode van binnenlandse belastingplicht. Afhankelijk van de uitkomsten van
de parlementaire discussies is niet uit te sluiten dat de keuzeregeling nog
wordt aangepast, zonder dat hierbij het karakter van deze regeling wezenlijk
wordt aangepast.Artikel 2.2.3De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de rechtspraak van het Europese
Hof van Justitie wel toestaat dat de rechten van werknemers en zelfstandigen
op vrij verkeer en non-discriminatie afhankelijk worden gemaakt van een administratieve
voorwaarde zoals een (tijdig ingediend) verzoek.In de jurisprudentie van het Hof van Justitie is erkend dat de situaties
van ingezetenen en niet-ingezetenen van een bepaalde staat in het algemeen
niet vergelijkbaar zijn. Bij het treffen van specifieke maatregelen –
zoals de invoering van het keuzerecht voor buitenlands belastingplichtigen –
kan het maken van onderscheid tussen binnenlands en buitenlands belastingplichtigen
dan ook gerechtvaardigd zijn. Het Europees recht stelt aan dergelijke maatregelen
in dat geval de voorwaarde dat het vrije verkeer niet verder mag worden belemmerd
dan objectief gezien noodzakelijk is in verband met het verschil in positie
van binnen- en buitenlands belastingplichtigen. Daarbij moet de maatregel
noodzakelijk en proportioneel zijn. Gelet op deze eisen van het Europees recht
kan niet worden gesteld dat sprake is van een belemmering van het vrije verkeer
indien de keuze van buitenlands belastingplichtigen om als binnenlands belastingplichtige
te worden behandeld afhankelijk wordt gemaakt van het indienen
van een verzoek. Dat buitenlands belastingplichtigen een verzoek moeten indienen,
is niet alleen een noodzakelijke voorwaarde om de door belastingplichtige
gewenste status te kunnen vaststellen maar – gelet op het grote belang
dat deze in veel gevallen zal hebben bij een behandeling als binnenlands belastingplichtige –
zeker ook proportioneel.De leden van de CDA-fractie vinden het redelijk dat door een in het buitenland
wonende persoon die voor zijn werkzaamheden in Nederland hier te lande wordt
belast, en die gebruik maakt van de optie van artikel 2.2.3, dan ook lijfrentepremies
in aftrek kunnen worden gebracht. Het lijkt hun evenwel onredelijk –
en zeker ook in strijd met Schumacker arrest – ingeval na beëindiging
van keuze, bijvoorbeeld na pensionering, de aftrek ingevolge artikel 2.2.3,
derde lid, weer ongedaan wordt gemaakt.In de memorie van toelichting bij artikel 2.2.3 is aangegeven dat een
buitenlandse belastingplichtige die een keuze als bedoeld in dat artikel maakt
bijvoorbeeld in aanmerking komt voor de in hoofdstuk 3 van de wet opgenomen
uitgaven voor inkomensvoorzieningen. In de nota naar aanleiding van het verslag
is – bij artikel 3.8.6 – aangegeven dat buitenlandse belastingplichtigen
die op basis van artikel 2.2.3 hebben geopteerd voor het belast worden volgens
de regels voor binnenlandse belastingplichtigen, binnen de wettelijke grenzen
lijfrentepremies op hun inkomen uit werk en woning in aftrek kunnen brengen.
Bij een beëindiging van het gebruik van de keuzeregeling binnen acht
jaar zal de aftrek op de voet van artikel 2.2.3, derde lid, niet worden teruggenomen.
Een dergelijke beëindiging van het gebruik van de keuzeregeling zou zich
bijvoorbeeld kunnen voordoen na het staken van de onderneming in Nederland,
vanwege een wijziging van dienstbetrekking of in verband met pensionering.
Elders in deze nota hebben we aangegeven dat de in artikel 2.2.3, derde lid,
opgenomen bepaling alleen ziet op negatieve inkomsten die ten laste van het
inkomen zijn gekomen. Premies voor lijfrenten vallen hier niet onder.De leden van de CDA-fractie vragen of in de aangekondigde AMvB bij de
keuzeregeling rekening wordt gehouden met het feit dat de regeling in alle
omstandigheden voorziet in een toereikende tegemoetkoming ter voorkoming van
dubbele belasting. Voorts vragen deze leden om een reactie op het commentaar
van de Orde betreffende de sanctiebepaling van het derde lid van artikel 2.2.3.
Doordat ingevolge de AMvB een regeling, die lijkt op de vrijstellingsmethode
onder de belastingverdragen, zal worden toegepast met betrekking tot die inkomsten
die niet ter heffing aan Nederland toekomen, zal te allen tijde sprake zijn
van een toereikende tegemoetkoming ter voorkoming van dubbele belasting. Immers,
alleen de in Nederland belastbare inkomsten worden op deze wijze in de heffing
van inkomstenbelasting betrokken. In zijn commentaar vraagt de Orde aanvullend
te bevestigen dat de sanctie beperkt is tot het negatieve saldo van de in
de laatste acht jaar in aanmerking genomen positieve en negatieve inkomsten
die niet behoren tot het Nederlandse inkomen als bedoeld in artikel 7.1.1.
Dit commentaar van de Orde kan worden bevestigd met dien verstande dat per
box moeten worden berekend of sprake is van een negatief saldo.Artikel 2.5.1De leden van de CDA-fractie vragen naar de gevolgen van de belastingherziening
voor de huursubsidie. Verschillende bepalingen in de Huursubsidiewet zullen
worden aangepast in verband met de belastingherziening. Deze aanpassingen
zijn opgenomen in het wetsvoorstel voor de Aanpassingswet Wet inkomstenbelasting
2001 die in behandeling is bij de Raad van State. Daarin wordt
ook de omschrijving van de inkomens- en vermogensgrenzen aangepast. Voor de
inkomensgrens in de Huursubsidiewet wordt daarbij aangesloten bij het begrip
verzamelinkomen in de zin van artikel 2.5.1 van de Wet inkomstenbelasting
2001. Dat betekent dat de inkomensgrens wordt bepaald door het gezamenlijke
bedrag van het inkomen uit werk en woning (box I), het inkomen uit aanmerkelijk
belang (box II) en het belastbare inkomen uit sparen en beleggen (box III).Voor de vermogenstoets in de Huursubsidiewet wordt nu verwezen naar de
Wet op de vermogensbelasting 1964. Door het vervallen van de vermogensbelasting
kan deze verwijzing niet in stand blijven. In het wetsvoorstel voor de Aanpassingswet
wordt de vermogensgrens zo goed mogelijk geënt op de vermogensbegrippen
van de Wet inkomstenbelasting 2001. Rekening houdend met de doelstellingen
van de belastingherziening en de Huursubsidiewet en de optredende effecten
zal worden bezien of andere aanpassingen gewenst zijn.De leden van de fractie van het CDA vragen naar het drempelverhogend effect
dat ontstaat door afschaffing van de belastingvrije som.Bij het in aanmerking nemen van uitgaven ter zake van ziekte, invaliditeit,
bevalling, adoptie en overlijden, uitgaven tot voorziening in het levensonderhoud
van verwanten, uitgaven ter zake van een opleiding of studie voor een beroep,
uitgaven ter zake van kinderopvang en giften wordt onder het regime van de
Wet op de inkomstenbelasting 1964 een drempel in mindering gebracht die afhankelijk
is van het onzuivere inkomen. De belastingvrije som heeft hierop geen invloed.
In de Wet inkomstenbelasting 1964 zijn ook geen andere drempelbedragen opgenomen
die afhankelijk zijn van het belastbaar inkomen verminderd met de belastingvrije
som.Ook in de Wet inkomstenbelasting 2001 wordt bij een aantal aftrekposten
rekening gehouden met een inkomensafhankelijk drempelbedrag. De drempel voor
de buitengewone uitgaven en de giften is afhankelijk van het verzamelinkomen
voor toepassing van de persoonsgebondenaftrek (artikelen 6.5.9 en 6.9.8).
De drempel voor kinderopvang is gesteld op het bedrag van de eigen bijdrage
die voor de opvang van het kind geacht wordt te zijn verschuldigd. De hoogte
van de eigen bijdrage zal bij ministeriële regeling worden vastgesteld
(artikel 3.9.4, tweede lid). Het invoeren van de nieuwe tariefstructuur waarbij
belastingvrije sommen worden vervangen door heffingskortingen leidt dus niet
tot een drempelverhogend effect.De leden van de CDA-fractie hebben enkele vragen over de inkomensafhankelijke
regelingen. Met het oog op de gevolgen van de belastingherziening voor de
wettelijke inkomensafhankelijke regelingen is op dit moment een wetsvoorstel
voor de Aanpassingswet Wet inkomstenbelasting 2001 in behandeling bij de Raad
van State. Een van de uitgangspunten daarbij is dat de in het wetsvoorstel
voor de Wet inkomstenbelasting 2001 geïntroduceerde term «verzamelinkomen»
in beginsel wordt gehanteerd bij regelingen waar nu het belastbaar inkomen
als toetsinkomen wordt gebruikt. Materiële verschillen tussen het verzamelinkomen
in de zin van de Wet inkomstenbelasting 2001 en het belastbaar inkomen in
de zin de Wet op de inkomstenbelasting 1964 werken dus in beginsel door naar
de andere wettelijke regelingen. Voorzover bij de belastingherziening 2001
sprake is van een grondslagverbreding werken deze via de Aanpassingswet in
beginsel door naar andere regelingen. Afzonderlijk wordt bezien waar in het
kader van die andere regelingen voorstellen moeten worden gedaan voor aanpassing
van inkomens- en vermogensgrenzen om de werking materieel zoveel mogelijk
ongewijzigd te houden. Dit onderwerp zal bij de behandeling van de Aanpassingswet nader kunnen worden besproken. Verder wordt er op gewezen dat, als
vervolg op de commissie Derksen, de interdepartementale Werkgroep Harmonisatie
Inkomensafhankelijke Regelingen bezig is met een nadere verkenning van de
mogelijkheden voor harmonisatie van inkomensafhankelijke regelingen. Daarbij
moet worden bedacht dat de inkomens- en vermogensgrenzen van de meeste inkomens-
en vermogensafhankelijke regelingen niet zijn opgenomen in wetten in formele
zin, maar in lagere regelgeving.In hoeverre – zo vragen de leden van de CDA-fractie – wordt
de invoering van het nieuwe belastingstelsel aangegrepen om ook de uitvoering
van de inkomensafhankelijke regelingen te stroomlijnen?Het nieuwe belastingstelsel als zodanig heeft niet tot doel om de inkomensafhankelijke
regelingen te stroomlijnen. Deze regelingen vallen bovendien onder de verantwoordelijkheid
van andere departementen dan Financien. De verwachtingen ten aanzien van een
stroomlijning in het kader van de belastingherziening moeten dan ook niet
te hoog worden ingeschat. Wel zijn mogelijke resultaten te behalen met de
verkenning die de interdepartementale Werkgroep Harmonisatie Inkomensafhankelijke
Regelingen op dit terrein binnenkort uitbrengt.Artikel 3.2.1.1/ 3.2.1.2Tijdens het algemeen overleg op 8 december 1999 is van de zijde van de
Kamer ingegaan op de passage in de nota naar aanleiding van het verslag waarin
wij aangeven dat wij bereid zijn te bezien of de gekozen afbakening van het
ondernemersbegrip nog wat kan worden bijgesteld, door in meer gevallen dan
thans in het wetsvoorstel zijn opgenomen het winstregime toe te passen in
plaats van het forfaitair rendement van box III. De vragen van de leden van
de verschillende fracties dienaangaande zijn beantwoord in paragraaf 4.1.2.Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie waar precies de grens ligt
waar wel en waar niet wordt voldaan aan het gebruikelijkheidscriterium om
een reactie te geven op de stelling dat het gebruikelijkheidscriterium onvoldoende
rekening lijkt te houden met de specifieke aard van gezinsbedrijven, is in
paragraaf 4.1.3 een reactie gegeven.De vraag van de leden van de VVD-fractie of het voor het ondernemerschap
van een commanditair vennoot die beheersdaden verricht noodzakelijk is dat
hij daadwerkelijk aansprakelijk wordt gesteld, of dat het voldoende is dat
hij naar materieel recht aansprakelijk is, is in het algemeen deel in paragraaf 4.1.2
beantwoord.De leden van de fractie van het CDA zijn niet overtuigd van het antwoord
op hun vraag waarom het ondernemingsbegrip niet wordt gesubjectiveerd. In
dat verband vragen zij te reageren op het commentaar van de Orde op dat punt
en om het ondernemersbegrip integraal te wijzigen. Op een andere plaats in
het nader verslag spreken deze leden de wens uit voor een regeling waarmee
bedrijfsmiddelen geruisloos van de ene onderneming naar de andere kunnen worden
overgedragen. Wij zijn op deze vragen en opmerkingen nader ingegaan in paragraaf 4.1.1.Artikel 3.2.1.4 lid 2In de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven dat het niet
de bedoeling is dat de samenwerking via man-vrouwfirma's wordt beperkt waar
deze voorzien in een maatschappelijke behoefte. Om hierover helderheid te
verkrijgen, hebben de leden van de GPV en RPF een casus voorgelegd
met de vraag of het gebruikelijkheidscriterium in die situatie van toepassing
is. In paragraaf 4.1.3 is daarop ingegaan.Artikel 3.2.2.7De leden van de PvdA-fractie blijven de nodige vraagtekens behouden hoe
het hoofdzakelijkheids- en grotendeelscriterium voor de aftrek van kosten
van werkruimte uitwerkt voor deeltijdondernemers. Naar aanleiding van hun
verzoek om nadere argumenten merken wij het volgende op. Teneinde te bepalen
of de kosten en lasten van een werkruimte in de eigen woning die niet tot
het ondernemingsvermogen behoort, in aftrek mogen komen op de winst, wordt
aangesloten bij het gezamenlijke bedrag van de winst, looninkomen en resultaat
uit overige werkzaamheden. Zoals wij in de nota naar aanleiding van het verslag
(blz. 142) hebben aangegeven, beoogt het daarbij van toepassing zijnde hoofdzakelijkheids-
en grotendeelscriterium te voorkomen dat belastingplichtigen die ter verwerving
van hun arbeidsinkomen slechts bijkomstig gebruik maken van een werkruimte
aan huis, kosten in aftrek kunnen brengen. Een belangrijk doel van de invoering
van dit criterium in de Wet op de inkomstenbelasting 1964 was de wens op dit
vlak paal en perk te stellen aan het opvoeren van de zogenoemde studeerkamer-aftrekken.
Hoewel deze aftrek in het voorstel van Wet inkomstenbelasting 2001 voor genieters
van looninkomen geheel vervalt, verliest de bepaling niet haar betekenis.
Zij geldt namelijk nog wel voor ondernemers en voor personen met resultaat
uit overige werkzaamheden. Daarnaast wordt in de Wet op de loonbelasting (artikel
15b, eerste lid, onderdeel f) de mogelijkheid gecreëerd om de kosten
van de werkruimte thuis onbelast te vergoeden. Naar onze mening ligt het voor
de hand om voor de onbelaste vergoeding van deze kosten aansluiting te zoeken
bij de criteria die gelden voor ondernemers en personen met resultaat uit
overige werkzaamheden. Deze criteria werken naar ons oordeel in het algemeen
niet onredelijk uit voor deeltijdondernemers. Bij deeltijdondernemers die
daarnaast geen looninkomen (daaronder worden ook inkomsten uit vroegere arbeid
zoals WAO-uitkeringen en pensioen begrepen) hebben, wordt het hoofdzakelijkheids-
en grotendeelscriterium uitsluitend gerelateerd aan het winstinkomen, zodat
zij aan het criterium zullen voldoen. Deeltijdondernemers die een relatief
gering looninkomen hebben, zullen doorgaans kunnen voldoen aan het hoofdzakelijkheids-
en grotendeelscriterium. Anders ligt dit voor deeltijdondernemers en personen
met resultaat uit overige werkzaamheden die een relatief hoog looninkomen
en een relatief laag winstinkomen respectievelijk resultaat uit overige werkzaamheden
hebben. Die verkeren echter ook in een geheel andere situatie, die veeleer
is te vergelijken met anderen die naast een hoofdberoep in dienstbetrekking,
neveninkomsten hebben.Artikel 3.2.2.18Met betrekking tot de door de leden van de VVD-fractie aan de orde gestelde
«algemeen aanvaarde actuariële grondslagen» van artikel 3.2.2.18
(thans artikel 9b van de Wet op de inkomstenbelasting 1964), merken wij op
dat dit begrip in grote mate door de (actuariële) praktijk wordt ingevuld.
Daarmee wordt er ruimte geboden voor een ontwikkeling in de tijd van hetgeen
als een algemeen aanvaarde actuariële grondslag in het kader van de waardering
van pensioen en soortgelijke verplichtingen is aan te merken. Het aspect van
de daarbij te hanteren rekenrente is evenwel voor de duidelijkheid door de
wetgever ingevuld. Artikel 3.2.2.30De leden van de CDA-fractie zien het juist dat indien een commanditaire
vennoot/natuurlijk persoon (geen ondernemer in de nieuwe opzet) bedongen heeft
dat hij gerechtigd wordt tot 25% van de winst en het vermogen, dat de beherend
vennoot gerechtigd is tot 100% van de investeringsaftrek over het investeringsbedrag
dat aan die beherend vennoot kan worden toegerekend. De commanditaire vennoot
heeft geen recht op investeringsaftrek, in zoverre wordt over een deel van
het investeringsbedrag van het samenwerkingsverband geen investeringsaftrek
genoten. Ten aanzien van hun opmerking dat hetzelfde toch ook geldt indien
de partner ondernemer is ex artikel 3.2.2.1a, luidt onze reactie dat wij aannemen
dat indien de partner medegerechtigde is in de zin van artikel 3.2.1.1a de
beherend vennoot inderdaad eveneens voor 100% gerechtigd is tot de investeringsaftrek
over het investeringsbedrag dat aan hem kan worden toegerekend en de medegerechtigde
geen recht heeft op investeringsaftrek. Indien deze leden bedoelen dat de
partner ook ondernemer is in de zin van artikel 3.2.1.2, dan hebben beide
partners recht op investeringsaftrek, maar worden voor de toepassing van het
tweede lid van artikel 3.2.2.30 hun investeringen samengeteld.Artikel 3.2.2.45De leden van de VVD merken op dat onze stelling dat het lichter maken
van de aandelen voorafgaande aan een fusie niet als een zakelijke overweging
kan worden aangemerkt, in zijn algemeenheid onjuist is. Volgens deze leden
kan het lichter maken van de aandelen voorafgaande aan een fusie als een zakelijke
overweging worden gekenschetst, omdat door het lichter maken van de aandelen
bijvoorbeeld de ruilverhouding wordt beïnvloed, waardoor een fusie juist
kan plaatsvinden onder voor alle partijen acceptabele voorwaarden. Wij zijn
op deze opmerkingen ingegaan in paragraaf 4.1.4.Artikel 3.2.2.50Op vraag van de leden van de VVD fractie of de visie van de rechter bekend
is over de vraag of het gedeeltelijk ophouden van het in Nederland genieten
van belastbare winst valt onder de eindafrekeningsbepaling, merken wij het
volgende op. Over de situatie dat een belastingplichtige gedeeltelijk ophoudt
in Nederland belastbare winst te genieten terwijl de feitelijke leiding is
verplaatst, is de visie van de rechter nog niet geheel duidelijk. Er is door
de Hoge Raad wel een arrest gewezen (BNB 1998/50) dat betrekking had op de
situatie dat de belastingplichtige als gevolg van de verplaatsing van de feitelijke
leiding ophield in Nederland belastbare winst te genieten. Door de Hoge Raad
werd geoordeeld dat deze situatie valt onder de reikwijdte van de eindafrekening
die in artikel 16 van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 is opgenomen.De eerste ondergetekende heeft reeds eerder aangegeven (Besluit van 22
januari 1996, DGO 96–0691), dat het gedeeltelijk ophouden in Nederland
belastbare winst te genieten, valt onder de eindafrekening; dit volgt uit
doel en strekking van de wet. Met de voorgestelde bepaling wordt elke mogelijke
onzekerheid op dit punt weggenomen.Artikel 3.2.2.53In de nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt dat de mogelijkheid
van doorschuiving in de familiesfeer, anders dan de regeling waarop het arrest
van de Hoge Raad BNB 1997/186 betrekking had, is gebaseerd op een wettelijke
regeling waarin de kring van gerechtigden is vastgelegd. De leden van de VVD-fractie
vragen of dit onderscheid een rol speelt bij de toepassing van
anti-discriminatiebepalingen door de rechter. Dit is inderdaad het geval.
In de goedkeurende regeling waarop het hiervoor genoemde arrest betrekking
had, werd in de uitvoeringssfeer voor de heffing van successierecht een bepaalde
groep belastingplichtigen bevoordeeld boven een andere groep van belastingplichtigen
zonder dat dit expliciet bij wet was geregeld. Dit werd door de Hoge Raad
strijdig geacht met het gelijkheidsbeginsel. Het is echter niet strijdig met
het gelijkheidsbeginsel om op objectieve gronden bij wet een beperking van
de kring van gerechtigden tot een faciliteit op te nemen. Deze situatie doet
zich voor bij de doorschuiffaciliteit in de familiesfeer. De objectieve redenen,
de leden van de VVD-fractie vragen daarnaar, zijn hier gelegen in de specifieke
situatie die zich voordoet bij bedrijfsopvolging in de familiesfeer. De regeling
is destijds ingevoerd omdat de fiscale afrekening bij traditionele bedrijfsopvolgingen
van ouders naar kinderen meer dan eens niet gelegen zal komen en de continuïteit
van de onderneming zou kunnen bedreigen. Bij veel bedrijfsopvolgingen in de
familiesfeer vindt de overdracht van een onderneming niet plaats tegen contanten
waardoor zich juist bij deze bedrijfsopvolgingen liquiditeitsproblemen kunnen
voordoen. Een andere reden voor de invoering was de bevordering van de overdracht
van een onderneming op een passender tijdstip dan het overlijden van de ondernemer
(bij overlijden was er reeds de mogelijkheid van geruisloze doorschuiving).Overigens merken wij op dat het ondernemerspakket 21e eeuw, waarover met
het bedrijfsleven overeenstemming is bereikt, een wijziging van de doorschuiffaciliteit
bevat. Die wijziging behelst invoering van een generieke doorschuiffaciliteit
bij overdracht van de onderneming aan mede-ondernemers. Hiermee wordt naar
analogie van de mogelijkheden in de vennootschapsbelasting bereikt dat de
overdrager nog enige tijd betrokken blijft bij de onderneming. Voordeel van
deze opzet is dat een begeleide bedrijfsopvolging wordt gestimuleerd. Verder
kan het rente- en liquiditeitsvoordeel van een dergelijke doorschuiffaciliteit
in het belang zijn van het voortbestaan van de onderneming. Bij invoering
van deze faciliteit is er geen reden meer om een afzonderlijke doorschuiffaciliteit
voor de familiekring te handhaven.Artikel 3.2.3.3/ 3.2.3.4Het lijkt de leden van de PvdA-fractie moeilijk houdbaar dat de verplichte
afname van de FOR geen onoverkomelijke liquiditeitsproblemen met zich meebrengt.
Zij denken daarbij aan het geval dat een belastingplichtige wegens ziekte
niet voldoet aan het urencriterium van de zelfstandigenaftrek, waardoor (een
deel van) de FOR verplicht vrijvalt. De leden van de PvdA-fractie vragen in
dit verband of er een opbrengst is ingeboekt voor de verplichte afname van
de FOR. Naar verwachting blijft het aantal gevallen waarin ondernemers, bijvoorbeeld
als gevolg van ziekte, tijdelijk niet voldoen aan de vereisten om te kunnen
toevoegen, met als gevolg dat mogelijk (een deel van) de FOR verplicht vrijvalt,
beperkt. Het aantal gevallen waarin daarnaast de FOR het eigen vermogen overtreft,
is zo mogelijk nog kleiner. Ook de eventuele mogelijkheid van horizontale
of verticale verliesverrekening kan voorkomen dat er daadwerkelijk belasting
verschuldigd is. Indien zich tot slot in een concrete situatie als gevolg
van de verplichte vrijval van (een deel van) de FOR feitelijk toch tijdelijke
liquiditeitsproblemen zouden voordoen, kan de ontvanger gebruik maken van
de mogelijkheid die hij in het algemeen heeft om belastingplichtigen in geval
van liquiditeitsproblemen een betalingsregeling voor te stellen. Al met al
zijn onoverkomelijke liquiditeitsproblemen derhalve niet te verwachten, evenmin
als extra belastingopbrengsten van enige omvang. Hiervoor is dan ook niets
ingeboekt. De leden van de fractie van de VVD voeren aan dat een verlies van de onderneming
in een jaar leidt tot een daling van het ondernemingsvermogen. Dit leidt echter
slechts tot een vrijval van de oudedagsreserve voorzover deze meer bedraagt
dan het ondernemingsvermogen in de situatie dat de belastingplichtige niet
voldoet aan de urennorm.Artikel 3.3.4In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie naar stelsels
van conserverende aanslagen in andere EU-lidstaten en hoe daar wordt omgegaan
met eventuele liquiditeitsproblemen van werknemers die fiscaal moeten afrekenen
over pensioenrechten, merken wij het volgende op. Er zijn, zoals ook eerder
door ons aangegeven, inderdaad buitenlandse stelsels waar grensoverschrijdende
situaties fiscale gevolgen meebrengen voor belastingplichtigen met opgebouwde
pensioenaanspraken. Een dergelijk stelsel wordt bijvoorbeeld gehanteerd door
België en Denemarken. Uit de ons ter beschikking staande informatie valt
evenwel niet af te leiden dat landen met het oog op die situaties speciale
regelingen hebben getroffen voor uitstel van betaling of zekerheidstelling
van verschuldigde belasting. Hoewel wij met deze leden eens zijn dat kennis
omtrent buitenlandse systemen interessant zou zijn, achten wij het niet noodzakelijk
op het punt van de betaling of zekerheidstelling van belasting nader onderzoek
te laten verrichten.De leden van de fractie van de VVD menen dat de vraag naar de toepassing
van artikel 3.3.4 met betrekking tot een geëmigreerde nabestaande, niet
adequaat is beantwoord. Naar ons oordeel is hier evenwel sprake van een misverstand.
In de oorspronkelijke vraagstelling is namelijk niet expliciet aangegeven
dat het de nabestaande is die emigreert. In antwoord op de aanvullende vraag
hierover van deze leden kunnen wij bevestigen dat artikel 3.3.4, eerste lid,
slechts van toepassing is op een nabestaande met pensioenrechten die vanuit
Nederland emigreert. Heeft de nabestaande nooit in Nederland gewoond, dan
kan artikel 3.3.4 ten aanzien van deze nabestaande geen toepassing vinden.
Artikel 3.3.4, eerste lid, heeft dan ook slechts betekenis voor gevallen waarin
sprake is van binnenlandse belastingplicht.Artikel 3.4.1.1/ 3.4.1.2.Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie waarom bij het ter beschikking
stellen van vermogen verschil wordt gemaakt tussen de situatie waarin de ondernemer
zelf aan zijn onderneming vermogen ter beschikking stelt of dat laat doen
door de partner met wie hij in gemeenschap van goederen is getrouwd en de
situatie waarin de partner met wie hij onder huwelijkse voorwaarden is getrouwd,
dat doet, is ingegaan in paragraaf 4.2.2.Op vraag van de leden van de PvdA-fractie of het ophouden met het verhuren
van een pand aan de onderneming van een huisgenoot leidt tot de verplichting
om af te rekenen over een eventuele meerwaarde van het pand, is gereageerd
in paragraaf 4.2.2.Op vraag van de leden van de PvdA-fractie om een nadere uitleg van het
verschil in de groepen personen die onder de onderhavige regeling en onder
de meetrek- en meesleepregeling van het aanmerkelijkbelangregime vallen, is
in paragraaf 4.2.2. gereageerd.De leden van de VVD-fractie vragen of het bij emigratie afrekenen over
de contante waarde van royalty's geen onwenselijke dubbele heffing oplevert. Het tot stand brengen van een auteursrecht valt onder het resultaat uit
overige werkzaamheden. Als de auteur in Nederland woont, zal de werkzaamheid –
zoals het schrijven van een boek – in Nederland worden verricht en is
Nederland heffingsbevoegd ten aanzien van de voordelen uit die arbeid. Door
de toepassing van het winstregime wordt voorkomen dat er verschil ontstaat
tussen de situatie waarin het auteursrecht tegen een afkoopsom ineens te gelde
wordt gemaakt en die waarin het auteursrecht gedurende een aantal jaren wordt
geëxploiteerd. Voorts wordt daarmee bereikt dat bij emigratie wordt afgerekend
over de nog niet gerealiseerde voordelen uit de in Nederland verrichte arbeid.
Dat is overigens ook het geval als de auteur zijn auteursrecht in het kader
van een onderneming zou exploiteren. Dubbele heffing kan zich alleen voordoen
als in de woonstaat geen step-upregeling of afschrijvingsmogelijkheid voor
het auteursrecht zou worden geboden.De leden van de VVD-fractie vragen voorts hoe de heffing verloopt als
een auteur in Nederland komt wonen.Als een auteur die in het buitenland zijn bezigheden uitoefende binnen
een onderneming, na de immigratie niet meer doet dan het ontvangen van royalty's,
zal het auteursrecht, rekening houdend met de aanpassing van artikel 3.4.1.2,
eerste lid, onderdeel a, zoals die in de technische nota van wijziging is
opgenomen, in box III worden belast. Er is immers geen sprake meer van het
verrichten van een arbeid die normaal vermogensbeheer te boven gaat. Hij zal
dan, gelijk iemand die een auteursrecht heeft gekocht of geërfd, worden
belast naar het forfaitair rendement over de waarde in het economische verkeer
van het auteursrecht, veelal zijnde de contante waarde van de te verwachten
royalty's.Indien deze auteur na de immigratie wel meer doet dan het ontvangen van
royalty's, zoals het verder schrijven aan zijn werken, zal er, afhankelijk
van de feiten en omstandigheden, sprake zijn van hetzij een onderneming, hetzij
een werkzaamheid. In beide gevallen zal hij in beginsel zijn auteursrecht
tegen de waarde in het economische verkeer kunnen «inbrengen»
in zijn onderneming, respectievelijk werkzaamheid, en daar vervolgens op kunnen
afschrijven.De leden van de VVD-fractie vragen voorts of niet evenzeer een onwenselijke
dubbele heffing optreedt als over het auteursrecht moet worden afgerekend
bij het overlijden van de auteur.Bij het overlijden van een auteur zal het auteursrecht overgaan naar de
erfgenamen. Over het verschil tussen de verkrijgingsprijs en de waarde in
het economische verkeer van het auteursrecht zal als gevolg van artikel 3.2.2.48
moeten worden afgerekend. De waarde in het economische verkeer bestaat uit
de contante waarde van de te verwachten royalty's. Bij die contante waarde
berekening wordt gecorrigeerd voor de rentecomponent vanwege het op een later
tijdstip ontvangen van de royalty's. Die rentecomponent wordt derhalve niet
in de heffing betrokken. Bij de erfgenamen valt het auteursrecht in box III.
Daar omvat de heffingsgrondslag ook de rentecomponent, namelijk het forfaitair
rendement over de waarde in het economische verkeer van het auteursrecht.
Van een dubbele heffing kan dan ook niet worden gesproken. Overigens zal een
auteursrecht van substantiële omvang vaak via een onderneming of een
vennootschap worden geëxploiteerd. Daarbij geldt ook de hierboven beschreven
systematiek.De leden van de D66-fractie vragen wanneer bij vermogensbeheer sprake
is van meer dan gebruikelijk inzicht.Van een gebruikelijk inzicht kan worden gesproken als het inzicht in de
markt en de kennis van relevante feiten en omstandigheden van een particuliere
belegger niet meer omvatten dan de kennis en het inzicht die bij andere particuliere
beleggers aanwezig zijn of kunnen zijn. Eenvoorbeeld van een
belegger met niet meer dan een gebruikelijk inzicht, is de belegger in aandelen
die het beursnieuws bijhoudt en incidenteel een beleggingscursus volgt. Een
voorbeeld van een belegger met een meer dan een gebruikelijk inzicht, is de
belegger in aandelen die handelt met voorkennis of de makelaar die aanwijzingen
heeft dat bepaalde grond in de toekomst aanzienlijk in waarde zal stijgen
omdat de bestemming zal wijzigen en die de grond in privé aanschaft
om deze later met winst te verkopen. In deze gevallen wordt dankzij het meer
dan gebruikelijk inzicht een positief resultaat bereikt dat meer bedraagt,
of met meer zekerheid is te voorspellen, dan bij zuivere belegging of speculatie
het geval is.In de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven dat het mogelijk
is dat opbrengsten die het gevolg zijn van een meer dan gebruikelijk inzicht
in de markt waarin de particulier zich beweegt, kwalificeren als resultaat
uit overige werkzaamheden.De leden van de D66-fractie vragen of met het criterium «gebruikelijk
inzicht» nieuwe normen worden beoogd om te kunnen bepalen in welke box
vermogen dient te vallen en, zo ja, waarom aan nog te vormen jurisprudentie
wordt overgelaten wat daaronder wordt verstaan.Onze reactie hierop is, dat de formulering «meer dan gebruikelijk
inzicht» bedoeld is als algemene formulering voor in de jurisprudentie
gehanteerde begrippen als deskundigheid, ervaring en dergelijke. Met die formulering
is dus geen uitbreiding beoogd ten opzichte van de onder de Wet op de inkomstenbelasting
1964 en daarvoor gevormde jurisprudentie. Wel hebben wij in de nota aangegeven
dat ons inziens in de jurisprudentie aan het begrip normaal vermogensbeheer
in de praktijk een te ruime invulling is gegeven en dat een wijziging van
het wetsvoorstel op dit punt zou kunnen worden overwogen. Dit zou het mogelijk
maken dat eerder wordt geconcludeerd dat sprake is van «meer dan gebruikelijk
inzicht».Artikel 3.6.2De leden van de fractie van de PvdA vragen naar aanleiding van opmerkingen
met betrekking tot woonschepen, die niet duurzaam aan een plaats zijn gebonden,
op bladzijde 477 van de Nota naar aanleiding van het Verslag of het scheepsregister
van het Kadaster en het scheepshypotheekregister in dezen geen uitkomst kunnen
bieden. Voor de beantwoording van de vraag of er sprake is van een eigen woning
is het niet van belang dat een bepaald schip is geregistreerd, hetgeen uit
de genoemde registers kan blijken. De cruciale vraag bij een schip om als
eigen woning te worden aangemerkt, is of het schip duurzaam aan een plaats
is gebonden. Als dit niet het geval is, is er geen sprake van een vaste woon-
of verblijfplaats. Een dergelijk schip vertoont dan meer overeenkomst met
een vakantiewoning. Daarbij zou voorts de mogelijkheid ontstaan om pleziervaartuigen
als eigen woning in box I aan te laten merken, inclusief hypotheekrente-aftrek.De leden van de fractie van de PvdA stellen ook enkele vragen over de
fiscale behandeling van de eigen woning in echtscheidingssituaties. Volgens
bladzijde 191 van de Nota naar aanleiding van het Verslag, zo merken zij op,
wordt bij de man (eigenaar maar geen bewoner) ingeval van echtscheiding met
betrekking tot de woning het forfaitair rendement in aanmerking genomen en
bij de vrouw (geen eigenaar maar bewoner) het eigenwoningforfait. De man kan
dit eigenwoningforfait in box I als alimentatie in aftrek brengen. Per saldo
wordt de woning dus alleen met het forfaitaire rendement belast. Het blijft
vreemd in de ogen van deze leden dat voor één woning zowel forfaitair
rendement als eigenwoningforfait in aanmerking wordt genomen. Hetzelfde vermogensbestanddeel
valt dus tegelijkertijd zowel in box I als in box III. Zij vragen om deze
redenering van een nader oordeel te voorzien. Een man die wel eigenaar maar geen bewoner van een woning is, zal, omdat er ten aanzien van
hem geen sprake is van een eigen woning, ter zake van die woning worden belast
in box III (forfaitair rendement). In het vorengeschetste geval stelt deze
man, in het kader van alimentatie, de woning ter beschikking aan de vrouw.
De man mag de door hem verstrekte alimentatie (ongeacht of dit in de vorm
van een woongenot of anderszins wordt verstrekt) in mindering brengen op zijn
box I inkomen. Deze alimentatie-verstrekking in natura moet natuurlijk wel
worden gewaardeerd. Deze verstrekking wordt daartoe conform het huidige systeem
gesteld op de huurwaarde (artikel 6.2.1, tweede lid, in samenhang met artikel
3.5.2, tweede lid). Deze huurwaarde wordt vervolgens berekend volgens artikel
3.6.3. Met betrekking tot de vorengenoemde huurwaarde is dus louter sprake
van een waarderingsregel. De woning wordt derhalve uitsluitend in box III
(bij de man) in aanmerking genomen. De vrouw wordt belast voor de alimentatie
die zij ontvangt (in casu het woongenot). Zij geeft deze alimentatie aan in
box I. Vanzelfsprekend wordt dit eveneens net als nu op dezelfde manier gewaardeerd
als bij degene die deze alimentatie verstrekt.Artikel 3.6.3Naar aanleiding van de opmerkingen van de leden van de fractie van de
PvdA over de vraag of de inkomsten uit kamerverhuur op basis van het voorgestelde
wetsartikel worden vrijgesteld, merken wij het volgende op.Deze vraag raakt aan de structuur van de wet, en met name aan de inkomens-
en vermogensrangorderegeling. Als een voordeel op grond van meer dan één
hoofdstuk, afdeling of paragraaf als bestanddeel, al of niet vrijgesteld,
van één van de belastbare inkomens zou kunnen worden aangemerkt,
wordt het voordeel uitsluitend op grond van het als eerste opgenomen hoofdstuk
of de als eerste opgenomen afdeling of paragraaf aangemerkt als bestanddeel
van het desbetreffende belastbare inkomen (artikel 2.4.1). Voor een verhuurde
kamer betekent dit dat zonder nadere regels die verhuurde kamer in box III
zou vallen. De kamer behoort, zo zien wij het, niet tot de eigen woning, want
die kamer staat de belastingpichtige niet ter beschikking, doch wordt rendabel
gemaakt. Het gedeelte (van de waarde) van de woning dat correspondeert met
die kamer komt in box III. Een evenredig gedeelte van de hypotheekschuld zou
dan meeschuiven. Die consequenties zouden tot een verslechtering van de fiscale
behandeling van deze specifieke vorm van kamerverhuur kunnen leiden, hetgeen
wij niet gewenst vinden. Gezocht is naar een oplossing voor de ontvangen huren
en de hypotheekrente via het vehikel van de eigenwoningregeling. Een vrijstelling
voor kamerverhuur kan op verschillende manieren worden vormgegeven, bijvoorbeeld
door expliciet te vermelden dat de opbrengsten uit kamerverhuur worden vrijgesteld
of door te stellen dat die opbrengsten niet in aanmerking worden genomen.
Voor de opbrengsten uit kamerverhuur is gekozen voor de tweede mogelijkheid.
Door de verhuurde kamer(s) – mits de opbrengsten daaruit niet meer bedragen
dan &euro; 3 176 – toch aan te merken als onderdeel van
de eigen woning worden andere voordelen daaruit zoals de huurinkomsten niet
meer in aanmerking genomen, en dus vrijgesteld. Door deze inkomsten bij de
eigen woning in box I in aanmerking te nemen – vrij te stellen –
worden ze ook elders niet meer belast. Tevens blijft zo de hypotheekrente
aftrekbaar in box I.Daarnaast stellen deze leden om de kamerverhuurvrijstelling anders te
redigeren om de leesbaarheid van het artikel te bevorderen. We staan sympathiek
tegenover de intentie om de tekst leesbaarder te maken. We bezien of we die
elementen in het tekstvoorstel van deze leden kunnen overnemen. Artikel 3.7.1/ 3.7.5De leden van de PvdA-fractie vragen of reeds aangegeven kan worden hoe
de uitvoeringsmaatregel er uit gaat zien met betrekking tot de berekening
van het niet te verwaarlozen pensioentekort. Zij verwijzen hierbij naar de
antwoorden gegeven in de nota naar aanleiding van het verslag.In de door leden genoemde antwoorden in de nota naar aanleiding van het
verslag bij het wetsvoorstel Wet inkomstenbelasting 2001 is reeds op hoofdlijnen
ingegaan op de bij algemene maatregel van bestuur te stellen regels omtrent
de aanwezigheid van een pensioentekort. Tevens is aangegeven dat de hierbij
te hanteren uitgangspunten al in de wet zelf zijn opgenomen (artikel 3.7.5,
vierde lid).Aan de concrete uitwerking van de tekortregeling wordt nog gewerkt. Voorts
zijn we, zoals ook aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag,
voornemens om over deze uitwerking in overleg te treden met pensioenfondsen
en verzekeraars. Dit mede om de uitvoeringslasten zo beperkt mogelijk te houden.
Van de zijde van pensioenfondsen en verzekeraars is inmiddels aangegeven dat
zij een dergelijk overleg op prijs zullen stellen. Een en ander houdt in dat
wij op dit moment nog geen concept-teksten kunnen voorleggen.Artikel 3.7.4De leden van de fractie van de VVD vragen om nader toe te lichten op basis
van welke bepaling het niet verstrekken van informatie door een toegelaten
verzekeraar als bedoeld in artikel 3.7.4 als een belastbaar feit valt aan
te merken. In het kader van de voorgestelde wijzigingen op de Wet op de loonbelasting
1964 hebben deze leden eenzelfde vraag gesteld ten aanzien van een buitenlandse
pensioenuitvoerder. Verder vragen deze leden of het niet langer aanmerken
als toegelaten pensioenuitvoerder ingeval deze geen informatie verstrekt,
ook gevolgen heeft voor lopende contracten. In dat verband vragen deze leden
welke rechtsbescherming de instelling heeft als zij vindt dat de vragen van
de fiscus te ver gaan.In antwoord op deze vragen merken wij op dat met de door ons voorgestelde
regeling in de Wet IB'01 en de Wet op de loonbelasting 1964, de mogelijkheden
zijn verruimd om een pensioen of lijfrente bij een buitenlandse pensioenuitvoerder
of verzekeraar onder te brengen. Dit houdt in dat de omkeerregel van toepassing
blijft op een dergelijk pensioen of lijfrente. Om er voor te zorgen dat de
omkeerregel alleen toepassing vindt ingeval inderdaad een kapitaal wordt opgebouwd
en in stand wordt gehouden voor het pensioen of de lijfrente, dient, evenals
dit het geval is als sprake is van een Nederlandse verzekeraar, aan bepaalde
voorwaarden te worden voldaan. Zo dient te Nederlandse fiscus zicht te kunnen
houden op de afwikkeling van het pensioenkapitaal en de lijfrente. De pensioenuitvoerder
moet zich daarom verplichten tot het verstrekken van de benodigde gegevens
aan de Nederlandse fiscus. Dit is voorwaarde om te kunnen worden aangemerkt
als een aangewezen pensioenuitvoerder bedoeld in artikel 19a Wet op de loonbelasting
1964 of een aangewezen verzekeraar bedoeld in artikel 3.7.4 Wet inkomstenbelasting
2001.In het onverhoopte geval dat de buitenlandse pensioenuitvoerder of verzekeraar
niet langer bereid zou zijn om de contractuele verplichting tot het verstrekken
van informatie na te komen, is sprake van wanprestatie en zal de Nederlandse
fiscus de buitenlandse pensioenuitvoerder of verzekeraar daarop aanspreken.
Mocht dat niet tot resultaat leiden dan zal de pensioenuitvoerder
of verzekeraar van de lijst van aangewezen instellingen worden afgevoerd.
Dit zou voor alle lopende contracten bij die verzekeraar meebrengen dat het
pensioen of de lijfrente niet langer is ondergebracht bij een aangewezen instelling.
Hieraan is dan het gevolg verbonden dat opgebouwde aanspraken of negatieve
uitgaven voor inkomensvoorzieningen voor belastingheffing in aanmerking worden
genomen. De wettelijke basis hiervoor is opgenomen in artikel 19b, eerste
lid, Wet op de loonbelasting 1964 en artikel 3.8.2, eerste lid, onderdeel
g, Wet inkomstenbelasting 2001.Voorzover sprake is van een handelwijze van de verzekeraar die de verzekerden
niet kan worden aangerekend, streven wij ernaar zoveel mogelijk te voorkomen
dat zij fiscaal zouden moeten afrekenen. In voorkomend geval zal daarom worden
bezien of het mogelijk is om te volstaan met een conserverende aanslag. Er
ontstaat dan een situatie die vergelijkbaar is met die waarin het pensioenkapitaal
of de lijfrente vanaf het begin is ondergebracht bij een niet toegelaten verzekeraar.Mocht een instelling niet langer als een aangewezen pensioenuitvoerder
of verzekeraar worden aangemerkt omdat hij zijn verplichtingen niet nakomt,
dan kan de belastingplichtige (de verzekerde) tegen de opgelegde aanslag die
daarvan het gevolg is, in bezwaar komen.Artikel 3.8.2De leden van de PvdA-fractie vragen of voor belastingplichtigen die op
grond van artikel 3.8.2, tweede lid, onderdeel k, geconfonteerd worden met
een heffing over niet-gerealiseerd inkomen liquiditeitsproblemen optreden.
Hierop kunnen wij antwoorden dat in de situatie waarin als gevolg van een
pensioenverbetering – achteraf bezien – ten onrechte lijfrentepremie-aftrek
heeft plaatsgevonden, zoals bij elke gewraakte handeling, negatieve uitgaven
voor inkomensvoorzieningen in aanmerking worden genomen. In dat geval wordt
box 1 verlaten en komt het vermogensrecht vervolgens op in box 3. Doordat
reeds negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen in aanmerking zijn genomen
kan het lijfrentecontract zonder verdere fiscale gevolgen worden afgekocht,
zodat daaruit de verschuldigde belasting kan worden gefinancierd. Enerzijds
beseffen wij dat de op deze handeling gestelde sanctie zwaar overkomt, de
leden van de PvdA-fractie refereren daaraan, maar anderzijds heeft de belastingplichtige
ten onrechte een fiscaal voordeel genoten en wordt hij op dit punt op dezelfde
wijze in de belastingheffing betrokken als andere belastingplichtigen die
ten onrechte een fiscaal voordeel hebben genoten.De leden van de VVD-fractie wijzen er op dat de conserverende aanslag
die over het voorafgaande jaar was opgelegd onder voorwaarden wordt verminderd
ter voorkoming van cumulatie. Zij vragen wat die voorwaarden zijn, en of het
aanvaardbaar is om, als die voorwaarden niet zijn vervuld, dubbel te heffen.Ingevolge het voorgestelde artikel 3.8.7, eerste lid, wordt, voor zover
bij een belastingplichtige als conserverende maatregel negatieve uitgaven
voor inkomensvoorzieningen in aanmerking worden genomen die eveneens zijn
begrepen in het belastbare inkomen uit werk en woning van een voorgaand jaar,
onder bij ministeriële regeling te stellen voorwaarden het belastbare
inkomen van dat voorgaand jaar met die negatieve uitgaven verminderd. In de
toelichting op het artikel is aangegeven dat de hierbij te stellen voorwaarden
er toe zullen strekken om de waarborgfunctie van de figuur van de conserverende
aanslag zo goed mogelijk tot zijn recht te laten komen. Als voorbeeld is genoemd
de situatie van een conserverende aanslag waarvoor zekerheid
is gesteld, die in een later jaar wordt gevolgd door een nieuwe conserverende
aanslag over (grotendeels) dezelfde negatieve uitgaven waarvoor (nog) geen
zekerheid is gesteld. Door alsdan de eerdere conserverende aanslag zonder
meer te verminderen zou de gestelde zekerheid verloren gaan, zonder dat hiervoor
een nieuwe in de plaats is gekomen.Anders dan de leden menen zal zich in de situatie waarin de te stellen
voorwaarden niet worden vervuld, geen dubbele heffing voordoen. In artikel
3.8.7, derde lid, is, naar aanleiding van opmerkingen van de Raad van State,
voor deze situatie namelijk eveneens een regeling getroffen. Deze komt er
globaal op neer dat zodra op een aanslag betaling is ontvangen, eventuele
overige nog openstaande (conserverende) aanslagen waarin dezelfde negatieve
uitgaven zijn begrepen, in overeenstemming hiermee worden verlaagd.Artikel 3.8.7De VVD-fractie vraagt of het jaarlijks moeten verhogen van de gestelde
zekerheid voor een nieuwe conserverende aanslag, geen onredelijke zware eis
is.Voor het verkrijgen van uitstel van betaling op een conserverende aanslag
bij het in aanmerking nemen van negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen
is vereist dat voldoende zekerheid wordt gesteld. Wordt in een dergelijke
situatie in een volgend jaar een nieuwe, hogere conserverende aanslag opgelegd,
dan zal voor dit hogere bedrag zekerheid aanwezig moeten zijn. Aldus wordt
bereikt dat de zekerheidstelling steeds met de actuele waarde van de claim
in overeenstemming is. Het antwoord op de vraag of een hogere conserverende
aanslag dient te leiden tot aanpassing van de gestelde zekerheid, en zo ja,
welke kosten hieraan zijn verbonden, is afhankelijk van de aard en de vormgeving
van de gestelde zekerheid. Zijn bijvoorbeeld bij voorbaat alle lijfrenteaanspraken
uit een bepaald contract aan de fiscus verpand, dan kan deze zekerheidstelling –
waarvan de waarde immers van jaar tot jaar pleegt aan te groeien – ook
ten behoeve van de nieuwe conserverende aanslag worden gebruikt, zonder dat
afzonderlijk aanvullende zekerheid kan worden gesteld. Ook een zekerheidstelling
op andere wijze, zoals een verpanding van andere bezittingen of een borgtocht,
kan voldoende hoog zijn om niet ieder jaar te hoeven worden verhoogd. Heeft
een belastingplichtige evenwel om hem moverende redenen bijvoorbeeld gekozen
voor zekerheidstelling in de vorm van een bankgarantie tot het bedrag van
de eerste conserverende aanslag, dan zal bij een latere, hogere conserverende
aanslag die bankgarantie moeten worden verhoogd, of zal aanvullende zekerheid
in andere vorm moeten worden gesteld.Artikel 3.12.1De belastingplichtige kan bij voorbaat in overleg met de ontvanger bezien
op welke wijze aan een en ander het beste vorm kan worden gegeven. De ontvanger
is hierbij gehouden een redelijk aanbod van de belastingplichtige te accepteren.
In dit licht zijn wij voorshands niet van mening dat sprake is van een onredelijk
zware eis. Uiteraard zullen wij een en ander in de praktijk gaan volgen.Artikel 3.12.3De leden van de VVD-fractie constateren dat in bepaalde wettelijke regelingen
en in het onderhavige voorstel van wet ten aanzien van sommige beschikkingen
in belastingzaken is voorzien in de mogelijkheid van herziening,
maar dat deze niet altijd op dezelfde wijze is geregeld en dat een dergelijke
herziening van beschikkingen ook niet in alle gevallen mogelijk is. Deze leden
achten een structurele regeling, naar wij aannemen in de zin van een algemene
regeling, wenselijk.De huidige systematiek is erop gebaseerd dat steeds per geval wordt afgewogen
of er aanleiding is in de mogelijkheid van herziening te voorzien. Tevens
komt dan de vraag aan de orde of in het bewuste geval voorwaarden aan de herziening
dienen te worden verbonden. Zo is er bijvoorbeeld in de gevallen van artikel
13d, negende lid, van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en artikel
44k, tweede lid, van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 destijds bewust
voor gekozen niet de voorwaarde van het nieuwe feit op te nemen. Het voorgestelde
artikel 3.12.3 is op het punt van de voorwaarden gelijkluidend aan het bestaande
artikel 51a van de Wet op de inkomstenbelasting 1964, welk laatste artikel
is geënt op artikel 16 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen. Op
het punt van de heffingsrente heeft de Hoge Raad geoordeeld in zijn uitspraak
van 23 december 1998 (BNB 1999/89), waarnaar deze leden verwijzen, dat geen
heffingsrente in rekening kan worden gebracht wanneer de navorderingsaanslag
niet in afwijking van de aangifte wordt opgelegd. Deze uitspraak laat onverlet
de mogelijkheid van herziening van een beschikking inzake heffingsrente op
grond van artikel 30j, tweede lid, van de Algemene wet inzake rijksbelastingen.
Wij geven de voorkeur aan de huidige systematiek waarbij in individuele gevallen
wordt beoordeeld in hoeverre er aanleiding is voor een herzieningsmogelijkheid.
Indien dit het geval is, kan vervolgens worden vastgesteld welke vorm daarvoor
in het concrete geval het meest geschikt is. Deze benadering biedt het voordeel
van maatwerk boven confectie. In dit verband willen wij deze leden nog wijzen
op het bepaalde in artikel 65 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen.
Ingevolge dat artikel kan de inspecteur te allen tijde, in het voordeel van
belastingplichtige, een onjuiste beschikking ambtshalve verminderen.Artikel 4.6.1De leden van de PvdA-fractie vragen naar aanleiding van een in de nota
naar aanleiding van het verslag behandelde vraag over de gevolgen van de vestiging
van een recht van vruchtgebruik op een vermogensbestanddeel dat onder de meesleepregeling
valt, of het aldaar gaat om een belastingplichtige die niet een aanmerkelijkbelanghouder
is. Zij vragen voorts of het dan niet zo is dat bij ter beschikking stelling
aan een derde, niet zijnde een gelieerde persoon, het vermogensbestanddeel
gewoon in box III zit en er geen sprake is van enig winstregime.De beantwoording van voormelde vraag op blz. 508 van de nota geeft tot
onze spijt blijkbaar aanleiding tot misverstanden. In de beantwoording ging
het om een situatie waarbij een pand ten behoeve van de vennootschap ter beschikking
was gesteld. Indien ten behoeve van de vennootschap een recht van vruchtgebruik
zou worden gevestigd, zou feitelijk sprake zijn van een omzetting van de jaarlijkse
huurbetalingen in een eenmalige koopsom voor het recht van vruchtgebruik.
In die situatie is het in overeenstemming met goed koopmansgebruik, dat immers
uitgangspunt is bij de berekening van het voordeel ter zake van de terbeschikkingstelling
van overige vermogensbestanddelen, dat de ontvangen betaling voor het recht
van vruchtgebruik wordt gepassiveerd en naarmate de huurperiode verstrijkt
ten gunste van het resultaat valt. Dit ligt anders indien ter zake van het
aan de vennootschap ter beschikking gestelde pand een recht van vruchtgebruik
ten behoeve van een derde wordt gevestigd. In die situatie wordt afstand gedaan
van de jaarlijkse huurbetalingen waartegenover de koopsom voor het recht van
vruchtgebruik wordt ontvangen. De derde zal vervolgens krachtens het recht van vruchtgebruik de jaarlijkse huur ontvangen. Op grond van
de regels van goedkoopmansgebruik dient in dat geval de volledige koopsom
voor het recht van vruchtgebruik tot de winst te worden gerekend. Anders dan
voormelde leden menen, gaat het derhalve wel degelijk om een aanmerkelijkbelanghouder
en wordt het vermogensbestanddeel (na de vestiging van het recht van vruchtgebruik,
de blote eigendom daarvan) op grond van de meesleepregeling tot het aanmerkelijk
belang gerekend.Artikel 4.3.4De leden van de VVD-fractie gaan in op de vraag of bij het om niet ter
beschikking stellen van een vermogensbestanddeel aan de vennootschap, gesproken
kan worden van rendabel maken van een dergelijk vermogensbestanddeel. Naar
aanleiding van onze opmerking in de Nota naar aanleiding van het verslag dat
het rendement terug is te vinden in de waardestijging van de aandelen, merken
voormelde leden op dat die waardestijging reeds is onderworpen aan de aanmerkelijkbelangheffing,
bij realisatie daarvan en dat er dus in de benadering van de regering een
dubbele heffing dreigt.Uit de vraag van deze leden meen ik af te mogen leiden dat zij het in
de nota naar aanleiding van het verslag gegeven antwoord dat het rendement
ter zake van het om niet ter beschikking gestelde vermogensbestanddeel is
terug te vinden in de waardestijging van de aandelen, onderschrijven. Van
een dubbele heffing is echter geen sprake. Deze waardestijging van de aandelen
leidt op zichzelf niet tot een hogere aanmerkelijkbelangwinst, omdat tegenover
deze waardestijging een ophoging van de verkrijgingsprijs staat van een gelijke
omvang. Indien een vermogensbestanddeel om niet ter beschikking wordt gesteld
aan de BV, en als gevolg van de meesleepregeling het winstregime van toepassing
is, zal op grond van het zogenoemde Zweedse grootmoeder-arrest (Hoge Raad
31 mei 1978, nr. 18 230, BNB 1978/252) een zakelijke huur ten laste van
de winst van de BV kunnen worden gebracht. Er is immers sprake van een situatie
waarbij zowel bij de huurder als bij de verhuurder het winstregime van toepassing
is. Bij de verhuurder zal een zakelijke huur tot de winst moeten worden gerekend.
Vanwege het onzakelijke handelen in de vorm van het om niet ter beschikking
stellen van het vermogensbestanddeel, welk onzakelijk handelen is gelegen
in de aandeelhoudersrelatie, is er sprake van een onttrekking ten laste van
de «onderneming», maar tegelijkertijd van een informele kapitaalstorting
in de BV. Deze informele kapitaalstorting leidt tot een verhoging van de verkrijgingsprijs
van de aandelen. Van een dubbele heffing zoals voormelde leden menen, is dan
ook geen sprake.Artikel 4.6.1De leden van de VVD-fractie vragen waarom de doorschuifregeling zoals
deze geldt voor tot een aanmerkelijk belang behorende aandelen ingeval de
belastingplichtige ophoudt aanmerkelijkbelanghouder te zijn (artikel 4.9.2.1),
niet zou kunnen gelden voor vermogensbestanddelen die aanvankelijk aan de
vennootschap ter beschikking zijn gesteld maar op enig tijdstip een andere
bestemming krijgen.Wij merken op dat voor de bepaling van de voordelen ter zake van de overige
bestanddelen die ter beschikking van de BV worden gesteld, gekozen is om aan
te sluiten bij het winstregime. Hiermee wordt bereikt dat enerzijds vergelijkbare
regelingen binnen de Wet inkomstenbelasting 2001 op eenzelfde wijze worden
toegepast, waarbij gedacht kan worden aan artikel 3.4.1.2, eerste lid, onderdeel
b en c, en anderzijds wordt voorkomen dat het voor de belastingheffing over
dergelijke voordelen benodigde geheel van wettelijke bepalingen afzonderlijk
dient te wordengeformuleerd. Uitgaande van deze keuze ligt het
niet voor de hand om bijzondere – van het winstregime afwijkende –
bepalingen op te nemen voor een specifieke categorie vermogensbestanddelen.
Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt, verschilt de
behandeling voor de aanmerkelijkbelanghouder in dezen niet met die van een
ondernemer die het pand een andere bestemming geeft en onttrekt aan het ondernemingsvermogen.
Ook in dat geval dient afgerekend te worden over de stille reserves in het
pand.Artikel 4.7.2.10De leden van de VVD-fractie vragen te bevestigen dat artikel 5.2.4, onderdeel
c, ook van toepassing is ingeval een overdrachtsprijs bestaat uit termijnen
waarvan de omvang van iedere termijn wel vaststaat, maar het aantal termijnen
wezenlijk onzeker is.Wij kunnen deze vraag bevestigend beantwoorden. Artikel 5.2.4, onderdeel
c, verwijst naar artikel 4.7.2.10, waar wordt gesproken over een overdrachtsprijs
die bestaat uit een of meer termijnen waarvan het aantal of de omvang op het
tijdstip van vervreemding nog niet vaststaat.Artikel 4.3.4/ 4.3.5De CDA-fractie vraagt om een nadere reactie op de suggestie om opties
op winstbewijzen gelijk te stellen aan winstbewijzen opdat het «ontwijken»
van het aanmerkelijkbelanghouderschap wordt voorkomen.De door de leden van de fractie van het CDA gesignaleerde opzet is ook
mogelijk in de Wet op de inkomstenbelasting 1964. In de nota naar aanleiding
van het verslag is opgemerkt dat ons nog geen signalen hebben bereikt dat
belastingplichtigen door middel van koopopties op winstbewijzen het aanmerkelijkbelangregime
willen frustreren. Wij willen voorkomen dat in de Wet IB'01 bepalingen worden
opgenomen die slechts een theoretische betekenis hebben. Anders dan de CDA-fractie
schatten wij op dit moment in dat de invoering van een gelijkstelling van
opties op winstbewijzen met winstbewijzen slechts theoretische betekenis zal
hebben. Daarbij speelt een rol dat opties op dergelijke winstbewijzen tot
de rendementsgrondslag van box III behoren. Dat betekent dat jaarlijks (forfaitair
bepaald) inkomen moet worden aangegeven. Het op deze wijze ontwijken van de
aanmerkelijkbelangpositie heeft derhalve ook andere fiscale gevolgen. Eén
en ander laat uiteraard onverlet dat zonodig alsnog een wetswijziging zal
worden voorgesteld.Artikel 5.1.1De leden van de fractie van de PvdA vragen om een reactie op hun suggestie
om ter verduidelijking aan de tekst van het voorgestelde artikel 5.1.1 de
zinsnede «voorzover deze nog niet in mindering is gekomen op inkomen
uit werk en woning» toe te voegen. Wij achten een dergelijke toevoeging
niet nodig. Artikel 5.1.1 dient op dit punt in samenhang te worden bezien
met artikel 6.1.2. In laatstgenoemd artikel is bepaald op welke wijze en in
welke volgorde de persoongebonden aftrek in mindering kan worden gebracht
op het inkomen. Volgens artikel 6.1.2 dient de persoongebonden aftrek in eerste
instantie in mindering te worden gebracht op het inkomen uit werk en woning
(eerste lid), vervolgens op het inkomen uit sparen en beleggen (tweede lid)
en tot slot op het inkomen uit aanmerkelijk belang (derde lid). Deze verrekeningsvolgorde
is imperatief, zodat belastingplichtigen niet zelf kunnen kiezen op welke
categorie inkomen men de persoongebonden aftrek (als eerste) in mindering
wil brengen. Vanuit dit perspectief bezien is het naar onze mening niet nodig
om naast de in artikel 6.1.2 opgenomen toewijzingsregel ook
in artikel 5.1.1 een (overigens op artikel 6.1.2 gebaseerde) toewijzingsregel
op te nemen.De leden van de fractie van het CDA vragen ons in te gaan op de onduidelijkheid
die zou bestaan met betrekking tot de tijdsevenredige toerekening van vermogensbestanddelen
die in de loop van een kalenderjaar worden overgeheveld van box I of box II
naar box III (of andersom). Naar aanleiding van deze vraag wordt het volgende
opgemerkt. De in artikel 2.4.1 van de Wet inkomstenbelasting 2001 opgenomen
rangorderegeling brengt met zich dat vermogensbestanddelen die inkomen (kunnen)
genereren dat in box I of in box II in de heffing wordt betrokken, daarnaast
niet meer in de grondslag van de vermogensrendementsheffing worden begrepen.
Indien een vermogensbestanddeel niet meer aan box I of aan box II kan worden
toegerekend, zal dit vermogensbestanddeel met ingang van de eerstvolgende
peildatum worden meegenomen bij de bepaling van de grondslag van het forfaitaire
rendement. In dat verband kan als voorbeeld worden gewezen op het feit dat
de tot het ondernemingsvermogen behorende vermogensbestanddelen bij staking
van de onderneming (nadat daarover in box I is afgerekend) de band met box
I verliezen. Een na staking naar het privé-vermogen overgeheveld bedrijfspand
zal dan op 31 december (voor het eerst) tot de grondslag van het forfaitaire
rendement moeten worden gerekend. Gevolg daarvan is dat de waarde van het
bedrijfspand in dat jaar feitelijk voor de helft meetelt in de rendementsgrondslag
van de vermogensrendementsheffing. Andersom zal een vermogensbestanddeel dat
in de loop van een kalenderjaar aan box I of aan box II kan worden toegerekend,
op de eerstvolgende peildatum niet meer worden meegenomen bij de bepaling
van de grondslag. Dit kan zich bijvoorbeeld voordoen indien op 1 mei 2001
een besloten vennootschap wordt opgericht waarin uit het eigen vermogen een
bedrag van &euro; 22 689 (f 50 000) wordt geïnvesteerd.
In dat geval zal het in de besloten vennootschap geïnvesteerde bedrag
aan box II worden toegerekend en op 31 december 2001 niet (meer) tot de grondslag
van het fortaitaire rendement worden gerekend. Hierdoor zal het bedrag van &euro; 22 689
(f 50 000) in dat jaar feitelijk voor de helft meetellen in de rendementsgrondslag
van de vermogensrendementsheffing (op 1 januari telt het bedrag nog volledig
mee, op 31 december niet meer).De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de vermogensrendementsheffing
zoveel meer vereenvoudigd wordt als de inkomstenbelastingbelastingschulden
uit het belastingjaar zelf niet in aanmerking zouden worden genomen bij de
berekening van de rendementsgrondslag. In dat kader vragen deze leden of er
op dit punt in de huidige vermogensbelasting problemen zijn geweest.In de vermogensbelasting, waarbij het vermogen wordt bepaald aan het begin
van het kalenderjaar, wordt bij de berekening van het vermogen de vermogensbelastingschuld
over het jaar zelf niet in aanmerking genomen. In zoverre is derhalve een
vergelijking met de vermogensbelasting niet nodig. De mogelijke vereenvoudiging,
waar de leden van de VVD-fractie op doelen, is er met name in gelegen dat
de belastingplichtige geen wiskundige berekening hoeft uit te voeren om de
belasting over box III en de totale belasting tegelijk te bepalen (twee vergelijkingen
met twee onbekenden) en dat de belastingplichtige administratieve lasten bespaard
blijven.De leden van de fractie van het CDA constateren dat zij de beantwoording
van de vraag omtrent het niet in aanmerking nemen van de negatieve heffingsgrondslag
in artikel 5.3.1b missen. In het forfaitaire rendement (uitgewerkt in artikel 5.1.2) wordt het voordeel
uit sparen en beleggen gesteld op 4% van de gemiddelde rendementsgrondslag
na aftrek van het heffingvrije vermogen. Het forfaitaire rendement bedraagt,
zoals in de memorie van toelichting in het algemeen deel onder punt 6.3.2
is aangegeven, tenminste nihil. Dit hangt samen met het karakter van het forfaitaire
rendement. De belastingplichtige wordt geacht met zijn heffingsgrondslag altijd
een bepaald netto-rendement te behalen. Als in een bepaald jaar de gemiddelde
rendementsgrondslag negatief is, of lager dan het heffingvrije vermogen, is
geen sprake van rendement in economische zin en bedraagt het forfaitaire rendement
dus nihil.Artikel 5.1.3a/ 5.3.3De leden van de CDA-fractie constateren dat in box III wel een regeling
is getroffen voor (erfrechtelijke) overbedelingsvorderingen en opvolgende
vruchtgebruiken, maar dat een analoge regeling voor een «zuiver vruchtgebruik»
ontbreekt. Deze fractieleden merken op dat een dergelijke regeling eventuele
belemmeringen in de sfeer van de inkomstenbelasting bij het maken van testamenten
zou wegnemen. Gedoeld wordt op de reikwijdte van de in artikel 5.1.3a, vierde
lid, opgenomen term «inhoudelijk overeenkomen met».De regeling van artikel 5.1.3a is bedoeld om de fiscale afwikkeling van
het nieuwe erfrecht bij versterf zo eenvoudig en inzichtelijk mogelijk te
laten verlopen. De gedachte hierachter is dat de wettelijke regeling inzake
het erfrecht bij versterf uitgaat van een «verplicht» voorgeschreven
verdeling van de nalatenschap voor situaties waarin de erflater dit niet bij
uiterste wilsbeschikking heeft geregeld. De wettelijke verdeling volgens de
regeling van het erfrecht bij versterf functioneert in dergelijke situaties
dus als een maatschappelijk gewenste verdeling. De toerekeningsbepaling van
artikel 5.1.3a, eerste tot en met derde lid, waarbij de niet-opeisbare vordering
van het kind of de daarvoor in de plaats gekomen blote eigendommen bij de
langstlevende ouder in de heffing wordt betrokken sluit hierbij aan.Voor situaties waarin de erflater bij uiterste wilsbeschikking een verdeling
heeft vastgelegd die materieel gelijk is aan de wettelijke verdeling van het
erfrecht bij versterf, ligt het in de rede om eenzelfde soepele fiscale behandeling
te regelen. Als voorbeeld kan hierbij worden genoemd de onder het huidige
erfrecht veel voorkomende ouderlijke boedelverdeling volgens het model langstlevende-al
(welke ten grondslag heeft gelegen aan de wettelijke regeling van het nieuwe
erfrecht bij versterf).Voor situaties waarin de erflater bij uiterste wilsbeschikking nadrukkelijk
afwijkt van de wettelijke regeling inzake het erfrecht bij versterf –
zoals bij een vruchtgebruiktestament het geval is – ligt toepassing
van de fiscale toedelingsregel van artikel 5.1.3a, eerste tot en met derde
lid, minder voor de hand. Immers, de erflater is in dergelijke situaties bewust
afgeweken van de maatschappelijk gebruikelijk geachte verdeling. Hetzelfde
geldt voor situaties waarin overeenkomstig de regels van het nieuwe versterferfrecht
wordt afgezien van de wettelijke verdeling en de erfgenamen zelf een scheiding
en deling van de nalatenschap overeenkomen. Wanneer in dit soort gevallen
een splitsing blote eigendom versus vruchtgebruik ontstaat, wordt dit volgens
de hoofdregel van artikel 5.3.3 behandeld.De leden van de fractie van het CDA vragen een nadere onderbouwing waarom
de situatie bij echtscheidingssituaties, waarbij de vrouw in de woning blijft,
in het nieuwe stelsel afwijkend wordt behandeld. Is de thans geldende fiscale
behandeling niet meer maatschappelijk gewenst? Zij vragen of met een overgangsmaatregel
kan worden gekomen waarbij aansluiting kan worden gevonden bij artikel 3.6.3,
derde lid. De eigenwoningregeling heeft in het nieuwe stelsel geen wijziging ondergaan.
Alleen de tweede eigen woning komt niet meer in aanmerking voor de eigenwoningregeling.
Bij echtscheidingssituaties, waarbij de vrouw in de woning blijft, is ten
aanzien van de man niet langer sprake van een eigen woning die hem dient tot
hoofdverblijf, maar van een andere woning. Een dergelijke woning wordt belast
in box III ongeacht het gebruik (vakantiehuisje, woning voor de ex-partner
of leegstand) dat van de woning wordt gemaakt. Een overgangsregeling met betrekking
tot «de tweede eigen woning» in het leven roepen voor echtscheidingssituaties
past niet in de nieuwe systematiek van de eigenwoningregeling, die uitsluitend
bestemd is voor de woning die de belastingplichtige feitelijk anders dan tijdelijk
als hoofdverblijf ter beschikking staat.De leden van de CDA-fractie vragen om een nadere onderbouwing voor het
vervallen van een specifieke uitzonderingsregeling voor de overdracht van
de eigen woning onder voorbehoud van vruchtgebruik e.d. door ouders aan hun
kinderen. Verwezen wordt naar de huidige blote eigendomswetgeving waarbij
in 1995 via een nota van wijziging een uitzondering is opgenomen voor transacties
tussen ouders en kinderen.De door de leden van de CDA-fractie aangehaalde discussie in 1995 ziet
op de belastingheffing onder het regime van de Wet op de inkomstenbelasting
1964 ter zake van de waarde-aangroei naar volle eigendom bij de blote eigenaren,
in casu de kinderen. Vanwege de maatschappelijke functie, verbonden aan de
overdracht van de eigen woning onder voorbehoud van vruchtgebruik e.d. door
ouders aan hun kinderen, werd het onwenselijk geacht als in dergelijke situaties
de kinderen voor de waarde-aangroei in de heffing zouden worden betrokken
en werd (alsnog) in een vrijstelling voorzien. Zoals in de Nota in dit verband
reeds is opgemerkt, is de maatschappelijke functie van de ouder-kind vrijstelling
voor een belangrijk deel weggevallen vanwege het vervallen van de vermogenstoets
voor de bepaling van de eigen bijdrage van een bejaardenwoning. Deze toets
was een belangrijke oorzaak van de behoefte van ouders om tijdens hun leven
de blote eigendom van de woning aan hun kinderen over te dragen.Onder het regime van de Wet inkomstenbelasting 2001 worden de ouders en
de kinderen naar rato van de waarde in het economische verkeer van het genotsrecht
onderscheidenlijk de blote eigendom in de forfaitaire rendementsheffing betrokken.
Van belang is de wetsfictie dat alle tot de rendementsgrondslag behorende
vermogensbestanddelen geacht worden rendement in economische zin op te leveren,
dus ook blote eigendommen van tot box III behorende vermogensbestanddelen.
Indien de blote eigendom betrekking heeft op een tijdelijk genotsrecht (de
situaties waarop de eerdergenoemde vrijstelling van artikel 25b van de Wet
op de inkomstenbelasting 1964 betrekking had) treedt door het verloop van
een vastgestelde periode een waardegroei op van blote naar volle eigendom
en is het economisch rendement dus nadrukkelijk zichtbaar. Het past niet langer
om in dergelijke situaties een uitzondering te creëren op de forfaitaire
rendementsheffing, ook niet indien het tijdelijke genotsrecht is ontstaan
in ouder-kind situaties. Een overgangsmaatregel voor bestaande blote eigendomssituaties,
zoals de leden van de CDA-fractie opperen, ligt niet voor de hand aangezien
zich geen dubbele heffing voordoet. Immers, de overdracht van de woning is
voor de ouders een onbelaste vermogenstransactie geweest onder het regime
van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Alleen de verdeling van heffing
is anders, door de gesplitste benadering die aan artikel 5.3.3 ten grondslag
ligt. Mocht bij de ouders overigens sprake zijn van restfinanciering, hetgeen
zich gezien de eerdergenoemde vermogenstoets voor bejaardenwoningen niet snel
zal voordoen, dan komt deze in mindering op de rendementsgrondslag. Artikel 5.3.1De leden van de PvdA-fractie vragen naar de waardering van verpachte landbouwgrond
in box III.Naar aanleiding van deze vraag merken wij op, dat verpachte landbouwgronden
worden gewaardeerd tegen de waarde in het economische verkeer, waarbij vanzelfsprekend
rekening wordt gehouden met de verpachte staat van de grond, dat wil zeggen
dat als referentieprijs zal worden uitgegaan van verkoopprijzen van vergelijkbare
percelen die eveneens zijn verpacht. Er gaat genoeg verpachte grond van hand
tot hand om zo een waardering tot stand te brengen.De leden van de PvdA-fractie hebben naar aanleiding van het Algemeen Overleg
van 8 december gevraagd of het mogelijk hanteren van de WOZ-waarde voor onroerende
zaken die in box III in de heffing worden betrokken zou betekenen dat de hoofdregel,
te weten waardering op de waarde in het economische verkeer, ter discussie
zou komen te staan of dat deze hoofdregel juist wordt aangevuld. Tevens vragen
deze leden naar de budgettaire complicaties.De leden van de VVD-fractie vragen naar de wijze waarop de waarde van
de onroerende zaken voor de toepassing van box III moeten worden vastgesteld.De leden van de CDA-fractie hebben aangegeven dat zij het loslaten van
de WOZ-waardering voor de vermogensrendementsheffing een vreemde zaak vinden.In het Algemeen Overleg van 8 december, waar ook de leden van de PvdA-fractie
aan refereren, is door ons aangegeven dat wordt overwogen om vanuit een oogpunt
van administratieve vereenvoudiging tweede woningen in de rendementsgrondslag
te begrijpen tegen de WOZ-waarde. Dit moet aldus worden begrepen, dat daarmee
niet de hoofdregel, waardering op de waarde in het economisch verkeer, ter
discussie zou komen te staan. De waarde in het economisch verkeer van tweede
woningen zou in dat geval worden ingevuld door daarvoor de WOZ-waarde te hanteren.
Deze WOZ-waarde wordt overigens ook naar huidig recht al gebruikt voor de
waardering van tweede woningen. Hieraan zijn dan ook geen budgettaire consequenties
verbonden. Naar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie merken
wij op dat daarmee ter zake van een deel van de onroerende zaken die tot de
rendementsgrondslag behoren de waarde op een vrij eenvoudige wijze –
wat iets anders is dan preciezer – vastgesteld zou kunnen worden.Anders dan de leden van de CDA-fractie als suggestie doen in hun vraagstelling,
zijn wij er niet van overtuigd dat de WOZ-waarde ook gehanteerd zou moeten
worden voor andere onroerende zaken die tot de grondslag van box III behoren.
Met de Raad van State zijn wij van mening dat met name bij verhuurde onroerende
zaken en onroerende zaken die bezwaard zijn met een beperkt recht de WOZ-waarde
(soms zelfs aanmerkelijk) hoger kan liggen dan de feitelijke waarde in het
economische verkeer van de onroerende zaak.De leden van de CDA-fractie geven aan dat zij de waarde in het economisch
verkeer bij «belegging» van onroerend goed niet duidelijk vinden.
Deze leden vragen tevens of bij algemene maatregel van bestuur nadere regels
worden gesteld omtrent hetgeen onder bezittingen en schulden wordt verstaan
en zo ja, of het niet beter is dit thans reeds te regelen. Verder vragen deze
leden of het wenselijk is om onderscheid te maken tussen woonruimten en bedrijfsonroerende
goederen.Naar aanleiding van deze vraag van de leden van de CDA-fractie merken
wij op dat de hoofdregel is dat voor ieder vermogensbestanddeel de waarde
in het economisch verkeer in de rendementsgrondslag wordt opgenomen. De bedoeling
van de algemene maatregel van bestuur is dat indien nodig er vanuit een oogpunt
van vereenvoudiging, nadere regels kunnen worden gesteld ten behoeve van de
waardering van bezittingen en schulden. Voor welke vermogensbestanddelen nadere
regels nodig zouden zijn, wordt nog bezien. Op de vraag of onderscheid gemaakt
moet worden tussen woonruimten en bedrijfsonroerende goederen antwoorden wij
dat dit onderscheid niet relevant is bij het bepalen van de waarde in het
economisch verkeer. De waarde in het economische verkeer is een bekend begrip
in de fiscaliteit en houdt per definitie reeds rekening met factoren die hun
invloed hebben op de waarde. Zo zullen factoren als bijvoorbeeld wettelijke
beperkingen die gesteld zouden worden aan de verhuur van woningen, alwaar
in reacties ook in de richting van uw Commissie op is gewezen, en de hoogte
van de huur gecombineerd met de looptijd van het huurcontract een rol kunnen
spelen bij de vaststelling van de waarde in het economische verkeer.Artikel 6.7.1/ 6.7.4De leden van de fractie van de PvdA hebben de indruk dat materieel geen
sprake is van een verruiming van scholingsfaciliteiten omdat de aftrek voor
scholingsuitgaven wordt verruimd in de mate dat aftrek als arbeidskosten niet
meer mogelijk is. Voorts constateren deze leden verschillen in de behandeling
van scholingskosten. De leden van de PvdA-fractie merken op dat de scholingsuitgaven
van afdeling 6.7 worden beperkt in hun totale omvang. Daarnaast worden kosten
van reizen en verblijven, daaronder begrepen excursies en studiereizen, niet
in aanmerking genomen. Voorts wijzen de leden van de fractie van de PvdA in
dit kader op artikel 3.2.2.6, eerste lid, onderdeel c, juncto tweede lid,
en artikel 3.2.2.7, tweede lid, van de Wet inkomstenbelasting 2001, alsmede
op het voorgestelde artikel 15a, onderdeel e, van de Wet op de loonbelasting
1964.Allereerst willen we aangeven dat onder het regime van de Wet inkomstenbelasting
2001 onderscheid wordt gemaakt tussen scholingskosten, scholingsuitgaven en
kosten van congressen, seminars en dergelijke. Voorts wordt binnen de categorie
scholingskosten en binnen de categorie kosten van congressen, seminars en
dergelijke onderscheid gemaakt.De verschillen in behandeling van scholingskosten onder het regime van
de Wet inkomstenbelasting 2001 vloeien voort uit de verschillende manieren
waarop ondernemers, resultaatgenieters en werknemers in de inkomstenbelasting
worden betrokken. In de winstsfeer kunnen zakelijke scholingskosten in beginsel
volledig ten laste van de winst worden gebracht. Dit is inherent aan het algemene
winstregime. Ook personen met resultaat uit overige werkzaamheden kunnen de
werkelijk gemaakte kosten, waaronder de kosten van scholing, in aftrek brengen.
Kosten voor scholing die door een werknemer worden gemaakt kunnen onder het
regime van de Wet op de loonbelasting 1964 in beginsel (belastingvrij) door
de werkgever worden vergoed. Omdat onder het regime van de Wet inkomstenbelasting
2001 wordt voorgesteld de zogenoemde werkelijke kostenaftrek voor werknemers –
met uitzondering van de forfaitaire aftrek – te laten vervallen, zouden
kosten waarvoor de werkgever geen vergoeding verstrekt, fiscaal niet kunnen
worden vergolden. Gelet op het belang van scholing wordt evenwel voorgesteld
een persoonsgebonden aftrekpost voor scholingsuitgaven te introduceren. De
indruk die de leden van de PvdA-fractie hebben dat de scholingsfaciliteiten
hierdoor materieel zijn verruimd in de mate dat aftrek als arbeidskosten niet
meer wordt toegestaan, is dus op zichzelf genomen juist. De aftrekpost voor scholingsuitgaven is een aftrekpost die ziet op de
voortzetting van enerzijds de aftrek van aftrekbare kosten ter zake van scholing
en anderzijds de buitengewonelastenaftrek voor studiekosten onder het regime
van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. De aftrekpost voor scholingsuitgaven
beoogt een fiscaal vangnet te bieden voor uitgaven voor scholing waarvoor
de belastingplichtige geen recht heeft op andere tegemoetkomingen, bijvoorbeeld
van zijn werkgever. Zoals ook in paragraaf 8.2 van de nota naar aanleiding
van het verslag bij de Wet inkomstenbelasting 2001 is aangegeven, is de aftrekpost
voor scholingsuitgaven opgezet als een eenvoudig uit te voeren regeling. Bepaalde
posten met een gemengd karakter, zoals kosten van reizen en verblijven, zijn
geheel uitgesloten terwijl verder geen beperkingen zijn opgenomen. Door deze
enigszins globale werking kan de regeling eenvoudig worden toegepast. Het
doel van de regeling is niet om extreem hoge uitgaven fiscaal te kunnen vergelden,
maar om een vangnet te bieden voor «normale» scholingsuitgaven
waarvoor geen andere tegemoetkoming bestaat. Om te voorkomen dat zeer hoge
bedragen in aanmerking kunnen worden genomen, is de regeling gemaximeerd.
Dat betekent dat de maximale aftrek wordt bereikt bij scholingsuitgaven van
&euro; 5500 (f 12 120).Ook de verschillen in behandeling van kosten van congressen, seminars
en dergelijke onder het regime van de Wet inkomstenbelasting 2001 vloeien
voort uit de verschillende manieren waarop ondernemers, resultaatgenieters
en werknemers in de belastingheffing worden betrokken.In artikel 3.2.2.6,
eerste lid, onderdeel c, juncto tweede lid, van de Wet inkomstenbelasting
2001 is een aftrekbeperking opgenomen in de winstsfeer. Deze aftrekbeperking
geldt voor ondernemers en resultaatgenieters. De beperking tot 90% van de
kosten, geldt uitsluitend voor de kosten van «losse» congressen,
seminars, symposia, excursies, studiereizen en dergelijke inclusief de reis-
en verblijfkosten en geldt daarmee dus niet voor studiekosten. De aftrek van
deze kosten is beperkt vanwege het gemengde karakter van de kosten. De beperking
tot 90% betekent dat 10% van de kosten (of f 3195) geacht wordt te zijn
gemaakt ten behoeve van de persoonlijke levenssfeer en kan daardoor dus niet
ten laste van de winst worden gebracht.In het voorgestelde artikel 15a, onderdeel e, van de Wet op de loonbelasting
1964 is een bepaling opgenomen die ziet op vrije vergoedingen ter zake van
cursussen, congressen, seminars, excursies, studiereizen en dergelijke ter
behoorlijke vervulling van de dienstbetrekking met inbegrip van de desbetreffende
reizen en het desbetreffende verblijf. Deze regeling geldt voor werknemers
en kent geen beperking van de mogelijkheid tot vrije vergoeding tot 90%. Indien
een werkgever bereid is een vergoeding te verstrekken voor met het oog op
een behoorlijke vervulling van de dienstbetrekking gedane uitgaven, kan hieraan
het vermoeden worden ontleend dat bij deze uitgaven de behoorlijke vervulling
van de dienstbetrekking voorop staat.Artikel 3.2.2.7, tweede lid, juncto achtste lid, van de Wet inkomstenbelasting
2001 betreft een nieuwe regeling die uitsluitend ziet op de reis- en verblijfkosten
ter zake van scholing, alsmede congressen, studiereizen en dergelijke ten
behoeve van de belastingplichtige ondernemer of de personen die tot zijn huishouden
behoren. Deze regeling verscherpt de algemene regeling van artikel 3.2.2.6
ter zake van congressen, seminars en dergelijke die uitgaat van 90% aftrek
en niet is beperkt tot de belastingplichtige of de personen die tot zijn huishouden
behoren. Voorts verscherpt artikel 3.2.2.7, tweede lid, juncto achtste lid,
de algemene aftrek van scholingskosten in de winstsfeer. Dit betekent dat
tenzij de reis- en verblijfkosten noodzakelijk zijn voor de door de belastingplichtige
verrichte werkzaamheden deze vanaf &euro; 1500 niet ten laste van
de winst kunnen worden gebracht. Deze regeling is opgenomen
in verband met signalen uit de praktijk dat bij dergelijke – met name
buitenlandse – reizen het zakelijke karakter wordt overheerst door belangen
in de persoonlijke levenssfeer van de ondernemer.Tot slot en wellicht ten overvloede wijzen we nog op de scholingsaftrek
in de winstsfeer en de afdrachtvermindering ter zake van scholing. De scholingsaftrek
(de extra opslag op de scholingskosten) is evenals de afdrachtvermindering
ter zake van scholing bedoeld om werkgevers in de profitsector respectievelijk
de non-profitsector te stimuleren hun werknemers scholing aan te bieden. Hierbij
zij opgemerkt dat de scholingsaftrek ook geldt voor de kosten van scholing
van de ondernemer zelf en dat de scholingsaftrek, evenals de afdrachtvermindering
ter zake van scholing, is beperkt tot de kosten van scholing exclusief de
reis- en verblijfkosten.Artikel 7.3.1De leden van de VVD-fractie vragen of de regering van plan is alsnog wijzigingen
voor te stellen in artikel 7.4.1 zodat duidelijk is dat geen wijziging is
beoogd ten opzichte van artikel 49, eerste lid, onderdeel c, onder 3°.
Voorts vragen deze leden of de staatssecretaris van Financiën voornemens
is een wijziging voor te stellen in artikel 7.3.1 zodat a.b.-houders wier
a.b.-pakket behoort tot het ondernemingsvermogen van de reikwijdte van deze
bepaling worden uitgesloten. In de nota naar aanleiding van het verslag is
aangegeven dat beide bepalingen bij nota van wijziging zouden worden aangepast
teneinde duidelijk te maken dat met betrekking tot deze beide onderwerpen
onder het nieuwe stelsel geen wijziging is beoogd ten opzichte van de huidige
situatie.Artikel 10.2.1In de Nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven dat het goed
denkbaar is om de voorgestelde delegatiebepaling in overeenstemming te brengen
met de bepaling van artikel 67 van de Wet op de inkomstenbelasting 1964. De
leden van de PvdA-fractie constateren met waardering dat de regering de bezwaren
van de Kamer serieus wenst te nemen met betrekking tot de algemene delegatiebepaling
van artikel 10.2.1. De leden van de fracties van VVD, CDA, GPV en RPF blijven
echter bezwaren houden bij de voorgestelde delegatiebepaling. Ook de Nederlandse
orde van belastingadviseurs heeft bezwaren tegen de voorgestelde delegatiebepaling.De leden van de VVD-fractie erkennen dat veranderingen ten gunste van
belastingplichtigen mogelijk moeten zijn. De leden van de CDA-fractie menen
dat daar waar verzwaring van de belastingheffing plaatsvindt, altijd sprake
hoort te zijn van wetgeving vooraf. De leden van de fracties van GPV en RPF
wijzen in dit verband op artikel 104 van de Grondwet.In artikel 104 van de Grondwet is bepaald dat de belastingen worden geheven
uit kracht van een wet. Dit betekent niet dat delegatie aan de regering of
de minister op het terrein van de belastingen niet mogelijk is. Wel betekent
deze bepaling in de Grondwet dat zonder een uitdrukkelijke delegatie van de
wetgever in formele zin de regering en de minister geen bevoegdheid heeft
tot het vaststellen van regels met betrekking tot de belastingheffing. In
de praktijk van de Nederlandse belastingheffing worden met name voorschriften
van administratieve aard, uitwerkingen van (technische) details en voorschriften
die dikwijls wijziging behoeven aan de Kroon of aan de Minister van Financiën
gedelegeerd. De strekking van de voorgestelde algemene delegatiebepaling past
in deze praktijk. De algemene delegatiebepaling is namelijk
gericht op het zo nodig aanbrengen van technische correcties waarbij het in
de rede ligt dat voorafgaand aan het uitvaardigen van de algemene maatregel
van bestuur overleg met de Tweede Kamer plaats vindt dan wel dat de Tweede
Kamer vooraf wordt geïnformeerd.De leden van fracties van GPV en RPF vragen of als gevolg van de ruimte
die voor de parlementaire behandeling wordt geboden en de implementatietermijn
die overblijft het risico bestaat dat er na inwerkingtreding op meer onvolkomenheden
of onduidelijkheden wordt gestuit dan als hiervoor meer tijd zou worden uitgetrokken.
Wij vertrouwen er echter op dat de ruimte voor de parlementaire behandeling
en de implementatietermijn voldoende is.In de Nota naar aanleiding van het verslag is gewezen op een aantal precedenten.
De leden van de CDA-fractie plaatsen daarbij een aantal kanttekeningen. Zij
wijzen er verder op dat bij gelegenheid van de behandeling van het jaarlijkse
belastingplan in ongewenste ontwikkelingen kan worden ingegrepen. Een degelijke
werkwijze heeft hun voorkeur boven het opnemen van een algemene delegatiebepaling.
Ook de Orde wijst op andere reguliere mogelijkheden om knelpunten in de uitvoeringspraktijk
op te lossen.De leden van de fractie van GroenLinks achten de algemene delegatiebepaling
alleen denkbaar wanneer wordt voorzien in een voorhangprocedure, waarbij wettelijk
wordt vastgelegd dat toestemming van het parlement vooraf vereist is. Ook
de leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre een voorhangprocedure hier
uitkomst kan bieden.Op zichzelf is het denkbaar om de delegatie gepaard te laten gaan met
een voorhangprocedure. Dit zou meebrengen dat de vastgestelde algemene maatregel
van bestuur niet eerder in werking treedt dan (bijvoorbeeld) vier weken na
de datum van uitgifte van het Staatsblad waarin hij is geplaatst. Van de plaatsing
wordt dan onverwijld mededeling gedaan aan de beide kamers der Staten-Generaal.
Een dergelijk voorhangprocedure zou de parlementaire betrokkenheid bij de
algemene delegatiebepaling vergroten, maar zou de slagvaardigheid beperken.
Daarbij is van belang dat de Raad van State vooraf moet worden gehoord over
het ontwerp van de algemene maatregel van bestuur. Daarom hebben we in de
Nota naar aanleiding van het verslag volstaan met de toezegging dat als de
delegatiebepaling wordt toegepast voor een punt dat niet van ondergeschikt
belang is voorafgaand aan het uitvaardigen van de algemene maatregel van bestuur
overleg met de Tweede Kamer plaats zal vinden dan wel dat de Tweede Kamer
vooraf wordt geïnformeerd, zodat de Kamer de controlerende taak tijdig
kan uitoefenen.Gelet op de inbreng van de verschillende fracties in het Nader verslag
zien we alles afwegende aanleiding de voorgestelde delegatiebepaling bij nota
van wijziging te laten vervallen. Daarmee onderstrepen we dat bij eventuele
knelpunten in de uitvoeringspraktijk die niet op grond van een specifieke
delegatiebepaling kunnen worden opgelost zo nodig wetswijziging door middel
van wetgeving in formele zin zal plaatsvinden.De Staatssecretaris van Financiën,W. A. F. G. VermeendDe Minister van Financiën,G. ZalmXNoot1Afgezien van de uitzonderlijke situaties die in de cijfervoorbeelden
aan de orde komen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26727-17.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl