Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid; Brief minister met beleidsreactie op rapport 'Boekhouder of wakend oog?'
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135991
 2009-2010
 
 31 288
 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid
 
 
 
 
 Nr. 
 71
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 20 oktober 2009
 
 Hierbij zend ik u het rapport «Boekhouder of wakend oog?»
en de beleidsreactie hierop.
 Aanleiding van dit onderzoek
 Naar aanleiding van een kleinschalig onderzoek in februari 2006 naar de
betrouwbaarheid van getuigschriften is de Inspectie van het Onderwijs gevraagd
een kwantitatief onderzoek uit te voeren. Uit het onderzoek in 2006 bleek
namelijk in de toenmalige praktijk en regelgeving risico’s aanwezig
waren voor de kwaliteit en betrouwbaarheid van het getuigschrift, en daarmee
ook voor het maatschappelijk vertrouwen. Deze
conclusie kon echter niet worden doorgetrokken naar het gehele hoger onderwijs.
Met het nieuwe onderzoek, dat heeft geresulteerd in het rapport «Boekhouder
of wakend oog?», werd beoogd een meer algemeen beeld te schetsen van
de bewaking van het niveau door de examencommissie binnen een hoger onderwijsinstelling.
 Korte inhoud van het rapport
 De centrale onderzoeksvraag in dit rapport luidt: staat de examencommissie
er garant voor dat studenten aan wie een diploma wordt uitgereikt het beoogde
niveau van de opleiding hebben gerealiseerd?
 De inspectie komt tot vier deelconclusies:
 1. Examencommissies hebben naar eigen zeggen vertrouwen in het niveau
van de afgestudeerden. De meeste commissies (93%) zeggen daarvoor ook
zelf garant te staan, al signaleert een aantal commissies zwakke punten in
de opleiding en de toetsing. Voornaamste zorg is de objectiviteit en gelijke
hantering van beoordelingscriteria. Er is behoefte aan formalisering van procedures
en richtlijnen.
 2. Niet in alle gevallen kan voldoende overtuigend worden aangetoond dat
examencommissies daadwerkelijk in staat zijn garant te staan voor het eindniveau. 
 3. De kwaliteitszorg ten aanzien van toetsing en examinering laat in veel
gevallen te wensen over, waardoor de taakinvulling door examencommissies wordt
bemoeilijkt. Hierbij concludeert de inspectie dat er lang niet altijd een
context is die examencommissies voldoende ondersteunt om goed hun werk te
doen, iets wat de eerder genoemde zorgpunten bij het geven van de garantie
over de kwaliteit van toetsing en borging van het eindniveau op een andere
manier bevestigt en versterkt.
 4. Een groot deel van de examencommissies is onvoldoende toegerust voor
de gezaghebbende positie die wordt gevraagd in de voorgestelde wetswijziging
met betrekking tot examencommissies. De inspectie heeft zestien indicatoren
opgesteld voor een gezaghebbende examencommissie tegen de achtergrond van
de voorgenomen wetswijziging «Versterking besturing». Hieruit
blijkt dat – gemiddeld genomen – de examencommissie voldoet aan
negen tot tien van de zestien indicatoren.
 
 De eindconclusie van de inspectie luidt: examencommissies staan ten dele
garant voor het eindniveau.
 Beleidsreactie: «Examencommissies moeten uitstekend
functioneren»
 De examencommissie zit in het hart van hoger onderwijs en is het orgaan
dat vaststelt of een student voldoende geëquipeerd is om af te studeren.
Dit betekent dat uitgangspunt moet zijn dat over de gehele linie examencommissies
uitstekend functioneren. Dat is cruciaal voor het maatschappelijke vertrouwen
in het hoger onderwijs diploma.
 Dit rapport van de inspectie geeft een waardevol inzicht in het functioneren
van examencommissies en de mate waarin zij zichzelf in staat achten garant
te kunnen staan voor het behaalde eindniveau van studenten. Hierbij is het
algemene beeld dat dit in grote mate het geval is.
 De inspectie constateert echter een aantal zorgpunten in opleiding en
toetsing, zoals hierboven is beschreven. Hiermee bevestigen de uitkomsten
van dit rapport het beeld van de al eerder uitgebrachte rapporten van zowel
de inspectie als van de Onderwijsraad, dat examinering en tentaminering in
het hoger onderwijs op dit moment in bepaalde gevallen te weinig kwaliteitsgaranties
bieden en niet transparant genoeg zijn.
 Gezien het belang dat ik hecht aan de rol en positie van de examencommissies,
zet ik in op een algehele verbetering van het functioneren van de examencommissies.
Met het wetsvoorstel «Versterking besturing», dat uw Kamer inmiddels
heeft aanvaard, wil ik de positie van de examencommissie versterken. Ook heeft
staatssecretaris van Onderwijs, Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart, in de
beleidsreactie op het rapport van de Onderwijsraad «Kwaliteitsborging
van het eindniveau van aanstaande leraren», uw Kamer hierover geïnformeerd.
 
 Doelstellingen van de wetswijziging zijn de onafhankelijkheid en deskundigheid
van de examencommissie te vergroten en daarmee de kwaliteit, het toezicht
op en de transparantie van de gang van zaken rondom examens te verbeteren.
De volgende maatregelen maken deel uit van het wetsvoorstel:
 1. Onafhankelijk positioneren
 Het onafhankelijk functioneren van de examencommissie wordt geëxpliciteerd
door de examencommissie zichtbaarder onafhankelijk te positioneren in de onderwijsinstelling.
Ten behoeve van de transparantie is in dit wetsvoorstel opgenomen dat examencommissies
jaarlijks verslag doen van de werkzaamheden aan het instellingsbestuur
of de decaan. Hierdoor is zij genoodzaakt zich jaarlijks te verantwoorden.
 2. Meer inhoudelijke taak
 Het vaststellen van het eindniveau van studenten en dus het bepalen of
een student afstudeert, is de verantwoordelijkheid van de examencommissie.
Het tentamineren van studenten is de verantwoordelijkheid van de examinator.
De examencommissie dient te borgen dat de kwaliteit van de tentamens en examens
aan de maat is. De taak van examencommissie wijzigt van een voornamelijk organisatorische
en administratieve naar een meer inhoudelijke rol: het formuleren van richtlijnen
en beoordelingsnormen voor tentamens en examens. Hierdoor vindt meer «sturing»
plaats op de wijze van examinering, niet alleen procedureel maar ook inhoudelijk
en daarmee dus ook op de kwaliteit van de toetsing.
 3. Samenstelling examencommissie: externe leden
 Wettelijke belemmeringen die verhinderen dat externe deskundigen/leden
worden benoemd en opgenomen in de examencommissie worden weggenomen. Ik acht
het een goede zaak als externe deskundigheid in de commissie is vertegenwoordigd;
dit vergroot het «gezichtsveld» van de commissie, de onafhankelijkheid
en de externe legitimatie van toetsing. De Kamer heeft bij de behandeling
van het wetsvoorstel aangegeven enkel externe deskundigheid onwenselijk te
achten. Ik denk dat hierdoor een goede balans ontstaat binnen de examencommissie
waardoor enerzijds het gezichtsveld wordt verruimd, maar anderzijds de examencommissie
voeling houdt met de opleiding of groep van opleidingen. Zoals ik reeds heb
aangegeven in de beleidsreactie op het Onderwijsraad-rapport «Examinering,
draagvlak en toegankelijkheid», vind ik een algemene verplichting om
externe deskundigen te benoemen niet wenselijk. Er zal wel verkend worden
in hoeverre het zinvol is een «pool» van docenten in te stellen,
die bij instellingen kan optreden als externe deskundige.
 4. Aanpassing accreditatiekader
 Via het accreditatiekader wordt het externe toezicht op de kwaliteit van
examinering gewaarborgd. In de huidige situatie is dat een onderdeel van accreditatie,
maar met het wetsvoorstel «Versterking besturing» wordt examinering
scherper neergezet: toetsing en examinering moeten een volwaardig aspect in
de accreditatie zijn. Het verlenen van accreditatie is niet mogelijk als het
desbetreffende onderdeel als «onvoldoende» wordt beoordeeld.
 Vervolg
 De inspectie zal de invoering van de maatregelen uit het wetsvoorstel «Versterking
besturing» en de invulling hiervan in de praktijk de komende jaren blijven
monitoren, met name de onafhankelijkheid en deskundigheid, de rol ten aanzien
van de kwaliteitszorg voor toetsing en examinering en de inbreng van externen.
 
 Ik denk dat met de voorstellen in de wetgeving een goede stap wordt gezet
in het verder professionaliseren van de examencommissie. De genoemde maatregelen
sluiten aan op de conclusies van de inspectie. Het is nu zaak dat binnen de
instellingen systematisch de discussie wordt gevoerd over het toetsbeleid.
Ik onderstreep dan ook de stelling van de inspectie dat het tijd is voor reflectie
op de wijze waarop dit door de instellingsbesturen en examencommissie wordt
ingezet. Hiertoe wordt eind november a.s. een conferentie georganiseerd
door de inspectie in samenwerking met NVAO, HBO-raad, VSNU, PAEPON en het
ministerie van OCW.
 
 De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 R. H. A. Plasterk 
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Inspectie van het Onderwijs (2006): De Betrouwbaarheid van getuigschriften,
p. 3. Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.