Miljoenennota 2010 (Nota over de toestand van 's Rijks Financiën); Verslag van een Schriftelijk Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136477
 2009-2010
 
 32 123
 Nota over de toestand van ’s Rijks financiën
 
 
 
 
 G
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 3 november 2009
 Tijdens de vergadering van de vaste commissie van Financiën op dinsdag 27 oktober 2009 hebben de leden van de
fractie van de SP aangegeven nog enkele schriftelijke vragen te willen stellen
ter voorbereiding op de Algemene Financiële Beschouwingen.
 Deze vragen zijn vervat in de brief aan de minister van Financiën
van 28 oktober 2009
 
 De minister en de staatssecretaris van Financiën hebben op 30 oktober
2009 gereageerd.
 
 De commissie brengt bijgaand verslag uit van het gevoerde schriftelijk
overleg.
 
 De griffier van de vaste commissie voor Financiën,
 Hester Menninga
 
 BRIEF AAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
 Den Haag, 28 oktober 2009
 Tijdens de vergadering van de vaste commissie van Financiën van de
Eerste Kamer op dinsdag 27 oktober 2009 hebben de leden van de fractie
van de SP aangegeven nog enkele schriftelijke vragen te willen stellen ter
voorbereiding op de Algemene Financiële Beschouwingen. Met dit schrijven
doe ik u deze vragen van de fractie van de SP toekomen met het verzoek de
antwoorden uiterlijk vrijdag 30 oktober 2009 aan de Kamer te doen toekomen.
 Vragen SP-fractie
 In het kader van de Algemene Financiële Beschouwingen en de Miljoenennota
2010 hebben de leden van de fractie van de SP een aantal vragen aan de minister
van Financiën.
 Tijdspad terugdringing staatsschuld
 Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Eerste Kamer zijn met
betrekking tot het terugdringen van de staatsschuld diverse bezuinigingsbedragen
genoemd. We kunnen ervan uitgaan dat bij (a) een structurele economische groei
van 2% en (b) een structureel begrotingsoverschot van 0% en
(c) een staatsschuld van ongeveer 40% BBP (bij benadering de situatie
medio 2008) een verdere terugdringing van het tekort min of meer automatisch
tot stand komt. Stel dat we in 2011 een economische groei van >1%
bereiken, doorlopend tot >1% in volgende jaren. Wat is in de optiek
van de regering dan het aantal jaren waarin via uitgavenvermindering en/of
inkomstenverhoging de staatsschuld de 40% BBP zou moeten bereiken (in
een optimistisch en een pessimistisch groeiscenario)?
 Tijdelijke crisisbelasting: inkomstenbelasting topinkomens
 Met betrekking tot de financiering van de crisis hebben de senatoren Schuurman
en Noten de regering gevraagd naar haar opvatting over de invoering van een
tijdelijke crisisbelasting op topinkomens boven de Balkenende-norm. Op 25 juni
2009 antwoordden de premier en de minister van Financiën dat dit procyclisch
zou werken.
 (a) Kan de minster van Financiën uitleggen in welk opzicht zo’n
belasting in de huidige conjunctuurfase procyclisch werkt – rekening
houdend met de verschillende consumptiequote van lagere en topinkomens?
 (b) Kan uit het antwoord van de regering op de vragen van Schuurman en
Noten opgemaakt worden dat een uitgestelde crisisbelasting in de opvatting
van de regering juist zou zijn bij de eerstvolgende hoogconjunctuur, dat wil
zeggen wanneer deze contracyclisch werkt?
 (c) Is de regering bereid de juistheid van zo’n belasting nu al
publiek te maken?
 Tijdelijke crisisbelasting: vermogensbelasting topvermogens
 Naast, of eventueel in plaats van, een tijdelijke crisisbelasting op topinkomens
hoort een tijdelijke crisisbelasting op topvermogens tot de mogelijkheden
om de door de crisis aangeslagen staatsschuld te verminderen. Daarbij overwegen
de leden van de SP-fractie het volgende. Afgezien van de kwestie wie allemaal
de veroorzakers van de crisis waren (onderzoek daarnaar loopt) is zeer globaal
wel te indiceren wie er in de afgelopen decennia – naast de bankiers
met hun bonussen – geprofiteerd hebben van de overmatige kredietverlening.
Dit betreft met name degenen die via geprolongeerde bankkredieten voor de
aankoop van vastgoed, effecten en grondstoffen extra vermogen
konden opbouwen (woningwaardestijging met bovendien hypotheekrentebelastingaftrek,
aandelenkoersstijging en grondstofprijsstijging). Het ligt dan voor de hand
om het herstel van de overheidsfinanciën primair niet te zoeken bij degenen
die niet of benedengemiddeld van de overmatige kredietverlening profiteerden,
maar bij degenen die er bovengemiddeld van profiteerden.
 In dit verband horen de leden van de genoemde fracties graag de opvatting
van de minister van Financiën over een tijdelijke crisisbelasting op
topvermogens, oplopend van bijvoorbeeld 0,1% per jaar voor vermogens
van € 200 000-€ 500 000 tot 1,25% per
jaar voor vermogens groter dan € 1 miljoen. In tien jaar tijd kan
de staatsschuld zo teruggebracht worden tot onder de 40% BBP.
 De onderstaande tabel geeft een indicerende becijfering.
 Vermogen van huishoudens 2006 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. vermogensklassen
 
 
 <€ 200 000
 
 
 € 200 000 – € 500 000
 
 
 € 500 000 – € 1mln
 
 
 ≥ € 1mln
 
 
 totaal
 
 
 
 2. aantal huishoudens per klasse x 1000 
 5 581 
 1 115
 264 
 102 
 
 7 062
 
 
 
 3. idem, in % totaal aantal huishoudens 
 79,0% 
 15,8% 
 3,7% 
 1,4% 
 100%
 
 
 4. totaal vermogen per klasse x 1 mld 
 €  178,8
 €  343,1 
 €  178,0 
 €  294,4
 
 €  994,3
 
 
 
 5. idem, in % totale vermogen
 18% 
 35% 
 18% 
 30% 
 100% 
 
 
 6. ordinale weging vermogen per klasse, naar
aantal huishoudens per klasse* 
 0,23
 2,19 
 4,79 
 20,50 
 1 
 
 
 7. idem, gestandaardiseerd op laagste klasse
(=1) 
 1 
 10 
 21 
 90 
 4,4**
 
 
 8. crisisbelasting: indicatie belastingpercentage
per jaar
 0,0% 
 0,1% 
 0,25% 
 1,25%***
 
 
 
 9. belastingopbrengst in 10 jaar x 1mld (excl.
rente)
 
 €  3,4 
 €  4,5 
 €  36,8
 
 €  44,7
 
 
 
 
 
 Bron: regel 1, 2, 4, CBS Statline 19-10-2009,
bewerkt (betreft: bank-, en spaartegoeden, obligaties, aandelen, opties e.d.,
de eigen woning, ondernemingsvermogen en overige bezittingen – exclusief
pensioenaanspraken).
 * Regels 5/3.
 ** Het gemiddelde vermogen (€ 141 000) ligt dus 4,4 maal
hoger dan het gemiddelde vermogen van de 79% der huishoudens uit de
laagste klasse (€ 32 000). (Het gemiddelde van de volgende
drie klassen ligt respectievelijk op € 308 000, € 674 000
en € 2 886 000.)
 *** Bij een vermogen van € 200 000 is de jaarlijkse belasting
dan € 200; bij een vermogen van € 500 000 is deze € 1 250
; bij een vermogen van € 1 000 000 is deze € 12 500.
 
 Deze tabel betreft het jaar 2006. Indien de minister beschikt over (voorlopige)
cijfers voor latere jaren, dan wordt verzocht die bij het antwoord te verstrekken. Daarnaast vragen de genoemde leden om voor een drietal
peiljaren (begin jaren 1980, begin jaren 1990 en begin jaren 2000 ieder in
een ongeveer overeenkomstige conjunctuurfase) overeenkomstige cijfers te verstrekken,
waarbij de cijfers voor eerdere jaren gecorrigeerd worden voor inflatie.
 
 Bij deze crisisbelasting op topvermogens is nog het volgende op te merken.
Het is aannemelijk dat betrokkenen deze belasting gemiddeld genomen kunnen
financieren uit het toekomstig rendement op vermogen. Het is uiteraard niet
de bedoeling dat deze belasting ten koste gaat van effectief ondernemingsvermogen.
Voorzover vermogen vastzit in ondernemingen (bedoeld wordt «investeringen»,
niet «beleggingen») zou de belasting daarom voldaan
moeten kunnen worden in de vorm van, naar keuze van de belastingbetaler: «cumulatief
preferente aandelen» die uitgekocht mogen worden of «cumulatieve
inkomstobligaties».
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
 Prof. Dr. P.H.J. Essers 
 
 BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
 Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 30 oktober 2009
 
 Hierbij ontvangt u de antwoorden op de schriftelijke vragen ter voorbereiding
van de Algemene Financiële Beschouwingen van aanstaande dinsdag 3 november.
 
 De minister van Financiën,
 W. J. Bos
 De staatssecretaris van Financiën,
 J. C. de Jager 
 
 Antwoorden schriftelijke vragen ter voorbereiding van
de Algemene Financiële Beschouwingen
 Vraag tijdpad terugdringing staatsschuld
 
 Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Eerste
Kamer zijn met betrekking tot het terugdringen van de staatsschuld diverse
bezuinigingsbedragen genoemd. We kunnen ervan uitgaan dat bij (a) een structurele
economische groei van 2% en (b) een structureel begrotingsoverschot
van 0% en (c) een staatsschuld van ongeveer 40% BBP (bij benadering
de situatie medio 2008) een verdere terugdringing van het tekort min of meer
automatisch tot stand komt. Stel dat we in 2011 een economische groei van >1%
bereiken, doorlopend tot >1% in volgende jaren. Wat is in de optiek
van de regering dan het aantal jaren waarin via uitgavenvermindering en/of
inkomstenverhoging de staatsschuld de 40% BBP zou moeten bereiken (in
een optimistisch en een pessimistisch groeiscenario)?
 
 
 Ultimo 2008 bedraagt de schuld 58,2% (zie Financieel Jaarverslag
van het Rijk 2008). De schuld 2008 is dus aanzienlijk hoger uitgekomen dan
40%, m.n. door financiële interventies. Voor 2010 wordt een tekort
verwacht van 6,3% van het bbp. Dit betekent dat de overheidsschuld
verder toeneemt. Zie ook onderstaand figuur uit de Miljoenennota.
 Figuur 4.1 MN 2010
 
 De onzekerheid t.a.v. de economische groei en de ontwikkeling van de overheidsfinanciën
is op dit moment groot. In de MN 2010 (figuur 3.13) is een grove indicatie
gegeven van de ontwikkeling van het EMU-saldo voor de komende jaren bij verschillende
groeiscenario’s (zie figuur). 
 Figuur 3.1.3 MN 2010
 
 Het is erg onzeker wat de komende tijd het groeipad zal zijn. Daar komt
bij dat erg lastig aan te geven is welk deel van de saldoverslechtering structureel
kan worden verondersteld en welk deel mogelijk «automatisch» wordt
ingelopen indien de economie weer aantrekt. Het is niet vanzelfsprekend dat
het tekort ook afneemt indien de economische groei hoger uitkomt dan 1%
per jaar. Ook is het lastig om een inschatting te geven van de mogelijke opbrengst(en)
van de verschillende interventies die zijn gepleegd in de financiële
sector.
 
 Al met al is het niet met enige betrouwbaarheid aan te geven in wat voor
tijdpad de EMU-schuld teruggebracht kan worden in de richting van de 40%.
 Vraag tijdelijke crisisbelasting: inkomstenbelasting topinkomens
 
 De leden van de fractie van de SP vragen de regering
naar haar opvatting over de invoering van een tijdelijke crisisbelasting op
topinkomens boven de Balkenende-norm. Deze leden vragen om een verklaring
waarom de zo’n belasting in de huidige conjunctuurfase procyclisch werkt –
rekening houdend met de verschillende consumptiequote van lagere en topinkomens?
Tevens vragen de leden of een crisisbelasting bij de eerstvolgende hoogconjunctuur
wel juist zou zijn? Tot slot vragen de leden van de fractie van de SP of de
regering bereid is de juistheid van zo’n belasting nu al publiek te
maken?
 
 
 Iedere lastenverzwaring in tijden van economische neergang werkt procyclisch,
omdat het besteedbaar inkomen van burgers wordt verkleind in een periode waarin
economiebreed sprake is van vraaguitval. Dit geldt dus ook voor lastenverzwaring
die specifiek gericht is op de topinkomens. Wel is de consumptiequote van
de hoge inkomens gemiddeld lager dan die van de lage inkomens. Een lastenverzwaring
voor de topinkomens werkt dus procyclisch, maar minder procyclisch dan een
lastenverzwaring voor de lagere inkomens. Hierbij moet worden aangetekend
dat de hogere inkomens gemiddeld meer vermogen hebben dan lagere inkomens
en dus ook zwaarder zijn getroffen door de prijsdalingen op vermogensmarkten,
in het bijzonder de aandelenmarkt en de huizenmarkt.
 
 Na de crisis zullen de overheidsfinanciën op orde moeten worden gebracht,
waarbij zowel naar de uitgavenkant als de inkomenskant van deRijksbegroting
moet worden gekeken. Hiervoor heeft het kabinet het proces van Brede Heroverwegingen
opgestart. Daarnaast kijkt de Studiecommissie Belastingstelsel naar mogelijke
scenario’s voor aanpassingen van het belastingstelsel. Deze commissie
zal daarbij onder andere aandacht besteden aan de gevolgen van aanpassingen
van de samenstelling van de belastingmix en de tarieven van verschillende
belastingsoorten, zoals de inkomstenbelasting en de BTW.
 
 Vraag tijdelijke crisisbelasting: vermogensbelasting
topvermogens
 
 
 De leden van de fractie van de SP hebben gevraagd naar
wenselijkheid van invoering van een tijdelijke crisisbelasting op topvermogens.
Daarnaast geven de leden van de fractie van de SP aan dat een tijdelijke crisisbelasting
op topvermogens over 10 jaar tijd €  44,7 mld op zou leveren.
Hierbij is uitgegaan van gegevens van het CBS over vermogens in 2006. Bij
deze berekeningen kunnen twee kanttekeningen worden gezet: hij sluit niet
aan bij de huidige belastingheffing en bij overschrijding van een vermogensklasse
wordt het nieuwe tarief over het gehele vermogen berekend.
 
 
 
 Wenselijkheid
 
 Het kabinet kiest niet voor additionele lastenverzwaring, maar handhaaft
het afgesproken lastenkader. Daarbinnen zijn geen voorstellen om in 2010 de
belasting op vermogen te verhogen. Dit onder andere in het besef dat –
zoals hierboven is gemeld – het vermogen door de crisis is afgenomen
en het opbouwen van vermogen niet moet worden ontmoedigd.
 Aansluiting bij de huidige belastingheffing
 Een extra belasting op vermogen zou het eenvoudigst kunnen worden vormgegeven
door een verhoging van het belastingpercentage van box 3. De grondslag van
box 3 is het vermogen exclusief de eigen woning, het ondernemingsvermogen
en het AB-vermogen, dit in tegenstelling tot het CBS-vermogen. Verder is er
bij box3 een deel van het vermogen vrijgesteld. Onderstaande tabel bevat het
aantal huishoudens per vermogensklasse van het box3-vermogen zowel vóór
als na aftrek van het heffingsvrije deel.
 Tabel 1: Box3 vermogen 2007 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 € 200 000 – € 500 000 
 €  500 000 – €  1
mln 
 > €  1 mln 
 totaal 
 
 
 
 
 Aantal huishoudens x 1 000 vóór aftrek van
heffingsvrij deel 
 277 
 81 
 45 
 403 
 
 
 Aantal huishoudens x 1 000 na aftrek van heffingsvrij deel 
 224 
 72 
 43 
 339
 
 
 Totaal box3 grondslag x 1 mld na aftrek van heffingsvrij deel
 68,8 
 49,7 
 105 
 223,5
 
 
 
 
 Overgang naar volgende vermogensklasse
 Zodra het vermogen in een hogere klasse terechtkomt, wordt het nieuwe
belastingpercentage berekend over het totale vermogen. Dit betekent dat in
de gevraagde berekening de vreemde situatie ontstaat dat bij een vermogen
van €  999 999 de jaarlijkse belasting €  2 500
bedraagt, en bij een vermogen van €  1 000 000 ineens €  12 500.
 
 
 
 Samenstelling:
 Van den Berg (SGP), Bemelmans-Videc (CDA), Terpstra (CDA), Ten Hoeve (OSF),
Kox (SP), Vedder-Wubben (CDA), Biermans (VVD), Essers (CDA), (voorzitter),
Noten (PvdA), Sylvester (PvdA), Schouw (D66), Van Driel (PvdA), Doek (CDA),
Leijnse (PvdA), Peters (SP), De Boer (CU), (vice-voorzitter), Reuten (SP),
Hofstra (VVD), Asscher (VVD), Laurier (GL), Hermans (VVD), Koffeman (PvdD),
Böhler (GL), Elzinga (SP) en Yildirim (Fractie-Yildirim).
 
 
 Wat is daarbij in % BBP de huidige prognose voor de staatsschuld
2011 en hoe is deze opgebouwd (bruto schuld tegenover netto schuld)?
 
 
 Vragen door de leden der Kamer gesteld overeenkomstig artikel 140 van
het Reglement van Orde, en de daarop door de regering schriftelijk gegeven
antwoorden, Aanhangsel Handelingen 2008/09, nr. 9 (25 juni 2009). http://www.eerstekamer.nl/schriftelijke_
vraag/ het_nederlands_financieel_beleid/f=x.pdf
 
 
 D.w.z. bij een gemiddelde economische groei van >1%. Bij een
hogere groei komt de schuld (cet.par.) navenant eerder tot op 40% BBP
en kan deze crisisbelasting gereduceerd worden.
 
 
 Regel 1–7.
 
 
 Regel 1–7.
 
 
 
 Cumulatief preferente aandelen: als de winst
in enig jaar niet toereikend is om het preferente percentage dividend uit
te keren, wordt dit in volgende jaren ingehaald, steeds vóór
de gewone aandelen in aanmerking komen. Cumulatieve inkomstobligaties: obligaties waarop slechts rente wordt uitgekeerd als de winst dit
toelaat; ontoereikende rente wordt in latere jaren ingehaald.
 
 
 Wat is daarbij in % BBP de huidige prognose voor de staatsschuld
2011 en hoe is deze opgebouwd (bruto schuld tegenover netto schuld)?