Financiële verantwoording over het jaar 1998; Rapport bij de financiële verantwoording 1998 van het Ministerie van Financiën
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26541, nr. 19

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

23-06-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26541 nr. 19

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudSAMENVATTING InleidingIJkpunten financieel beheerOverige aandachtspunten financieel beheer Invoering euro BelastingdienstM en O-beleid van de BelastingdienstToestemming van de minister van Financiën voor de
schenking van De Nederlandsche BankSubsidie tankstationsAfdracht eigen middelenFinanciële verantwoording1 INLEIDING2 FINANCIEEL BEHEER 2.1 Inleiding 2.1.1 IJkpunten financieel beheer2.1.2 Tekortkomingen2.1.3 Overige onderwerpen financieel beheer2.2 Accountantscontrole 2.2.1 Accountantscontrole financiële verantwoording2.2.2 Accountantscontrole financieel beheer2.3 Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO InleidingKerndepartementBelastingdienst2.4 Financiële functie2.5 Automatisering 2.5.1 Inleiding2.5.2 Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst InleidingKerndepartementBelastingdienst2.5.3 Automatisering van de informatievoorziening2.5.4 Belastingdienst Automatiseringscentrum2.6 Informatievoorziening2.7 Subsidie tankstations2.8 Toestemming van de minister van Financiën voor
de schenking door De Nederlandsche Bank N.V.2.9 M en O-beleid van de Belastingdienst 2.9.1 Inleiding2.9.2 M en O-beleid Vennootschapsbelasting2.9.3 Beheersverslag2.9.4 Accountantscontrole M en O-beleid2.9.5 Kwaliteitsborging2.10 Invoering euro bij de Belastingdienst 2.10.1 Inleiding2.10.2 Wet- en regelgeving2.10.3 Organisatie en interne communicatie2.10.4 Geautomatiseerde systemen2.10.5 Werking Grote OndernemingenDouane2.10.6 Conclusie2.11 Afdracht eigen middelen Europese Gemeenschap2.12 Conclusies over het financieel beheer 2.12.1 IJkpunten2.12.2 Overige onderwerpen3 FINANCIËLE VERANTWOORDING 3.1 RekeningOverzicht 1 Bedragen van de rekening 1998, Ministerie
van Financiën (x f 1 miljoen) 3.2 Toelichting bij de rekening3.3 Saldibalans met toelichtingOverzicht 2 Bedragen van de saldibalans per 31 december
1998, Ministerie van Financiën (bedragen x f 1 miljoen) 3.4 Oordeel over de financiële verantwoordingBIJLAGE OVERZICHT GECONSTATEERDE TEKORTKOMINGEN 1998
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26541Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 72 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 541Financiële verantwoordingen over het jaar 1998nr. 19RAPPORT BIJ DE FINANCIËLE VERANTWOORDING 1998 VAN HET MINISTERIE
VAN FINANCIËN Inhoud Samenvatting2   1Inleiding6   2Financieel
beheer82.1Inleiding8 2.1.1IJkpunten
financieel beheer8 2.1.2Tekortkomingen8 2.1.3Overige
onderwerpen financieel beheer9 2.2Accountantscontrole92.2.1Accountantscontrole financiële verantwoording92.2.2Accountantscontrole financieel beheer9 2.3Beschrijving
en onderhoudsorganisatie AO9 2.4Financiële functie102.5Automatisering11 2.5.1Inleiding11 2.5.2Voorschrift
Informatiebeveiliging Rijksdienst11 2.5.3Automatisering
van de informatievoorziening12 2.5.4Belastingdienst Automatiseringscentrum132.6Informatievoorziening14 2.7Subsidie tankstations152.8Toestemming van de minister van Financiën voor de schenking
door De Nederlandsche Bank N.V.16 2.9M en O-beleid van de
Belastingdienst16 2.9.1Inleiding16 2.9.2M
en O-beleid Vennootschapsbelasting17 2.9.3Beheersverslag172.9.4Accountantscontrole M en O-beleid17 2.9.5Kwaliteitsborging182.10Invoering euro bij de Belastingdienst18 2.10.1Inleiding182.10.2Wet- en regelgeving19 2.10.3Organisatie
en interne communicatie19 2.10.4Geautomatiseerde systemen192.10.5Werking20 2.10.6Conclusie20 2.11Afdracht
eigen middelen Europese Gemeenschap20 2.12Conclusies over
het financieel beheer21 2.12.1IJkpunten21 2.12.2Overige
onderwerpen22    3Financiële verantwoording233.1Rekening23 3.2Toelichting bij de rekening233.3Saldibalans met toelichting23 3.4Oordeel
over de financiële verantwoording24    BijlageOverzicht
geconstateerde tekortkomingen 199825SAMENVATTING InleidingDit rapport bevat de belangrijkste resultaten van het rechtmatigheidsonderzoek
1998 dat de Rekenkamer, op grond van artikel 67 tweede lid Comptabiliteitswet,
heeft uitgevoerd bij het Ministerie van Financiën. De Rekenkamer heeft
over onderdelen van dit onderzoek met de minister van Financiën gecorrespondeerd.
Zijn reactie is in dit rapport verwerkt.Het Ministerie van Financiën is verantwoordelijk voor het algemene
financiële beleid en het doelmatige beheer van de overheidsfinanciën,
samen meestal het begrotingsbeleid genoemd. Daarnaast heeft het ministerie
nog twee taken als vakministerie: de zorg voor het monetaire en het fiscale
beleid. Deze taken leiden tot een begroting en een financiële verantwoording
waarin een zeer groot bedrag aan ontvangsten en een relatief kleine uitgavenstroom
zijn te zien. In 1998 is er in totaal f 5,8 miljard uitgegeven en f 159,2
miljard ontvangen.De bruto belastingontvangsten bedroegen f 171,9 miljard; hierop is
een bedrag van ruim f 23,9 miljard in mindering gebracht, omdat met ingang
van 1997 de middelen van het Gemeentefonds bij begrotingswet worden afgezonderd.
Daarmee komen de verantwoorde belastingontvangsten op f 148 miljard. IJkpunten financieel beheerIn het rechtmatigheidsonderzoek 1998 heeft de Rekenkamer bij alle departementen
vier ijkpunten of onderdelen van ijkpunten verdiepend of consoliderend onderzocht.
In het Algemeen deel van de bundel Rechtmatigheidsonderzoek 1998 wordt een
rijksbreed beeld van deze ijkpunten geschetst. Voor het Ministerie van Financiën
zijn de oordelen op deze ijkpunten:• accountantscontrole op de financiële verantwoording (onderdeel
van het ijkpunt accountantscontrole). Oordeel: voldoende;• beschrijving en onderhoudsorganisatie administratieve organisatie.
Oordeel: voldoende;• het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR; onderdeel
van het ijkpunt Automatisering). Oordeel: matig;• kengetallen (onderdeel van het ijkpunt informatievoorziening).
Oordeel: voldoende.Voor twee ijkpunten of onderdelen daarvan is rijksbreed verkennend onderzoek
uitgevoerd. Dit zijn:• financiële functie;• automatisering (behalve het VIR).De onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten
voor zowel de verdiepend of consoliderend onderzochte ijkpunten als voor de
verkennend onderzochte ijkpunten. Om eenduidig te rapporteren zijn de hiervoor
vermelde oordelen uitgedrukt in termen van geconstateerde tekortkomingen. ijkpuntgeen
noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdtekortkomingen geconstateerdernstige
tekortkomingen geconstateerd Accountantscontrolex  Administratieve organisatiex   Financiële functiex  Automatisering x Informatievoorzieningx  Bij het ijkpunt automatisering was sprake van tekortkomingen, omdat niet
wordt voldaan aan het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst. Zowel
bij het kerndepartement als bij de Belastingdienst zijn nog geen afhankelijkheids-
en kwetsbaarheidsanalyses (A&K-analyses) uitgevoerd. Voorts bestaat er
achterstand in het traject dat moet leiden tot een positieve Third Party Mededeling
(TPM) over de opzet en de werking van de beheers- en beveiligingsmaatregelen
bij het Belastingdienst Automatiseringscentrum. In zijn reactie gaf de minister van Financiën aan dat het ministerie
voornemens is om in 2000 de resterende A&K-analyses op de bestaande systemen
uit te voeren. Hij bevestigde dat de Belastingdienst in 1999 tot een afronding
van de uitvoering van de A&K-analyses wil komen.De minister gaf aan belang te hechten aan het behalen van een positieve
Third Party Mededeling. Hij ging – hoewel er sprake is van achterstanden –
niet concreet in op welke wijze de tekortkomingen kunnen worden opgelost opdat
eind 1999 een TPM met positieve strekking kan worden afgegeven. Overige aandachtspunten financieel beheer Invoering euro BelastingdienstDe derde fase van de Europese Monetaire Unie brengt met zich mee dat de
nationale munteenheden op termijn vervangen worden door een nieuwe valuta,
de euro. Vanaf 1 januari 1999 is het mogelijk om giraal in euro's te
betalen en per 1 januari 2002 zal deze valuta als munt beschikbaar komen.Eind 1996 besloot het Ministerie van Financiën dat de Belastingdienst
haar cliënten de mogelijkheid moest gaan bieden vanaf het tijdvak dat
aanvangt op 1 januari 1999 de belastingaangiften in euro's te doen.De Rekenkamer onderzocht of de invoering van de euro bij de Belastingdienst
per 1 januari 1999 zodanig was afgerond, dat de afhandeling van aangiften
kon plaatsvinden onder voorwaarde van een ongestoorde bedrijfsvoering. De
Rekenkamer concludeerde dat de Belastingdienst erin is geslaagd de voorbereiding
van de invoering van de euro zodanig af te ronden, dat aangiften zonder de
bedrijfsvoering te storen konden worden afgehandeld. M en O-beleid van de BelastingdienstDe Rekenkamer onderzoekt al enkele jaren achtereen het beleid van de Belastingdienst
ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik (M en O-beleid).
In oktober 1998 publiceerde de Rekenkamer het rapport M en O-beleid Vennootschapsbelasting.
Daarin concludeerde de Rekenkamer dat de Belastingdienst in beginsel op samenhangende
wijze vorm en inhoud heeft gegeven aan het M en O-beleid voor de Vennootschapsbelasting,
maar dat de effectiviteit van het beleid moeilijk is te beoordelen
vanwege een aantal tekortkomingen in de organisatie en de uitvoering van het
controlebeleid. De staatssecretaris zegde daarop verbeteringen toe.De Rekenkamer onderzoekt momenteel het M en O-beleid bij de doelgroepdirecties
Particulieren en Douane.In het Beheersverslag 1998 is de positieve ontwikkeling, die de Rekenkamer
in het Beheersverslag 1997 constateerde, voortgezet. De hoeveelheid informatie
over de resultaten van het M en O-beleid is duidelijk toegenomen.De Rekenkamer deed in het rechtmatigheidsonderzoek 1997 aanbevelingen
ter verbetering van het dossier dat de departementale accountantsdienst (AD)
en de Interne Accountantsdienst Belastingen (IAB) onderhouden om hun oordeel
over het M en O-beleid te onderbouwen. De Rekenkamer constateerde dat in 1998
aan haar aanbevelingen is tegemoetgekomen. Zij concludeerde dat dit dossier
in de huidige opzet bij gelijkblijvende aandacht voor de komende jaren een
goede basis vormt voor de onderbouwing van het accountantsoordeel over het
M en O-beleid. Toestemming van de minister van Financiën voor de
schenking van De Nederlandsche BankDe Rekenkamer publiceerde op 13 oktober 1998 een rapport over de schenking,
die De Nederlandsche Bank N.V. (DNB) deed aan de Stichting Nationaal Fonds
Kunstbezit. Tijdens de parlementaire behandeling deed de minister van Financiën
de toezegging een Koninklijk Besluit (KB) te zullen voorbereiden. Dit KB is
gepubliceerd in Staatsblad 1999, no. 723.Met het KB is formele uitdrukking gegeven aan de toestemming van de minister
voor de schenking van De Nederlandsche Bank. Het KB biedt tevens de Rekenkamer
de basis voor een positief rechtmatigheidsoordeel bij de financiële verantwoording
1999 op het punt van volledigheid van de winstuitkering van DNB over 1998. Subsidie tankstationsInzake de Tijdelijke regeling subsidie tankstations grensstreek Duitsland
deed de Rekenkamer in het rechtmatigheidsonderzoek 1997 de aanbeveling de
uitvoeringsafspraken tussen het Ministerie van Financiën en de uitvoeringsorganisatie
Senter tijdig te regelen om te voorkomen dat er situaties van onordelijk financieel
beheer zouden ontstaan. De Rekenkamer stelde vast dat de uitvoeringsregeling
inmiddels is geformaliseerd en dat de accountantsverklaring van Senter tijdig
beschikbaar was.De Europese Commissie heeft nog geen uitspraak gedaan in de procedure
die zij is gestart ex artikel 93, lid 2, van het EG-verdrag voor de Tijdelijke
regeling subsidie tankstations. Dientengevolge handhaaft de Rekenkamer haar
voorbehoud bij het oordeel over de rechtmatigheid van deze post, zowel voor
de rekening 1997 als voor de rekening 1998. Afdracht eigen middelenDe afdracht van eigen middelen door de minister van Financiën aan
de Europese gemeenschap bedroeg in 1998 ruim f 11 miljard. Evenals voorgaande
jaren beoordeelde de Rekenkamer deze verantwoording en constateerde dat de
bedragen overeenkwamen met de aan deze verantwoording ten grondslag liggende
administraties. Financiële verantwoordingDe Rekenkamer stelde vast dat de controle van de AD voldoende basis vormde
voor haar oordeel over de financiële verantwoording. Haar oordelen zijn
dan ook mede op basis van de AD-rapportage tot stand gekomen.De Rekenkamer komt tot een positief oordeel over de financiële verantwoording
1998 van het Ministerie van Financiën. In de verplichtingen, de uitgaven
en de ontvangsten trof zij geen belangrijke fouten of onzekerheden aan. De
verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten van het financieel
beheer en is opgesteld volgens de voorschriften. 1 INLEIDINGHet Ministerie van Financiën is verantwoordelijk voor het algemene
financiële beleid en het doelmatige beheer van de overheidsfinanciën,
samen meestal het begrotingsbeleid genoemd. Daarnaast heeft het ministerie
ook nog twee taken als vakministerie: de zorg voor het monetaire en het fiscale
beleid. De taken die voortvloeien uit het algemene financiële beleid
en het doelmatige beheer van de overheidsfinanciën bestaan voor een belangrijk
deel uit het ontwikkelen van kaders en instructies voor andere ministeries
en het toezicht op de naleving daarvan. Het monetaire beleid betreft de gang
van zaken rond geld en kapitaal in het belang van een gezonde economische
ontwikkeling. Het fiscale beleid betreft de wetgeving en de inning van belastingen.Deze taken leiden tot een begroting en een financiële verantwoording
waarin een zeer groot bedrag aan ontvangsten en een relatief kleine uitgavenstroom
zijn te zien. In 1998 is er in totaal f 5,8 miljard uitgegeven en f 159,2
miljard ontvangen.De uitgaven bestaan overwegend uit personele en materiële uitgaven:
f 4,3 miljard in 1998. Overige belangrijke uitgavencategorieën in
1998 waren: heffings- en invorderingsrente Belastingdienst (f 0,5 miljard)
en deelnemingen in het kapitaal van multilaterale ontwikkelingsbanken (f 0,5
miljard). Kenmerkend voor de niet-personele uitgaven van het Ministerie van
Financiën is dat er nogal wat regelingen zijn waarbij sprake is van delegatie
van uitvoerende en beherende werkzaamheden aan externe partijen.De bruto belastingontvangsten bedroegen f 171,9 miljard; hierop is
een bedrag van ruim f 23,9 miljard in mindering gebracht omdat met ingang
van 1997 de middelen van het Gemeentefonds bij begrotingswet worden afgezonderd.
Daarmee komen de verantwoorde belastingontvangsten op f 148 miljard.Andere belangrijke ontvangstenposten waren: verkoop- en exploitatieopbrengsten
Domeinen (f 1,4 miljard), afdracht uit de reserves van De Nederlandsche
Bank in het kader van de derde fase EMU (f 5 miljard), winstuitkering
De Nederlandsche Bank (f 1,8 miljard), premies en schaderestituties Exportkredietverzekering
(f 0,9 miljard) en heffings- en invorderingsrente Belastingdienst (f 0,7
miljard).Bijzonder is dat de Belastingdienst nog zo'n f 80 miljard meer inde
dan hierboven is aangegeven. Deze f 80 miljard bestaat uit bedragen die
niet in de financiële verantwoording van Financiën zijn opgenomen,
maar elders verantwoord worden. Het betreft aandelen in de belastingopbrengsten
(invoerrechten en omzetbelasting) ten behoeve van de Europese Unie en ontvangsten
ten behoeve van derden, waarvan de premies volksverzekeringen welke worden
geïnd voor de sociale fondsen, het belangrijkste deel zijn (f 69
miljard).De Belastingdienst legt de heffingen op met behulp van gegevens afkomstig
van belanghebbenden. Dit maakt het risico van misbruik en oneigenlijk gebruik
aanzienlijk. Enkele jaren geleden is de Rekenkamer gestart met een meerjarig
onderzoeksprogramma naar het M en O-beleid van de Belastingdienst. Het gaat
daarin enerzijds om het inzicht dat het ministerie dient te bieden in het
M en O-beleid en anderzijds om het oordeel dat de Rekenkamer gaat geven over
het gehele M en O-beleid van de Belastingdienst. De uitvoering van dit programma
nadert zijn voltooiing. Ter uitvoering van een besluit van de minister van Financiën heeft
de belastingdienst in 1998 veel energie gestoken in de invoering van de euro.
De belastingbetalers hebben daardoor vanaf 1 januari 1999 de mogelijkheid
om naar keuze in guldens of euro's aangifte te doen.Dit rapport bestaat uit 3 hoofdstukken. Hoofdstuk 2 betreft het financieel
beheer. In hoofdstuk 3 rapporteert de Rekenkamer over het onderzoek naar de
financiële verantwoording over 1998. Het rapport sluit af met de bijlage
inzake de over 1998 geconstateerde tekortkomingen.De Rekenkamer heeft tevens aandacht geschonken aan de aanpak van de millenniumproblematiek
en de voorbereiding van de invoering van de euro. Over de uitkomsten van het
laatste onderzoek wordt gerapporteerd in het Algemeen gedeelte van de Bundel
Rechtmatigheidsonderzoek 1998. Het onderzoek naar de aanpak van de millenniumproblematiek
wordt afzonderlijk gepubliceerd (juni 1999). Een samenvatting van dit onderzoek
zal eveneens worden opgenomen in het Algemeen gedeelte van de Bundel Rechtmatigheidsonderzoek
1998. In deze bundel zal eveneens de samenvatting van dit rapport bij de financiële
verantwoording worden opgenomen. 2 FINANCIEEL BEHEER 2.1 Inleiding 2.1.1 IJkpunten financieel beheerDe Rekenkamer heeft de afgelopen jaren deeloordelen gegeven over onderdelen
van het financieel beheer bij de ministeries. Uiteindelijk wil zij in 2002
een volledig onderbouwd oordeel over het financieel beheer geven, zowel per
departement als voor de gehele rijksoverheid. Voor de beoordeling van het
financieel beheer van een departement heeft de Rekenkamer «ijkpunten»
geïdentificeerd.De afzonderlijke ijkpunten worden in fasen in het rechtmatigheidsonderzoek
ingevoegd. In de eerste fase wordt verkennend onderzoek uitgevoerd dat nog
niet tot een oordeel leidt, maar wel kan leiden tot signalering van tekortkomingen.
In de tweede fase wordt verdiepend onderzoek uitgevoerd en in de derde fase
consoliderend onderzoek. Deze beide laatste onderzoeken leiden wel tot een
oordeel (onvoldoende, matig of voldoende).Het onderzoek naar de ijkpunten is gebaseerd op eigen onderzoeksbevindingen
van de Rekenkamer en op bevindingen van de departementale accountantsdiensten.In het rechtmatigheidsonderzoek over 1998 zijn vier van de twaalf ijkpunten
rijksbreed verdiepend of consoliderend onderzocht. Voor deze ijkpunten wordt
de stand van zaken bij de verschillende departementen vergeleken. Dit zijn:• de beschrijving en de onderhoudsorganisatie van de administratieve
organisatie;• de accountantscontrole op de financiële verantwoording (onderdeel
van het ijkpunt accountantscontrole);• het VIR (onderdeel van het ijkpunt automatisering);• kengetallen (onderdeel van het ijkpunt informatievoorziening).Voor twee ijkpunten of onderdelen daarvan is rijksbreed verkennend onderzoek
uitgevoerd. Dit zijn:• financiële functie;• automatisering (behalve het VIR). 2.1.2 TekortkomingenVoor het signaleren van tekortkomingen op basis van verkennend onderzoek
gebruikt de Rekenkamer drie categorieën. Dit zijn:• Geen noemenswaardige tekortkomingen. Dit betekent dat uit het onderzoek
geen tekortkomingen zijn gebleken die de tolerantiegrenzen van de Rekenkamer
overschrijden, maar laat de mogelijkheid open dat verdiepend onderzoek wel
tekortkomingen aan het licht zou kunnen brengen.• Tekortkomingen. Dit betekent dat uit het onderzoek tekortkomingen
zijn gebleken die de tolerantiegrenzen van de Rekenkamer overschrijden.• Ernstige tekortkomingen. Hiervan spreekt de Rekenkamer in de volgende
situaties: uit het onderzoek zijn tekortkomingen gebleken, die – kunnen leiden of hebben geleid tot disfunctioneren van het financieel
beheer voor het ijkpunt;– betrekking hebben op kritische processen;– wijd verbreid zijn binnen het ministerie; – tot aanzienlijke risico's voor de rechtmatigheid van zeer grote
bedragen kunnen leiden of al hebben geleid;– of die voor de Rekenkamer aanleiding zijn geweest om bezwaaronderzoek
in te stellen of bezwaar te maken.Deze drie kwalificaties staan in relatie tot de oordelen die het verdiepend/consoliderend
onderzoek oplevert:• geen noemenswaardige tekortkomingen – voldoende: het financieel
beheer voor het ijkpunt voldoet geheel of nagenoeg geheel aan de daaraan gestelde
eisen;• tekortkomingen – matig;• ernstige tekortkomingen – onvoldoende. 2.1.3 Overige onderwerpen financieel beheerNaast de rijksbreed onderzochte ijkpunten is bij Financiën nog aandacht
besteed aan de invoering van de euro bij de Belastingdienst en de toestemming
van de minister van Financiën voor de schenking van De Nederlandsche
Bank. Voorts zijn vervolgonderzoeken uitgevoerd naar het M en O-beleid bij
de Belastingdienst en de Tijdelijke regeling subsidie tankstations grensstreek
Duitsland. Tot slot onderzocht de Rekenkamer zoals elk jaar de afdracht van
eigen middelen aan de Europese Gemeenschap. 2.2 Accountantscontrole 2.2.1 Accountantscontrole financiële verantwoordingDe departementale accountantsdienst heeft een goedkeurende verklaring
afgegeven bij de financiële verantwoording over 1998. De Rekenkamer stelde
vast dat de AD-controle voldoende basis bood voor haar oordeelsvorming over
de financiële verantwoording 1998. Haar oordelen zijn mede tot stand
gekomen op basis van de AD-rapportages. Bij de controle van de financiële
verantwoording van de Belastingdienst werken de Interne Accountantsdienst
Belastingen en de sector Belastingdienst van de AD intensief samen. De Rekenkamer
stelde vast dat de AD de naleving van de Europese aanbestedingsregels in de
controle heeft betrokken. voldoendematigonvoldoendex  2.2.2 Accountantscontrole financieel beheerHet onderzoek van de Rekenkamer naar de accountantscontrole gericht op
de ijkpunten financieel beheer was verkennend van aard. Dit betekent dat zij
voor haar oordeel over het financieel beheer geen gebruik heeft gemaakt van
die controles. Wel heeft zij voor het melden van tekortkomingen in het financieel
beheer gebruik kunnen maken van de resultaten van de AD-controle. 2.3 Beschrijving en onderhoudsorganisatie AO InleidingEen actuele beschrijving van de administratieve organisatie (AO) is een
belangrijk instrument voor de sturing, beheersing en controle van de beheersprocessen
rondom de financiële zaken en daarnaast ook voor processen op andere
terreinen, zoals het materieel- en het personeelsbeheer. Als
waarborg voor een volledige en actuele beschrijving van de AO is een goede
onderhoudsorganisatie onontbeerlijk.De Rekenkamer heeft rijksbreed onderzoek gedaan naar de beschrijving en
naar de onderhoudsorganisatie van de AO.Bij dit onderzoek hanteerde zij de volgende onderzoeksvragen:• Is er sprake van een geautoriseerde, dwingend voorgeschreven regeling
onderhoudsorganisatie AO?• Waarborgt de opzet van de onderhoudsorganisatie dat de beschrijving
van de AO steeds actueel is?• Functioneert de beschreven onderhoudsorganisatie adequaat? Met
name is van belang dat wijzigingen in de AO binnen één jaar
tot een gewijzigde beschrijving leiden.• Is de beschrijving van de AO actueel en compleet en geeft deze
voldoende inzicht in de opzet van de AO?Bij het kerndepartement had het onderzoek een verdiepend karakter; bij
de Belastingdienst is een verkennend onderzoek verricht. KerndepartementDe Rekenkamer stelde vast dat het kerndepartement over een dwingend voorgeschreven
onderhoudsorganisatie beschikt. De opzet van deze onderhoudsorganisatie voldeed
aan haar normen. Ten aanzien van het functioneren van de onderhoudsorganisatie
signaleerde zij geen noemenswaardige tekortkomingen. De administratieve organisatie
is bij het kerndepartement nagenoeg volledig beschreven.Gezien het voorgaande beoordeelt de Rekenkamer de beschrijving en het
onderhoud van de administratieve organisatie bij het kerndepartement in zijn
totaliteit als voldoende. voldoendematigonvoldoendex  BelastingdienstDe Rekenkamer heeft bij de Belastingdienst globaal onderzocht of wijzigingen
in de AO tijdig leiden tot het actualiseren van de beschrijvingen. Zij heeft
hierbij geen noemenswaardige tekortkomingen geconstateerd. De Rekenkamer heeft
bij de Belastingdienst niet onderzocht of de beschrijving van de AO actueel
en compleet is en voldoende inzicht in de opzet van de AO geeft. geen
noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdtekortkomingen geconstateerdernstige
tekortkomingen geconstateerdx  2.4 Financiële functieDe Rekenkamer heeft rijksbreed een verkennend onderzoek uitgevoerd naar
de financiële functie om een beeld te krijgen van de opzet en de werking
daarvan. Onder financiële functie verstaat zij het geheel van organisatorische
voorzieningen, zoals de organisatiestructuur, de beschrijving van de actoren
en de daarmee samenhangende verdeling van taken en bevoegdheden, dat zorg
draagt voor het (ordelijk en controleerbaar) financieel beheer. Het Ministerie van Financiën is georganiseerd volgens het ambtelijke
stafmodel waarbij het concept van integraal management wordt gehanteerd. Dit
is vastgelegd in de nota «De Besturingsfilosofie binnen Financiën»
uit 1993. Bij het ministerie is in dit model de verantwoordelijkheid voor
het beleid en het daaraan gekoppelde beheer zo laag mogelijk in de organisatie
gelegd. Voor het kerndepartement ligt die verantwoordelijkheid bij de directeuren
en de hoofden van de bedrijfsbureaus. Voor de Belastingdienst is gemandateerd
naar de hoofden van eenheden. Bedoelde personen zijn tevens budgethouder.
De verantwoordelijkheid voor het beheer omvat ook het financieel beheer en
daarmee de organisatie van de eigen financiële functie.De afdeling Financieel Economische Zaken (FEZ) is concerncontroller; daarbij
wordt gesteund op de directie Planning, Financiën en Control die de controllersfunctie
voor de Belastingdienst vervult. Control houdt onder meer in het scheppen
van de kaders waarbinnen de budgethouders hun financieel beheer kunnen uitvoeren
en het houden van toezicht op de uitvoering daarvan.Uit het verkennende onderzoek en uit de accountantscontrole bleken geen
noemenswaardige tekortkomingen ten aanzien van de financiële functie. geen
noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdtekortkomingen geconstateerdernstige
tekortkomingen geconstateerd x  2.5 Automatisering 2.5.1 InleidingDe Rekenkamer heeft een vervolgonderzoek uitgevoerd naar de naleving van
het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst 1994 (VIR). Tevens is een
verkennend onderzoek gedaan naar de automatisering van de informatievoorziening.
Daarnaast is, net als in voorgaande jaren, de stand van zaken opgemaakt van
het verbeteringsproces bij het Belastingdienst Automatiseringscentrum (BAC). 2.5.2 Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst InleidingHet VIR verplicht alle ministeries tot het hebben van een beveiligingsplan
en het bepalen en implementeren van maatregelen ten behoeve van de informatiebeveiliging.
Per 1 januari 1997 diende aan dit voorschrift te zijn voldaan. Hoewel de invoering
van het VIR formeel voltooid had moeten zijn, heeft de Rekenkamer, gelet op
de andere ontwikkelingen op het terrein van informatietechnologie, de stand
van zaken beoordeeld aan de hand van de volgende normen. Blijkt ultimo 1998
dat de A&K-analyses volledig zijn afgerond dan beoordeelt de Rekenkamer
het beheer rondom het VIR als voldoende. Is nog geen start gemaakt met de
A&K-analyses, dan luidt het oordeel onvoldoende. Blijkt dat een ministerie
wel gestart is met de A&K-analyses, maar heeft afronding nog niet plaatsgevonden,
dan luidt het oordeel matig. KerndepartementHet op basis van het VIR vereiste informatiebeveiligingsbeleid is vastgelegd
in het Beveiligingsstatuut Financiën van 15 januari 1996. De Rekenkamer
constateerde tijdens het rechtmatigheidsonderzoek 1997 dat binnen het kerndepartement
was besloten om de afhankelijkheids- en kwetsbaarheidsanalyses
(A&K-analyses) vooralsnog alleen bij invoering van nieuwe systemen uit
te voeren. Met het uitvoeren van A&K-analyses op bestaande systemen zou
gewacht worden tot het door het Ministerie van Binnenlandse Zaken toegezegde
geautomatiseerd hulpmiddel gereed was. Het hulpmiddel kwam in september 1998
beschikbaar. Dit heeft echter niet geleid tot het nog in 1998 verrichten van
A&K-analyses op bestaande systemen. De AD is van mening dat ondanks het
niet voldoen aan alle formele eisen van het VIR er feitelijk sprake is van
een toereikend niveau van informatiebeveiliging. Het nog niet voldoen aan
het VIR is onder andere te wijten aan het feit, dat prioriteit is gegeven
aan het oplossen van het millenniumprobleem.De Rekenkamer beoordeelt de implementatie van het VIR bij het kerndepartement
als matig en dringt aan op het op korte termijn voltooien van de A&K-analyses. voldoendematigonvoldoende x BelastingdienstHet informatiebeveiligingsbeleid van de Belastingdienst is op 21 november
1996 conform de vereisten van het VIR vastgesteld. Bij de invoering van het
VIR is bij enkele eenheden van de Belastingdienst een afhankelijkheidsanalyse
uitgevoerd. Dat maakte deel uit van een beoogde gefaseerde aanpak: de afhankelijkheidsanalyse
zou voor alle processen worden uitgevoerd; de kwetsbaarheidsanalyse alleen
bij nieuwbouw van informatiesystemen. In 1998 is met behulp van een pilot
nagegaan of het geautomatiseerde hulpmiddel dat door het Ministerie van Binnenlandse
Zaken is ontwikkeld bruikbaar zou zijn voor de Belastingdienst. Dat bleek
het geval. Het uitvoeren van de A&K-analyses is echter doorgeschoven naar
1999, met name omdat de Belastingdienst zich in 1998 moest inspannen om te
voldoen aan het verzoek van de minister om het per 1 januari 1999 mogelijk
te maken de belastingheffing in euro's te laten plaatsvinden. Er is een plan
van aanpak gemaakt voor de uitvoering van de A&K-analyses, dat erop gericht
is om in 1999 tot een afronding te komen. Uit de accountantscontrole is gebleken
dat er in 1998 niet altijd sprake was van een adequaat niveau van informatiebeveiliging
bij de Belastingdienst.De Rekenkamer beoordeelt de implementatie van het VIR bij de Belastingdienst
als matig. voldoendematigonvoldoende x De minister van Financiën gaf in zijn reactie aan dat het ministerie
(exclusief de Belastingdienst) voornemens is om in 2000 de resterende A&K-analyses
op de bestaande systemen, die als maatschappelijk vitaal en vitaal zijn aangemerkt,
uit te voeren. De minister bevestigde dat de Belastingdienst in 1999 tot een
afronding van de uitvoering van de A&K-analyses wil komen. 2.5.3 Automatisering van de informatievoorzieningTer oriëntatie op de vormgeving van het beheer van de geautomatiseerde
informatiesystemen heeft de Rekenkamer een beknopt verkennend onderzoek
uitgevoerd naar het beheer van drie geautomatiseerde informatiesystemen, te
weten:• het begrotingsadministratiesysteem;• het personeelsinformatiesysteem;• het voorraadadministratiesysteem.Uit dit onderzoek zijn geen noemenswaardige tekortkomingen gebleken. geen
noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdtekortkomingen geconstateerdernstige
tekortkomingen geconstateerd x  2.5.4 Belastingdienst AutomatiseringscentrumHet Belastingdienst Automatiseringscentrum (BAC) beheert het overgrote
deel van de geautomatiseerde systemen van de Belastingdienst. Deze systemen
zijn van cruciaal belang voor het functioneren van de Belastingdienst. In
het beheer en de beveiliging van de systemen van de sector Beheer en Exploitatie
van het BAC bestaan al een aantal jaren tekortkomingen, hetgeen risico's oplevert
voor de betrouwbaarheid van de gegevensverwerking. De Rekenkamer heeft in
haar rapporten bij de financiële verantwoording herhaaldelijk aandacht
gevraagd voor deze tekortkomingen.Om te komen tot het oplossen van de tekortkomingen zijn maatregelen getroffen.
In dat kader streeft het BAC er naar om een zogenoemde Third Party Mededeling
(TPM) met een positieve strekking over zowel opzet als werking van beheer
en beveiliging van de geautomatiseerde systemen te krijgen. Daarbij lag het
in de bedoeling om eind 1998 een mededeling te krijgen over de opzet en eind
1999 over de werking van de beheers- en beveiligingsmaatregelen bij de sector
Beheer en Exploitatie.Voor de oordeelsvorming over de beheers- en beveiligingsmaatregelen worden
acht processen onderscheiden. De IAB heeft conform de planning eind 1998 een
TPM afgegeven over de opzet per proces. De IAB constateerde dat in 1998 een
groot aantal tekortkomingen zijn opgelost. Bij twee belangrijke processen,
te weten de logische en fysieke toegangsbeveiliging («security management»)
en de uitwijk in geval van calamiteiten bij de eenheden, kwam de IAB voor
de opzet echter tot het oordeel onvoldoende. Bij twee van de drie processen
waarvan in de periode van oktober 1998 tot en met januari 1999 de werking
is beoordeeld, waaronder het security management, kwam de IAB eveneens tot
het oordeel onvoldoende.De Rekenkamer constateert dat de TPM van eind 1998 over de opzet van de
beheers- en beveiligingsmaatregelen van de geautomatiseerde systemen bij de
sector Beheer en Exploitatie niet voor alle processen een positief oordeel
gaf. Dat betekent dat er een achterstand bestaat in het oplossen van de tekortkomingen.
Omdat de Rekenkamer het van essentieel belang acht dat er eind 1999 een toereikend
niveau van beheer en beveiliging bij het BAC bestaat, heeft zij er bij de
minister op aangedrongen hoge prioriteit te geven aan het oplossen van de
tekortkomingen daarin. geen
noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdtekortkomingen geconstateerdernstige
tekortkomingen geconstateerd  x De minister antwoordde dat ook hij belang hecht aan het behalen van een
positieve TPM. Hij ging – hoewel er sprake is van achterstanden –
niet concreet in op welke wijze de tekortkomingen kunnen worden opgelost opdat
eind 1999 een TPM met positieve strekking kan worden afgegeven. 2.6 InformatievoorzieningDe Rekenkamer heeft een rijksbreed vervolgonderzoek uitgevoerd naar de
kwantiteit en kwaliteit van kengetallen in de financiële verantwoordingen
1998. Opname van kengetallen in de toelichting op de begroting en verantwoording
acht de Rekenkamer van belang voor:• vergroting van de transparantie van het begrotingsproces (ramingsaspect);• verbetering van het inzicht in de relatie tussen kosten en prestaties
(doelmatigheid);• verbetering van het inzicht in de resultaten van beleid en de mate
van doelbereiking (doeltreffendheid).In de financiële verantwoording 1998 staan 5 zinvol met ramingskengetallen
toe te lichten artikelen, waarvan 4 artikelen ook zinvol zijn toe te lichten
met doelmatigheidskengetallen. Van de zinvol toe te lichten artikelen zijn
er 2 toegelicht met een ramingskengetal en eveneens 2 met een doelmatigheidskengetal.
In de verantwoording 1997 was nog slechts een artikel met doelmatigheidskengetallen
toegelicht. Van de totale uitgaven in 1998 is 75% met kengetallen toegelicht,
waarvan 93% betrekking heeft op de personele en materiële uitgaven van
de Belastingdienst (70% van de totale uitgaven).Met de overdracht per 1 december 1997 van de werkzaamheden ten behoeve
van de uitvoering van het omslagstelstel rijkswagenpark van Financiën
aan BSA Schaderegeling BV, een onderdeel van de Stichting Pensioenfonds ABP,
is een van de doelmatigheidskengetallen vervallen. Dit kengetal beoogde inzicht
te geven in de mate waarin de verhaalde bureaukosten de werkelijke uitgaven
dekten.Bij een zinvol met kengetallen toe te lichten artikel, 01.11 Uitvoering
van werken door Domeinen, is geen artikelsgewijze toelichting opgenomen. Dit
houdt verband met het uitgangspunt van het ministerie dat verschillen alleen
worden toegelicht als zij meer bedragen dan 5% van het oorspronkelijk begrote
bedrag en groter zijn dan f 5 miljoen. De consequentie van dit uitgangspunt
is echter dat dan ook geen kengetallen op basis van gerealiseerde cijfers
beschikbaar komen die informatie kunnen geven over de uitkomsten van het gevoerde
beheer en/of beleid. Bij een artikel waarbij een beleidsmatige toelichting
op basis van gerealiseerde prestaties met kengetallen mogelijk is, dient naar
de mening van de Rekenkamer altijd een toelichting te worden opgenomen.Bij Domeinen beziet het ministerie op dit moment overigens de mogelijkheid
om kengetallen uit de viermaandsrapportages van de dienstonderdelen aan de
directie in Den Haag op te nemen in de begroting en de financiële verantwoording.In het algemeen deel van de toelichting is een groot aantal kengetallen
opgenomen op het gebied van de bedrijfsvoering. Met name bij de Belastingdienst
zijn er kengetallen op het gebied van de productiviteit, de proces- en de
productkwaliteit. In de toelichting wordt vermeld dat de herziening van de
strategische kengetallen bij de Belastingdienst meer tijd vergt dan verwacht,
omdat men de continuïteit en vergelijkbaarheid met voorgaande jaren niet
verloren wil laten gaan. Met uitzondering van Domeinen zijn de overige beleidsterreinen
in het algemeen niet zinvol toe te lichten met (doeltreffendheids)kengetallen. In de artikelsgewijze toelichting worden dezelfde kengetallen gebruikt
als in de begroting, zij het in een enkel geval in een iets gewijzigde vorm.
Voorts worden bij elk toegelicht artikel zowel de begrote als de gerealiseerde
waarden vermeld en worden verschillen tussen raming en realisatie toegelicht.
De artikelsgewijze toelichting voldoet hiermee aan de eisen.In de presentatie van de verantwoording zijn veel aanbevelingen van de
werkgroep Kwaliteit van de Financiële Verantwoording terug te vinden.
Zo bevat de verantwoording een inhoudsopgave, een leeswijzer en een lijst
met gebruikte afkortingen, alsmede verwijzingen en – waar zinvol –
grafische presentaties. De artikelsgewijze toelichting kent voor zover mogelijk
een vaste structuur; de tekst is kort en bondig en het gebruik van afkortingen
en jargon wordt zoveel mogelijk vermeden. Er zijn echter slechts incidenteel
realisatiecijfers van 1996 en 1997 opgenomen.De Rekenkamer stelde vast dat het gebruik van kengetallen in de verantwoording
1998 is toegenomen. Voorts stelde de Rekenkamer vast dat de artikelsgewijze
toelichting voldoet aan de eisen en dat veel aanbevelingen van de werkgroep
Kwaliteit van de Financiële Verantwoording zijn opgevolgd. Op basis hiervan
komt de Rekenkamer voor het ijkpunt Kengetallen tot het oordeel voldoende.
Zij verwacht echter dat de minister kans ziet op korte termijn ook kengetallen
bij de overige zinvol toe te lichten artikelen op te nemen. voldoendematigonvoldoendex  De minister verwijst in zijn reactie naar de nota Van beleidsbegroting
tot beleidsverantwoording, die hij op 27 mei 1999 aan de Tweede Kamer heeft
aangeboden. Volgens die nota zullen kengetallen in de toelichting bij de financiële
verantwoording in ieder geval worden vermeld wanneer zij samenhangen met de
beleidsprioriteiten die in de begroting zijn genoemd. Als dat niet het geval
is zouden grenspercentages of grensbedragen gebruikt kunnen worden om vast
te stellen of een toelichting noodzakelijk is. De minister wil voorkomen dat
de indruk ontstaat dat kengetallen losstaande technische items zijn. 2.7 Subsidie tankstationsIn het rechtmatigheidsonderzoek 1997 besteedde de Rekenkamer aandacht
aan de Tijdelijke regeling subsidie tankstations grensstreek Duitsland. De
Rekenkamer deed de aanbeveling de uitvoeringsafspraken tussen het Ministerie
van Financiën en de uitvoeringsorganisatie Senter tijdig te regelen om
te voorkomen dat er situaties van onordelijk financieel beheer zouden ontstaan.De Rekenkamer stelde vast dat de uitvoeringsregeling inmiddels is geformaliseerd
en dat de accountantsverklaring van Senter tijdig beschikbaar was.Tevens meldde de Rekenkamer over 1997 dat de Europese Commissie had besloten
een procedure ex artikel 93, lid 2, van het EG-verdrag in te leiden voor deze
regeling en dat zij haar oordeel omtrent de rechtmatigheid van de uitgaven
zou herzien als de uitkomst van de procedure zou zijn dat de regeling in strijd
is met de Europese regelgeving.De Europese Commissie publiceerde op 20 januari 1999 een beschikking waarin
zij de Nederlandse regering opdroeg binnen vijftien werkdagen informatie aan
de Commissie te verstrekken. Deze informatie werd medio februari 1999 door
het Ministerie van Financiën verstrekt. Aangezien de Europese Commissie naar aanleiding van de ontvangen informatie
nog geen uitspraak heeft gedaan, handhaaft de Rekenkamer vooralsnog haar voorbehoud
bij het oordeel over de rechtmatigheid van deze post, zowel voor de rekening
1997 als voor de rekening 1998. 2.8 Toestemming van de minister van Financiën voor
de schenking door De Nederlandsche Bank N.V.De Rekenkamer publiceerde op 13 oktober 1998 een rapport over de schenking
die De Nederlandsche Bank N.V. (DNB) deed aan de Stichting Nationaal Fonds
Kunstbezit. Tijdens de parlementaire behandeling deed de minister van Financiën
de toezegging een Koninklijk Besluit (KB) te zullen voorbereiden.De minister van Financiën kwam deze toezegging na en het KB is gepubliceerd
in Staatsblad 1999, no. 723. De strekking van het Koninklijk Besluit luidt
dat de schenking wordt aangemerkt als een werkzaamheid van DNB op grond van
de Bankwet 1998, artikel 9, aanhef en onder c.In de nota van toelichting bij dit Besluit meldde de minister dat de schenking
naar huidig inzicht circa f 116 miljoen zal bedragen, een en ander ten
gevolge van een gunstiger resultaat van DNB dan medio 1998 was voorzien. Voorts
zal de schenking boekhoudkundig worden verwerkt door opneming als bijzondere
last in de verlies- en winstrekening over 1998. De afronding van het formele
proces van opstellen, vaststellen en goedkeuren van de jaarstukken over het
boekjaar 1998 wordt voorzien in de maanden april en mei 1999, waarna de jaarstukken
eind mei 1999 zullen worden gepubliceerd.Met het KB is formeel uitdrukking gegeven aan de toestemming van de minister
voor de schenking. Het KB biedt tevens de Rekenkamer de basis voor een positief
rechtmatigheidsoordeel bij de financiële verantwoording 1999 op het punt
van volledigheid van de winstuitkering van DNB over 1998. 2.9 M en O-beleid van de Belastingdienst 2.9.1 InleidingDe Rekenkamer heeft al enkele jaren achtereen gerapporteerd over de voortgang
van de onderzoeksactiviteiten die gericht zijn op het beoordelen van het beleid
van de Belastingdienst ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk
gebruik (zie hiervoor het rechtmatigheidsonderzoek 1995, 1996 en 1997). Deze
activiteiten betreffen:• onderzoeken naar de opzet en werking van het M en O-beleid bij
één belastingmiddel of doelgroepdirectie, waarbij aandacht wordt
besteed aan de werking van de planning- en controlcyclus bij de Belastingdienst;• beoordeling van het Beheersverslag Belastingdienst, als aanvulling
op de toelichting bij de financiële verantwoording voor wat betreft het
inzicht in opzet en werking van het M en O-beleid;• onderzoek naar de onderbouwing van het oordeel van de accountantsdienst
over de toereikendheid van het M en O-beleid van de Belastingdienst;• onderzoek naar (de ontwikkeling van) een systeem van kwaliteitsborging
bij de Belastingdienst.Over de stand van zaken van deze onderzoeksactiviteiten wordt hierna verslag
gedaan. Na afronding van de reeks zelfstandige onderzoeken naar het M en O-beleid
bij één middel of doelgroepdirectie zal de Rekenkamer een
afsluitend onderzoek verrichten waarin de bevindingen van de verschillende
onderzoeksactiviteiten in samenhang worden bekeken. 2.9.2 M en O-beleid VennootschapsbelastingIn oktober 1998 (kamerstuk 26 267) publiceerde de Rekenkamer het
rapport M en O-beleid Vennootschapsbelasting.De Rekenkamer concludeerde dat de Belastingdienst in beginsel op samenhangende
wijze vorm en inhoud heeft gegeven aan het M en O-beleid voor de Vennootschapsbelasting.
De Belastingdienst besteedt veel aandacht aan het eigen functioneren en is
alert op mogelijkheden voor verbetering.In de praktijk vertoonden de organisatie en de uitvoering van het controlebeleid
echter nog een aantal tekortkomingen.De effectiviteit van het beleid ter bestrijding van misbruik en oneigenlijk
gebruik bij de vennootschapsbelasting is dan ook moeilijk te beoordelen. Informatie
over de mate waarin de Belastingdienst haar controlecapaciteit besteedt aan
belastingplichtigen met het grootste financieel belang en het hoogste fiscale
risico ontbreekt. Daardoor ontbreekt inzicht in het bereiken van de belangrijkste
strategische doelstellingen. De Rekenkamer heeft de Belastingdienst aanbevolen
in verantwoordingsrapportages informatie op te nemen over de inzet van haar
controlecapaciteit en over de kosten en opbrengsten van de gevoerde controlestrategie.
De staatssecretaris van Financiën meldde in zijn reactie op het rapport
dat er maatregelen zijn genomen om het beleid te verbeteren.De Rekenkamer onderzoekt momenteel het M en O-beleid bij de doelgroepdirecties
Particulieren en Douane. 2.9.3 BeheersverslagHet Beheersverslag Belastingdienst geeft jaarlijks een overzicht van de
resultaten van de primaire en ondersteunende processen bij de Belastingdienst.
De Rekenkamer beschouwt het Beheersverslag als een essentiële aanvulling
op de toelichting bij de financiële verantwoording voor wat betreft het
kunnen verkrijgen van het vereiste inzicht in de opzet, werking en resultaten
van het M en O-beleid. De Rekenkamer dringt sinds enkele jaren in het bijzonder
aan op een uitgebreidere verantwoording over de realisatie en effecten, waaronder
opbrengsten, van het M en O-beleid. De positieve ontwikkeling daarin, die
de Rekenkamer constateerde in het Beheersverslag 1997, heeft zich in het Beheersverslag
1998 voortgezet. De hoeveelheid informatie over de resultaten van het gevoerde
M en O-beleid is duidelijk toegenomen. 2.9.4 Accountantscontrole M en O-beleidDe AD en de IAB beoordeelden het door de Belastingdienst gevoerde M en
O-beleid als Niet Evident Ontoereikend (NEO). Ter onderbouwing van dat oordeel
onderhouden zij een apart dossier, het NEO-dossier genoemd. De Rekenkamer
doet al enkele jaren onderzoek naar dat dossier. In het rechtmatigheidsonderzoek
1997 plaatste zij daarbij nog twee kanttekeningen. Het betrof de uitvoering
van de volgende maatregelen:• de controlememoranda in het NEO-dossier bevatten nog geen oordeel
van AD en de IAB over handhaving van het minimumniveau voor opzet en uitvoering
van het M en O-beleid, gebaseerd op de bevindingen uit de accountantscontrole;• de M en O-gevoelige componenten van de controledoelstellingen in
de controleprogramma's zijn niet afzonderlijk zichtbaar gemaakt. De staatssecretaris gaf in zijn antwoord aan dat in 1998 in goed overleg
de laatste belemmeringen zullen worden weggenomen.In haar onderzoek naar de financiële verantwoording 1998 besteedde
de Rekenkamer opnieuw aandacht aan het NEO-dossier. Zij ging na of haar aanbevelingen
uit het rechtmatigheidsonderzoek 1997 ter verbetering van het NEO-dossier
waren gerealiseerd en of zij bij haar oordeelsvorming over het M en O-beleid
van de Belastingdienst zou kunnen steunen op het oordeel van de AD en de IAB
dat dit beleid niet evident ontoereikend is.De Rekenkamer constateerde dat in 1998 aan de door haar gemaakte kanttekeningen
is tegemoetgekomen. Het oordeel over de handhaving van het minimumniveau is
opgenomen in de controlememoranda van het NEO-dossier en de M en O-gevoelige
componenten binnen de controledoelstellingen in de controleprogramma's zijn
afzonderlijk zichtbaar gemaakt.De Rekenkamer concludeert dat het NEO-dossier voor 1998 voldoende inzicht
bood in de onderbouwing van het oordeel van de AD en de IAB over het M en
O-beleid. De Rekenkamer gaat ervan uit dat de aandacht voor dit dossier bij
de AD en IAB gelijk zal blijven, zodat de huidige opzet van het NEO-dossier
ook voor de komende jaren een goede basis blijft vormen voor de onderbouwing
van het oordeel over het M en O-beleid. 2.9.5 KwaliteitsborgingDe Rekenkamer kondigde in het rechtmatigheidsonderzoek 1997 aan dat zij
in het rechtmatigheidsonderzoek 1998 speciale aandacht wilde geven aan de
werking en de resultaten van het systeem van kwaliteitsborging bij de Belastingdienst.
Zij ging er daarbij vanuit dat dit systeem in 1998 volledig zou worden toegepast.De Rekenkamer stelde echter vast dat het eind 1997, met vertraging, ingevoerde
meetinstrument KIEK in 1998 niet heeft kunnen werken zoals bij de invoering
was bedoeld. In het Beheersverslag 1998 is daarover vermeld dat de Belastingdienst
heeft moeten constateren dat KIEK niet bleek te passen in de nieuwe automatiseringsinfrastructuur
en bovendien op onderdelen te gebruikersonvriendelijk was.Het was voor de Rekenkamer hierdoor niet mogelijk op systematische wijze
onderzoek te doen naar de kwaliteitsborging in 1998.Dit betekent overigens niet dat er binnen de Belastingdienst geen aandacht
is voor de kwaliteit van de rechtstoepassing. Er zijn hiervoor ook in 1998
periodieke onderzoeken, evaluaties, signaaltoetsen, audits en doorlichtingen
uitgevoerd. De Rekenkamer heeft hiervan onder meer kennis genomen bij het
in paragraaf 2.9.2 genoemde onderzoek naar het M en O-beleid Vennootschapsbelasting.
De Rekenkamer signaleerde echter dat er nog verbeteringen mogelijk waren.Ook bij de onderzoeken naar het M en O-beleid bij de doelgroepdirecties
Particulieren en Douane wordt de kwaliteitsborging in het onderzoek betrokken.
In het afsluitend onderzoek naar het M en O-beleid als geheel zal de Rekenkamer
opnieuw aandacht besteden aan de systematiek van kwaliteitsborging binnen
de Belastingdienst. 2.10 Invoering euro bij de Belastingdienst 2.10.1 InleidingEind 1996 besloot de politieke top van het Ministerie van Financiën
dat de Belastingdienst haar cliënten de mogelijkheid moest gaan bieden
vanaf het tijdvak dat aanvangt op 1 januari 1999 de belastingaangiften
in euro's te doen. De Rekenkamer onderzocht of de invoering van de euro bij
de Belastingdienst per 1 januari 1999 zodanig afgerond was dat de afhandeling
van aangiften kon plaatsvinden onder voorwaarde van een ongestoorde bedrijfsvoering.
Zij beoordeelde daarbij een aantal aspecten van de voorbereiding en bezocht
twee eenheden van de Belastingdienst waarbij zij kennis nam van de dagelijkse
gang van zaken. 2.10.2 Wet- en regelgevingOp 15 december 1998 werd in de Eerste Kamer der Staten-Generaal een wetsvoorstel
aangenomen waardoor het mogelijk werd de belastingaangiften in de periode
van 1 januari 1999 tot 1 januari 2002 in euro's te doen. Naast deze wettelijke
grondslag stelde de staatssecretaris van Financiën enkele regelingen
op ter uitvoering van de wet en ter bevordering van een goede werking. Zo
werd bepaald dat voor aangiften waarbij geen geldbedragen worden vermeld,
maar die in gewichten of volumes worden gedaan, de aanslag in guldens zal
worden opgelegd. Daarom kan het eurovignet slechts in guldens worden betaald
en niet in euro's. 2.10.3 Organisatie en interne communicatieOnder verantwoordelijkheid van de directie Planning, Financiën en
Control van het Directoraat-Generaal der Belastingen werd een projectorganisatie
ingesteld. Het europroject stond elke twee weken op de agenda van de Directieraad
Belastingdienst. Daarmee was het verzekerd van voldoende bestuurlijke aandacht.
Iedere eenheid kende een eurocoördinator. Deze had als voornaamste taken
het begeleiden en coördineren van de invoeringsactiviteiten, het geven
van voorlichting en het rapporteren over de voortgang binnen de eenheid. Daarnaast
werden ook landelijke activiteiten ontplooid, zoals een telefonische helpdesk
en nieuwsbrieven.De directeur-generaal der Belastingen verstrekte aan een extern adviesbureau
een opdracht tot onderzoek om een duidelijk inzicht te krijgen in de strategische
risico's en na te gaan in hoeverre deze risico's zijn afgedekt door adequate
maatregelen. Het onderzoeksrapport verscheen eind 1997.Vervolgens werd in een gezamenlijke audit van deze externe en de Interne
Accountantsdienst Belastingen halfjaarlijks gerapporteerd over de voortgang
van het project en de risico-inschatting. 2.10.4 Geautomatiseerde systemenBij de Belastingdienst is een groot aantal geautomatiseerde systemen in
productie die de aangiften en aanslagen van de onderscheiden belastingmiddelen
moeten kunnen verwerken respectievelijk opleveren.In de loop van 1998 bleek het niet mogelijk te zijn om de gehele geautomatiseerde
omgeving op 1 januari 1999 aangepast te hebben aan de invoering van de euro.
Deze problematiek werd tijdig onderkend en met een adequate prioritering werden
de systemen, die daadwerkelijk begin januari 1999 opgeleverd moesten zijn,
in produktie genomen. Zo konden bij de Belastingdienst de aangiften omzetbelasting
en loonbelasting over het tijdvak januari 1999 adequaat worden verwerkt; bij
de Douane bleek dit ook mogelijk te zijn voor de aangiften van in- en uitvoerrechten
vanaf 1 januari 1999.In de Centrale Betalingsadministratie worden de opbrengsten per belastingmiddel
van euro's naar guldens omgerekend en als guldenbedragen aan de begrotingsadministratie
van het Ministerie van Financiën aangeleverd; deze begrotingsadministratie
zal tot 1 januari 2002 in guldens worden gevoerd. 2.10.5 Werking Grote OndernemingenOver het tijdvak januari 1999 was het voor het eerst mogelijk aangifte
loonbelasting en omzetbelasting te doen in euro's. De Belastingdienst heeft
een grote inspanning moeten leveren om de verwerking van de aangiften mogelijk
te maken. Deze grote inspanning en de voorlichting aan de cliënten resulteerden
niet in een grote respons van de kant van de belastingplichtige ondernemers;
minder dan 1% van de aangiften vond in euro's plaats.De eerste vraag op de aangiftebiljetten was aan te geven in welke valuta
de aangifte gedaan werd. Ruim 25% van de belastingplichtigen gaf dit over
de maand januari 1999 niet aan. Hoewel het in formele zin een onvolledige
aangifte betrof, werd door de bezochte eenheid van de Belastingdienst aangenomen
dat de aangiften over de tijdvakken januari en februari in guldens luidde
en werd de aangever door middel van een standaardbrief op het verzuim gewezen.Nadien attendeerde deze eenheid van de Belastingdienst de belastingplichtige
op het verzuim met een specifiek aan belastingplichtige gerichte brief al
dan niet voorafgegaan door een telefonisch contact. Hierbij werd de mededeling
gedaan dat de aangifte onvolledig is en werd de aangever alsnog verzocht de
aangifte volledig in te vullen. DouaneMet ingang van 1 januari 1999 was het mogelijk om aangifte van in- en
uitvoerrechten te doen, zowel door middel van het geautomatiseerde systeem
Sagitta invoer en uitvoer als handmatig door middel van aangiftebiljetten.De invoering van de euro betekende voor het primaire proces van de Douane
niet meer dan de invoering van een nieuwe valuta, naast de tientallen waarmee
al gewerkt werd.Omdat de aangiften veelal langs elektronische weg van de aangever naar
de Douane gezonden worden, was het mogelijk in de programmatuur maatregelen
te treffen die van de aangever vereisen dat hij eerst de valuta aangeeft waarin
hij de aangifte wil doen, alvorens toegang te krijgen tot verdere invulschermen.Het probleem zoals zich dat zich voordeed bij de loonbelasting en omzetbelasting
werd daardoor voorkomen. 2.10.6 ConclusieOp grond van haar bevindingen concludeert de Rekenkamer dat de Belastingdienst
er in is geslaagd de voorbereiding van de overgang van de gulden naar de euro
zodanig af te ronden dat de afhandeling van aangiften van bovengenoemde belastingmiddelen,
onder voorwaarde van een ongestoorde bedrijfsvoering, heeft kunnen plaatsvinden. 2.11 Afdracht eigen middelen Europese GemeenschapNederland draagt als lidstaat van de Europese Unie jaarlijks bij aan de
financiering van de begroting van de Europese gemeenschap. De daarvoor bestemde
eigen middelen worden afgedragen aan de Europese Commissie en bestaan uit
heffingen bij invoer en landbouwheffingen (traditionele eigen middelen genoemd),
een afdracht van een deel van de door de lidstaat geheven omzetbelasting (BTW-afdracht)
en een bijdrage op basis van het bruto nationaal produkt van de lidstaat (BNP-bijdrage).
Sinds de instelling van de eigen middelen in 1971 verricht de Rekenkamer onderzoek
naar de afdracht, zoals die door de minister van Financiën wordt
verantwoord aan de Europese Commissie in het verslag over de toepassing van
het Besluit eigen middelen. Een verslag over 1998 ontving de Rekenkamer in
maart 1999.De afdrachten in 1998 zijn als volgt te specificeren: Douanerechten
(invoer- en landbouwheffingen)f 4 174 522 406BTW-afdrachtf 4 008 044 086 BNP-bijdragef 3 575 723 526Totaal afgedragen eigen middelenf 11 758 290 018De Rekenkamer stelde in haar onderzoek vast dat de afgedragen invoerrechten
aansloten bij de door de Belastingdienst verantwoorde invoerrechten en dat
de afgedragen landbouwheffingen zijn verantwoord in het Landbouw-Egalisatiefonds
(f 550 305 000). De BTW-afdracht en de BNP-bijdrage komen overeen
met de door de Europese Commissie goedgekeurde ramingen en daarop aangebrachte
correcties en afrekeningen van eerdere jaren. De BNP-bijdrage werd ten laste
van de rekening 1998 van het Ministerie van Buitenlandse Zaken gebracht. 2.12 Conclusies over het financieel beheer 2.12.1 IJkpuntenHet onderzoek naar het financieel beheer is in 1998 rijksbreed uitgevoerd
naar de ijkpunten: accountantscontrole, administratieve organisatie, automatisering
en informatievoorziening. Op enkele onderdelen van deze ijkpunten is een verdiepend
onderzoek uitgevoerd dat heeft geleid tot een oordeel, te weten:• accountantscontrole op de financiële verantwoording. Oordeel:
voldoende;• beschrijving en onderhoudsorganisatie administratieve organisatie
kerndepartement. Oordeel: voldoende;• het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR). Oordeel:
matig;• kengetallen. Oordeel: voldoende.Recapitulerend kan het volgende overzicht van tekortkomingen van de voor
het departement relevante ijkpunten worden gegeven. Om eenduidig te rapporteren
zijn de in de voorgaande paragrafen vermelde oordelen uitgedrukt in termen
van geconstateerde tekortkomingen. ijkpuntgeen
noemenswaardige tekortkomingen geconstateerdtekortkomingen geconstateerdernstige
tekortkomingen geconstateerd Accountantscontrolex  Administratieve organisatiex   Financiële functiex  Automatisering x Informatievoorzieningx  De tekortkomingen betreffen het ijkpunt automatisering. Er wordt niet
voldaan aan het VIR. Zowel bij het kerndepartement als bij de Belastingdienst
zijn nog geen afhankelijkheids- en kwetsbaarheidsanalyses uitgevoerd. Voorts
bestaat er achterstand in het traject dat moet leiden tot een positieve Third
Party Mededeling bij het Belastingdienst Automatiseringscentrum en is de kwaliteit
van de interne controle nog onvoldoende. 2.12.2 Overige onderwerpenNaast de rijksbreed onderzochte ijkpunten heeft de Rekenkamer nog aandacht
besteed aan de invoering van de euro bij de Belastingdienst, de toestemming
van de minister van Financiën voor de schenking van De Nederlandsche
Bank, het M en O-beleid bij de Belastingdienst en de Tijdelijke regeling subsidies
tankstations.De Rekenkamer concludeerde dat de Belastingdienst erin is geslaagd de
voorbereiding van de invoering van de euro zodanig af te ronden, dat aangiften
zonder de bedrijfsvoering te storen konden worden afgehandeld.Voorts concludeerde de Rekenkamer dat de minister van Financiën zijn
toezegging is nagekomen om inzake de schenking van De Nederlandsche Bank aan
de Stichting Nationaal Fonds Kunstbezit een Koninklijk Besluit op te stellen.
Hiermee is voldaan aan de voorwaarde voor de Rekenkamer om tot een positief
oordeel over de rechtmatigheid te komen.De Rekenkamer stelde vast dat het NEO-dossier in de huidige opzet een
goede basis vormt voor de onderbouwing van het accountantsoordeel over het
M en O-beleid. Tot slot constateerde de Rekenkamer dat de afspraken tussen
het Ministerie van Financiën en Senter over de uitvoering van de Tijdelijke
regeling subsidies tankstations in een uitvoeringsregeling zijn geformaliseerd. 3 FINANCIËLE VERANTWOORDING 3.1 RekeningOverzicht 1 laat de totaalbedragen zien waaruit de rekening 1998 van het
Ministerie van Financiën is samengesteld. Daarvan is afgetrokken het
gedeelte waarvan de Rekenkamer met redelijke zekerheid heeft kunnen vaststellen
dat het geen fouten of onzekerheden bevat die de tolerantiegrenzen overschrijden.
Wat overblijft is het totaal aan fouten en onzekerheden die de tolerantiegrenzen
wel overschrijden. Overzicht 1 Bedragen van de rekening 1998, Ministerie
van Financiën (x f 1 miljoen)  Verplichtingen1Uitgaven1OntvangstenTotaal23 142,35 807,2159 244,7 Geen
belangrijke fouten/onzekerheden23 142,35 807,2159 244,7Belangrijke fouten/onzekerheden0  0  0 1 Het bedrag aan verplichtingen en uitgaven bevat in totaal
f 65,4 miljoen respectievelijk f 0,4 miljoen aan overschrijdingen.
Indien de Staten-Generaal niet akkoord gaan met de desbetreffende slotwetmutaties,
zal de Rekenkamer haar positieve oordeel op dit punt moeten herzien.Bij het Ministerie van Financiën zijn geen fouten of onzekerheden
aangetroffen die de tolerantiegrenzen overschrijden. 3.2 Toelichting bij de rekeningDe toelichting bij de rekening 1998 van het Ministerie van Financiën
voldoet aan de eisen. 3.3 Saldibalans met toelichtingJaarlijks beoordeelt de Rekenkamer een deel van de bedragen op de saldibalans.
De bedragen die zij niet beoordeelt zijn samengesteld uit: – de uitgaven en ontvangsten die de Rekenkamer al beoordeeld heeft
bij het onderzoek van de rekeningen; deze zijn niet opnieuw beoordeeld bij
het onderzoek van de saldibalans waar zij als post opstaan;– de bedragen die op tegenrekeningen staan; deze worden niet beoordeeld
omdat ze geen inhoudelijke waarde hebben.Van de overige bedragen onderzoekt de Rekenkamer of deze fouten of onzekerheden
bevatten die haar tolerantiegrenzen overschrijden.Overzicht 2 geeft het totaalbedrag van de saldibalans per 31 december
1998. Daarvan worden afgetrokken:– het totaal van de niet-beoordeelde bedragen;– het totaal van de bedragen waarvoor met redelijke zekerheid is
vastgesteld dat deze geen fouten of onzekerheden bevatten.Dit resulteert in een totaal van bedragen met fouten of onzekerheden die
de tolerantiegrenzen overschrijden (belangrijke fouten en onzekerheden).Bij het Ministerie van Financiën zijn geen fouten of onzekerheden
aangetroffen die de tolerantiegrenzen overschrijden. Overzicht 2 Bedragen van de saldibalans per 31 december
1998, Ministerie van Financiën (bedragen x f 1 miljoen)  debetcreditTotaal312 929,6312 929,6 Niet
beoordeeld119 645,6198 986,0 Beoordeeld193 284,0113 943,6Geen belangrijke fouten/onzekerheden193 284,0113 943,6Belangrijke fouten/onzekerheden0  0  De toelichting bij de saldibalans voldoet aan de eisen.De Rekenkamer heeft apart aandacht besteed aan de in de toelichting bij
de saldibalans opgenomen informatie over de afgerekende voorschotten en onderzocht
of deze afrekeningen aan de eisen voldeden. In totaal is f 117,9 miljoen
afgerekend. De Rekenkamer stelde vast dat deze afrekeningen aan de eisen voldeden. 3.4 Oordeel over de financiële verantwoordingDe Rekenkamer heeft onderzocht of de financiële verantwoording van
het Ministerie van Financiën voldoet aan de volgende eisen:• de verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten
van het financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften;• de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, die in de verantwoording
zijn opgenomen zijn rechtmatig, dat wil zeggen: tot stand gekomen in overeenstemming
met de begrotingswetten en andere wettelijke regelingen.Op grond van haar onderzoek komt de Rekenkamer tot het oordeel dat de
financiële verantwoording van het ministerie voldoet aan voornoemde eisen. BIJLAGE OVERZICHT GECONSTATEERDE TEKORTKOMINGEN 1998geconstateerde tekortkomingjaar
van constateringontwikkelingen/toezeggingenfoutenonzekerhedenartikelomschrij-
vingomvangparagraaf Overige tekortkomingen        Het niet voldoen aan de VIR; er zijn nog geen afhankelijkheids-
en kwetsbaarheidsanalyses uitgevoerd. 1997Het ministerie heeft
in 1998 voorrang verleend aan de millenniumproblematiek en de invoering van
de euro bij de Belastingdienst. –––––2.5.2Inrichting en uitvoering interne controle bij het Belastingdienst Automatiseringscentrum
nog onvoldoende1997Er zijn in 1998 veel tekortkomingen opgelost. 
Het traject dat leidt tot een TPM loopt tot eind 1999 en is derhalve nog niet
afgerond. De gang van zaken bij het BAC heeft de voortdurende aandacht en
zorg van de leiding van de Belastingdienst; er zijn extra middelen ter beschikking
gesteld om de diverse deskundigen (o.a. senior-EDP-auditors) in te huren,
teneinde het gestelde doel van een positieve TPM eind 1999 te realiseren.–––––2.5.4 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26541-19.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl