Monitoring verwerving Joint Strike Fighter; Lijst van Vragen en Antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31300, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

26-03-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31300 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam1, 27, 70 en 8123, 8, 9 en 105, 6 en 71112 en 131415161718, 50 en 6219, 20, 21 en 25222324 en 322628, 29, 30 en 3331, 46 en 833435363738 en 394041 en 7842 en 4543444748495152, 56, 59 en 63535455575860 en 6164 en 8465666768697172 en 7374757677798082
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31300Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 300Monitoring verwerving Joint Strike Fighternr. 4LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 18 maart 2008De commissie voor de Rijksuitgaven1, de vaste
commissies voor Defensie2, voor Economische Zaken3 en voor Financiën4 hebben
een aantal vragen voorgelegd aan het kabinet over het rapport van de Algemene
Rekenkamer «Monitoring verwerving Joint Strike Fighter» (Kamerstuk
31 300, nrs. 1 en 2).De staatssecretaris van Defensie heeft deze vragen beantwoord bij brief
van 18 maart 2008. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,AptrootDe voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,Van BaalenDe voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,Kraneveldt-van der VeenDe voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,BlokDe griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,Groen1, 27, 70 en 81Kan het kabinet, desnoods zeer globaal en alleen een
verloop aangevende, aangeven welke curve zij verwacht van de toekomstige prijsontwikkeling?
Kan daaronder ook een curve getekend en/of berekend over de verwachtingen
voor de oplopende kosten van een eventuele langere instandhouding van de bestaande
F-16 vloot? Kan derhalve een indicatief beeld worden geschetst of een instandhouding
van de F-16, en op later datum «goedkoper van de plank kopen»,
wellicht tot een overall besparing, dan wel juist kosten toename kan leiden?Welke kostenontwikkelingen, uitgesplitst per kostensoort,
van de JSF stuksprijs worden voor de komende jaren (tot aan het moment van
eventuele bestelling van niet-testtoestellen) voorzien?Welke kosten zullen per jaar uitstel van de vervanging
gemaakt moeten worden om de F-16 toestellen operationeel inzetbaar te houden?Is er raming van de extra kosten gemaakt voor het geval
de JSF niet tijdig kan worden geleverd?De toekomstige prijs van de JSF is afhankelijk van een groot aantal variabelen,
waarvan de dollarkoers een zeer belangrijke is. In de brief van 29 februari
2008 (kenmerk DMP/DB/200 800 1690) over de Nederlandse deelneming
aan de Initiële Operationele Test en Evaluatie van het JSF-programma
(IOT&E) is hierop nader ingegaan.In de komende jaren zal, mede vanwege de toenemende ervaring in de productie,
steeds meer sprake zijn van onderbouwde kostenelementen en zullen schattingen
op basis van ervaringen uit andere programma’s nagenoeg verdwijnen.
In sommige gevallen zal dit leiden tot kostenstijgingen en in andere gevallen
tot kostenverlagingen.Nederland is met de JSF-partners in overleg over het hanteren van het
Level Line Pricing (LLP) principe of een soortgelijke constructie. Dit behelst
een gemiddelde aanschafprijs voor een overeen te komen aantal jaren als methode
om prijsstabiliteit in het programma te bereiken. Zie hiervoor ook het antwoord
op de vragen 19, 20, 21 en 25. Verder zijn er concrete aanwijzingen dat niet-partnerlanden
al in een vroeg stadium aanzienlijke orders voor de JSF willen plaatsen. Dit
zou vooral in de eerste jaren een significante verlaging van de kostprijs
per toestel voor partnerlanden betekenen.In het kader van het project «Vervanging F-16» is een studie
uitgevoerd naar doelmatige en effectieve vervangingsscenario’s. Deze
studie wordt regelmatig geactualiseerd. In de doelmatigheidsstudie worden
verschillende vervangingsscenario’s beoordeeld aan de hand van operationele
en financiële criteria. Tot de operationele criteria behoort de toekomstige
dreigingsomgeving, die onder meer afhankelijk is van de verdergaande ontwikkeling
en proliferatie van wapensystemen die een bedreiging vormen voor gevechtsvliegtuigen,
zoals andere gevechtsvliegtuigen en luchtverdedigingssystemen.In de doelmatigheidsstudie wordt ook rekening gehouden met de technische
veroudering van de F-16 en de daarmee gepaard gaande stijging van de instandhoudingskosten.
Op grond van de in het doelmatigheidsmodel doorgerekende scenario’s
wordt een kosteneffectieve vervangingsreeks bepaald. Daarin worden ook eventuele
vertragingen in de levering van de opvolger van de F-16 betrokken alsmede
de oplopende kosten van de F-16 die daarmee samenhangen.Bij deze kosten gaat het onder meer om kosten voor modernisering en hogere
exploitatiekosten. Verder moet rekening worden gehouden met extra kosten voor
levensduurbehoud in technische zin door het toenemende risico
op structurele problemen met de toestellen, zoals scheurvorming. De omvang
van de kosten per jaar is niet eenduidig aan te geven, aangezien deze kosten
zullen stijgen naarmate er langer met de F-16 wordt doorgevlogen. Ook zijn
de kosten per jaar onder meer afhankelijk van het aantal toestellen dat het
betreft.Zoals gemeld in de brief van 29 februari jl. zal Defensie de voors
en tegens van een endlife update van de F-16 nog
eens apart beargumenteren. Het uiteindelijke vervangingsscenario zal aan de
Tweede Kamer worden voorgelegd als een besluit over de vervanging van de F-16
aan de orde is.2Kan het kabinet in een tabelvorm een overzicht geven
van de belangrijkste risicogebieden die nog open liggen in het JSF-project,
behoudens de business case? Kan het kabinet per aangeduid gebied aangeven
wat de daarbij genomen en/of te nemen maatregelen zijn om deze te minimaliseren?Het betreft in de eerste plaats een risico voor de prijsontwikkeling van
het JSF-programma als geheel in de eerste productiejaren als gevolg van verschuivingen
van voornamelijk de Amerikaanse invoerreeks van de JSF. De brief over IOT&E
van 29 februari 2008 gaat hier nader op in. Daarnaast onderkent het kabinet
het risico van de politieke dimensie van de verwerving van de JSF in de partnerlanden.
Door nationaal en internationaal overleg en een goede informatie-uitwisseling
op alle niveaus wordt getracht deze risico’s zoveel mogelijk te verkleinen.
Ook blijft er een risico bestaan met betrekking tot de Amerikaanse besluitvorming
over de tweede motor. Nederland blijft voorstander van dit ontwikkelingsprogramma,
echter op voorwaarde dat het niet leidt tot vertragingen of kostenstijgingen
in het JSF-programma of tot beperkingen van de capaciteiten van de JSF. Nederland
zal dit standpunt op politiek en ambtelijk niveau bij de Amerikaanse gesprekspartners
blijven uitdragen.3, 8, 9 en 10Kan het kabinet, gebruik makend van de (open) bronnen
voor zover beschikbaar een ruwe indicatie geven van de prijsniveaus waarop
dit moment de Rafale, Eurofighter en de laatste versie F16 moeten worden gesteld?Hoe hoog bedraagt de stuksprijs momenteel voor respectievelijk
de Eurofighter tranche 3, de Rafale en de Advanced F-16?Hoe hoog bedraagt de stuksprijs momenteel voor de SAAB
Gripen? Welke kostenontwikkeling voorziet het kabinet voor de komende twee
jaren?Is er, gelet op de vele onzekerheden die voortvloeien
uit de rol van Nederland als medeontwikkelende partij bij de JSF, überhaupt
een vergelijking te maken tussen de JSF en een willekeurig ander vliegtuig
dat «van de plank» wordt gekocht?De alternatieven voor de JSF die door Defensie in beschouwing worden genomen
zijn de Eurofighter Tranche 3, de Rafale F4 en en Advanced F-16. Een ruwe
indicatie van de prijsniveaus, veelal gebaseerd op open bronnen, duidt op
beduidend hogere prijsniveaus van deze alternatieven. Overigens is zowel de
Tranche 3 van de Eurofighter als de F4-versie van de Rafale nog niet ontwikkeld.
In de open bronnen gaat het dan ook om eerdere versies.Bij de indicaties van de prijsniveaus beschikt Defensie niet over formele
prijsinformatie van de fabrikanten van de alternatieven voor de JSF. Ook over
de Saab Gripen is dergelijke informatie niet beschikbaar. Defensie zal de
vergelijking van de JSF met andere toestellen op een transparante en zorgvuldige
wijze uitvoeren. Daarbij zal waar mogelijk informatie van andere
landen worden benut. Uiteraard zal deze vergelijking meer inzicht verschaffen
naarmate fabrikanten een grotere bereidheid hebben daaraan hun medewerking
te verlenen. Omwille van de vergelijkbaarheid zullen prijsverschillen zo goed
mogelijk inzichtelijk worden gemaakt. 4.Kan de regering aangeven wat de redenen zijn waarom ondermeer het Verenigd
Koninkrijk Eurofighters in de verkoop doet? Welke versie van dit toestel is
dat? Is dat de versie die Nederland destijds als een mogelijk alternatief
voor de JSF zag? Waarom verkoopt het Verenigd Koninkrijk Eurofighters, maar
gaat zij wel verder in het JSF-project?Het Verenigd Koninkrijk heeft geen mededelingen gedaan over haar beleid
ten aanzien van de Eurofighter. Overigens beschikt het Verenigd Koninkrijk
uitsluitend over Eurofighters van de typen Tranche 1 en 2. Dat zijn niet de
versies die Nederland als mogelijk alternatief voor de JSF beschouwt; dat
is de Tranche 3. Zie ook het antwoord op de vragen 3, 8, 9 en 10.5, 6 en 7Welke maatregelen treft het kabinet om bij de business
case, die in 2008 herijkt zal worden, een goede vergelijking met concurrenten
van de JSF – Rafale, Eurofighter, Advanced F-16 tot stand te brengen,
zodat een weloverwogen keuze mogelijk is?Is het kabinet, in het licht van nieuwe marktontwikkelingen,
van plan om ook mogelijk andere toestellen als de Saab Gripen bij de herijking
van de business case te betrekken? Zo neen, waarom niet?Is het kabinet, in het licht van nieuwe marktontwikkelingen,
van plan om ook nieuwe verwervingsmogelijkheden zoals operational lease bij
de herijking van de business case te betrekken? Zo neen, waarom niet?In de business case wordt de situatie waarbij de JSF «van de plank»
wordt gekocht vergeleken met de situatie waarbij de JSF wordt gekocht met
deelneming aan de ontwikkelingsfase (System Development and Demonstration,
SDD-fase) van het JSF-project. Met de herijking van de business case zal het
afdrachtpercentage voor de Nederlandse industrie worden vastgesteld voor JSF-gerelateerde
omzet.De vergelijking van de JSF met overige kandidaten is een afzonderlijk
proces en maakt geen deel uit van de business case of de herijking daarvan.
Ook alternatieve wijzen van verwerving maken geen deel uit van de business
case.11Heeft het kabinet bij het vaststellen van de notitie «Wereldwijd
dienstbaar» of bij een andere gelegenheid sinds zijn aantreden ooit
een «expliciet» besluit genomen over het inperken van de opties
voor de opvolging van de F-16 zoals in het vigerende Coalitieakkoord is afgesproken?
Zo ja, bij welke gelegenheid en hoe?Neen. Overigens is reeds kort na het besluit van 2002 tot deelneming aan
de ontwikkeling van de JSF, besloten dat van de alternatieven voor de JSF
alleen nog de ontwikkelingen rond de Rafale F4, de Eurofighter Tranche 3 en
de Advanced F-16 zouden worden gevolgd. De Jaarrapportage 2002 van het project
Vervanging F-16 (Kamerstuk 26 488 nr. 17 van 16 juli 2003)
gaat hier verder op in.12 en 13Welke gevolgtrekkingen over de zin van een nationaal
(defensie) industriebeleid kan de regering trekken uit het feit dat de belangrijkste
industriële participant (Stork) voor de Nederlandse deelname aan de ontwikkelings-
en productiefase van de JSF, door internationale handel in aandelen, nu grotendeels
in buitenlandse handen is geraakt? Kan in het geval van Stork nu nog wel gesproken worden
als behorende tot de «Nederlandse luchtvaartindustrie»?De overname door buitenlandse investeringsmaatschappijen van de aandelen
van Stork NV vormt vooralsnog geen bedreiging voor de werkgelegenheid in Nederland.
Volgens Stork creëert de transactie een stabielere omgeving voor de onderneming
en biedt zij zowel medewerkers als klanten meer zekerheid. De nieuwe eigenaar
heeft een goede reputatie in de industriële sector en steunt de huidige
strategie van Stork. De overname van de aandelen van Stork vormt daarom vooralsnog
geen bedreiging voor de Nederlandse deelneming aan de ontwikkelings- en productiefase
van het JSF-programma.Stork blijft deel uitmaken van de Nederlandse luchtvaartindustrie. Overigens
is Stork niet de enige defensiegerelateerde industrie met buitenlandse (meerderheids)aandeelhouders.
In de beantwoording van 19 oktober 2007 van vragen over de Defensie Industrie
Strategie (Kamerstuk 31 125 nr. 2) is uiteengezet dat tot de defensiegerelateerde
industrie worden gerekend alle bedrijven die in Nederland activiteiten ontplooien
gericht op de ontwikkeling, de productie en het onderhoud van defensiematerieel
en de levering van gerelateerde diensten. Het criterium is de vestigingsplaats.
Een bedrijf dat wordt overgenomen door een buitenlandse partij, maar Nederland
als vestigingsplaats behoudt, blijft onderdeel van de Nederlandse defensiegerelateerde
industrie.14Welke garanties zijn er in de afgesloten contracten
en Memorandums of Understanding (MoU’s) in het kader van de Nederlandse
participatie in deze ontwikkelings- en productiefases van de JSF opgenomen
om de toegezegde participatie en opbrengsten ook daadwerkelijk ten goede te
doen komen aan onderzoek en werkgelegenheid in Nederland?De met de Amerikaanse overheid en hoofdaannemers aangegane arrangementen
behelzen geen garanties over de omzet van de Nederlandse industrie. Het betreft
een participatieprogramma waarin de Nederlandse industrie opdrachten kan verwerven
op basis van concurrentie (best value).De vooruitzichten voor de omzetten geven tot op heden geen reden om aan
de haalbaarheid van de tot dusver geraamde bedragen te twijfelen. Uiterlijk
1 april a.s. zal de Jaarrapportage 2007 van het project Vervanging F-16
aan de Kamer worden voorgelegd. Deze Jaarrapportage zal actuele cijfers bevatten
over de omvang van de gesloten productiecontracten.15Welke garanties zijn er dat technische kennis van strategisch
belang niet in verkeerde handen komt als gevolg van het in buitenlandse handen
geraken van een meerderheid van de aandelen van een onderneming als Stork?
Acht het kabinet al die garanties ook afdoende?Aan het beheer en het gebruik van technische kennis van strategisch belang
zijn in het programma, onder meer als gevolg van Amerikaanse en Nederlandse
wet- en regelgeving, strenge eisen gesteld. Bovendien zijn de in te schakelen
bedrijven contractueel verplicht melding te maken van wijzigingen in de eigendoms-
en zeggenschapsverhoudingen in de onderneming. Op grond daarvan kunnen zonodig
de beveiligingsmaatregelen worden aangepast. Overigens doet buitenlands aandeelhouderschap
niet af aan de contractuele verplichtingen van een bedrijf. 16Is het kabinet van zins om, ten einde tot een verantwoorde
besluitvorming te komen met betrekking tot de vervanging van de F-16, de Algemene
Rekenkamer te vragen om de scope van de «monitoring verwerving Joint
Strike Fighter» te verbreden tot een «Monitoring vervanging F-16»,
waarin de JSF vergeleken wordt met alternatieven als Rafale, Eurofighter,
Advanced F-16, Saab Gripen en mogelijke andere alternatieven?Neen.17Is het kabinet voornemens om de Algemene Rekenkamer
te vragen om in de volgende monitoring de mogelijkheden om gevechtsvliegtuigen
die in aanmerking komen voor vervanging van de F-16 op basis van Performance
Based Logistics (PBL), waarbij de inrichting en uitvoering van het onderhoud
en de logistieke keten in zekere mate prestatiegericht worden uitbesteed,
in kaart te brengen en met elkaar te vergelijken?Neen.18, 50 en 62Heeft Nederland al een besluit genomen over deelname
aan het Operational Test and Evaluation Memorandum of Understanding (OT&E
MoU)? Zo ja, kan het kabinet de aard van dit besluit omschrijven? Kan het
kabinet aangeven wanneer dit besluit genomen is of wordt genomen? Zo neen,
kan het kabinet aangeven of nog een besluit genomen wordt en wat hiervan de
aard zal zijn?Welke landen hebben tot op heden een positieve beslissing
genomen over deelname aan de operationele test & evaluatiefase (OT&E-fase)?Is bekend wanneer de principe overeenkomst wordt getekend
over de aanschaf van de beide testvliegtuigen? Gaan de testvliegtuigen vallen
onder de horizontalelijnprijs? Zo neen, waarom niet?Met de brief van 29 februari 2008 bent u geïnformeerd over het
voornemen deel te nemen aan de IOT&E. Voor de beantwoording van deze vragen
verwijs ik naar deze brief.19, 20, 21 en 25Betekent het hanteren van een horizontalelijnprijs
dat er aanvankelijk een fictieve prijs betaald moet worden die later, aan
het eind van de «lijn» verrekend wordt?Is het juist dat, indien de horizontalelijnprijs-methodiek
niet wordt geaccepteerd, de uiteindelijke te betalen stuksprijs door Nederland
gunstig kan worden beïnvloed door toestellen (niet zijnde testtoestellen)
later te bestellen? Zo ja, met hoeveel jaar acht het kabinet uitstel van verwerving
in die situatie mogelijk en welke invloed heeft dat op de verwervingsprijs?Met hoeveel ontwikkelpartners is overeenstemming bereikt
om de horizontalelijnprijs te hanteren? Wanneer valt er wat dit betreft een
beslissing?Welke landen staan niet alleen positief tegenover het
invoeren van een horizontalelijnprijs, maar willen zich er ook voor inzetten?Door het leercurve-effect worden vliegtuigen goedkoper naarmate er meer
zijn geproduceerd. Het Level Line Pricing (LLP) principe houdt in dat van
de vliegtuigprijzen over aan aantal jaren het gemiddelde wordt genomen. Daarmee
wordt onder meer getracht te voorkomen dat landen hun bestellingen gaan vertragen
om daarmee goedkopere vliegtuigen geleverd te krijgen. Die prijsbonus wordt
immers weggenomen als de vliegtuigprijs gedurende een aantal jaren gelijk
is. Over het hanteren van het LLP-principe of een soortgelijke constructie
wordt uitgebreid overleg gevoerd met de JSF-partners. Vanwege de grote spreiding
in de aanschafreeksen van de verschillende partners is vooralsnog besloten
om LLP niet toe te passen op de vliegtuigen die vroeg worden afgeleverd aan
slechts enkele partners. De toepassing van LLP in een vroeg stadium zou kunnen
betekenen dat een aantal landen moet gaan meebetalen aan vliegtuigen die aan
andere landen worden geleverd, terwijl zij zelf nog geen besluit hebben genomen
over de aanschaf van de JSF. Behalve op financiële bezwaren stuit dit
ook op politieke en juridische bezwaren.Er lijkt consensus te ontstaan om een vorm van LLP toe te passen bij de
zogenoemde «multi year procurements» waarin vliegtuigen worden
geleverd aan het merendeel van de negen JSF-partnerlanden. Dat wil zeggen
dat per «multi year procurement» van vijf jaar een gemiddelde
prijs wordt betaald. Of daarbij aanvankelijk een hogere dan gemiddelde prijs
moet worden betaald waarbij het verschil later wordt verrekend, is afhankelijk
van de wijze waarop de regeling zal worden vormgegeven.22Is het kabinet het eens met de Algemene Rekenkamer
dat ruimte voor verbetering van de informatievoorziening bestaat? Zo ja, welke
maatregelen gaat het kabinet nemen deze informatievoorziening te verbeteren?
Kan de tweede Kamer bijvoorbeeld inzicht krijgen in de weekbrieven van de
Defensie Materieel Organisatie (DMO) (zie bladzijde 42)?De Algemene Rekenkamer (ARK) stelt dat de ministeries van Defensie en
van Economische Zaken goed op weg zijn om de onduidelijkheden over het JSF-programma
zo veel mogelijk op te helderen, en dat deze ministeries veel informatie hebben
verzameld en voorgelegd aan de Tweede Kamer. Niettemin ziet de Algemene Rekenkamer
ook ruimte voor verbetering van de informatievoorziening. Defensie en Economische
Zaken blijven er naar streven de informatievoorziening te verbeteren. De Kamerbrief
van 29 februari 2008 over de Nederlandse deelneming aan de IOT&E
zie ik als een voorbeeld daarvan omdat in deze brief ook actuele ontwikkelingen
zijn opgenomen. De weekbrieven van de DMO zullen niet worden overlegd omdat
deze voor intern gebruik zijn.23Wordt de toegang tot informatie vergroot om de validatie
van de kostprijs van de JSF te verbeteren? Welke middelen zet het ministerie
van Defensie in om de maximale hoeveelheid informatie te verkrijgen?Het JSF-programma wordt uitgevoerd en beheerd door het JSF Program Office
(JPO), een organisatie van het Amerikaanse ministerie van Defensie. Het JPO
onderhoudt de contacten met de leveranciers, waaronder Lockheed Martin. De
mogelijkheden voor Nederland om rechtstreeks bij leveranciers kosteninformatie
te valideren zijn beperkt. Het JPO, waarin ook Nederland is vertegenwoordigd,
heeft die toegang wel en beschikt daardoor over meer mogelijkheden voor kostenvalidatie.
Daarnaast zijn in MoU’s afspraken gemaakt over de mate waarin de Nederlandse
auditinstanties, te weten de Auditdienst Defensie, de Auditdienst Economische
Zaken en de Algemene Rekenkamer, activiteiten kunnen ontplooien en resultaten
van audits door Amerikaanse instanties kunnen beoordelen.24 en 32Welke methode wordt overwogen om de huidige situatie,
waarbij gebruik wordt gemaakt van onvergelijkbare cijfers (zowel in valuta
als prijspeil) te verbeteren? Is het mogelijk om cijfers betreffende de kostenontwikkeling in dollars en de prijs ontwikkeling voor Nederland in euro’s,
beide in een vast prijspeil? Zo neen, welke andere methode wordt voorzien?Op grond van welke overwegingen hanteren de ministeries
van Defensie en Economische Zaken verschillende prijspeilen en valutasoorten?De betrokken ministeries streven naar een zo duidelijk en consistent mogelijke
informatievoorziening over prijspeil en valuta. In de toekomst zullen afwijkingen
van de standaard valuta en het standaard prijspeil duidelijk worden gemeld
en zonodig worden toegelicht om de vergelijkbaarheid te verbeteren. In de
brief van 29 februari jl. over de deelneming aan de IOT&E is nader
ingegaan op het al dan niet aanpassen van het prijspeil.26Kan inzicht worden gegeven in de ontwikkeling van de
kostenstijging van de JSF stuksprijs in dollars vanaf 2002 tot heden
met daarbij per jaar de verklaring van de verschillende prijsstijgingen? Hoe
is per jaar bezien de prijsstijging opgebouwd? Hoe wordt de door Nederland
te betalen prijs per toestel hiervan afgeleid indien er sprake is van de methodiek
van de horizontalelijnprijs? Hoe wordt de door Nederland te betalen prijs
per toestel hiervan afgeleid indien er geen sprake is van de methodiek van
de horizontalelijnprijs?De onderstaande tabel, afkomstig uit de brief van 5 juli 2007 (Kamerstuk
26 488 nr. 60), bevat een overzicht van de ontwikkeling van de stuksprijs
nadat Nederland is toegetreden tot de SDD-fase van het JSF-project. De prijsstijgingen
zijn altijd een resultante van mee- en tegenvallers. Daarbij gaat het bijvoorbeeld
om arbeidskosten, materiaalkosten, wijzigingen in het productieprofiel en
een actualisering van de kostenberekeningsmethodiek. De diverse jaarrapportages
gaan hier nader op in. Oktober 2001$ 37,2 miljoen December 2002$ 38,1 miljoen December 2003$ 44,8 miljoen December 2004$ 44,5 miljoen December 2005$ 46,7 miljoen December 2006$ 47,6 miljoenAlle bedragen in prijspeil 2002De schatting van het JPO voor december 2007 wordt in de loop van het voorjaar
verwacht.Bovenstaande stuksprijzen betreffen de gemiddelde prijs van alle vliegtuigen
van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk en het merendeel van de
vliegtuigen van de overige partners over de gehele looptijd van het programma.28, 29, 30 en 33Vindt het kabinet dat er sprake is van een afgewogen
business case als de kosten die voortvloeien uit de Production and Sustainment
Memorandum of Understanding (P&S MoU) niet worden meegeteld? Zo neen,
wanneer corrigeert u de cijfers in dit opzicht? Zo ja, waarom?Vindt het kabinet dat er sprake is van een afgewogen
business case als de complementaire kosten, bijvoorbeeld uitstel vervanging
F-16, niet worden meegeteld? Zo neen, wanneer corrigeert het kabinet de cijfers
in dit opzicht? Zo ja, waarom?Vindt het kabinet dat er sprake kan zijn van een afgewogen
business case zolang de complementaire kosten van het inpassen van de vervanger
van de F-16 in de Defensie IV-structuur nog niet bekend zijn? In hoeverre worden de meerkosten van langer doorvliegen
met bestaande F16’s meegerekend in de business case? Zo ja, hoe? Zo
neen, waarom niet? Welke verwachting bestaat er voor de totaalkosten zoals
die uiteindelijk zullen bestaan voor de Staat der Nederlanden? Dus niet alleen
het resultaat van «puur» de business case, maar ook het kosteneffect
voor de staat buiten de eigenlijke business case.Bij de berekening van de business case in 2002 zijn de toen bekende kosten
van de Nederlandse deelneming aan de SDD-fase van het JSF-project vergeleken
met het «kopen van de plank» van de JSF. De kosten van het P&S
MoU, de complementaire kosten en de kosten in verband met de koppeling aan
de informatiesystemen van Defensie hebben daar geen deel van uit gemaakt.
Hetzelfde geldt voor kosten die verband houden met het langer doorvliegen
met de F-16’s. Zie ook het antwoord op de vragen 5, 6 en 7.31, 46 en 83Is het mogelijk een overzicht te geven van alle kosten
vanaf 1996 met aanvullingen op de tabel zoals in bijlage 1?Op welke concrete wijze zal het kabinet uitvoering
gaan geven aan de raad van de Algemene Rekenkamer om de Tweede Kamer op gezette
tijden ook een overzicht te geven van de buiten de projectdefinitie vallende
programmakosten gerelateerd aan de F-16-vervanging?Kan het kabinet de bedragen «onbekend»
in bijlage 1 invullen, eventueel met een raming van de kosten?Over de kosten die samenhangen met de IOT&E-deelneming met twee testtoestellen
is de Kamer op 29 februari 2008 geïnformeerd. De kosten die samenhangen
met het P&S MoU zijn zeer gering en betreffen uitsluitend dienstreizen.
Deze kosten vallen overigens niet onder het project Vervanging F-16, maar
onder het dienstreisbudget.Ook de kosten van de Concept Demonstration Phase (CDP) die vooraf ging
aan de SDD-fase vallen buiten de projectdefinitie. De kosten van de CDP-fase
betreffen een subsidie in het kader van het luchtvaartbeleid. Deze subsidie
staat los van de deelneming aan de ontwikkeling en aanschaf van de JSF. Daarom
wordt het niet juist geacht deze kosten mee te nemen in de berekening van
het projectbudget. Over de desbetreffende subsidie is de Kamer verschillende
malen geïnformeerd, onder andere met de brief van de minister van Economische
Zaken van 20 juni 2000 (Kamerstuk 25 820 nr. 10).De Kamer wordt geïnformeerd over materieelprojecten via het Defensie
Materieel Proces (DMP), het Materieel Projecten Overzicht (MPO) en de begroting.
Het DMP geldt ook voor projecten die verband houden met het project Vervanging
F-16, maar er geen deel van uitmaken. 34Is het kabinet bereid om de complementaire kosten die
buiten de project definitie «vervanging F-16» vallen, maar er
wel aan gerelateerd zijn eenvormig mee te tellen bij de kosten voor het JSF-programma?
Zo ja, is het mogelijk deze kosten aan de Kamer te verstrekken voor de herijking
van de businesscase? Zo neen, waarom niet?Neen. De projectdefinitie die reeds vele jaren wordt gehanteerd geeft
de grenzen van het project aan. Mede ten behoeve van een heldere en consistente
informatievoorziening, waarop ook door de Kamer wordt aangedrongen, worden
kosten die buiten de projectdefinitie vallen niet opgenomen in het projectbudget.
De in de vraagstelling genoemde kosten staan overigens los van de business
case. In de jaarrapportages van hetproject Vervanging F-16 wordt
wel nader ingegaan op de gerelateerde projecten.35Kan de business case, door de vele fluctuaties in de
wisselkoers en alle andere door u aangegeven onzekerheden, überhaupt
een betrouwbaar beeld geven van een valide afdrachtpercentage voor een toekomstige
situatie?De business case is afhankelijk van een groot
aantal variabelen. In de Medefinancieringsovereenkomst JSF (MFO) is vastgelegd
dat op 1 juli 2008 de business case zal worden herijkt met de dan geldende
waarden van deze variabelen. Tevens is vastgelegd dat het te berekenen afdrachtpercentage
op 1 juli 2008 zal worden vastgelegd «for better and for worse».36Kan het kabinet een opgave geven van een vergelijking
tussen enerzijds het oorspronkelijk verwachte verloop van de orderintake,
ten opzichte van het thans gerealiseerde niveau? Kan de regering daarbij aangeven
in hoeverre zij dit resultaat beoordeelt als afdoende ten opzichte van de
eerdere verwachtingen?Door verschuivingen in het JSF-programma is de productiefase later begonnen
dan oorspronkelijk voorzien. De eerste omzet uit productieorders voor de Nederlandse
industrie zal niet eerder dan eind 2008 worden behaald. De verwachtingen voor
de totaal te behalen productieomzet zijn echter onveranderd. Uiterlijk 1 april
a.s. zal de Jaarrapportage 2007 van het project Vervanging F-16 aan de Kamer
worden voorgelegd. Deze Jaarrapportage zal actuele cijfers bevatten over de
omvang van de gesloten productiecontracten.37Wat is de stand van zaken aangaande het plan van aanpak
inzake logistiek en ICT in relatie tot het JSF project en Enterprise Resource
Planning (ERP) daartoe?Van het JSF-programma maakt een volledig geïntegreerd ondersteuningssysteem
deel uit, waaronder een ICT-systeem. De interfaces met de omgeving, waaronder
ERP-systemen in de diverse landen, worden momenteel gedefinieerd. Het ligt
in de bedoeling deze interfaces ruim vóór de invoering van een
dergelijk systeem in Nederland in de praktijk te beproeven. De IOT&E,
waarover de Kamer onlangs is geïnformeerd, biedt daarvoor een uitgelezen
mogelijkheid.38 en 39Hoe is te verklaren dat het kabinet in antwoord op
kamervragen (Timmermans en Blom, 15 september 2003, 2 020 317 130)
nog stelt dat in de indicering van de potentiële Nederlandse omzet in
de fase van System Development and Demonstration (SDD-fase) van € 800
miljoen «abusievelijk ook (onderdelen van) de Low Rate Initial Production
(LRIP) zijn genoemd» met de mededeling aan de Algemene Rekenkamer dat
het hier wel degelijk alle omzet gedurende de SDD-fase betreft, dus inclusief
de LRIP gerelateerde omzet?Kan volledig worden aangegeven waar en wanneer precies
(vanaf de besluitvorming over deelname aan de ontwikkelingsfase tot heden)
de Kamer geïnformeerd is over het onderscheid tussen de ontwikkelingsfase
(nu SDD) en de productiefase (LRIP en verder) voor wat betreft de verwachte
opbrengsten voor de Nederlandse deelnemende bedrijven? Ten tijde van het besluit tot deelneming aan het JSF-programma in 2002
werd verondersteld dat de orders in de SDD-fase een totale waarde zouden hebben
van $ 800 miljoen. Hierbij werd ervan uitgegaan dat in de SDD-fase tot en
met 2013 alleen SDD-orders zouden worden verstrekt. Uit contacten met Lockheed
Martin bleek in november 2003 dat de orders gedurende de SDD-fase tevens LRIP-opdrachten
(2007 tot en met 2013) zouden betreffen. Alle orders in de SDD-fase (SDD en
LRIP) zouden, mits best value geleverd, een totale waarde van $ 800 miljoen
hebben. De Kamer is hierover geïnformeerd met de beantwoording van schriftelijke
vragen van de leden Timmermans en Blom van 15 december 2003 (Handelingen
TK 2003–2004, aanhangsel 469). In de brief van 25 juni 2004 (Kamerstuk
26 488 nr. 21) is hierop nader ingegaan.40Wat is de precieze de grondslag voor de (terug)betalingen
van de industrie aan het Rijk en is deze precies zoals in 2002 afgesproken
met de deelnemende bedrijven? Wordt die grondslag alleen bepaald door omzet
tijdens de productie (LRIP en verder) of geheel of gedeeltelijk ook door opdrachten
en omzet tijdens de ontwikkelingsfase (nu SDD)?De grondslag voor de terugbetalingsregeling aan de Staat is de MFO die
op 5 juni 2002 is gesloten tussen de Staat en de desbetreffende industrieën.
Deze MFO is sindsdien niet gewijzigd. Overeengekomen is dat een percentage
wordt afgedragen over de omzet uit de productie waartoe ook de LRIP behoort.
Opdrachten die samenhangen met de ontwikkeling (SDD) worden niet meegeteld.41 en 78Wat zijn de maatregelen – en vooral: wat is de
tijdsplanning daarbij – die het kabinet neemt om de projectorganisatie
op sterkte te brengen?Kan de vertraging die optreedt binnen het projectteam
gevolgen hebben voor het tijdstip van de introductie van de vervanger van
de F-16? Zo ja, hoeveel? Zo neen, waaruit bestaat het knelpunt praktisch gezien
dan? Hoe groot is het verloop van personeel binnen de projectgroep?De vacante functies in de projectorganisatie zullen in de loop van 2008
worden gevuld met specialisten van Defensie en met inhuurkrachten.De onderbezetting van het projectteam heeft tot nu toe geen invloed gehad
op het tijdstip van de introductie van de vervanger van de F-16, noch voor
een andere mijlpaal. De onderbezetting heeft wel geleid tot een hoge werkbelasting
voor de huidige bezetting van de projectorganisatie. Het verloop van personeel
binnen de projectgroep wijkt niet af van het verloop elders in de defensieorganisatie.42 en 45Is het kabinet bereid de IT-governance van het JSF-programma
door te lichten en daarbij de inhoudelijke aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer
te betrekken? Zo neen, waarom niet? Zo ja, met ingang van wanneer?Heeft het IT-gerelateerde Defensieprobleem wel effecten
voor het project Vervanging F-16?De werkzaamheden die de Defensie Telematica Organisatie en de Hoofddirectie
Informatievoorziening en Organisatie op dit moment samen met de projectorganisatie
Vervanging F-16 uitvoeren, hangen samen met de aanbeveling van de Algemene
Rekenkamer om de IT-governance van het JSF-programma voor het Nederlandse
deel door te lichten. Naar verwachting heeft het door de Algemene Rekenkamer
geschetste IT-probleem niet of nauwelijks gevolgen voor het project Vervanging
F-16. Dat is toegelicht in de op 29 februari 2008 aan de
Kamer gezonden brief over de IOT&E. Zie ook het antwoord op vraag 37.43Deelt het kabinet de mening dat bijvoorbeeld de tekst
op de website van het Ministerie van Defensie: «Om te komen tot een
efficiënte invoering van de opvolger van de F-16, wordt ook gewerkt aan
de voorbereidingsplannen voor de transitie van de F-16 naar de F-35. Een voorbeeld
daarvan is de fasering van de vervanging,» eveneens de indruk wekt dat
er al een besluit over de keuze van het aan te schaffen toestel zou zijn genomen?Neen. Zoals uiteengezet in de beleidsbrief «Wereldwijd Dienstbaar»
van 18 september 2007 (Kamerstuk 31 243 nr. 1) veronderstelt
de deelneming aan de ontwikkeling van een nieuw, groot wapensysteem zoals
een gevechtsvliegtuig de intentie om uiteindelijk het gezamenlijke eindproduct
aan te schaffen. Dat is in het geval van de JSF niet anders. Bij een goede
projectplanning hoort een gedegen voorbereiding van de overgang naar een beoogde
opvolger. In het coalitieakkoord is afgesproken dat het kabinet in de huidige
kabinetsperiode een besluit zal nemen over de vervanging van de F-16.44Op welke onderzoeksrapporten van de Amerikaanse overheid
wordt door het kabinet gewezen? Zijn die allen beschikbaar voor de Tweede
Kamer?Hiermee wordt gerefereerd aan de jaarlijkse rapporten van de Amerikaanse
projectorganisatie JPO en die van de Government Accountability Office (GAO),
de Amerikaanse rekenkamer. De rapporten van het JPO zijn niet openbaar. De
rapporten van de GAO zijn wel openbaar. Deze zijn onder meer in te zien via
de website www.gao.gov.47Op welke concrete wijze zal het kabinet uitvoering
gaan geven aan de raad van de Algemene Rekenkamer om de Tweede Kamer op gezette
tijden ook een overzicht te geven van de buiten de projectdefinitie vallende
programmakosten gerelateerd aan de F-16-vervanging?Over gerelateerde projecten wordt de Kamer op de reguliere wijze geïnformeerd
volgens de procedures van het DMP. Bovendien gaan de jaarrapportages Vervanging
F-16 op deze projecten in.48Kan het kabinet aangeven wanneer de auditdiensten de
resultaten van het onderzoek naar de toereikendheid van het projectbeheer
aan de Tweede Kamer voor zullen leggen?De conclusies van het onderzoek van de auditdiensten zullen worden opgenomen
in het gezamenlijk assurance rapport van de auditdiensten bij de Jaarrapportage
over 2007. Het voornemen bestaat het assurance rapport gelijktijdig met de
Jaarrapportage uiterlijk 1 april 2008 aan de Tweede Kamer aan te bieden.49Zijn er nog meer subsidies verstrekt voor deelname
aan het JSF-project naast de subsidie die in 2000 aan de deelnemende bedrijven
is uitbetaald? Zo ja, van welke omvang en wanneer zijn deze verstrekt?Er zijn geen aanvullende subsidies verstrekt aan het bedrijfsleven ten
behoeve van de deelneming aan het JSF-programma. Dit laat onverlet dat bedrijven een beroep kunnen doen op het generieke instrumentarium
van de Rijksoverheid voor daartoe in aanmerking komende activiteiten.51Zijn er ook schattingen van de verwervingskosten in
geval Nederland minder JSF’s aan zal schaffen, bijvoorbeeld 36, 48,
60 en 62? Zo neen, waarom niet? Wordt rekening gehouden met de aanschaf van
57 JSF’s zoals staatssecretaris Van der Knaap meldde tijdens het wetgevingoverleg
van 12 november 2007?Het projectbudget berust op de verwerving van 85 toestellen. Dit aantal
blijft als planningsaantal gehandhaafd. Op grond van het coalitieakkoord zal
de regering in deze kabinetsperiode een besluit nemen over de vervanging van
de F-16. Als onderdeel van dat besluit zal het aantal toestellen voor de eerste
batch worden vastgesteld. Met de brief «Wereldwijd dienstbaar»
van 18 september 2007 bent u over deze fasegewijze aanschaf geïnformeerd.
Tijdens het Wetgevingsoverleg materieel van 12 november 2007 (Kamerstuk
31 200 X nr. 45) heeft de staatssecretaris van Defensie, in antwoord
op een vraag van het lid Van Velzen, gezegd niet uit te sluiten dat het door
haar genoemde aantal van 57 het aantal zou zijn dat in de eerste batch zal
worden besteld.52, 56, 59 en 63Welke kosten zijn verbonden met het beëindigen
van de Nederlandse deelname aan het SDD MoU in 2008, 2009, 2010, 2011 en 2012?
Kan deelname te allen tijde beëindigd worden? Is er sprake van boeteclausules,
zo ja welke hoogte hebben die op welk moment?Welke kosten zijn verbonden met het beëindigen
van de Nederlandse deelname aan het PSFD MoU in 2008, 2009, 2010, 2011 en
2012? Kan deelname te allen tijde beëindigd worden? Is er sprake van
boeteclausules, zo ja welke hoogte hebben die op welk moment?Welke kosten zijn verbonden met het beëindigen
van de Nederlandse deelname aan het P&S MoU in 2008, 2009, 2010, 2011
en 2012? Kan deelname te allen tijde beëindigd worden? Is er sprake van
boeteclausules, zo ja welke hoogte hebben die op welk moment?Welke kosten zijn verbonden met het beëindigen
van de Nederlandse deelname aan het OT&E MoU in 2008, 2009, 2010, 2011
en 2012? Kan deelname te allen tijde beëindigd worden? Is er sprake van
boeteclausules, zo ja welke hoogte hebben die op welk moment?Aan de tussentijdse beëindiging van de Nederlandse deelneming aan
de MoU’s over SDD, PSFD en P&S zijn geen boeteclausules verbonden.
De deelneming aan deze MoU’s kan op elk moment worden opgezegd, waarbij
een opzegtermijn van toepassing is. Als Nederland toetreedt tot het IOT&E
MoU zal daarvoor een opzegtermijn van 90 dagen van toepassing worden. De termijnbedragen
die tot aan het opzegmoment zijn betaald en verschuldigd worden niet vergoed.
Wel zal de Staat op grond van de betaalde SDD-bijdragen naar rato royalties
ontvangen bij de export van de JSF naar niet-partnerlanden.53Zijn er al projecten voorstellen ingediend tijdens
de SSD-fase gebruikmakend van de bepaling in de overeenkomst die hiertoe de
mogelijkheid geeft? Zo ja, welke en met welke financiële omvang?In de Jaarrapportage over 2006 (Kamerstuk 26 488 nr. 58) is
gemeld dat Nederlandse projecten met een financiële omvang van € 12,3
miljoen zijn uitgevoerd of in uitvoering zijn. Op dit moment is een aantal
projecten in voorbereiding waarmee in de komende jaren de resterende € 35,8
miljoen euro wordt verplicht. De Jaarrapportage over 2007 zal
een actualisering van de Nederlandse projecten bevatten.54Is contractueel vastgelegd dat exportlanden een toeslag
betalen bovenop de «kale» stuksprijs? Zo ja, tussen welke partijen
en in welk contract?Ja, in het SDD MoU en het PSFD MoU is vastgelegd dat de partners een vergoeding
mogen vragen bij verkopen aan exportlanden. Zie ook het antwoord op de vragen
52, 56, 59, 63.55Heeft Nederland een not-to-exceed price vastgelegd?
Zo neen, waarom niet? Zo ja, welke omvang heeft deze?Neen. Voorzien is dat de vliegtuigen die vanaf 2014 worden geleverd,
worden gecontracteerd tegen een vaste prijs. Bij de sluiting van het contract
is bekend wat voor de gecontracteerde vliegtuigen moet worden betaald.57Heeft Turkije al besloten deel te nemen aan het P&S
MoU? Zo neen, voor wanneer wordt dit voorzien? Welke capaciteit en/of dienst
gaat Turkije binnen het P&S MoU inzetten?De besprekingen met Turkije zijn gaande. Op de uitkomsten kan niet worden
vooruitgelopen.58Welke consequenties heeft de Turkse deelname aan het
JSF-project voor het Nederlandse wapenexportbeleid? Wapenexporten naar Turkije
zijn onderhavig aan dezelfde wapenexportcontrole als exporten naar niet-NAVO-landen,
hoe wordt dit gehandhaafd voor JSF-onderdelen?De Turkse deelneming aan het JSF-project heeft geen aanleiding gegeven
voor dat land de procedure voor vergunningaanvragen voor de uitvoer van militaire
goederen te wijzigen.60 en 61Bestaat er inmiddels een uitwerking van de wijze waarop
de Steering Committee (SC) er op toe gaat zien dat de samenwerking binnen
het P&S MoU niet tot een hogere stukprijs zal leiden? Zo ja, kan het kabinet
de Kamer daarover informeren? Zo neen, waarneer is de dit wel bekend en kan
het kabinet al op dat moment de Kamer informeren?Kan het kabinet aangeven hoe groot de extra kosten
kunnen zijn door deelname aan het P&S MoU of een Implementing Arrangement
(IA) door:• beëindiging van het P&S MoU of IA;• door verzoeken om diensten door medeondertekenaars;• door het beschikbaar stellen van nationale faciliteiten en apparatuur;• door toetreding van nieuwe landen?Het P&S MoU bevat afspraken die vergelijkbaar zijn met de best value
afspraken van het JSF-programma tussen Lockheed Martin en de partnerlanden.
Dit betekent dat een product of dienst alleen wordt afgenomen als wordt voldaan
aan deze best value voorwaarde. Samenwerking onder het P&S MoU leidt dus
niet tot een hogere stuksprijs en per saldo niet tot hogere kosten. Zie ook
het antwoord op de vragen 52, 56, 59 en 63. 64 en 84Zijn er in Nederland wapens in gebruik of wordt overwogen
wapens aan te schaffen waarvoor de verschillende opvolgers van de F-16 moeten
worden aangepast? Om welke wapens gaat dit en welke kosten zijn hier aan verbonden?
Worden er al extra kosten gemaakt bij materieelaanschaf anticiperend op de
vervanging van de JSF?Welke kosten zijn verbonden aan het aanpassen van respectievelijk
de F-16 block 60, de Rafale en de Eurofighter om gebruik te kunnen maken van
de Joint Acoustic Signature Measurement (JASM) en Joint Stand Off Weapon (JSOW)?Ieder wapentype moet softwarematig worden geïntegreerd en worden
gecertificeerd voor het gebruik door een type vliegtuig. Door de Nederlandse
betrokkenheid bij de SDD en PSFD-fasen van het JSF-programma weet Defensie
welke wapens voor dit jachtvliegtuig worden gecertificeerd. Hierdoor is het
mogelijk tijdens het behoeftestellingsproces voor nieuwe wapens de eis te
stellen dat zij voor zowel de F-16 als de JSF geschikt moeten zijn. Integratiekosten
worden hierdoor voorkomen. Er worden op dit moment geen extra kosten gemaakt
bij de aanschaf van wapens in afwachting van de vervanging van de F-16. De
thans door de Nederlandse F-16 gevoerde bewapening kan ook worden gebruikt
door de JSF met uitzondering van onder meer de munitie voor het boordkanon
dat een ander kaliber heeft.Het is niet mogelijk de eis van geschiktheid uit te breiden tot andere
typen vliegtuigen. Indien Nederland voor een andere opvolger dan de JSF kiest,
zal dit kosten met zich brengen voor aanpassingen van het vliegtuig of het
wapenpakket. Dat geldt ook voor de JASSM (Joint Air to Surface Standoff Missile)
en de JSOW (Joint Stand Off Weapon). Deze Amerikaanse wapensystemen zijn op
dit moment niet softwarematig geïntegreerd in de Rafale en de Eurofighter.
Aangezien Nederland niet betrokken is bij de Rafale en de Eurofighter is het
voor Defensie niet mogelijk een betrouwbare schatting te maken van de integratie-
en certificeringskosten voor beide wapens.De F-16 Block 60 is niet door de Amerikaanse luchtmacht aangeschaft. Voor
dit toestel is tot op heden één buitenlandse klant. Door de
fabrikant worden met deze klant afspraken gemaakt over de te integreren wapens.
Van deze afspraken is Nederland niet op de hoogte. Het is goed mogelijk dat
het gebruik van de JASSM en de JSOW door de F-16 Block 60 niet is voorzien.
Een verzoek van één enkel land om deze wapens te integreren
in en te certificeren voor de F-16 Block 60 leidt daarom mogelijk tot extra
kosten. Defensie kan hiervan geen betrouwbare schatting maken.Overigens worden de integratie en certificering van wapens goedkoper naarmate
het om grotere aantallen gebruikers en vliegtuigen gaat. Nederland maakt onder
andere daarom deel uit van het Multinational Fighter Program (MNFP) van de
F-16. In MNFP-verband worden nieuwe wapens gecertificeerd voor gebruik door
de F-16’s van de partnerlanden. Ook worden de benodigde softwareupdates
ontwikkeld, waarbij de kosten naar rato worden verdeeld. Het F-35 partnerschap
levert vergelijkbare schaalvoordelen op.65Waarom wordt uitgegaan van het jaar 2006 in het overzicht
van het aantal geplande te verwerven toestellen? Welke opgave van welke landen
is sindsdien gedaan om deze planning te wijzigen? Welke consequenties hebben
deze gewijzigde planningsaantallen? Het jaar 2006 is als uitgangspunt genomen omdat in dat jaar de partnerlanden
voor het eerst hebben laten weten hoeveel toestellen zij verwachten te bestellen.
Tijdens de eerste JSF Executive Steering Board (JESB) van april 2007 hebben
enkele landen de fasering van hun vervangingsreeks gewijzigd. De totale aantallen
zoals genoemd in het ARK-rapport zijn sinds 2006 ongewijzigd.66Welke indicatie is te geven van de gevolgen van (a)
de verdere daling van de dollar sinds augustus 2007 en (b) een mogelijk nog
verder wegzakkende dollarkoers de komende jaren voor elk van de afzonderlijke
onderdelen van het project zoals bijvoorbeeld de waarde van de compensatieorders
en een uiteindelijke koopafweging? In hoeverre zijn nu reeds de dollarrisico’s
afgedekt?De huidige, lage dollarkoers en een mogelijke verdere daling van de dollarkoers
in de komende jaren zijn voor Defensie niet ongunstig. Defensie werkt met
een plandollarkoers. Momenteel is deze koers in overleg met het ministerie
van Financiën vastgesteld op € 0,83. Bedragen in dollars voor
het project Vervanging F-16 worden in euro’s in de plannen en de begroting
opgenomen. Een lage dollarkoers is bij betaling in dollars voordelig voor
Defensie Bij het project Vervanging F-16 is geen sprake van compensatieorders,
maar van Nederlandse deelneming in de ontwikkeling en productie van de JSF.
In algemene zin is een lage dollarkoers waarschijnlijk ongunstig voor de Nederlandse
industrie.Dollarrisico’s worden door Defensie afgedekt door de aankoop van
termijndollars. Voor het project Vervanging F-16 zijn uitsluitend voor de
tot nu toe aangegane verplichtingen, met uitzondering van het PSFD MoU, termijndollarcontracten
gesloten.67Wat zijn de gevolgen van het feit dat de business case
2002 uitging van een wisselkoers van $ 1 voor € 1,15 ten opzichte
van de huidige situatie waarin $ 1 nog maar € 0,69 waard is?Bij de herijking van de business case zal volgens de afspraak in de MFO,
worden gerekend met de door De Nederlandsche Bank op te geven termijndollarkoers
van 1 juli 2008. De Kamer is met de brief van 14 januari 2005 (Kamerstuk
26 488 nr. 26) geïnformeerd over de invloed van de dollarkoers
op de business case.68Onder welk deel van het JSF programma zullen de kosten
vallen voor gereedschappen ter waarde van één tot drie miljard
dollar, waarop Tom Burbage op 17 november 2007 doelde in Defense News?
Is het mogelijk dat Nederland een deel van deze extra kosten voor zijn rekening
moet nemen? Zo neen, waar wordt de rekening dan neergelegd? Zo ja, gaat het
dan om een bedrag van tussen de 330 en 1 000 miljoen dollar per JSF extra?De kosten voor de inrichting van de initiële productiecapaciteit
maken deel uit van de kosten van het PSFD MoU, waaraan Nederland evenredig
bijdraagt. Een stijging van deze kosten kan leiden tot de aanpassing van het
PSFD MoU. Nederland heeft dan de keuze mee te betalen aan een overschrijding
of de PSFD-deelneming op te zeggen. Overigens betaalt Nederland alleen een
evenredig deel van hogere kosten van het PSFD MoU. De genoemde bedragen, die
neerkomen op het zevenvoudige tot 21-voudige van de in het antwoord op vraag
26 genoemde laatste stuksprijs van de JSF, zijn niet aan de orde. 69Is het mogelijk om een overzicht te geven van VS-waiverbeleid
op het gebied van de verkoop van gevechtsvliegtuigen in de afgelopen tien
jaar; welke orders waren er en bij welke was sprake van een waiver voor kosten
bovenop de kale stuksprijs?De Amerikaanse overheid verstrekt geen informatie over haar waiverbeleid.
Het JSF-programma is overigens het eerste programma waarbij met de Verenigde
Staten is afgesproken de partners te consulteren over waivers bij de verkoop
van de JSF aan niet-partnerlanden.71Acht het kabinet bij een eventueel besluit over de
aanschaf van de JSF een end-life-update van alle huidige Nederlandse F-16’s
in alle gevallen onnodig, ook als de beschikbaarstelling van bestelde JSF’s
verdere vertraging zou ondervinden? Acht het kabinet bij een eventueel besluit
over de aanschaf van de JSF de uiteindelijk vervangen F-16’s nog geschikt
voor doorverkoop aan en operationeel gebruik door derde landen? Wordt een
end-life-update van deze vervangen F-16’s ten behoeve van doorverkoop
wenselijk, noodzakelijk of uitgesloten geacht?In het coalitieakkoord zijn afspraken gemaakt over de wijze van besluitvorming
ten aanzien van de vervanging van de F-16’s. In aanvulling daarop zal
Defensie, zoals toegezegd in de brief van 29 februari over de IOT&E,
de voors en tegens van een endlife update van de F-16’s beargumenteren.
Daarbij zal ook worden ingegaan op deze vragen.72 en 73Wanneer kan de Kamer de resultaten tegemoet zien van
de herijking van de business case, die liep tot eind 2007?Kan het kabinet toezeggen de Kamer tijdig voor 1 juli
2008 te informeren over het nieuwe afdrachtpercentage, opdat de Kamer daarover
desgewenst nog vóór aanvang van het zomerreces met de regering
kan overleggen?Zoals overeengekomen in de MFO zal de business case op 1 juli 2008
opnieuw worden berekend. Dit is ook de datum waarop het nieuwe afdrachtpercentage
wordt bepaald. De MFO partijen hebben daarna tot 1 augustus 2008 de tijd
om eventuele bezwaren in te dienen. Daarna biedt de MFO de Luchtvaartindustrie
en de Staat nog een maand de tijd om tot overeenstemming te komen. Overleg
met de Kamer over de resultaten van de herijking zal daarom niet voor het
zomerreces plaatsvinden.74Wordt de productie van JSF-bekabeling door Fokker Elmo,
gevestigd in de belasting vrijhaven nabij Izmir, toegerekend aan de Nederlandse
of Turkse bijdrage aan de JSF? Wordt de aldaar gerealiseerde omzet afdrachtplichtig,
conform de regeling uit het MFO van 5 juni 2002?Indien Fokker ELMO of een andere partij bij de MFO opdrachten krijgt en
zou besluiten een gedeelte van deze opdrachten elders uit te voeren, blijft
dit bedrijf verantwoordelijk voor de uitvoering van deze opdrachten en voor
de afdrachten hierover. Dit is vastgelegd in de MFO waarbij ook Fokker ELMO
partij is.75Wanneer zal de controle plaatsvinden van de daadwerkelijk
geplaatste LRIP-orders? Kunt u de Kamer zo spoedig mogelijk na deze controle
op de hoogte stellen van uw bevindingen? Zo neen, waarom niet? Na afloop van ieder kalenderjaar wordt de behaalde omzet in verband met
het JSF-programma geverifieerd. De resultaten van deze verificatie worden
opgenomen in de jaarlijkse rapportages over het project Vervanging F-16.76Van hoeveel toestellen gaat Nederland inmiddels uit,
de 3089 zoals vermeld op bladzijde 26 of de 6 000 vermeld op bladzijde
40? Is Nederland bij alle drie de typen JSF’s evenveel betrokken of
zijn er ook orders die speciaal bedoeld zijn voor één van de
drie typen JSF’s, bijvoorbeeld de Conventional Take-Off and Landing
(CTOL)?Zoals uiteengezet in de brief over de deelneming aan de SDD-fase van 11 februari
2002 (Kamerstuk 26 488 nr. 8) gaat Nederland bij de berekening van
de business case en de schatting van omzet van de Nederlandse industrie uit
van 4 500 vliegtuigen. Dit aantal is opgebouwd uit de verkopen aan de
JSF-partnerlanden inclusief de Verenigde Staten en exportlanden. De Nederlandse
industrie is betrokken bij de productie van delen die worden gebruikt voor
alle types maar ook van delen die zijn bestemd voor één specifiek
type.77Wanneer start de tweede fase van de Lockheed Martin
omzet fase (van 8 miljard dollar)?De beoogde productieomzet wordt behaald in zowel de Low Rate Initial Production
(LRIP) fase (2007 tot en met 2013) als de Full Rate Production (FRP) fase
die begint in 2014.79Hoe ernstig schat het kabinet de gevolgen in, in tijdverlies
en extra geld, van de tijdens de testvlucht in mei dit jaar geconstateerde
ontwikkelfout in het elektrisch systeem van de JSF, die tot een «bijna-crash»
leidde?Met de beantwoording op 22 november 2007 van vragen van de leden
Van Velzen en Gerkens is de Kamer geïnformeerd over het testprogramma
van de JSF (Aanhangsel Handelingen TK 2007–2008 nr. 734). Op 7 december
2007 zijn de testvluchten hervat. De JSF heeft toen zijn twintigste testvlucht
gemaakt. Tot eind december 2007 zijn 23 testvluchten uitgevoerd. Ook in 2008
heeft het toestel verscheidende vluchten gemaakt. Tot en met 29 februari
2008 zijn in totaal 32 testvluchten gemaakt. Het testprogramma van de JSF
ligt op schema en kent geen kostenverhogingen.80Is de constatering juist dat de JSF op zich in 2012
veilig kan vliegen en als «hardware» technisch goed kan functioneren,
maar de software om alle systemen en wapens te gebruiken dan nog zéker
niet af is? Klopt het dat volledig gebruik voor alle taken afhankelijk is
van de te ontwikkelen software en dat dat pas voorzien is na 2015, als er
tenminste geen problemen bij het testen van de software naar voren komen?Volgens planning zal in 2013 de software gereed zijn die nodig is voor
de uitvoering van operationele missies. Het eindproduct van de SDD-fase in
2013 zal een vliegtuig zijn dat voldoet aan de operationele eisen.82Met hoeveel testvluchten wordt het JSF-testprogramma
verminderd?Met het oog op de beheersing van de kosten wordt doorlopend bekeken welke
testen in vliegende en niet-vliegende laboratoria zijn uit te voeren. Het aantal geplande testvluchten met JSF-vliegtuigen varieert derhalve
als gevolg van de bevindingen.XNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Vendrik (GL), Kant (SP), Blok (VVD), Ten Hoopen
(CDA), Weekers (VVD), Van Haersma Buma (CDA), De Nerée tot Babberich
(CDA), Aptroot (VVD), voorzitter, Dezentjé Hamming (VVD), Omtzigt (CDA),
Koşer Kaya (D66), Luijben (SP), Van der Veen (PvdA), Kalma (PvdA),
Van Gerven (SP), Blanksma-van den Heuvel (CDA), Cramer (CU), Van Dijck (PVV),
Gesthuizen (SP), Ouwehand (PvdD), Heijnen (PvdA), Tang (PvdA), Vos (PvdA),
ondervoorzitter en Vacature (algemeen).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Gent (GL), Roemer (SP), Van der
Burg (VVD), Jonker (CDA), Snijder-Hazelhoff (VVD), De Vries (CDA), Van Hijum
(CDA), Van Beek (VVD), Boekestijn (VVD), De Pater-van der Meer (CDA), Van
der Ham (D66), Gerkens (SP), Vermeij (PvdA), Kuiken (PvdA), Vacature (algemeen),
Vacature (CDA), Anker (CU), De Roon (PVV), Irrgang (SP), Thieme (PvdD), Heerts
(PvdA), Besselink (PvdA), Depla (PvdA) en Mastwijk (CDA).XNoot2Samenstelling:Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Poppe (SP), Van Baalen (VVD),
voorzitter, Ferrier (CDA), Kortenhorst (CDA), Van Velzen (SP), Haverkamp (CDA),
Blom (PvdA), ondervoorzitter, Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Kraneveldt-van
der Veen (PvdA), Griffith (VVD), Irrgang (SP), Knops (CDA), Willemse-van der
Ploeg (CDA), Jacobi (PvdA), Boekestijn (VVD), Brinkman (PVV), Voordewind (CU),
Pechtold (D66), Van Gennip (CDA), Ten Broeke (VVD), Peters (GL) en Thieme
(PvdD).Plv. leden: Lempens (SP), Van der Vlies (SGP), Polderman (SP), Van Beek
(VVD), Ormel (CDA), Jonker (CDA), De Wit (SP), De Vries (CDA), Roefs (PvdA),
Wolbert (PvdA), Smeets (PvdA), Arib (PvdA), Blok (VVD), Roemer (SP), Vacature
(CDA), De Nerée tot Babberich (CDA), Samsom (PvdA), Van der Burg (VVD),
Wilders (PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU), Van der Ham (D66), Omtzigt
(CDA), Teeven (VVD), Vendrik (GL) en Ouwehand (PvdD).XNoot3Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Schreijer-Pierik (CDA), Vendrik (GL), Ten
Hoopen (CDA), Kortenhorst (CDA), Hessels (CDA), ondervoorzitter, Van der Ham
(D66), Van Velzen (SP), Aptroot (VVD), Smeets (PvdA), Samsom (PvdA), Dezentjé
Hamming (VVD), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), voorzitter, Irrgang (SP), Jansen
(SP), Biskop (CDA), Ortega-Martijn (CU), Blanksma-van den Heuvel (CDA), Van
der Burg (VVD), Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Besselink (PvdA), Gesthuizen
(SP), Ouwehand (PvdD) en Vos (PvdA).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Dijk (CDA), Duyvendak (GL), Van
Vroonhoven-Kok (CDA), Van Gennip (CDA), De Rouwe (CDA), Koşer Kaya
(D66), Ulenbelt (SP), Blok (VVD), Boelhouwer (PvdA), Kalma (PvdA), Weekers
(VVD), Van Dam (PvdA), Karabulut (SP), Luijben (SP), De Nerée tot Babberich
(CDA), Cramer (CU), Atsma (CDA), De Krom (VVD), Madlener (PVV), Nicolaï
(VVD), Blom (PvdA), Gerkens (SP), Thieme (PvdD) en Heerts (PvdA).XNoot4Samenstelling:Lden: Van der Vlies (SGP), Vendrik (GL), Blok (VVD), voorzitter, Ten Hoopen
(CDA), ondervoorzitter, Weekers (VVD), Gerkens (SP), Van Haersma Buma (CDA),
De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Dezentjé Hamming
(VVD), Omtzigt (CDA), Koşer Kaya (D66), Irrgang (SP), Luijben (SP),
Kalma (PvdA), Blanksma-van den Heuvel (CDA), Cramer (CU), Van der Burg (VVD),
Van Dijck (PVV), Spekman (PvdA), Heerts (PvdA), Gesthuizen (SP), Ouwehand
(PvdD), Tang (PvdA) en Vos (PvdA).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Halsema (GL), Remkes (VVD), Jonker (CDA),
Aptroot (VVD), Van Gerven (SP), De Vries (CDA), Van Hijum (CDA), Mastwijk
(CDA), De Krom (VVD), De Pater-van der Meer (CDA), Pechtold (D66), Kant (SP),
Ulenbelt (SP), Van der Veen (PvdA), Vacature (CDA), Anker (CU), Nicolaï
(VVD), De Roon (PVV), Van Dam (PvdA), Smeets (PvdA), Karabulut (SP), Thieme
(PvdD), Heijnen (PvdA) en Roefs (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31300-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl