Primair Onderwijs; Brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133975
 2008-2009
 
 31 293
 Primair Onderwijs
 
 
 31 289
 Voortgezet Onderwijs
 
 
 
 
 Nr. 
 53
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 14 augustus 2009
 
 In reactie op het verzoek van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, doe ik u – mede namens staatssecretaris Van Bijsterveldt
en Minister Van der Laan – de kabinetsreactie toekomen op de volgende
rapporten:
 
 – «Leerlingen, basisscholen en hun buurt, een onderzoek naar
de samenstelling van schoolpopulaties en buurtpopulaties» van het Kenniscentrum
Gemengde Scholen;
 – Bestrijding van segregatie in het onderwijs in gemeenten, Verkenning
van lokaal beleid anno 2008» van het SCO-Kohnstamm Instituut in opdracht
van Forum.
 Leeswijzer
 Hieronder vindt u in de eerste twee paragrafen een korte uiteenzetting
van de inhoud van deze rapporten. In de derde paragraaf kunt u de beleidsreactie
op de rapporten lezen.
 1. Leerlingen, basisscholen en hun buurt (Kenniscentrum
Gemengde Scholen)
 Op 22 april jl. bracht het Kenniscentrum Gemengde Scholen het rapport «Leerlingen,
basisscholen en hun buurt» uit. Het rapport geeft een overzicht van
de mate waarin schoolpopulaties in achtendertig gemeenten een afspiegeling
zijn van de buurt waarin deze scholen staan. Het gaat hierbij om gegevens
die betrekking hebben op het schooljaar 2005–2006. In de resultatenanalyse
is gebruik gemaakt van door de onderzoekers zelf gestelde definitiebepalingen
en daarbij behorende afgrenzingen ten aanzien van «te witte» of «te
zwarte» basisscholen. De onderzoekers komen
op basis hiervan tot de conclusie dat tweederde van de scholen een afspiegeling
vormt van de wijk waarin ze staan. Zij stellen vast dat het realiseren van
afspiegeling vooral in de Randstad een probleem lijkt te zijn.
De onderzoekers geven daarbij echter aan dat andere gemeenten hier ook mee
te maken hebben en het hier zeker niet gaat om een specifiek G4-probleem.
Het percentage afspiegelingsscholen in de gemeenten hangt negatief samen met
het percentage leerlingen van niet-westerse afkomst in de gemeente. Het rapport beoogt gemeenten in staat te stellen om,
op basis van de gegevens, een eigen positie te bepalen en dit te plaatsen
naast het beleid dat de gemeente voorstaat om segregatie te bestrijden.
 2. verkenning van lokaal beleid (FORUM)
 Forum, Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling, bracht op 18 april
jl. op eigen initiatief een verkenning uit over het lokale beleid aangaande
de bestrijding van onderwijssegregatie in het jaar 2008. Deze verkenning is
uitgevoerd door het SCO-Kohnstamm Instituut. Het rapport geeft een algemene
inventarisatie van de mate waarin gemeenten met betrokken partijen overleg
voeren over het bevorderen van gemengde scholen.
 De onderzoekers stellen dat in 2008 in meer dan vier op de vijf onderzochte
gemeenten overleg gevoerd werd over de bestrijding van segregatie. Er wordt
ook aangegeven dat er in 2008 in een substantieel deel van de gemeenten geen
afspraken gemaakt zijn om segregatie in het onderwijs tegen te gaan. Daarvoor
worden door de onderzoekers een aantal verklaringen opgevoerd. Zij concluderen
onder meer dat het tegengaan van segregatie voor gemeenten geen prioriteit
geniet, maar ook dat er onvoldoende commitment en overeenstemming is tussen
lokale partijen om tot afspraken te komen.
 3. Reactie van het kabinet
 Op basis van het onderzoek van FORUM kunnen geen generaliseerbare conclusies
worden getrokken. Daarvoor is de representativiteit van het geringe aantal
respondenten te beperkt. De analyse van het Kenniscentrum geeft een weergave
van de situatie in 2006. Deze situatie was het vertrekpunt van waaruit het
kabinet in zijn coalitieakkoord de segregatieproblematiek agendeerde. Dit
doet echter niets af aan het belang dat het kabinet ziet in de segregatieproblematiek,
die in de rapporten onder de aandacht wordt gebracht.
 Het kabinet wil bevorderen dat leerlingen met verschillende achtergronden
samen naar school gaan. Hierbij is het van belang om te bedenken dat de bestrijding
van segregatie niet eenvoudig is. Deze bestrijding hangt namelijk voor een
belangrijk deel ook samen met de aanpak van de woonsegregatie.
 
 Wat betreft de bevordering van integratie, richten wij ons in het onderwijs
op de verbetering van de onderwijskwaliteit, het tegengaan van voortijdig
schoolverlaten en het stimuleren van ontmoeting tussen leerlingen met verschillende
achtergronden. Over woonsegregatie heeft de Minister voor Wonen, Wijken en
Integratie een nota in voorbereiding. In deze nota zal ook worden ingegaan
op het belang van de school als ontmoetingsplaats. Forum vraagt daar aandacht
voor in de bij het rapport meegestuurde brief.
 
 In het kader van de kwaliteitsagenda’s primair- en voortgezet onderwijs wordt een extra
impuls gegeven aan de verbetering van het onderwijs in met name de basisvaardigheden
taal en rekenen. Ook het aanpakken van andere achterstanden wordt gefaciliteerd.
Ongeacht de samenstelling van scholen, staat de kwaliteit van het onderwijs
voorop. Dit wordt ook onderstreept in de begeleidende brief bij het FORUM-rapport.
Het kabinet is voorstander van een samenleving zonder scheidslijnen, waarin
iedereen meedoet naar haar of zijn mogelijkheden en een goed bestaan
kan opbouwen. De verbetering van de kwaliteit van het onderwijs is hierin
een onmiskenbare factor. Daarnaast is het kabinet van mening dat contacten
tussen verschillende bevolkingsgroepen van wezenlijk belang zijn voor de sociale
samenhang in ons land. Het onderwijs vervult als voorbereider op de samenleving –
onder andere als ontmoetingsplek voor kinderen en jongeren – een belangrijke
rol in het stimuleren hiervan.
 Hieronder zal in algemene zin worden ingegaan op de maatregelen die in
dit kader worden genomen in het onderwijs.
 Voortgezet onderwijs
 Het voortgezet onderwijs verkeert wat de segregatieproblematiek betreft,
in een andere positie dan het primair onderwijs.
Deze sector kent namelijk de indeling in schooltypes (vmbo, havo en vwo).
Hierin is het cognitieve vaardigheidsniveau van leerlingen een belangrijke
differentiërende factor. Daarbij is het ook zo dat middelbare scholen
minder wijkgebonden zijn dan basisscholen. De benaderingswijze en de aanpak
van deze problematiek verschilt daarom van het basisonderwijs.
 
 In juni 2008 heeft het kabinet een brief naar uw Kamer gestuurd met daarin
een aantal maatregelen waarmee segregatie landelijk bestreden wordt in het
voortgezet onderwijs. In dat kader worden investeringen gedaan die met name
aan kwetsbare leerlingen ten goede komen.
 Op 4 juni 2009 deed het kabinet u zijn
reactie op het WRR-rapport «Vertrouwen in de school,
over de uitval van «overbelaste» jongeren» toekomen,
waarin maatregelen zijn aangekondigd voor jongeren die ondersteuning nodig
hebben. Het doel daarbij is ervoor zorgen dat zij hun diploma kunnen halen,
passend werk kunnen vinden en volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving.
Het kabinet heeft in deze brief aangegeven onvoldoende basis te zien voor
gedwongen spreiding van deze jongeren.
 
 De genoemde ontmoetingen tussen leerlingen met verschillende achtergronden
krijgen in het voortgezet onderwijs vorm via:
 • de mogelijkheid van specifieke invullingen van de Maatschappelijke
stage, zoals leerlingen die stage lopen op andere scholen met leerlingen met
een andere culturele achtergrond of bij andere instellingen met mensen met
uiteenlopende achtergronden;
 • sportactiviteiten, zoals het organiseren van en deelnemen aan wedstrijden
ook tussen scholen;
 • Cultureel Maatschappelijke Vorming (CMV) en brede schoolactiviteiten,
zoals culturele en vormende activiteiten op het gebied van bijvoorbeeld kunst,
natuur, muziek, zang, dans, literatuur etc.;
 • burgerschapsvorming, zoals de behandeling van maatschappelijke
thema’s en gastlessen in het vak maatschappijleer;
 • professionalisering van leraren, ook om hen goed te kunnen laten
omgaan met leerlingen van verschillende herkomst.
 Primair Onderwijs
 Naast de onderwijsinhoudelijke stimulering van actief burgerschap en sociale
integratie en daaraan gerelateerde activiteiten, wordt in het basisonderwijs
ook ingezet op de bevordering van gemengde scholen. In twee brieven aan uw Kamer heb ik mijn beleid uitgewerkt rondom het
tegengaan van segregatie in het basisonderwijs. Er worden in dit kader sinds
vorig jaar in zeven gemeenten een aantal pilots
uitgevoerd. Recentelijk zijn hier vier pilotgemeenten bijgekomen. De maatregelen die in deze gemeenten worden uitgeprobeerd,
hebben betrekking op: het aannamebeleid van de scholen, het stimuleren en
ondersteunen van ouderinitiatieven om tot gemengde scholen te
komen en het stimuleren van zogeheten vriendschapsscholen waarbij gezamenlijke
activiteiten van allochtone en autochtone leerlingen plaatsvinden. Als scholen
in wijken staan die eenzijdig zijn samengesteld, zal worden gestimuleerd dat
zij in contact komen met scholen die een andere leerlingensamenstelling hebben.
In het concept van de Vriendschapsscholen, dat onder andere in Rotterdam zijn
beslag krijgt, wordt gestreefd naar koppels van scholen die qua schoolcompositie
van elkaar verschillen. Circa vijftig Rotterdamse scholen ondernemen in samenwerkingsverbanden
activiteiten met hun leerlingen. Daarbij kan de hulp worden ingeschakeld van
welzijnsorganisaties.
 Mijn streven is dus om effectieve instrumenten te vinden om tot meer evenwichtige
samenstelling van de schoolpopulatie op basisscholen te komen én om
het aantal contactmomenten tussen basisschoolleerlingen met verschillende
achtergronden te vergroten. De effecten worden op dit moment onderzocht. Uw
Kamer ontvangt in de loop van 2010 een tussenevaluatie.
 Bijeenkomst gemengde basisscholen
 Hierboven is gewezen op het hardnekkige karakter van deze problematiek.
Geduld is hierbij van belang. Tegelijkertijd zijn we ook gebaat bij het bevorderen
van een omslag, waarbij onder verantwoordelijke partijen en bredere lagen
van de bevolking een positievere houding ontstaat over het belang van gemengde
basisscholen. In het najaar zal ik ter stimulering hiervan een bijeenkomst
organiseren. Hierin zullen gemeenten, schoolbesturen binnen het basisonderwijs
en ouders de mogelijkheid krijgen om hun activiteiten op een voor anderen
inspirerende wijze naar voren te brengen. Ook gemeenten die niet deelnemen
aan de pilots, zullen hiervoor worden uitgenodigd. De deelnemers zullen daarmee
inzicht verkrijgen in maatregelen die in hun situatie toepasbaar zouden kunnen
zijn. Het is immers de lokale setting waarin de aanpak echt vorm krijgt. Het
kabinet deelt daarom ook de mening van Forum dat gemeenten in de bestrijding
van deze problematiek belangrijke partners zijn. Sinds 1 augustus 2006
zijn de gemeenten en schoolbesturen van primair en voortgezet onderwijs en
de kinderopvang verplicht met elkaar te overleggen over de bestrijding van
segregatie in het onderwijs. De pilots en de resultaten die daaruit voortvloeien
hebben mede tot doel om hen daarin te ondersteunen.
 4. Slot
 Hierboven is – in het verlengde van de aangehaalde brieven –
in grote lijnen aangeven hoe wij op verschillende terreinen inzetten op de
bevordering van integratie binnen het onderwijs. Het is onze gezamenlijke
verantwoordelijkheid om kinderen zo vroeg mogelijk te laten kennismaken met
de diversiteit binnen onze samenleving. Het kabinet heeft daarbij voor wat
betreft het onderwijs gekozen voor een aanpak van onderop. Er is daarbij dus
geen sprake van dwang. Als er successen worden geboekt met de pilots in het
basisonderwijs, zal ik bezien hoe ik die successen kan verzilveren.
 
 De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 S. A. M. Dijksma
 
 
 
 
 «Leerlingen, basisscholen en hun buurt, de schoolpopulaties in 38
grote gemeenten vergeleken met buurtpopulaties» van het Kenniscentrum
Gemengde Scholen, (Amsterdam/Rotterdam: 2009), p. 9.
 
 
 Ibid. pag. 25.
 
 
 Kamerstuk 2007–2008, 31 293, nr. 1.
 
 
 Kamerstuk 2007–2008, 31 289, nr. 1.
 
 
 Vgl. brief aangaande de bevordering van integratie in het voortgezet onderwijs,
Kamerstuk 2007-31 289 nr. 40.
 
 
 Kamerstuk 2008–2009, 29 544, nr. 190.
 
 
 Kamerstuk 2007–2008, 31 293, nr. 3 en Kamerstuk, 2007–2008,
31 293, nr. 13.
 
 
 Het gaat om de gemeenten: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Deventer,
Eindhoven en Nijmegen.
 
 
 Het gaat om de gemeenten: Amersfoort, Leiden, Schiedam en Tilburg.